<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>REDENGEVENDE OMSCHRIJVING BESCHERMD GEMEENTELIJK MONUMENT
Monumentnummer erfgoedregister gemeente Enschede: 20250000-01
 Naam                       TW/RC nu Cubicus
 Adres                      De Zul 10, 7522 NJ
 Buurt                      Drienerveld – U.T.
 Wijk                       Enschede-Noord – U.T.
 Kadastrale gegevens        Lonneker B 6250
 X-Y coördinaten            52.2406112, 6.8567726
 BAG ID                     0153100000248606
 Bouwjaar                   dec. 1970 – sept. 1973
 Architect                  Leo Heijdenrijk, Jos Mol, Environmental Design, Amersfoort
 Opdrachtgever              Technische Hogeschool Twente (sinds 1986 Universiteit Twente)
 Bouwstijl                  Structuralisme en brutalisme
 Typologie                  Onderwijsgebouw
 Oorspronkelijke functie    Faculteit Toegepaste Wiskunde en Rekencentrum
 Huidige functie            Faculteit Gedragswetenschappen
 Verbouwingen               2002-2004 (na brand), Renovatie 2011-2017
 Opsteller omschrijving     Leon van Meijdel
 Datum foto’s               13 maart 2024              Datum omschrijving                13 maart 2024
 Datum besluit              invullen                   Naam besluit                      invullen
 Registerbeschrijving       Het gebouw TW/RC, nu Cubicus genoemd, ontworpen door Leo Heijdenrijk (1932-1999), is
                            een karakteristiek voorbeeld van het structuralisme op de Universiteit Twente. De
                            laddervormige structuur en expressieve betonarchitectuur creëren een flexibele,
                            menselijke maat. Het Rekencentrum huisvestte destijds een van de eerste grote computers
                            van de universiteit. Na de brand in 2002 volgde een renovatie (2011-2017) met
                            aanpassingen aan gevel en interieur.
 Identificerende aanduiding locatie(s)         Identificerende foto
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>HISTORISCHE CONTEXT
Na de Tweede Wereldoorlog werd het nog relatief jonge landgoed Drienerlo getransformeerd in een campus voor
de Technische Hogeschool Twente (sinds 1986 Universiteit Twente). Met oog voor de karakteristieken van het
coulisse- en parklandschap stelden Willem van Tijen en Samuel van Embden in 1962 voor dit gebied een
structuurplan op. Bestaande beken werden vergraven tot een stelsel van vijvers en het oostelijke deel van het
terrein werd gereserveerd voor de grotere faculteitsgebouwen.
De eerste bebouwing was overwegend grootschalig met hoogbouwaccenten in modernistische architectuur. De
tweede lichting gebouwen – waaronder Toegepaste Wiskunde, thans ‘Cubicus’ – werd ontworpen door een nieuwe
generatie jonge architecten die experimenteerde met nieuwe typologieën, kleinschalige architectuur en
maatvoering in een menselijke schaal.
De architect
Eén van die architecten was L.J. (Leo) Heijdenrijk (1932-1999). Hij had samen met Joost van der Grinten in de jaren
zestig een maatschap die vanaf 1970 de bureaunaam Environmental Design droeg. Heijdenrijk zette het bureau op
de kaart met o.a. een prijsvraaginzending voor een nieuw stadhuis in Amsterdam, een paar kerkgebouwen, enkele
experimentele woningbouwprojecten en het gebouw voor Toegepaste Wiskunde annex Rekencentrum (TW/RC)
voor de campus in Enschede. Dat laatste gebouw ontwierp hij samen met zijn assistent Jos Mol in 1969-1970.
Het gebouwconcept
Het gebouw voor Toegepaste Wiskunde en het Rekencentrum is uitgewerkt op basis van een Schemaontwerp uit
1969. Dat schema bestond uit een veel grotere structuur van evenwijdige bouwstroken met dwarsverbindingen die
zich in het bestaande landschap voegden. Van die gebouwenstructuur werden alleen de twee onderdelen TW en RC
in 1970-1973 gerealiseerd. De functionele zonering was grofweg als volgt. De ruimtes voor de staf en de
werkcolleges waren ondergebracht in de evenwijdige bouwstroken. Tussen die stroken lagen de grotere collectieve
voorzieningen zoals ketelhuis, hoorcollegezalen, vergaderruimte, bibliotheek, kantine en computerzaal. Van meet af
aan was het een optie om de flankerende parkeerterreinen te overbouwen. Dat is echter nooit gebeurd. Sterker
nog, het oostelijke parkeerterrein is juist sterk vergroot na een brand in 2002 waarbij het Rekencentrum verloren
ging. Het deel van Toegepaste Wiskunde bleef daarbij gespaard, werd in 2004 heropend als ‘Cubicus’ en in 2011-
2017 gerenoveerd.
Bronnen
Archieven
Het Nieuwe Instituut, Rotterdam: Architekten Kollektief Heijdenrijk Amersfoort (AKHA) / projectdossier 110453475,
inv.nrs. d115-116, f17-19, f119, n25, n152, t130-132
Universiteit Twente: bouwdossier
Publicaties en rapporten
Boer, A. den e.a. (2023). Bruut: atlas van het brutalisme in Nederland, Zwolle 2023
Emmerik, J., E. van Es en L. Voerman (2022). Universiteit Twente: cultuurhistorisch onderzoek campus UT, 2022
Grinten, Van der, Heijdenrijk & Manche (1974). Environmental Design, Amersfoort 1974
Heijdenrijk, L. (1998). Huizen binnen eigen huid, Amersfoort 1998)
Heuvel, W. van (1992). Structuralisme in de Nederlandse architectuur, Rotterdam 1992
Onbekend (1974). ‘Gebouw voor Toegepaste Wiskunde en Rekencentrum TH Twente te Enschede’, in: Weg en
Waterbouw, 34 (1974), 6, p. 137-140
Onbekend (1974). ‘Gebouw voor Toegepaste Wiskunde en Rekencentrum Technische Hogeschool Twente,
Enschede’, in: Nivag Profiel, 1 (1974), 2, p. 3-7
Onbekend (1974). ‘Complex voor Toegepaste Wiskunde en Rekencentrum aan de T.H.T. te Drienerlo’, in: Bouw,
(1974), 13, p. 3-317
Websites
Collecties.erfgoedenschede.nl (beeldbank)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>hetnieuweinstituut.nl (info over architecten en projecten: archief AKHA)
topotijdreis.nl (topografische kaarten)
UTwente.nl (canon en beeldbank)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>HISTORISCH BEELDMATERIAAL
Maquette met op de voorgrond Toegepaste Wiskunde (thans ‘Cubicus’) en op de achtergrond het in 2002
afgebrande Rekencentrum.
Constructieprincipe van de gevel.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Oorspronkelijk

eerste bouw!

- grijs: hoofd verkeersruimte (openlucht)
- lichtgeel: stroken

- donkergeel: bouwstenen

- rood: algemeen (ketelhuis)

Bron: Bouw 1974 / in kleur bewerkt door LvM.

Oorspronkelijk

tweede b

- grijs: hoofd verkeersruimte (inpandig)

- lichtgeel: stroken
- donkergeel: bouwstenen
- rood: ali i k d

o

kelijk

derde bouw,

- lichtgeel: stroken
- donkergeel: bouwstenen

Bron: Bouw 1974 / in kleur bewerkt door LvM.

Bron: Bouw 1974 / in kleur bewerkt door LvM.

Uki
(A)

2 ze ob zo

i

Pare

bid bb >

Oorspronkelijke b k Ibeeld:ascombt d met

de door de grote al ruimtes (c

len en bibliotheek: rood).

7

Bf

en

aal ian:

An neit, thi

i

ja

+A

(0)

de door de twee stroken (geel).

area ed

helina van mis = zero

Schets van |

Schets van 1

Schets van overgangselementen in de buitenruimte.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>BESCHRIJVING VAN HET TERREIN, OBJECT OF COMPLEX
Omgeving van de monumenten
De campus van de Universiteit Twente ligt tussen Hengelo en Enschede, direct ten noorden van de Hengeloseweg.
In het oostelijke deel van de campus, nabij de kruising van de Boerderijweg en De Zul staat gebouw ‘Cubicus’. Dat
vrijstaande gebouw is gesitueerd in een langgerekte ‘open kamer’ van het coulisselandschap met bosgordels aan de
noord-, zuid- en westzijde. Door de zuidelijke bosgordel stroomt de Roombeek die een aantal vijvers voedt.
Binnen deze landschappelijke kamer ligt het gebouw opgespannen tussen een bosje met gazon en een niervormige
vijver waarin een deel van het gebouw is geplaatst. Het bosje met looppad aan de noordzijde en de vijver met
houten loopbrug aan de zuidzijde vormen verstilde schakels tussen het gebouw en het omringende landschap. Dat
is anders aan de west- en oostzijde van het gebouw. Daar komt de drukte van aankomst en vertrek samen in twee
parkeerterreinen met directe aansluitingen op de flankerende wegen. Het oostelijke parkeerterrein bedient niet
alleen ‘Cubicus’ maar sinds 2004 – via een betonnen loopbrug over de vijver – vooral ook de zuidelijk daarvan
gelegen universiteitsgebouwen.
Opzet en bouwmassa
De hoofdopzet van ‘Cubicus’ heeft de structuur van een ladder: twee evenwijdige stijlen (bouwstroken) met
daartussen drie sporten (dwarsblokken). De opbouw van die stroken en blokken bestaat uit een basement met
afwisselend twee en drie bouwlagen, allemaal met plat dak. Deze bouwmassa is expressief in het silhouet en in de
contour. In het silhouet tekenen zich namelijk twee schoorsteenpijpen en torenreeksen af: de iets hoger
opgetrokken reeks trappenhuizen en toiletgroepen. De contour van het gebouw is grillig door de ongelijk
verschoven bouwstroken en de onregelmatige afwisseling daarin van insnoeringen en uitbouwen. Aldus is de forse
bouwmassa opgedeeld in telbare eenheden met een menselijke maat. De mens krijgt daarin ook letterlijk een plek
op de overgang van gebouw en buitenruimte: trappen, muurtjes, relingen en nissen om te zitten, hangen en
schuilen. Op die plekken ervaar je bovendien de verweving tussen binnen- en buitenruimtes via poorten en patio’s,
én de bemiddeling tussen gebouw en landschap via het omarmde bosje in het noorden en de overbouwde vijver in
het zuiden.
Structuur en maatvoering
In lijn met de laddervormige hoofdopzet heeft het gebouw een kamvormige ontsluitingsstructuur: een doorgaande
route van west naar oost (‘hoofdstraat’), met haaks daarop doodlopende corridors met hallen in de bouwstroken
(‘zijstraten met hoven’). De hoofdroute was een ‘open straat met poort en buitenplein’ en is thans een afsloten
‘binnenplein’. Kortom, een gebouw als een kleine stad.
Een ander wezenlijk aspect in de structuur is de herhaling van de volgende elementen:
• kern: trappenhuis of toiletgroep
• serviceblok: twee kernen rond een hal
• bouwsteen: een serviceblok met corridor en vertrekken
• strook: een lineaire aaneenschakeling van meerdere bouwstenen
Door het opschalen van kern, via serviceblok en bouwsteen naar strook wordt het kleine element tot een groot
gebouw (én omgedraaid). Deze elementen zijn uitgezet op het stramien van een allesomvattend maatsysteem met
de volgende stramienmaten: in de breedte 2,35 meter, in de lengte 3,30 meter en in de hoogte (0,18 meter). De
maatvoering van vertrekken, gangen, traptreden, deuren etc. is op dit stramien gebaseerd. Ook de constructie
voegt zich in het systeem: de dragende betonkolommen staan consequent in het stramien. Waar nodig voegen de
holle kolommen voor het leidingenwerk zich daartussen.
Gevelbeeld
Bij het exterieur is sprake van een alzijdige gelijkwaardigheid. De uiterlijke aspecten zijn overal identiek en even
belangrijk. Het gevelbeeld heeft een drieledige opbouw met een basement (het robuuste voetstuk), een
middendeel (de bouwlagen) en een kroon (de torens van de trappenhuizen en toiletgroepen). Het basement en de
kroon ogen massief en zijn uitgevoerd in gestort beton met zichtbare sporen van de bekisting. Het middendeel
heeft een rijk gevelbeeld met een gelaagde opbouw en een grafisch weefselpatroon. De samenstelling ervan
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>bestaat in hoofdzaak uit een raamwerk van dikke betonnen staanders en liggers, vlakken van gemetselde
betonsteen, een sculpturale brise-soleil van prefab betonnen zonwering, spleetramen direct boven de vloer en
onder het plafond, bandvensters met vernieuwde kijkramen (waren houten kozijnen met schuiframen en zijn
aluminium kozijnen met vaste ramen en ventilatiestroken). Het kleurenpalet bestaat uit materiaaleigen grijstinten,
donkerbruin voor de ramen en de accentkleur rood aan de onderzijde van de zonwering.
Interieur
Het betreden en doorkruisen van het gebouw is een intense beleving dankzij de opeenvolging van ruimtelijke sferen
en karakters. Grote en kleine, brede en smalle, hoge en lage, lichte en donkere, open en besloten ruimtes wisselen
elkaar af. De zichtlijnen zijn overwegend kort door de vele knikken. In dat blikveld speelt de diagonaal een
belangrijke rol: het oog zigzagt van deur naar deur sprongsgewijs door de verkeersruimtes. Daarin hebben de
serviceblokken een zekere zelfstandigheid: een hal met enerzijds een bordestrap met zitelement en anderzijds een
toiletgroep met open garderobe en afgeronde leidingenschacht (oranje geschilderd). De corridors worden aan
weerszijden geflankeerd door kabinetten voor de staf en ruimtes voor werkcolleges. De wanden hebben een
gelaagde opbouw en een grafisch weefselpatroon: robuust betonnen raamwerk met verdiept gelegen deuren,
ramen, radiatoren etc. en rood geschilderde houten panelen of semi-transparante perspexplaten voor de holtes
met leidingen en verlichting. Het kleurenpalet bestaat verder uit materiaaleigen grijstinten en donkerbruin voor het
houtwerk. Niet oorspronkelijk zijn het systeemplafond (waren schrootjes), het wit grijze schilderwerk van de
betonstenen binnenwanden en betonnen elementen (waren onbehandeld), de trappenhuispuien (was open), en de
oranje linoleumvloer met vlakverdeling (was merendeels egaal in beton of bekleed met tapijt). Door deze
modernisering heeft het interieur qua uitstraling iets van z’n pure rauwheid verloren.
Conform de verticale en horizontale functionele zonering liggen de grotere ruimtes met een algemene en/of
collectieve functie in het midden op de eerste verdieping van het gebouw. De voormalige bibliotheek is heringericht
tot een studielandschap waarbij de originele interieurelementen zijn verdwenen. In de kleine en grote collegezaal
zijn de getrapte vloer en akoestische wanden nog intact, maar zijn de vloer, het plafond en het meubilair vernieuwd.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>BEELDMATERIAAL BESTAANDE SITUATIE EXTERIEUR
‘Cubicus’ gezien vanaf de loopbrug in noordoostelijke richting.
‘Cubicus’ staat deels op pilotis in de vijver.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Het water cq. het landschap reikt tot in het hart van het gebouw.
Uit de centrale patio rijzen twee cortenstalen schoorsteenpijpen van het ketelhuis omhoog.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Kijkspleten, schermen en torens roepen de associatie op met een weerbare burcht.
Rijk palet aan betontoepassingen en grijstinten met één opvallende accentkleur: rood.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>BEELDMATERIAAL BESTAANDE SITUATIE INTERIEUR
Karakteristiek beeld van een gang met plastiek, grijstinten en rode accentkleur. Vloer en plafond zijn nieuw.
Karakteristiek beeld van een hal richting trappenhuis. Vloer, plafond en pui trappenhuis zijn niet origineel.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>De voormalige bibliotheek is heringericht tot een studielandschap.
Op de begane grond is het oorspronkelijke ‘buitenplein’ getransformeerd tot een ‘binnenplein’.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>WAARDERING
Het belang van dit object is gelegen in de volgende aspecten:
Cultuurhistorische waarden
• ‘Cubicus’ is qua bestemming en verschijningsvorm van grote betekenis voor de beleving, gebruiks- en
    ontwikkelingsgeschiedenis van de campus van de Universiteit Twente.
     – Enerzijds als herinnering aan een stormachtige ontwikkeling op de nieuwe campus, waarbij het
         onderwijspakket aan voorzieningen en faculteiten rond 1970 snel uitbreidde en o.a. leidde tot de
         ontwikkeling van dit gebouw.
     – Anderzijds omdat het gebouw de overgang markeert van het beproefde grootschalige modernisme uit de
         eerste bouwfase, naar de architectonische experimenten uit de tweede bouwfase toen een jonge
         generatie architecten nieuw elan bracht op de campus.
•   ‘Cubicus’ is qua typologie van grote betekenis voor de plangeschiedenis van de campus van de Universiteit
    Twente.
     – De kernachtige verwoorde wens ‘van skyscraper naar groundscraper’ kreeg in 1969 gestalte in een
         schematisch ontwerp voor drie faculteiten rond een rekencentrum waarvan later bij de uitvoering twee
         faculteiten achterwege bleven. Het typologische concept van dit Schema-ontwerp werd speciaal voor deze
         campus ontwikkeld om daarmee recht te doen aan het bestaande landschap. Dat concept bestond van
         klein naar groot uit de elementen kern, serviceblok, bouwsteen en strook: een systeem van elementen
         waarmee flexibel ingespeeld kon worden op het bestaande landschap. De repeterende samenstelling van
         die elementen in een grillig gevormde structuur met één logistieke ruggengraat zie je compact terug in
         ‘Cubicus’; het enige en daarmee zeldzame relict van het innovatieve en locatiespecifieke Schema-ontwerp.
•   Bij ‘Cubicus’ is tevens sprake van een kunsthistorische waarde. Helaas is het oorspronkelijke - uit de
    percentageregeling voortkomende - kunstwerk ‘Bewegend Object’ van Ray Staakman uit 1975 naar de bodem
    van de vijver gezonken. Het vervangende kunstwerk ‘Bubus’ van Ruurd Hallema uit 1987 behoort tot de top vijf
    kunstwerken die van uitzonderlijk belang zijn voor de historie en ruimtelijke kwaliteit van de campus van de
    Universiteit Twente (bron: Emmerik e.a. 2022). Deze ogenschijnlijk gewichtloze en drijvende opblaasvorm van
    roestvrijstaal is speciaal voor deze plek ontworpen: een irrationele kwinkslag in de berekenbare context van het
    wiskundeonderwijs dat hier werd gegeven.
Architectuur- en kunsthistorische waarden
• ‘Cubicus’ uit 1969-1973 is een spraakmakend gebouw waarover destijds veel is gepubliceerd in de vakbladen
    en later regelmatig is gereflecteerd in de architectuurhandboeken. Het gebouw heeft een positie verworven in
    de landelijke architectuurgeschiedenis én is van groot belang voor het rijke en gevarieerde oeuvre van architect
    Leo Heijdenrijk (1932-1999) cq. diens bureau Environmental Design dat in die periode in Nederland furore
    maakte.
•   Het toenmalige ontwerphandschrift van Leo Heijdenrijk komt manifest naar voren in ‘Cubicus’, en wordt in
    hoofdzaak gekarakteriseerd door een harmonieus samengaan van het volgende conceptmatige repertoire:
     – Het structuralisme: uitbreidbare geometrische configuraties bestaande uit een schakeling van
         overzichtelijke en in grootte oplopende eenheden in een allesomvattend maatsysteem.
     – De Forum-gedachte: de mens centraal in ‘een gebouw als een kleine stad’ met bijzondere aandacht voor
         routes (‘straten’), verblijfplekken (‘pleinen’) en ruimtelijke overgangselementen (‘drempels’) die
         ontmoeting en uitwisseling faciliteren.
     – Het brutalisme: een massieve en sculpturale bouwtrant met een expressieve uitstraling, gearticuleerde
         structuren en robuuste vormen in ruw beton (‘béton brut’) en andere grof afgewerkte materialen.
•   De ontwerpkwaliteiten die meer specifiek zijn voor Leo Heijdenrijk en dit gebouw komen vooral tot uitdrukking
    in de volgende aspecten:
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>     – De verzoening van deel en geheel: opdeling van de bouwmassa in een ritmiek van telbare eenheden met
        een menselijke maat. Dat wil zeggen: geleidelijk opschalen van klein element naar groot gebaar met
        behoud van de alzijdige gelijkwaardigheid van het gebouw.
     – De associatieve betekenislaag: een gebouw als ware het een burcht met een poort (overbrugbare
        toegang), indirecte routing met korte zichtlijnen (bajonetvormige brug en gangen), een voetstuk (opgetilde
        begane grond met basement), een verdedigingsscherm (weerbare zonneluifels), een reeks torens
        (robuuste trappenhuizen met waterspuwers) en vaandeldragers (twee schoorsteenpijpen).
     – De bezieling van het rationele concept: niet enkel een herhaling van uniforme bouwstenen, vaste
        stramienmaten en strikte functiezonering, maar ook vrije invoeging van afwijkingen en variaties als
        creatieve verrijking voor de beleving van het gevelbeeld en de binnenruimte.
     – De ruimtelijke enscenering: routes met een opeenvolging van buiten- en binnenruimtes met wisselende
        groottes, karakters en sferen maken het doorkruisen van het gebouw tot een visuele beleving met een
        hoofdrol voor de diagonaal.
     – De rijkdom aan betontoepassingen in in- en exterieur met verschillende samenstellingen, afwerkingen en
        texturen in een genuanceerd palet van grijzen met subtiele contrasten en als enige accentkleur rood.
     – De gelaagde opbouw en de grafische uitstraling van de gevels en binnenwanden. Beide hebben een
        robuust betonnen raamwerk van dikke zware staanders en liggers. Bij het exterieur liggen de ramen in het
        gevelvlak. De gemetselde borstweringen en de betonnen zonweringen zorgen voor plastiek en expressie.
        Bij het interieur liggen de deuren, ramen en radiatoren verdiept in de wanden. Hier zorgen het betonnen
        raamwerk en de rood geschilderde panelen voor plastiek en expressie.
     – De zorgvuldigheid waarmee alles is ontworpen en doordacht: dat blijkt o.a. uit het verschil in zonwering bij
        ruimtes voor de staf (petje) en werkcolleges (haakvormige luifel), én uit de integratie van
        elektriciteitsleidingen, verlichtingsarmaturen en hemelwaterafvoeren in holle kolommen (herkenbaar aan
        de panelen van rood geschilderd hout of semi-transparant perspex) die in het stramien van de
        constructieve kolommen zijn geplaatst.
Stedenbouwkundig situationele en/of ensemblewaarden
• De ‘Cubicus’-locatie is van waarde wegens de afleesbaarheid van het historisch gelaagde gebied dat evolueerde
    van een agrarisch landschap, via het parklandschap van landgoed Drienerlo naar het campuslandschap van de
    Universiteit Twente. Dat samengestelde landschap herinnert aan het verleden, is ingezet als stedenbouwkundig
    raamwerk (dat gebeurde bij meer universiteitsterreinen) én is uitgewerkt tot een campus naar Angelsaksisch
    model (dat is uniek in Nederland). Die setting en opzet maken de campus van de Universiteit Twente van lokaal,
    regionaal en nationaal belang met enige zeldzaamheidswaarde.
•   Het bijzondere samenspel tussen het solitaire gebouw ‘Cubicus’ en het omringende landschap bracht
    ruimtelijke kwaliteit, met een hoofdrol voor de landschappelijke kenmerken en een beeldbepalende positie
    daarin van het gebouw. Die respectvolle wisselwerking komt tot uitdrukking in de volgende kenmerken.
     – ‘Cubicus’ is te gast in het landschap: het gebouw voegt zich qua positie en richting naar de smalle en
        langgerekte open ruimte van het coulisselandschap (de ‘groene kamer’), blijft qua hoogte onder de
        boomkruinen van de omringende bosschages die als achtergrond dienen (de ‘bosgordels’) én heeft een
        footprint-omvang die min of meer gelijkwaardig is aan die van de directe buitenruimte (balans bebouwd en
        onbebouwd).
     – ‘Cubicus’ is verweven met het landschap: door de structuur van twee verschoven bouwstroken en een
        deels geopende interval biedt het gebouw maximaal zicht op het landschap én dringt het landschap door
        tot in het hart van het gebouw. Dat effect was oorspronkelijk nóg groter toen de dwarse hoofdontsluiting
        nog een open toegankelijke route met ‘buitenplein’ was.
     – ‘Cubicus’ staat ook zelfbewust in het landschap: de functionele vijver voor de waterhuishouding is in
        esthetisch opzicht aangegrepen als waardige voorgrond (een groot watervlak waarin het gebouw zich
        weerspiegelt) én als afstandhouder in de geest van een burcht (compleet met loopbrug, gebouwvleugels in
        het water en hoger oprijzende ‘traptorens’).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Gaafheid en herkenbaarheid
• ‘Cubicus’ is redelijk gaaf bewaard gebleven. In essentie nog goed herkenbaar is de oorspronkelijke opzet van de
    locatie, de hoofdvorm, het gevelbeeld, de structuur, de functionele zonering, het materiaal- en kleurgebruik.
•   Volledig authentiek is het gebouw echter niet. Er zijn immers ook impactvolle wijzigingen geweest, namelijk:
     – Bij de verwoestende brand in 2002 ging het complete Rekencentrum verloren, en daarmee de helft van het
         oorspronkelijke gebouw. Het karakter van een groundscraper is daarmee afgezwakt.
     – De gespaarde hoofdvorm van het deel ‘Cubicus’ onderging twee wijzigingen: de oostelijke
         bebouwingsstrook werd in noordelijke richting iets verlengd en de twee losse secties op de derde
         bouwlaag werden met elkaar verbonden door een ‘loopbrug’. De verlenging past als principe binnen het
         gebouwconcept en is qua architectuur een abstrahering van het origineel. De ‘loopbrug’ voegt zich in de
         structuur van het gebouw maar bracht ook de reuring van studenten naar het rustige werkmilieu voor de
         staf op de derde bouwlaag.
     – De ontsluiting van binnenuit via vijf entrees aan een openbaar toegankelijk ‘buitenplein’ in het hart van het
         gebouw is gewijzigd in één centrale hoofdentree in de westelijke buitengevel waarbij het ‘buitenplein’
         middels glazen puien is getransformeerd in een ‘binnenplein’. Daarmee is de ruimte van ontvangst
         comfortabeler en overzichtelijker geworden, maar zijn de alzijdige gelijkwaardigheid en de verweving van
         gebouw en landschap afgezwakt.
     – Het interieur heeft qua uitstraling iets van z’n pure rauwheid verloren door het aanbrengen van standaard
         systeemplafonds (waren schrotenplafonds), het respectievelijk wit en grijs schilderen van de betonstenen
         binnenwanden en betonnen elementen (waren onbehandeld), en het uitrollen van een oranje
         linoleumvloer met vlakverdeling (was merendeels egaal in beton of bekleed met tapijt).
     – Door het plaatsen van robuuste houten puien rond de trappenhuizen zijn de verticale en horizontale
         verkeersruimtes weliswaar fysiek van elkaar gescheiden maar dankzij de invulling van de pui met
         transparant glas nog wel visueel met elkaar verbonden.
     – Ook het exterieur heeft iets van z’n ongepolijste zeggingskracht verloren. Door het schilderen van de
         betonnen trappenhuizen en prefab zonweringselementen vallen de bekistingsporen weg en is het
         gevelbeeld enigszins vervlakt. Visueel minder ingrijpend is de vervanging van de houten kozijnen met elk
         twee verticaal schuivende ramen door aluminium exemplaren met elk een vast raam en een verticale
         ventilatiestrook (die stroken doen wel iets in de gevelcompositie).
Kernkwaliteiten
Samenvattend zijn de volgende kernkwaliteiten cruciaal voor ‘Cubicus’.
• De structurerende groenblauwe kaders: de open landschappelijke ‘kamer’, de bosgordels en de vijverpartijen.
• Het gebouw als gast in het landschap, als onderdeel van het landschap én als zelfbewuste toevoeging aan het
    landschap (respectvol samenspel tussen gebouw en landschap).
• Het gebouw als een samenstelling van kernen, bouwstenen, stroken en een dwarsverbinding in een open
    geometrische structuur van laagbouw (groundscraper).
• Het harmonieus samengaan van het rond 1970 populaire gedachtengoed en repertoire van het structuralisme,
    de Forum-groep en het brutalisme.
• Het ontwerphandschrift van Leo Heijdenrijk met als specifieke thema’s: verzoening van tegenstellingen,
    associatie met de plek, bezieling van de rationele aanpak, ruimtelijke enscenering, rijkdom in
    betontoepassingen, ingetogen kleurenpalet, gelaagd opgebouwd gevelbeeld, zorgvuldigheid van bouwmassa
    tot deurklink (voor een toelichting bij deze thema’s zie de punten in de paragraaf architectuurhistorische
    waarden).
De volgende aspecten sluiten niet goed aan bij het oorspronkelijke concept en de architectuur van het pand
• De van houten naar aluminium vervanging ramen/vensters.
• Het schilderwerk op de van oorsprong onbeschilderde betonnen gevelelementen.
• de vlucht-spiltrap.
• Het getransformeerde binnenplein op de begane grond.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>•    De gemoderniseerde delen van het interieur: nieuwe vloerafwerking, geschilderde wanden, systeemplafonds,
     de heringerichte bibliotheek.
OMVANG BESCHERMING
- Het volledige object en alle daarbij behorende monumentale onderdelen van het interieur.
Geen onderdeel van de bescherming
- De iets verlengde oostelijke bouwstrook.
- De toegevoegde dwarsverbinding op de tweede verdieping.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>BESCHERMINGSOVERZICHT
Op dit overzicht ziet u de bescherming zoals deze toekomstig in het omgevingsplan zal worden opgenomen. De
bescherming tot de vaststelling van het Omgevingsplan Enschede is geregeld via het Kadaster en de hiervoor
geldende verordening(en) van de gemeente Enschede.
Legenda bij bewerkte actuele luchtfoto:
• Rood: beschermd object.
• Wit: begrenzing biotoop beschermd object.
• Groen: bosje en bomengordels rond open ‘kamer’ als landschappelijk kader rond het monument.
• Blauw: vijver als voorgrond van het monument en als onderdeel van een structurerend waterstelsel.
  Leeswijzer bij een redengevende omschrijving van de gemeente Enschede
  Deze omschrijving is onderdeel van het besluit van het college van burgemeester en wethouders van Enschede om het
  terrein, pand of complex als een gemeentelijk beschermd monument aan te wijzen. Wij benadrukken dat alles wat
  bouwkundig en functioneel onlosmakelijk deel uitmaakt van de zelfstandige eenheid van het terrein, pand of complex
  onderdeel is van het gemeentelijk monument en de bescherming. In de praktijk is het hele pand, inclusief het vaste
  interieur deel van het monument en de bescherming. Soms zijn er niet beschermde onderdelen in een monument
  aanwezig, denk bijvoorbeeld aan een recente badkamerafwerking. Deze onderdelen zijn niet uitputtend omschreven.
  Neemt u voor het bepalen van deze onderdelen altijd contact op met monumentenzorg van de gemeente Enschede.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>