<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Enschede, analyse detailhandel, horeca en leisure
stedelijk gebied
Gemeente Enschede
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>       Enschede, analyse detailhandel, horeca en leisure
       stedelijk gebied
       Gemeente Enschede
Rapportnummer:                P00807_3
Datum:                        25 februari 2019
Opdrachtgever:                Gemeente Enschede
Contactpersoon opdrachtgever: Laura Tuller
Projectteam BRO:              Geri Wijnen, Jan Carel Jansen Venneboer, Daniëlle Bouw mans, Geert Welten, Felix
                              Wigman
Trefw oorden:                 Analyse, detailhandel, horeca, hotels, diensten
                                                                                                               BRO
                                                                                                               Hoofdvestiging
Bron foto kaft:               BRO
                                                                                                               Bosscheweg 107
                                                                                                               5282 WV Boxtel
                                                                                                               T +31 (0)411 850 400
                                                                                                               E info@bro.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave                                                   5. BINNENSTAD EN BINNENSINGELGEBI ED           45
                                                                   5.1 Wijk Binnensingelgebied                 45
                                                                   5.2 Binnenstad (incl. Stationsomgeving en
1. INLEI DING                                                 2    Muziekkwartier)                             46
   1.1 Aanleiding                                             2    5.3 Binnensingelgebied: bijzondere gemengde
   1.2 Onderzoek en lees wijzer                               2    verblijfsmilieus                            49
2. TRENDS, ONTWIKKELINGEN EN OMGEVING                         3 6. WIJKEN EN DORP EN                           50
   2.1 Trends en ontwikkelingen in retail, horeca en leisure  3    6.1 Wijk Hogeland Velve                     50
   2.2 Bevolkingsont wikkelingen in Enschede en Twente        9    6.2 Wijk Boswinkel Stadsveld                52
   2.3 De Duitse consument in Enschede                       11    6.3 Wijk Twekkelerveld                      54
   2.4 Wet- en regelgeving                                   13    6.4 Wijk Enschede Noord (excl. Kennispark)  56
   2.5 Conclusie: gevolgen voor Enschede                     15    6.5 Wijk Ribbelt Stokhorst                  58
                                                                   6.6 Wijk Enschede Zuid                      60
                                                                   6.7 Dorp Glanerbrug                         62
                                                                   6.8 Dorpen Lonneker, Boekelo, Usselo        64
3. ANALYS E DETAILHANDEL EN DIENSTEN                         16
   3.1 Detailhandel in Enschede                              16
   3.2 Boodschappensector                                    19
   3.3 Modische sectoren                                     25 7. PERIFERE CONCENTRATIES                      65
   3.4 Detailhandel in doelgeric hte branches                26    7.1 Perifere retailclusters                 65
   3.5 Cons umentgeric hte dienst verlening                  27    7.2 Perifere leisureclusters                68
   3.6 Overige wink elvormen                                 29    7.3 Bijzondere perifere verblijfsmilieus    69
4. ANALYS E HORECA EN LEISURE                                31 8. GEBI EDSTYP ERING                           72
   4.1 Horeca                                                31
   4.2 Hotels                                                39
   4.3 Leisure                                               42 BIJLAGEN                                       74
Inhoudsopgav e
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>1. INLEIDING                                                                                      op de relevante aspecten in de retailstructuur. Op basis van onze analyse
                                                                                                  en advies gaat de gemeente daarna zelf aan de slag met het maken van
                                                                                                  keuzes en het verankeren daarvan in nieuw beleid voor de retail. Een ver-
                                                                                                  volgstap is het vertalen van het beleid in bestemmingsplannen. Het nieuwe
   1.1      Aanleiding                                                                            geeft dan richting aan de ontwikkeling van de retail en is op hoofdlijnen een
                                                                                                  toetsingskader voor marktpartijen.
   Trends in consumentengedrag maken dat oude zekerheden in de retail niet
   meer gelden, want ondanks de economische groei, groeit de behoefte aan
   detailhandel niet meer door de toenemende online bestedingen. Tegelijk                         1.2     Onderzoek en leeswijzer
   blijft de consument graag ‘winkelen’ en ook de boodschappen worden nog
   vooral in fysieke winkels gedaan. Maar de consument is mobiel en goed                          Het onderzoek kent drie samenhangende invalshoeken:
   geïnformeerd en bezoekt daarom vooral de locaties met de grootste keu-                          de verwachtingen op basis van de consumententrends en de aanbod-
   zevrijheid in een aantrekkelijke omgeving. Daarbij spelen horeca, leisure                           ontwikkelingen en gevolgen voor de Enschedese situatie (hoofdstuk
   en andere voorzieningen zoals diensten een steeds belangrijker rol. Door                            2);
   dit gedrag zijn er nog steeds binnensteden en supermarktcentra die (wil-                        een themagerichte analyse en advies over enerzijds detailhandel en
   len) groeien/ontwikkelen en waarin marktpartijen willen investeren. De bin-                         dienstverlening (hoofdstuk 3) en anderzijds horeca (incl. hotels) en lei-
   nenstad, een deel van de wijkcentra in Enschede en enkele perifere (lei-                            sure1 (hoofdstuk 4);
   sure)locaties behoren tot die laatste categorie. Ruimte voor ontwikkeling in                    een gebiedsgerichte analyse en advies over het stedelijk gebied van
   die centra is goed voor de consumentenverzorging, maar die groei kan ten                            Enschede en de dorpen. Specifiek wordt ingegaan op het centrum en
   koste gaan van de ‘achterblijvers’. Dit hoeft op zich geen probleem te zijn,                        het Binnensingelgebied (hoofdstuk 5), de wijken en de dorpen (hoofd-
   zolang de gemeente daarin duidelijke verwachtingen schept op basis van                              stuk 6) en de perifere concentraties (hoofdstuk 7).
   realistische en gemotiveerde keuzes.
                                                                                                  De hoofdstukken bestaan steeds uit een analyse en bijbehorende conclu-
   Om de gemeente in staat te stellen deze keuzes te maken, heeft zij BRO                         sies en advies met het oog op de toekomst en de, in de ogen van BRO,
   gevraagd op basis van haar kennis over de consumententrends en de aan-                         gewenste of benodigde beleidsmatige sturing. In hoofdstuk 8 is vervolgens
   bodontwikkelingen in de retail (waaronder detailhandel, horeca en leisure                      een samenvattende tabel opgenomen met gebiedstyperingen en op hoofd-
   en dienstverlening) advies geven over de impact daarvan op Enschede en                         lijnen de ontwikkelmogelijkheden voor detailhandel, horeca en leisure.
   1
     Leisure is een overkoepelende term voor alle vrijetijdsvoorzieningen op het terrein van ont-
   spanning, cultuur, sport en evenementen.
   Hoof dstuk 1                                                                                                                                                2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>2. TRENDS, ONTWIKKELINGEN EN OMGEVING                                                -    Net culture: Doordat er verbindingen zijn tussen iedereen, ont-
                                                                                          staan er nieuwe online culturen met een eigen taal, waarden en
                                                                                          behoeften. Winkels en andere bedrijven moeten hierop inspelen
                                                                                          om de aankomende en nieuwe doelgroepen te bereiken. Dit zal re-
   2.1      Trends en ontwikkelingen in retail, horeca en leisure                         sulteren in nieuwe vormen van retail.
                                                                                    Urbanisatie. Er trekken steeds meer mensen naar de stad voor werk,
   2.1.1 Macrotrends                                                                 evenals voor allerlei voorzieningen op het gebied van onderwijs, zorg,
    Individualisatie. Globalisering, connectiviteit en groeiende welvaart           cultuur, etc. Dit betekent een groter consumentendraagvlak op een re-
         hebben de opties voor voldoening en zelfontplooiing vermenigvuldigd.        latief kleine oppervlakte voor voorzieningen, inclusief retail. Dit vraagt
         Leefstijlen en levenskeuzen worden meer flexibel en gedifferentieerd,       om efficiënter en flexibeler ruimtegebruik.
         alles lijkt mogelijk voor iedereen. Individuen zien en uiten zichzelf       -    3D cities: Steden zullen driedimensionaal worden om het ruimtete-
         steeds meer als merk, zowel online als offline. Om hierop in te kunnen           kort en mobiliteitsprobleem op te kunnen lossen.
         spelen, worden producten en diensten steeds persoonlijker en indivi-        -    Quality of life cities: De vraag naar kwaliteit van leven binnen ste-
         dualistischer.                                                                   den wordt groter. Voorzieningen moeten aangepast worden op de
         -    Lifestyle identity: De consument wil zich onderscheiden waardoor            vraag naar gezondheid, leefbaarheid en levendigheid.
              er steeds meer variaties en combinaties in leefstijlen ontstaan. Elk  Demografie. De samenstelling van de bevolking verandert. Dit heeft
              onderdeel van het leven reflecteert een eigen stijl.                   samen met andere trends invloed op het perspectief voor de retail.
         -    Customisation: De behoefte naar onderscheidend zijn uit zich in        -    Huishoudenssamenstelling. Het aantal eenpersoonshuishou-
              personalisatie van diensten en producten.                                   dens groeit en het de gemiddelde huishoudensgrootte daalt. In de
         -    Performance culture: De prestatiemaatschappij zorgt ervoor dat              grotere steden is deze trend het sterkst, waarbij de kleine huishou-
              de consument ook zelfoptimalisatie van bedrijven en overheden               dens zich met name in en om de binnenstad vestigen.
              verwacht.                                                              -    Vergrijzing. Er zijn steeds meer ouderen en zij blijven daarbij lan-
    Connectiviteit. Elk moment en op elke plek kunnen we ons verbinden                   ger vitaal. Deze groep heeft vaak veel vrije tijd en relatief veel te
         met iedereen op de wereld door technologie. Hierdoor ontstaan er so-             besteden. Ook hechten ouderen vaak meer aan kwaliteit en kopen
         ciale netwerken waarbij mensen steeds meer kennis delen en samen-                zij over het algemeen meer in de directe omgeving dan jongere
         werking aangaan. De consument krijgt daardoor meer het heft in eigen             leeftijdsgroepen.
         handen.
         -    Crowd actions: Consumenten willen steeds meer meedenken en
              meebepalen, omdat ze minder vertrouwen op overheden en in-
              stanties. Via technologie kunnen consumenten zich verenigen.
   Hoof dstuk 2                                                                                                                                 3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>      -    Verschillende culturen. De herkomst van huishoudens verandert.         -    Circulaire economie: Nu we weten dat onze grondstoffen steeds
           Zo groeit het aandeel huishoudens met een migratieachtergrond               schaarser worden, gaan we materialen steeds minder weggooien
           en daarmee groeit ook de vraag naar buitenlandse producten. In              en steeds vaker hergebruiken of omvormen tot iets nieuws.
           grote steden komen steeds meer etnische winkels en horeca.             -    Sharing economy: Met name jonge generaties staan er voor open
      -    Krimp. Er zijn enkele gebieden waar stabilisatie van de bevolking           om bijvoorbeeld auto’s, fietsen, huishoudelijke apparaten etc. te
           en soms krimp optreedt. Dit heeft negatieve gevolgen voor het per-          delen zodat er minder producten geproduceerd hoeven worden.
           spectief voor de retail in deze regio’s.                               -    Minimalism: Het hebben van producten en bezit geeft niet meer
     Big data. Met klantenkaarten, smartphones, ‘connected auto’s’ en In-             de status zoals het dat eerst wel deed. We gaan nu eerder naar
      ternet of Things devices wordt de hoeveelheid data steeds groter. Via            een status die wordt gevormd door ervaringen.
      smart data methodes zoeken bedrijven naar verborgen patronen in
      voorkeuren van gebruikers en weten ze sneller en beter wat de consu-    2.1.2 Trends in consumentengedrag
      ment wil. Het retailaanbod wordt daardoor steeds sneller en vaker aan-   De consument is steeds beter geïnformeerd dankzij (mobiel) inter-
      gepast, in zowel ruimte als aanbod.                                         net en heeft tegelijkertijd steeds minder tijd. Het resultaat is dat de con-
     Industry 4.0: Door samensmelting van mechanica en software worden           sument kritisch is bij aankopen en hierbij spelen de volgende aspecten
      productieprocessen schoner (bijv. 3D-printing), kleinschaliger en meer      een rol: offline, online, gemak, snelheid, genieten en beleven. Boven-
      custom made, waardoor productie overal kan plaatsvinden.                    dien komt er niet alleen meer informatie beschikbaar, ook steeds meer
     Outernet. Online en offline raken steeds meer met elkaar verweven.          groepen (waaronder ouderen) raken vertrouwd met internet als infor-
      Internet zit zo naadloos verweven in onze apparaten en omgeving dat         matiebron.
      we vaak niet eens meer merken dat het er is.                             De Nederlander koopt steeds meer online . De groei van het online
     Duurzaamheid. Naar de toekomst toe zullen we steeds voorzichtiger           kanaal komt voornamelijk door een stijging in de uitgaven in mode,
      moeten omgaan met onze leefomgeving en de bestaansbronnen die               speelgoed en electro2. Desalniettemin willen veel consumenten artike-
      ons ter beschikking staan. Enkele hiermee in verband houdende               len eerst zien, voelen, ruiken of uitproberen alvorens de koop daad-
      trends zijn:                                                                werkelijk plaatsvindt. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om dure artikelen,
      -    Agriculture innovation: Om in de groeiende vraag aan voedsel te        maar ook om voedsel. Daarnaast zijn sommige artikelen per direct no-
           voorzien, is verticale landbouw de ideale oplossing. Door in de        dig. Er blijft daardoor altijd vraag naar winkelaanbod in de nabijheid
           hoogte te werken kunnen er in een kleine ruimte veel gewassen          van de woonomgeving.
           worden verbouwd.                                                    De consument is steeds mobieler en is bereid grotere afstand af
                                                                                  te leggen. Hierdoor groeit het referentiekader van consumenten ver-
2
  Detailhandel.info, 2017
Hoof dstuk 2                                                                                                                                 4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>      der. Keuzes worden gebaseerd op de aanbodkwaliteit, keuzemogelijk-                           bezit naar gebruik, van kopen naar ruilen en van betalen met geld naar
      heid, prijsstelling, de interne verschijningsvorm (inrichting, uitstraling)                  betalen met loyaliteitspunten.
      en de externe verschijningsvorm (omgevingskwaliteit). Grote binnen-                         Last mile solutions: De strijd om het product zo snel mogelijk bij de
      steden met een historisch karakter profiteren van dit consumentenge-                         consument in zijn handen te krijgen is sterk onder retailers en logis-
      drag, terwijl kleinere centrumgebieden en de wijkcentra klandizie ver-                       tieke bedrijven.
      liezen.                                                                                     Modular retail: Het gaat hier om gecombineerde, creatieve en flexi-
     De consument wil kopen waar en wanneer hij of zij wil en hecht                               bele concepten die zich uiten in verschillende vormen waaronder tijde-
      waarde aan de wisselwerking tussen on- en offline en tussen horeca                           lijke winkels voor een nieuw merk, permanente flagshipstores, show-
      en detailhandel. Ook de verruiming van de openingstijden naar (avond-                        rooms voor online winkels, click & collect-concepten en ruimtes waar je
      en) zondagopenstellingen wordt gewaardeerd. De opkomst van ge-                               producten kunt huren.
      makswinkels / city store supermarkten past hier ook in3.                                    Subscription shopping: Tijd is het nieuwe luxe, daarom zullen abon-
     De consument is in toenemende mate op zoek naa r een unieke er-                              nements- en try before you buy-concepten steeds meer ontwikkeld
      varing: producten en locaties met een bijzondere of emotionele lading.                       worden. Denk aan abonnementen op producten die met enige regel-
      De belevenis- en betekeniseconomie worden dan ook steeds relevan-                            maat nodig zijn (bijv. scheermesjes, luiers). Of thuisgestuurd krijgen
      ter. Horeca en leisure vormt daarbij een onlosmakelijk onderdeel in                          van producten die je uitprobeert en alleen houdt wat je wilt hebben.
      vermaak en beleving. Maar het opdoen van ervaringen is ook relevant                         Omni-channel strategies: Online en offline winkelen zijn steeds meer
      in de productbeleving als voor de beleving van winkelen als recrea-                          met elkaar verweven. Consumenten gaan naar een winkel om iets te
      tieve activiteit. Een bijzondere locatie of omgeving, zoals industrieel                      bekijken en uit te proberen, om het daarna online aan te schaffen
      erfgoed, of andere vormen van productlading (bijv. streekeigen, duur-                        (showrooming), of juist andersom (webrooming).
      zaam, maatschappelijke betekenis) kunnen hieraan bijdragen.                                 Platform economy: Digitale marktplaats van producten of diensten
                                                                                                   gerund door de consument zelf. Doordat er in deze verkoopvorm ge-
2.1.3 Ontwikkelingen in retailaanbod                                                               bruik wordt gemaakt van veel data-analyse is het mogelijk om een
 Dynamic pricing: Kopen en verkopen krijgen in de toekomst andere                                 diepe duurzame relatie aan te gaan met de klant, zonder dat fysieke
      vormen. Het betalen voor diensten en producten wordt steeds dynami-                          ruimte nodig is.
      scher en flexibeler. Prijzen worden steeds meer gebaseerd op consu-                         Speed shopping: In plaats van rustig te kijken zal er in de toekomst
      mentendata, productdata en contextuele factoren. We gaan meer van                            steeds vaker snel gekocht worden. Bijvoorbeeld door chatbots in te
3
  City stores zijn vooral gericht op passanten, verblijvers, scholieren/studenten, bezoekers en
op de buurtbew oners die komen voor een (snel) ontbijt, lunchen of kleine boodschap. City sto-
res vestigen zich het liefst in dichtbevolkte gebieden en/of high-traffic locaties met veel pas-
santen. Het assortiment is toegespitst op vers, foodservice (to go) en beleving.
Hoof dstuk 2                                                                                                                                                5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>       zetten die voor de consument de beste of goedkoopste variant van een                               ruimtebehoefte) oriënteren zich steeds meer op lokaal en regionaal
       soort product uitzoekt, maar ook zal in de toekomst door computer vi-                              goed bereikbare locaties langs ontsluitingsroutes die per auto en open-
       sion en augmented reality de hele wereld ‘shoppable’ zijn.                                         baar vervoer, met ruime parkeergelegenheid.
                                                                                                         Trendgevoeligheid leisure: Persoonlijke voorkeuren gaan wat leisure
2.1.4 Ontwikkelingen in horeca en leisure                                                                 betreft boven sociaaleconomische afkomst of inkomen. Naast de “tra-
 Schaalvergroting en multifunctionaliteit: om aan de eisen van he-                                       ditionele” vermaaks- en sportfuncties (zoals fitnesscentrum, amuse-
       dendaagse consumenten te voldoen is in veel gevallen meer ruimte                                   mentshal, speelautomatenhal en bowling) komen doorlopend nieuwe
       benodigd. Deze schaalvergroting kan enerzijds verbonden worden aan                                 segmenten op in deze sector. Te denken valt aan escaperooms, quiz-
       de omzeteisen, maar heeft daarnaast ook een relatie met de gewenste                                locaties, indoor skydive en trampolineparken, maar doorlopend worden
       multifunctionaliteit. Horecazaken bedienen vaak meerdere doelgroe-                                 nieuwe concepten gelanceerd. In algemene zin is er sprake van
       pen, soms verschillend per dagdeel en regelmatig worden er ook re-                                 schaalvergroting, ketenvorming, professionalisering en doelgroepen-
       creatieve en culturele activiteiten georganiseerd.                                                 verbreding.
 Horeca en leisure worden steeds meer met andere functies ge-
       mixt – ‘blurring’ – om meer belevingswaarde te creëren en vernieu-                           2.1.5 Ontwikkelingen in de hotelmarkt
       wende concepten te realiseren. Dit gebeurt veelal in de detailhandel,                         Upgrading naar ontmoetingsplek: worden steeds groter en ontwik-
       maar ook in andere sectoren. Andersom wenst de horeca ook pro-                                     kelen zich daarbij steeds meer tot (zakelijke of toeristisch-recreatieve)
       ducten die zij serveert te verkopen; olie, wijn, receptenboek, etc. of or-                         ontmoetingsplek, die meer bieden dan alleen een overnachtingsplek
       ganiseren zij zelf activiteiten en evenementen. Cross-selling, waarbij                             (restaurant/bar, zalen, werkplekken, wellness). Met name het aantal
       andere aanvullende producten of diensten worden verkocht aan de                                    hotels in het hogere segment (4, 5 sterren) groeit.
       klant, heeft de toekomst.                                                                     Opkomst nieuwe hotelconcepten: Ondanks de ketenvorming in de
 Opkomst specialistische koffieformules: Landelijk een opvallende                                        hotelsector blijken zich ook kleine, onderscheidende formules te kun-
       ketenvorming, met ook op lokaal niveau zijn er veel initiatieven. Be-                              nen ontwikkelen, gericht op nichemarkten. Zoals Design Hotels, Art
       kende spelers zijn Starbucks en Coffeecompany. Voor jongeren en                                    Hotels en Lounge Hotels, maar ook diverse budgetketens en
       ZZP-ers hebben deze zaken vaak een belangrijke ontmoetingsfunctie.                                 bed&breakfast accommodaties. Een bijzonder fenomeen zijn de short
 Opkomst traffic-locaties: Doelgericht bezochte horecaketens gericht                                     stay hotels 5, zoals het Student Hotel, die het midden houden tussen
       op fastservice en ‘casual dining4’ (met doorgaans een relatief grote                               hotel/appartement en (tijdelijke) woning.
4
   Onder casual dining vallen restaurant(formules) die een combinatie bieden van aantrekke-         kritische omvang (in couverts), rendementseisen en de veelal veelzijdige keuken(s) w ordt 500
lijke geprijsd eten en drinken in een informele setting. Zij vullen het gat tussen fastfood en tra- m² bvo als minimum gezien. Vanw ege het doelgerichte karakter is er een beperkte w isselw er-
ditionele restaurants. Dit kan met bediening aan tafel (denk aan bijv. Happy Italy) of zonder       king met andere stedelijke functies.
                                                                                                    5
(buffet). Andere voorbeelden zijn De Beren restaurants, Proeflokaal Bregje, Vapiano en w e-           Hotels die appartement/studio-achtige kamers bieden voor een (tijdelijk) verblijf variërend
reldrestaurants. Dit type horeca w orden relatief doelgericht bezocht door bezoekers die graag      van enkele dagen tot enkele maanden of zelfs een jaar, vaak specifiek gericht op expats en
dichtbij parkeren en w aarde hechten aan een gunstige prijsstelling. Vanwege de benodigde
Hoof dstuk 2                                                                                                                                                                   6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>     Bereikbaarheid en karakter: Er is een duidelijk onderscheid tussen                    komst van zogenaamde ‘gemakswinkels’ of city stores. De grote stu-
      ‘zakelijke’ en ‘toeristische’ hotels. De eerste groep richt zich doorgaans            dentenpopulatie en huisvesting van meer hoogopgeleiden is hier-
      vooral op (binnen)stedelijke locaties die snel bereikbaar zijn per auto               voor een goede voedingsbodem.
      en (in mindere mate) per trein, representatief zijn en in het zicht liggen.          Een verdere vermenging van functies zal naar verwachting ook
      Nieuwe ‘toeristische’ hotels, meestal kleiner van omvang, kiezen veelal               plaats gaan vinden op het gebied van productie in combinatie met
      voor monumentale of anderszins markante gebouwen en/of bijzondere                     verkoop en diensten. Schone, kleinschalige en custom-made pro-
      locaties.                                                                             ductie wordt door technologische ontwikkelingen steeds beter moge-
                                                                                            lijk. Onduidelijk is nog waar dit soort concepten gaat landen, in c en-
                                                                                            tra of juist perifeer? Zeker in combinatie met de DienstenrichtIijn kan
  Gevolgen voor Enschede                                                                    dit een ingrijpende verandering worden die vraagt om ruimtelijke stu-
  Met het oog op de geschetste trends worden de volgende ontwikkelin-
                                                                                            ring, waarbij de focus meer zal komen te liggen op vestigingsvoor-
  gen verwacht in het Enschedese retaillandschap:
                                                                                            waarden in plaats van branchering.
   Centra van steden als Enschede zullen verder verkleuren naar een                       Horeca is vaak een beeldbepalende drager van nieuwe concep-
        gemengd milieu waar naast detailhandel meer ruimte zal zijn voor
                                                                                            ten. De Twentsche Foodhal in de Performance Factory is daarvan
        horeca, diensten en culturele belevingsconcepten, maar ook voor
                                                                                            een uitgelezen voorbeeld. Dergelijke unieke en beeldbepalende
        werken, onderwijs en zorg. Ook zal de woningdichtheid in het cen-                   concepten kunnen de vrijetijdsfunctie van Enschede aanmerkelijk
        trum groeien, omdat meer en meer consumenten een ‘hoogstede-
                                                                                            versterken. Industrieel erfgoed of andere markante en monumentale
        lijke’ woonomgeving zoeken.
                                                                                            panden bieden hiervoor goede kansen.
   Door het toenemend belang van beleving en vermaak, zal in En-                          Leisurefuncties kunnen de vrijetijdsfunctie van Enschede voor
        schede het winkelen steeds meer vermengen met horeca en an-
                                                                                            zowel de lokale inwoners als toeristisch-recreatieve bezoekers aan-
        dere vormen van vermaak en leisure, zowel binnen winkelgebieden
                                                                                            merkelijk versterken. Elke deelfunctie (vermaak, sport, cultuur, etc.)
        als binnen individuele ondernemingen (‘blurring’), waarmee de bele-                 heeft daarbij haar eigen ontwikkelingskansen en vestigingsvoorkeu-
        vingswaarde wordt verhoogd en de verblijfsduur wordt verlengd.
                                                                                            ren.
   Door ‘blurring’ zien nieuwe retail- en voorzieningenconcepten het
                                                                                           Steeds meer horeca- en hotelformules richten zich op zogenaamde
        licht. Hierdoor vervagen de grenzen op alle fronten: tussen detail-                 traffic-locaties: drukke en goed bereikbare locaties aan hoofdver-
        handel en horeca en leisure, tussen food retail en non-food retail en
                                                                                            keersroutes (snelwegen), grote stations en vliegvelden. Deze ont-
        tussen online en offline. Niet alleen in het stadscentrum, maar ook in
                                                                                            wikkeling mag evenwel niet ten koste gaan van de binnenstad.
        de ondersteunende centra. Een goed voorbeeld daarvan zijn de op-
buitenlandse studenten. Meestal w orden allerlei extra services geboden, zoals schoonmaak
en w as-service.
Hoof dstuk 2                                                                                                                                        7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>      Vanwege de groeiende toeristische functie van Enschede, de zake-
       lijke markt en de universiteit zijn er in algemene zin kansen voor
       nieuwe hotels. Zeker wanneer het een onderscheidend, doelgroep-
       gericht belevingsconcept en/of een bijzondere locatie betreft.
      Multifunctionaliteit van horeca is voor Enschede een kansrijke
       trend. Enerzijds voor de binnenstad (ter versterking winkelfunctie en
       toeristisch-recreatieve aantrekkingskracht) en anderzijds voor wijk-
       en dorpscentra om de leefbaarheid op peil te houden.
      Onder wijk- en buurtcentra zal naar verwachting een verdere
       tweedeling ontstaan. Enerzijds is draagvlak nodig voor een goed
       aanbod, waardoor er (verdere) druk is op kleine concentraties. An-
       derzijds ontstaat er een grotere behoefte aan sociale concentratie-
       punten met voorzieningen en diensten. De sturing daarop gaat ver-
       der dan vestigingswensen van retail.
      Samenwerking onderling en tussen partijen in winkelgebieden (on-
       dernemers, vastgoed en overheid) en inzet op (city)marketing en
       promotie worden steeds belangrijker om goed in te kunnen spelen
       op de specifieke wensen van verschillende doelgroepen en om de
       kansen en uitdagingen die omni-channel retailing, het gebruik van
       big data en duurzaamheid bieden.
Hoof dstuk 2                                                                 8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>2.2      Bevolkingsontwikkelingen in Enschede en Twente
                                                                            Figuur 2.1: Huishoudenssamenstelling (%) Enschede naar wijk
Demografie en bevolkingsprognose
Enschede telt circa 158.000 inwoners. Het is daarmee de grootste stad van
de regio Twente met een bijbehorende sterke regiofunctie. De verwachting
vanuit PBL en CBS is dat het inwonertal naar de toekomst toe nog licht zal
stijgen tot 160.500 in 2030. De prognose van Primos gaat uit van een lichte
daling. De gemeentelijke ambitie is echter om minimaal te groeien naar ze-
ker 165.000 of eventueel zelf 170.000 inwoners (prognose EIB).
Binnen het overkoepelende beeld van de bevolkingsontwikkeling in de ge-
meente zijn er daarnaast grote verschillen:
 In het Binnensingelgebied zal het inwonertal nog toenemen als gevolg
      van een aantal woningbouwprojecten.
 In de omliggende wijken wordt stabilisatie of een afname van het inwo-
      nertal verwacht.
Deze draagvlakontwikkelingen zijn van invloed op de toekomstige voorzie-
ningenstructuur.
Huishoudensamenstelling Enschede
De huishoudenssamenstelling in Enschede wijkt af van het landelijk gemid-
delde (zie figuur 2.1). Er is een groot aandeel eenpersoonshuishoudens
(studentenstad). Er zijn aanzienlijke verschillen in demografie tussen wij-
ken. In algemene zin kennen de meer verstedelijkte woonwijken (bijv. Bin-
nensingelgebied) grotere aandelen kleine huishoudens. Dergelijke kleine
huishoudens hebben vaak een ander koopgedrag dan gezinnen met kin-
deren (frequenter winkelbezoek, kleinere porties, meer kant-en-klaar). Als
het inkomensniveau van kleine huishoudens ook nog hoger ligt vertonen zij
tevens een frequenter horecabezoek dan gemiddeld.
Hoof dstuk 2                                                                                                                            9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Inkomen per inwoner                                                                    Gevolgen voor Enschede
Het gemiddeld inkomen per inwoner ligt in Enschede -6,4% lager dan lan-                De demografische ontwikkelingen hebben de volgende effecten op de
delijk gemiddeld6. De inkomensverschillen per wijk zijn aanzienlijk (figuur            retail in Enschede.
2.2). Gemiddeld genomen ligt het inkomen in de noordelijke wijken hoger                 In het Binnensingelgebied als geheel komt het hoogstedelijke ka-
dan in de zuidelijke wijken. In de marktbenaderingen wordt met de inko-                     rakter steeds meer tot uitdrukking door woningbouw en ontwikkelin-
mensverschillen rekening gehouden.                                                          gen van de voorzieningenstructuur. Het gehele gebied krijgt te ma-
                                                                                            ken met een concentratie van wonen, werken, cultuur en vermaak.
Figuur 2.2: Inkomen naar wijk, procentuele afwijking t.o.v. gemiddelde gemeente En-         Dit zal nieuwe doelgroepen aanspreken en aantrekken. Als gevolg
schede                                                                                      hiervan wordt Enschede meer en meer het grootstedelijk hart van
                                                                                            Oost-Nederland.
                                       -20% -10% 0%     10%      20%      30%      40%
                                                                                        Het inwonertal in de wijken van Enschede groeit nauwelijks en er is
         Lan delijk g ebied en kernen
                                                                                            sprake van vergrijzing. Dit alles drukt het draagvlak voor de bood-
                   Ribbelt - S tokhor st                                                    schappencentra in de wijken. Aan de andere kant vraagt de consu-
                    Hogela nd - Ve lve                                                      ment om comfortabel winkelen en steeds meer keuzevrijheid. Om
                                                                                            hierin tegemoet te komen moeten vooral de supermarkten, maar
                 Binn ensingelg ebied
                                                                                            ook de winkelcentra als geheel, groeien. Daarbij kunnen kleinere su-
                     Enschede -No ord
                                                                                            permarkten of centra onder druk komen staan en zullen retailers er
           Gla nerbru g en omge vin g                                                       mogelijk voor kiezen winkels te sluiten.
              Boswinkel - S tad sveld                                                   Een verdere bevolkingsgroei naar 170.000 zal vooral effecten heb-
                                                                                            ben op het draagvlak voor dagelijkse winkelaanbod en minder op
                       Enschede -Zu id
                                                                                            het draagvlak voor niet-dagelijks aanbod. De bevolkingsgroei zal im-
             Twe kkeler veld - T.H.T.
                                                                                            mers het effect zijn van een trek naar de stad en niet van een toe-
                                                                                            name van het totale inwonertal in de regio.
6
  Inkomen per inw oner Enschede, 21.900,-. Nederlands gemiddelde bedraagt 23.4000,-.
CBS, Statline, cijfers w ijken en buurten 2015.
Hoof dstuk 2                                                                                                                                        10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>2.3      De Duitse consument in Enschede                                                    Figuur 2.3: Duitse grensregio m et cirkels met straal van 45 km aangegeven
Enschede is niet alleen de grootste stad in Overijssel. Het is ook een
grensgemeente in een relatief dichtbevolkte grensregio. De grensregio
maakt onderdeel uit van de deelstaat Nordrhein Westfalen, een gebied met
ca. 18 mln. inwoners 7. Ingezoomd op het gebied bevindt de relevante
grensregio zich grofweg in de driehoek Münster (302.178 inwoners), Osna-
brück (156.897 inwoners) en Enschede (158.140 inwoners).
     In het Duitse deel van de grensregio liggen als belangrijkste (grote)
      steden Osnabrück (qua omvang gelijk aan Enschede) en Münster (gro-
      ter dan Enschede). Binnen het verzorgingsgebied liggen in Duitsland
      nog een aantal kleinere steden met een minder regionale functie dan
      de eerdergenoemde steden. Er liggen twee relevante snelwegen die
      Enschede verbinden met het Duitse achterland.
     Duitsers zijn over het algemeen bereid een grote afstand te overbrug-
      gen voor ‘funshoppen’. Volgens onderzoek 8 rijden Duitsers gemiddeld
      33 minuten voor vrijetijdsactiviteiten. In de regio geldt Enschede als
      ‘winkelstad’ met een groot aanbod aan voorzieningen. Enschede is
      dan ook een aantrekkelijke stad voor inwoners van de Duitse grensre-
      gio.
                                                                                            Kenmerken Duitse bezoekers
     In 33 minuten rijdt men ongeveer 45 kilometer (uitgaande van een ge-
                                                                                            De Duitse consument is conservatiever en terughoudender dan de Neder-
      middelde snelheid van 90 km/h). Dit betekent dat de Duitse consument
                                                                                            landse en is zich sterk bewust van prijzen9. Daarnaast is deze op zoek
      binnen de driehoek Enschede, Osnabrück en Münster de keuze heeft
                                                                                            naar ontspanning en belevenis (authenticiteit)10. Duitse bezoekers zijn au-
      om naar één van deze drie steden te rijden. Ook is in figuur 2.3 te zien
                                                                                            togezind en verwachten dan ook dat steden voldoende parkeergarages als
      dat de steden een grote overlapping hebben in deze ‘strijd’ om de con-
                                                                                            transferia hebben, en beide bestemmingen moeten goed bereikbaar en
      sument.
                                                                                            duidelijk aangegeven zijn11.
7                                                                                           10
  https://ugeo.urbistat.com/AdminStat/en/de/demografia/dati-sintesi/nordrhein-westfalen/5/2    NBTC onderzoek inkomend toerisme 2014
8                                                                                           11
  Nederland in een dag, Sociaal Cultureel Planbureau, 2011                                     parkerenindestad.nl/buitenlandse-steden/Duitsland en Van parkeren naar mobiliteitsma-
9
  https://www.rvo.nl/onderwerpen/internationaal-ondernemen/landenoverzicht/duitsland/markt- nagement (2005)
kenmerken
Hoof dstuk 2                                                                                                                                                       11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                                               Gevolgen voor Enschede
Jaarlijks zijn er gemiddeld 46,8 miljoen dagbezoeken van Duitsers in Ne-       Enschede stuurt in haar citymarketing op Muziekstad, Winkelstad, Ken-
derland. 10% van deze dagtochten vinden plaats in Overijssel 12. Duitsers      nisstad en Leefstad. Hierin positioneert Enschede zich anders dan Mün-
komen vooral om te winkelen of funshoppen (38%). Tijdens een dagbe-            ster en Osnabrück.
zoek geven Duitsers gemiddeld € 84,50 uit. 13 In de periode 2010-2015 is er     Osnabrück heeft een historisch, groen centrum. Münster heeft ook
een sterke toename van kopen over de grens. In 2015 zorgden Duitse ko-               een historische binnenstad en positioneert zichzelf als ‘stad van de
pers voor een omzet van 154 miljoen euro in Overijssel, met name in                  vrede’. De Ludgeristraße in Münster staat in de top 10 van mooiste
Twentse grensgemeenten en in het bijzonder Enschede14.                               winkelstraten in Duitsland. Daarnaast is het ook echt een stad ge-
                                                                                     richt op cultuur. Enschede heeft in mindere mate een historisch cen-
Circa 33% van de Duitse consumenten die in Overijssel aankopen doen                  trum en zal dus andere manieren moeten aanspreken om de consu-
komen uit Gronau, Nordhorn, Ahaus en Schüttorf15. Vanuit deze kernen ko-             ment voor zich te winnen.
men zij vooral naar Nederland voor de boodschappen en aankopen in de            Door in te zetten op een goede autobereikbaarheid en nog sterker
branches bloemen & planten (tuincentra) en kleding. Ook ruimere ope-                 profileren van de ruimere openingstijden kan Enschede nog interes-
ningstijden en de zondagopeningen zijn redenen voor Duitsers om naar                 santer worden voor bezoekers uit Duitsland. Bovendien zijn Duitse
Nederland te komen16. De populariteit van Twente in het algemeen en van              consumenten evenals Nederlandse consumenten op zoek naar be-
de Enschedese binnenstad in het bijzonder, blijkt ook uit het gebruik van            leving, die onder andere kan worden gecreëerd door reguliere de-
de parkeergarages. De garages in het centrum van Enschede zijn op een                tailhandel in Enschede te vermengen met nieuwe horecaconcepten
gemiddelde zaterdag voor ongeveer 40 procent gevuld met auto’s met                   en ander vermaak. Specifiek zijn er ook kansen voor horeca- en lei-
Duits kenteken17.                                                                    sureconcepten op goed bereikbare locaties.
12                                                                          15
   MarketScan Duitsland 2016                                                    Feiten en cijfers; Overijssel in de grensstreek, 2016
13                                                                          16
   MarketScan Duitsland 2016                                                    Feiten en cijfers; Overijssel in de grensstreek, 2016
14                                                                          17
   I&O research Tw enteIndex, 2015                                             “Parkeergarages in centrum Enschede geliefd bij Duitsers”, Tubantia, 15 juli 2015
Hoof dstuk 2                                                                                                                                         12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>2.4      Wet- en regelgeving                                                            op het behoud van de leefbaarheid van het (stads)centrum of in de wij-
                                                                                        ken en het voorkomen van leegstand in het kader van ruimtelijk beleid.
Europa                                                                                 Wanneer de vestigingsbeperkingen voldoen aan de eis van noodzake-
Vanuit de Europese regelgeving is de Dienstenrichtlijn van belang voor                  lijkheid, is het vervolgens van belang dat deze evenredig zijn in relatie
ruimtelijke ordening van retail – met name ten aanzien van mogelijkheden                tot het doel ervan. Dat wil zeggen dat de vestigingsbeperkingen ge-
in een bestemmingsplan om te sturen op branches, aantallen en opper-                    schikt zijn om het nagestreefde doel te bereiken, dat deze niet verder
vlaktes van retailfuncties (zie ook bijlage 2).                                         gaan dan nodig is en niet met minder beperkende maatregelen kan
                                                                                        worden bereikt. Overigens is het vaststellen van een planregeling in
De Europese Dienstenrichtlijn heeft als doelstelling dat diensten in de Eu-             beginsel een evenredig middel om te bewerkstelligen dat gronden in
ropese Unie zich onbelemmerd in een andere lidstaat kunnen vestigen of                  het plangebied in overeenstemming met een goede ruimtelijke orde-
tijdelijk diensten kunnen verrichten. Kortgezegd, wordt onder diensten ver-             ning worden gebruikt 19. Bij een andere regeling dan het stellen van een
staan ‘elke economische activiteit, anders dan in loondienst, die gewoonlijk            algemeen verbindend voorschrift vooraf bestaat het gevaar dat het toe-
tegen vergoeding geschiedt’. Dit betekent dat de Dienstenrichtlijn betrek-              gestane gebruik of de toegestane bebouwing niet kenbaar is of, bij-
king heeft op diensten met zeer diverse, voortdurend veranderende activi-               voorbeeld bij controle achteraf, dat gronden op een zodanige wijze
teiten. Uit recente jurisprudentie18 volgt dat ook detailhandelsactiviteiten            worden gebruikt of bebouwd dat de uiteindelijk gewenste bestemming
gezien moeten worden als ‘dienst’ in het kader van de Europese Diensten-                niet meer kan worden verwezenlijkt.
richtlijn. Dat betekent dat eventuele beperkingen die gesteld worden aan
de (nieuw)vestiging van detailhandel, goed gemotiveerd moeten worden.             Rijk
Ook eventuele vestigingsbeperkingen die zijn opgenomen in bestemmings-            Het rijksbeleid voor retail is beperkt. In het Besluit ruimtelijke ordening
plannen, zoals regels omtrent branchering, minimale/maximale oppervlakte          (Bro) heeft het rijk de Ladder voor Duurzame Verstedelijking (“ladder”) op-
of maximaal aantal vestigingen, getoetst moeten worden aan de voorwaar-           genomen (art. 3.1.6. lid 2 Bro). Hierin is vastgelegd dat ieder bestemmings-
den uit artikel 15, lid 3, van de Dienstenrichtlijn. Daarin is bepaald dat vesti- plan voor een nieuwe ‘stedelijke ontwikkeling’ (art. 1.1.1. Bro) een toets
gingsbeperkingen in bestemmingsplannen niet-discriminerend, noodzake-             aan de ladder moet bevatten. Ook ontwikkelingen in de retail vallen hieron-
lijk en evenredig moeten zijn.                                                    der. De tekst van de ladder luidt als volgt: “De toelichting bij een bestem-
 De eis omtrent non-discriminatie is niet aan de orde, omdat planre-             mingsplan dat een nieuwe stedelijke ontwikkeling mogelijk maakt, bevat
      gels voor eenieder gelden ongeacht nationaliteit of vestigingsland.         een beschrijving van de behoefte aan die ontwikkeling, en, indien het be-
 Verder kunnen vestigingsbeperkingen aan de eis van noodzakelijk-                stemmingsplan die ontwikkeling mogelijk maakt buiten het bestaand stede-
      heid voldoen als de dwingende reden van algemeen belang is gericht          lijk gebied, een motivering waarom niet binnen het bestaand stedelijk ge-
                                                                                  bied in die behoefte kan worden voorzien.”
18                                                                                19
   ABRS 20 juni 2018, 201309296/5/R3 (Appingedam).                                   Zie uitspraak van ABRvS van 2 mei 2012 (ECLI:NL:RVS:2012:BW4538)
Hoof dstuk 2                                                                                                                                         13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                                                             grootschalige detailhandel waarvoor geen ruimte is in of aansluitend aan
De Drank- en Horecawet staat blurring van alcoholverstrekking met overige    kernwinkelgebieden.
stedelijke voorzieningen in de weg. Slijterijen en cafés mogen geen detail-
handel activiteiten verrichten en detailhandel mag geen alcoholhoudende      Daarnaast beschrijft de Omgevingsvisie dat in Overijssel alle gemeenten
dranken verkopen, ongeacht of die ter plaatse wordt genuttigd of meege-      een Retaildeal hebben gesloten om de retail lokaal en regionaal klaar te
nomen. De Drank- en Horecawet geldt niet voor niet-alcoholhoudende           maken voor de toekomst. In nauw overleg met stakeholders wordt een vi-
dranken. Het is dus voor een boekhandel of kledingwinkel wel mogelijk om     sie op de detailhandel (door)ontwikkeld, een actieplan gemaakt en deze in
bijvoorbeeld koffie of sandwiches te verkopen. Het strikte onderscheid tus-  regionaal verband afgestemd, zo nodig onder regie van de provincie. Met
sen horeca, slijter en detailhandel staat op dit moment ter discussie, omdat de ondertekening van een eigen provinciale Retaildeal ondersteunt de pro-
het niet zou aansluiten bij de maatschappelijke ontwikkelingen.              vincie de inzet op goed functionerende binnensteden met een vitaal en
                                                                             compact winkelgebied en vermindering van de leegstand.
Provincie Overijssel
Het provinciaal beleid (‘Omgevings visie Overijssel 2017/2018’ en ‘Omge-       Gevolgen voor Enschede
vingsverordening Overijssel 2017/2018’) is vooral kaderstellend. De Omge-      Een nieuwe Retailvisie dient rekening te houden met de hiervoor ge-
vingsvisie benoemt dat de provincie Overijssel stuurt op concentratie van      noemde beleidskaders. De verschillende schaalniveaus oefenen op hun
detailhandel in kernwinkelgebieden. Daarom zijn detailhandelsvestigingen       eigen manier invloed uit op de Retailvisie.
buiten de bestaande kernwinkelgebieden alleen bij uitzondering en onder         Vanuit de Europese regelgeving geldt dat in de nieuwe Retailvisie
voorwaarden toegestaan. Onder kernwinkelgebieden vallen niet alleen de             eventuele vestigingsbeperkingen moeten voldoen aan de eis van
winkelgebieden in binnensteden en dorpscentra, maar ook de wijkwinkel-             non-discriminatie, noodzakelijkheid en evenredigheid.
centra die als regel meer voorzien in de dagelijkse behoeften. Aanvullend       Ook geldt voor de Retailvisie dat nieuwe stedelijke ontwikkelingen
benoemt de Omgevingsverordening Overijssel dat binnensteden het hart               moeten voorzien in een behoefte en zoveel mogelijk moeten landen
vormen van Overijsselse steden en regionale centra. De kwaliteit van de            in bestaand stedelijk gebied, in lijn met het rijksbeleid.
binnensteden bepaalt de identiteit en het imago van de steden, maar ook         De provincie Overijssel zet in op het concentreren van detailhandel
de mate waarin Overijssel als geheel als aantrekkelijke en dynamische              in de kernwinkelgebieden. Ook hier zal de Retailvisie voor Enschede
economische en culturele regio wordt gezien. De bundeling van detailhan-           rekening mee moeten houden.
delsvoorzieningen in binnensteden en wijkwinkelcentra draagt bij aan het        Gezien de ontwikkelingen in wetgeving (Dienstenrichtlijn) worden
creëren van aantrekkelijke winkelomgevingen en is belangrijk voor de aan-          vestigingsplaatskwaliteit en ruimtelijke voorwaarden steeds belang-
trekkingskracht van binnensteden als woon/werklocaties en recreatieve be-          rijker om te sturen op ruimtelijke ontwikkelingen, in plaats van bran-
stemmingen. Een uitzondering kan worden gemaakt voor volumineuze en                chering.
Hoof dstuk 2                                                                                                                                  14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>2.5      Conclusie: gevolgen voor Enschede
 Aansluitend op trends en ontwikkelingen in de retail en de geldende beleids- gebied rond de binnenstad – het Binnensingelgebied – is ruimte voor ver-
 kaders (Europees, Rijk, Provincie en gemeentelijk) kan Enschede zich in de   nieuwend aanbod voor de inwoners van de nieuwe stedelijke woongemeen-
 toekomst ontwikkelen tot het grootstedelijk hart van Oost-Nederland en de    schappen, waarmee wordt voorzien in de behoefte aan levensmiddelen, ont-
 Duitse grensregio. Met het oog daarop heeft de gemeente een groeiambitie     moeten en het nieuwe werken. Ook sluit het ontwikkelen van creatieve re-
 naar 170.000 inwoners en wordt gewerkt aan het aantrekken en vasthouden      tailconcepten in de binnenstad aan bij eerder genoemde macrotrends.
 van hoger opgeleiden. Ook zijn er kansen om meer bezoekers te trekken
 vanuit het Duitse achterland.                                                Een uitmuntend vestigingsklimaat en een leefbare stad wordt ook onder-
                                                                              steund door een gezonde voorzieningenstructuur in de wijken. Er moet in de
 Om hierin succesvol te zijn moet de stad een uitmuntend vestigingsklimaat    Retailvisie gewerkt worden aan bundeling van de boodschappenvoorzienin-
 voor bedrijven en bewoners bieden met een hoogwaardig voorzieningenni-       gen in toekomstbestendige wijk- en buurtcentra zodat de inwoners van En-
 veau en moet er ruimte zijn voor vernieuwing en voor onderscheidende con-    schede blijven beschikken over een compleet pakket aan dagelijkse winkel-
 cepten in de retail. Ook vanwege ontwikkelingen in wetgeving worden vesti-   voorzieningen, aanvullende horeca en lokale diensten in de eigen woonom-
 gingsplaatskwaliteit en ruimtelijke voorwaarden steeds belangrijker om te    geving. Daarmee moeten op sommige plekken in de structuur keuzes ge-
 sturen op ruimtelijke ontwikkelingen, in plaats van branchering.             maakt worden tussen winkelgebieden. Keuzes moeten afgestemd zijn op de
                                                                              verschillen in draagvlakontwikkeling tussen wijken, die mede afhankelijk is
 Het centrum van Enschede kan verder verkleuren naar een gemengd kli-         van de gemeentelijke groei- en woningbouwambitie.
 maat waar ruimte is voor detailhandel, horeca, diensten en culturele bele-
 vingsconcepten. Omdat professionals steeds minder gebonden zijn aan          De horeca en leisure in Enschede zijn een belangrijk onderdeel van het
 vaste werkplekken, wordt de ontmoetingsfunctie van werklocaties steeds       hoogwaardig voorzieningenpakket. Op basis van de macrotrends is de ver-
 belangrijker, maar ook de sociale functie van wijk- en buurtcentra. Hierdoor wachting dat deze functies in de toekomst steeds meer zullen vermengen.
 komen third places op: een gemixt gebied waar wonen, voorzieningen en        De binnenstad is en blijft hierin de grote trekker, maar niet alle vormen van
 werken door elkaar lopen zodat volop ruimte is voor interactie. De retail is horeca en leisure zijn op hun plaats in het centrum. Aan bepaalde groot-
 belangrijk als ondersteuner van de third places.                             schalige, vernieuwende en/of regiogerichte horeca- en leisure-concepten
                                                                              zou daarom elders in de gemeente ontwikkelruimte geboden moeten wor-
 Om te komen tot een uitmuntend vestigingsklimaat dient de Retailvisie in de  den. Ook in de Retailvisie dient hiervoor aandacht te zijn.
 eerste plaats ruimte te bieden voor verdere versterking van de positie van
 de binnenstad als het middelpunt van winkelen, cultuur en vermaak. In het
Hoof dstuk 2                                                                                                                                   15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>3.   ANALYSE DETAILHANDEL EN DIENSTEN                                                                Figuur 3.1 Detailhandelsaanbod Enschede naar sector in vergelijking tot de verwach-
                                                                                                     ting op basis van het gemiddelde aanbod per 1.000 inwoners in referentiekernen20
                                                                                                                              140.000
                                                                                                          omvang in m² w vo
     3.1     Detailhandel in Enschede                                                                                         120.000
     Detailhandel Enschede ten opzichte van de referentie                                                                     100.000
     Bij een vergelijking van het detailhandelsaanbod in Enschede naar winkel-
                                                                                                                               80.000
     sector met het aanbod in referentiekernen valt het volgende op (figuur 3.1).
      De omvang van het winkelaanbod in de sector dagelijkse artikelen is                                                     60.000
          iets groter dan gemiddeld. Dit komt door de aanwezigheid van een
          groot aantal supermarkten van ruime omvang. De aanwezigheid van                                                      40.000
          dit aanbod is deels het gevolg van de toevloeiing van bestedingen van-
                                                                                                                               20.000
          uit Duitsland.
      De sector ‘mode, luxe en vrije tijd’ bestaat voor een groot deel uit win-                                                   0
          kels waarin recreatief gewinkeld wordt. Het recreatieve winkelen is een                                                       dagelijkse    mode, luxe en   in-en-om-het-huis*
                                                                                                                                         artikelen      vrije tijd
          belangrijk onderdeel van de trekkracht en van de beleving in de bin-
                                                                                                                                           Enschede   Referentiekernen
          nenstad. Een sterker wordende regiofunctie geeft ruimte voor groei in
          deze sector. Te meer, omdat de omvang van het aanbod in deze sec-
          tor enigszins achterblijft bij het gemiddelde.                                             Detailhandel Enschede centrum in vergelijking tot Almelo en Hengelo
         De sector in-en-om-het-huis bestaat veelal uit winkels die doelgericht                     In vergelijking met de centrumgebieden van Almelo en Hengelo (figuren
          bezocht worden. Een belangrijk deel van het winkelaanbod in deze                           3.2 en 3.3)21 vallen een aantal zaken in het centrum van Enschede op:
          sector bevindt zich op perifere locaties. Enige groei in deze sector is                     Het aantal verkooppunten in de drie branchegroepen (dagelijks, mode
          mogelijk met specifieke regionale trekkers. Tegelijk is het belangrijkste                       / luxe / vrije tijd en in-en-om-het-huis) is in het centrum van Enschede
          regionale concentratiegebied in deze sector Plein Westermaat in Hen-                            ruimer dan in de centra van Almelo en Hengelo. Dit is met name het
          gelo.                                                                                           geval in de branchegroep mode, luxe en vrije tijd: Enschede telt 206
     20                                                                                              21
       Dit zijn alle kernen met 100.000 tot 175.000 inw oners in Nederland. Het aanbod is gew ogen        Locatus, peildatum december 2018
     naar het inw onertal van Enschede. Peildatum Locatus maart 2018
     Hoof dstuk 3                                                                                                                                                                     16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                       zaken in deze branche, Almelo en Hengelo respectievelijk 94 en 111             Figuur 3.3 Detailhandelsaanbod naar omvang per sector in de centrumgebieden van
                       zaken. Ook is er relatief veel aanbod in de branchegroep dagelijks.            Enschede, Almelo en Hengelo
                      De omvang van het winkelaanbod in het centrum van Enschede is re-
                                                                                                                                      80.000
                                                                                                        in m² w inkelvloeroppervlak
                       latief groot in vergelijking met de omvang van het aanbod in de cen-
                       trumgebieden van Almelo en Hengelo. Wederom is dit met name het                                                70.000
                       geval voor de branchegroep mode, luxe en vrije tijd en ook dagelijkse                                          60.000
                       artikelen.                                                                                                     50.000
                                                                                                                                      40.000
Figuur 3.2 Detailhandelsaanbod naar aantal verkooppunten per sector in de centrumge-
                                                                                                                                      30.000
bieden van Enschede, Almelo en Hengelo
                                                                                                                                      20.000
                        250
     in aantal zaken
                                                                                                                                      10.000
                                                                                                                                          0
                        200
                                                                                                                                                dagelijkse artikelen   mode, luxe en vrije tijd   in-en-om-het-huis
                        150                                                                                                                    Centrum Enschede        Centrum Almelo       Centrum Hengelo
                        100
                                                                                                      Detailhandelsontwikkeling in Enschede
                         50                                                                           Uit de analyse van de ontwikkeling van het winkelaanbod in Enschede tus-
                                                                                                      sen 2010 en 2017 valt het volgende op (figuur 3.4)22.
                          0
                                                                                                       Niet alleen is het huidig aanbod in de sector dagelijkse artikelen groter
                               dagelijkse artikelen   mode, luxe en vrije tijd    in-en-om-het-huis
                                                                                                           dan gemiddeld, de omvang van dit aanbod (in m² wvo) is de afgelopen
                               Centrum Enschede       Centrum Almelo         Centrum Hengelo
                                                                                                           jaren toegenomen door schaalvergroting van de supermarkten.
                                                                                                       Zoals beschreven in de trends, groeit de aantrekkingskracht van grote,
                                                                                                           historische binnensteden, wat een grote impuls is voor de sector
                                                                                                           mode, luxe en vrije tijd. Tegelijk ondervindt deze sector veel concur-
                                                                                                           rentie van online verkoop. Als gevolg hiervan is de omvang van het
                                                                                                           winkelaanbod in de sector mode, luxe en vrije tijd in Enschede gelijk
                                                                                                           gebleven.
22
     Peildatum Locatus maart 2018
Hoof dstuk 3                                                                                                                                                                                        17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                   De afname van de omvang in de sector ‘in-en-om-het-huis’ wordt ver-         126 leegstaande panden met een omvang van 23.226 m² wvo. Circa
                    klaard door de sluiting van enkele grote spelers (waaronder een tuin-       de helft van de leegstaande panden betreft aanvang/frictie leegstand
                    centrum aan de Zuiderval). Ook heeft de economische crisis een rela-        (49% van het aantal panden staat minder dan één jaar leeg). De rest
                    tief groot effect gehad op de winkels in deze sector. Met de te ver-        van de leegstand is langdurig (28%, tussen één en twee jaar leeg) en
                    wachten komst van een grootschalige bouw- en tuinmarkt vindt in deze        structureel (23%, langer dan twee jaar leeg).
                    sector weer een grote impuls plaats.                                       Toch is de leegstand in het centrum van Enschede relatief beperkt,
                                                                                                met een leegstandspercentage van 6,8% van het aantal verkooppun-
Figuur 3.4: Ontw ikkeling detailhandelsaanbod Enschede tussen 2010 en 2017                      ten en 4,4% van de totale omvang in m² wvo. Dit betekent zelfs dat er
                                                                                                een bepaalde mate van schaarste aan beschikbare winkelruimte ont-
     omvang in m² w vo
                         160.000
                                                                                                staat, met name op A1 locaties. De figuren 3.5 en 3.6 laten zien dat
                         140.000
                                                                                                het centrum van Enschede op dit moment de minste leegstand in aan-
                         120.000                                                                tal verkooppunten heeft. Evenals het aantal leegstaande verkooppun-
                         100.000                                                                ten is ook het aantal leegstaande meters fors afgenomen sinds 2015.
                                                                                                In het afgelopen jaar is de omvang in m² wvo in het centrum afgeno-
                          80.000
                                                                                                men met circa 5.000 m² wvo.
                          60.000                                                               In een aantal winkelgebieden in Enschede ligt dat het leegstandsper-
                          40.000                                                                centage in aantal verkooppunten én omvang in m² wvo wel relatief
                          20.000
                                                                                                hoog. Dit zijn de (kleinere) wijkcentra het Stroink (15% vkp, 16% wvo),
                                                                                                Lipperkerkstraat (12% vkp, 11% wvo) en Op de Brouwerij (12% vkp,
                              0
                                   dagelijkse      mode, luxe en in-en-om-het-huis*             15% wvo). Daarnaast zijn er een aantal winkelgebieden waar specifiek
                                    artikelen        vrije tijd                                 een grootschalig pand (>800 m² wvo) leegstaat. Dit zijn de winkelge-
                                                2010   2017                                     bieden Schuttersveld, Thomas de Keyserstraat, Budgetcenter Spaans-
                                                                                                land. Een groot deel van de leegstand is verder verspreid door de kern
                                                                                                en op bedrijventerreinen gelegen (totaal 33% van het leegstaand vloer-
Leegstand
                                                                                                oppervlak).
 De leegstand in de gemeente Enschede ligt iets hoger dan gemiddeld
   in de referentiegemeenten23, zowel in verkooppunten als winkelvloer-
   oppervlak. In Enschede staan 137 panden leeg met een totale omvang
   van 29.730 m² wvo. In de referentiegemeenten gaat het om gemiddeld
23
     Gemeenten met 100.000 tot 175.000 inw oners. Locatus, peildatum december 2018
Hoof dstuk 3                                                                                                                                           18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Figuur 3.5 Leegstandsontwikkeling 2009-2018 in aantal verkooppunten voor centrum                                           3.2   Boodschappensector
Enschede, Almelo en Hengelo
                      120
                                                                                                                           De boodschappensector bestaat uit winkels in de sector dagelijkse artike-
     verkooppunten
                                                                                                                           len. Dit betreft supermarkten, versspeciaalzaken en winkels in persoonlijke
                      100
                                                                                                                           verzorging.
                       80
                                                                                                                           Kwantitatieve analyse per gebied
                       60
        aantal                                                                                                             De kwantitatieve marktbenaderingen zijn gedaan aan de hand van de
                       40
                                                                                                                           vloerproductiviteit (omzet per m²) in de sector dagelijkse artikelen. De
                       20                                                                                                  hoogte van de vloerproductiviteit geeft een indicatie van hoe de verschil-
                                                                                                                           lende boodschappencentra in de betreffende wijk functioneren. De vol-
                        0
                                200 9     201 0     201 1     201 2     201 3    201 4    201 5    201 6   201 7   201 8   gende figuur geeft het huidig economisch functioneren weer van de totale
                                                                                                                           sector dagelijkse artikelen per deelgebied (wijken). In de analyse Voor de
                                                  Enschede                Almelo             Hengelo
                                                                                                                           verdere toelichting op de gehanteerde uitgangspunten wordt verwezen
                                                                                                                           naar de bijlage 1.
Figuur 3.6 Leegstandsontwikkeling 2009-2018 in m ² w vo voor centrum Enschede, Al-
m elo en Hengelo                                                                                                           Een marktbenadering op wijkniveau voor de sector niet-dagelijkse artikelen
                                                                                                                           is niet uitgevoerd, omdat dergelijk winkelaanbod slechts beperkt aanwezig
  omvang in m² w vo
                      25.000
                                                                                                                           is in de wijk- en buurtcentra. Daarbij heeft een groot deel van dit winkel-
                      20.000                                                                                               aanbod in niet-dagelijkse artikelen een ondersteunende functie binnen de
                                                                                                                           wijk- en buurtcentra, zoals winkels in textiel, bloemen, diervoeders of huis-
                      15.000
                                                                                                                           houdelijke artikelen.
                      10.000
                                                                                                                           In de marktbenadering is het totale dagelijkse winkelaanbod in een wijk
                       5.000
                                                                                                                           meegenomen, dus ook in kleinere voorzieningenstrips en solitaire vestigin-
                            0                                                                                              gen. Deze locaties behoren echter niet tot de hoofdwinkelstructuur, waar-
                                  200 9     201 0     201 1     201 2    201 3    201 4    201 5   201 6   201 7   201 8   door hier verder niet op wordt ingegaan.
                                                  Enschede                Almelo             Hengelo
Hoof dstuk 3                                                                                                                                                                           19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Figuur 3.7: Huidig economisch functioneren sector dagelijkse artikelen                          wordt verklaard door het ruime aantal speciaalzaken. Ook het winkel-
                                                                                                aanbod in Twekkelerveld kent een opvallend lage vloerproductiviteit,
                         10.000
     omzet per m² wv o
                                                                                                terwijl het gelijknamige winkelcentrum ogenschijnlijk goed functioneert.
                          9.000
                                                                                                Een lage vloerproductiviteit geldt ook voor het winkelaanbod in de wijk
                          8.000
                                                                                                ’t Ribbelt-Stokhorst, waar relatief veel kleinschalig winkelaanbod ge-
                          7.000
                                                                                                vestigd is.
                          6.000
                                                                                               Enkele gebieden kennen een hoge omzet per m² wvo. Zo functioneert
                          5.000                                                                 het winkelaanbod in Enschede-Zuid met een hoge vloerproductiviteit,
                          4.000                                                                 hetgeen voornamelijk wordt verklaard door de sterke positie van win-
                          3.000                                                                 kelcentrum Zuid. Ook Glanerbrug kent een hoge vloerproductiviteit,
                          2.000                                                                 hetgeen verklaard wordt door een hoge binding aan het eigen aanbod
                          1.000                                                                 en de toevloeiing vanuit Duitsland. Tot slot kent het beperkte winkel-
                             0                                                                  aanbod op de Campus van de UT een hoge omzetdruk, hetgeen een
                                                                                                indicatie is voor eventuele ruimte voor versterking van het aanbod.
                                                                                               Het kleinschalig aanbod in het landelijk gebied functioneert zoals ver-
                                                                                                wacht met een lage vloerproductivit eit.
                                                                                            Zowel in de nabije als verdere toekomst zijn er, naast meer algemene
Uit de marktbenadering blijken de volgende relevante zaken:
                                                                                            trends en ontwikkelingen, factoren die in de toekomst een direct effect zul-
 In de gemeente Enschede ligt de gemiddelde vloerproductivit eit op een
                                                                                            len hebben op het economisch functioneren van het boodschappenaan-
     laag niveau in vergelijking met het Nederlands gemiddelde. Een ver-
                                                                                            bod. Op de korte termijn zijn dat de keuzes die Jumbo maakt ten aanzien
     klaring hiervoor is het relatief ruim aantal supermarkten. Een gemid-
                                                                                            van het opbouwen van Emté-supermarkten24. Het lijkt erop dat alleen de
     deld lage vloerproductiviteit betekent overigens niet per definitie dat
                                                                                            winkels aan de Lage Bothofstraat, de Kuipersdijk en de Magnoliastraat om-
     het aanbod niet economisch-duurzaam functioneert. Hiervoor zijn ook
                                                                                            gebouwd worde naar Jumbo. De vestigingen aan het Oosterveld, de Ak-
     andere aspecten een belang, zoals aard en samenstelling van het win-
                                                                                            kerstraat en de Johan Wijnoltsstraat worden ofwel gesloten, of doorver-
     kelaanbod en de huurlasten. De verschillen per wijk zijn aanzienlijk.
                                                                                            kocht aan een andere keten. Op de langere termijn hebben met name de
 Een aantal gebieden binnen Enschede functioneren met een relatief
                                                                                            gemeentelijke ambitie ten aanzien van bevolkingsgroei en de verschillen in
     lage vloerproductiviteit. Bijvoorbeeld het Binnensingelgebied, wat
24
  https://www.distrifood.nl/branche-bedrijf/nieuws/2018/10/jumbo-sluit-helft-emtes-in-en-
schede
Hoof dstuk 3                                                                                                                                            20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>de bevolkingsontwikkeling naar wijk invloed op het verbeteren of verslech-               Tabel 3.1: Toelichting op weerbaarheid naar w inkelgebied
teren van het functioneren van het boodschappenaanbod. Zo zal in het                              Het centrum van Enschede functioneert naar verwachting, hetgeen zich uit in de komst
Binnensingelgebied met een verdere groei van inwoners het functioneren                            van diverse nieuwe winkelformules en een laag leegstandspercentage.
van het aanbod naar verwachting verbeteren.
                                                                                                  Er is een tweetal grote wijkwinkelcentra die goed functioneren, te weten Glanerbrug en
                                                                                                  Winkelcentrum Zuid. Beide winkelcentra hebben een ruim eigen verzorgingsgebied. Win-
Verkeerslichtmodel weerbaarheid winkelgebieden
                                                                                                  kelcentrum Zuid wordt vernieuwd en is recent uitgebreid met een derde supermarkt
Op basis van de analyse van het economisch functioneren is een weer-
                                                                                                  (Aldi). Glanerbrug kent veel toevloeiing vanuit Duitsland.
baarheidsscan uitgevoerd van de winkelcentra (figuur 3.8). Hierin zijn uit-
                                                                                                  Het grote wijkwinkelcentrum Stadsveld functioneert matig, als gevolg van de ruime en
sluitend centra opgenomen, behorende tot de hoofdwinkelstructuur. De
                                                                                                  onsamenhangende opzet, waarbij er beperkte wisselw erking is tussen de supermarkten
kleuricoontjes zijn op grootte van het winkelcentrum gecategoriseerd. De
                                                                                                  en de overige winkels. Onduidelijk is de toekomstige invulling van de Emte-supermarkt.
winkelcentra zijn ingedeeld aan de hand van het verkeerslicht-model:
                                                                                                  Er zijn 3 kleine wijkwinkelcentra die naar verwachting goed functioneren te weten: Twek-
                                                                                                  kelerveld, Op de Brouwerij en Stroinkslanden. De twee eerstgenoemde centra kennen
        De w eerbare winkelgebieden functioneren in economische zin grotendeels
                                                                                                  een fraaie en moderne opzet. Stroinkslanden wordt vernieuwd.
        goed: er is voldoende consumentendraagvlak aanwezig en er is veelal sprake
                                                                                                  De beide speciale winkelgebieden Miro Center en Budgetcenter Spaansland zullen gelet
        van een onderscheidende positie en heldere profilering binnen de detailhandels-
                                                                                                  op de goede bereikbaarheid en parkeervoorziening goed functioneren.
        structuur.
        Winkelgebieden met een onzeker perfectief hebben bovengenoemde eigen-
                                                                                                 Een drietal kleine wijkwinkelcentra heeft gelet op het beperkte eigen verzorgingsgebied
        schappen veelal niet, maar kunnen door versterking van het aanbod en/of het
                                                                                                 en ligging t.o.v. de concurrentie een onzekere toekomst. Dit zijn Deppenbroek, Lage Bot-
        winkelklimaat w eer toekomstbestendig w orden. Gebeurt dit niet, dan moet op
        lange termijn gevreesd w orden voor een verschraling van het aanbod en steeds            hofstraat en Boswinkel.
        meer koopkrachtafvloeiing naar omringende, attractievere winkelgebieden.                 Er is een aantal kleinere buurtcentra, waarvan de supermarkt naar verwachting vol-
                                                                                                 doende economisch-duurzaam functioneert, maar w aar gelet op trends en ontwikkelin-
        Winkelgebieden die als kw etsbaar bestempeld zijn, zijn niet of weinig toekomst-
                                                                                                 gen de bestendigheid van het overig aanbod op de lange termijn onzeker is en sterk af-
        bestendig. Het aanwezige aanbod kan nadrukkelijk voort blijven bestaan, maar
                                                                                                 hankelijk is van de bewegingen van het aanwezige supermarktaanbod. Dit zijn Helmer-
        er wordt beleidsmatig niet primair ingezet om deze gebieden te versterken. Het
                                                                                                 hoek, Stokhorst en Eschmarke.
        behoud van het aanbod is wenselijk, maar indien er onvoldoende marktkansen
        bestaan, zal het aanbod wellicht op termijn verdwijnen.                                  Voor de radialen geldt dat permanente aandacht nodig is om verval en leegstand te
                                                                                                 voorkomen.
                                                                                                 De radiaal Lipperkerkstraat kan eigenlijk nauw elijks meer als w inkelstraat worden ge-
                                                                                                 zien, zeker nu de Aldi per 1 januari 2019 zijn deuren sluit.
Hoof dstuk 3                                                                                                                                                        21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Hoof dstuk 3 22</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Perspectief en toekomstfunctie per winkelcentrum                                             Vergroting – al dan niet in combinatie met verplaatsing – kan de oplossing
Door de oogharen bezien functioneren de grotere en nieuwere wijkwinkel-                      zijn voor de toekomst van deze supermarkten. Echter, vergroting is niet
centra naar behoren (zie figuur 3.8). Voor de kleinere wijkcentra geldt                      alle supermarkten mogelijk wegens de beperkte marktruimte in Enschede
veelal dat het verzorgingsgebied beperkt is en andere ondersteunende                         (zie ook onderstaande). Afhankelijk van de locatie kan omvorming naar
winkelcentra nabij gelegen zijn. Voor de buurtcentra geldt dat zij afhankelijk               een ander (vaak kleiner) stadsconcept de oplossing zijn.
zijn van het supermarktaanbod. Behoud van voorzieningen is hier de op-
gave.                                                                                        Het perspectief van winkelcentra hangt samen met de kansen en bedrei-
                                                                                             gingen die uitgaan van nabijgelegen centra. Met een gestreepte ellips is in
Uit de analyse volgt de verwachting dat op (middel)lange en lange termijn                    figuur 3.8 het spanningsveld aangegeven van centra die tezamen een ver-
de urgentie tot modernisering bij de volgende supermarkten het grootst is:                   zorgende functie voor de wijk hebben. Gelet op nabijheid is er tussen de
 De supermarkten gevestigd in de radialen 25 zijn allen kleinschalig,                       centra sprake van onderlinge concurrentie. Bij beoordeling/afstemming van
      waardoor zij op termijn niet in deze vorm houdbaar zijn. Mogelijk kun-                 eventuele nieuwe detailhandelsinitiatieven adviseren wij specifiek naar
      nen deze supermarkten een functie vervullen als ‘mandjes’-winkel.                      deze samenhang en de positionering te kijken.
      Door hoogstedelijke ontwikkeling in de omgeving van de radialen
      neemt het aantal inwoners in de buurt sterk toe, waarbij deze vaker te                 Voor de dorpen is verder van belang dat het aantal dorpssupermarkten (en
      voet of met de fiets hun boodschappen om-de-hoek doen. Supermarkt-                     andere winkels) landelijk al geruime tijd afneemt, en het perspectief op lan-
      formules als Albert Heijn, Jumbo en Coop experimenteren met stads -                    gere termijn van deze winkels is beperkt. Het aantal inwoners van de k ern
      concepten die op dit bezoekgedrag aansluiten. Ook zijn er in de radia-                 speelt mee, de afstand tot grotere supermarkten, maar zeker ook het on-
      len enkele specialistische supermarkten in buitenlandse levensmidde-                   dernemerschap en de worteling in de gemeenschap.
      len (bijv. Peter Hu Asian Supermarket en Adil Wereldmarkt), die vanuit
      een specifieke niche-markt toekomst hebben.                                            Drie typen boodschappencentra
 De supermarkten in het winkelcentrum Stadsveld zijn allen aan de                           In de huidige detailhandelsvisie wordt uitgegaan van een sterke hiërarchi-
      kleine kant.                                                                           sche opbouw van de winkelstructuur, waarin veel verschillende typen win-
 Hetzelfde geldt voor de Albert Heijn-vestigingen in Helmerhoek,                            kelgebieden worden onderscheiden. In het licht van het voorgaande advi-
      Stroinkslanden en Glanerbrug.                                                          seren wij dat te reduceren tot drie typen boodschappencentra. De ontwik-
                                                                                             kelkaders voor deze locaties zijn weergegeven in tabel 3.2.
25
   Van oudsher zijn de radialen de invalsw egen naar het stadscentrum. Echter, in dez e con-
text w orden alle doorgaande stadsstraten met een gemengd aanbod aan w onen, werken en
voorzieningen aangemerkt als radiaal.
Hoof dstuk 3                                                                                                                                              23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Tabel 4.1: Te onderscheiden typen boodschappencentra met kenmerken detailhandel           Supermarktontwikkelingen in winkelcentra hoger in de hiërarchie
 Typering             Kenm erken                                                           hebben in principe voorrang op supermarkten in winkelcentra la-
                                                                                           ger in de hiërarchie.
 Wijkcentrum           2 of meer supermarkten groter dan 1.000 m² w vo
                                                                                        Bij solitair gelegen supermarkten (buiten de winkelcentra) wordt
                       Aanvullend aanbod in versspecialisten 5 tot 15 bedrijven
                                                                                           gestreefd naar verplaatsing naar de winkelgebieden binnen de
                       Ruim niet-dagelijks aanbod tot 50% van het totale w vo
                                                                                           hoofdwinkelstructuur. Schaalvergroting van solitair gelegen su-
 Buurtcentrum          1-2 supermarkten met een omvang van 1.000 - 2.000 m² w vo
                                                                                           permarkten is niet mogelijk, tenzij gemotiveerd is dat verplaat-
                       Aanvullend aanbod in versspecialisten 2 tot 10 bedrijven
                                                                                           sing naar een winkelgebied niet mogelijk is, ze wel voorzien in
                       Basis in niet-dagelijks aanbod tot 30% van het totale w vo
                                                                                           een consumentenbehoefte vanuit de directe omgeving en effec-
 Gem akscentrum        Maximaal 1 supermarkt van maximaal 1.000 m² w vo
                                                                                           ten aanvaardbaar zijn (Ladder voor Duurzame Verstedelijking).
                       Beperkt aanbod in versspecialisten 0 tot 5 bedrijven
                                                                                        Er wordt gestreefd naar behoud van de huidige dorpssuper-
                       Zeer beperkt niet-dagelijks aanbod tot 15% van het totale w vo
                                                                                           markten, waarbij het (lokale) draagvlak en de koopbereidheid
                                                                                           van dorpsbewoners bepalend is voor het toekomstperspectief.
                                                                                       Voor specialistische supermarkten (bijv. in buitenlandse levensmid-
 Ontwikkelingsmogelijkheden                                                            delen) geldt dat zij vanaf 500 m² wvo gezien worden als reguliere
  Supermarkten spelen een essentiële rol in de boodschappencentra.                    supermarkt.
       Via combinatiebezoek profiteren andere voorzieningen (winkels, ho-
       reca, verzorgende diensten) van de aantrekkingskracht en hoge be-
       zoekintensiteit van supermarkten.
  Een zorgvuldige afweging is nodig van supermarktinitiatieven. Deze
       afweging moet gericht zijn op het optimaliseren van de consumen-
       tenverzorging. Uit de analyse blijkt dat die optimale consumenten-
       verzorging alleen mogelijk is in een (steeds) minder fijnmazige win-
       kelstructuur, daarom adviseren wij de volgende uitgangspunten en
       voorwaarden ten aanzien van supermarktontwikkelingen:
        Supermarktontwikkelingen worden in beginsel enkel toegestaan
             binnen de in tabel 3.2 aangegeven typering van boodschappen-
             centra, waarbij concentratie van voorzieningen voorop staat.
        Bij beoordeling/afstemming specifiek kijken naar de samenhang
             en de positionering van verschillende winkelcentra in een wijk.
Hoof dstuk 3                                                                                                                                  24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>3.3      Modische sectoren
Kwantitatieve analyse sector niet-dagelijkse artikelen
Tabel 3.3 geeft de vloerproductiviteit van het niet-dagelijkse winkelaanbod.
Als vermeld is de analyse uitsluitend uitgevoerd voor de gemeente en het
centrum van Enschede. In bijlage 1 zijn de achtergronden bij de bereke-
ning opgenomen.
Tabel 3.3: Vloerproductiviteit sector niet-dagelijks
                             Vloerproductiviteit     Landelijk gemiddelde
 Gemeente Enschede           1.850                   2.018
 Centrum Enschede            3.875                   2.018
Uit de marktbenadering volgt dat het niet-dagelijkse winkelaanbod in de
gemeente Enschede rond het Nederlands gemiddelde functioneert, waarbij
het aanbod in het centrum functioneert met een hoge vloerproductivit eit.
Het beeld dat het centrum goed functioneert wordt bevestigd door de be-
perkte leegstand en de komst van vele nieuwe formules (o.a. Hudson’s
Bay, Decathlon, vergroting Zara) en voorzieningen.
 Ontwikkelingsmogelijkheden
 Aangezien de modische sector met name relevant is in de binnenstad
 wordt op de ontwikkelingsmogelijkheden ingegaan in hoofdstuk 5 Bin-
 nenstad en Binnensingelgebied.
Hoof dstuk 3                                                                 25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>3.4       Detailhandel in doelgerichte branches                                            doe-het-zelfbranche. Dit is een indicatie dat het aanbod in de ge-
                                                                                           meente Enschede op niveau ligt. Wat betreft winkelvloeroppervlak is er
Analyse doelgerichte branches gemeente Enschede 26                                         relatief veel aanbod in de branches rijwielen, sport en huishoudelijke
Er is zowel naar de klassieke PDV-branches gekeken als naar enkele an-                     artikelen.
dere doelgerichte branches, die zich in Nederland ook steeds vaker peri-                  In vergelijking met de referentie zijn er relatief veel doe-het-zelfzaken
feer vestigen. Tabel 3.4 geeft de omvang van de branches tuincentra, doe-                  in de gemeente Enschede aanwezig. Overigens komt dit niet tot uiting
het-zelf, wonen (klassieke PDV) en de branches rijwielen, bruin- en wit-                   in de totale omvang in m² wvo van deze branche, die nagenoeg gelijk
goed, speelgoed, sport en huishoudelijke artikelen weer, afgezet tegenover                 is aan de omvang van de doe-het-zelfzaken in referentiegemeenten.
het gemiddelde in vergelijkbare gemeenten.                                                De woonbranche is in de gemeente Enschede in aantal verkooppunten
Tabel 3.4 Aanbod branches gemeente Enschede en vergelijkbare gemeenten
                                                                                           ruimer dan in referentiegemeenten terwijl de omvang in m² wvo achter-
                                                                                           blijft. Een aanzienlijk deel van het aanbod is aanwezig op het Woon-
                                                         Vergelijkbare gemeenten           plein, namelijk 15 zaken met een totale omvang van 22.146 m² wvo.
                            Gemeente Enschede          (100.000-175.000 inw oners)
                                         gem. w vo per                    gem. w vo   Concentratielocaties in Enschede
                        Aantal   m² w vo       w inkel Aantal     m² w vo per w inkel De gemeente Enschede telt drie (perifere) retailconcentraties met een be-
 Tuincentra                 1     10.140       10.140      2        9.845      4.923  langrijk aanbod aan detailhandel in doelgerichte branches, namelijk het
 Doe-het-zelf              27     22.768          843     17       23.243      1.367  Woonplein, Zuiderval/Spaansland/B udgetcenter en Slijpsteen. In hoofdstuk
 Wonen                     92     55.911          608     88       62.070        705  7 wordt ingegaan op deze locaties.
 Rijw ielen                28      7.650          273     27        5.089        188
 Bruin- en w itgoed        40      7.353          184     41        7.611        186  Aanbod in perspectief
 Speelgoed                 10      2.633          263      9        2.642        294  Binnen de regio Twente zijn meerdere grootschalige concentratielocaties
 Sport                     20     13.445          672     21        8.997        428  met doelgericht (PDV) aanbod aanwezig, waarvan drie in de gemeente En-
 Huishoudelijke                                                                       schede, drie in de gemeente Hengelo, één in de gemeente Twenterand,
                           26     11.299          435     28        8.020        286
 artikelen                                                                            één in de gemeente Almelo en één in de gemeente Oldenzaal. Uit een ver-
                                                                                      gelijking van de verschillende gebieden blijkt dat:
     De verschillende branches laten geen grote verschillen zien in aantal            De grootste PDV-locatie in de regio Twente qua omvang is Plein Wes-
      verkooppunten met de referentiegemeenten, met uitzondering van de                    termaat in Hengelo (43.216 m² wvo). Hier is onder meer een IKEA en
                                                                                           Bauhaus gevestigd.
26
   Locatus, peildatum december 2018
Hoof dstuk 3                                                                                                                                           26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>      Het Woonplein ligt in aantal verkooppunten en omvang in m² wvo op          Figuur 3.9: Aanvullende voorzieningen in vergelijking tot de verwachting op basis van
       een vergelijkbaar niveau als Woonboulevard Almelo en Woonprome-            het gemiddelde aanbod per 1.000 inwoners in referentiekernen
       nade van Gils (in Oldenzaal). Deze locaties zijn deels concurrerend
       met elkaar maar hebben allen ook overwegend een verzorgingsfunctie                            250
       voor de lokale bevolking en directe omgeving.
      De resterende twee concentratielocaties) in de gemeente Enschede                              200
       (Zuiderval en Slijpsteen) behoren tot de kleinste locaties in de regio
                                                                                   in aantal zaken
       Twente, zowel in omvang als in aantal verkooppunten. Bovendien
                                                                                                     150
       geldt dat deze locaties ook aanbod in de dagelijkse artikelensector
       aanbieden, terwijl dit voor de resterende concentratielocaties in de re-
       gio Twente niet geldt.                                                                        100
    Ontwikkelingsmogelijkheden
     Enschede kent perifeer al relatief veel doelgericht winkelaanbod, ge-                          50
       vestigd op enkele concentratielocaties (zoals het Woonplein) en op
       solitaire locaties.                                                                            0
     Ontwikkelingsmogelijkheden zijn beperkt tot met name kwalitatieve
       verbetering van het (bestaande) aanbod, dan wel toevoeging van
       concepten die echt een meerwaarde hebben voor de consumenten-
       verzorging. Enige groei in deze sector is mogelijk met specifieke re-
       gionale trekkers.
                                                                                                     2010   2018
3.5       Consumentgerichte dienstverlening                                       Ambacht
                                                                                  De gemeente Enschede telt 207 zaken in de branche ambacht, waaronder
Het consumentgerichte dienstenaanbod in Enschede ligt rond hetgeen ge-            113 kappers, 29 schoonheidsspecialisten, 12 kledingreparatiezaken en 11
middeld voorkomt in referentiekernen (zie figuur 3.9)27.                          copyshops. Deze zaken bevinden zich met name in de ondersteunende
                                                                                  wijkcentra en op verspreide locaties in de gemeente Enschede. Het aantal
27
     Locatus, peildatum december 2018
Hoof dstuk 3                                                                                                                                         27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>ambachtsbedrijven neemt in de gemeente Enschede toe tussen 2010-             gemeente Enschede. Sinds 2010 is de financiële sector in de gemeente
2018. Dit is een landelijke ontwikkeling. De branche ambacht is groter dan   Enschede per saldo met 40 zaken afgenomen. Dit is in lijn met het lande-
op basis van het gemiddelde aanbod per 1.000 inwoners in referentieker-      lijke beeld. Toch is de branche groter dan op basis van het gemiddelde
nen de verwachting is.                                                       aanbod per 1.000 inwoners in referentiekernen de verwachting is.
Figuur 3.10: Ontw ikkeling dienstenaanbod Enschede tussen 2010 en 2018       Particuliere dienstverlening
                                                                             Ook in deze branche is het aanbod de laatste jaren afgenomen. Op dit mo-
                   250                                                       ment telt de gemeente Enschede 78 zaken in de particuliere dienstverle-
                                                                             ning, met het merendeel in de makelaardij (22), reisbureaus (14) en uit-
                   200                                                       zendbureaus (18). In 2010 waren dat er nog 111. De branche particuliere
                                                                             dienstverlening is in de gemeente Enschede kleiner dan op basis van het
 in aantal zaken
                   150                                                       gemiddelde aanbod per 1.000 inwoners in referentiekernen de verwachting
                                                                             is. Het betreft een relatief klein verschil.
                   100
                                                                              Ontwikkelingsmogelijkheden
                   50                                                          Consumentgerichte dienstverlening vestigt zich vaak in (de plinten
                                                                                 van) kantoor- of winkelachtige panden. Enerzijds op goed zichtbare
                    0                                                            en beloopbare locaties in centrumgebieden en anderzijds juist op
                                                                                 goed met de auto en/of OV bereikbare locaties. In centrumgebieden
                                                                                 zijn er in de toekomst volop kansen voor dienstverlening, juist door
                                                                                 de beweging naar concentratie van verschillende functies in centra,
                                                                                 branchevervaging / blurring, cross-selling en vermenging met pro-
                                                                                 ductie. Met name betreft het ambachten en persoonlijke (verzor-
                    Enschede   Referentiekernen
                                                                                 gende / zorggerelateerde) dienstverlening.
                                                                               Beleidsmatig adviseren wij om clustering van dienstverlening met
Financiële instelling                                                            andere functies het uitgangspunt te laten zijn.
Er zijn 37 financiële instellingen in de gemeente Enschede, met name fi-
nanciële interimbedrijven en banken. De bedrijven liggen verspreid over de
Hoof dstuk 3                                                                                                                           28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>3.6      Overige winkelvormen                                                  Wij adviseren gemeentelijk de volgende uitgangspunten te hanteren:
                                                                                Streven naar behoud van de huidige weekmarkten (in het centrum 2x
Specifiek gebruikscluster                                                           per week, Glanerbrug, Boekelo en Zuid), waarbij het (lokale) draagvlak
Dit betreft een breed palet aan winkelvoorzieningen die steeds meer on-             en de koopbereidheid van bezoekers bepalend is voor het toekomst-
derdeel worden van de ‘reguliere’ retailstructuur. Het gaat om winkelaan-           perspectief.
bod in of bij onderwijsvoorzieningen, ziekenhuizen, sportaccommodaties,         Benutten van kansen die er zijn vanuit belevingswaarde door het mo-
ouderen- en verzorgingstehuizen, musea of op bedrijven- en kantoorloca-             gelijk maken van (incidentele) streekgerichte, thematische of seizoens-
ties. Maar ook winkels bij bijvoorbeeld traffic-locaties zoals tankstations,        gerichte markten.
transferia en openbaarvervoers voorzieningen (niet zijnde een groot sta-        Toestaan van standplaatsen in de winkelgebieden, waarbij de omvang,
tion). Vaak gaat om kleinschalig boodschappenaanbod en/of verkoop van               opstelling en aard van de standplaatsen afgestemd wordt op de win-
producten en diensten die samenhangen met het bezoekdoel aan de                     kel- en horecafuncties in de omgeving.
hoofdvoorziening.
                                                                               Verkoop vanuit huis
Wij adviseren hieraan de volgende voorwaarden te stellen:                      Detailhandel vanuit huis is volgens de zuivere definitie van detailhandel on-
 Het winkelaanbod dient gericht te zijn op de ‘eigen’ doelgroep en moet       gewenst, omdat dit de bestaande retailstructuur kan verstoren, kan leiden
      rechtstreeks verband houden met de hoofdactiviteit van de voorziening    tot precedentwerking, zorgt voor een ongewenste spreiding van het winkel-
      of passen bij de functie / hoofdactiviteit van de voorziening en daaraan aanbod en het ongewenste verkeersbewegingen oproept. Dit geldt dus ook
      ondergeschikt zijn.                                                      voor internetwinkels / webwinkels die gerund worden met een showroom
 Het winkelaanbod mag niet verstorend werken voor de retailstructuur.         en/of afhaalmogelijkheid vanuit huis (zie ook hierna).
 Er geldt een maximumomvang van 100 m² wvo.
                                                                               Internetwinkels en afhaalpunten
Ambulante handel                                                               Met de opkomst en verdere groei van online winkelen is het faciliteren van
Ambulante handel kan weliswaar concurrerend zijn aan het bestaande win-        de fysieke verschijningsvorm van internethandel van belang geworden en
kel- en horeca-aanbod, maar in winkelgebieden is er ook vaak sprake van        wenselijk om die te faciliteren op de daarvoor kansrijke plekken. Omdat de
kruisbestuiving tussen de warenmarkt/standplaatsen en de reguliere detail-     scheidslijn tussen fysieke winkel en internetwinkel (met showroom) steeds
handel. De fysieke nabijheid van beide vormen van detailhandel werkt ver-      meer vervaagd, kan internethandel de bestaande retailstructuur potentieel
sterkend, waarbij een goede warenmarkt de attractiviteit van een winkelge-     verstoren, leiden tot ongewenste verkeersbewegingen en kan het leiden tot
bied vergroot. Ambulante handel (markt/standplaatsen) draagt ook bij aan       precedentwerking. Ten aanzien van internetwinkels en afhaalpunten advi-
de belevingswaarde en verrassing in winkelgebieden.                            seren wij het volgende:
Hoof dstuk 3                                                                                                                                29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>     Toestaan van internetverkoop vanuit een bedrijfslocatie, inclusief logis- een economisch renderend bedrijf. Bedrijven zoeken dan ook naar alterna-
      tieke activiteiten. Voor detailhandel als ondergeschikte nevenactiviteit  tieve (neven)inkomstenbronnen, zoals detailhandel en/of recreatie (kano-,
      op een bedrijfslocatie is een afhaalbalie, showroom en/of winkelfunctie   fietsverhuur, overnachtingen, etc.).
      (ruimtelijke uitstraling) toegestaan. Deze activiteiten moeten dan on-
      dergeschikt blijven aan de hoofdfunctie van het bedrijf. Er geldt een     Als het gaat om de verkoop van producten is de streekgebondenheid een
      maximumomvang voor de detailhandel van 10% van de totale vloerop-         belangrijk onderscheidend element voor de boerderijverkoop ten opzichte
      pervlakte van de gebouwen met een maximum van 100 m² wvo.                 van supermarkten en speciaalzaken. Verkoop bij de boer kan op deze ma-
     Zodra bij internetverkoop sprake is van een afhaal-/afrekenbalie, show-   nier positief bijdragen aan de aantrekkelijkheid en de leefbaarheid van het
      room en/of verkoop ter plaatse die niet geldt als ondergeschikte func-    platteland. In het beleid zou het uitgangspunt moeten zijn dat deze verkoop
      tie, wordt de vestiging opgevat als reguliere detailhandel. Dan geldt     geen verstorend effect mag hebben op de retailstructuur. Voorwaarden
      hetzelfde beleid als voor alle vormen van detailhandel.                   zijn:
     Pure internetafhaalpunten (zonder showroom) zijn bij voorkeur geves-       Er worden hoofdzakelijk eigen producten aangeboden – al dan niet in
      tigd in of aansluitend op bestaande winkelgebieden of op goed bereik-           combinatie met verkoop gericht op de directe consumptie (eten / drin-
      bare locaties aan hoofdontsluitingswegen, waar zich reeds voorzienin-           ken).
      gen gericht op de reiziger bevinden (zoals OV-knooppunten, transferia      De verkoop is ondergeschikt aan de reguliere agrarische bedrijfsvoe-
      of tankstations). Afhaalpunten worden zo mogelijk geconcentreerd.               ring en activiteiten.
                                                                                 De winkel- en/of horecaruimte is kleinschalig, maximaal 100 m² wvo.
Productiegebonden detailhandel
Wij adviseren detailhandel toe te staan als het de verkoop van goederen         Groothandelsbedrijven
betreft die ter plaatse worden vervaardigd, gerepareerd en/of toegepast in      Rechtstreekse verkoop door groothandelsbedrijven aan consumenten is
het productieproces 28, waarbij de detailhandelsfunctie ondergeschikt is aan    niet toegestaan.
het productieproces. Er geldt een maximumomvang voor de detailhandel
van 10% van de totale bedrijfsruimte met een maximum van 100 m² wvo.
Boerderijverkoop
Het behoud van agrarische activiteiten op het platteland is vanuit oogpunt
van werkgelegenheid en landschapsbeheer een essentieel element. De re-
guliere agrarische bedrijfsvoering is niet altijd voldoende om te voorzien in
28
   Hier valt ook assemblage/montage onder.
Hoof dstuk 3                                                                                                                                 30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>4.   ANALYSE HORECA EN LEISURE                                                                                                      Wel is het aantal fastservice-aanbieders hoger dan gemiddeld. Dit kan
                                                                                                                                     samenhangen met het relatief lage inkomensniveau in Enschede, om-
                                                                                                                                     dat consumenten met een lager inkomen bij horecabezoek vaker kie-
                                                                                                                                     zen voor een fastservicezaak in plaats van een ‘duurder’ restaurant.
     4.1     Horeca                                                                                                                 De gemiddelde omvang per zaak is duidelijk groter dan het gemid-
                                                                                                                                     delde van zowel de referentiegemeent en als het Nederlands gemid-
     Horeca Enschede ten opzichte van referentie                                                                                     delde.
     De horecasector in de gemeente Enschede telt in totaal 381 bedrijven (in-
     clusief 11 hotels). De groep drankverstrekkers is met 141 zaken het                           Figuur 4.1: Aantal horecabedrijven naar sector per 10.000 inwoners (bron: HorecaDNA
     grootst, gevolgd door de fastservicesector met 137 zaken. Er zijn 92 res-                     2018)
     taurants. Het aantal horecazaken is in de gemeente Enschede sinds 2008                                                                30
                                                                                                       Aanbod in aantal zaken per 10.000
     per saldo toegenomen met 42 zaken. Hierna wordt ingegaan op horeca
                                                                                                                                           25                                          2,1
     excl. hotels. Een meer specifieke analyse van de hotelmarkt in Enschede                                                                      0,7              1,1
     is opgenomen in paragraaf 4.2.                                                                                                        20     5,8              6,6                 6,9
                                                                                                                                                                                                 Hotelse ctor
                                                                                                                  inwoners
     Bij een vergelijking van het horeca-aanbod in Enschede met de landelijke                                                              15                                                    Restau rantse ctor
                                                                                                                                                  8,7              8,4                 7,4
     gemiddelden en het aanbod in referentiegemeenten29 valt het volgende op                                                                                                                     Fastservicese ctor
                                                                                                                                           10
     (zie volgende figuur):                                                                                                                                                                      Drankensecto r
      Het aantal horecazaken is beperkt in Enschede ten opzichte van het                                                                   5                                          9,8
                                                                                                                                                  8,9              8,7
          gemiddelde in referentiegemeenten en het Nederlands gemiddelde.
          Per 10.000 inwoners zijn er 24,1 horecazaken tegenover 24,8 in de re-                                                             0
                                                                                                                                                Enschede        Gemidd elde        Nederl ands
          ferentiegemeenten en 26,2 in Nederland. Dit is opvallend omdat En-                                                                               referen tieg emeenten   gemidd elde
          schede een studentenstad is. Vooral het aantal restaurants en de
          drankensector is lager dan gemiddeld.
     29 Dit zijn gemeenten met een ongeveer vergelijkbaar aantal inw oners als Enschede, te w e-
     ten: Almere, Breda, Nijmegen, Apeldoorn, Haarlem, Arnhem, Amersfoort, Zaanstad, ’s -Her-
     togenbosch en Zw olle.
     Hoof dstuk 4                                                                                                                                                                                31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Figuur 4.2: Gem iddelde omvang per zaak naar sector per 10.000 inw oners (bron: Hore-                      Hoewel de binnenstad een onmiskenbaar concentratiegebied is (zie
caDNA 2018)                                                                                                hierna), is er in de rest van de gemeente een opvallend verspreid aanbod
                                                                                                           van horeca. In de woonwijken overheerst (zoals gebruikelijk) de branche
                               700
  Gemiddelde omvang per zaak
                                                                                                           fastservice (snackbars, grillrooms, broodjeszaken, etc.), maar er zijn in di-
                               600                                                                         verse wijken ook drankverstrekkers (cafés/bars) en restaurants aanwezig.
                               500
                                                                                                           In Go-Planet zijn verschillende (grootschalige) restaurants gevestigd. Van
                                       192
                                                        183                                                de dorpen heeft Glanerbrug het ruimste aanbod. In Boekelo is de toeristi-
          (m² wvo )
                               400                                         170        Restau rantse ctor   sche functie zichtbaar in drie restaurants.
                                        75
                               300                       67                           Fastservicese ctor
                                                                            70
                                                                                      Drankensecto r       Horeca in de binnenstad
                               200
                                       315                                                                 De Enschedese binnenstad telt in totaal 158 horecazaken, waarvan 40
                                                        276
                               100                                         232
                                                                                                           drankenverstrekkers (incl. coffeeshops), 63 fastservicezaken en 52 (café-
                                 0                                                                         )restaurants en 3 hotels (ITC, InterCity Hotel en een B&B). Het belangrijk-
                                     Enschede        Gemidd elde        Nederl ands                        ste concentratiegebied is de Oude Markt, met overwegend ruime café-res-
                                                referen tieg emeenten   gemidd elde
                                                                                                           taurants en grote terrassen tegen een fraai historisch decor. Dit gebied
                                                                                                           heeft zowel een dag- als avondfunctie met een laagdrempelig karakter en
Figuur 4.3: Horeca in Enschede naar deelsector in perspectief (bron: HorecaDNA 2018)                       is in belangrijke mate ook gericht op uitgaan. Ook in de aangrenzende stra-
                                                                                                           ten (Marktstraat, Bolwerkstraatbevindt zich veel horeca. De horeca in de
                                                                                                           Stadsgravenstraat (veel café en bars, coffeeshops) heeft deels een laag-
                                                                                                           waardig karakter en overwegend slechte tot matige uitstraling. Het oostelijk
                                                                                                           deel oogt wat vriendelijker, met ook restaurants.
                                                                                                           In de sfeervolle Walstraat (vooral het zuidelijk deel) bevinden zich diverse
                                                                                                           restaurants met een overwegend verzorgde uitstraling. In het Muziekkwar-
                                                                                                           tier en rond het Willem Wilminkplein is vooral moderne, relatief grootscha-
                                                                                                           lige horeca gevestigd. Andere straten met relatief veel horecazaken zijn de
                                                                                                           Korte Hengelosestraat, Zuiderhagen, westelijk deel Noorderhagen, Haver-
                                                                                                           straat en Kalanderstraat. Daarnaast zijn er verspreid in het kernwinkelge-
                                                                                                           bied diverse horecazaken, met name in de fastservicebranche. Vaak heb-
                                                                                                           ben deze een winkelondersteunende (dag)functie.
Hoof dstuk 4                                                                                                                                                            32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Figuur 4.4: Horeca in centrum Enschede (bron: Locatus 2018)                                        Het aantal zaken is in deze periode vrij aanzienlijk toegenomen: van 132
                                                                                                   naar 158 zaken. Daarbij is de drankensector gekrompen terwijl de andere
                                                                                                   sectoren zijn gegroeid, met de sterkste groei in de fastservicebranche. Dit
                                                                                                   is overigens een landelijke ontwikkeling.
                                                                                                   Figuur 4.5: Ontw ikkeling horeca binnenstad Enschede 2009-2018 (bron: Locatus 2018)
                                                                                                                             180
                                                                                                    Aanbod in aantal zaken
                                                                                                                             160                  3
                                                                                                                             140
                                                                                                                                    2             52
                                                                                                                             120
                                                                                                                                                                     Hotelse ctor
                                                                                                                                    46
                                                                                                                             100
                                                                                                                                                                     Restau rantse ctor
                                                                                                                              80
                                                                                                                                                  63                 Fastservicese ctor
                                                                                                                              60    37
                                                                                                                                                                     Drankensecto r
                                                                                                                              40
                                                                                                                              20    47            40
                                                                                                                               0
                                                                                                                                   200 9         201 8
                                                                                                   Aanbod binnenstad in perspectief
                                                                                                   Ondanks de recente groei is het horeca-aanbod in de binnenstad van En-
                                                                                                   schede met 158 zaken nog steeds bescheiden ten opzichte van de centra
                                                                                                   van de referentiegemeenten (gemiddeld 198 zaken). Vooral het aantal res-
                                                                                                   taurants in het centrum blijft opvallend achter bij de referentie (52 t.o.v. 78).
Ontwikkeling horeca in de binnenstad                                                               Ook zijn er in de centra van referentiegemeenten doorgaans twee keer zo-
In de volgende figuur is de ontwikkeling van de horeca in de binnenstad                            veel hotels gevestigd.
van Enschede tussen 2009 en 2018 inzichtelijk gemaakt naar branche30.
30
     De cijfers voor dit gebied zijn afkomstig van het landelijke bedrijvenregister Locatus, om-
     dat HorecaDNA (die w e in dit kader als basis gebruiken) geen historische uitsplitsingen
     kan maken naar deelgebieden.
Hoof dstuk 4                                                                                                                                                        33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Figuur 4.6: Horeca in centrum Enschede en centra van referentiegemeenten (bron: Lo-                         onderscheidende horecaformules (in het hogere èn lagere segment), die
catus 2018)                                                                                                 creatief inspelen op de gebiedskwaliteiten en consumententrends bestaat
                                                                                                            vrijwel altijd perspectief.
                           250
  Aanbod in aantal zaken
                           200                                                                              Kwantitatief
                                                                    6
                                                                                                            Vanuit de kwantitatieve marktbenadering (bijlage 4) bestaat er in de ge-
                                         3                                             Hotelse ctor
                           150                                     78                                       meente Enschede een marktruimte van per saldo + 22 horecazaken. Dit op
                                        52                                             Restau rantse ctor
                                                                                                            basis van enige versterking van de aantrekkingskracht van de stad naar
                           100                                                         Fastservicese ctor
                                                                                                            toekomst toe (hogere binding van eigen inwoners en toename van bezoe-
                                                                   67                  Drankensecto r
                                        63                                                                  kers van buiten, zowel vanuit toeristische als zakelijke markt).
                            50
                                        40                         47
                                                                                                            Kwalitatief
                             0
                                 Centrum E nsche de   Centrum re fer entiegemeen ten                        Kijkende naar de bevolkingsopbouw naar leeftijdsklasse (figuur 4.7) dan
                                                                                                            zijn er de volgende ontwikkelingsmogelijkheden:
                                                                                                             De leeftijdsgroep 15 t/m 29 jaar is in Enschede verhoudingsgewijs
Toekomstperspectief horeca: kwantitatief en kwalitatief
                                                                                                                 sterk vertegenwoordigd. Deze categorie neemt bovendien nauwelijks
Mensen eten steeds meer ‘buiten de deur’. Deze markt is inmiddels al
                                                                                                                 af tot 2030. Jongeren vormen van oudsher de belangrijkste uitgaans-
goed voor een derde van de consumentenbestedingen aan eten. Het gaat
                                                                                                                 groep (vaak in vriendenverband) en zijn vooral georiënteerd op (mo-
daarbij niet alleen om ‘reguliere’ horeca, maar ook om eten binnen nieuwe
                                                                                                                 derne) cafés, lunchrooms, ‘hippe’ koffiezaken en terrassen. Ook festi-
winkelconcepten, foodfestivals, op het werk, etc. Goede horeca is essenti-
                                                                                                                 vals en evenementen (muziek, sport) zijn bij hen in trek.
eel voor een sterke (toeristische) gebiedsontwikkeling. Het belichaamt im-
                                                                                                             De categorie 30 t/m 49 jaar betreft voor een belangrijk deel gezinnen
mers de brede toegankelijkheid en gastvrijheid. De horecasector stond ja-
                                                                                                                 met inwonende kinderen, maar ook één- en tweepersoonshuishou-
renlang economisch onder druk, maar vertoont sinds enige jaren landelijk
                                                                                                                 dens. In Enschede is deze leeftijdsgroep ongeveer gelijk vertegen-
weer opvallend positieve cijfers. Dit geldt met name voor de fastfoodbran-
                                                                                                                 woordigd als het provinciaal en landelijk gemiddelde. Zij hebben veelal
che, restaurants en hotels. Alleen in de branche drankverstrekkers (cafés)
                                                                                                                 een actief vrijetijdspatroon en voelen zich in hoge mate aangetrokken
blijft de groei wat achter.
                                                                                                                 tot familierestaurants, fastfoodzaken en delivery services, mede van-
                                                                                                                 wege de volle agenda’s. Men hecht sterk aan budgetformules. De ge-
De horeca is kortom een veerkrachtige sector. Nog steeds onderscheiden
                                                                                                                 zinssituatie (vaak hebben ze jonge kinderen) is daarbij sterk bepalend.
zaken zich in Nederland evenwel onvoldoende van elkaar. Het is ‘teveel
van hetzelfde’, wat ten dele ook geldt voor de gemeente Enschede. Voor
Hoof dstuk 4                                                                                                                                                            34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>                                              De categorie 50 t/m 64 jaar is in Enschede minder vertegenwoordigd                                    Indeling en toetsingscriteria horeca
                                               dan elders in Nederland. De kinderen zijn deels al uitwonend, waar-
                                               door men vaak een actief recreatiegedrag buitenshuis heeft en in klei-                                Indeling horeca naar categorieën
                                               ner verband (stellen). De koopkracht is bij deze groep doorgaans wat                                  In algemene zin moet het gemeentelijke horecabeleid meer dan nu helder-
                                               groter dan in de jongere categorieën en men bezoekt graag dag-                                        heid bieden omtrent de wenselijkheid van horecabranches en –formules
                                               horeca, restaurants en terrassen.                                                                     naar deelgebied en vestigingslocatie en de aldaar geldende relevante as-
                                              Het aandeel 65-plussers bedraagt in Enschede 17,5% en neemt af tot                                    pecten (terrassen, openingstijden, etc.), ook in de binnenstad.
                                               16,6% in 2030. Senioren worden steeds actiever en bezoeken graag
                                               en veelvuldig horeca overdag, zowel in binnensteden als in het buiten-                                Om per gebied passende kaders te hebben voor het toestaan van horeca,
                                               gebied. Zij worden relatief sterk aangetrokken tot cultuur(historie) en                               is het van belang om diverse horecacategorieën te onderscheiden. Er is
                                               hechten aan een persoonlijke benadering.                                                              door de gemeente Enschede gekozen voor een onderverdeling van hore-
                                                                                                                                                     cazaken op basis van toetsbare criteria. Deze sluiten grotendeels aan op
Figuur 4.7: Leeftijdsopbouw gemeente Enschede t.o.v. provincie Overijssel en Neder-                                                                  de categorisering van de horeca in het vigerende bestemmingsplan voor
land (bron: HorecaDNA 2018)                                                                                                                          de binnenstad. BRO adviseert de huidige horecacategorisering te handha-
                                                100 %                                                                                                ven, afgezien van enige aspecten die hieronder worden benoemd.
                                                 90%         17,5              16,6             17,4          16,2            18,9          17,8
                                                                                                                                                     Er worden vier horecacategorieën onderscheiden:
    Bevolkingsontwikkeling naar leeftijd (%)
                                                 80%
                                                             18,6              18               20,5           20                           20,5
                                                                                                                                                      Categorie 1: nachthoreca. Dit is de (grootschalige) uitgaanshoreca
                                                 70%                                                                          20,8
                                                                                                                                                         met geen of zeer late sluitingstijden. Dit betreft horecazaken die in de
                                                 60%
                                                                                                                                                         dag, avond- en in de nachtperiode geopend zijn, waar alcohol wordt
                                                 50%         25,7              26,6                           26,7
                                                                                                25,6                          25,5          26,5
                                                                                                                                                         geschonken, al dan niet in combinatie met de verkoop van eten (res-
                                                 40%
                                                                                                                                                         taurant). Deze categorie is uitsluitend toegestaan in het uitgaansge-
                                                 30%
                                                              23               22,9             18,9          18,6
                                                                                                                              18,8          18,5         bied centrum.
                                                 20%
                                                                                                                                                      Categorie 2: dag- en avondhoreca (incl. hotels). Dit is de reguliere
                                                 10%                                                          18,5
                                                             15,3              15,9             17,6                          16,1          16,7         horeca, met een gemiddelde invloed op het woon- en leefklimaat in de
                                                  0%                                                                                                     omgeving. Het betreft horecazaken die naast de dagperiode ook in de
                                                            201 8             203 0            201 8          203 0          201 8         203 0
                                                                    Enschede                   Pro vincie Overijssel       Nederl ands g emiddelde
                                                                                                                                                         (late) avondperiode (tot 2:00 uur) geopend zijn, waar alcohol wordt ge-
                                                                                                                                                         schonken, vaak in combinatie met de verkoop van eten (restaurants).
                                                Bevolking 0 t/m 1 4 ja ar %           Bevolking 15 t/m 29 jaar %       Bevolking 30 t/m 49 jaar %
                                                                                                                                                         Onder deze categorie vallen ook hotels en accommodaties voor het or-
                                                Bevolking 50 t/m 64 jaar %            Bevolking 65 jaa r en ou der %
                                                                                                                                                         ganiseren van feesten en partijen.
Hoof dstuk 4                                                                                                                                                                                                    35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>          Advies BRO: Gegeven de geheel eigen dynamiek , bezoek gedrag         Bijzondere locaties en innovatieve horeca
           en effecten van de sector verblijfsrecreatie en in het bijzonder ho- Voor de locaties buiten de voorzieningenconcentraties in het stedelijke ge-
           tels wordt voorgesteld om hiervoor in het bestemmingsplan afzon-     bied en buiten de toeristisch-recreatieve locaties in het buitengebied is in
           derlijk e categorieën te hanteren. Zie ook paragraaf 4.2 Hotels.     beginsel geen nieuwvestiging van horeca gewenst. Tegelijk is het wenselijk
     Categorie 3: daghoreca: Dit is lichte horeca met beperkte invloed op      in de Retailvisie ruimte te bieden aan onvoorziene ontwikkelingen wanneer
      het woon- en leefklimaat in de omgeving. Dit betreft horecabedrijven      deze een wezenlijke meerwaarde oplevert voor de voorzieningenstructuur.
      waar bezoekers overdag en het begin van de avond heen komen om            Op ‘bijzondere’ locaties (historisch vastgoed, beeldbepalende plekken, traf-
      een consumptie te nuttigen (lunchroom, broodjeszaak, ijssalon, fast-      fic-locaties, bijzondere milieus / ‘third places’, locaties met bijzondere om-
      servicebedrijf), waar geen alcohol of hooguit zwak-alcoholische dran-     gevingskwaliteiten, etc.) kan horeca zorgen voor verzorging van bezoe-
      ken worden geschonken.                                                    kers, ontsluiting en/of ontwikkeling van gebieden en behoud van maat-
       Advies BRO: overweging om te k oppelen aan de (toegestane) win-         schappelijk waardevol vastgoed. Bijzondere, innovatieve horecaconcepten
           k elopeningstijden.                                                  kunnen in praktijk veel extra bezoekers en nieuwe doelgroepen aantrek-
     Categorie 4: onzelfstandige, ondergeschikte horeca : Horeca die           ken, ook van buiten de gemeente, waarvan ook andere zaken in de stad
      naar aard, omvang, toegankelijkheid en openingstijden ondergesc hikt      kunnen profiteren.
      is aan en/of een nevenfunctie is van de hoofdfunctie, zoals een bar of
      een koffiecorner. De horecafunctie is niet zelfstandig geopend.           Onder voorwaarden kan daarom medewerking worden verleend aan de
                                                                                vestiging van zelfstandige horeca buiten de reguliere structuur. Wij advise-
Indeling horeca en leisure naar gebieden                                        ren hiervoor een gedetailleerd (kwalitatief) toetsingskader uit te werken als
Eerder werd in het horecabeleid uitgegaan van een indeling in vier (ontwik-     vervolgstap op de vorming van het Retailbeleid.
kel)locaties voor horeca. Te weten: concentratiegebieden, ontwikkelingsge-
bieden, consolidatiegebieden en sterlocaties. Wij adviseren dit onderscheid          Als algemene voorwaarden kunnen bijvoorbeeld worden gesteld:
voor de Retailvisie los te laten en te vervangen door een beleid dat – bin-           o Het betreft een innovatief horecaconcept (zie hierna) of de locatie
nen kaders – ruimte voor ontwikkeling van passende vormen van horeca                       is een bijzonder (gemengd) verblijfsmilieu.
biedt. Zowel binnen bestaande voorzieningenc entra in de stad en op loca-             o Het betreft uitsluitend horeca uit de categorie 2 of 3, niet zijnde ho-
ties in het buitengebied. Belangrijk sturingselement daarbij zijn de voor-                 tels. Voor hotels worden nadere richtlijnen opgesteld.
noemde horecacategorieën, maar ook gebiedsprofielen die helderheid ge-                o De horeca mag in principe alleen in bestaande bebouwing gereali-
ven over de gewenste horecabranches, -segmenten en type formules naar                      seerd worden.
deelgebied en relevante aspecten als terrassen, openingstijden, etc.                  o De horeca-activiteiten mogen in principe geen beperkingen opleg-
                                                                                           gen aan aangrenzende functies.
Hoof dstuk 4                                                                                                                                    36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>     Als een initiatief passend onder deze algemene voorwaarden zich aan-        o    Het speelt sterk in op de onderscheidende kernkwaliteiten van het
      dient, dan dient de initiatiefnemer met een adequate ruimtelijk-functio-         gebied of de gemeente (zie gebiedsprofielen).
      nele motivering onder andere aan te tonen dat:                              o Het speelt op bijzondere wijze in op de specifieke kwaliteiten t.a.v.
       o het concept een bijdrage levert aan de gebruikswaarde en bele-                de locatie, het vastgoed en/of cultuurhistorie ter plekke (vormge-
            ving van het gebied (binnenstedelijk of buitengebied);                     ving, uitstraling, inrichting, etc.).
       o het concept de omgevingskwaliteit versterkt;                             o Het genereert spin-of of heeft anderszins meerwaarde voor de
       o het concept specifiek past bij de beoogde locatie (profiel, aard,             overige functies in de omgeving.
            omvang, doelgroepen) en de verzorgingsfunctie van de aangewe-         o Het initiatief heeft een duidelijke voorbeeldfunctie t.a.v. belangrijke
            zen voorzieningenclusters niet ontkracht;                                  maatschappelijke thema’s als duurzaamheid, MVO, sociale cohe-
       o er sprake is van een goede parkeeroplossing en verkeersafwikke-               sie, etc.
            ling;                                                                Deze toetsing is aanvullend aan de algemene toetsing van horeca-ini-
       o er behoefte is aan de ontwikkeling.                                     tiatieven aan het gemeentelijk (ruimtelijk) beleid, waarvan het dus een
     Bij een ‘innovatief horecaconcept’ is het essentieel dat het concept als   afwijking betreft. Indien een bestemmingsplanwijziging noodzakelijk is,
      geheel daadwerkelijk iets toevoegt aan het huidige aanbod. Ter bepa-       zal de initiatiefnemer moeten toelichten in hoeverre de nieuwe ontwik-
      ling of dit het geval is, kunnen de volgende criteria worden gehanteerd:   keling voldoet aan de genoemde criteria, eventueel middels onder-
       o Het concept trekt aantoonbaar extra bezoekers en/of doelgroepen         zoek. Als norm voor een positieve toetsing (door de gemeente) kan bij-
            naar de gemeente (additionele vraag).                                voorbeeld als uitgangspunt dienen dat het nieuwe concept op minimaal
       o De zaak is qua omvang, vormgeving, gastenservice, menukaart             5 criteria nadrukkelijk positief scoort.
            en/of inrichting onderscheidend t.o.v. het bestaande aanbod.
       o Het betreft aantoonbaar een succesformule (regionaal, landelijk of
            internationaal).                                                   Ontwikkelingsmogelijkheden
       o De ondernemer of chef-kok staat positief bekend tot buiten de re-      Op basis van trends (veranderend bezoekgedrag, groeiende bestedin-
            gio.                                                                   gen, belang ‘beleving’) is het perspectief voor de horeca naar de toe-
       o Het biedt een bijzondere, voor de consument aansprekende com-             komst toe goed. Ook de toename van het inkomend toerisme (over heel
            binatie van horeca met andere functies (bijvoorbeeld cultuur, am-      Nederland) en specifiek het Duitse achterland zijn een positief gegeven
            bacht, detailhandel, maatschappelijk, etc.).                           voor de horeca, waarvan Enschede sterk kan meeprofiteren.
       o De productformule of concept wordt veel vermeld in de media en         Vanuit de huidige capaciteit van de horeca en de oplopende bestedin-
            vakliteratuur.                                                         gen is er ruimte voor enige groei van het horeca-aanbod in Enschede.
                                                                                   Een ongebreidelde groei van het aanbod is echter niet gewenst, ook
                                                                                   omdat de actuele groei hoe dan ook binnen enige jaren zal afvlakken en
Hoof dstuk 4                                                                                                                                 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>       leegstand (op termijn) moet worden voorkomen. Het is zaak vernieu-         In de buurt- en wijkcentra adviseren wij horeca in principe als een on-
       wing en dynamiek doelmatig te faciliteren, waarbij gestreefd wordt naar     dersteunende functie te zien, primair gericht op de wijkverzorging. Voor
       de juiste horeca op de juiste plaats.                                       buurtcentra zonder toekomstperspectief als winkelbestemming kan ho-
      Het algemene uitgangspunt is concentratie en consolidatie van de ho-        reca (met name fast-service) een zinvol alternatief zijn.
       reca binnen de voorzieningencentra, want aantrekkelijke concentraties      In de kenmerkende, grotere stadsparken adviseren wij bescheiden mo-
       zijn veelal essentieel voor de exploitatie. Zowel bezien vanuit de consu-   gelijkheden te bieden voor daghoreca met primair een ondersteunend
       ment (keuzevrijheid in een sfeervolle, levendige omgeving) als vanuit de    karakter, bijvoorbeeld in de vorm van een kiosk met theetuin. Dit om de
       economische potenties voor bestaande èn nieuwe zaken. Het accent            recreatieve waarde van de parken te versterken.
       ligt voor (nieuwe) horeca op de binnenstad.                                In de ‘ring’ van recreatie- en horecavoorzieningen rond Enschede (fiets-
      In de binnenstad moeten heldere gebiedsprofielen de basis bieden voor       en wandelroute ‘Rondje Enschede’) adviseren wij kwaliteitsverbetering,
       (nieuwe) horeca. In het kernwinkelgebied (het ‘A1-gebied’) staat de win-    seizoens- en doelgroepenverbreding centraal te laten staan. Dit is na-
       kelfunctie centraal en heeft horeca een ondergeschikte functie. Om het      melijk wezenlijk voor de toekomstbestendigheid van deze recreatieve
       ‘winkelklimaat’, de vestigingsmogelijkheden voor nieuwe winkels en de       structuur en geldt in het bijzonder voor Recreatiepark Het Rutbeek, met
       concentratiegraad te bestendigen/versterken is het wenselijk om het         een belangrijke regionale verzorgingsfunctie.
       aandeel niet-winkelfuncties in dit gebied te beperken. Hiertoe adviseren   In algemene zin adviseren wij in het gemeentelijke horecabeleid meer
       wij om een norm van maximaal 10-20% van het aantal panden voor              dan nu helderheid bieden omtrent de wenselijkheid van horecabranches
       zelfstandige horeca te hanteren. Voor ondergeschikte horeca (als on-        en –formules naar deelgebied en vestigingslocatie en de aldaar gel-
       derdeel van blurring-concepten) geldt deze beperking niet. In de ge-        dende relevante aspecten (terrassen, openingstijden, categorieën, etc.),
       mengde aanloopstraten/gebieden stellen we voor om maximaal 20-30%           ook in de binnenstad. Dit geeft duidelijkheid voor ondernemers en stu-
       horeca toe te laten; hiermee blijft een veelzijdige functiemix gegaran-     rings/handhavingsmogelijkheden voor de gemeente. We adviseren hier-
       deerd. Alleen voor nieuwe horecaformules met een nadrukkelijke kwali-       voor een nader (kwalitatief) toetsingskader op te stellen.
       tatieve meerwaarde voor deze gebieden kan worden afgeweken van de          Op bijzondere locaties en voor innovatieve horecaconcepten adviseren
       percentageregeling (zie par. 4.1 Bijzondere locaties en innovatieve ho-     wij onder voorwaarden medewerking te verlenen aan de vestiging van
       reca).                                                                      zelfstandige horeca buiten de reguliere structuur. Wij adviseren hiervoor
      In de ‘echte’ horecaconcentratiegebieden adviseren we een percenta-         een gedetailleerd (kwalitatief) toetsingskader uit te werken als vervolg-
       geregeling achterwege te laten, mits deze gebieden strak zijn afgeba-       stap op de vorming van het Retailbeleid.
       kend. De afbakening van deze gebieden vraagt een nadere uitwerking,        Bij de toetsing van horeca-initiatieven moet, behalve aan objectieve
       bijv. in een binnenstadsvisie.                                              (ruimtelijke) aspecten, nadrukkelijk rekening worden gehouden met de
                                                                                   motivatie van ‘de persoon’ (ondernemer) achter het bedrijf.
Hoof dstuk 4                                                                                                                                 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>4.2      Hotels                                                                                    Overigens is de verplichte hotelclassificatie in 2015 afgeschaft. Steeds
                                                                                                   meer hotels kiezen voor een eigen profilering, zonder sterren. Dit laatste
Hotels Enschede ten opzichte van referentie                                                        mede omdat de hotelclassificatie altijd primair was gericht op eenduidig te
De gemeente Enschede beschikt over totaal 11 als zodanig geregistreerde                            objectiveren kenmerken als kameromvang, voorzieningen, faciliteiten, etc.
hotels, met samen 1.001 kamers. Gemiddeld bieden deze hotels dus 91                                Een attractief hotel is echter meer dan dat: aspecten als ‘beleving’, gastvrij-
kamers. Exclusief het grootschalige ITC International Hotel 31 (409 kamers                         heid, comfort, service en locatie zijn in de hotellerie minimaal zo belangrijk.
volgens HorecaDNA), dat feitelijk wordt ingezet voor studentenhuisvesting,
is de gemiddelde omvang 59 kamers. Beduidend groter dus dan het ge-                                De belangrijkste hotels in de gemeente Enschede zijn (op volgorde capaci-
middelde in de gemeenten uit de benchmark 32 waar de hotels gemiddeld                              teit in kamers (excl. ITC International Hotel):
slechts 43 kamers bieden. Deze schaalvergroting heeft zich in het afgelo-
pen decennium voorgedaan. Daarnaast is het Enschedese aanbod van ho-                                        Hotel Van der Valk (Zuiderval, A35)
telkamers relatief beperkt is ten opzichte van de benchmark (zie bijlage 5),                                 Kenmerken: 152 kamers, 4-sterren, luxe inrichting, hoogwaardige uitstra-
maar zeker in verhouding tot het landelijk gemiddelde. Dit zowel gegeven                                     ling, wellness, markant gebouw, ruim parkeren, hoge gastenwaardering
het inwonertal als de economische functie (in aantal banen).                                                 (9,0)
                                                                                                            Resort Bad Boekelo (buitengebied)
Kwaliteit en spreiding hotels                                                                                Kenmerken: 144 kamers, 4-sterren, landelijke omgeving, breed functiepa-
Van het gemeentelijke aanbod in hotelkamers behoort het grootste deel tot                                    let, wellness, inrichting en uitstraling functioneel, ruim parkeren
het 4-sterrensegment. Met de recente opening van het InterCity Hotel                                        InterCity Hotel Enschede (stationsomgeving)
(2015, stationsomgeving) en Hotel Van der Valk (2016, Zuiderval) en ver-                                     Kenmerken:, 126 kamers, 4-sterren, moderne inrichting, functionele uit-
nieuwing van het Uparkhotel (72 kamers op UT-terrein) heeft zich in dat                                      straling.
opzicht in Enschede in korte tijd een opvallende kwaliteitsverbetering voor-                                Uparkhotel (Campus Universiteit Twente)
gedaan. Het 3-sterren ‘midden’ segment omvat in Enschede enkel hotel                                         Kenmerken: 72 kamers, 4-sterren, zakelijk gefaciliteerd en ingericht hotel
Rodenbach (Parkweg). De relatief grote capaciteit binnen de classificatie                                    vooral ten dienste van universiteit, functionele, eigen parkeergelegenheid,
2-sterren (41%) is terug te voeren op het grootschalige ITC International                                    recent vernieuwd, moderne uitstraling
Hotel, dat gericht is op studentenhuisvesting. Er is in Enschede geen 5-
sterren hotel.
31                                                                                                 32
   Grootschalig ‘hotel’ (409 kamers) dat primair voor huisvesting internationale studenten            Gegevens afkomstig van HorecaDNA 2017. Benchmark: Almere, Breda, Nijmegen, Apel-
dient. Het hotel is geclassificeerd met 2-sterren. Het ITC hotel w ordt uiterlijk 2021 gesloten en doorn, Haarlem, Arnhem, Amersfoort, Zaanstad, ’s-Hertogenbosch en Zwolle.
de doelgroepen w orden vanaf dan gehuisvest op de Campus van de UT.
Hoof dstuk 4                                                                                                                                                              39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>          Fletcher Hotel De Broeierd (Kennispark, Hengeloseweg)                          Figuur 4.8: Hotelkamers in de gemeente Enschede naar sterrensegment
           Kenmerken: 61 kamers, 4-sterren, Twentse sfeer en uitstraling, vele zake-                             1.200
                                                                                            aantal hotelkamers
           lijke faciliteiten, ruim parkeren, kantooromgeving.
          Hotel Rodenbach (Parkweg)
                                                                                                                 1.000
           Kenmerken: 24 kamers, 3-sterren, gedurende lange geschiedenis diverse
           keren uitgebreid, fraai terras, uitstraling matig, eigen parkeergelegenheid,
                                                                                                                  800
           op loopafstand binnenstad
          Huize Hölterhof (N35, nabij grens)
           Kenmerken: Wellnesscentrum/restaurant met bescheiden hotelfunctie (17                                  600
           kamers), authentieke uitstraling, sfeervolle inrichting, landelijke ligging
          Hotel-restaurant Savenije (Lonneker)                                                                   400
           Kenmerken: Restaurant met zeer bescheiden hotelfunctie (4 kamers), mid-
           denin dorp
                                                                                                                  200
          Twee andere, kleine hotels conform opgave HorecaDNA, totaal 11 kamers
           derhalve zeer kleinschalig (hotelnamen en locaties onbekend).
                                                                                                                    0
                                                                                                                         200 7   200 8   200 9   201 0   201 1    201 2   201 3   201 4   201 5   201 6   201 7   201 8
De hotels liggen opvallend sterk verspreid over de gemeente, met alleen in
                                                                                                                 Totaal niet-geclassificeerd        1 ster       2 sterren   3 sterren      4 sterren      5 sterren
het Kennispark enige concentratie (twee hotels). In de binnenstad is het
aanbod verhoudingsgewijs zeer bescheiden, gegeven de belangrijke zake-
lijke en toeristische functie van dit gebied. Er zijn slechts twee hotels ge-             Toekomstperspectief hotels: kwantitatief en kwalitatief
vestigd (InterCity en Rodenbach); beide aan de noordzijde. Geen van deze                  Er bestaat in Enschede in de komende 10 jaar indicatief een marktruimte
hotels heeft een laagdrempelige, uitnodigende uitstraling richting toeristi-              voor totaal +145 extra hotelkamers t.o.v. de huidige capaciteit (zie bijlage
sche doelgroepen. Het buitengebied is daarentegen wel goed voorzien van                   5). Gegeven de onderscheidende kwaliteiten van de gemeente en het hui-
‘passende’ hotels, waarbij met name Resort Bad Boekelo een breed geou-                    dige aanbodprofiel bestaat in Enschede vooral marktperspectief voor:
tilleerde trekker is.
Hoof dstuk 4                                                                                                                                                                                       40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>                                                                                Ontwikkelingsmogelijkheden
     Een ‘sfeerhotel’ in het midden-hoge marktsegment (indicatie 3 à 4-ster-
                                                                                 Er bestaat in de gemeente marktruimte (behoefte) voor nieuw hotel-
      ren, 60-80 kamers), bij voorkeur in een kenmerkend monumentaal
                                                                                   aanbod (zie boven), waarmee de verzorgingsfunctie van Enschede
      pand in of rond de binnenstad. Sfeer, comfort, gastvrijheid en uniciteit
                                                                                   voor zowel de zakelijke als de toeristische markt aanmerkelijk kan
      zijn belangrijker dan bijvoorbeeld grote kamers of een ruim voorzienin-
                                                                                   worden versterkt.
      genpakket. Gericht op zowel de toeristische als de zakelijke markt.
                                                                                 BRO adviseert om voor hotelontwikkelingen voorkeurslocaties naar
      Geen ketenhotel, tenzij het een speciaal ‘label’ of ‘Signature-Hotel’ be-
                                                                                   hoteltype en doelgroepen aan te wijzen, zoals de binnenstad en en-
      treft. Er moet wel voldoende eigen parkeergelegenheid worden gebo-
                                                                                   kele andere bijzondere milieus, en een nader toetsingskader op te
      den.
                                                                                   stellen. Op perifere traffic-locaties is reeds voldoende aanbod. Hel-
     En modern hostel-concept in het budget-segment, primair gericht op
                                                                                   dere toetsingscriteria zijn van belang vanuit zowel ruimtelijk-functio-
      ‘Millennials’ (mensen geboren tussen 1980 en 2000). Met de uitstraling
                                                                                   nele aspecten, doelgroepen als locatiekeuze. Voor een totaalover-
      van een hotel, maar de vrijheid en eigenzinnigheid van een hostel. De
                                                                                   zicht van hoteltypen, inclusief de geadviseerde locatievoorkeuren en
      inrichting van dit hoteltype is doorgaans kleurrijk, duurzaam, innovatief
                                                                                   andere kenmerken, is in bijlage B5.4 een overzicht naar hoteltype
      en laagdrempelig. Kleine slaapzalen en gedeeld sanitair zijn geen pro-
                                                                                   opgenomen.
      bleem, maar meestal worden ook 2-persoonskamers met eigen sani-
                                                                                 Gegeven de geheel eigen dynamiek en effecten van de sector ver-
      tair geboden. Inclusief laagdrempelige horeca, ontmoetingsruimten en
                                                                                   blijfsrecreatie en in het bijzonder hotels wordt voorgesteld om hier-
      eventueel werkplekken. Deze trend is goed zichtbaar bij o.a. de inter-
                                                                                   voor in het bestemmingsplan afzonderlijke categorieën te hanteren.
      nationale hostelketen Generator en Nederlandse hostels als The Blue
      Collar (Eindhoven) en King Kong (Rotterdam). Deze doelgroep kan zo-
      wel een toeristisch als zakelijk bezoekmotief hebben, bijvoorbeeld als
      (tijdelijke) student of bezoeker van de TU Twente.
     Kleinschalige hotels of B&B-concepten met een onderscheidend con-
      cept en een persoonlijke gastenbenadering. Ook hier kan een markant
      of monumentaal gebouw veel meerwaarde bieden. Daarbij kan een
      combinatie met restauratieve horeca de exploitatiekansen versterken.
Hoof dstuk 4                                                                                                                                41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>4.3     Leisure                                                                                                                 Zeven leisurezaken behoren tot de categorie overig. Het betreft en één
                                                                                                                                 beurshal (Expotwente) en een zestal zonnebankstudio’s in de buurt-
Leisure aanbod ten opzichte van referentie                                                                                       en wijkcentra.
Het leisure aanbod in de gemeente Enschede is met 75 zaken iets kleiner
dan het gemiddelde in de benchmark 33 (80 zaken). De sectoren cultuur,                              Figuur 4.9: Leisure in Enschede en referentiegemeenten (bron: Locatus 2018)
vermaak en sport zijn in Enschede opvallend gelijkmatig vertegenwoordigd                                                          90
                                                                                                        Aanbod in aantal zaken
als in de referentiegemeenten. Alleen in de ‘overige’ leisurebranches zijn er                                                     80
wat minder zaken gevestigd; een breed geschakeerd spectrum.                                                                       70              7
                                                                                                                                                                              10
 In de cultuurbranche telt de gemeente Enschede 25 bedrijven, waaron-                                                            60
                                                                                                                                                                                                  Overig
     der 6 bibliotheken, 2 bioscopen (Kinepolis en Wolff), 9 galerieën, 2 mu-                                                     50              33                          34
                                                                                                                                                                                                  Spo rt
     sea (Rijksmuseum Twente en de Museumfabriek) en 6 theaters/podia.                                                            40
                                                                                                                                                                                                  Ver maa k
     Van deze bedrijven zijn er 11 aanwezig in het centrum van Enschede.                                                          30                                          10
                                                                                                                                                  10                                              Cultuur
     De rest van de cultuurbedrijven is verspreid aanwezig over de ge-                                                            20
     meente.                                                                                                                      10              25                          26
 Onder de branche vermaak vallen in de gemeente Enschede tien be-
                                                                                                                                   0
     drijven, waaronder één casino (Holland Casino), één binnenspeeltuin                                                                       Enschede              Referentiegemee nte n
     (Ballorig), één lasergamebedrijf, indoor duikcentrum Diveworld, mid-
     getgolf GlowGolf, escaperoom Let’s Escape, theaterdinershow Mys-
                                                                                                    Ontwikkeling leisure
     tiek, de Performance Factory, indoor voetbalterrein Soccer Inside en                           In de figuur 4.10 is de ontwikkeling van de leisure in de gemeente En-
     indoor skatepark The Edge.                                                                     schede tussen 2009 en 2018 inzichtelijk gemaakt naar deelsector. Het
 De gemeente Enschede telt 33 zaken in de leisure-sportbranche,
                                                                                                    aantal zaken is in deze periode vrij opzienbarend toegenomen, namelijk
     waarvan van het merendeel (25) fitnesscentra betreft. Daarnaast zijn
                                                                                                    van 52 naar 75 zaken. De groei kreeg vooral gestalte in de deelsectoren
     er nog enkele biljart/poolzaken, bowlingbanen, een kunstijsbaan en
                                                                                                    vermaak en sport. In de sector vermaak groeide in Enschede vooral de ca-
     twee zwembaden. Het merendeel van deze zaken ligt vanwege de be-
     nodigde omvang op verspreide locaties.                                                         tegorie ‘overig amusement’. Ook is een lasergame zaak toegevoegd. In de
33
   De cijfers over leisure zijn afkomstig van het landelijke bedrijvenregister Locatus. Deze data   beursgebouw, dierentuin, sauna, w edkantoor, zonnebank). Gegevens afkomstig van Locatus
zijn door BRO gerangschikt naar deelsector in de leisurebranche, met de volgende indeling:          2018. Benchmark: Almere, Breda, Nijmegen, Apeldoorn, Haarlem, Arnhem, Amersfoort,
Cultuur (bibliotheek, bioscoop, galerie, kunstuitleen, museum, theater), Vermaak (amuse-            Zaanstad, ’s-Hertogenbosch en Zwolle.
mentshal/casino, attractiepark, binnenspeeltuin, lasergame, overig), Sport (Biljart/pool, bow -
ling, fitness, kartbaan, kegelen, klimw and, kunstijsbaan, skibaan, zw embad) en Overig (o.a.
Hoof dstuk 4                                                                                                                                                                                 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>deelsector sport werd de toename sterk gedomineerd door het aantal fit-                  auto en openbaar vervoer, maar behoeft wel een kwaliteitsimpuls in de
nesscentra: van 7 bedrijven in 2009 naar 25 in 2018.                                     inrichting van de openbare ruimte en uitstraling van de gebouwen.
                                                                                        Het Diekman-terrein is een beleidsmatig aangewezen sport en lei-
Figuur 4.10: Ontw ikkeling leisure gemeente Enschede 2009-2018 (bron: Locatus 2018       sure-locatie, waar een aantal aanbieders van sport en sportieve leisure
                           80
                                                                                         (zwembad, sporthal, binnenspeeltuin en een bowling-, pool- en snoo-
  Aanbod in aantal zaken
                                                                                         kercenter) bij elkaar gehuisvest binnen een multifunctionele omgeving.
                           70                        7
                                                                                        Airport Twente / Vliegveld Vliegveld Twenthe Evenementenloca-
                           60
                                                                                         tie: bijzondere evenementenlocatie in het buitengebied met mogelijk-
                           50                       33                   Overig          heden voor congressen, beurzen, festivals, feesten en (out-
                                 6
                           40                                            Spo rt          door)events.
                                 15
                           30    2                  10
                                                                         Ver maa k      Daarnaast is er in het buitengebied recreatiepark Het Rutbeek; vooral
                                                                         Cultuur         gericht op kleine watersport, oeverrecreatie en sportactiviteiten.
                           20
                                 29                                                     Rond Enschede zijn diverse zelfstandige leisurevoorzieningen en re-
                           10                       25
                                                                                         creatieve hotspots gevestigd, vaak met eigen horeca. Vaak familie-
                            0                                                            bedrijven, die al geruime tijd zijn gevestigd en een grote naamsbe-
                                200 9              201 8
                                                                                         kendheid hebben.
                                                                                        In de natuurgebieden en landgoederen rond de stad (‘Rondje En-
Structuur leisure                                                                        schede’) staan landschapsbeleving en rust centraal. Streven naar een
De leisuresector in de gemeente Enschede kent een aantal concentratie-                   ondersteunende, gebruiksgerichte zonering en infrastructuur voor ex-
gebieden: de binnenstad, Go Planet, het Diekman-terrein, Airport Twente                  tensieve recreatievormen.
(Vliegveld Vliegveld Twenthe Evenementenlocatie) en het Rutbeek.
 In de binnenstad is met name de categorie cultuur sterk vertegen-
     woordigd, met meerdere theaters, een bioscoop en bibliotheek.
 Go Planet, gelegen naast het FC Twente stadion en aan de rand van
     het Kennispark, is qua omvang en variatie uniek in Nederland. Belang-
     rijke trekkers zijn hier bioscoop Kinepolis, Diveworld, kartbaan Zero55
     en de overdekte IJsbaan Twente. Het gebied heeft dan ook een be-
     langrijke (boven)regionale betekenis. Go Planet is goed bereikbaar per
Hoof dstuk 4                                                                                                                                    43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>                                                                             Ontwikkelingsmogelijkheden
                                                                              Het aanbod van leisure is in de gemeente Enschede relatief sterk
Figuur 4.11: Leisure naar deelsector gemeente Enschede (bron: Locatus 2018)     gestructureerd; een sterk uitgangspunt voor de toekomst. BRO advi-
                                                                                seert om voor leisureontwikkelingen voorkeurslocaties aan te wijzen,
                                                                                zoals de binnenstad en enkele andere bijzondere gemengde mili-
                                                                                eus, en een nader toetsingskader op te stellen.
                                                                              Per deelgebied adviseren wij de volgende accenten te leggen:
                                                                                 Binnensingelgebied/binnenstad: cultuur (klein- en grootschalig)
                                                                                     en (niet-grootschalige) leisurefuncties in vermaak, ontspanning,
                                                                                     spel en sport, etc. Van belang is met name mate waarin de func-
                                                                                     tie het gebied verlevendigd en er een synergie is met andere
                                                                                     functies: bij voorkeur is er (qua bezoekgedrag of ruimtelijk-func-
                                                                                     tioneel) een relatie met retail, horeca, werkfuncties, wonen, etc.
                                                                                 Perifeer: accent op grootschalige en meer solitair functione-
                                                                                     rende vermaaks-, sport- en overige leisurefuncties. Mogelijkhe-
                                                                                     den voor leisure en horeca (qua categorisering, -omvang, type-
                                                                                     ring) zijn afgestemd op gebiedsprofiel en thema.
                                                                              Middelgrote en kleinere fitnesscentra hebben doorgaans een wijk-
                                                                                verzorgende functie en kunnen zich dus in principe ook elders vesti-
                                                                                gen, maar bij voorkeur aansluitend aan andere consumentverzor-
Toekomstperspectief leisure
                                                                                gende functies (detailhandel, cultuur, dienstverlening, horeca, etc.).
De leisurecapaciteit komt in kwantitatief opzicht in grote lijnen goed over-
                                                                              In Recreatiepark Het Rutbeek adviseren wij extra leisurefuncties te
een met de referentiegemeenten en in dit opzicht bestaat dan ook geen
                                                                                faciliteren die de wervingskracht versterken (nieuwe doelgroepen)
aanleiding tot een forse uitbreiding van leisure in Enschede. Ook de nabij-
                                                                                en bijdragen aan de noodzakelijke seizoensverbreding, ook in sa-
heid van Hengelo, met leisurevoorzieningen die ook door inwoners uit En-
                                                                                menhang met het nieuwe vakantiepark.
schede worden bezocht (en vice versa) speelt hierbij een rol.
                                                                              In de ‘ring’ van recreatie- en horecavoorzieningen rond Enschede
                                                                                (‘Rondje Enschede’) adviseren wij bij leisurevoorzieningen kwali-
Wel benadrukken we dat leisure een uitermate veelzijdige en trendgevoelig
                                                                                teitsverbetering, seizoens- en doelgroepenverbreding centraal te
sector is. Dat betekent dat er in principe altijd ruimte bestaat voor onder-
                                                                                stellen, evenals aandacht voor landschappelijke inpassing, omdat
scheidende en bij voorkeur innovatieve productconcepten. Deze initiatie-
                                                                                dat wezenlijk is voor de toekomstbestendigheid van deze recrea-
ven moeten afzonderlijk worden getoetst op hun kwalitatieve meerwaarde
                                                                                tieve structuur.
en locatiekeuze.
Hoof dstuk 4                                                                                                                             44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>5. BINNENSTAD EN BINNENSINGELGEBIED                                                       Figuur 5.1: Wijk Binnensingelgebied
   5.1      Wijk Binnensingelgebied
    Bew oners     25.145 inw oners. Groot aandeel eenpersoonshuishoudens.
    Inkomen       20.300,- per inw oner. 2,5% hoger dan gemiddeld in Enschede
    Winkelgebie-           Hoofdw inkelcentrum: Centrum Enschede
    den                    Radialen/aanloopstraat: Deurningerstraat, Getfertsingel-
                            Haaksbergerstraat, Kuipersdijk, Lipperkerkstraat.
                           Perifeer retailcluster: Woonplein Enschede.
                           Bijzonder gemengd milieu: Performance Factory
    Dagelijks              Per 1.000 inw oners relatief ruim in vergelijking met het ge-
    aanbod.                 middelde van de gemeente. Dit komt door de vele speciaal-
                            zaken in het centrum en de radialen. Tevens een aantal mo-
                            derne supermarkten gevestigd. De toevloeiing van buiten de
                            w ijk is groot.
    Functioneren           Centra functioneren naar verwachting redelijk tot goed. Wel
    w inkelgebie-           is een aantal supermarkten te klein en matig gepositioneerd.
                                                                                          Het Binnensingelgebied is de meest verstedelijkte wijk van Enschede en
    den
                                                                                          telt circa 25.000 inwoners, met een groot aandeel één- en tweeper-
    Plannen                In de radialen zullen steeds meer functies w orden gemengd.
                                                                                          soonshuishoudens. Door de geplande verdichtingen in het gebied wordt
                           Woonplein Enschede zal nog w orden doorontwikkeld.
                                                                                          het hoogstedelijk karakter van deze wijk de komende jaren nog verder
                                                                                          versterkt. De integrale gebiedsontwikkeling Stadsweide (waaronder de
    Bijzonderhe-           Binnenstedelijk gebied met een gemengd voorzieningenkli-
                                                                                          Kop van de Boulevard) is daarvan een goed voorbeeld. Hiermee zal de
    den                     maat. Bijzonder is tevens dat de w oonboulevard in het bin-
                                                                                          hele zuidwestflank van de binnenstad een impuls krijgen. In dit gebied
                            nenstedelijk gebied ligt. Dit biedt kansen voor synergiewer-
                                                                                          komen er nieuwe passantenstromen waarvan onder andere in de Pij-
                            king met de binnenstad w elke niet ver w eg ligt.
                                                                                          penstraat en de Zuiderhagen geprofiteerd kan worden aangezien zij als
                                                                                          loper gaan functioneren tussen de gebieden.
   Hoof dstuk 5                                                                                                                                        45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>De beoogde hoogstedelijke ontwikkelingen in het Binnensingelgebied       op andere manieren moeten aanspreken. Het ‘rauwe’ randje van cen-
leiden tot een groei van het inwonertal met veel kleine huishoudens. Dit trum Enschede geeft daarbij kansen.
biedt kansen voor specifieke commerciële voorzieningen, waaronder op
de buurt gerichte winkels, horeca en dienstverleners.
In het Binnensingelgebied als geheel komt het hoogstedelijke karakter
steeds meer tot uitdrukking door woningbouw en ontwikkelingen van de
voorzieningenstructuur. Het gehele gebied krijgt te maken met een con-
centratie van wonen, werken, cultuur en vermaak. Dit zal nieuwe doel-
groepen aanspreken en aantrekken. Als gevolg hiervan wordt Enschede
meer en meer het grootstedelijk hart van Oost-Nederland.
5.2      Binnenstad (incl. Stationsomgeving en Muziek-
         kwartier)
De binnenstad van Enschede ontwikkelt zich in de afgelopen periode
sterk in positieve zin. Dit komt deels omdat consumenten bij voorkeur
winkelen/recreëren in het grootste centrum in een regio en deels door de
positieve economische ontwikkeling.
Binnen Twente is het concurrentieveld voor de Enschedese binnenstad
beperkt, want Hengelo en Almelo kampen met grote mate van leegstand
in hun centrumgebieden. Deze centra hebben moeite om zich aan te
passen aan hun meer lokale verzorgingspositie. Over de grens onder-
vindt de Enschedese binnenstad vooral ‘concurrentie’ van de steden
Münster en Osnabrück, waarbij Osnabrück vergelijkbaar is met En-
schede en Münster een slag groter is. Ook heeft Münster een histori-
sche binnenstad en een ruim cultuuraanbod. Enschede heeft in mindere
mate een historisch centrum en zal dus de regionale (Duitse) consument
Hoof dstuk 5                                                                                                                      46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre> Ontwikkelingsmogelijkheden Binnenstad                                         -    Zie voor kernwinkelgebied en aanloopstraten/gebieden para-
 De binnenstad functioneert momenteel goed. De toekomstige dyna-                    graaf 4.1. De afbakening van deze gebieden vergt nadere uit-
 miek laat zich echter lastig voorspellen, maar verwacht wordt dat de               werking, bijvoorbeeld in een binnenstadsvisie.
 huidige economische ‘piek’ weer kan afnemen en dat het gedrag van             In algemene zin kan in de hele binnenstad ruimte worden gebo-
 de consument aan verandering onderhevig blijft. Constante aandacht            den voor blurring tussen horeca en detailhandel (binnen de ka-
 voor de retail in het centrum is dan ook gewenst. Hiertoe wordt aan           ders van de Drank- en horecawet).
 de ene kant ruimte geboden voor investering, aan de andere kant              Wat leisureontwikkelingen betreft adviseren wij het accent te leg-
 wordt de rem gezet op ongebreidelde groei.                                    gen op cultuur (klein- en grootschalig) en (niet-grootschalige) lei-
  Om ruimte te hebben voor een dynamische ontwikkeling van het                surefuncties in vermaak, ontspanning, spel en sport, etc. Van be-
       regiogerichte winkelaanbod wordt ruimte geboden voor schaalver-         lang is met name mate waarin de functie het gebied verlevendigd
       groting en uitbreiding van de detailhandel in mode, luxe en vrije-      en er een synergie is met andere functies: bij voorkeur is er (qua
       tijdsartikelen. Wij adviseren hiervoor uitsluitend ruimte te geven in   bezoekgedrag of ruimtelijk-functioneel) een relatie met retail, ho-
       het paars gemarkeerde gebied in figuur 5.2. Vooral locaties als de      reca, werkfuncties, wonen, etc. Voor een sterker profiel van de
       Irene Promenade, De Heurne en Zuiderhagen komen in aanmer-              binnenstad adviseren wij meer ruimte te geven aan de culturele
       king voor herontwikkeling en intensivering. Uitbreiding van detail-     functie, waarbij vermaakselementen en horeca wel meerwaarde
       handel buiten dit gebied moet voorkomen worden.                         kunnen bieden. Wellicht dat een museale functie gericht op he-
  De binnenstad is de belangrijkste horecaconcentratie van de ge-             dendaagse c.q. trendsettende kunst kan worden gerealiseerd.
       meente. Horeca is een belangrijke drager van de regiofunctie van       Aandacht is nodig voor de wisselwerking van de Performance
       het centrum en ontwikkeling en innovatie is nodig om de regionale       Factory met de binnenstad. Een succesvolle Performance Factory
       aantrekkingskracht te behouden/te versterken. In de binnenstad          en een succesvol centrum kunnen van elkaar profiteren. Hiertoe
       moeten heldere gebiedsprofielen de basis bieden voor (nieuwe)           is een aantrekkelijke verbinding tussen beide gebieden van be-
       horeca. Ten aanzien van de ontwikkelingsmogelijkheden voor ho-          lang. Dit vraagt om een aanpak van de nu matig functionerende
       reca adviseren wij het volgende onderscheid te maken:                   straat De Heurne (relatief veel leegstand). Deze moet ingericht
       -     Horecaconcentratie in het noordelijk deel van de binnenstad:      worden als ‘loper’ tussen de winkelstraten en de Performance
             In de omgeving van de Oude Markt, Walstraat, Zuiderhagen,         Factory. Ondernemers kunnen dan kansen pakken die de ver-
             Noorderhagen, het Muziekkwartier, de Stationsomgeving en          sterkte passentenstroom biedt.
             de Stadsgravenstraat is horecacategorie 1 t/m 4 toegestaan.
             Wij adviseren hier een dergelijke percentageregeling achter-
             wege te laten, mits deze gebieden strak zijn afgebakend.
Hoof dstuk 5                                                                                                                            47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Hoof dstuk 5 48</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>                                                                             Ontwikkelingsmogelijkheden
5.3      Binnensingelgebied: bijzondere gemengde ver-
                                                                             Wij adviseren in het Binnensingelgebied een aantal ‘bijzondere ge-
         blijfsmilieus
                                                                             mengde verblijfsmilieus’ aan te wijzen, waarbinnen de gemeente in
De eerder genoemde hoogstedelijke verdichtingen in het Binnensingel-         beginsel een positieve grondhouding heeft ten opzichte van de toe-
gebied zorgen voor draagvlak voor ondersteunende voorzieningen in de         voeging van een ondersteunend commercieel programma. Daarbij
plinten. Zodoende wordt het gebied aantrekkelijker en wordt de verblijfs-    adviseren we in ieder geval de volgende kaders te hanteren, om te
functie versterkt, hetgeen bijdraagt aan het ontstaan van ‘stedelijk e com-  voorkomen dat er geen (significante) effecten optreden op de voorzie-
munities’. Ruimte bieden aan dergelijke voorzieningen is daarom van          ningen van de binnenstad:
belang. In het Binnensingelgebied adviseren wij dit te doen onder de          De toevoegingen moeten onderdeel uitmaken van een samenge-
noemer van ‘bijzondere gemengde verblijfsmilieus’. Dat zijn vormen van           steld concept (samenstel van verschillende functies tot een nieuw
‘third places’ die beoogd worden te ontstaan, bijvoorbeeld een broed-            concept), bijvoorbeeld gerelateerd aan zorgwonen, werken, edu-
plaats, experimenteergebied of dynamisch hoogstedelijk woonmilieu.               catie, cultuur, sport, recreatie, maatschappelijke functies en/of de
Het kan een grotere gebiedsontwikkeling / verdichtingslocatie betreffen,         programmering van (maatschappelijke) evenementen/activiteiten.
de ontwikkeling van een straat (bijv. deel van een radiaal) of de ontwik-        Samenhang tussen functies, innovatief karakter, sfeer en aantrek-
keling van één pand of complex met een bijzonder samengesteld con-               kingskracht zijn van belang.
cept (waarbinnen meerdere functies samenkomen). Een dergelijk predi-          Het concept moet voldoende schaal hebben om toevoeging van
caat geeft de flexibiliteit om afhankelijk van ambitieniveau ruimte te kun-      voorzieningen te dragen.
nen bieden aan gewenste ontwikkelingen in het Binnensingelgebied,             Toevoeging van winkel- of horecavestigingen is enkel mogelijk als
zonder dat dit ten koste gaat van de voorzieningen in de Binnenstad.             onderdeel van het samengestelde concept.
                                                                              Er wordt zoveel mogelijk gestreefd naar aansluiting op reeds aan-
Een gebied in het Binnensingelgebied dat in de ogen van BRO in aan-              wezige voorzieningen in de omgeving, dit betreft vooral de voor-
merking komen voor het predicaat ‘bijzonder gemengd verblijfsmilieu’ is          zieningen aan de radialen;
in ieder geval de Performance Factory. Overwogen kan worden ook het           De ontwikkeling moet voorzien in een aanvullende behoefte ten
Ariensplein (Connect-U), de Kop van de Boulevard (in relatie tot zieken-         opzichte van de voorzieningen in de omgeving;
huis, Koningsplein en bioscoop) en de Melkhal als zodanig aan te wij-         De horeca betreft categorie 3 en 4. Voor innovatieve horecacon-
zen, maar ook (delen van) de radialen en stadswijken. BRO adviseert              cepten (zie hoofdstuk 4) is ontheffing mogelijk in categorie 1 en 2.
hier enige flexibiliteit in te houden: de uitdaging ligt bij de markt om met  Voor de vestiging van een hotel is onder voorwaarden ontheffing
goede concepten te komen die getoetst moeten worden aan de bijdrage              mogelijk.
voor het gebied.
Hoof dstuk 5                                                                                                                                49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>6. WIJKEN EN DORPEN34
                                                                                             Figuur 6.1: Wijk Hogeland Velve
   In dit hoofdstuk wordt per deelgebied (wijken en dorpen) ingegaan op de
   belangrijkste winkelgebieden binnen de retailstructuur. Op kleinere voor-
   zieningenstrips buiten de structuur wordt in principe niet ingegaan.
   6.1      Wijk Hogeland Velve
     Bew oners                    12.470 inw oners. Geen bijzonderheden in huishoudens-
                                   samenstelling.
     Inkomen                      20.400,- per inw oner. +3% hoger dan gemiddeld in En-
                                   schede
     Winkelgebieden               Bijzonder w ijkcentrum: Miro Center Enschede
                                  Bijzonder w ijkcentrum: Budgetcenter Spaansland
                                  Bijzonder w ijkcentrum: Lage Bothofstraat
     Dagelijks aan-               Per 1.000 inw oners relatief ruim in vergelijking met het
     bod.                          gemiddelde van de gemeente. Dit komt door de aanw e-
                                   zigheid van een aantal grote supermarkten (w aaronder
                                   Albert Heijn XL, Miro Center). De toevloeiing van buiten
                                   de w ijk is groot.
     Functioneren                 Centra functioneren naar verwachting redelijk tot goed.
     w inkelgebieden
     Plannen                      Geen relevante planinitiatieven.
     Bijzonderheden               Deze w ijk kent tw ee atypische winkelgebieden, perifeer
                                   gelegen met dagelijks w inkelaanbod.
   34
      Peildatum cijfers en onderzoeksgegevens maart 2018
   Hoof dstuk 6                                                                                                              50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Hogeland – Velve                                                                Lage Bothofstraat
 Wijk            Winkelgebied         Beleidslijn                               Winkellocatie Lage Bothofstraat bestaat uit een supermarkt van regu-
                                                                                liere omvang en enkele aanvullende aanbieders. Het is beoogd het win-
 Hogeland –       Miro Center         Wijkcentrum: Behoud huidige omvang en
                                                                                kelcentrum te herstructureren, waarbij de bestaande bebouwing en
 Velve                                  verzorgingsfunctie
                                                                                openbare ruimte in het westelijk deel van het plangebied grondig wordt
                  Lage Bothofstraat   Gemakscentrum: Ontw ikkeling naar func-
                                                                                opgeknapt. Hierbij worden in het voormalige fabriekspand nabij de
                                        tie als gemakscentrum
                                                                                spoorlijn op de bovenetage woningen gerealiseerd. In het aan de super-
                                                                                markt grenzende en onbebouwde gebied aan de zijde van de spoorlijn
De wijk Hogeland-Velve bestaat telt circa 12.500 inwoners en kent een
                                                                                komt ruimte voor een supermarkt. Dit betreft de vestiging van Aldi die
a-typische winkelstructuur door de aanwezigheid van twee bijzondere
                                                                                wordt verplaatst vanaf de Lipperkerkstraat (in het Binnensingelgebied).
winkelgebieden, gelet op ligging, profiel en samenstelling. Te weten het
                                                                                Door deze ontwikkeling krijgt het winkelcentrum de verzorgingsfunctie
Miro Center en de locatie Zuiderval (incl. het Budgetcenter en Spaans-
                                                                                van buurtcentrum voor de omliggende woongebieden, zowel binnen als
land). Beide zijn sterk georiënteerd op bezoek met de auto en hebben
                                                                                buiten het Binnensingelgebied.
een ruim verzorgingsgebied dat de eigen wijk overstijgt.
Miro Center
Het Miro Center kent een bijzondere samenstelling van het winkelaan-
bod, waarmee het gebied een regiofunctie heeft in ‘runshopping’. Het
aanbod in mode en luxe artikelen vormt een alternatief voor het winkel-
aanbod in het centrum. Om ongewenste overlap met de verzorgings-
functie van de binnenstad te voorkomen wordt de huidige omvang en
verzorgingsfunctie van het Miro Center vastgehouden. Uitbreiding van
het winkelaanbod is uitsluitend mogelijk in de sector dagelijkse art ikelen,
mits de behoefte daaraan is aangetoond en er geen onaanvaardbare ef-
fecten zijn voor andere winkelcentra in de omgeving. Op die wijze krijgt
het Miro Center een positie als (bijzonder) wijkcentrum binnen de retail-
structuur.
Hoof dstuk 6                                                                                                                                 51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>6.2      Wijk Boswinkel Stadsveld                                                  Figuur 6.2: Wijk Bosw inkel-Stadsveld
 Bew oners         25.145 inw oners. Groot aandeel eenpersoonshuishoudens.
 Inkomen           18.500,- per inw oner. -6,6% lager dan gemiddeld in En-
                    schede
 Winkelgebie-      Wijkcentrum groot: Stadsveld (incl. T de Keyserstraat).
 den               Wijkcentrum klein: Bosw inkel
 Dagelijks         Per 1.000 inw oners is het dagelijkse- en het supermarktaan-
 aanbod.            bod relatief beperkt in vergelijking met het gemiddelde van
                    de gemeente.
 Functioneren      De supermarkten in centrum Stadsveld zullen naar verwach-
 w inkelgebie-      ting redelijk tot goed functioneren. De supermarkt in w inkel-
 den                centrum Bosveld heeft een beperkt eigen verzorgingsgebied.
 Plannen           Er zijn geen relevante planinitiatieven in de w ijk.
 Bijzonderhe-      Er zijn geen noemensw aardige bijzonderheden.
 den
Hoof dstuk 6                                                                                                             52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>Boswinkel – Stadsveld                                                            ten. Voor winkelcentrum Boswinkel worden geen aanzienlijke uitbreidin-
 Wijk             Winkelgebied       Beleidslijn                                 gen voorzien. Uitsluitend voor behoud van de verzorgingsfunctie als
                                                                                 buurtcentrum is ontwikkeling in de sector dagelijkse artikelen mogelijk.
                   Stadsveld         Wijkcentrum: Versterken locatie door her-
                                       structurering en schaalvergroting super-
 Bosw inkel –
                                       markten
 Stadsveld
                   Bosw inkel        Buurtcentrum: Behoud verzorgingsfunctie
                                       als buurtcentrum
De wijk Boswinkel – Stadsveld telt circa 25.000 inwoners, waarvan een
relatief groot aandeel éénpersoonshuishoudens. De wijk kent twee win-
kelcentra: wijkcentrum Stadsveld en het buurtcentrum Boswinkel.
Stadsveld
Winkelcentrum Stadsveld kent een uitgestrekte ruimtelijke structuur zon-
der heldere zichtlijnen, waarbinnen samenhang ontbreekt en de wissel-
werking tussen de supermarkten (AH, Aldi, Emté (wordt Jumbo) en Dirk)
onderling en tussen het overig voorzieningenaanbod beperkt is. Naar
verwachting zullen de supermarkten op termijn willen opschalen naar
een moderne maatvoering. De eventuele schaalvergroting kan uitslui-
tend geschieden onder voorwaarde van versterking van de winkelstruc-
tuur van Stadsveld, door bijvoorbeeld verplaatsing en samenvoeging
van winkelunits.
Boswink el
Het winkelcentrum Boswinkel heeft een compacte structuur en een over-
zichtelijke indeling. De Jumbo-supermarkt heeft een moderne omvang
en functioneert als voornaamste trekker. Het winkelgebied heeft een re-
latief klein verzorgingsgebied bestaande uit de omliggende woonbuur-
Hoof dstuk 6                                                                                                                                    53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>6.3      Wijk Twekkelerveld
                                                                                 Figuur 6.3: Wijk Tw ekkelerveld
 Bew oners         9.250 inw oners. Groot aandeel eenpersoonshuishoudens en
                    relatief w einig gezinnen met kinderen.
 Inkomen           18.200,- per inw oner. -8% lager dan gemiddeld in Enschede
 Retailloca-       Wijkcentrum klein Tw ekkelerveld
 ties              Solitaire supermarkt Johan Wijnholtsstraat
                   Leisure cluster: Go Planet
 Dagelijks         Per 1.000 inw oners is het dagelijkse- en het supermarktaan-
 aanbod.            bod fors in vergelijking met het gemiddelde van de ge-
                    meente.
 Functioneren      Dagelijks aanbod functioneert met een gemiddeld lage vloer-
 w inkelgebie-      productiviteit.
 den
 Plannen           Er zijn geen relevante planinitiatieven in de w ijk.
 Bijzonderhe-      Winkelcentrum Tw ekkelerveld zal naar verwachting relatief
 den                veel koopkracht van het Kennispark aantrekken, gelet op het
                    beperkte aanbod daar.
Hoof dstuk 6                                                                                                     54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Twekkelerveld
 Wijk              Winkelgebied         Beleidslijn
                    Tw ekkelerveld      Buurtcentrum: Behoud verzorgingsfunctie
 Tw ekkelerveld –
                                          als buurtcentrum
De wijk Twekkelerveld telt circa 9.200 inwoners en kent één gelijknamig
klein wijkwinkelcentrum. Verder is er nog een solitaire kleinschalige su-
permarkt (circa 800 m² wvo) in de wijk (zie tekstkader).
Twek k elerveld
Dit is een modern ogend winkelcentrum met twee reguliere supermark-
ten (Albert Heijn en Lidl). Er is nauwelijks leegstand. De inwoners zullen
voor een groot deel op de eigen supermarken zijn georiënteerd, ver-
klaard door de ligging van de woonwijk en afstand tot de andere bood-
schappenlocaties in Enschede. Het behoud van de bestaande structuur
is het uitgangspunt. In omvang en samenstelling moeten de retailontwik-
kelingen in het Kennispark afgestemd zijn op behoud van de verzor-
gingsfunctie van het buurtcentrum in Twekkelerveld.
  Solitaire supermarkt Johan Wijnoltsstraat
  De solitaire supermarkt aan de Johan Wijnoltsstraat zal op lange termijn wil-
  len opschalen. Bij voorkeur geschiedt opschaling in combinatie met verplaat-
  sing naar een locatie binnen de beleidsmatig bepaalde retailstructuur.
Hoof dstuk 6                                                                      55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>6.4      Wijk Enschede Noord (excl. Kennispark)
                                                                                    Figuur 6.4: Wijk Enschede noord (excl. Kennispark)
 Bew oners         17.170 inw oners. Groot aandeel eenpersoonshuishoudens.
 Inkomen           20.200,- per inw oner, +2% hoger dan gemiddeld in En-
                    schede
 Winkelgebie-      Wijkcentrum groot: Op de Brouw erij
 den               Wijkcentrum klein: Deppenbroek
 Dagelijks         Per 1.000 inw oners is het dagelijkse- en het supermarktaan-
 aanbod.            bod fors in vergelijking met het gemiddelde van de ge-
                    meente. Dit w ordt verklaard door supermarktaanbod in tw ee
                    w ijkwinkelcentra.
 Functioneren      Dagelijks aanbod functioneert met een gemiddeld lage vloer-
 w inkelgebie-      productiviteit.
 den
 Plannen           Er zijn geen relevante planinitiatieven in de w ijk.
 Bijzonderhe-      Winkelcentrum Deppenbroek w ordt naar verwachting aange-
 den                tast door de ontw ikkeling van w inkelcentrum op de Brouw erij.
                    De voorzieningenstrip t’Zwik wordt niet tot relevant w inkel-
                    centrum benoemd.
Hoof dstuk 6                                                                                                                           56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Enschede-Noord                                                                   Brouwerij in de Retailvisie dan ook geen speciale status (meer) als hore-
 Wijk            Winkelgebied          Beleidslijn                               cagebied te geven.
 Enschede-        Op de Brouw erij     Wijkcentrum: Behoud huidige omvang en
                                                                                 Deppenbroek
 Noord                                   verzorgingsfunctie
                                                                                 Deppenbroek is een naar binnen gekeerd winkelcentrum en maakt zo-
                  Deppenbroek          Buurtcentrum: Ontw ikkeling naar omvang
                                                                                 wel van binnen als buiten een wat gedateerde indruk. Als vermeld, func-
                                         en verzorgingsfunctie buurtcentrum
                                                                                 tioneert Op de Brouwerij goed, waarbij dit functioneren naar verwachting
                                                                                 deels ten koste gaat van winkelcentrum Deppenbroek. De verwachting
De wijk Enschede-Noord (exclusief het Kennispark; zie onderstaand)
                                                                                 is dat de huidige verzorgingsfunctie als ‘wijk’-centrum op de lange ter-
heeft circa 17.000 inwoners. De wijk kent twee wijkwinkelcentra te we-
                                                                                 mijn niet houdbaar is, waardoor verwacht wordt dat de stap gemaakt
ten: Op de Brouwerij en Deppenbroek.
                                                                                 gaat worden naar een functie als buurtcentrum.
Er is in de wijk relatief veel supermarktaanbod per 1.000 inwoners.
                                                                                 Voor een functie als buurtcentrum is Deppenbroek overgedimensio-
Daarbij ondervinden de beide wijkwinkelcentra, Op de Brouwerij en Dep-
                                                                                 neerd. Herontwikkeling van een deel van het winkelvastgoed naar een
penbroek, concurrentie van elkaar, gelet op het beperkte eigen verzor-
                                                                                 maatschappelijke, sociale of medische functie is dan een optie.
gingsgebied en de korte afstand tot elkaar.
Op de Brouwerij
Wijkcentrum Op de Brouwerij heeft een hoge bevolkingsdichtheid in de
directe omgeving. Uit de analyse (deel B) volgt dat het aanwezige win-
kelaanbod in wijkcentrum Op de Brouwerij weliswaar goed functioneert,
maar het centrum is echter te groot opgezet. Dit blijkt uit de aanwezig-
heid van langdurige en structurele leegstand. Deze leegstand wordt
deels ‘verbloemd’ door een ruim aanbod aan overige functies (niet zijnde
retail). Voor de toekomst wordt verwacht dat er geen draagvlak is voor
de uitbreiding van de retail (detailhandel en horeca) in het wijkcentrum.
Omvorming van een deel van het teveel aan commerciële ruimten is
wenselijk. Omdat in Op de Brouwerij het horeca-aanbod al ruim is, is er
weinig ruimte voor een groeiend horeca-aanbod. Wij adviseren Op de
Hoof dstuk 6                                                                                                                                    57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>6.5      Wijk Ribbelt Stokhorst
                                                                                    Figuur 6.5: Wijk Ribbelt Stokhorst
 Bew oners           8.700 inw oners. Groot aandeel meerpersoonshuishoudens.
 Inkomen             22.300,- per inw oner. +12% hoger dan gemiddeld in En-
                      schede
 Winkelgebie-        Supermarktcentrum: Stokhorst
 den
 Dagelijks           Per 1.000 inw oners is het supermarktaanbod fors in vergelij-
 aanbod.              king met het gemiddelde van de gemeente.
 Functioneren        Dagelijks aanbod functioneert met een gemiddeld lage vloer-
 w inkelgebie-        productiviteit. Dit komt door de aanzienlijke afvloeiing naar
 den                  het Miro Center door het aanbod aan speciaalzaken in de
                      w inkelstrip t’ Ribbelt.
 Plannen             Er zijn geen relevante planinitiatieven in de w ijk.
 Bijzonderhe-        Winkelcentrum Stokhorst is pas versterkt met de komst
 den                  tw eede supermarkt.
Hoof dstuk 6                                                                                                           58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre> Wijk            Winkelgebied          Beleidslijn
 Ribbelt          Stokhorst            Buurtcentrum: Versterken locatie gericht
 Stokhorst                               op verbeteren verzorgingsfunctie als
                                         buurtcentrum
Ribbelt Stokhorst heeft circa 8.700 inwoners. De wijk kent één buurtcen-
trum behorend tot de hoofdwinkelstructuur: Stokhorst. Ook is er een
voorzieningenstrip: ‘t Ribbelt, niet behorende tot de hoofdwinkelstruc-
tuur, met enkele versspeciaalzaken en andere voorzieningen.
Het dagelijkse winkelaanbod in de wijk functioneert matig. Hiervoor is
naar verwachting vooral de afvloeiing van koopkracht naar het Miro-
Center en de supermarkt aan de Lage Bothofstraat verantwoordelijk.
Stok horst
Buurtcentrum Stokhorst is onlangs versterkt met een tweede super-
markt. Het winkelcentrum ligt echter enigszins verscholen, het heeft be-
perkte en versnipperde parkeervoorzieningen en de ontsluiting is matig
(vanwege de doodlopende straten). Ook is de leegstand aanzienlijk.
Met twee supermarkten is de basis voor een gezonde toekomst als
buurtcentrum aanwezig, ook gelet op de hoge bevolkingsdichtheid in de
directe omgeving. Wel moet gewerkt wordt aan versterking van de ver-
keers- en parkeerstructuur in het gebied. Wij adviseren in te zetten op
verplaatsing van het versspeciaalaanbod en overige voorzieningen van
de winkelstrip ‘t Ribbelt naar winkelcentrum Stokhorst (al dan niet als ge-
volg van ‘koude sanering’).
Hoof dstuk 6                                                                      59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>6.6      Wijk Enschede Zuid
                                                                                         Figuur 6.6: Wijk Enschede Zuid
 Bew oners         33.720 inw oners. Groot aandeel huishoudens met kinderen.
 Inkomen           18.500,- per inw oner. -6,5% lager dan gemiddeld in Enschede
 Winkelge-         Wijkcentrum groot: Winkelcentrum Zuid
 bieden            Wijkcentrum klein: Stroinkslanden
                   Buurtcentrum Helmerhoek
 Dagelijks         Per 1.000 inw oners is het dagelijkse en het supermarktaanbod
 aanbod.            beperkt in vergelijking met het gemeentelijk gemiddelde.
 Functione-        Dagelijks aanbod functioneert met een gemiddeld hoge vloerpro-
 ren w inkel-       ductiviteit.
 gebieden
 Plannen           Er speelt een tw eetal supermarktinitiatieven in de w ijk. Te w eten
                    verplaatsing supermarkt Oosterveld naar w inkelcentrum Zuid en
                    Aldi naar Stroinkslanden.
 Bijzonderhe-      Duidelijk eigen verzorgingsgebied met drie w inkelcentra. De bin-
 den                ding zal relatief hoog liggen.
Hoof dstuk 6                                                                                                            60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>Enschede-Zuid                                                                     winkelcentrum is in 2018 versterkt met de inpassing van Aldi. Doordat
 Wijk            Winkelgebied          Beleidslijn                                supermarkten aan weerszijden van het buurtcentrum zijn gevestigd, is
                  Zuid                 Wijkcentrum: Behoud verzorgingsfunctie   een halter-model ontstaan. Hiermee is de structuur en de aantrekkings-
                                         als w ijkcentrum                         kracht van het centrum aanzienlijk verbeterd. Voor verdere versterking
                  Het Stroink          Buurtcentrum: Behoud huidige verzor-     van de verzorgingsfunctie als buurtcentrum is niet direct aanleiding,
 Enschede-
                                         gingsfunctie als buurtcentrum            maar het beleid biedt hiertoe wel de ruimte.
 Zuid
                  Helmerhoek           Buurtcentrum: Versterken locatie gericht
                                         op verbeteren verzorgingsfunctie als     Helmerhoek
                                         buurtcentrum                             In het buurtcentrum Helmerhoek is de Albert-Heijn supermarkt aan de
                                                                                  kleine kant. Om de verzorgingsfunctie van locatie als buurtcentrum te
 De wijk Enschede-Zuid ligt ten zuiden van de A35 en mede om deze re-             kunnen versterken is het wenselijk de supermarkt beperkt op te schalen.
den zullen de inwoners in grote mate op het eigen winkelaanbod zijn ge-
oriënteerd. Enschede-Zuid is met ruim 33.000 inwoners een relatief                  Winkelstrip de Posten
grote wijk. De wijk kent drie winkelcentra: buurtcentrum Helmerhoek                 De kleine voorzieningenstrip de Posten behoort niet tot de beleidsmatig be-
(oost) en buurtcentrum Het Stroink (west) en het wijkcentrum Zuid (mid-             paalde retailstructuur. De bestaande Aldi-supermarkt is vanuit de winkelstrip
den).                                                                               de Posten verplaatst naar Het Stroink. Met de nieuwvestiging van Action
                                                                                    heeft de strip voorlopig weer enig toekomstperspectief.
Zuid
Winkelcentrum Zuid staat duidelijk bovenaan in de winkelhiërarchie en
heeft een verzorgende functie voor heel Enschede-Zuid. Het wijkcen-
trum is in 2018 opgeknapt en uitgebreid met de komst van een derde su-
permarkt (verplaatsing van de supermarkt vanaf Het Oosterveld). Hier-
door is de aantrekkingskracht en het perspectief als boodschappencen-
trum van Zuid versterkt. Voor verdere versterking van de verzorgings-
functie als wijkcentrum is niet direct aanleiding, maar het beleid biedt
hiertoe wel de ruimte.
Het Stroink
Het buurtcentrum Het Stroink kent een naar binnen gerichte opzet,
waardoor het centrum van buiten een gedateerde uitstraling kent. Het
Hoof dstuk 6                                                                                                                                          61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>6.7      Dorp Glanerbrug
                                                                                  Figuur 6.7: Wijk Glanerbrug e.o.
 Bew oners         33.720 inw oners. Groot aandeel huishoudens met kinderen.
 Inkomen           19.200,- per inw oner. -3% lager dan gemiddeld in Enschede
 Winkelgebie-      Wijkcentrum groot: Winkelcentrum Glanerbrug
 den               Supermarktcentrum: Eschmarke
 Dagelijks         Per 1.000 inw oners is het dagelijkse en het supermarktaan-
 aanbod.            bod beperkt in vergelijking met het gemeentelijk gemiddelde.
 Functioneren      Dagelijks aanbod functioneert met een gemiddeld hoge
 w inkelgebie-      vloerproductiviteit, mede verklaard door het ruime eigen ver-
 den                zorgingsgebied en toevloeiing vanuit Duitsland.
 Plannen           -
 Bijzonderhe-      Duidelijk eigen verzorgingsgebied, hoge toevloeiing.
 den
Hoof dstuk 6                                                                                                       62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>Glanerbrug en omgeving
 Wijk            Winkelgebied     Beleidslijn
                                                                                    Eschmark e
                                   Wijkcentrum: Versterken locatie gericht op
                  Glanerbrug                                                       Aan de Esmarkelaan bevindt zich een kleine voorzieningenconcentratie.
 Glanerbrug                         verbeteren verzorgingsfunctie als w ijkcentrum.
                                                                                    Tot eind 2017 beschikte de locatie over een Albert Heijn-supermarkt. Mo-
 en om geving                      Gemakscentrum: Behoud huidige verzorgings-
                  Eschmarke                                                        menteel is er een COOP. De overige functies in het gebied betreffen ver-
                                    functie als gemakscentrum
                                                                                    zorgende diensten en fastservice horeca. De toekomst van het gebied is
                                                                                    onzeker. Eschmarke beschikt namelijk over een klein verzorgingsgebied
De kern Glanerbrug en omgeving ligt ten oosten van de stad Enschede. De
                                                                                    dat nog eens sterk ingeperkt wordt door de ligging tussen het Miro Center
plaats telt circa 34.000 inwoners en het centrum Glanerbrug is het cen-
                                                                                    en het centrum van Glanerbrug.
trumgebied van deze kern. Het winkelaanbod in dagelijkse artikelen functi-
oneert met een gemiddeld hoge omzet per m² wvo. Hiervoor zijn de vol-
gende oorzaken. In verhouding tot het inwonertal is het supermarktaanbod
in Glanerbrug relatief beperkt. Tegelijk is de kooporiëntatie van inwoners
op het eigen aanbod relatief groot. Ook is er sprake van koopkrachttoe-
vloeiing vanuit Duitsland.
Centrum Glanerbrug
Het centrum van Glanerbrug is historisch gegroeid aan de Gronausestraat
en is zodoende langgerekt. Het wijkcentrum kent een ruim en gevarieerd
voorzieningenaanbod. De Albert Heijn-supermarkt is te klein en schaalver-
groting is wenselijk gezien de verzorgingsfunctie van Glanerbrug centrum.
Verder biedt het boodschappen-kooptoerisme vanuit Duitsland kansen
voor een gevarieerd en bijzonder voorzieningenaanbod, in detailhandel en
horeca, zoals een geblurd concept met detailhandel, traiteur en horeca –
vergelijkbaar met Beej Benders in Venlo.
Hoof dstuk 6                                                                                                                                   63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>6.8      Dorpen Lonneker, Boekelo, Usselo                                     Lonnek er, Boek elo, Usselo
                                                                              De gemeente streeft, mede in verband met de leefbaarheid in het buiten-
Dorpskernen                                                                   gebied, naar behoud van de verzorgingsfunctie van de centra van Boekelo
 Wijk             Winkelgebied           Beleidslijn                          en Lonneker als gemakscentrum. Hiertoe ondersteunt en faciliteert de ge-
 Kleine kernen     Centrum Lonneker      Gemakscentrum: Behoud verzorgings-
                                                                              meente de betreffende ondernemers waar dit mogelijk is. Daarbij biedt
 in landelijk                              functie als gemakscentrum
                                                                              blurring kansen voor vernieuwende concepten waarbinnen diverse voorzie-
 gebied            Centrum Boekelo       Gemakscentrum: Behoud verzorgings-
                                                                              ningen worden gecombineerd. Een voorbeeld is een bakker met een koffie-
                                           functie als gemakscentrum
                                                                              hoek of een gemakswinkel met een duidelijk onderscheidend profiel ten
                                                                              opzichte van de supermarkten in Enschede.
In het landelijk gebied van de gemeente Enschede bevinden zich de ker-
nen Lonneker, Boekelo en diverse buurtschappen.                               In de centra van de dorpskernen fungeert de horeca als ontmoetingsplek
                                                                              voor de inwoners en het faciliteert het lokale verenigingsleven. Ook is het
 Lonneker: Voor de dagelijkse boodschappen en levensmiddelen kun-
                                                                              de schakel in de toeristisch recreatieve functie van het buitengebied Door
      nen inwoners uit Lonneker terecht in hun eigen dorp. Lonneker be-
      schikt over een bakker, slijter, kleinschalige dorpssupermarkt (Spar,   middel van productvernieuwing kan deze horeca een nog sterker aandeel
                                                                              hebben in het toerisme en de recreatie in de gemeente. In de centra van
      241 m² wvo), drogist, bloemist, tuinartikelenzaak, drie horecazaken,
                                                                              de dorpen krijg horeca in de categorie 2 tot en met 4 dan ook de ruimte om
      twee galerieën, twee kappers, een schoonheidsspecialist en een bank.
 Boekelo: Ook in Boekelo kunnen inwoners terecht voor de dagelijkse          te ontwikkelen, mits inpasbaar in de omgeving. De randvoorwaarden zijn
                                                                              dan een goede omgevingskwaliteit met sfeer en ambiance, voldoende par-
      boodschappen. Boekelo heeft een slagerij, slijter, kleinschalige dorps-
                                                                              keermogelijkheden en een passende inrichting van de openbare ruimte.
      supermarkt (Coop, 445 m² wvo), viszaak, damesmodezaak, speel-
      goedzaak, bloemist, dierenspeciaalzaak, computerzaak, fietsenwinkel,
      woondecoratiezaak, vijf horecazaken, galerie, twee kappers en een
      schoonheidsspecialist.
 Usselo: In Usselo kunnen inwoners niet terecht voor de dagelijkse
      boodschappen. In plaats daarvan bestaat het aanbod in het dorp uit
      een tuinartikelenzaak, tuinmeubelenzaak, twee deuren- en kozijnenza-
      ken, een tegelzaak, restaurant, schoenmaker, schoonheidsspecialist
      en makelaardij.
Hoof dstuk 6                                                                                                                                64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>                                                                                      perifere retailclusters zijn in het kader van de Dienstenrichtlijn en de
7. PERIFERE CONCENTRATIES                                                             Ladder.
                                                                                     BRO adviseert op perifere retailclusters qua branchering het vol-
                                                                                      gende aanbod toe te staan:
   7.1      Perifere retailclusters                                                        o bouwmarkten en andere doe-het-zelf zaken;
                                                                                           o tuincentra (inclusief dierenbenodigdheden en -voeding);
                                                                                           o detailhandel in keukens, badkamers, sanitair, tegels, zonwe-
    Ontwikkelingsmogelijkheden
                                                                                               ring;
     Enschede kent perifeer al relatief veel doelgericht winkelaanbod, ge-
                                                                                           o detailhandel in tenten, kampeerartikelen, caravans;
          vestigd op enkele concentratielocaties en op solitaire locaties.
     Ontwikkelingsmogelijkheden zijn beperkt tot met name kwalitatieve                    o detailhandel in automaterialen;
          verbetering van het (bestaande) aanbod, dan wel toevoeging van                   o detailhandel in auto’s, motoren, boten;
          concepten die echt een meerwaarde hebben voor de consumenten-                    o   detailhandel in grove bouwmaterialen, landbouwwerktuig
          verzorging. Enige groei in deze sector is mogelijk met specifieke re-            o   Met aanwezig winkelaanbod in overige branches wordt con-
          gionale trekkers.                                                                    serverend omgegaan.
     Wanneer er solitair doelgericht winkelaanbod verdwijnt, biedt dit              Daarnaast adviseert BRO ruimte te bieden voor ondersteunend ho-
          ruimte voor nieuw aanbod op de perifere retailclusters.                     reca-aanbod passend bij de detailhandelsfunctie en het regioge-
     Eventueel nieuw perifeer winkelaanbod dient primair te worden inge-             richte karakter (horecacategorie 3 en 4). Voor grootschalige horeca
          past op het Woonplein of op de locatie Zuiderval (incl. Spaansland          (>500 m² wvo) in categorie 2, die zich niet elders in het stedelijk ge-
          en het Budgetcenter). Dit geldt ook bij verplaatsend aanbod.                bied kan vestigen, is ontheffing mogelijk.
     Uitgangspunt daarbij is dat de perifere locaties qua bezoekdoel en -
          gedrag van de consumenten complementair zijn aan elkaar en aan-        De gemeente Enschede telt drie (perifere) retailclusters met een belangrijk
          vullend zijn op het winkelaanbod in de reguliere winkelgebieden.       aanbod aan detailhandel in doelgerichte branches (zie ook paragraaf 3.6),
     Vanwege ontwikkelingen in wetgeving worden vestigingsplaatskwali-          namelijk het Woonplein, Zuiderval/Spaansland/Budgetcenter en Slijpsteen.
          teit en ruimtelijke voorwaarden steeds belangrijker om te sturen op    Op de ontwikkelmogelijkheden per gebied wordt hierna ingegaan.
          ruimtelijke ontwikkelingen, in plaats van branchering. Voor perifere
          retailclusters is dat bijvoorbeeld gemak in relatie tot bereikbaarheid
          en parkeren.
     Het is wel wenselijk te blijven inzetten op brancheringseisen, maar
          de motivering daarvan wordt steeds zwaarder. BRO raadt aan om
          goed na te gaan hoe houdbaar de huidige brancheringsregels op
   Hoof dstuk 7                                                                                                                                65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>Woonplein/Schuttersveld                                                                          Detailhandelsvestigingen groter dan 1.000 m² wvo, uitsluitend in de
Het Woonplein Enschede is in 2017 vernieuwd en gerevitaliseerd. Er is                             branches:
nog enige leegstand die zich concentreert rond de zuidelijke entree aan de                        o meubelen en woninginrichting (woonaccessoires, vloerbedekking,
Tubantiasingel. De Aldi-vestiging op het Woonplein betreft een verplaat-                                woningtextiel, verlichting, babywoonwinkels);
sing vanaf de Deurningerstraat.                                                                   o speelgoed;
                                                                                                  o witgoed en elektronica
De algehele uitstraling van het Woonplein is overzichtelijk en modern. Het                        o (brom)fietsen- en auto-accessoires.
is een compact winkelgebied met vanaf de centrale parkeervoorziening de
winkels in het zicht en op loopafstand. De totale omvang is circa 32.000 m²                   Figuur 7.1: Begrenzing PDV-locatie Woonplein
wvo.
Het Woonplein Enschede heeft vooral een lokaal tot bovenlokaal verzor-
gend karakter, gericht op de gemeente Enschede en de buurgemeenten
(incl. de Duitse grensregio). Dit wordt geconcludeerd vanwege de trends
en ontwikkelingen, de matige regionale bereikbaarheid en de sterke peri-
fere clusters in diezelfde regio (waaronder Westermaat incl. IKEA). Dit is
geen probleem, want de inwoners van deze gemeenten voorzien in vol-
doende draagvlak voor een gezonde toekomst van het Woonplein.
Bij de vooral lokale verzorgingsfunctie van het Woonplein hoort geen grote
uitbreiding van het winkelaanbod. Nieuwe ontwikkelingen kunnen uitslui-
tend plaatsvinden in het paars gemarkeerde gebied in figuur 7.1.
Voor het Woonplein adviseert BRO naast de eerder genoemde PDV-bran-
ches ook het volgende toe te staan:
 Kringloopwinkels (als onderdeel van een kringloopbedrijf)35.
35
      Hiermee w ordt een bedrijf bedoeld dat goederen/boedels ophaalt, opslaat, goederen se-
      lecteert op bruikbaarheid, opknapt en/of verw erkt tot grondstof dan wel halffabrikaat.
Hoof dstuk 7                                                                                                                                            66
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>Zuiderval                                                                       Figuur 7.2: Begrenzing PDV-locatie Zuiderval
Het gebied Zuiderval/Spaansland/Budgetcenter is aangemerkt als regioge-
richte PDV-locatie. De locatie als geheel wordt samengevat onder de naam
‘Zuiderval’. In figuur 7.2 is de begrenzing van de locatie weergegeven. De
regiofunctie van de PDV-locatie wordt verder versterkt met de komst van
een grootschalige bouw- en tuinmarkt.
In het deelgebied ‘Budgetcenter’ is momenteel ook niet-PDV aanbod aan-
wezig, zoals een supermarkt, een drogist en een schoenenzaak. Met de
aanwezigheid van dit aanbod wordt conserverend omgegaan om versnip-
pering van het winkelaanbod te voorkomen: er is geen mogelijkheid tot
schaalvergroting van de winkels en/of uitbreiding van het aantal winkels op
Zuiderval in de betreffende branches (niet zijnde PDV). Tegelijk wordt er
niet gestreefd naar verplaatsing van het aanbod, omdat het een verzor-
gingsfunctie heeft voor de omgeving.
  Slijpsteen
  Aan de Slijpsteen is sprake van enige concentratie van winkelvoorzieningen
  met een beperkte onderlinge samenhang. Deze concentratie wordt niet
  (meer) gerekend tot de hoofdwinkelstructuur. Het beleid is gericht op hooguit
  behoud van het huidige PDV-aanbod, maar bij voorkeur verplaatsing van de
  aanbieders naar de andere perifere retailclusters (Woonplein en Zuiderval)..
Hoof dstuk 7                                                                                                                 67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>7.2      Perifere leisureclusters                                            Gemeentebreed is het gebied in beginsel ook de meest geschikte locatie
                                                                             voor (nieuwe) vermaaks-, sport- en overige leisurefuncties, zeker waar
  Ontwikkelingsmogelijkheden                                                 deze de wervingskracht en uitstraling van deze bijzondere leisurebestem-
   Het aanbod van leisure is in de gemeente Enschede relatief sterk         ming versterken. De huidige opzet en uitstraling (achterkantsituatie) van
       gestructureerd; een sterk uitgangspunt voor de toekomst. BRO advi-    en rond Go Planet draagt echter niet bij aan de belevingskwaliteit van het
       seert om voor leisureontwikkelingen voorkeurslocaties (vestigings-    gebied en de stadsentree.
       milieus) aan te wijzen zoals de binnenstad en enkele andere bijzon-
       dere milieus, en een nader toetsingskader op te stellen.              Om tot een kwaliteitsimpuls in het gebied te komen is versterking van het
   Voor perifere leisureclusters ligt het accent op grootschalige en        aanbod gewenst. De regiogerichte leisure kan reeds goed een plek vinden
       meer solitair functionerende vermaaks-, sport- en overige leisure-    op Go Planet, maar de ondersteuning vanuit horeca in het gebied is ge-
       functies. Mogelijkheden voor leisure en horeca (qua categorisering, - mankeerd. Momenteel is uitsluitend onzelfstandige horeca toegestaan. Om
       omvang, typering) zijn afgestemd op het gebiedsprofiel en thema       het gebied als volwaardig vermaakscentrum te laten functioneren is ver-
       van de locatie.                                                       sterking van het horeca-aanbod gewenst. Tegelijk moet Go Planet qua
                                                                             functie, bezoekdoel en invulling complementair zijn aan de binnenstad.
Hierna wordt voor de twee perifere leisureclusters (Go Planet en Diekman-
terrein) op hoofdlijnen ingegaan op het gebiedsprofiel. Zie voor de leisure- Bij de zoektocht naar mogelijkheden voor versterking van het horeca-aan-
clusters in het buitengebied elders in dit document (paragraaf 7.3 voor Air- bod op Go Planet is van belang dat de locatie beschikt over een goede re-
port Twente / Vliegveld Vliegveld Twenthe Evenementenlocatie en para-        gionale bereikbaarheid, ruime parkeergelegenheid en relatief ruime pan-
graaf 4.3 voor Het Rutbeek).                                                 den. Hierdoor is de locatie aantrekkelijk voor grootschalige, regionaal ver-
                                                                             zorgende concepten (zoals casual dining). Deze bedrijven kunnen tot zo-
Go Planet                                                                    wel categorie 2 als 3 behoren. Ten behoeve van een goed functioneren
Go Planet ligt tussen de twee netwerksteden Enschede en Hengelo die ter      van de regiogerichte horecaconcepten enerzijds en om de complementari-
plaatse functioneel bijna aan elkaar zijn gegroeid. Samen met de stadions    teit ten opzichte van het centrum (niet-grootschalige horeca) te borgen ad-
in de omgeving biedt het gebied sport- en leisurevoorzieningen voor de       viseren wij een minimum omvang van bijvoorbeeld 500 m² bvo voor nieuwe
hele Netwerkstad. Go Planet is een concentratielocatie voor cultuur/recrea-  zelfstandige horecabedrijven op Go Planet. Go Planet is immers de enige
tie: een kansrijke recreatieboulevard. Horeca en leisure zijn drager van de  locatie in de gemeente met een sterk bereikbaarheids- en vrijetijdsprofiel
vermaakfunctie van Go Planet en zelfstandige trekkers van bezoekers.         èn ruimtelijke mogelijkheden.
Hoof dstuk 7                                                                                                                              68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>Diekman-terrein                                                              concept (waarbinnen meerdere functies samenkomen). Een dergelijk pre-
Het Diekmanterrein is een beleidsmatig aangewezen sport en leisure-loca-     dicaat geeft de flexibiliteit om afhankelijk van ambitieniveau ruimte te kun-
tie, waar een aantal aanbieders van sport en sportieve leisure (zwembad,     nen bieden aan bijzondere gewenste ontwikkelingen in de periferie of soli-
sporthal, binnenspeeltuin en een bowling-, pool- en snookercenter) bij el-   tair, zonder dat dit ten koste gaat van andere voorzieningenclusters.
kaar gehuisvest is binnen een multifunctionele omgeving. Faciliteiten, zoals
kleedkamers, restaurant, fitnessruimtes en kunstgrasvelden, worden geza-       Ontwikkelingsmogelijkheden
menlijk gebruikt. De verdere ontwikkeling zal in 2 fases plaatsvinden, waar-   Wij adviseren in de periferie / buitengebied een aantal ‘bijzondere ge-
binnen een verdere ontwikkeling tot integraal sportcluster wordt voorzien.     mengde verblijfsmilieus’ aan te wijzen, waarbinnen de gemeente in be-
Ook FC Twente speelt hierin met zijn jeugdopleiding een rol 36.                ginsel een positieve grondhouding heeft ten opzichte van de toevoeging
                                                                               van een ondersteunend commercieel programma. Daarbij adviseren we
De sportieve leisurefunctie is leidend en de horeca is daaraan ondersteu-      in ieder geval de volgende kaders te hanteren, om te voorkomen dat er
nend. De bestaande horeca zal in toenemende mate multifunctioneel ge-          geen (significante) effecten optreden op voorzieningen(clusters) elders:
bruikt gaan worden door de gebruikers van de voorzieningen. Mocht het           Uitsluitend detailhandel en horeca gericht op de ‘eigen’ doelgroep.
sportcomplex verder uitbreiden met sportvoorzieningen of sportgerela-           Clustering van voorzieningen is van belang.
teerde leisure dan is ook de uitbreiding van ondersteunende horeca (in ca-      Detailhandel is in de basis kleinschalig, waarbij ontheffing mogelijk
tegorie 3 of 4) of sportgerelateerde dienstverlening mogelijk, mits de be-          is voor concepten van een grotere omvang die voor de ‘eigen’ doel-
hoefte wordt onderbouwd.                                                            groep iets toevoegen (behoefte), waarbij de effecten op de rest van
                                                                                    de retailstructuur aanvaardbaar zijn (Ladder voor Duurzame Verste-
                                                                                    delijking).
7.3      Bijzondere gemengde perifere verblijfsmilieus                          Horeca is toegestaan in categorieën 3 en 4, waarbij er voor innova-
                                                                                    tieve horecaconcepten ontheffing mogelijk is in categorie 2.
Ook perifeer zijn er ‘bijzondere gemengde verblijfsmilieus’ te onderschei-      Voor vestiging hotel onder voorwaarden ontheffing mogelijk.
den, waar het wenselijk is meer ruimte te bieden aan passende voorzienin-       Nieuwe leisurefuncties zijn mogelijk voor zover passend bij het ge-
gen en initiatieven. In lijn met het Binnensingelgebied zijn dat zijn vormen        bieds- en gebruikersprofiel.
van ‘third places’ die beoogd worden te ontstaan, bijvoorbeeld een broed-
plaats, experimenteergebied of dynamisch woon-werkmilieu. Het kan een
                                                                             In de ogen van BRO komt op dit moment alleen de Campus UT (als onder-
grotere gebiedsontwikkeling betreffen, de ontwikkeling van een straat of de
                                                                             deel van het Kennispark) in aanmerking voor het predicaat ‘bijzonder ge-
ontwikkeling van één pand of complex met een bijzonder samengesteld
                                                                             mengd verblijfsmilieu’. In de lijn met de gemeentelijke ambities kan dit (in
36
   Gemeente Enschede, Diekman (2018)
Hoof dstuk 7                                                                                                                               69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>de toekomst) wellicht verbreed worden naar het totale Kennispark (dus in-               De verdere groei van het Kennispark in aantal bewoners, werknemers en
clusief het Business & Science Park). Overwogen kan worden ook Airport                  bedrijven vraagt om een passend voorzieningenniveau, want het is de stra-
Twente (Technology Base samen met Evenemententerrein Vliegveld                          tegie van de gemeente om van het Kennispark een third place te maken
Twenthe Evenementenlocatie) als bijzonder gemengd perifeer verblijfsmi-                 met ook buiten kantoortijden dynamiek en een ontmoetingsplek voor men-
lieu te benoemen.                                                                       sen en ideeën.
Kennispark                                                                              Op de campus bevinden zich reeds diverse commerciële voorzieningen,
Het Kennispark bestaat uit het (high-tech bedrijventerrein) Business & Sci-             waaronder een aantal horecazaken een kleinschalige supermarkt, maar
ence Park en de campus van de UT. Beide gebieden worden gescheiden                      ook een boekhandel, kapper en een uitzendbureau. Indien het voorzienin-
door de Hengeloseweg, maar integreren steeds meer met elkaar en maken                   genniveau van de UT-campus wordt vergeleken met een aantal andere
een sterke ontwikkeling door. Er wordt gestreefd naar één Kennispark met                soortgelijke campussen in Nederland (figuur 7.3), valt op dat het voorzie-
zoveel mogelijk één uitstraling. Het Kennispark telt circa 2.000 onderzoe-              ningenaanbod relatief bescheiden is op de UT-campus. Uit recent onder-
kers en werknemers en circa 10.000 studenten. Op de campus wonen in                     zoek naar de voorzieningenstructuur van het universiteitscomplex van de
totaal circa 2.500 personen. Het merendeel daarvan zijn studenten. De rest              Universiteit Utrecht blijkt dat een moderne supermarkt en voldoende ont-
bestaat uit personen die gebruik maken van de short stay-huisvesting en                 moetingsplekken in de vorm van (dag)horeca, de meest gemiste voorzie-
medewerkers.                                                                            ningen zijn onder de bewoners en andere gebruikers van die campus.
                                                                                        Figuur 7.3: Aantal voorzieningen universiteitscampussen (Locatus 2017)
Net zoals vele andere universiteitscampussen in Nederland, ontwikkelt de
UT-campus zich meer en meer tot een autonoom gebied, waar gewoond,
gewerkt, en gerecreëerd wordt. Tegen deze achtergrond, zal het aantal be-
woners en studenten de komende tijd nog toenemen. Zo wordt het gebouw
de Hogekamp getransformeerd tot short stay-hotel met onder meer 445
zelfstandige studenteenheden37. Ook zal het aantal bedrijven en werkne-
mers van het hightech bedrijventerrein nog groeien (komst Demcon Tech-
nology Center, met honderden werknemers)38.
37                                                                                      38
   Camolot Europe, november 2017.https://nl.cameloteurope.com/nieuw s/nieuwe-studenten-    Kennispark.nl geraadpleegd januari 2018.
studio%E2%80%99s-en-conferentiehotel-op-de-campus-van-universiteit-twente
Hoof dstuk 7                                                                                                                                              70
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>In de ogen van BRO zijn de Campus UT en het Business & Science Park
momenteel nog twee afzonderlijke deelgebieden, die wel steeds meer met       Het “Airport Twente” kent verschillende deelgebieden:
elkaar integreren, ook door fysieke verbindingen. Wij adviseren onder de      Historische start- en landingsbanen: met bijbehorend historisch militair
vlag van ‘bijzonder perifeer gemengd verblijfsmilieu’ het volgende onder-        vastgoed en de omliggende natuur: cultuur, recreatie, sport, wellness
scheid te maken qua ontwikkeling:                                                en leisure, zoals fietsen, wandelen, paardensport, etc.
 Campus UT: Inzetten op de (geclusterde) versterking van het voorzie-        Evenementenlocatie: bijzondere evenementenlocatie met mogelijkhe-
      ningenaanbod op de UT-campus. Er wordt ruimte geboden om de hui-           den voor congressen, beurzen, festivals, feesten en (outdoor)events.
      dige voorzieningen te ontwikkelen tot gemakscentrum (boodschappen-      De luchthaven: hier vindt vliegverkeer plaats (recreatief, zakelijk, les-
      centrum). Omdat het Kennispark steeds meer als één geheel gaat             vluchten e.d.).
      functioneren is het wenselijk dat de omvang en samenstelling (winkels,  De bedrijfslocatie ‘Technology Base Twente’: binnen dit gebied worden
      horeca, verzorgende diensten) aansluit bij het draagvlak van het Ken-      unieke vormen van bedrijvigheid beoogd. Het gaat om bedrijven in de
      nispark als geheel (inclusief Business & Science Park).                    innovatieve maakindustrie en high tech bedrijven die baat hebben bij
 Business & Sciencepark : Het Business & Science Park transformeert             een luchthavenfunctie.
      naar een innovatiecampus. Een heel belangrijke stap in deze ontwik-    Nieuwe leisurefuncties zijn mogelijk voor zover passend bij de thematiek
      keling is het toevoegen van woningen en ondersteunende functies zo-    en profiel van het gebied (historische start- en landingsbanen en evene-
      als ondersteunende horeca (horecacategorie 3 en 4) en kleinschalige    mentenlocatie).
      detailhandel. Onder de vlag van een ‘specifiek gebruikscluster’ zijn
      daar de mogelijkheden toe. De retailfuncties moeten afgestemd zijn op  Horeca is in dit gebied ondersteunend aan de diverse functies: werklocatie,
      het draagvlak dat wordt gevormd door de gebruikers van het Business    luchthaven en recreatiegebied. BRO adviseert voornamelijk ruimte te bie-
      & Science Park. Het gemakscentrum voor het Kennispark als geheel       den voor horeca in categorie 3 en 4. Voor een innovatief horecaconcept
      wordt gerealiseerd op de campus UT.                                    kan een uitzondering gemaakt worden in categorie 2, waarbij die bij voor-
                                                                             keur wordt ingepast op een locatie waar alle gebruikers van de deelgebie-
Airport Twente: Technology Base en Vliegveld Twenthe Evenemen-               den van het terrein bediend kunnen worden, ten einde voldoende kritische
tenlocatie (VTE)                                                             massa of draagvlak te genereren.
Op 1 januari 2008 is het militair gebruik van de luchtmachtbasis Twenthe
officieel beëindigd. De provincie Overijssel en de gemeente Enschede zien
de gebiedsontwikkeling van Airport Twente als een kans om de regionale
economie een impuls te geven, waarbij het creëren van werkgelegenheid
het belangrijkste doel is. De start- en landingsbaan, de natuur, de cultuur-
historie en het landschap geven het gebied een uitzonderlijk karakter.
Hoof dstuk 7                                                                                                                              71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>8.   GEBIEDSTYPERING
   Gebiedstype                                        Detailhandel en diensten                                            Horeca en leisure
   Binnenstad (incl.                                   Ruimte voor schaalvergroting en uitbreiding van detailhandel in     Ruimte voor nieuw e horeca:
   Stationsomgeving en                                  mode, luxe en vrijetijdsartikelen enkel binnen paars gemar-          - Binnenstad: accent op Oude Markt e.o., alle horecatypen
   Muziekkwartier)                                      keerde gebied in figuur 5.2.                                         - Kernw inkelgebied (behoudende ontwikkeling daghoreca)
                                                       Specifiek de Irene Promenade, De Heurne en Zuiderhagen ko-           - Stationsomgeving / Muziekkw artier (synergie met cultuur)
                                                        men in aanmerking voor herontwikkeling en intensivering.            Qua leisure functies focus op cultuur, waarbij vermaakselementen en
                                                                                                                             horeca soms meerw aarde kunnen bieden.
   Boodschappencentra     Wijkcentra                   2 of meer supermarkten groter dan 1.000 m² w vo                     Ondersteunende functie voor horeca en leisure, primair gericht op de
                          Miro Center , Stadsveld,     Aanvullend aanbod in versspecialisten 5 tot 15 bedrijven             w ijkverzorging
                          Op de Brouw erij, Zuid,      Ruim niet-dagelijks aanbod tot 50% van het totale w vo              Horecacategorie 2 t/m 4
                          Glanerbrug
                          Buurtcentra                  1-2 supermarkten met een omvang van 1.000 - 2.000 m² w vo           Ondersteunende functie voor horeca en leisure, primair gericht op de
                          Bosw inkel, Tw ekkelerveld,  Aanvullend aanbod in versspecialisten 2 tot 10 bedrijven             w ijkverzorging
                          Deppenbroek, Stokhorst,      Basis in niet-dagelijks aanbod tot 30% van het totale w vo          Horecacategorie 3 en 4
                          Het Stroink, Helmerhoek
                          Gem akscentra                Maximaal 1 supermarkt van maximaal 1.000 m² w vo                    Ondersteunende functie voor horeca en leisure, primair gericht op de
                          Lage Bothofstraat, Esch-     Beperkt aanbod in versspecialisten 0 tot 5 bedrijven                 w ijkverzorging
                          marke en dorpkernen          Zeer beperkt niet-dagelijks aanbod tot 15% van het totale w vo      Horecacategorie 3 en 4
   Dorpskernen            Lonneker                    Conform typering ‘Gemakscentrum’                                      Horeca ondersteunt de ontmoetingsfunctie voor inw oners en de toeris-
                          Boekelo                                                                                            tisch-recreatieve functie van het buitengebied
                          Usselo                                                                                            Horecacategorie 2 t/m 4
   Perifeer retailcluster Woonplein                    Aanbod in de PDV-branches doe-het-zelf; tuin, keukens, badka-       Horeca, categorie 3 en 4
                          Zuiderval                     mers, sanitair, tegels, zonw ering, auto’s, motoren, boten, cara-   Ontheffing mogelijk in categorie 2 voor grootschalige horeca (>500 m²
                                                        vans, grove bouw materialen, landbouwwerktuigen.                     w vo) die zich niet elders in het stedelijk gebied kan vestigen
                                                       Met aanw ezig winkelaanbod in overige branches wordt conser-
                                                        verend omgegaan.
                                                       Voor Woonplein aanvullende mogelijkheden.
     Hoof dstuk 8                                                                                                                                                             72
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>Gebiedstype                                                Detailhandel en diensten                                          Horeca en leisure
Leisurecluster                  Perifeer                    Maximumomvang voor de detailhandel van 10% van de totale          Horeca en leisure zijn drager.
                                Go Planet                    vloeroppervlakte van de gebouw en met een max. van 100 m²         Meest geschikte locaties voor grootschalige en meer solitair functione-
                                Diekman                      w vo.                                                              rende (nieuw e) vermaaks-, sport- en overige leisurefuncties.
                                                                                                                               Mogelijkheden voor leisure en horeca (qua categorisering, -omvang,
                                                                                                                                typering) afgestemd op gebiedsprofiel en thema.
                                Stadsparken                 Geen detailhandel                                                 Horecacategorieën 3 en 4, max. 100 m² w vo per vestiging
                                Buitengebied                Geen detailhandel, uitzondering vormen Boerderijverkoop en        Horeca is een belangrijke drager van leisureclusters in het buitenge-
                                O.a. Rutbeek, VTE, zw em-    Productiegebonden detailhandel. Maximumomvang voor de de-          bied.
                                plassen, w ellnesscenters,   tailhandel van 10% van de totale vloeroppervlakte van de ge-      Horeca, categorieën 2, 3 en 4
                                vakantieparken/campings      bouw en met een max. van 100 m² w vo.
Bijzonder gemengd               Binnensingelgebied          Geen solitaire detailhandel, enkel als onderdeel van samenge-     Geen solitaire horeca, enkel als onderdeel van samengesteld concept.
verblijfsmilieu                 Performance Factory en       steld concept.                                                    Horecacategorieën 3 en 4
                                nader te bepalen gebieden                                                                      Voor innovatieve horecaconcepten ontheffing mogelijk in categorie 2
                                                                                                                               Voor vestiging hotel onder voorwaarden ontheffing mogelijk
                                                                                                                               Ruimte voor leisurefuncties aansluitend op gebiedsprofiel
                                Perifeer                    Uitsluitend detailhandel gericht op de eigen doelgroep, geclus-   Horeca gericht op de eigen doelgroep, categorieën 3 en 4
                                Kennispark / UT-Campus       terd en maximumomvang van 100 m² w vo per vestiging.              Clustering met andere voorzieningen
                                Airport Tw ente             Voor concepten voor de ‘eigen’ doelgroep onder voorwaarden        Voor innovatieve horecaconcepten ontheffing mogelijk in categorie 1
                                                             ontheffing mogelijk.                                               en 2
                                                                                                                               Voor vestiging hotel onder voorwaarden ontheffing mogelijk
                                                                                                                               Leisurefuncties mogelijk indien passend bij gebieds/gebruikersprofiel.
                                Solitair                    Geen solitaire detailhandel, enkel als onderdeel van samenge-     Voor innovatieve horecaconcepten ontheffing mogelijk in categorieën
                                                             steld concept.                                                     2, 3 en 4.
Overige stedelijk: specifieke gebruiksclusters              Uitsluitend detailhandel gericht op de eigen doelgroep, maxi-     Horeca gericht op de eigen doelgroep
    Traffic-locaties: tankstations, transferia en OV-       mumomvang van max. 100 m² w vo.                                   Horecacategorieën 3 en 4, max. 100 m² w vo per vestiging
     knooppunten (niet zijnde Station Enschede)                                                                                Voor traffic-locaties die een regionale en lokale hoofdontsluiting vor-
    Onderw ijsvoorzieningen, ziekenhuizen, sportac-                                                                            men is ontheffing mogelijk voor grootschaliger horeca in categorie 2.
     commodaties, ouderen- en verzorgingstehuizen,
     musea of bedrijven- en kantoorlocaties.
   Hoof dstuk 8                                                                                                                                                                 73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>BIJLAGEN
     Bijlage 1: Koopstromen en marktbenaderingen
     Bijlage 2: Dienstenrichtlijn
     Bijlage 3: Indeling horeca naar sector
     Bijlage 4: Marktbenadering horeca (eten en drinken)
     Bijlage 5: Marktbenadering en typering hotels
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>Bijlage 1: Koopstromen en marktbenaderingen
Huidige koopstromen
Voor de marktbenaderingen zijn de koopstromen van essentieel belang. Het koopstromenonderzoek Oost Nederland, 2015, van I&O Re-
search geeft inzicht in de koopkrachtbinding op wijkniveau. Deze gegevens vormen het uitgangspunt, waarbij wordt opgemerkt dat de
weergegeven gegevens uit het genoemde onderzoek, soms onwaarschijnlijk zijn. Dit heeft te maken met de lage respons per wijk, waar-
door de uitkomsten gevoelig kunnen zijn voor uitschieters. Als uitgangspunt voor de toevloeiing is eerst per wijk het bestedingspotentieel
uitgerekend op basis van de binding uit het KSO. Dit leidt tot een gebonden omzet. Vervolgens is hier de totale omzet van de wijk (ook uit
het KSO) tegen afgezet en het restant hiervan is de toevloeiing. Vervolgens is op basis van de actuele gegevens en inzichten de toevloei-
ing bepaald (zie tabel).
Tabel B3.1: Koopstromen sector dagelijkse artikelen naar wijk
                                 Binding KSO       Aanbodmu-  Binding Toevloeiing Toelichting eventueel
                                                   tatie (%)  BRO (%) (5)
  Binnensingelgebied             57                14         70      36          Binding en toevloeiing opgew aardeerd. Modern aanbod.
  Hogeland - Velve               66                1          66      65          Hoge toevloeiing door AH XL Mirocenter.
   Bosw inkel - Stadsveld        58                8          65      20          Hogere binding i.v.m. ruim supermarktaanbod.
  Tw ekkelerveld - T.H.T.        75                -1         75      22          Hoge toevloeiing vanuit campus UT.
  Enschede-Noord                 73                3          73      22          -
  Ribbelt - Stokhorst            35                15         45      20          Hogere binding door modernisering Emté (w ordt Jumbo).
  Enschede-Zuid                  70                0          70      10          Relatief lage toevloeiing, gelet op ligging en eigen verzorgingsge-
                                                                                  bied.
  Glanerbrug en omgeving         54                -10        70      30          Hoge binding en toevloeiing gelet op eigen verzorgingsgebied en
                                                                                  koopkracht vanuit Duitsland.
  Landelijk gebied en kernen     22                1          22      15          -
  Campus UT                      -                 -          35      50          Lage binding, hoge toevloeiing door ruim aantal passanten en klein-
                                                                                  schalig aanbod.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>Uitgangspunten marktbenaderingen
Tabel B3.2 Uitgangspunten marktanalyse
    Variabele                               Waarde                                                                Bron
    inw onertal                              Per w ijk bepaald                                                    CBS, statline, 2017
    Bestedingen per hoofd (€)                Het gemiddeld inkomen per persoon ligt in Enschede -6,4%
                                                                                     39
                                                                                                                  Notitie omzetkengetallen 2016 (Inretail, 2017).
                                              lager dan landelijk gemiddeld. Dit is een significant verschil      Inkomen per persoon: CBS,statline 2017, cijfers over
                                              (+/-5%) met het landelijke gemiddelde en daarom w ordt voor         2015.
                                                                        40
                                              Enschede een correctie op de besteding toegepast.
                                             Dagelijks: 2.506,-
                                             Niet-dagelijks: 2.246,-
    Koopkrachtbinding                        Per gebied bepaald                                                  Berekend o.b.v. KSO Oost-Nederland, 2015
    Koopkrachttoevloeiing als aandeel van    Per gebied bepaald                                                  Berekend o.b.v. KSO Oost-Nederland, 2015
    de omzet
    Passende gemiddelde omzet per m²         Landelijk gemiddelde en voor w ijken, gemeentelijk gemid-           Notitie omzetkengetallen 2016 (Inretail, 2017).
    w vo (€)                                  delde.
    Gew ogen naar aanbodverdeling
    Huidig w inkelvloeroppervlak             Per deelgebied                                                      Locatus, peildatum maart 2018
Marktbenadering
Het economisch functioneren van het aanwezige winkelaanbod komt tot stand door vraag en aanbod tegen elkaar af te zetten. Dit is uit-
gedrukt in de omzet per m² wvo per jaar ook wel vloerproductivit eit genoemd. De volgende marktbenadering toont het huidig functioneren
van de sector dagelijkse artikelen in Enschede.
39
   Inkomen Enschede Zuid bedraagt 21.900,- per persoon, voor Enschede Noord is dit 23.900,-. Het landelijk gemiddelde bedraagt 23.400,-.
40
   Landelijk gemiddelde besteding bedraagt 2.606,- dagelijks en 2.431,- niet-dagelijks. Er w ordt gerekend met een prijselasticiteit van een kw art voor dagelijks en de helft
voor niet-dagelijks.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>Tabel B3.3A: Benadering functioneren sector dagelijkse artikelen Enschede
                                                    Gemeente        Binnensingelgebied Bosw inkel-stadsveld  Enschede Zuid Enschede-Noord
                                                     Enschede
 Aantal inw oners                                      158.140                  25.145               22.355        33.720          17.170
 Bestedingen per hoofd                                   2.506                   2.506                2.506         2.506           2.506
 Totale bestedingspotentieel                             396,3                    63,0                 56,0           84,5           43,0
 Koopkrachtbinding                                        93%                     70%                  65%            70%            73%
 Gebonden bestedingen                                    368,6                    44,1                 36,4           59,2           31,4
 Koopkrachttoevloeiing als aandeel van de omzet           12%                     36%                  20%            10%            22%
 Koopkrachttoevloeiing absoluut                            50,3                   24,8                   9,1           6,6             8,9
 Totale besteding                                        418,8                    68,9                 45,5           65,7           40,3
 Huidig w inkelvloeroppervlak (m² w vo)                 59.710                  15.785                6.997         8.734           6.328
 Omzet per m² w vo                                       6.975                   4.375                6.525         7.550           6.375
 Gemiddelde norm (€ per m² w vo)                         8.108                   6.795                6.795         6.795           6.795
 Verschil t.o.v. norm in %                                  -14                    -36                    -4            11              -6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>Tabel B3.3B: Benadering functioneren sector dagelijkse artikelen Enschede
                                                    Glanerbrug e.o.  Hogeland-Velve Ribbelt-Stokhorst  Tw ekkelerveld  Universiteit Landelijk gebied
                                                                                                                                         en kernen
 Aantal inw oners                                            17.185          12.470             8.700           9.520       2.515              9.255
 Bestedingen per hoofd                                        2.506           2.506             2.506           2.506       2.506              2.506
 Totale bestedingspotentieel                                   43,1            31,2              21,8            23,9          6,3              23,2
 Koopkrachtbinding                                             70%             70%               55%             75%         35%                20%
 Gebonden bestedingen                                          30,1            21,9              12,0            17,9          2,2                4,6
 Koopkrachttoevloeiing als aandeel van de omzet                20%             65%               20%             25%         50%                15%
 Koopkrachttoevloeiing absoluut                                  7,5           40,6                3,0             6,0         2,2                0,8
 Totale besteding                                              37,7            62,5              15,0            23,9          4,4                5,5
 Huidig w inkelvloeroppervlak (m² w vo)                       3.885           9.131             2.846           4.488         494              1.022
 Omzet per m² w vo                                            9.700           6.850             5.275           5.325       8.950              5.350
 Gemiddelde norm (€ per m² w vo)                              6.795           6.795             6.795           6.795       6.795              6.795
 Verschil t.o.v. norm in %                                        43              1               -22             -22           32               -21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>Niet-dagelijks gemeente en centrum Enschede
Tabel B3.4: Benadering functioneren sector niet-dagelijkse artikelen Enschede
                                                    Gemeente      Centrum Enschede
                                                    Enschede
 Aantal inw oners                                      158.140              158.140
 Bestedingen per hoofd                                   2.244                2.244
 Totale bestedingspotentieel                             354,9                354,9
 Koopkrachtbinding                                         79%                 50%
 Gebonden bestedingen                                    280,3                177,4
 Koopkrachttoevloeiing als aandeel van de omzet            32%                 43%
 Koopkrachttoevloeiing absoluut                          131,9                133,9
 Totale besteding                                        412,3                311,3
 Huidig w inkelvloeroppervlak (m² w vo)                213.392               71.509
 Omzet per m² w vo                                       1.950                4.375
 Gemiddelde norm (€ per m² w vo)                         2.018                2.018
 Verschil t.o.v. norm in %                                   -3              +116%
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>Bijlage 2: Dienstenrichtlijn                                                  Non-discriminatie, noodzak elijk heid en evenredigheid
                                                                              De eis omtrent non-discriminatie is niet aan de orde, omdat de vesti-
Het Europese Hof van Justitie heeft de prejudiciële vragen beantwoord 41      gingsbeperkingen voor eenieder gelden ongeacht nationaliteit of vesti-
die door de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (Afdeling)     gingsland.
aan het Hof zijn voorgelegd over de Europese Dienstenrichtlijn (richtlijn
2006/123) in relatie tot detailhandel in goederen. Uit het antwoord volgt dat Verder kunnen vestigingsbeperkingen aan eis van noodzakelijkheid vol-
de Dienstenrichtlijn van toepassing is op de uitoefening van detailhandels-   doen als de dwingende reden van algemeen belang is gericht op het be-
activiteiten.                                                                 houd van de leefbaarheid van het (stads)centrum of in de wijken en het
                                                                              voorkomen van leegstand in het kader van ruimtelijk beleid.
Voorwaarden vestigingsbeperk ing Dienstenrichtlijn
De Dienstenrichtlijn heeft als doelstelling dat dienstverleners in de Euro-   Wanneer de vestigingsbeperkingen voldoen aan de eis noodzakelijkheid, is
pese Unie zich onbelemmerd in een andere lidstaat kunnen vestigen of tij-     het vervolgens van belang dat deze evenredig zijn in relatie tot het doel
delijk diensten kunnen verrichten. De vervolgvraag is dan of vestigingsbe-    ervan. Dat wil zeggen dat de vestigingsbeperkingen geschikt zijn om het
perkingen zijn toegestaan die de uitoefening van detailhandelsactiviteiten    nagestreefde doel te bereiken, dat deze niet verder gaan dan nodig is en
beperken, zoals regels omtrent branchering, min./max. oppervlakte of max.     niet met minder beperkende maatregelen kan worden bereikt. Van belang
aantal vestigingen. De Dienstenrichtlijn staat aan dergelijke beperkingen     hierbij is dat vestigingsbeperkingen die opgenomen zijn in de planregels, in
niet in de weg, mits voldaan wordt aan de voorwaarden uit artikel 15, lid 3,  feite een regeling is met voorafgaande administratieve toestemming42. Het
van de Dienstenrichtlijn inzake non-discriminatie, noodzakelijkheid en        vaststellen van een planregeling is daarmee een evenredig middel om te
evenredigheid.                                                                bewerkstelligen dat gronden in het plangebied in overeenstemming met
 non-discriminatie, doordat ze geen direct of indirect onderscheid ma-       een goede ruimtelijke ordening worden gebruikt. Bij een andere regeling
      ken naar nationaliteit, of, voor vennootschappen, de plaats van hun     dan het stellen van een algemeen verbindend voorschrift vooraf bestaat
      statutaire zetel;                                                       het gevaar dat het toegestane gebruik of de toegestane bebouwing niet
 noodzakelijk, vanwege een dwingende reden van algemeen belang en;           kenbaar is of, bijvoorbeeld bij controle achteraf, dat gronden op een zoda-
 evenredig, doordat ze geschikt zijn voor hun doel, niet verder gaan dan     nige wijze worden gebruikt of bebouwd dat de uiteindelijk gewenste be-
      nodig om hun doel te bereiken en het doel niet met andere, minder be-   stemming niet meer kan worden verwezenlijkt. Oftewel, als de vestigings-
      perkende maatregelen kan worden bereikt.                                beperkingen niet worden opgenomen in de planregels kunnen ontwikkelin-
                                                                              gen plaatsvinden waarvan de (in ruimtelijke zin onaanvaardbare) gevolgen
41                                                                            42
   Bij arrest van 30 januari 2018 (ECLI:EU:C:2018:44)                            Zie uitspraak van ABRvS van 2 mei 2012 (ECLI:NL:RVS:2012:BW4538)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>niet meer ‘teruggedraaid’ kunnen worden, waarmee het doel dan ook niet
met minder beperkende maatregelen kan worden bereikt.
Altijd al toets aan ‘goede ruimtelijk e ordening’
Overigens, ook los van de Dienstenrichtlijn moet gemotiveerd worden dat
vestigingsbeperkingen in een bestemmingsplan nodig zijn in het kader van
een goede ruimtelijke ordening, dat deze niet verder strekken dan nodig is
om het doel te bereiken en dat doel ook niet met minder beperkende maat-
regelen kan worden bereikt. Met de gebruikelijke toets aan 'de goede ruim-
telijke ordening' zal dan ook in de meeste gevallen voldoende gemotiveerd
zijn dat aan de Dienstenrichtlijn wordt voldaan.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>Bijlage 3: Indeling horeca naar sector
HorecaDNA hanteert een bedrijfstypenindeling gebaseerd op het product
dat wordt verstrekt (dranken, ijs, etc.), op de specifieke ligging van het be-
drijf (strand, camping, etc.) en op een aantal andere onderscheidende ken-
merken. Deze bedrijfstypen worden hieronder beschreven.
Indeling horecabedrijven naar sector
 Drankensector
      café/bar                                     horeca bij sportaccommodatie
      discotheek                                   strandbedrijf
      coffeecorner                                 ontmoetingscentrum
      kiosk                                        zalen-/partycentrum
      horeca bij recreatiebedrijf (w.o. pool/biljartcentra, amusementscentra, bioscopen)
 Fastfood/fastservice
      ijssalon                                     lunchroom
      snackbar/cafetaria                           crêperie
      fastfoodrestaurant                           restauratie
      shoarmazaak                                  spijsverstrekkers n.e.g., delivery
 Restaurantsector
      bistro                                       café-restaurant
      restaurant                                   w egrestaurant
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>Bijlage 4: Marktbenadering horeca (eten en drinken)                                            aantrekt dan dat er afvloeien (zoals in toeristische steden of regio’s) resul-
                                                                                               teert dat in een hoger bestedingspotentieel en dus meer ontwikkelingskan-
                                                                                               sen voor horeca.
Indicatie marktruimte horeca vanuit landelijke cijfers
Op basis van de landelijke omzetcijfers kunnen we per horecabranche de                         Er zijn in de gemeente Enschede momenteel als vermeld 141 drankver-
gemiddelde besteding per inwoner ramen. Als referentie voor het aanbod                         strekkers, 137 fastfoodzaken (snackbars, grillrooms, etc.) en 92 restau-
en het primaire verzorgingsgebied voor deze horecabranches hanteren we                         rants. Wanneer we hierop de gemiddelde Nederlandse omzetcijfers voor
in dit kader de gemeente Enschede.                                                             deze horecatypen (conform de indeling van HorecaDNA) toepassen, dan
                                                                                               ontstaat de zogenaamde omzetclaim voor de gemeentelijke horeca 44.
De totale (potentiële) bestedingen in horecazaken vanuit een bepaald ge-                       Deze is eveneens weergegeven in onderstaande tabel.
bied noemen we het ‘bestedingspotentieel’. Dit bedrag is berekend als
de vermenigvuldiging van het gemeentelijke inwonertal met de gemiddelde                        Tabel B4.1: Indicatie m arktruimte horecabranches in gemeente Enschede vanuit vraag-
besteding (gebaseerd op landelijke cijfers) naar horecatype. Omdat het ge-                     potentieel inwoners in € (x 1 m ln)
middeld besteedbaar inkomen per inwoner in de gemeente Enschede circa                                                       Vraagpotentieel vanuit Omzetclaim gevestigde             Indicatie
6,4% beneden het landelijk gemiddelde ligt, wordt hiervoor een correctie                                                      Inw oners gemeente           horeca gemeente       marktruimte
van -5% toegepast. Mensen met een beneden-gemiddeld inkomen beste-                              Drankensector                                 28,6                     27,2                1,4
den immers zowel absoluut als relatief minder aan ‘luxe goederen’ als ho-                       Fastfoodsector                                33,4                     41,1               -7,7
recabezoek. Aangezien bruikbare onderzoekscijfers ontbreken hebben we                           Restaurantsector                              66,4                     59,3                7,1
dit percentage afgerond.                                                                        Totaal                                      128,4                     127,7                0,7
                                                                                               Bron: HorecaDNA, 2018
Het bestedingspotentieel in de gemeente is weergegeven in onderstaande
tabel (alle cijfers incl. BTW)43. Deze bestedingscijfers zijn nadrukkelijk indi-               De totale bestedingen in de horeca door inwoners uit de gemeente bedra-
catief en alleen beschikbaar op landelijk en niet op regionaal niveau. Deze                    gen momenteel ca. € 128,4 mln. per jaar. Dit bedrag is nagenoeg gelijk
gemiddelde besteding houdt bovendien geen rekening met inkomende en                            aan de ‘claim’ van het gevestigde aanbod (€ 127,7 mln.). Dit impliceert dat
uitgaande buitenlandse horecabestedingen naar/vanuit Nederland. Cijfers                        de uitgaande horecabestedingen in de gemeente per saldo ongeveer gelijk
hierover ontbreken. Als een gebied per saldo meer horecabestedingen
43                                                                                             44
    Gebaseerd op het inw onertal van de gemeente (158.140) en de meest actuele cijfers van        Normcijfer gemiddelde omzet (afgerond) per drankenverstrekker € 193.000,-, per fastfood-
    CBS / HorecaDNA. Landelijk is de gemiddelde besteding per Nederlander per jaar bij         zaak € 300.000,- en per restaurant € 645.000,- (inclusief BTW, meest recente cijfers over
    drankenverstrekkers € 190,-, fastfoodzaken € 222,- en in restaurants € 442,- (incl. btw ).
    Deze cijfers zijn voor Enschede vanw ege het lagere inkomensniveau alle met - 5% gecor-    2016). Bron: CBS, bew erkt door HorecaDNA..
    rigeerd en bedragen in dit geval dus respectievelijk € 181,-, € 211,- en € 420,-.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>zijn dan de inkomende bestedingen. Meer specifiek lijkt in de fastfoodsec-        bevolking (€ 128,4 mln.), waaruit een gemiddelde ‘koopkrachtbinding’
tor evenwel sprake van een zeker ‘overaanbod’, terwijl in de restaurantsec-       van 65% resulteert.
tor het omgekeerde het geval is. We benadrukken overigens dat dit een            We veronderstellen een toename van deze binding met +2% tot 67%.
zeer ‘ruwe’, indicatieve rekenmethodiek is die we hierna zullen nuanceren.        Dit met als uitgangspunt een structuurversterking (ruimtelijk-functio-
                                                                                  neel) van de horeca in de gemeente.
Bovendien zullen de horecabestedingen landelijk nog toenemen in de ko-           Aangezien de bestedingen in de horeca landelijk al geruime tijd stijgen,
mende jaren, zowel door de geprognotiseerde bevolkingsgroei als door de           veronderstellen we een verdere toename van +5% tot het richtjaar
autonome, landelijke omzetgroei in de horecasector. Bovendien wordt er in         2029 (in reële cijfers, dus gecorrigeerd voor inflatie). Dit is nadrukkelijk
Enschede nog een relatief grote bevolkingsgroei verwacht tot 2030 en zul-         een behoudende aanname.
len in de loop der jaren slecht renderende zaken sluiten, zoals overal. In       Versterking van de lokale horeca zal leiden tot een wat hoger omzet-
principe bestaat er in de gemeente (in elk geval cijfermatig) dus nog wel         aandeel van buiten de gemeente; nu geraamd op 34% (100% -/- 66%),
degelijk marktruimte voor nieuwe horeca en dan met name voor restau-              in de toekomst op 35%.
rants. Nieuwe horeca moet adequaat (kunnen) inspelen op de consumen-             Doorrekening van deze uitgangspunten leidt tot een haalbare totale
tentrends en bij voorkeur complementair zijn aan het bestaande aanbod.            horecaomzet van € 138,9 mln. in 2027.
                                                                                 Er bestaat in 2027 dus een netto marktruimte in de horecasector van +
Indicatie marktruimte horeca vanuit distributieve benadering                      € 11,2 mln. (€ 138,9 mln. -/- € 127,7 mln.).
In onderstaande tabel is de marktruimte voor horeca in de gemeente En-
schede bepaald o.b.v. een zogenaamde distributieve aanpak. Deze aan-         Indien we voor nieuwe horecazaken een normatieve omzet hanteren van
pak wordt ook in de detailhandel veelvuldig toegepast. Ter toelichting van   €0,5 mln. per zaak (landelijk momenteel gemiddeld € 0,33 mln.), dan be-
tabel 4.2:                                                                   staat er in de gemeente Enschede een marktruimte van per saldo + 22 ho-
 Voor elke branche is het aandeel van de (indicatieve) omzet vanuit de      recazaken. Dit cijfer is nadrukkelijk indicatief en mede afhankelijk van de
     gemeentelijke bevolking geraamd, de overige omzet komt van bezoe-       branchering, velerlei kwaliteitsaspecten en de locatiekeuze van nieuwe za-
     kers (regionaal, toeristisch, zakelijk) van buiten de gemeente. Het be- ken. Een restaurant heeft (bijvoorbeeld) doorgaans een duidelijk hogere
     treft nadrukkelijk inschattingen, mede gebaseerd op de meest verge-     omzet dan een café/bar of koffiezaak. Bij uitbreiding van het aanbod moet
     lijkbare detailhandelsbranches (m.n. modische artikelen) uit het koop-  kwaliteit in principe altijd prevaleren boven kwantiteit. Een onderschei-
     stromenonderzoek Oost-Nederland (I&O, 2015).                            dende, gastgerichte horecazaak genereert doorgaans in hoge mate extra
 De totale ‘gebonden omzet’ binnen de gemeente (€ 84,1 mln.) is afge-       klandizie en kan een sterke meerwaarde hebben voor (bedrijven in) de om-
     zet tegen het huidige bestedingspotentieel voor horeca van de lokale    geving en/of het toeristische profiel van Enschede. In zo’n geval is een
                                                                             overschrijding van de marktruimte (per definitie altijd indicatief) soms goed
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>te verantwoorden. Overigens is in deze raming nog geen rekening gehou-
den met de verwachte bevolkingsgroei in de gemeente. Dit mede omdat de
toekomstige ontwikkeling van het bezoekgedrag, de bestedingen en om-
zetnormen in de horeca nogal onvoorspelbaar zijn.
Tabel 4.2: Ram ing m arktruimte horeca in gemeente Enschede 2029 vanuit distributieve methodiek (in m ln. €)
                                           Omzetclaim gevestigde    Raming aandeel omzet uit Aandeel omzet uit ge-
                                               horeca gemeente in         gemeente Enschede       meente in mln. €
                                                            mln. €           Gemiddeld in %
 Drankensector                                                27,2                     65%                      17,7
 Fastfoodsector                                               41,1                     75%                      30,8
 Restaurantsector                                             59,3                     60%                      35,6
 TOTAAL                                                   € 127,7                      66%                € 84,1 mln
 Totale huidige bestedingspotentieel inw oners gemeente in mln. €                                      € 128,4 mln.
 Totale huidige binding inw oners gemeente op lokale horeca in %                                               65%
 Ambitie TOEKOMSTIGE binding inw oners gemeente op lokale horeca in %                                          67%
 Reëel groei bestedingen in horeca tot 2029                                                                    +5%
 Ambitie toevloeiing van buiten gemeente (nu 34% van totale omzet)                                             35%
 Omzetpotentie totale horeca in 2029                                                                   € 138,9 mln.
 Omzetclaim huidig aanbod totaal                                                                       € 127,7 mln.
 Marktruimte horeca gemeente Enschede in 2029 totaal in €                                             + € 11,2 mln.
 Normatieve omzet nieuw e horecazaak gemiddeld (landelijk nu € 355.000,-)                                 € 0,5 mln.
 Marktruimte horeca gemeente Enschede 2029 totaal (indicatief, excl. bevolkingsgroei)                  + 22 zaken
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>                                                                                              Figuur B5.1: Ontw ikkeling hotelcapaciteit en –vraag in Nederland 2000-2016
Bijlage 5: Marktbenadering en typering hotels
                                                                                                                                                                                        50
B5.1 Vraagpotentieel
                                                                                                                                                                                        40
Landelijk perspectief                                                                                                                                                                   30
                                                                                                                                                                                              Ontwikkeling in %
De hotelsector in Nederland herstelde zich de afgelopen jaren opvallend                                                                                                                 20
snel en sterk na een periode van krimp. Er zijn alom initiatieven voor
                                                                                                                                                                                        10
nieuwe hotels maar ook de vraag is fors toegenomen (zie figuur B5.1). De
markt absorbeert het groeiende aanbod goed en de gemiddelde kamerbe-                                                                                                                    0
zetting stijgt op landelijk niveau zelfs nog verder. In de hogere marktseg-                                                                                                             -10
menten neemt de kamerbezetting landelijk nog meer toe dan gemiddeld.                                         Index a antal kamers in %           Index a antal o ve rnachti ngen in %
Dit is terug te herleiden op de positieve ontwikkeling van zowel de econo-
mie als de toeristische markt. Zowel het binnenlands als het inkomend toe-
risme zijn de afgelopen jaren snel gegroeid; een trend die naar verwach-                      Tabel B5.1: Aandeel hotelovernachtingen naar marktsegment Oost-Nederland en lande-
ting de komende jaren nog zal aanhouden. Dit is zeker voor de in praktijk                     lijk 2017 (alleen 3-5 sterren)
nogal conjunctuurgevoelige hotelmarkt een uitermate positief gegeven.                                                  Zakelijk      Zakelijk        Toerist          Toerist               Anders                       Totaal
                                                                                                                   individueel      groepen      individueel         groepen
Regionaal perspectief                                                                          Oost-Nederland             33%            14%            46%                7%                                 0%         100%
Op regionaal niveau bestaan er voor de hotelsector alleen vraagcijfers voor                    Nederland                  24%            13%            51%                7%                                 5%         100%
Oost-Nederland45 (exclusief stadsregio Arnhem-Nijmegen en de Veluwe).
De zakelijke markt is voor hotelaccommodaties in Oost-Nederland van wat                       Tabel B5.2: Bezettingsgraad en gemiddelde kamerprijs Oost-Nederland en landelijk
grotere betekenis dan landelijk. Het omgekeerde geldt voor de toeristische                    2017 (alleen 3-5 sterren)
markt. Wel plaatsen we de kanttekening dat het hier een grote regio be-                                                                  Bezettingsgraad                       Gemiddelde kamerprijs
treft, inclusief enige populaire toeristengebieden (waaronder Noordoost                                                                                                      (verhuurde kamers ARR)
Twente). Voor de zakelijke markt ligt waarschijnlijk een accent op de mid-                                                          2017         2016          2015          2017                           2016          2015
delgrote steden Zwolle, Deventer en Enschede (incl. Universiteit Twente).                      Oost-Nederland                     67,4%         58,1%        60,6%            € 80                                € 74     € 69
                                                                                               Nederland excl. Amsterdam          72,0%         68,4%        65,1%            € 91                                € 88     € 83
45
     Horw arth HTL, HOSTA 2018. De Hosta-cijfers betreffen alleen hotels met de NHC-classi-
     ficatie 3 sterren en hoger.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>De hotellerie in Oost-Nederland (3-5 sterren) scoorde in 2017 qua bezet-            bezoekers en externe voorzieningen voor overleg, conferenties, pro-
tingsgraad (67,4%) iets lager dan het landelijk gemiddelde (72%). Wel is dit        ductpresentaties, lunches en diners.
cijfer regionaal sinds 2015 aanmerkelijk gestegen, namelijk met bijna 7            Congressen: Enschede heeft ook een belangrijke centrumfunctie in de
procentpunt. De gemiddelde prijs per verhuurde kamer (ARR: Average                  zogenaamde MICE 48 markt. Met name de Universiteit Twente organi-
Room Rate) ligt met € 80,- duidelijk lager dan landelijk (€ 91,-), maar dat is      seert veelvuldig en vaak samen met andere partners (meerdaagse)
niet ongebruikelijk buiten de Randstad. Deze ARR is de afgelopen 2 jaar             congressen en seminars. De Universiteit beschikt met het Conferentie-
daarentegen wel fors gestegen.                                                      hotel Drienenburght weliswaar over een ‘eigen’ accommodatie, maar
                                                                                    dit hotel heeft voor deze doelgroep een relatief bescheiden omvang en
De gemiddelde prijs omgerekend naar alle beschikbare kamers (de zoge-               uitstraling. Veel gasten zullen elders in de stad overnachten.
naamde RevPAR) is in Oost-Nederland met € 54,- relatief laag, al is ook dit        Inwoners gemeente: De lokale inwoners maken soms ook gebruik van
bedrag sinds 2015 (€ 42,-) aanzienlijk gestegen. Er is kortom in Oost-Ne-           hotelfaciliteiten in de stad, bijvoorbeeld voor restaurantbezoek, verga-
derland sprake van een relatief sterk stijgende vraag naar hotelovernach-           deringen of feesten. In praktijk blijkt er dan ook een zekere correlatie te
tingen in verhouding tot de beschikbare capaciteit. Dit duidt op schaarste.         bestaan tussen het gemeentelijke inwonertal en de hotelcapaciteit.
Lokaal perspectief                                                             B5.2 Aanbod
 Hotelovernachtingen: In 2017 werden in de gemeente Enschede                  In tabel B5.3 is het hotelaanbod in de gemeente afgezet tegen bevolkings-
     227.633 overnachtingen in hotels doorgebracht. Deze accommodatie-         en werkgelegenheidscijfers in de referentiegemeenten en Nederland. In
     vorm is hier veruit de belangrijkste toeristische en zakelijke verblijfs- deze toekomstverkenning is de capaciteit van het ITC International Hotel
     vorm (86% van het totale aantal nachten). Van de bezoekers aan de         (409 kamers), dat uiterlijk 2021 zal sluiten, in mindering gebracht op het
     binnenstad heeft in 2008 8% speciaal hiervoor overnacht in de omge-       huidige aanbod. Dan resteren dus 592 hotelkamers. Ook het aanbod aan
     ving, waarvan 3% in een accommodatie in de stad zelf46. Verder zijn er    kleinschalige bed & breakfast en AirBnB-adressen is niet meegenomen.
     nauwelijks cijfers beschikbaar over het actuele gebruik van hotelac-
     commodaties in Enschede.
 Zak elijk e mark t: De zakelijke markt omvat in de gemeente in totaal
     12.250 bedrijven en 84.660 arbeidsplaatsen47. Dit genereert in principe
     veel draagvlak voor de lokale hotelsector, omdat het bedrijfsleven veel
     vraag kan genereren naar overnachtingsmogelijkheden voor zakelijke
46                                                                             48
      I&O Research; Binnenstadsmonitor Enschede 2018.                              MICE: Meetings, Incentives, Congressen en Evenementen.
47
    Zow el voltijd- als deeltijdbanen in 2018. Bron: LISA.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>Tabel B5.3: Aanbod hotels gemeente Enschede in perspectief                                         meente de komende 10 jaar van +10%, dan zal het vraagpotentieel toene-
                       Aantal        Aantal   Aantal kamers per        Aantal    Aantal kamers per men tot circa 156.500 kamernachten. Dit is nadrukkelijk een behoudende
                      kamers      inw oners    10.000 inw oners       banen*          10.000 banen vraagprognose, gezien de vrij opzienbarende groei in de afgelopen jaren
 Gem eente                                                                                         landelijk en regionaal.
 Enschede               592**       158.000                  37       84.660                    70
 Referentie-                                                                                       Uitgaande van een gemiddelde normatieve kamerbezetting van 60% 51 be-
 gemeenten              7.917    1.631.115                   49      885.700                    89 draagt de ‘claim’ van de bestaande hotelcapaciteit in de gemeente En-
 Nederland           133.732    17.283.000                   77   8.444.810                    158 schede ca. 129.650 kamernachten. Er bestaat in de gemeente dus per
* LISA 2018 ** Excl. ITC International Hotel en excl. bed & breakfast adressen                     saldo een marktruimte voor + 26.850 kamernachten. Nieuw hotelaanbod
                                                                                                   een wat hogere normatieve kamerbezetting; in dit geval ramen we 63% 52.
B5.3 Marktruimte                                                                                   Vaak zullen ze echter ook enige additionele (extra) vraag genereren van-
Momenteel zijn er in Enschede dus 592 hotelkamers. De huidige gemid-                               wege hun concept, uitstraling, doelgroepen, naamsbekendheid, marktbe-
delde kamerbezetting bij hotels vanaf 3-sterren is in Oost-Nederland mo-                           nadering en/of locatie. We veronderstellen deze extra vraag op gemiddeld
menteel 67,4%. Uitgaande van het aantal hotelovernachtingen in de ge-                              +25%.
meente in 2017 (227.633), de hotelcapaciteit exclusief het ITC International
Hotel (feitelijk ingezet voor studentenhuisvesting) en gemiddeld 1,6 gasten                        Dit betekent (indicatief) een marktruimte van + 145 hotelkamers in de
per kamer49 zal de huidige gemiddelde kamerbezetting in Enschede waar-                             gemeente Enschede t.o.v. de huidige capaciteit 53. Deze marktruimte is na-
schijnlijk ca. 66% 50 bedragen; iets lager dus dan gemiddeld in de regio.                          drukkelijk indicatief. Per nieuw initiatief moet de afzonderlijke marktruimte
                                                                                                   worden geraamd. Soms kan een overschrijding van de hier geraamde (in-
De hotelvraag zal evenwel in de toekomst verder toenemen, gegeven de                               dicatieve) marktruimte goed worden verantwoord, omdat een nieuw hotel
algemene trends èn het gunstige economische en toeristische toekomst-                              bijvoorbeeld een aantoonbare kwalitatieve of ruimtelijke meerwaarde biedt.
perspectief. Als we uitgaan van een groei van de hotelvraag in de ge-
49                                                                                                 52
      Landelijk cijfer voor 4-sterren hotels.                                                            Nieuw e hotels hebben doorgaans een w at hoger kostenniveau dan bestaande hotels
50
      (227.633 hotelovernachtingen / 1,6 gasten per kamer = 142.270 kamernachten) / (capa-               gemiddeld hebben.
      citeit 592 kamers * 365 dagen).                                                              53
                                                                                                       (26.850 kamernachten / 63% gemiddelde bezetting per kamer / 365 dagen per jaar = 115
51
     Normatieve kamerbezetting: de gemiddelde bezettingsgraad die hotels minimaal moeten
                                                                                                       kamers) + 25%.
     behalen voor een gezonde bedrijfsexploitatie. Deze graadmeter ligt voor hotels in het ho-
     gere segment doorgaans hoger dan in het lagere segment.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>B5.4 Hoteltypen en belangrijkste kenmerken
Noot: Er bestaat geen uniforme hotelbranchering; vermelde indeling is dus indicatief en niet-limitatief. Soms meervoudige typering mogelijk .
                                Indicatie omvang (kamers) Overige faciliteiten        Accent doelgroepen                  Prijsniveau Locatievoorkeur
 Hostel/budgethotel             40-60, ook slaapzalen     beperkt                     Toeristisch, jong                   Laag        Binnenstad
 Design / boetiek/sfeer hotel   30-60 kamers              beperkt                     Toeristisch                         Midden-Hoog Binnenstad
 Zakenhotel                     >80 kamers                Horeca, w ellness           Zakelijk, Toeristisch               Midden-Hoog Snelw eg, Binnenstad
 Conferentiehotel               >100 kamers               Conferentiezalen, horeca    Zakelijk                            Hoog        Buitengebied, elders
 Resort hotel                   >120 kamers               Veel horeca en leisure      Toeristisch                         Midden-Hoog Buitengebied, elders
 Kuur/w ellnesshotel            >80 kamers                Wellness, horeca            Toeristisch                         Hoog        Buitengebied, elders
 Pension                        10-30 kamers              beperkt                     Toeristisch, tijdelijke w erknemers Laag        Buitengebied, elders
 Bed & Breakfast                <5 kamers                 beperkt                     Toeristisch                         Midden      Binnenstad, Verspreid
 Appartementenhotel/short stay  >20 appartementen         beperkt                     Toeristisch, tijdelijke w erknemers Midden      Verspreid
 Zorghotel                      >25 kamers                Horeca, zorgfuncties        Zorgbehoevenden                     Midden-Hoog Verspreid
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>