<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Aan                    : Leden provinciale staten Overijssel en raadsleden Enschede
Van                    : Directeur Technology Base
datum                  : 12 juli 2021
Onderwerp              : Nota van Antwoord op zienswijzen zoals vastgesteld door het Algemeen
                         Bestuur TB op 9 juli 2021

Nota van Antwoord
In de periode 15 april 2021 tot 10 juni 2021 hadden de gemeenteraad van Enschede en de Provinciale
Staten van Overijssel de gelegenheid om een zienswijze in te dienen op de ontwerpbegroting van
Technology Base (TB). Het betreft de financiële stukken van zowel het bedrijvenpark als de luchthaven
Twente Airport (TA).
Zowel de Gemeenteraad van Enschede als de Provinciale Staten van Overijssel hebben van de
mogelijkheid om een zienswijze in te dienen gebruik gemaakt. In deze nota van antwoord reageert het
Dagelijks Bestuur, vanuit een voorstel van de directie van TB, op de punten die in de zienswijzen naar
voren zijn gebracht. Het Algemeen Bestuur betrekt deze Nota van Antwoord bij haar besluit over het
vaststellen van de ontwerpbegroting.
De zienswijze van de Staten van Overijssel heeft de vorm gekregen van een motie. Die van de Raad van
Enschede kreeg de vorm van een tekst van 1,5 A4 met diverse thema’s. Zowel de motie in de Staten
als de zienswijze vanuit de Raad zijn bij meerderheid van stemmen in beide overleggen aangenomen.
Hiernavolgend wordt eerst ingegaan op de zienswijze van de Raad van Enschede, daarna op de motie
die in de Staten is aangenomen.

A. Zienswijze gemeenteraad Enschede
De zienswijze van de gemeenteraad van Enschede valt uiteen in diverse alinea’s. Die zijn hiernavolgend
genummerd en per punt van een reactie voorzien. De zienswijze is ingediend door de volgende partijen
(op alfabetische volgorde): CDA, CU, D66, DPE, EnschedeAnders, GroenLinks, Groep Versteeg, PvdA,
PVV, SP.


Zienswijze Enschede; punt 1
Net als het Algemeen Bestuur van de gemeenschappelijke regeling Technology Base en het college van
B&W constateren we dat de lopende begroting en de meerjarenbegroting zwaar onder druk staan.

1. Als knelpunten die een negatieve invloed hebben gehad op de ontwikkelingen worden het
   stikstofvraagstuk, het conflict met de ILT en wegvallende belangstelling als gevolg van COVID
   aangewezen. We stellen vast dat deze knelpunten al langere tijd spelen en de consequenties voor
   de begroting al langere tijd waren te zien aankomen. Vanuit het budgetrecht had de gemeenteraad
   hiervan eerder op de hoogte gebracht moeten worden. De raad is deze knelpunten pas op het
   spoor gekomen toen op 10 maart 2021 op initiatief van Provinciale Staten een
   informatiebijeenkomst is georganiseerd waarin de toekomstperspectieven van TB en in het
   bijzonder het luchthavengedeelte zijn geschetst. Daarna hebben verschillende media geschreven
   over de toekomstperspectieven. Tot die tijd is de Enschedese gemeenteraad formeel niet
   geïnformeerd door het bestuur van Technology Base, ook niet via de 4 Enschedese wethouders
   die deel uitmaken van het AB. Daarom roepen wij u met klem op om in het vervolg zoals het hoort,
   de gemeenteraad actief te informeren over dreigende tegenvallers.
Reactie:
Dit punt bevat twee elementen; (1) had het bestuur eerder kunnen weten van de knelpunten rond ILT,
stikstof en Covid-19, en (2) had het bestuur de raad eerder en vaker moeten informeren.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Ad 1; had het bestuur dit eerder kunnen weten?
Dat er knelpunten waren wist het bestuur zodra we de feiten op een rijtje hadden. Het in kaart brengen
van de omvang van die knelpunten vergde echter een veel langere adem.
Het geschil met de ILT is in oktober 2020 gemeld aan de algemeen directeur TB die vervolgens het
bestuur van TB informeerde. Vanaf dat moment heeft de directeur TB per direct actie ondernomen
om zowel het geschil op te lossen, als de financiële consequenties in kaart te brengen en daarop te
acteren. Op 27 en 28 oktober 2020 zijn raad en staten per brief geïnformeerd over de discussie met
de ILT en het feitenrelaas over deze discussie is aan u verzonden op 19 november 2020.
Het stikstofprobleem was in het vizier, maar er was lange tijd geen oplossing beschikbaar. In de
begroting 2021, ook verzonden aan Raad en Staten, heeft de GR extra middelen gereserveerd voor het
verwerven van stikstofruimte en als zodanig ook uitgebreid toegelicht in het begeleidende schrijven.
Het knelpunt werd urgent en manifest op het moment dat een luchtvaartmaatschappij rond oktober
2020 met het verzoek kwam om circa 10 toestellen te parkeren. Dat was echter niet mogelijk omdat
er nog geen sleutel beschikbaar en toepasbaar was (extern salderen) op dat moment. TA kon het
verzoek daarom niet honoreren. De noodzaak tot proefdraaien van motoren was niet in beeld bij de
prognose voor de bezettingsgraad als basis voor het besluit over de te bouwen vliegtuigopstelplaatsen
(VOP’s) op 27 maart 2020 (VOP’s platform C) en op 7 juli 2020 (VOP’s platform A) door het Dagelijks
Bestuur. Bij latere aanvragen van een andere maatschappij voor soortgelijke toestellen bleek dat de
noodzaak tot proefdraaien veel minder aan de orde was.
Zowel het geschil met ILT als het stikstofknelpunt bleken onverwacht een fors belemmerende impact
te hebben voor de parkeeractiviteiten van vliegtuigen. Als beide problemen niet waren opgetreden,
had TA meer toestellen kunnen ontvangen voor het kort en/of langparkeren en substantieel meer
inkomsten kunnen genereren. De contacten daarover waren veelbelovend.
In de periode oktober-december heeft de directie van TB grip op de turbulente ontwikkelingen moeten
krijgen. De opdracht van het bestuur van TB vanaf oktober 2020 is “orde op zaken stellen”, waarbij
belangrijke maatregelen vanaf medio oktober waren:
 inzet op het oplossen van het geschil met ILT, zodat verlies beperkt kan worden (vertrek 3
  Lufthansa-jumbo’s in 2020 met verlies parkeerinkomsten) met juridische bijstand. Dit heeft eind
  oktober geleid tot een tussentijdse oplossing van het geschil met de ILT door afgifte van een
  tijdelijke ontheffing voor de aanleg van turnpads en shoulders. Zo werd het vertrek van de 6
  toestellen tot 30 juni 2021 mogelijk.
 heroverwegen van investeringsbesluiten (waaronder het voornemen van 2 oktober 2020 van het
  DB een MRO-hangaar te realiseren).
 in kaart brengen financiële consequenties geschil (en stikstof) voor Dagelijks Bestuur.
 Versnelde herpositionering van de financieel administratieve functie en projectcontrol van TA
  binnen projectorganisatie TB, aanpassen ondermandaat directeur TA.
Covid-19 heeft vanaf de eerste helft van 2020 voornamelijk voor het bedrijvenpark gezorgd voor
terughoudendheid in gesprekken met bedrijven. Door de grote economische onzekerheden hebben
enkele bedrijven aangegeven op dat moment keuzen voor vestiging uit te stellen. Voor de luchthaven
heeft het de parkeerfunctie juist in een versnelling gebracht (waarna we uiteindelijk niet alle
aanvragen hebben kunnen faciliteren door de stikstofkwestie). Eind 2020 en begin 2021 leek de impact
van Covid-19 een verminderd effect te hebben, want de terughoudendheid bij bedrijven werd
geleidelijk minder. Op het moment van schrijven zijn er weer een aantal oriënterende gesprekken met
leads, ook met bedrijven die in 2020 aangaven graag eerst de impact van Covid-19 af te wachten. De
begroting 2020 is opgesteld eind 2019 toen Covid-19 nog niet in beeld was. Voor de begroting van
2021 is uitgegaan van meer ruimte door het verwachte verminderde effect van Covid-2019.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Ad 2; had de raad vaker en eerder geïnformeerd moeten worden?
Het Dagelijks Bestuur van TB constateert dat zowel de Raad als de Staten veelvuldig en intensief zijn
geïnformeerd. Er is op diverse momenten informatie verschaft aan Raad en Staten.
 Staten en Raad zijn in 2020 schriftelijk geïnformeerd over geschil ILT middels brieven op 28
  oktober, 4 november en 19 november. Brieven aan de Staten zijn in afschrift verspreid onder
  Raadsleden. In 2021 zijn er brieven gestuurd op 28 januari en op 30 maart.
 Op 25 november 2020 is een webinar gegeven voor Raads- en Statenleden over het geschil met
  ILT. In 2021 was er een webinar op 10 maart. Tijdens deze sessie is een tussentijdse inkijk gegeven
  op de voorlopige inzichten over de financiële vooruitzichten.
 Hierna zijn op 15 april 2021 de financiële jaarstukken 2020-2021 verzonden naar Raad en Staten
  inclusief aanbiedingsbrief.


Zienswijze Enschede; punt 2
2. Ondanks de berichten vanuit ons college in reactie op de quick scan maken wij ons zorgen om het
    stikstofprobleem. Zeker in het geval van behoud van de luchthavenfunctie voor parkeren en
    onderhoud van vliegtuigen is de vraag of extern salderen voldoende emissierechten oplevert om
    de activiteiten op het gewenste, rendabele niveau te brengen.
Reactie:
Voor de mogelijkheid om extern te kunnen salderen heeft de provincie Overijssel eind 2020
beleidsregels vastgesteld. Vanaf dat moment kon TB starten met het benaderen van bedrijven om
emissierechten te verwerven. TB heeft berekeningen uitgevoerd om scherpte te krijgen in de
hoeveelheid benodigde emissierechten. Het Dagelijks Bestuur is op 17 december 2020 uitgebreid
geïnformeerd over het stikstofknelpunt en de beschikbare oplossingsrichtingen.
In 2021 heeft TB/TA de eerste emissierechten kunnen verwerven. Daarmee is er voldoende
ontwikkelruimte voor de eerste stappen van de doorontwikkeling van de luchthaven en op het
bedrijventerrein. Momenteel lopen er gesprekken met andere bedrijven over de koop van
emissierechten. Voor de PAS-meldingen uit het verleden heeft TB een verzoek gedaan om dit om te
zetten naar een permanente vergunning. Honorering van dat verzoek leidt tot substantieel meer
ontwikkelingsruimte.
Op dit moment ervaren we het stikstofknelpunt niet als een showstopper voor een rendabele
ontwikkeling van het bedrijventerrein en de luchthaven.


Zienswijze Enschede; punt 3
3. In deze zienswijze willen we laten weten blij te zijn met de aangekondigde evaluatie. Wij zien een
    brede evaluatie voor ons, die wat ons betreft eerder mag starten dan pas in het najaar 2021. Als
    raadsleden hebben wij dringend inzicht nodig in hoeverre de oorspronkelijke doelstelling, te weten
    het creëren van werkgelegenheid, is gerealiseerd en als dat niet het geval is of deze oorspronkelijke
    doelstelling nog realistisch is en welke verbetermogelijkheden er zijn, inhoudelijk en financieel.
    Behalve het behalen van inhoudelijke doelstellingen als werkgelegenheid creëren en
    natuurontwikkeling is ook verbeteren van het financieel rendement van Technology Base Twente
    van belang.
Reactie:
De beide colleges van Enschede en Overijssel hebben Raad en Staten geïnformeerd over het uitvoeren
van de evaluatie. Daarbij zijn Raad en Staten uitgenodigd uiterlijk 1 juli 2021 aandachtspunten aan te
reiken voor de evaluatie. De punten zoals genoemd in deze vraag worden door beide colleges
betrokken bij het formuleren van de definitieve onderzoeksvragen (die in september 2021 in concept
gereed zijn).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>De formulering, aanbesteding en uitvoering van de opdracht vergen zeker een half jaar doorlooptijd.


Zienswijze Enschede; punt 4
4. Om de les die de rekenkamer ons in 2015 leerde (te lang vasthouden aan het oorspronkelijke
    commitment voor het project) in de praktijk te brengen, zullen we ons naar aanleiding van de
    evaluatie breed moeten afvragen hoe de oorspronkelijke doelstelling het beste bereikt kan
    worden. Tunnelvisie dient voorkomen te worden en vraagt een brede en open blik: we moeten
    ons licht opsteken in de huidige tunnel, maar zeker ook daarbuiten.
Reactie:
Het bestuur herkent zich niet in de bewering dat we ons nu in een tunnel bevinden. En is voornemens
de evaluatie breed op te zetten en uit te voeren. De wensen vanuit de Raad en Staten weegt het
bestuur daarin mee.


Zienswijze Enschede; punt 5
5. In afwachting van de vervroegde evaluatie dringen wij erop aan per direct zeer terughoudend te
    zijn met investeringen zolang het onderzoek naar de toekomst van het vliegveld en de
    aangekondigde evaluatie niet zijn uitgevoerd en de daaruit voortvloeiende (nieuwe) koers niet
    bekrachtigd. Het gaat daarbij in het bijzonder om investeringen in de baan, zoals verstevigen van
    de shoulders en aanleggen van turnpads. Voor zover voorgenomen investeringen nog vermijdbaar
    zijn, bepleiten we die niet te doen. Graag ontvangen wij een volledig overzicht van investeringen
    die nu nog gedaan moeten worden dan wel uitgesteld kunnen worden.
Reactie:
Voor wat betreft de investeringen in de luchthaven, hebben we reeds benadrukt dat het bestuur er nu
voor kiest om eerst een meer gedegen onderzoek te doen naar het onderscheidend profiel van de
luchthaven. Dit plan is nodig om vertrouwen in de potenties en meerwaarde van de luchthaven te
herwinnen en te onderbouwen of en welke investeringen nodig zijn (en welke opbrengsten dan
haalbaar zijn). Het Algemeen Bestuur zal via de colleges de Gemeenteraad en Provinciale Staten actief
informeren over de bevindingen en voorstellen van het toekomstplan. Dit zal ook input leveren voor
de evaluatie. Eventueel voorziene investeringen als gevolg van de besluitvorming over het
toekomstplan (zoals bijvoorbeeld investeringen in een hangaar) zullen we vooraf delen met Raad en
Staten.
Het bestuur is niet van plan de investeringen in de infrastructuur te doen waar de ILT op wijst, omdat
het bestuur de meerwaarde daarvan voor de veiligheid betwist. Om die reden heeft het bestuur
inmiddels een ontheffingsverzoek ingediend bij de ILT om de zogenaamde turnpads niet aan te hoeven
leggen. Op grond van recente bodemmetingen blijkt aanvullend dat de grond naast de baan (de
shoulders) zeer stevig en compact is waardoor aanvullende investeringen in baanverbreding niet nodig
lijken. De reactie van ILT op het ontheffingsverzoek is nog niet beschikbaar.
In meerjarenbegroting 2022-2025 is een overzicht opgenomen van de investeringen die in 2021
plaatsvinden op de luchthaven. Het gaat om de volgende investeringen:
 Investering luchthavenexploitatie                    Bedrag in euro’s
 Vervanging dak H8                                             72.500
 Aanleg VOP’s                                               1.084.500
 Investering nuts en riolering                              1.020.032
 Hoofdtrace verharding aanleg                                 678.800
 Aanleg shoulders                                             500.000
 Aanschaf tow truck                                            95.000
 Totaal                                                   € 3.450.832
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Van alle in de tabel genoemde investeringen heeft de besluitvorming plaatsgevonden in het verleden,
behalve de investering in de shoulders (500.000 euro). Het investeringsbudget voor de shoulders is
een geraamde reservering om de bermen te verstevigen. Deze investering wordt alleen gedaan als ILT
ook bereid is om een ontheffing te verlenen op de aanleg van turnpads. Onder de reservering van de
versteviging bermen ligt inmiddels een actuele onderbouwing van de stevigheid van de grond. Op basis
daarvan is de voorlopige conclusie dat de bermen stevig genoeg zijn en maatregelen vooralsnog niet
nodig zijn. Daarmee zou de reservering van een half miljoen mogelijk kunnen vrijvallen. Voordat er tot
uitgaven wordt overgegaan is afgesproken dat het bestuur eerst een besluit neemt op basis van een
nader uitgewerkt investeringsvoorstel.
De investering in de nuts en riolering en de investering in het hoofdtracé aanleg verharding is
onderhanden en hierover zijn contracten afgesloten. De investering in nutsvoorzieningen en de
riolering betreft investeringen in het gehele plangebied van het bedrijvenpark en luchthaven. Het
grootste deel is opgenomen in de grondexploitatie en het resterend deel komt ten laste van de
luchthavenexploitatie. De vervanging van het dak van Hangaar 8 is nodig, omdat het dakoppervlak
wordt voorzien van zonnepanelen.
Zienswijze Enschede; punt 6
6. Tenslotte constateren we dat een grote meerderheid van de colleges in het bestuur van
    Technology Base zitting heeft. Dat roept, mede in het licht van de opmerkingen in het
    rekenkamerrapport uit 2015, de vraag op of er bestuurlijk nog voldoende tegenkracht is om het
    project kritisch te blijven beoordelen. In de huidige situatie is niet gewenst dat bijna het hele
    college de druk van het eigenaarschap ervaart en dat binnen het college onvoldoende checks and
    balances aanwezig zijn. Wij zijn van mening dat vanuit het uitgangspunt van good governance twee
    collegeleden in het AB zouden moeten plaatsnemen, waarvan er één tevens DB-lid is. Verder
    kunnen de checks and balances versterkt worden door gebruik te maken van de mogelijkheden
    die de aankomende wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen biedt met het instellen
    van een gemeenschappelijke adviescommissie. Deze adviescommissie, waarin raadsleden en
    statenleden zitten, kan het AB adviseren, de besluitvorming van de raad en provinciale staten over
    de GR voorbereiden en de raad en staten advies geven
Reactie:
Het punt van de governance en “checks and balances” maakt deel uit van de evaluatie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>B. Zienswijze Provinciale Staten Overijssel
De Staten hebben de zienswijze ingediend in de vorm van een motie. Hieronder de integrale tekst. De
motie is aangenomen bij meerderheid van stemmen in de Staten. De reactie volgt op de drie punten
die in het dictum zijn genoemd.
Overwegende dat:
    De in 2022 geplande evaluatie vanwege de financiële en beleidsmatige kaders van Technology
      Base, het aflopen van de bestuursovereenkomst en de huidige stand van de ontwikkeling naar
      voren is gehaald.
    Vanaf 2022 geen nieuwe investeringen zijn geraamd omdat er in 2021 eerst een plan wordt
      gemaakt voor de toekomst van het vliegveld.
    Er in de herziene begroting 2021 een investering van ruim 3,45 miljoen euro in het vliegveld is
      voorzien.

Spreken uit:
     Per direct zeer terughoudend te willen zijn met investeringen in het vliegveld totdat
       het onderzoek naar de kansen van het vliegveld is afgerond, de aangekondigde evaluatie is
       uitgevoerd en de daaruit voortvloeiende (nieuwe) koers is bekrachtigd.

Spreken voorts uit om het DB van Technology Base te verzoeken:
    1. Alleen strikt noodzakelijke investeringen in het vliegveld te doen totdat de evaluatie is
       uitgevoerd en de (nieuwe) koers is bekrachtigd door PS en de gemeenteraad van Enschede.
    2. Voor deze bekrachtiging in ieder geval niet te investeren in de aanleg van shoulders.
    3. PS en de gemeenteraad van Enschede, direct na het vaststellen door het AB van de
       Meerjarenbegroting 2022-2025 - inclusief Herziene Begroting 2021, te informeren over welke
       geraamde investeringen uit de begroting 2021 hierdoor wel en niet komen te vervallen.

Zienswijze Provincie; punt 1 en 2
Reactie:
Ad punt 1 en 2: zie de reactie op punt 5 van de zienswijze van de Raad van de gemeente Enschede.
Daarbij plaatst het bestuur wel de kanttekening dat er een verschil is tussen de nu lopende analyse
van een aangescherpt toekomstplan voor Twente Airport (zie punt 5 reactie zienswijze Enschede) en
de evaluatie in het voorjaar van 2022. Het plan voor de toekomst van de luchthaven moet een basis
kunnen vormen voor (mogelijk) voorgestelde investeringen in het licht van haalbare business-cases.
Indien het bestuur die overtuigend acht, zal het Raad en Staten voorafgaand informeren. Deze opties
kunnen zich aandienen vóór het voorjaar van 2022.
Het bestuur ontraadt een volledig uitstel van mogelijk kansrijke investeringen in de luchthaven tot het
moment van bekrachtiging van de evaluatie. Dit betekent stilstand, en dat kan TA zich niet veroorloven.
Zienswijze Provincie; punt 3
Ad 3. Informeren van Raad en Staten over besluiten AB over de begroting.
Reactie:
Dat zal het Algemeen en Dagelijks bestuur, via de colleges, zeker doen. Tot dusverre schrijft de
projectorganisatie TB ook twee keer per jaar een voortgangsrapportage over het verloop van de
begroting en de eventuele afwijkingen van de begrotingsprognose.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>