<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>dpartnerschap      Zwolle


  Begroting 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave

Inhoudsopgave .............................................................................................................................. 1
Van perspectiefnota naar begroting ............................................................................................. 3
Introductie ...................................................................................................................................... 8
Beleidsparagrafen .......................................................................................................................... 9
          Beleidsparagraaf 1 Bestuur en dienstverlening ........................................................................................... 10
          Beleidsparagraaf 2 Sociaal domein ............................................................................................................... 13
          Beleidsparagraaf 3 Bezuinigingen ................................................................................................................. 16
          Beleidsparagraaf 4 Investeringen .................................................................................................................. 18
Programmabijdragen ................................................................................................................... 23
Programma's 1 t/m 10 .................................................................................................................. 24
                     Programma 1 Volkshuisvesting ............................................................................................................ 25
                     Programma 2 Economie ....................................................................................................................... 32
                     Programma 3 Bereikbaarheid en mobiliteit ........................................................................................... 38
                     Programma 4 Groene leefomgeving en milieu ..................................................................................... 43
                     Programma 5 Ruimte en cultuurhistorie ............................................................................................... 55
                     Programma 6 Onderwijs ....................................................................................................................... 62
                     Programma 7 Veiligheid ........................................................................................................................ 68
                     Programma 8 Integraal beheer openbare ruimte .................................................................................. 73
                     Programma 9 Cultuur ............................................................................................................................ 82
                     Programma 10 Sport ............................................................................................................................. 86
Sociaal domein 11 t/m 14 ............................................................................................................ 92
                     Programma 11 Samenleving ................................................................................................................ 93
                     Programma 12 Inwonersondersteuning .............................................................................................. 102
                     Programma 13 Opvang en bescherming ............................................................................................ 112
                     Programma 14 Inkomen...................................................................................................................... 122
De organisatie 15 t/m 19 ............................................................................................................ 128
                     Programma 15 Raad en raadsgriffie ................................................................................................... 129
                     Programma 16 Bestuur en dienstverlening......................................................................................... 133
                     Programma 17A Exploitatie gronden .................................................................................................. 141
                     Programma 17B Vastgoedmanagement............................................................................................. 144
                     Programma 18 Bedrijfsvoering ........................................................................................................... 148
                     Programma 19 Financiering en algemene dekkingsmiddelen ............................................................ 154




                                                                                 1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Verplichte paragrafen ................................................................................................................ 158
          Paragraaf 1 Kapitaalgoederen ...................................................................................................................... 159
          Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risico's ............................................................................................ 166
          Paragraaf 3 Verbonden partijen .................................................................................................................... 173
          Paragraaf 4 Lokale heffingen ........................................................................................................................ 191
          Paragraaf 5 Financiering ............................................................................................................................... 194
          Paragraaf 6 Grondbeleid ............................................................................................................................... 198
Financiële overzichten .............................................................................................................. 207
          Baten en lasten ............................................................................................................................................... 208
          Totaal baten en lasten programma's............................................................................................................ 210
          Incidentele baten en lasten ........................................................................................................................... 212
          Structurele reservetoevoegingen en onttrekkingen ................................................................................... 213
Bijlagen ....................................................................................................................................... 214
          Specificatie uitkomsten meerjarenraming 2016/2019 ................................................................................ 215
          Vervangingsinvesteringen 2016 ................................................................................................................... 219
          Overzicht van de reserves en voorzieningen .............................................................................................. 221
          Uitkomsten septembercirculaire bestedingsvoorstel ................................................................................ 224
          Definitie en toelichting op de financiële kengetallen ................................................................................. 228
          Omzetting indirecte kosten naar programma bedrijfsvoering .................................................................. 230
          Lijst van afkortingen ...................................................................................................................................... 231




                                                                                    2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Van perspectiefnota naar begroting

In onze stad zijn veel inwoners en ondernemers bezig om Zwolle tot een stad te maken waar je graag woont en werkt. Nu en in de
toekomst. Met deze inspanningen investeren we in het versterken van de kracht van Zwolle. We zien dat onze stad in deze
onzekere tijden verder is gegroeid. Ook in 2016 worden we uitgedaagd door ontwikkelingen die onze volle inzet vragen. Hoe
kunnen we constructief meedenken in het vluchtelingenvraagstuk, hoe geven we een vervolg aan de transformatie van het sociaal
domein.
Zwolle is voor onze inwoners en onze ondernemers, maar ook voor de regio en het land als geheel een waardevolle partner. Om
die positie ook in de toekomst te houden en waar mogelijk uit te bouwen is het nodig om zorgvuldig om te blijven gaan met de
kansen die we zien, krijgen en creëren. De staat van de stad anno 2015 sterkt ons in de overtuiging dat de lijn van behoedzaam,
gedragen en zelfbewust (financieel) beleid een duurzame is. Kortom: we proberen door goed samen te werken en zuinig om te
springen met onze middelen, zoveel mogelijk belangrijke zaken voor elkaar te krijgen.

Die lijn zetten we met deze begroting voort. In het voorjaar heeft u besloten tot een maatregelenpakket van € 11 mln. Daarnaast
zien we in de septembercirculaire van het rijk een lichte groei van de rijksuitkering voor Zwolle. In combinatie leidt dit tot een
redelijk stabiele financiële basis. Het vraagt wel dat we de voorgenomen maatregelen volgens planning uitvoeren. In deze
begroting vindt u een uitwerking van de plannen voor de bezuinigingen in de sportsector . Wij zijn onder de indruk van de creatieve
en vernieuwende ideeën die de sportorganisaties aandragen. Die vinden we ook in het sociaal domein, op het terrein van
cultuurhistorie en beheer openbare ruimte. Dat sterkt ons in de overtuiging dat de kracht van Zwolle zichtbaar wordt in de
uitvoering.

We blijven behoedzaam manoeuvreren, rekening houdend met reële risico’s in het rijksbeleid, zoals het nieuwe Besluit Begroting
en Verantwoording en de risico’s bij de verdeling van de rijksmiddelen zoals de bijstandsbudgetten, beschermd wonen, jeugdwet.
Deze risico’s moeten we kunnen opvangen binnen de beschikbare middelen. In de afgelopen periode hebben we ingeteerd op de
weerstandsreserves die gericht zijn op risico’s in het vastgestelde beleid. De weerstandsreserves brengen we met deze begroting
weer naar het verplichte niveau. Het negatief NIEGG resultaten hebben we structureel verwerkt in de begroting

De gemeente is sinds begin dit jaar verantwoordelijk voor de zorgvragen en –vraagstukken binnen het sociaal domein. De eerste
aanzetten van onze inzet op een innovatieve, maatwerkgerichte en betaalbare zorg krijgen vorm. De sociale wijkteams hebben
daarin een cruciale rol. Het is nog te vroeg om met stelligheid conclusies te trekken, maar de eerste aanwijzingen dat we in de
uitvoering op de goede weg zijn zien we; preventieve inzet in de frontlijn loont. We willen de bekostiging van de sociale wijkteams
in 2016 en 2017 op hetzelfde niveau houden als in 2015. Dat kan gerealiseerd worden binnen de grenzen van het totaal
beschikbare budget sociaal domein. Dit geeft tevens de ruimte om de nodige ervaringen op te doen met de sociale wijkteams qua
noodzakelijke omvang, gewenste effectiviteit en doelmatigheid. In 2016 zal met het oog hierop naast monitoring ook met andere
gemeenten vergeleken worden.

Binnen het fysieke domein worden de fundamenten zichtbaar van een nieuwe manier van werken en kijken. Het gaat dan om de
inzet op gezamenlijk optrekken, met oog voor alle belangen die spelen en met het streven naar betaalbare oplossingen We
bereiden een Zwolse omgevingsvisie voor die gebaseerd op de eisen van de nieuwe Omgevingswet. Dat vraagt meer van ons dan
een aanpassing van het huidige beleid. Daarom doen we met deze begroting een voorstel om het budget Ruimtelijke Plannen te
verhogen.
Nu het project Ceintuurbaan afgerond kan worden, vinden wij dat we de gelegenheid moeten gebruiken om de oprit A28 aan te
pakken. Zo zijn we een probleem in de stedelijke infrastructuur in de naaste toekomst voor.

Dankzij innovatief beheer van onze ondergrond, waarbij we “just in time’ riolen vervangen behoren we tot de gemeenten met de
laagste rioleringsheffing. Veranderingen in het klimaat hebben een direct effect op de hoeveelheid water die onze riolen te
verwerken krijgen. Om ook in de toekomst te beschikken over een kwalitatief goed rioolstelsel is het nodig de rioolheffing te
verhogen.

In Zwolle hebben we de ‘magere jaren’ gebruikt om vanuit onze kracht de basis te versterken. Onze inwoners en ondernemers
hebben elkaar en de gemeente veel meer dan daarvoor leren kennen als partners die vanuit eigen verantwoordelijkheid en
expertise zaken mogelijk maken en zorgen wegnemen. Door iedereen wordt naar vermogen geïnvesteerd in de stad. En dat is ook
nodig, om Zwolle de stad te laten zijn die we elkaar gunnen. De komende jaren houdt die inzet ook haar weerslag in de begroting
van de gemeente. Nu we zien dat Zwolle zowel wat betreft sociaal als fysiek een stevig netwerk heeft gerealiseerd, moeten we
rekenschap geven aan de kosten die noodzakelijk zijn bij de realisatie. En moeten we doorgaan met het onderhouden en
intensiveren van onze relatienetwerken Dat hebben we eerder ook zo met elkaar afgesproken. Juist in deze dynamische tijden
wordt van ons niet louter een visie gevraagd maar moeten we ook zorgdragen voor het praktisch mogelijk maken van alle
uitgezette lijnen. De gedegen en tegelijkertijd innovatieve wijze waarop Zwolle daarbij de afgelopen jaren steeds meer een landelijk
voorbeeld is geworden, wijst erop dat we gezamenlijk bouwen aan een stad en een regio waar welzijn en welvaart elkaar krachtig
versterken. Vanuit dat toekomstperspectief leggen we u graag deze begroting voor 2016 voor.




                                                                 3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Financieel perspectief

Het algemeen beeld is dat de structurele begroting op orde is. Mede door hogere gemeentefondsuitkeringen (uitkomsten
septembercirculaire) ontstaat er ruimte om financieel technische budgetproblemen op te lossen. In deze begroting stellen wij u voor
de NIEGG exploitatie structureel in de begroting te verwerken.
De incidentele bestedingsruimte is echter beperkt en de weerstandsreserves liggen beneden het afgesproken minimumniveau of
dreigen daar onder te vallen. Door het structureel in de begroting verwerken van de NIEGG exploitatie kan de reserve NIEGG
vervallen en ontstaat ruimte om de weerstandsreserves op peil te brengen en een geringe incidentele bestedingsruimte te creëren.
Hierdoor ontstaat een beter evenwicht tussen het structureel en incidenteel kader.

Structureel financieel perspectief

Door positieve ontwikkelingen vanuit het gemeentefonds en de rente is het resultaat ten opzichte van de PPN verder verbeterd.
Voor 2016 verwachten wij een voordelig begrotingsresultaat van € 4,3 mln. oplopend naar € 5,3 mln. in 2019. (Deze ruimte is
exclusief de mogelijke ruimte via de buffer sociaal domein.)
Door het structureel verwerken van het nadelig NIEGG resultaat daalt de structurele begrotingsruimte naar € 2,1 mln. in 2016
respectievelijk € 3,1 mln. in 2019. De resterende begrotingsruimte parkeren wij voor directe risico’s in verband met voorgenomen
wijzigingen in het rijksbeleid. Er zijn twee grote risico's die een direct beslag op de resterende begrotingsruimte kunnen leggen, te
weten een tekort op de bijstandsuitkeringen en de voorgenomen herziening van de BBV-richtlijnen voor de grondexploitaties.
Herziening van de BBV-richtlijnen voor de grondexploitatie per 1 januari 2016: via de aanpassing van de richtlijnen wordt beoogd
de transparantie en eenduidigheid en daarmee de onderlinge vergelijkbaarheid tussen gemeenten te verbeteren. Tevens wordt
voor de rentetoerekening aansluiting gezocht bij de fiscaal toegestane verrekening geldend voor de vennootschapsbelasting.
Indien het voornemen wet wordt dan heeft dit een structureel nadelig effect op het renteresultaat van €1,3 mln., omdat alleen de
werkelijk betaalde rente aan de grondexploitaties mag worden doorbelast. Het voorgenomen besluit is ter consultatie aan onder
andere de VNG voorgelegd. Definitieve besluitvorming over de BBV-herziening wordt in de tweede helft van november verwacht. In
de verplichte paragraaf grondbeleid gaan wij in op de overige gevolgen van de herziene richtlijnen.
In de voorliggende begroting zijn de bijstandsuitgaven en -inkomsten budgetneutraal verwerkt. Begin oktober is de voorlopige
rijksbijdrage voor 2016 bekendgemaakt en blijkt uit een eerste globale indicatie dat een nadeel van ca. € 2 mln. dreigt.Wat hiervan
de oorzaken zijn gaan we nader analyseren. Het tekort vangen wij in eerste instantie op uit de beschikbare begrotingsruimte, met
als achtervang het extra weerstandsvermogen in de risicoreserve sociaal domein.
Een ander directe risico betreft de invoering van de vennootschapsbelasting voor gemeenten.

Tabel 1
Geactualiseerde structurele uitkomsten meerjarenraming 2016-2019
(bedragen x € 1 mln.)                                                                   2016        2017           2018        2019
Uitkomsten bij PPN 2016-2019 (incl. buffer € 5 mln. sociaal domein)                      1,0          1,1           1,5          0,8
•    Mutatie meicirculaire 2015                                                          0,5         -0,8           -0,6        -0,5
•    Lager rentepercentage op her te financieren leningen                                0,5          0,8           0,9          0,9
•    Overige mutaties bij begroting 2016                                                 0,9          1,9           2,1          1,4
Actuele uitkomsten bij begroting 2016                                                    2,9          3,0           3,9          2,6
Uitkomst septembercirculaire + bijstelling pBBP                                          1,4          1,2           2,3          2,7
Totaalresultaat structurele begroting 2016                                               4,3          4,2           6,2          5,3
Voorstel:
•    Structureel oplossen NIEGG exploitatie                                              -2,2        -2,2           -2,2        -2,2
Beschikbare ruimte voor opvang risico’s                                                  2,1          2,0           4,0          3,1

De bezuinigingsopgave van € 11 mln. is volledig in het structureel beeld verwerkt, waarvan in 2018 nog € 0,6 mln. nader in te
vullen. In het komende voorjaar komen wij met een concrete invulling van deze resterende opgave, evenals een nadere uitwerking
van de eerder vastgestelde bezuinigingsrichtingen.

(bedragen x € 1 mln.)                                                                    2016         2017          2018       2019
Bezuinigingen/veranderopgave                                                              3,9          8,1          11,0        11,0

De verschillen ten opzichte van de uitkomsten bij de PPN 2016-2019 zijn vooral het gevolg van de uitkomsten van de mei- en
septembercirculaire en de diverse mutaties in de rente en afschrijvingslasten vanwege gewijzigde fasering investeringen en
rentepercentages. De rentepercentages van de nieuw aan te trekken langlopende leningen ligt behoorlijk lager dan onze
rekenrente van 3,5%. Wij vinden het verantwoord om de her te financieren leningen in de komende jaren tegen een lager
percentage te ramen. Het rentevoordeel is € 0,5 mln. in 2016 oplopend naar € 0,9 mln. in 2018.




                                                                      4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                                         2016         2017           2018           2019
Her te financieren leningen                                                            34 mln.      35 mln.        12 mln.     18 mln.
Bijgesteld rentepercentage                                                               2,0%         2,5%           3,0%           3,5%
Huidige rekenrente                                                                       3,5%         3,5%           3,5%           3,5%


Lagere rente                                                                             1,5%         1,0%           0,5%           0,0%
Structureel voordeel p/jaar                                                           510.000      350.000         60.000                 0
Structureel cumulatief                                                                510.000      860.000        920.000     920.000



De uitkomsten van de septembercirculaire zijn in bijlage 4 nader toegelicht. De voordelige uitkomsten van € 1,45 mln. In 2016
oplopend naar € 2,7 mln. in 2019 zijn in het financieel perspectief verwerkt, inclusief een positieve bijstelling vanwege lagere
prijsinflatie

Concrete risicoposten:
In de weerstandsparagraaf wordt ingegaan op diverse risico’s en berekening van het benodigd weerstandsvermogen. Echter er zijn
enkele reële risico’s die een direct beslag op de beschikbare begrotingsruimte kunnen leggen. De gevolgen van de herziening van
de BBV-richtlijnen voor de grondexploitaties en de bijstandsuitkeringen hebben wij hiervoor al toegelicht.
Ingaande 2016 krijgen de gemeenten te maken met de invoering van de vennootschapsbelasting. De vertaling naar concrete
uitvoering is landelijk nog in discussie, waardoor thans nog geen zicht bestaat op de budgettaire gevolgen. Zodra meer duiding
komt over bovengenoemde risico’s zullen wij u daar nader over informeren.

Incidenteel financieel perspectief

De incidentele vrije bestedingsruimte is beperkt. Reservemiddelen waarop geen bestemming meer lag zijn afgeroomd en in 2015 in
het berapresultaat verwerkt.
Door het structureel in de begroting verwerken van het nadelig NIEGG resultaat kan de reserve ‘toekomstig bouwrijp maken
gronden’ vervallen. Deze reserve had als functie om het nadelig exploitatieresultaat op de NIEGG voor de eerste vier jaar op te
vangen. Door het direct in de begroting verwerken van het exploitatieresultaat vervalt deze functie en kan de reserve worden
opgeheven, vrijval € 8.350.000.
De vrijkomende middelen zetten wij, in lijn met het versterken van de financiële positie van de gemeente, in eerste instantie in om
het weerstandsvermogen op peil te brengen, vervolgens stellen wij middelen beschikbaar voor ruimtelijke initiatieven,
participatieraad en bewegingsonderwijs en voegen wij € 0,5 mln. toe aan de reserve incidentele bestedingen om eventueel in de
loop van 2016 noodzakelijke/gewenste bestedingen – in overleg met de raad - te kunnen doen.
Het stadsontwikkelfonds beschikt nog over een vrije bestedingsruimte van € 2,7 mln., waarvoor specifieke bestedingscriteria
gelden.

Tabel 2
 Incidenteel kader
                                                                                                  (bedragen x € 1.000)         2016
 Beschikbare middelen:
 Reserve incidentele bestedingen                                                                                                     0
 Vrijval reserve toekomstig bouwrijp maken gronden (NIEGG)                                                                     8.350
 Toevoeging aan weerstandsreserves                                                                                            -7.440
 Aanwending voor incidentele bestedingen 2016
 •    Ruimtelijke initiatieven                                                                                                     -100
 •    Ondersteuning participatieraad                                                                                                -60
 •    Bewegingsonderwijs                                                                                                            -65
 Dekking: vrijval budget huur onderwijsgebouwen                                                                                     65
 Restant toevoegen aan de reserve incidentele bestedingen                                                                          750



Het budget voor de ruimtelijke initiatieven is nodig om naast de voorbereiding op de Omgevingswet ruimte te hebben om andere
initiatieven te begeleiden. Het gevolg van de Omgevingswet is dat er nu een omgevingsvisie moet worden opgesteld in plaats van
een structuurvisie. De Omgevingsvisie heeft een bredere impact. Begin 2016 verwachten wij meer zicht te hebben op de overige
gevolgen van de invoering van de Omgevingswet (2018). Eventuele budgettaire gevolgen nemen wij mee bij de behandeling van
de Perspectiefnota.
Het werk voor de participatieraad vergt meer ondersteuning en inzet dan vooraf is ingeschat. Om de werkzaamheden van de raad
adequaat uit te kunnen voeren stellen wij nu € 60.000 beschikbaar. Structurele inzet van middelen wegen wij bij de Perspectiefnota
af.


                                                                  5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Op de gebruikskostenvergoeding van 5 nieuwe gymzalen ontstaat een tekort van € 65.000. Dit tekort dekken wij uit de structurele
vrijval van het budget huur onderwijsgebouwen. De totale vrijval is € 200.000, bij de Perspectiefnota komen wij met een voorstel
om de resterende ruimte in te zetten voor verduurzaming van de onderwijsgebouwen.

In de reserve incidentele bestedingen zijn geen vrije middelen meer beschikbaar. Om te voorkomen dat er bij noodzakelijk geachte
bestedingen – in de loop van 2016 – een beroep op de weerstandsreserves wordt gedaan voegen wij € 0,75 mln. toe aan deze
reserve.

Versterken financiële positie c.q. weerstandsvermogen

In de Perspectiefnota 2016-2019 hebben wij aangegeven bij de begroting 2016 met een nadere invulling te komen hoe financiële
meevallers ingezet kunnen worden voor het versterken van de financiële positie van de gemeente en voor investeringen in de stad.
Doordat de begroting continu in beweging is met mee- en tegenvallers en wij beperkte incidentele bestedingsruimte hebben
streven wij naar een structureel voordelig begrotingsresultaat. Hierdoor creëren wij ruimte om ons weerstandsvermogen op peil te
houden of extra aan te vullen en ontstaat ruimte voor investeringen.
Aanwending van voordelige resultaten wegen wij af door op de eerste plaats de weerstandsreserves op peil te brengen en
vervolgens via integrale afweging beoordelen of een extra weerstandsreservering nodig is of dat de middelen ingezet worden voor
knelpunten/investeringen/bestemmingsreserves.

Het weerstandsvermogen van de gemeente omvat de volgende reserves:
•   Algemene concernreserve (algemeen)
•   Algemene concernreserve (vastgoed)
•   Risicoreserve sociaal domein.
Onderstaand geven wij per reserve de actuele stand, het minimaal benodigde bedrag op basis van actuele risico-inventarisatie en
conform de afspraken uit de nota weerstandsvermogen.

Algemene concernreserve (algemeen deel)
In de reserve zit na verrekening van het voorjaarsmoment                                                                10.480.000
Besluiten nadien:
•    Loonsuppletie zwembadpersoneel                                                                                       -210.000
•    Voordeel JGZ                                                                                                         337.000
•    Vrijval bedrag Muzerie, wel opname in risicoparagraaf                                                                140.000
•    Asbestsanering ca Stadkamer                                                                                        -1.755.000
•    Berapresultaat 2015/2                                                                                                -273.000
Resteert                                                                                                                 8.719.000
Benodigd obv risico-inventarisatie                                                                                      10.000.000
Tekort aan te vullen vanuit de incidentele middelen                                                                      - 1.281.00


Algemene concernreserve (vastgoed)                                                                                                 0


In de reserve zit na verrekening van het voorjaarsmoment                                                                11.200.000



Op basis van de tussentijdse analyse van de MPV worden op basis van bestaande uitgangspunten en exclusief de NIEGG
exploitatie geen grote afwijkingen verwacht..
Wel zijn er risico’s met betrekking tot mogelijke overcapaciteit aan voorzieningen in de grondexploitatie Stadshagen. Ook de
woningdifferentiatie en grondprijsbeleid zijn reële risico’s
Naar bovengenoemde risico’s lopen thans onderzoeken waarvan eind dit jaar de uitkomsten worden verwacht. Vooruitlopend op
deze onderzoeken voegen wij thans € 6,15 mln. vanuit de vrijval van de reserve toekomstig bouwrijp maken gronden toe aan de
algemene concernreserve als weerstandsvermogen voor vastgoed. Begin volgend jaar met de uitkomsten van het onderzoek, de
nota van uitgangspunten voor de komende MPV en de gevolgen van de herziening van de BBV-richtlijnen zullen wij met
voorstellen komen over de dan gewenste hoogte van de weerstandsreserve voor vastgoed.

Risicoreserve sociaal domein
In de reserve zit na verrekening van het voorjaarsmoment                                                                 8.500.000
Minimaal benodigd obv risico-inventarisatie                                                                              5.000.000
Meer dan minimaal benodigd                                                                                               3.500.000




                                                                6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Vanwege het nog niet beschikken over adequate uitvoeringsinformatie over de volle breedte van het sociaal domein voor het jaar
2015 en 2016 is bij de PPN behandeling besloten de risicoreserve te verhogen tot € 8,5 mln. Op basis van actuele risico-
inventarisatie is een minimum reserve nodig van € 5 mln. Echter er zijn enkele reële risico’s die wellicht in de jaarrekening tot een
beroep op de reserve leiden. Daarbij valt te denken aan: budgetoverschrijdingen bij de jeugd GGZ en jeugd LVB, risico’s op de
eigen bijdrage regeling, versnelde herziening indicatie PGB beschermd wonen en risico’s in de uitvoeringsorganisatie.
In afwachting van de eerste jaarrekening van het sociaal domein houden wij het surplus in de reserve. Het surplus zetten wij zo
nodig in 2016 (deels) ook in voor het opvangen het tekort op de bijstandsuitkeringen.

Financieel-technische parameters/ uitgangspunten 2016-2019

In tabel 3 zijn de in meerjarenraming verwerkte financieel-technische parameters/ uitgangspunten opgenomen.

Tabel 3
 Financieel technische parameters/uitgangspunten 2016-2019
                                                                                         2016             2017         2018             2019
 Loonkosten (salarissen en werkgeverslasten)   1)                                       2,25%             2,0%         2,0%             2,0%
 Index prijsstijging (pBBP) 2)                                                           0,8%             1,2%         1,0%             1,0%
 Index kleine subsidies                                                                  0,0%             0,0%         0,0%             0,0%
 Index subsidiecontracten                                                                -0,8%            1,8%         1,8%             1,8%
 Inflatiecorrectie gemeentelijke tarieven 2)                                           -0,25%             1,6%         1,5%             1,5%
 Rente lang geld her te financieren leningen                                             2,0%             2,5%         3,0%             3,5%
 Rente kort geld                                                                         1,5%             2,0%         2,0%             2,0%

 Toename woningen (netto: jaar n-1)                                                        400             400           400             500
 Toename aantal inwoners (jaar n-1)                                                        1.000            1.000       1.000           1.250
1) Inclusief doorwerking cao verplichtingen 2015 0,25%
2) In de september circulaire is aangegeven dat de pBBP voor 2016 uitkomt op 1,0% . in de begroting is rekening gehouden met 0,8%. De
verrekening nemen we mee ingaande 2017. Deze aanpassing werkt ook door op de gemeentelijke tarieven.

De negatieve index voor subsidiecontracten en gemeentelijke tarieven is het gevolg van een na-ijleffect op de loonkosten in de
jaren 2013 t/m 2015. Op basis van de vorig jaar afgesloten cao voor gemeenteambtenaren voor de periode 2013 t/m 2015 en de
met ingang van 2015 lagere werkgeverslasten (m.n. pensioenpremies) vindt op nacalculatiebasis een correctie plaats over de in de
jaren 2013 t/m 2015 te hoog bepaalde subsidie-index en gemeentelijke tarieven. Deze correctie verrekenen wij met ingang van het
jaar 2016.




                                                                      7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Introductie

De begroting 2016 is volgens de systematiek van de beleidscyclus de eerste uitwerking van de perspectiefnota 2016-2019. (PPN)
Besluiten die bij de PPNbehandeling in juni 2015 zijn genomen over structurele en meerjarig incidentele bestedingen zijn in deze
begroting verwerkt. De begroting 2016 bevat een incidenteel bestedingsvoorstel.

De begroting bestaat uit de volgende onderdelen:
•   Kerngegevens
•   Van perspectiefnota naar begroting .
    Hierin schetsen wij ontwikkelingen die wij in 2016 verwachten en presenteren wij een bijgesteld financieel perspectief .
•   Beleidsparagrafen
    In beleidsparagrafen wordt een integraal beeld geschetst van hoofdthema's van beleid. Het thema duurzaamheid maakt
    integraal onderdeel uit van ons handelen. Dit behandelen we daarom in de beleidsparagraaf bestuur en dienstverlening. Als
    daartoe aanleiding is, is in diverse beleidsprogramma’s aandacht aan duurzaamheid besteed.
•   Programma's
    Conform het raadsbesluit van augustus 2015 is in het kader van het project “versterken sturend vermogen beleidscyclus”
    programma 18 bedrijfsvoering toegevoegd. De overwegingen hierbij zijn het vergroten van de flexibiliteit en transparantie van
    de begroting. Het programma bedrijfsvoering omvat alle budgetten die met de bedrijfsvoering te maken hebben. De verplichte
    paragraaf bedrijfsvoering is hierdoor komen te vervallen.
    Consequentie van de invoering van programma 18 is dat de budgetten van alle programma’s niet vergelijkbaar zijn met
    voorgaande jaren. Voorheen vormden (een deel van de) bedrijfsvoeringskosten onderdeel van de programmabudgetten.
•   verplichte paragrafen
    De paragraaf bedrijfsvoering is geïntegreerd in het programma 18

In samenspraak met de raad worden begin 2016 aan de hand van pilots verbetervoorstellen gedaan in het kader van “versterken
sturend vermogen van de beleidscyclus”.
Evenals bij de jaarrekening is van deze begroting een digitale versie gemaakt die doorklikbaar is. Zie hiervoor de gemeentelijke
website.

De positie van de begroting in de totale beleidscyclus is in onderstaan diagram weergegeven.




                                                                8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Beleidsparagrafen




                    9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Beleidsparagraaf 1 Bestuur en dienstverlening

In Zwolle is het goed wonen en werken. Dat wordt ook steeds zichtbaarder in het land. Dat woon- en werkklimaat willen wij ook in
2016 samen met inwoners, ondernemers en de regio verder versterken: met het programma Initiatiefrijk Zwolle, onze
dienstverlening aan inwoners en ondernemers, via de agenda duurzaamheid (en alle andere beleidsterreinen) en onze
samenwerking in regionaal verband. Deze brede inzetten ondersteunen wij via goed functionerende communicatiekanalen. Dit is
geen onderdeel van een specifiek beleidsprogramma, maar een algemene lijn door alle programma's heen. Want de rol van de
gemeente verandert. Onze inwoners, ondernemers en andere partners en wij als gemeente hebben elkaar leren kennen als
partners die vanuit eigen verantwoordelijkheid en expertise zaken mogelijk maken en zorgen wegnemen. Wij willen faciliterend en
dienstverlenend onze partners tegemoet treden, zowel in de stad als daar buiten.

Initiatiefrijk Zwolle
Onze inwoners doen steeds meer zelf én de overheid doet het samen met hen. Hoe stemmen we ons af op die veranderende
werkelijkheid? Hoe kunnen we volop ruimte geven aan initiatieven en experimenten uit de stad en de 'binnenwereld' zo organiseren
dat we faciliterend zijn en waarde toevoegen? Dat is waar het programma Initiatiefrijk Zwolle over gaat. Het doel van het
programma Initiatiefrijk Zwolle is om aan te sluiten bij de kracht van Zwolle, samen te werken met en aan de initiatieven uit de stad.
Dit betekent verandering van onze rol, mindset en gedrag, beleidsvorming, systemen, regels en procedures. In de verbinding met
de samenleving werken we ook aan diversiteit in onze organisatie, de mate waarin we de samenleving weerspiegelen.
In programma 18 is verder uitgewerkt hoe wij hieraan invulling willen geven.

Dienstverlening en ‘passende regels’
In onze rol als gemeentelijke dienstverlener is het van belang dat inwoners en ondernemers ons makkelijk kunnen vinden en snel
worden geholpen, in toenemende mate digitaal. En dat zij de ruimte krijgen voor het nemen van initiatieven en voor het opzetten en
doorontwikkelen van ondernemingen. Dat vereist van ons inlevingsvermogen, passende regels en het leveren van maatwerk.
Recent hebt u de visie op dienstverlening ontvangen. Kernbegrippen daarin zijn gastvrij en op maat. Onze informatie, producten en
diensten bieden we bij voorkeur digitaal aan. Om de digitale dienstverlening goed in te richten blijven de komende jaren nog de
nodige inspanningen nodig. We doen dat zoveel mogelijk in samenwerking met andere partijen, met name via Dimpact, de
coöperatie waarin ruim dertig gemeenten samenwerken. Naast het digitale kanaal houden we de dienstverlening op de kanalen
balie en telefoon op niveau.

De uitgangspunten uit onze nieuwe visie op dienstverlening gelden voor een breed terrein waar de inwoners en ondernemers
zaken met ons doen. In deze begroting worden die uitgangspunten in verschillende programma’s vertaald in concrete doelen en
prestaties:
•   programma 2 Economie: voortzetting van strategisch accountmanagement, zoals de Werkgeverstour door wethouders en
    versterkte aandacht voor MKB / starters / ZZP-ers. Het stimuleren en optimaliseren van het gebruik van digitale producten van
    gemeente en andere overheden.
•   Programma 5: Ruimte en cultuurhistorie: hierin opgenomen de voorbereiding op de nieuwe Omgevingswet. Dat zal grote
    consequenties hebben voor bijvoorbeeld de gemeentelijke vergunningsprocessen. Centraal staan hierbij een meer
    uitnodigende overheid en een integrale manier van werken, meer ruimte voor initiatieven en lokaal maatwerk.
•   programma 12 Inwonersondersteuning: verbeteren van de digitale vaardigheden van burgers zodat deze zich beter kunnen
    redden met de informatie en de producten die ook de overheid steeds meer digitaal aanbiedt. En informatie, advies en
    cliëntondersteuning WMO en tijdig afhandelen van aanvragen van maatwerkvoorzieningen.
•   programma 14 Inkomensondersteuning: op peil houden van tijdigheid en accuratesse in dienstverlening bij het verstrekken van
    (bijzondere) bijstand en schulddienstverlening.
•   programma 16 Bestuur en dienstverlening: in dit programma veel aandacht voor de concretisering van de nieuwe visie op
    dienstverlening “Gastvrij en op maat”. Dat vertaalt zich o.a. in doorontwikkeling van de digitale dienstverlening,
    doorontwikkeling van het klantcontactcentrum (KCC) en haar dienstverlening voor de sociale wijkteams, voor het verminderen
    van regeldruk en administratieve lasten en in het project Zwolle Smart City.

Duurzaamheid
De agenda duurzaamheid, vastgesteld door de gemeenteraad op 24 augustus 2015, is in het bijzonder de agenda voor een
toekomstbestendige stad: wij richten ons op de lange termijn, toekomstbestendig. Dan gaat het niet alleen om energie en milieu,
maar ook over duurzame ruimtelijke ontwikkeling en beheer, bedrijvigheid, participatie en sociale cohesie en financieel
rentmeesterschap.

Bij het begrip duurzaamheid gaat het om de toekomst van de stad en haar inwoners. Daarmee raakt het iedere inwoner en elk
bedrijf. De keuzes die mensen vandaag maken hebben gevolgen voor de toekomst van Zwolle en kunnen daar in positieve of
negatieve zin aan bijdragen. Het streven is door deze agenda duurzaamheid actuele keuzes van mensen te beïnvloeden. Daarmee
worden twee belangrijke zaken over deze agenda duurzaamheid gezegd:
•    Het doel is actueel, niet ver weg of vaag, de inzet is vandaag de beweging naar houdbare keuzes te stimuleren, particuliere
     initiatieven in wijken, op bedrijventerreinen en in het buitengebied aan te stichten, te ondersteunen of te versnellen, en aan te
     sluiten op actuele afwegingen in huishoudens en bedrijven. De blik is niet gericht op de verre toekomst, maar op nú.


                                                                 10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>•   Het gaat om u en ik: elk mens maakt dagelijks keuzes. Daarmee is deze agenda duurzaamheid niet beperkt tot het faciliteren
    van voorlopers of het ondersteunen van trendsetters. De agenda richt zich op iedere inwoner of ondernemer die door middel
    van zijn of haar beslissingen van invloed is op Zwolle.

Gelet op het voorgaande, is de algemene doelstelling van de agenda duurzaamheid: ‘In Zwolle is duurzaamheid in 2020 de
normaalste zaak van de wereld, omdat het voor inwoners, instellingen en bedrijven gemakkelijk is gebruik te maken van en bij te
dragen aan een lokaal aanbod van duurzame producten, activiteiten en diensten. Dit leidt tot een gezonde leefstijl, sterke sociale
infrastructuur, veerkrachtige economie en goede leefomgevingskwaliteit’. Met dit doel wordt tot uitdrukking gebracht dat het om een
integrale aanpak gaat, gericht op het bereiken van resultaten in de tegenwoordige tijd. Uiteindelijk is de ambitie dat Zwolle steeds
meer zelf in haar behoeften kan voorzien en klimaatneutraal is. Met deze agenda wordt ingezet op de randvoorwaarden van een
toekomstbestendig Zwolle: er is een (groeiend) lokaal aanbod van duurzame producten, activiteiten en diensten; inwoners,
instellingen en bedrijven kiezen ervoor van dit aanbod gebruik te maken of het te verrijken met een eigen aanbod; en ten slotte zijn
er in de samenleving structuren actief die de match van lokale vraag en lokaal aanbod versterken.

Integraal betekent ook dat er geen apart programma isopgesteld voor dit onderwerp. Doelen en activiteiten zijn in de reguliere
thematische programma’s belegd.

Regionale samenwerking
Samenwerkingsverbanden met andere (overheids-) organisaties zijn onmisbaar bij het realiseren van onze Zwolse en regionale
opgaven. Daarom werken we samen in de Regio Zwolle en Zwolle Kampen Netwerkstad. Samenwerken is geen doel op zich voor
Zwolle; er moet een duidelijke meerwaarde zijn (vermindering kwetsbaarheid, kwaliteitshandhaving of –verbetering,
kostenverlaging).

Regio Zwolle
De Regio Zwolle is een ‘coalition of the willing’, die met toenemend succes opereert op het terrein van landelijke positionering,
economie, arbeidsmarkt, regiopromotie, kennis delen, plannen afstemmen. De succesvolle bestuurlijke samenwerking in de Regio
Zwolle is in Den Haag, maar ook in andere delen van het land niet onopgemerkt gebleven.
Zwolle en 18 omliggende gemeenten, gelegen in vier provincies, werken sinds enkele jaren nauw samen, waarbij bewust is
gekozen voor een organisatiestructuur die licht en flexibel is. Zwolle vervult in de regio (en de samenwerking) de centrumrol. Het
regionale samenwerkingsverband heeft ruim 600.000 inwoners. Binnen (en overstijgend) het samenwerkingsverband zien we ook
allerlei andere verbanden, zoals de Veiligheidsregio, convenant Jeugdzorg, havensamenwerking Meppel, Zwolle, Kampen,
ambtelijke fusies van bijvoorbeeld Ommen / Hardenberg of Meppel / Westerveld en het Regionaal Platform Arbeidsmarkt. Dit alles
past in de filosofie ‘schakelen op schalen’. In 2014 is er een gezamenlijk toekomstsymposium georganiseerd waaraan zo’n 200
partners hebben deelgenomen. Uitkomst was dat we samen goud in handen hebben en dat er alle reden is om samen verder door
te ontwikkelen. In 2015 is er verder gewerkt aan de “Toekomstverkenning Regio Zwolle’. Het proces is nog volop gaande, aan de
hand van drie lijnen:
1. Economische ontwikkeling
2. Sociale innovatie
3. Positionering en verbinding

Een eerste resultaat is dat de portefeuillehouders Economische Zaken van de regio Zwolle hun werkplan 2015-2020 gereed
hebben. In toenemende mate zien we de werkzaamheden van Zwolle Kampen Netwerkstad zich verplaatsen naar de Regio Zwolle.

Zwolle Kampen Netwerkstad
Zwolle Kampen Netwerkstad is een stedelijk netwerk. Het is een licht samenwerkingsverband tussen Zwolle, Kampen en
Overijssel.
Zwolle Kampen Netwerkstad is de afgelopen jaren succesvol geweest in het realiseren van een groot aantal projecten. De
realisatie van de Spoorzone, de voorgenomen elektrificatie en uitbreiding van de Kamperlijn en het gezamenlijke programma Beter
Benutten zijn hiervan voorbeelden.

Binnen afzienbare tijd zal er naar onze verwachting een vloeiende overgang plaatsvinden van het realiseren van
samenwerkingsopgaven in Zwolle Kampen Netwerkstad-verband naar de Regio Zwolle en daarmee zal de programmatische
samenwerking binnen Zwolle Kampen Netwerkstad geleidelijk worden afgeschaald, waarbij de belangen die Zwolle Kampen
Netwerkstad heeft voor onze relatie in Den Haag behouden blijven of overgaan naar de Regio Zwolle. Zo is dat inmiddels al feitelijk
gebeurd op economisch terrein. Het afschalen van Zwolle Kampen Netwerkstad betekent overigens niets voor onze goede
samenwerking met Kampen en Overijssel. Deze wordt in het grotere verband van de Regio Zwolle als natuurlijk en
vanzelfsprekend gezien.

Financiën
Ten aanzien van de financiering van de Regio Zwolle is besloten dat iedere inliggende gemeente en provincie één euro per
inwoner per jaar bijdraagt. Voor Zwolle betekent dit dat we voor 2016 ongeveer € 124.000 vrijmaken voor de Regio Zwolle.
In de afgelopen jaren bedroeg dit € 65.000 (€ 0,50 per inwoner voor de economische samenwerking) en € 35.000 voor bestuurlijke
samenwerking. Totaal € 100.000.

In Zwolle Kampen Netwerkstad droegen de afgelopen jaren Zwolle, Kampen de provincie Overijssel jaarlijks € 74.000 bij. Met de
afschaling is de verwachting dat de bijdrage van Zwolle, maar ook die van Kampen en Overijssel, zullen afnemen.


                                                                11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Communicatie
De samenleving verandert en daarmee ook onze rol en relatie met de stad. We kunnen en willen als gemeente niet langer dé
vanzelfsprekende oplosser zijn van alle maatschappelijke problemen. Bewoners en organisaties pakken steeds vaker een actieve
rol en nemen initiatief. Ze bedenken een oplossing en nodigen ons uit daaraan mee te werken. We nodigen op onze beurt
Zwollenaren uit en brengen hen in de positie om nog meer zelfredzaam te worden. Daartoe geven we maximale openheid van
zaken en zorgen we dat onze informatie begrijpelijk en gemakkelijk vindbaar is. We stimuleren Zwollenaren en anderen om onze
informatie actief te gebruiken door die via de website en een open data portaal beschikbaar te stellen.

Digitale publieksinformatie
We communiceren zoveel mogelijk digitaal. De website werkt als toptakensite en biedt steeds de informatie waar op dat moment
de meest vraag naar is. Daarbij werken we nauw samen met Zwolle Marketing om bezoekers waar mogelijk via één kanaal te
informeren over wat er in Zwolle te doen is.
Sinds 2015 bieden wij de wekelijkse publieksinformatie digitaal aan via onze website en de digitale Wijzer in de Zwolle kiosk-app.
Alle officiële bekendmakingen en wettelijk verplichte publicaties worden via www.overheid.nl bekend gemaakt. Daarnaast maken
we actief gebruik van social media als Facebook en Twitter, niet alleen om te informeren, maar ook voor interactie met inwoners.

Communicatie is maatwerk, dus in vorm en inhoud steeds op de doelgroep en situatie toegespitst. Met een gedifferentieerde
aanpak zoeken we maximale aansluiting bij onze doelgroepen: online via website en social media, waar nodig ook via meer
traditionele media en persoonlijke communicatie.

We breiden onze webcare verder uit in de organisatie en coachen medewerkers in de organisatie om zelf actief via social media en
de website te communiceren over hun projecten.




                                                                12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Beleidsparagraaf 2 Sociaal domein

“Iedereen telt mee” is ons uitgangspunt. Daarom willen we dat iedereen kan meedoen in de Zwolse samenleving. Als gemeente
zorgen we voor goede basisvoorzieningen, zodat iedereen kans heeft op goede scholing, werk en mogelijkheden om op andere
manieren mee te doen. Mensen die hulp nodig hebben kunnen op ons rekenen. Daarbij gaan we altijd eerst uit van wat mensen
(en soms ook familie, vrienden of buren) zelf kunnen. Als (voor korte of langere tijd) meer ondersteuning of gespecialiseerde zorg
nodig is, dan zijn wij er ook voor mensen. Zorg en ondersteuningsvragen organiseren we dicht bij de mensen op wijk en/of
buurtniveau.

Vanaf 1 januari 2015 zijn we als gemeente Zwolle verantwoordelijk voor een fors aantal taken in het sociale domein. Het gaat om:
Wmo, Participatiewet en Jeugdhulp. In 2015 is onze inzet vooral gericht op het verder vormgeven van de transitie. Zo is er volop
inzet nodig om de PGB’s voor onze inwoners goed te regelen, ook het dossier Beschermd Wonen vraagt de nodige inzet. Maar ook
de overige nieuwe taken, vragen deze permanente aandacht. Daarnaast wordt hard gewerkt aan het opzetten van een goede
interne controle, een betrouwbare financiële sturing, monitoring (beleid/management)

Met de komst van de nieuwe taken hebben we ook een transformatie voor ogen. We moeten stappen zetten die leiden tot een
maatschappelijke ondersteuning, die uitgaat van het perspectief van onze inwoners en ruimte geeft aan de professionals.
Transformatie betekent een verandering in houding en gedrag van onze inwoners, onze partners en niet in de laatste plaats van
onszelf. Dit vraagt nadrukkelijk om een integrale aansturing, zowel inhoudelijk als financieel. Het gaat bij deze transformatie om:
•    Het versterken en ondersteunen van de kracht van de stad vergroten van zelfredzaamheid en samenredzaamheid.
•    Het doeltreffend en doelmatig inzetten van middelen sociaal domein (€ 186 mln.).
•    Het mogelijk maken van een vernieuwing, zodat de verhouding overheid en samenleving door regelvrije en regelluwe
     gebieden te laten ontstaan.
Het realiseren van deze transformatie kunnen we alleen vormgeven in samenwerking met de partners in de stad. In 2016 zullen
hierin de volgende stappen worden gezet en wordt intensief verder gewerkt aan het perspectief voor de jaren 2017 tot 2020.

Waar we rekening mee moeten houden is dat de teruggang in budget voor de gemeente Zwolle in de komende jaren nog groter
zal/kan zijn dan begin 2015 berekend. Op basis van de september-circulaire 2015 verslechtert het financiële perspectief in een
aantal gevallen waarbij de teruggang van het budget voor Jeugdzorg aanzienlijk is. In 2016 maar zeker in 2017 vraagt deze
ontwikkeling om een versterkte beleidsombuiging. Ook van invloed op het meerjarenperspectief wordt het te ontwikkelen "objectief
verdeelmodel beschermd wonen” vanaf 2017. Eerdere concepten lieten een substantiële teruggang voor de centrumgemeente
Zwolle zien.

Waar werken we aan in 2016:

Sociale Wijkteams.
In oktober 2014 zijn de eerste sociale wijkteams in Zwolle gestart. Per januari 2015 zijn daar nog drie bij gekomen waarmee het
aantal van vijf teams is gecompleteerd. Onze inwoners weten de sociale wijkteams inmiddels goed te vinden, en het lukt steeds
beter om gewaardeerde ondersteuning te bieden, zoals die ook beoogd was. Wat daarbij niet helpt zijn de soms nog ontbrekende
routines (een compleet nieuwe organisatie heeft tijd nodig om op gang te komen) en de grote hoeveelheid herbeoordelingen. De
"grote berg" aan herbeoordelingen zal naar verwachting in de eerste helft van 2016 afnemen. Dan zal ook de werking van de
sociale verzekeringsbank verbeterd zijn, zodat de druk van die kant op de sociale wijkteams afneemt.

Ondanks al deze aanloopperikelen investeren we in de inhoudelijke en methodische ontwikkeling van de medewerkers van de
sociale wijkteams. We doen dit in samenwerking met onze hogescholen VIAA en Windesheim en de ROC's Deltion en Landstede.

Om onze inwoners goed te kunnen ondersteunen en het beoogde integrale en innovatieve aanbod te bereiken is samenwerking
met veel partijen/partners noodzakelijk. In 2016 zal daarbij bijzondere aandacht worden geschonken aan de onderwijsinstellingen
en huisartsen in Zwolle. Deze partijen/partners hebben een belangrijk rol naar kinderen en jongeren die mogelijk extra
ondersteuning en begeleiding nodig hebben. Doel is deze "toegangen" beter geïntegreerd en/of afgestemd te krijgen.

De sociale wijkteams worden bemenst met medewerkers van Travers, voormalig bureau Jeugdzorg Overijssel, de Kern, Mee en de
gemeente Zwolle. Organisatorisch zijn de teams ondergebracht bij de gemeente Zwolle en worden de medewerkers van de vijf
andere partners gedetacheerd. Deze constructie is beschouwd als een tijdelijke tot 1 januari 2017. In ieder geval is er de wens om
dan te komen tot één werkgever waarbij tegelijkertijd voldoende perspectief en ruimte blijft bestaan voor door-ontwikkeling van de
teams. Anders gezegd is het niet wenselijk de organisatorische vorm en inbedding te snel definitief te maken. Belangrijk is vast te
stellen dat de sociale wijkteams niet los gezien worden van de inrichting van en bewegingen binnen het sociaal domein als geheel.

Meerjarig incidenteel budget SWT (2016, 2017).
In 2015 heeft binnen het sociaal domein, en in het bijzonder de sociale wijkteams, de continuïteit van zorg voorop gestaan.
Tegelijkertijd is daar waar mogelijk invulling gegeven aan "de beweging naar voren". In 2016 willen we nog meer met de sociale
wijkteams via kortdurende ondersteuning, inzet van gespecialiseerde zorg en ondersteuning voorkomen. De sociale wijkteams
kennen de bandbreedte en belastbaarheid van het gezin en weten welke interventie als eerste ingezet moet worden. Ook hebben
de sociale wijkteams kennis van het sociale (steun) netwerk van een inwoner en van het professionele netwerk. Deze kennis zetten

                                                                  13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>zij in om met de inwoner tot één plan en één aanpak te komen. We zien op dit moment dat de hoeveelheid meldingen en de
hoeveelheid her-indicaties al leiden tot minder verwijzingen naar gecontracteerde aanbieders.

Dit betekent dat we de bekostiging van de sociale wijkteams in 2016 en 2017 op hetzelfde niveau willen houden als in 2015. Deze
kan gerealiseerd worden binnen de grenzen van het totaal beschikbare budget sociaal domein. Dit geeft tevens de ruimte om
de nodige ervaringen op te doen met de sociale wijkteams qua noodzakelijke omvang, gewenste effectiviteit en doelmatigheid. In
2016 zal met het oog hierop naast monitoring ook met andere gemeenten vergeleken worden.

Verantwoorde en betaalbare ondersteuning en zorg.
Een belangrijk deel van onze inwoners heeft soms tijdelijk, soms permanent extra ondersteuning en/of hulp nodig. Met onze
bestaande en nieuwe verantwoordelijkheden in het sociaal domein zijn we als gemeente van grote betekenis voor deze inwoners.
Van grote betekenis omdat mensen letterlijk worden geraakt in het eigen leven, de eigen leefomstandigheden en mogelijkheden.
Dat schept verplichtingen en dat vraagt om zorgvuldigheid, terwijl tegelijkertijd de beschikbare financiële middelen terug gelopen
zijn en nog verder terug zullen lopen.
Daarom verantwoorde ondersteuning en zorg, allereerst verantwoord naar de inwoner maar ook verantwoord naar de kosten. Dat
zal deels gaan over "lagere prijzen" maar vooral over "minder dure vormen". Overigens met de erkenning dat een deel van onze
inwoners simpelweg zware hulp en ondersteuning nodig heeft, omdat zonder deze niet meer fatsoenlijk kan worden meegedaan in
onze samenleving.
In het land en ook in onze stad zijn voorbeelden die laten zien dat er heel goede (integrale) alternatieven zijn voor dure vormen van
ondersteuning en zorg. Het is in 2016 de opgave om met aanbieders te komen tot een aanzienlijke beweging die het ons mogelijk
maakt om de forse teruggang in budget in 2017 mogelijk te maken. Voor ons als gemeente is het daarbij van groot belang dat de
wijze(n) waarop wij bekostigen, deze beweging ondersteunt en op koers houdt.
De gewenste beweging houdt ook in dat informele ondersteuning en hulp, maatschappelijke en levensbeschouwelijke organisaties
en gesubsidieerde algemene voorzieningen belangrijke aandacht en (her)waardering en betrokkenheid krijgen.

Arbeidsmarkt en inzet werkgelegenheid.
Het hebben van betaald werk is een zeer belangrijke voorwaarde om deel te (kunnen) nemen aan de samenleving. Om
verschillende redenen is dat niet voor iedereen gemakkelijk te bereiken. De instrumenten die er waren om dit alsnog te bereiken,
zoals de WSW, houden op te bestaan en passen niet meer bij de huidige maatschappij. Daarom streven wij er naar om mensen die
een afstand tot de arbeidsmarkt hebben zoveel mogelijk bij een reguliere werkgever aan de slag te laten gaan. Het is daarbij goed
om te beseffen dat deze groep mensen niet allemaal dezelfde (start)kwalificaties hebben. Binnen gemeente Zwolle zijn wij sinds
twee jaar gestart met het screenen van cliënten op hun arbeidspotentieel. Inzet is om de samenwerking met werkgevers nieuw
vorm te geven. Daarbij hanteren we de volgende uitgangspunten:
•   Het maatschappelijk resultaat staat centraal: mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt mee laten doen en dan het liefst via
    een baan bij een reguliere werkgever.
•   Werkgevers zo goed mogelijk in positie brengen en aansluiting te zoeken bij de aanwezige kwaliteit, als gemeente Zwolle
    ondersteunend en faciliterend zijn.
•   We willen continueren en verder uitbouwen wat goed gaat, onder andere op re-integratie en beschut werken hebben we al
    duurzame vormen en instrumenten.
•   We willen werken op basis van een flexibele organisatievorm, modulair opgebouwd, zodat we kunnen mee bewegen met o.a.
    de opschaling van lokaal naar (sub)regionaal.
•   Er sprake van afnemende financiële middelen. Onze bestedingen zullen in lijn moeten blijven met deze afname, compensatie
    uit "eigen middelen" is slechts beperkt mogelijk. Financiële ruimte is er (alleen) ten behoeve van knelpunten.

Op partnerschap gerichte gemeentelijke organisatie die innovatief en kostenbewust opereert.
Het overgrote deel van het gemeentelijk budget beschikbaar voor het sociaal domein wordt ingezet via partijen in de stad en in de
regio. De verhouding tussen de gemeente Zwolle en die partijen kan gegeven het feit dat het gaat om zorg en/of ondersteuning
aan inwoners die vaak (diep) ingrijpt in de persoonlijke omgeving, alleen goed functioneren wanneer er sprake is van
"partnerschap". Van de gemeente Zwolle als organisatie en de mensen die daar werken vraagt dit vorm te geven aan duurzaam
partnerschap. Partnerschap tegen de achtergrond van afnemende financiële middelen legt extra druk, intern maar ook zeker
extern. Van betekenis daarbij is ook het aantal partners, van groot tot klein waren dat er in 2015 meer dan 300. In 2016 zal dit
onderwerp/vraagstuk daarom intensief aan de orde zijn.

Effectief maken van regionale samenwerkingsverbanden.
Onze gemeente participeert in meerdere regionale samenwerkingsverbanden, soms wettelijk voorgeschreven in andere gevallen
een eigen initiatief. Op het terrein van economische samenwerking en de samenwerking op het terrein van arbeidsmarkt en
werkgelegenheid is sprake van veel dynamiek en betrokkenheid. Deze samenwerking(en) omvat vergeleken met andere
samenwerkingsverbanden een groot aantal gemeenten. Er ligt een goede basis om de effectiviteit van deze samenwerking verder
te vergroten.

De samenwerking op het terrein van de jeugdzorg IJselland is nog jong en (mee) ontstaan op basis van voorschrift van de
rijksoverheid. Ten behoeve van de (administratieve) ondersteuning is er een bedrijfsvoeringsorganisatie opgericht, een nieuwe
samenwerkingsvorm in de wet gemeenschappelijke regelingen. Ten behoeve van de (beleids)inhoud is er een niet geformaliseerde
samenwerking die zowel ambtelijk als bestuurlijk vorm is gegeven. Met de ambtelijke regiocoördinatie wordt deze samenwerking
ondersteund. Belangrijk gegeven is dat deze samenwerking, zowel de bedrijfsvoeringsorganisatie als de samenwerking op
beleidsinhoud (verplicht) is aangegaan voor twee jaren. In 2016 zal moeten worden bepaald of en zo ja met welke inhoud en
omvang, deze samenwerking wordt voortgezet. Kenmerkend van de samenwerking op dit moment is dat deze zich richt op alle

                                                                 14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>vormen van gecontracteerde jeugdzorg, zijnde 85% van de beschikbare budgetten. Het tekent zich af dat de
transformatiebeweging deze verhouding in ieder geval zal wijzigen richting lichte lokale vormen van ondersteuning en zorg.

Binnen de Wmo valt onderscheid te maken tussen "beschermd wonen" en de overige taken zoals "huishoudelijk hulp,
hulpmiddelen, vervoer, dagbesteding en individuele begeleiding".

In geval van beschermd wonen is Zwolle centrumgemeente van een regio die loopt van Hardenberg tot Putten (IJssel-Vecht en
Noord Veluwe). Waar eerder is gedacht dat dit dossier in de eerste decentralisatie-jaren "business as usual" zou zijn, is in 2015 het
tegendeel gebleken. De effecten van de verdeling tussen regio's zijn nergens zo ingrijpen en wisselend geweest als bij beschermd
wonen. Na ook voor Zwolle letterlijk schokkende bewegingen, tekent zich een structureel tekort af. Daar komt nog bij dat er alsnog
een uitgesteld definitief verdeelmodel ontwikkeld wordt waarvan de uitkomsten onzeker zijn. Dit alles vraag om zorgvuldig
betrekken van alle regiogemeenten met als doel zoveel mogelijk gezamenlijke verantwoordelijkheid te nemen, ook financieel.

Er zijn stappen gezet om ook rond de lokale taken van de Wmo tot regionale samenwerking te komen, Zwolle heeft hierin
geïnvesteerd en gecoördineerd. De belangrijkste thema's waren:
•    Afstemmen verhouding met het zorgkantoor verantwoordelijk voor de Wlz.
•    Gezamenlijk inkopen c.q. gezamenlijk ontwikkelen van een inkoopstrategie.
•    Delen van kennis en inzichten t.b.v. de lokale beleidskeuzes.
•    Inventariseren en afstemmen aanvullend vervoer.

Rond de afstemming met het Zorgkantoor ontstaat steeds meer samenwerking. Deze vindt vooralsnog plaats op ad-hoc basis.
Er zijn enkele sub-regionale samenwerkingsverbanden ontstaan rond gezamenlijke inkoop, vooralsnog maakt Zwolle hiervan geen
deel uit. Wel zijn er ook hier waar nodig contacten.
Het delen van kennis en inzichten is op ambtelijk niveau in gang gekomen, in 2016 wordt gewerkt om deze te laten aansluiten bij
de meer verankerde samenwerking op het terrein van de jeugdzorg.
Een inventarisatie t.a.v. aanvullend vervoer, gedaan in 2015 in samenwerking met de provincie Overijssel, zal bepalen of en zo ja
hoe er in 2016 op dit onderwerp verder zal worden samengewerkt.

Sturings- en verantwoordingsinformatie sociaal domein, wettelijk verplicht en zelf gewenst.
Een goede werking van het sociaal domein in al zijn verantwoordelijkheidslagen, staat of valt met adequate (horizontale en
verticale) sturings- en verantwoordingsinformatie. Deels ligt hier een wettelijke verplichting aan ten grondslag deels wordt de
noodzaak en behoefte bepaald door de verschillende verantwoordelijkheidslagen in onze gemeente en in onze regionale
samenwerkingsverbanden.

In 2015 is een begin gemaakt met een "monitor sociaal domein". In deze monitor zijn drie "schillen" te onderscheiden. De eerste
schil betreft financiële informatie, de tweede schil betreft kwantitatieve informatie en de derde schil betreft kwalitatieve informatie
gericht op beleidsindicatoren- outcome. Naast deze monitor is er binnen het sociaal domein nog sprake van "losse" monitors. In
2016 wordt enerzijds gewerkt aan integratie van de monitor(s) in de reguliere begrotings- en beleidscyclus en anderzijds tot een op
doelgroep gelaagde uitwerking van de monitor(s).

Naast bovengenoemde monitor(s) wordt er in 2016 gewerkt aan de doorontwikkeling "inzicht in de kwaliteit van de stad". Daarbij
moet gedacht worden aan het verder aanvullen van het "buurt voor buurt onderzoek" en het combineren van deze gegevensmet
informatie van bijvoorbeeld de GGD. Een dergelijk inzicht in onze stad draagt bij aan gefundeerde politieke keuzes, een effectieve
inzet van de beschikbare budgetten en uiteindelijk in een doeltreffende(r) ondersteuning en zorg voor onze inwoners die deze
(tijdelijk) nodig hebben.

In 2015 heeft de rechtmatigheid van de bestedingen in het sociaal domein onder druk gestaan, overigens bij alle gemeenten in
Nederland. Het is onze ambitie om deze rechtmatigheid in 2016 wel (weer) te realiseren.




                                                                  15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Beleidsparagraaf 3 Bezuinigingen

Bij de PPN heeft de raad inhoudelijke en financieel ingestemd met een bezuinigingspakket voor de jaren 2016-2019. In
onderstaand overzicht is dit financieel weergegeven.

 Bezuinigingsvoorstellen
 (bedragen x € 1.000)                                                   2016         2017         2018           2019           S/I
 Bezuinigingen
 Toekomstbestendig
  Beheer openbare ruimte                                                       300          600          1.000          1.000         S


 Sociaal
  Sociaal domein inkoop collectief vervoer                                     500          500            500            500         S
  Sociaal domein breed                                                                 5.500             6.500          6.500         S
  Versnelling sociaal domein jeugd                                             600                                                    I
  Inzet via buffer sociaal domein (eenmalig)                               1.300                                                      I
  Totaal sociaal domein breed                                              2.400       6.000             7.000          7.000
  Sport                                                                        300          500            800            800         S
  Inkoop Leerlingenvervoer                                                      50           50             50             50         S


 Ondernemend
  Parkeren                                                                     640          640            640            640         S
  Dienstverlening & communicatie                                                50           50             50             50         S


 Levendig
  Cultuur: anders & slimmer organiseren                                         90          180            570            570         S
  Cultuur: zichtbaarheid kunst & cultuur                                        60           60            250            250         S


 Totaal Bezuinigingen                                                      3.890       8.080         10.360         10.360
 Opgave                                                                     2400        7500             11000          11000
 Verschil                                                                   1490            580           -640           -640



De besluiten die betrekking hebben op 2016 zijn verwerkt in de begroting.
Alleen de beoogde besparing ad €300.000 bij het programma sport had nog een nadere detaillering nodig. Deze wordt als volgt
ingevuld:
•    Aan Sportservice is kenbaar gemaakt dat er voor 2016 een taakstellende bezuiniging op de budgetten voor Sportservice
     Zwolle wordt doorgevoerd ad € 25.000.
•    Optisport wordt flexibiliteit in de exploitatie en financiële speelruimte geboden om creatief met mensen en middelen om te
     gaan of om stimulerende maatregelen te nemen. Dit is vanaf 2016 is in te boeken tot een structureel bedrag van € 50.000.
•    De buitensportverenigingen ontvangen een bijdrage voor klein dagelijks onderhoud voor de kleedkamers, hiervoor staat een
     bedrag van ongeveer € 75.252 op de begroting sport (2015). Door het uiteindelijk afschaffen van deze bijdrage komt genoemd
     bedrag beschikbaar om in te boeken. Dit doen we in twee termijnen. In 2016 wordt de bijdrage verlaagd naar de
     daadwerkelijke materiaalkosten (€ 19.000). In 2017 wordt deze bijdrage volledig afgeschaft. De verenigingen zijn in de
     toekenningsbrief over 2015 al geïnformeerd over mogelijke maatregelen. Voor 2016 is derhalve een bezuiniging van € 56.025
     in te boeken oplopend naar € 75.000 vanaf 2017.
•    Swol 1894 ontvangt een subsidie voor de huur van het zwembad. Besloten is om deze subsidie in 3 termijnen af te bouwen.
     Voor 2016 kan derhalve € 8.666 als bezuiniging worden ingeboekt.
•    De Wandelsportvereniging ontvangt een subsidie voor de huur van de clubaccommodatie. Besloten is om deze subsidie in
     twee termijnen af te bouwen waardoor er voor 2016 € 2.500 als bezuiniging ingeboekt kan worden.
•    Tot slot wordt voorgesteld de verhuurtarieven voor de sportaccommodaties met 20% te verhogen in 2016 in de wetenschap
     dat:
          ο De huidige tarieven verre van kostendekkend zijn (5 – 25%)
          ο De huurinkomsten t.g.v. de gemeente Zwolle op ongeveer € 600.000 liggen
          ο De invulling van de totale opgave van € 800.000 overeen komt met meer dan een verdubbeling van de tarieven
Met een verhoging van 20% voor 2016 (inclusief de jaarlijkse index en de al opgelegde verhoging van 2%) levert dit een
bezuiniging op van ongeveer € 150.000.

                                                              16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>De mogelijkheden die we voor 2017 en 2018 verder willen verkennen betreffen ouderensport, budget Sportservice Zwolle en
onderhoud sportaccommodaties

Verwacht wordt dat vanaf 2017 de uitgaven van het sociaal domein in balans komen met rijksmiddelen. De transformatie zoals
verwoord in de beleidsparagraaf sociaal domein en begin 2016 met de raad verkend wordt zal dan ook financieel resulaat laten
zien. De besluitvorming hierover zal bij de PPN 2017-2020 plaatsvinden.

Voor 2018 staat nog een bedrag open van € 640.000. De raad heeft middels de PPN de zoekrichtingen bepaald. In het komende
voorjaar komen wij met een concrete invulling van deze zoekrichtingen

De eerder afgesproken bezuinigingen op de bedrijfsvoering vormen vanaf 2016 een onderdeel van het programma 18 en zijn
daarin verwerkt.




                                                              17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Beleidsparagraaf 4 Investeringen


Inleiding


In deze beleidsparagraaf wordt inzicht gegeven in het verloop van de investeringen in 2015 en 2016 en de gevolgen voor 2017-
2019. Deze paragraaf wordt steeds bij de begroting cq. jaarrekening geactualiseerd en geeft daarmee een voortschrijdend inzicht
in het verloop van de investeringen.
Het gaat om de investeringen exclusief de investering in de grondexploitaties.

De investeringen worden in deze paragraaf integraal in beeld gebracht waarbij de toe- en afname van de investeringsomvang,
het verloop in jaarschijven, de verhouding eigen middelen/derden etc. inzichtelijk wordt gemaakt .
Tevens gaan we in deze paragraaf in op het Stadsontwikkelfonds en besteden wij aandacht aan het EMUsaldo en de wet HOF.

De investeringen zijn onderverdeeld in:
A. Voorgenomen projecten waarvoor middelen zijn gereserveerd, maar waarover nog besluitvorming moet plaats vinden in de
     loop van 2015 of later (inclusief nog vrije middelen t.b.v bestedingsvoornemens in reserves)
B. Lopende projecten waarover t/m juli 2015 besluitvorming heeft plaats gevonden
C. Vervangingsinvesteringen.


 A      Voorgenomen projecten PPN waarvoor nog besluitvorming plaats moet vinden


     Voorgenomen investeringen PPN                 Gemeentelijke          Resterend 2017     Externe       Totaal       Go / no go
     (investeringsbedrag)                   investering 2015/2016                 – 2019    middelen                      moment
     Binnenstad uitvoeringsmaatregelen(1)                1.710.000                    pm                1.710.000             2016
       e
     1 tranche Spoorzone (2)                                                                  950.000     950.000             2016
     Campus windesheim looproute (3)                       25.000              1.660.000                1.685.000             2015
     N35 (4)                                                                     250.000                  250.000    Afh. van prov.
     Doorstroomassen(5)                                   343.000                             235.000     578.000   Per deelproject
                                                                                                                    Begroting 2016
     Onderwijshuisvestingsplan (6)                      1.951.000              2.551.000                                         ev


     Structurele gemeentelijke lasten
     van bovenstaande voorgenomen
     investeringen (cumulatief)                            2016                  2017         2018           2019            2020
     Onderwijshuisvestingsplan                           45.000               175.000      286.000        320.000         336.000


Toelichting op de voorgenomen investeringen
1. Binnenstad:
    Dit uitvoeringsbudget is nodig om snel te kunnen inspelen op kansen en dient als hefboom voor ontwikkelingen van derden in
    de binnenstad. Van het budget binnenstad 2012-2015 . resteert nog €1.010.000. Dit bedrag is gereserveerd voor het
    Gasthuisplein. Besluitvorming hierover wordt verwacht in januari 2016.
    De opgaven voor de binnenstad worden steeds meer bekeken vanuit een nieuwe ambitie en focus waarbij vooral wordt ingezet
    op kort cyclische processen en hot spots. In 2015 wordt deze nieuwe ambitie onderzocht en uitgewerkt in een visie. Dit
    betekent dat het programma voor 2015 en 2016 is aangepast. Het aangepaste programma kan in 2015 worden opgepakt
    vanuit de resterende beschikbare middelen. Voor 2016 is bij de PPN in 2015 €700.000 aan extra incidentele middelen
    beschikbaar gesteld voor o.a. de routering, Voorstraat, Grote Kerk en Broerenkwartier. Op basis van de visie zal in april 2016
    bij de PPN een verdere invulling van het binnenstadprogramma voor 2017 en verder worden voorgelegd.
    Voor de coördinatie, communicatie, projectleiding en begeleiding van nieuwe initiatieven was voor 2015 nog een
    planbegeleidingsbudget beschikbaar . Vanuit het coalitieakkoord is een onderzoek gestart naar de structurele lasten
    waaronder de personele inzet, die met het programmamanagement binnenstad gemoeid zijn. Voor 2016 is de planbegeleiding
    binnen de bestaande middelen opgelost. In de PPN 2017-2020 zullen wij nader ingaan op het vervolg.
2. Spoorzone 1e tranche:
    De raad heeft op 21 januari 2013 een krediet van € 4.2 mln. beschikbaar gesteld voor het uitvoeren van zogenaamde no regret
    maatregelen in de reizigerstunnel zuidzijde (1e scope-interventie). Deze investering wordt gedekt uit de provinciale
    ontwikkelingsbijdrage Spoorzone (1e en 2e tranche).
    Vanuit de 1e tranche is nog een bijdrage van € 950.000 gereserveerd voor verbetering van de ruimtelijke kwaliteit voor gebied
    Noordzijde in aansluiting op reizigerstunnel. Met de provincie wordt nu overlegd over de inzet van deze middelen en de termijn
    waarop de uitvoering kan worden gestart.
                                                                     18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>3.   Looproute Campus-Windesheim:
     Dit project loopt mee in de planvorming van de Spoorzone, maar is geen onderdeel van de businesscase. j Wij verwachten
     een masterplan vastgoed van de Hogeschool Windesheim . Tezamen met de Hogeschool verkennen wij het effect van het
     masterplan op de route en wordt er een quick scan gemaakt van de alternatieven. Het resultaat van de quickscan zal eind
     2015 bekend zijn.
4.   N35:
     De besluitvorming over de gereserveerde bijdrage in het tekort van het provinciale project van €250.000 (als onderdeel van de
     pakketafspraken met het rijk) zal op zijn vroegst eind 2015, begin 2016 kunnen plaatsvinden, wanneer de oplevering van de
     N35 gepland staat.
5.   Doorstroomassen:
     Het totale project bedraagt €15 mln. waarvan € 1,2 mln. gemeentelijke middelen en € 13,8 mln.provinciale subsidie.
     Besluitvorming vindt plaats per deelproject. Inmiddels heeft besluitvorming plaatsgevonden over het werkplan 2011-2014 en
     over de uitvoering van de projecten Katerdijk, Pannenkoekendijk en Harm Smeengekade en de Willemskade. Met de provincie
     wordt nu overlegd over de uitvoering van de laatste fase van het project met mogelijkheden voor de oosterlijke as, Eekwal of
     Westerlaan en over de afloop van de subsidietermijn per juli 2016.
6.   Onderwijshuisvesting:
     De investeringen onderwijshuisvesting worden jaarlijks vastgesteld door actualisatie van het masterplan onderwijshuisvesting.
     Het onderwijshuisvestings-programma 2015 is inmiddels grotendeels (muv 0,6 mln gymaccomodaties) vastgesteld en verwerkt
     in de lopende projecten. Zie voor de gymaccommodaties berap2 2015 Het programma 2016 zal eind 2015 worden voorgelegd
     met een totaalkrediet bedrag van ca. € 3,1 mln.. Naast het huisvestingsprogramma 2016 staat voor de komende jaren het
     huisvestingsprogramma 2017 t/m 2019 gepland. De lasten van de geraamde investeringen t/m 2017 zijn gedekt. Voor
     investeringen vanaf 2018 zal de dekking bij de komende perspectiefnota's worden afgewogen.


B         Lopende projecten

Onder deze categorie vallen de investeringskredieten (exclusief de grondexploitaties) waarover de raad al een besluit heeft
genomen. Deze projecten worden gestart of zijn al in uitvoering. De investeringen vinden gefaseerd over meerdere jaren plaats in
zogenoemde jaarschijven.
Per 1/07/2015 staat er in totaal voor € 268,9 mln. aan lopende investeringen uit. Het gaat dan om de restantkredieten per
31/12/2014 (€ 231,7 mln.) aangevuld met nieuwe kredieten van genomen raadsbesluiten in 2015 (€ 37,2 mln.) voor oa. Beter
benutten, verkeersveiligheid, doorstroming OV lange termijn pannenkoekendijk, onderwijshuisvesting, versnellingsactie sociale
huur, Stadkamer etc.
Totaal lopende projecten met indicatieve               Totaal   Verwachte    Verwacht    Verwachte    Verwachte      Verwachte
bestedingsverwachting in jaarschijven               lopende        invest.   e Invest.      Invest.      Invest.   Invest. 2019
                                                      invest.        2015        2016         2017         2018              ev.
Verwachte investeringen per 31/12/2014            231,7 mln.

Nieuwe kredieten 2015                              37,2 mln.
t/m 1/7/2015

Totaal begrote jaar- schijf begroting 2016 per    268,9 mln.      114 mln.     60 mln.      35 mln.      20 mln.        39 mln.
1/7/2015


In de bijlage “investeringsoverzicht” van het bijlageboek is een detailoverzicht van de investeringsprojecten opgenomen.




                                                                 19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                       Investeringen per jaarschijf (in % mln.)




Relevante ontwikkelingen lopende projecten:
Hieronder wordt een aantal specifieke projecten toegelicht in verband met het wijzigen van de projectopzet cq. nieuwe
ontwikkelingen. De voortgang cq. afwijkingen op projecten worden eveneens toegelicht in de voortgangsrapportage projecten
(http://bit.ly/PnCQSY ) en de beleidsrapportage 2 2015..
Voortgang investeringsbesluit Spoorzone:
Aan de hand van de rapportage “Stad en Spoor verbonden” van 9 april 2013, die wordt gedragen door de samenwerkingspartners
provincie Overijssel, NS Stations en ProRail, is het Investeringsvoorstel Spoorzone opgesteld. Hierover heeft de gemeenteraad op
30 september 2013 een besluit genomen en daarbij een krediet van € 100,6 beschikbaar gesteld. Deze investering wordt gedekt
door bijdragen van: de provincie Overijssel van € 45 mln, de gemeente van € 45 mln, het ministerie van I&M van € 8,4 mln
(fietsparkeren) en derden van € 2,2 mln. De gemeentelijke bijdrage wordt gedekt door vanaf 2015 structureel € 3 mln. per jaar uit te
trekken.
De investeringsvoorstellen worden gefaseerd voorgelegd aan de raad. Per planelement zal op basis van een programma met
kostenraming en risicoberekening een kredietvoorstel worden gedaan.
Overeenkomstig de motie van 30 september 2013 over de projectbeheersing, aangenomen bij behandeling van de krediet
aanvraag van de Spoorzone, zal voor het project Spoorzone een aparte verantwoording via voortgangsrapportages plaatsvinden.
De raad heeft op 10 maart 2014 kennis genomen van het integrale plan van aanpak en de wijze van uitvoering en beheersing,
inclusief de afdoening van de op 30 september 2013 aangenomen motie.
In elk voor- en najaar wordt gerapporteerd, als onderdeel van de reguliere cyclus en bij de jaarrekening wordt aparte aandacht
besteed bij de accountantscontrole. Voor de laatste voortgang wordt verwezen naar de voortgangsrapportage projecten.
Voortgang Stadkamer en verbouwing stadhuis:

                                                                20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>In verband met asbest zal de verbouwing van de Stadkamer vertraging oplopen. Hierdoor zal de verhuizing van de bibliotheek
naar de Stadkamer niet tijdig kunnen plaatsvinden en moet er tijdelijke huisvesting gevonden worden. Tijdelijke huisvesting is
mogelijk in het stadhuis. Dit betekent dat de investeringen in de verbouw van het stadhuis worden uitgesteld.
Vrijval middelen diverse projecten:
Na 1 juli 2015 zijn bij de beleidsrapportage diverse projecten doorgelicht waarbij middelen zijn vrijgevallen. In deze
investeringsparagraaf is daar nog geen rekening mee gehouden. Bij het actualiseren van de investeringen aan het einde van het
jaar voor de jaarrekening zal dit worden verwerkt.


C         Vervangingsinvesteringen

Vanwege (economische) veroudering, slijtage worden jaarlijks vervangingsinvesteringen gedaan om bijvoorbeeld de veiligheid, de
bedrijfsvoering etc. te waarborgen. Een deel van de vervangingsinvesteringen loopt via de daarvoor ingestelde
onderhoudsreserves, voor het andere deel worden investeringskredieten aangevraagd, waarvan de lasten gedekt zijn uit de
jaarlijks te ramen vervangingsbudgetten. De vervangingsinvesteringen hebben in hoofdzaak betrekking op het beheer in de
openbare ruimte, onderwijshuisvesting en de bedrijfsvoering.
Aangezien de investeringen onderwijshuisvesting zowel uit de vervangingsinvesteringen, als uit de stadsuitbreidingsbudgetten en
uit nieuw beschikbare gelden bij de PPN worden gedekt, is deze post opgenomen onder cat. A.
In de begroting 2016 is voor € 5,4 mln. aan vervangingsinvesteringen opgenomen. Bij vaststelling van de begroting wordt impliciet
ook ingestemd met de genoemde vervangingsinvesteringen.

 Vervangingsinvesteringen
 (bedragen x € 1 mln.).                                         2016    Dekking kapitaallasten
 Beheer openbare ruimte (t.l.v. algemene middelen)                2,6   Uit jaarlijks vervangingsbudget
 Beheer openbare ruimte (via kostendekkende tarieven)             0,3   Parkeren
 Rioleringen                                                      0,2   Uitvoering cfm. GRP 2011-2015
 MPI (ICT-investeringen)                                          2,3   Uit bandbreedte ICT kapitaallasten
 Totaal                                                           5,4

De vervangingsinvesteringen beheer openbare ruimte, wagenpark en MPI investeringen zijn opgenomen in bijlage 2. De
vervangingsinvesteringen rioleringsplan zullen conform Gemeentelijke Rioleringsplan 2011-2015 worden uitgevoerd.

Stadsontwikkelfonds
Omdat wij de samenleving uitnodigen om de stad op een toekomstbestendige manier te (helpen)ontwikkelen is in het
coalitieakkoord de werking van het bestaande stadsontwikkelfonds verruimd. Met het fonds wordt beoogd een financiële bijdrage te
leveren aan grote en kleine initiatieven die samen de stad tot bloei brengen. Daarmee creëren we een hefboom voor investeringen
van onze partners.
Doelstelling van het fonds is het (tussentijds) mogelijk maken van initiatieven en projecten die een bijdrage leveren aan de sociale,
economische en/of fysieke ontwikkeling van (delen van) de stad. Het stadsontwikkelfonds bevat ongeoormerkte middelen, opdat
gedurende het gehele jaar besluiten door de raad kunnen worden genomen, waardoor flexibel kan worden ingespeeld op kansen
die zich voordoen.
De verwachting is dat de diversiteit aan initiatieven groot zal zijn. Als richtlijn om middelen beschikbaar te stellen gelden de
volgende criteria:
•    Het initiatief op sociaal, economisch en/of fysiek gebied dient de ontwikkeling van de stad en past binnen de gemeentelijke
     ambities zoals neergelegd in de vier agenda’s.( zie hoofdstuk van coalitieakkoord naar PPN)
•    Het initiatief levert rendement op voor een groot deel van de stad
•    Het initiatief kan verdere ontwikkelingen in de stad aanjagen.
•    Het initiatief is binnen een jaar uitvoerbaar.
•    De financiële bijdrage van de gemeente aan het initiatief bedraagt in principe maximaal 50% van het totaal (inclusief
     gemeentelijke uitvoeringskosten). Hierbij wordt ervan uitgegaan dat de initiatiefnemer het grootste deel van de kosten voor
     zijn/haar rekening neemt. Het college kan gelet op het belang van een initiatief voorstellen doen om van dit percentage af te
     wijken.
•    Het betreft investeringsprojecten die met cofinanciering van mede overheden (doorgaans provincie en eu ) gerealiseerd
     kunnen worden en passen binnen de ambities van Zwolle.
Opdat ook kleine initiatieven, waarvan de gemeentelijke bijdrage kleiner is dan € 15.000 gehonoreerd kunnen worden, zonderen
we een deel van het Stadsontwikkelfonds af ter waarde van € 150.000. Tevens stemmen wij de bestedingen af met het budget
burgercontacten in het kader van initiatiefrijk Zwolle.
Bij de PPN worden potentiële projecten zoveel mogelijk aangegeven. Er is geen sprake van voorbeslag. Om kansen die zich
voordoen te kunnen benutten, kan het college ook tussentijds voorstellen aan de raad doen, waarbij dekking via het
Stadsontwikkelfonds plaats vindt.
De vrije ruimte in het Stadsontwikkelfonds bedraagt € 2,65 mln.




                                                                 21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre> Stadsontwikkelfonds
 Stand per 1-1-2016                                                                                                     3.735.000
 Reeds genomen besluiten:
 •    N35 (reservering i.a.v. definitief besluit)                                                                        -250.000
 •    Binnenstad                                                                                                         -700.000
 •    Restant beschikbaar voor initiatieven                                                                              -135.000
 Vrije ruimte in Stadsontwikkelfonds                                                                                    2.650.000



Reserve incidentele bestedingen
De reserve incidentele bestedingen is leeg, in de begroting doen we het voorstel om € 0,75 mln. in de reserve te storten.
Aanwending van de reservemiddelen vindt normaliter plaats bij de integrale afwegingsmomenten in het voor- en najaar, maar
indien nodig of gewenst kan – in overleg met de raad - ook gedurende het jaar een beroep op de reserve worden gedaan.

Wet HOF en emu-saldo
De Wet HOF (Houdbare Overheidsfinanciën) is een vervolg op de Europese afspraak om de stabiliteit in de Eurozone te
handhaven. De Europese afspraak houdt in dat de nationale begrotingen maximaal een negatief EMU-schuld mogen hebben van
3% en op termijn moet worden afgebouwd naar 0%.
Eind 2013 heeft de Eerste Kamer ingestemd met het wetsvoorstel om de begrotingsnorm door te vertalen naar de gemeenten als
totaal en andere decentrale overheden (eveneens als totaal). Van een individuele norm per gemeente is geen sprake evenmin dat
er sancties aan een gemeente kunnen worden opgelegd. Indien de begrotingsnorm van de decentrale overheden als totaal
structureel worden overschreden dan zal het rijk met de medeoverheden in overleg treden hoe de overschrijding terug te dringen.
Wel is per gemeente een referentiewaarde (negatieve kasstroom) aangegeven. Voor Zwolle is de referentiewaarde voor 2015
bepaald op € 17,4 mln. negatief. De referentiewaarde is een indicatie van het aandeel dat een gemeente op basis van het
begrotingstotaal in de gezamenlijke tekortnorm heeft. De tekortnorm voor de decentrale overheden is 0,5% in 2015. De decentrale
overheden zijn met de minister in gesprek om ook voor 2016 de norm op 0,5% te houden. De minister handhaaft voorlopig het
eerdere voornemen om de tekortruimte te verlagen naar 0,4% in 2016, maar geeft wel aan dat gemeenten met hun investeringen
niet op deze ruimte moeten sturen. Voor 2016 wordt er geen referentiewaarde vastgesteld. In 2016 wordt bezien of de verlaging
van de tekortnorm in 2017 naar 0,3% realistisch is.
In het kader van de begroting is het verplicht informatie te verstrekken over het emu-saldo van de gemeente.
Op basis van de huidige investeringsplanning en going-concern uitgaven en inkomsten komt het EMU-saldo voor Zwolle er als
volgt uit:

 EMU – saldo Zwolle
                                                                                                  2015          2016          2017
 EMU-tekort / overschot                                                                            -75            -2             1
 Referentiewaarde Zwolle (norm o.b.v. 2015)                                                        -17           -17           -17
 Tekort / overschot                                                                                -58            -4            18

De overschrijding van de referentiewaarde is vooral het gevolg van de inzet van reeds ontvangen middelen (via reserves) en
activering van de uitgaven (rente en afschrijving), waarvan de dekking in latere jaren plaatsvindt. Dit betekent dat tegenover de
uitgaven geen directe ontvangsten in hetzelfde jaar staan. De werkelijke EMU-tekorten zijn vooral afhankelijk van het verloop van
de investeringen en de uitgaven en inkomsten op de grondexploitaties.
In bijlage 9 van het bijlageboek is een nadere onderbouwing opgenomen.




                                                                22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Programmabijdragen




                     23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Programma's 1 t/m 10




                       24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Programma 1 Volkshuisvesting

A. Beleidsdeel
Visie

Zwolle groeit: de nieuwbouwopgave van Zwolle
Zwolle is een aantrekkelijke stad om te wonen. Dat willen wij graag zo houden en zo mogelijk versterken. Demografische
ontwikkelingen laten zien dat Zwolle nog steeds groeit en zal doorgroeien tot 140.000 inwoners. De situatie op de woningmarkt
daagt de gemeente Zwolle en haar partners uit tot een nieuw strategisch en operationeel handelen. Er ligt een belangrijke uitdaging
voor elke partij om vanuit zijn eigen rol, verantwoordelijkheden en mogelijkheden een bijdrage te leveren aan de verbetering van de
doorstroming en het op peil houden van de woningproductie in Zwolle. Waarbij we vanuit de lokale overheid onze rol zien
veranderen naar die van stimulator, verbinder en richtinggever over de gewenste kwaliteit.

Het is voor de doorstroming, afzet van nieuwe woningen en de marktpositie van de bestaande woningvoorraad van groot belang
dat we door middel van nieuwbouw woonmilieus en woningen realiseren die door kwaliteit en diversiteit kleur toevoegen aan het
Zwolse palet. Dat betekent dat nieuwe woningen voor een belangrijk deel complementair moeten zijn ten opzichte van het
bestaande aanbod (qua type, kwaliteit, segmentering en prijs/kwaliteitsverhouding). Gezien de druk op de huurmarkt is de
toevoeging van sociale huurwoningen en beleggershuurwoningen van belang. Voor de koopmarkt gaat het vooral om kwalitatief
goede middel dure woningen. De woningmarkt is in 2015 aangetrokken. In de afgelopen jaren was een gemiddelde
woningproductie van 400 woningen per jaar ons streefdoel. Streven is om de komende jaren het ontwikkel- en bouwtempo te
verhogen naar gemiddeld 500 woningen per jaar. Hierbij gaat het om een mix van nieuwbouw en transformatie.

Woonconsument aan zet
De gemeente Zwolle blijft volop haar medewerking verlenen aan burgers die – al dan niet gezamenlijk – zelf een woning willen
realiseren. Zo zullen we de komende jaren voldoende kavels op verschillende locaties en in verschillende prijsklassen blijven
aanbieden aan particulieren. Met groepen die gezamenlijk een project willen realiseren, kijken wij waar er een geschikte locatie in
Zwolle is.

Aandacht voor de sociale voorraad; Versnellingsactie sociale huur
We zijn ons bewust van het tekort aan goedkopere woningen. Daarom willen we het aanbod van goedkopere woningen vergroten.
Beschikbaarheid, betaalbaarheid en kwaliteit van wonen maken we samen met de corporaties tot topprioriteit. We zetten ons deze
collegeperiode samen met de corporaties maximaal in om de netto voorraad met 400 sociale huurwoningen te laten groeien. In
2015 hebben wij een samenwerkingsovereenkomst gesloten met deltaWonen (namens de drie Zwolse corporaties) over de
versnelde realisatie van 300 woningen (netto-uitbreiding) in de bestaande stad, bovenop de reeds geplande uitbreiding in
Stadshagen (circa 120 woningen tot 2017).

Duurzaamheid en woonlasten
Duurzaamheid heeft binnen het woonbeleid een belangrijke plek. De kosten van energie vormen een steeds groter deel van de
woonlasten. Om de totale woonlasten voor bewoners betaalbaar te houden zijn lagere energielasten noodzakelijk. Voor de
corporaties ligt er dan ook een opgave om te werken aan energiebesparing in de bestaande woningvoorraad. Daarover zijn
prestatieafspraken met de corporaties gemaakt. Particuliere woningeigenaren worden via de regeling Verbeter en Bespaar Zwolle
gestimuleerd om energiebesparende maatregelen in hun woning te nemen. We hebben hierbij duidelijk voor ogen dat woonlasten
niet alleen door energielasten bepaald worden. Deze verschillende aspecten komen samen in het woonlastenexperiment dat we in
Holtenbroek samen met wijkbewoners uitvoeren.

Over de stijging van de huren maken wij jaarlijks afspraken met de corporaties, we voeren samen met de corporaties een
'betaalbaarheidsagenda' uit en verbinden het woonlastenbeleid met ons armoedebeleid. We zijn samen met de corporaties aan de
slag met het onderzoek naar een pilot voor een woonlastenfonds. We onderzoeken daarbij de mogelijkheid om maatwerk te bieden
aan mensen die volgens de criteria van Passend Toewijzen in een te dure huurwoning wonen.

Natuurlijke wijkvernieuwing
Het denken over en de aanpak van stedelijke vernieuwing is in de loop van de jaren geleidelijk aan sterk veranderd. Er wordt
steeds minder gekozen voor grootschalige sloop en nieuwbouw. Het gaat veel meer om renovatie en verbetering van het
bestaande gebied en de bestaande woningvoorraad. Hierbij wordt niet alleen gekeken naar fysieke maatregelen, maar ook naar
een combinatie van fysieke, economische en sociale ingrepen/ investeringen. Leidend hierbij is het principe van natuurlijke
wijkvernieuwing: de bewoners worden nauw betrokken bij de planvorming. Hierbij gaat het er wat ons betreft in optima forma om
dat wijken zichzelf op eigen kracht steeds weer kunnen vernieuwen.




                                                                 25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Wonen en zorg
Bijzondere doelgroepen nemen in ons woonbeleid een belangrijke plek in. De ontwikkelingen rondom het scheiden van wonen en
zorg, de transitie naar een kern AWBZ en de overheveling van taken in het sociaal domein maken dat de structurele verbinding
tussen wonen en zorg voor de komende jaren verder versterkt moet worden. Onder de noemer WWZ038 is in 2013/2014 een
intensieve samenwerking tussen partijen gestart om het principe van 'scheiden wonen en zorg' vorm te geven. Met als doel dat
ouderen en andere groepen mensen met een beperking op deze manier zelfstandig in de wijk kunnen wonen.

Ontwikkelingen

Per 1 juli 2015 is de nieuwe woningwet in werking getreden. De wet regelt het kader waarbinnen de corporaties moeten handelen
en betekent dat gemeente, corporaties en huurdersorganisaties in gezamenlijkheid en gelijkwaardigheid afspraken met elkaar
maken oer de opgaven op het terrein van wonen. Wij zijn in 2015 gestart met het traject om te komen tot nieuwe prestatieafspraken
voor de periode 2016-2019.
Daarnaast maken wij samen met alle andere gemeenten in West Overijssel afspraken met de provincie op het terrein van wonen.
Dit resulteert in concrete bilaterale afspraken met de provincie over wederzijdse inspanningen en activiteiten op diverse
deelaspecten binnen het woonbeleid (doelgroepen, (waaronder statushouders), bestaande voorraad, wonen en zorg,
betaalbaarheid en het nieuwbouwprogramma).

Relevante kaderstellende nota's

•      De Zwolse Woonagenda 2013-2017
•      Prestatieafspraken met de provincie 2010-2015
•      Prestatieafspraken gemeente - woningcorporaties 2014-2017
•      Structuurplan Zwolle 2020
•      Programma’s, overeenkomsten en (ruimtelijke) plannen voor de grotere woningbouwprojecten, bijvoorbeeld Stadshagen

Wat willen we bereiken en wat gaan we doen
    Doelstellingen/maatschappelijke effecten
      Keuzevrijheid voor de woonconsument: in ieder woonmilieu is aanbod. Variatie in aanbod, qua prijssegment, koop, sociale-en beleggershuur
      en woonmilieu. Met dit diverse aanbod binden we verschillende doelgroepen aan de stad.
    Streefdoel/indicator
      Toevoegen van netto minimaal 400 woningen per jaar (2013 t/m 2017), waarvan 180 in Stadshagen.
      Passend bij de marktsituatie keuzes maken, faseren en doseren of aanjagen van projecten (zie a)
    Nulsituatie                                      Norm van 2016                                  Activiteiten
    In 2015 worden naar verwachting (aug. 2015)      De norm voor de nieuwbouwproductie             Projecten toetsen aan de kleurenwaaier. (zie b)
    tussen de 400 en 450 woningen opgeleverd.        bedraagt 400 woningen per jaar.
                                                     Opleveren van 180 woningen in                  Stimuleren en versnellen van realisatie
                                                     Stadshagen.                                    beleggershuur in Zwolle. Geprognotiseerde
                                                     Opleveren van 220 in overig Zwolle.            marktvraag is circa 50 woningen per jaar (zie c)

                                                                                                     Oplevering woningbouwprojecten 2015 o.a.:
                                                                                                     •   16 patiowoningen in Westenholte
                                                                                                         Stinspoort (onderdeel van de
                                                                                                         versnellingsactie)
                                                                                                     •   43 goedkope koopwoningen in Vrij
                                                                                                         Werkeren (fase 1)
                                                                                                     •   43 woningen in Holtenbroek, afronding
                                                                                                         Muziekwijk
                                                                                                     •   11 kadewoningen Frankhuis, Stadshagen
    Streefdoel/indicator
    Keuzevrijheid voor de woonconsument: stimuleren van (collectief) particulier opdrachtgeverschap (CPO). De mogelijkheden van (collectief)
    particulier opdrachtgeversschap worden vergroot, initiatieven wordt ruimte geboden en worden gefaciliteerd.
    Nulsituatie                                        Norm van 2016                                  Activiteiten
    Initiatief van Krasse Knarren is in                CPO projecten zoals Krasse Knarren             Vervolg planvorming Krasse Knarren
    planvoorbereidingsfase.                            faciliteren.                                   Stimuleren van nieuwe initiatieven door
                                                       Nieuwe initiatieven stimuleren                 acquisitie en communicatie via App 'Zwolle
                                                       Voldoende kavels op verschillende locaties     Woont'.
                                                       en in verschillende prijsklassen blijven       Actieplan stimuleren CPO-aanpak Zwolle.
                                                       aanbieden aan particulieren.                   In Stadshagen, Oude Mars, Kloosterakker en
                                                                                                      Kiekeboslaantje worden kavels aangeboden.
    Streefdoel/indicator
    We willen een divers aanbod hebben om studenten en jongeren aan de stad kunnen binden. In het nieuwbouwprogramma lag de focus in de
    afgelopen jaren op realisatie van specifieke studentenhuisvesting. In de periode 2011-2015 is de behoefte van circa 75 studenteneenheden per
    jaar ingevuld met de grootschalige ontwikkeling van Talentplein. Nieuw behoefteonderzoek is noodzakelijk om de behoefte tot 2025 te bepalen.
    Hierbij zullen wij ook de behoefte aan betaalbare huisvesting voor jongeren betrekken.
    Nulsituatie                                        Norm van 2016                                  Activiteiten
    In 2015 is de derde toren van de                   Norm voor de periode 2016-2025 bepalen         Uitvoeren van behoefteonderzoek voor
    studentenhuisvesting aan de Roelenweg/             door behoefte onderzoek.                       huisvesting voor jongeren en studenten tot
    Pannenkoekendijk van Talentplein opgeleverd.                                                      2025
                                                                          26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre> Streefdoel/indicator
 Wij willen een grote variatie aan woningen beschikbaar hebben, zodat we verschillende groepen, zoals starters aan de stad kunnen binden.
 Binnen het nieuwbouwprogramma is voldoende aanbod voor starters. Daarnaast is het voor starters vooral van belang dat er voldoende
 doorstroming is op de woningmarkt.
 Nulsituatie                                       Norm van 2016                                 Activiteiten
 Op de woningmarkt in Zwolle is veel aanbod in     -                                             In nieuwbouwprogramma voldoende aanbod
 het goedkope marktsegment. Financiering                                                         van goedkope betaalbare koopwoningen.
 koopwoningen is gunstig door lage                                                               Uitbreiding van de sociale voorraad
 rentestanden. Markt past zich aan op nieuwe                                                     Inzet op versnelling uitbreiding beleggershuur.
 hypotheekvoorwaarden.
 In 2015 is starterslening na uitputting van het
 budget niet verlengd.
 Starters die vanwege hoogte van het inkomen
 of type arbeidscontract niet kunnen kopen zijn
 aangewezen op de krappe huurmarkt.


 Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 Wij willen het aanbod van sociale huurwoningen vergroten om voldoende betaalbare woningen voor de mensen met een inkomen tot € 34.000
 in de stad beschikbaar te hebben, en daarmee wachtlijsten te verkorten.
 We willen bevorderen dat sociale huurwoningen voor de laagste inkomens betaalbaar blijven, door uitvoering te geven aan de acties in de
 betaalbaarheidsagenda waaronder afspraken over de huurverhogingen, passend toewijzen van sociale huurwoningen.
 We willen bevorderen dat sociale huurwoningen voor de laagste inkomens betaalbaar blijven door samen met de corporaties maatwerk te
 leveren in situaties waarin door inkomensachteruitgang de woonlastenquote te hoog is t.o.v. het inkomen.
 Streefdoel/indicator
 In de periode van 2014 tot 2018 wordt de sociale voorraad uitgebreid met netto 400 woningen door realisatie van extra sociale huurwoningen
 door de corporaties.
 Nulsituatie                                    Norm van 2016                                    Activiteiten
 In 2015 is de samenwerkingsovereenkomst        Planvoorbereiding voor de (her)ontwikkeling        Planvoorbereiding voor de
 tussen gemeente en deltaWonen (namens          van de separate locaties. Het streven is om        (her)ontwikkeling van de separate locaties.
 de drie corporaties) getekend met afspraken    de locaties in 2017 in realisatie te brengen.      Het streven is om de locaties in 2017 in
 door ontwikkeling van diverse                                                                     realisatie te brengen.
 woningbouwprojecten te komen tot een
 uitbreiding van circa 300 woningen.

 Streefdoel/indicator
 Met de gemeente Kampen en de vier corporaties in de woningmarkt Zwolle-Kampen is in 2015 de Agenda voor Betaalbaar wonen opgesteld.
 Over de uitwerking van de diverse onderdelen worden in de prestatieafspraken 2016-2019 verdere afspraken gemaakt. Onderdeel van de
 betaalbaarheidsagenda is dat de huren gematigd stijgen (minder dan wettelijk toegestaan) en het passend toewijzen wordt ingevoerd.
 Nulsituatie                                   Norm voor 2016                                  Activiteiten
 In 2015 is de Agenda voor Betaalbaar          Gematigde huurstijging.                         Corporaties voeren in het
 wonen opgesteld. Afspraken over concrete      Invoeren van passend toewijzen in de            woonruimteverdeelsysteem het systeem van
 uitvoering worden vastgelegd in de            woonruimteverdeling                             passend toewijzen in. (i)
 prestatieafspraken 2016-2019.                                                                 Onderzoek naar mogelijkheden pilot
                                                                                               woonlastenfonds (j)

Relaties met andere programma’s
Programma 14.




                                                                       27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre> Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 Vanuit de woonlastenbenadering duurzaamheid en vermindering van energiekosten stimuleren zodat woonlasten ook op langere termijn
 betaalbaar blijven.
 Streefdoel/indicator
 In de bestaande woningvoorraad van corporaties zijn alle woningen in 2020 verbeterd naar label B of minimaal 2 labelstappen vooruit gegaan.

 Nulsituatie                                   Norm van 2016                                  Activiteiten
 De drie Zwolse corporaties laten in 2013 de   -                                              Uitvoering geven aan de prestatieafspraken
 snelste en grootste verduurzaming zien,                                                      2016-2019 (jaarschijf 2016)
 bleek uit een meting in 2014 van Stook-je-
 rijk, een samenwerking tussen Natuur- en
 milieufederaties en de Woonbond. In het
 kader van het energieakkoord moet de
 energie-index van de sector per jaar 0,06
 afnemen. Gemiddeld haalt de sector 0,04.
 De Zwolse corporaties gemiddeld 0,10
 (WOB 0,09, SWZ 0,10 en dW 0,11).
 Realisatiecijfers 2014:
 deltaWonen: 159 woningen met D, E,
 F en G-label opgewaardeerd naar
 minimaal label B.
 Openbaar Belang: 139 woningen.
 energetisch verbeterd.
 SWZ: 416 woningen met D, E, F of G-label
 zijn opgewaardeerd naar A, B of C-label.
 Streefdoel/indicator
 Met wijkbewoners en stakeholders/ investeerders/ eigenaren in een wijk komen tot gezamenlijke afspraken over duurzaamheid en woonlasten.

 Nulsituatie                                    Norm van 2016                                  Activiteiten
 'Het Woonlastenexperiment, hoe een             -                                              Voor de businesscase ‘Wijkgericht
 Wijkonderneming kan bijdragen aan                                                             afkoppelen’, gaan we in Dieze samen met
 woonlastenverlaging in Holtenbroek” is                                                        Wijbedrijf Dieze een experiment aan met de
 afgerond en heeft geresulteerd in                                                             opzet van een ‘Wijkbegroting’.
  6 businesscases.
                                                                                               In gesprek met marktpartijen stimulering
                                                                                               uitvoering overige businesscases in
                                                                                               Holtenbroek

                                                                                               Actieve inzet kennisdeling en verbinding
                                                                                               overige wijken van Zwolle.
 Streefdoel/indicator
 In 2020 worden alle nieuwe woningen energie neutraal gebouwd.

 Nulsituatie                                    Norm van 2016                                  Activiteiten
 Tot aan juli 2015 is aan 379 woningen          -                                              Stimulering marktpartijen om energie neutraal
 subsidie verleend voor extra                                                                  te bouwen.
 duurzaamheidsmaatregelen bij
 nieuwbouwwoningen.                                                                            Themasessie duurzaamheid in het Concilium

                                                                                               Inbreng in gebiedsontwikkelingen
                                                                                               (Stadshagen, Spoorzone, etc.).

 Streefdoel/indicator
 In 2020 zijn in 2500 woningen in de particuliere voorraad energiebesparende maatregelen uitgevoerd (zie i)

 Nulsituatie                                    Norm van 2016                                  Activiteiten
 In de periode 2010 tot eind 2014 bij circa     -                                              Continuering aanpak Provincie Overijssel
 1200 woningen energiebesparende                                                               energiebesparing bestaande voorraad
 maatregelen ingezet met de het provinciale
 Energiefonds en de subsidieregeling
 duurzaamheid particuliere woningen.


Relaties met andere programma’s
Programma 4.




                                                                       28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre> Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 Bevorderen van een toename van woonkwaliteit en betaalbaarheid in de bestaande wijken volgens principes van natuurlijke wijkvernieuwing;
 het vernieuwingsproces verloopt op organische wijze, beheer en ontwikkeling worden samen genomen en het aanboren van de kracht en de
 eigen investeringen van bewoners komen meer centraal te staan.
 Streefdoel/indicator
 Op basis van de monitoringsuitkomsten van het Buurt voor buurt-onderzoek en het Early Warning wordt gekeken op welke plekken in de stad
 sprake is van een negatieve score door fysieke kenmerken voor woning en/of woonomgeving. Op die plekken wordt ingezet op de verbetering
 van de fysieke aspecten van de woning en/of woonomgeving met als doel bij de volgende monitoring tot betere scores te komen.
 Nulsituatie                                    Norm van 2016                                Activiteiten
 Uitkomsten Buurt voor buurt en Early                                                        Start bouw woningen SWZ aan de Bachlaan.
 warning en de genoemde waarden daarin                                                       Dieze Oost; complexrenovatie en incidentele
 t.a.v. fysieke aspecten (woningen en                                                        sloop-nieuwbouw door SWZ en deltaWonen
 woonomgeving).                                                                              en kwaliteitsverbetering openbare ruimte door
                                                                                             gemeente.
 In 2015 zijn uitkomsten geanalyseerd en
 stadsdeeladviezen opgeleverd.


 Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 Mensen met een beperking in staat stellen zo lang mogelijk zelfstandig te wonen.

 Streefdoel/indicator
 Met partners in het kader van het programma WWZ038 vormgeven aan de mogelijkheden van mensen met een zorg- en ondersteuningsvraag
 zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen (zie g).
 Nulsituatie                                      Norm van 2016                         Activiteiten
 In 2014 is het programma WWZ038 gestart          -                                     In samenwerking met partijen in WWZ038
 om de voorbereidingen te treffen voor de                                               werken aan de afspraken over het zelfstandig
 invoering van scheiden van wonen en zorg                                               wonen van mensen met een zorg- en
 per 2015.                                                                              ondersteuningsvraag.
                                                                                        Uitvoering geven aan de prestatieafspraken
                                                                                        wonen en zorg met de corporaties (jaarschijf
                                                                                        2016)
Relaties met andere programma’s
Programma's 11 en 12.




                                                                       29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>B: Financieel deel
Budget o.b.v. bestaand beleid                                                      Rekening          Begroting           Meerjarenraming
                                                                                           2014      2015       2016    2017    2018    2019
Lasten                                                                                    3.113      2.551      1.599   1.584   1.557   1.507
Baten                                                                                     2.244      1.450      1.008    993     966       916
Resultaat voor bestemming                                                                  -869     -1.101       -591    -591    -591      -591
Reservemutaties:                                                                         -1.264         19



Resultaat na bestemming                                                                  -2.133     -1.082       -591    -591    -591      -591



Toelichting verschil 2016 t.o.v. 2015:
Naast een verschuiving van de lasten naar het programma bedrijfsvoering zijn de rentelasten en -inkomsten van
woningbouwinstellingen en WBWZ vanwege aflossing leningen verlaagd.



Toelichting mutaties meerjarenraming:
ontwikkeling kapitaallasten                                                                                               15      42        92
aanpassing baten vanwege ontwikkeling kapitaallasten                                                                      -15     -42       -92



Structurele bestedingen PPN 2016-2019:
Wonen                                                                                                             -33     -33     -33       -33




                                                                      30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Financiële structuur lasten en baten bestaand beleid (bedragen x € 1.000)




Aandeel beïnvloedbare lasten in totale lasten programma (bedragen x € 1.000)




                                                           31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Programma 2 Economie

A. Beleidsdeel
Visie

Zwolle is een krachtige stad in een economisch sterk presterende regio. Onze stad functioneert daarbij als motorblok voor de
regionale economische ontwikkeling. Tegelijkertijd voegt de regio extra kwaliteit toe met een hoogwaardig klimaat om te wonen en
te recreëren en met een arbeidsmoraal die landelijk hoog aangeschreven staat. Voorwaarde voor het vasthouden van deze
economische toppositie is het anticiperen en inspelen op kansrijke ontwikkelingen. Dit is des te meer van belang nu het er op lijkt
dat de economie weer aantrekt. Onze kansen pakken luidt het motto voor 2016.

Ontwikkelingen

Voor een blijvend krachtig economisch fundament speelt een aantal elementen een rol zoals daar zijn.

•   Concurrerend ondernemersklimaat
    Voor bedrijven is het van groot belang dat het regionale ondernemersklimaat vertrouwen geeft om te investeren. Dat betekent
    dat er wordt ingespeeld op de behoeften van bedrijven in het bieden van mogelijkheden om uit te breiden, te groeien of te
    vernieuwen. In 2016 willen we ons accountmanagement voor starters, zzp-ers en de allerkleinste MKB bedrijven intensiveren.

•   Aantrekkelijke locaties
    Voor bedrijven op bedrijventerreinen, zakelijke dienstverleners, onderwijs- en onderzoeksinstellingen en winkels in
    winkelcentra is het essentieel dat hun vestigingsplaats voldoet. De binnenstad als vestigingsplaats voor zeer diverse
    ondernemingen is een belangrijk speerpunt voor 2016.

•   Vitale arbeidsmarkt
    De regionale arbeidsmarkt biedt werkgevers in kwalitatieve en kwantitatieve zin de geschikte arbeidskrachten. De 'battle for
    brains' is een landelijk fenomeen en ook van belang voor Zwolle. Banen komen niet vanzelf. Banen komen als er ‘business’ is.
    Het stimuleren van die 'business' is daarom belangrijk.

•   Gerichte dienstverlening
    Ondernemers hechten veel waarde aan goede communicatie met de gemeente. We krijgen verschillende voldoendes voor
    onze dienstverlening. Zaak is echter nooit tevreden te zijn en steeds te willen verbeteren. Er ligt hierbij een sterke relatie met
    programma 16 'Visie op dienstverlening'.

•   Aantrekkelijke voorzieningen
    Het gaat hierbij om winkels, horecagelegenheden, toeristische voorzieningen en vermaakscentra, evenementen, verzorgende
    diensten als scholen en ziekenhuis etc. Deze voorzieningen moeten er voor zorgen dat Zwolle een aantrekkelijke stad blijft
    voor de eigen inwoners. We hopen dat de Zwollenaren, burgers en bedrijven, dit ook gaan uitdragen in hun netwerken. Daar
    waar mogelijk zullen wij dit ondersteunen opdat Zwolle een nog aantrekkelijker stad wordt om te wonen, werken, winkelen of
    recreëren en waar ook veel mensen van buiten Zwolle op afkomen.

Naast de aandacht voor de reguliere sectoren zoals kantoren, detailhandel en acquisitie, ontstaan er ook vele duurzame initiatieven
in Zwolle. Duurzaam betekent in de economische context zuiniger om te gaan met grondstoffen, producten, onze leefwereld en
elkaar. Circulaire economie, cradle to cradle en de deeleconomie zijn verschillende verschijningsvormen van duurzame
economische ontwikkelingen. Vaak kenmerken deze initiatieven zich door een lokale focus: door dichtbij huis met elkaar samen te
werken ontstaan nieuwe kansen. Dit heeft waardevolle neveneffecten, zoals een sterkere sociale cohesie en meer
zelfredzaamheid.
Bedrijfsleven, overheid maar ook onderwijs en andere sectoren zijn deze nieuwe manieren van zakendoen aan het ontdekken. De
rol van de overheid is meebewegen, richting geven en faciliteren waar nodig. Met de juiste prikkels kan de gemeente
ontwikkelingen op gang te krijgen.




                                                                  32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Relevante kaderstellende nota's

•       Structuurplan Zwolle 2020
•       Kadernota bedrijventerreinen
•       Kadernota kantoren 2011-2020
•       Kadernota detailhandel 2012-2020
•       Innovatieagenda The Next Step: Coalition of the Willing in de Regio Zwolle
•       Horecavisie 2012-2017 Gastvrij en Vitaal
•       Nota evenementenbeleid
•       Beleidsnota hotels
•       Toeristisch offensief
•       Regionale werkgeversdienstverlening IJssel-Vecht (juni 2012)
•       Rapport Zwolle bij top van Nederlandse binnensteden
•       Ontwikkelingsprogramma Binnenstad 2020
•       Beleidskader Commerciële Vrijetijdsvoorzieningen 2011-2025
•       Beleidsregel Bed & Breakfast 2011
•       Marketing en acquisitiestrategie werklocaties
•       Agenda Duurzaamheid




Wat willen we bereiken en wat gaan we doen
    Doelstellingen/maatschappelijke effecten
    Concurrerend vestigingsklimaat voor bedrijven

    Streefdoel/indicator
    De gemeente Zwolle behoort in 2020 tot de 10 meest gastvrije en best presterende gemeenten van Nederland als het gaat om
    dienstverlening aan inwoners en ondernemers.
    Nulsituatie                                     Norm van 2016                              Activiteiten
    •    In 2015 waardeerde het                     Klanttevredenheid 7,2                      •    Intensiveren accountmanagement
         Ondernemerspanel de dienstverlening                                                        starters, ZZP-ers en kleine MKB-
         van Zwolle gemiddeld met een 6,7.                                                          bedrijven.
         Kleinere (MKB) ondernemers weten                                                      •    Implementatie van Dimpact CRM
         onvoldoende waarvoor zij bij de                                                            systeem.
         gemeente terecht moeten/ kunnen.                                                      •    Zwolle neemt deel aan een landelijke
    •    Zwolle is in 2013 uitgeroepen tot MKB                                                      pilot van EZ inzake wet- en regelgeving.
         vriendelijkste stad van Nederland en                                                  •    Verbeteren profiel accountmanagement
         Zwolle staat in de top 3 van MKB                                                           op de website.
         vriendelijkste gemeenten in Overijssel.                                               •    Aansluiten op initiatieven van Dimpact
                                                                                                    en KING om digitale dienstverlening te
                                                                                                    verbeteren.
                                                                                               •    Nader onderzoek naar aansluiting op
                                                                                                    Mijnoverheid/Berichtenbox,
                                                                                                    Ondernemingsdossier en verder
                                                                                                    toepassen van e-herkenning.
                                                                                               •    Halfjaarlijks afstemmingsoverleg met
                                                                                                    regiogemeenten over de verdere
                                                                                                    professionalisering van de
                                                                                                    dienstverlening aan ondernemers.




                                                                            33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Streefdoel/indicator
Zorgen voor een voldoende kwantitatief en kwalitatief aanbod van vestigingslocaties.

Nulsituatie                                      Norm van 2016                                Activiteiten
In 2014 is op de bedrijventerreinen              De prognose is 3 hectare uitgifte op         •    Conform de kadernota
Hessenpoort en Marslanden bijna 2 hectare        gemeentelijke kavels                              bedrijventerreinen is de pro actieve
bedrijventerrein uitgegeven.                                                                       inspanning gericht op de uitgifte van ca.
                                                                                                   3 hectare nieuwe kavels op
                                                                                                   Hessenpoort en Marslanden.
                                                                                              •    Samenwerking Provada door
                                                                                                   gezamenlijke lobby, acquisitie en
                                                                                                   marketing.
                                                                                              •    Faciliteren BIZ Hessenpoort.
                                                                                              •    Faciliteren bedrijfsactiviteiten op
                                                                                                   inbreidingslocaties, met name op Voorst
                                                                                                   en Marslanden A.

Het leegstandspercentage Zwolse kantoren         Streven is om de leegstand in Zwolle onder   Transformatieteam operationeel.
is circa 19%, gelijk aan het landelijk           het landelijk niveau te krijgen              Samenwerking met het Rijk, provincie en
gemiddelde. Op de totale kantorenvoorraad                                                     HMO over huisvesting in Zwolle en
van ca. 800.000 m² bedraagt de                                                                voorkomen leegstand (op basis van
kwantitatieve leegstand 135.000 m².                                                           convenanten).




Doelstellingen/maatschappelijke effecten
Werkstad voor eigen inwoners en regio

Streefdoel/indicator
Jaarlijkse banengroei 0,5%-punt boven landelijk gemiddelde

Nulsituatie                                      Norm van 2016                                Activiteiten
•    De verhouding tussen het aantal banen       •    De werkgelegenheidsfunctie van Zwolle   •    Er wordt met 19 gemeenten en de
     en het aantal inwoners van 15 tot en             is in 2016 : 107%.                           provincie Overijssel samengewerkt aan
     met 64 jaar is in 2014 107% (107            •    Groei van de werkgelegenheid 0,5%            de uitvoering van de economische
     banen voor 100 inwoners).                        boven landelijk gemiddelde.                  agenda van de Regio Zwolle.
•    De (negatieve) groei van de                 •    Jaarlijkse groei van aantal bedrijven   •    Zwolle participeert in de Economic Board
     werkgelegenheid in 2014 was ten                  gelijk aan het landelijk gemiddelde.         Regio Zwolle.
     opzichte van 2013 -0,6%. Landelijk          •    Het percentage startende                •    In het Werkbedrijf Regio Zwolle wordt
     was de krimp -1,1%                               ondernemingen als aandeel in het             vorm en inhoud gegeven aan het
•    De toename van het aantal vestigingen            totaal aantal ondernemingen is               regionaal arbeidsmarktbeleid.
     2014 ten opzichte van 2013 was 3,7%.             minimaal even hoog als het landelijke   •    Intensiveren accountmanagement
     Landelijk was de groei 1,9%.                     cijfer.                                      starters, ZZP-ers en kleine MKB
•    In Zwolle zijn in 2014 ruim 1.300                                                             Bedrijven.
     bedrijven gestart. Het aantal starters is
     12,2% van het totaal aantal
     ondernemingen (nationaal is die
     verhouding 11,4%).

Streefdoel/indicator
Versterken samenwerking onderzoek-onderwijs-ondernemers-overheid

Nulsituatie                                      Norm van 2016                                Activiteiten
Vanuit de regionale clusters kunststof, health   Continueren en uitbouwen                     •    Namens de regiogemeenten vervult
and care en logistiek is Zwolle betrokken bij    •    PSP                                          Zwolle het trekkerschap van het cluster
•    Polymer Science Park (PSP)                  •    Health Innovation Park                       Kunststof/Polymer Science Park en
•    Helath Innovation Park                      •    Port of Zwolle                               Health and Care/Health Innovation Park
•    Port of Zwolle i.o                                                                       •    Fasegewijze overdracht (tot en met 2018)
                                                                                                   van gemeentelijke havenactiviteiten
                                                                                                   (Zwolle-Kampen-Meppel) naar Port of
                                                                                                   Zwolle
                                                                                              •    Ondersteunen Kennispoort




                                                                        34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Doelstellingen/maatschappelijke effecten
Zwolle: koop- en recreatiecentrum van de regio

Streefdoel/indicator
Zwolle in 2020 bij de top tien van meest gastvrije steden van Nederland

Nulsituatie                                      Norm van 2016                                Activiteiten
•    In 2014 ontving Zwolle 1.168.000            •   Zwolle heeft in 2016 minimaal            •    Overleg met Zwolle Marketing over
     bezoekers met in totaal 2.500.000               1.370.000 bezoekers met in totaal             activiteiten.
     bezoeken.                                       2.950.000 bezoeken (volgens het CVO      •    Faciliteren Project Broerenkwartier.
•    In 2014 waren de bestedingen per                stedenonderzoek).                        •    In samenwerking met alle partijen
     persoon per bezoek 39 euro.                 •   De binnenstad van Zwolle behoudt in           opstellen visie voor de binnenstad 2013.
•    het aantal overnachtingen in hotels,            2016 een stabiele positie in de top 10   •    Uitvoering geven aan beleidskader
     B&B en campings was was in 2014                 van Nederland volgens Van Spronsen            commerciële vrijetijdsvoorzieningen.
     172.125                                         onderzoek `Meest gastvrije stad´.        •    Uitvoering geven aan beleidsregel bed en
•    Toeristisch imago in 2014 is volgens        •   Aantal overnachtingen 195.000                 breakfast 2011 en horecavisie 2012-2017
     onderzoek van LaGroup 6.5.                  •   Leegstand winkels in Zwolle op                'gastvrij en Vitaal.
•    Leegstand van winkels in Zwolle ligt            landelijk niveau.                        •    Samenwerking met Vechtdal om regio
     vrijwel op landelijk niveau.                •   Toeristisch imago minimaal op                 met Zwolle tot centrum van heerlijk
                                                     hetzelfde niveau.                             gezond eten te maken.
                                                                                              •    Uitvoeren ontwikkelingsprogramma
                                                                                                   Binnenstad.
                                                                                              •    Uitvoeren en evalueren kadernota
                                                                                                   detailhandel 2012-2020.
                                                                                              •    Leegstand winkels monitoren.
                                                                                              •    Faciliteren BedrijveninvesteringsZone
                                                                                                   Dieze Centrum.
                                                                                              •    Faciliteren ZwolleFonds .
                                                                                              •    Uitvoering geven aan beleidsnota
                                                                                                   evenementen Zwolle heeft het allemaal.




                                                                      35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>B: Financieel deel
Budget o.b.v. bestaand beleid                                              Rekening           Begroting             Meerjarenraming
                                                                                   2014       2015        2016     2017      2018     2019
Lasten                                                                            3.513       2.374       1.728   1.666      1.659    1.651
Baten                                                                             1.635        752         753      703       703      703
Resultaat voor bestemming                                                         -1.878     -1.622        -975    -963       -956     -948
Reservemutaties:                                                                      71         32
reserve dekking kapitaallasten                                                                              32       32        32       32
Resultaat na bestemming                                                           -1.807     -1.590        -943    -931       -924     -916



Toelichting verschil 2016 t.o.v. 2015:
Naast een verschuiving van lasten naar het programma bedrijfsvoering is de ombuiging stadsmarketing en een budgetverhoging
in het kader van de regionalisering, conform besluit PPN 2016-2019 doorgevoerd.



Toelichting mutaties meerjarenraming:
Vrijvallende kapitaallasten                                                                                          62        69       77
Dividend Wadinko                                                                                                    -50        -50      -50



Bezuinigingen bij begroting 2015:
Ombuigen stadsmarketing                                                                                    150      150       150      150



Structurele bestedingen PPN 2016-2019:
Regionalisering                                                                                             65       65        65       65



Incidentele bestedingen PPN 2016-2019:
Accountmanager MKB                                                                                          -60     -60        -60




                                                                      36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Financiële structuur lasten en baten bestaand beleid (bedragen x € 1.000)




Aandeel beïnvloedbare lasten in totale lasten programma (bedragen x € 1.000)




                                                           37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Programma 3 Bereikbaarheid en mobiliteit

A. Beleidsdeel
Visie

Wonen, werken en recreëren, onderwijs krijgen en winkelen: in Zwolle is het mogelijk. Voor het doen van deze activiteiten is het
vaak nodig dat mensen zich verplaatsen naar een andere locatie: het kantoor, ziekenhuis, de school of winkel en – weer terug –
naar huis. De gemeente zet zich er voor in dat deze verplaatsingen van deur tot deur goed verlopen. Het programma Mobiliteit is
daarmee dienend aan de activiteiten van inwoners, instellingen, verenigingen en bedrijven. De mate waarin mobiliteit mogelijk
wordt gemaakt draagt bij aan het vestigingsklimaat voor inwoners en bedrijven. Zwolle heeft daarin een sterke reputatie vanwege
bijvoorbeeld de centrale ligging in het hoofdwegen- en spoorwegennet en de recente verkiezing tot Fietsstad van Nederland. De
ambitie is met dit programma verder te werken aan een ‘gastvrij Zwolle'.

Mobiliteit is meer dan het snel bereiken van je bestemming. Het begrip ‘gastvrij’ veronderstelt dat ook ten aanzien van leefbaarheid
en veiligheid Zwolle een prettige plaats is om te verblijven. In die zin richt het programma Mobiliteit zich op een optimaal evenwicht
tussen bereikbaarheid, leefbaarheid en veiligheid. Dit brede perspectief is nodig, omdat de gemeente vanwege de verplaatsingen
van mensen tot allerlei keuzes wordt gesteld in de inrichting van de openbare ruimte en de benutting daarvan. Denk daarbij aan
autoluwe gebieden, de prioriteit voor fietsverkeer bij verkeerslichten en op fietsstraten, het accommoderen van
(fiets)parkeerplaatsen in de binnenstad en de wijken, etc. Telkens is het een afweging van bereikbaar zijn, leefbare wijken, buurten
en centra en een veilige situatie voor mobilisten en zij die niet aan het verkeer deelnemen of voetganger zijn.

Op het vlak van bereikbaarheid is de focus gericht op het doel dat een ieder zijn of haar bestemming kan bereiken in een
betrouwbare reistijd en met het vervoermiddel naar keuze. Bij de inrichting van het verkeers- en vervoerssysteem is de Ladder van
Verdaas volgens de mobiliteitsvisie van Zwolle leidend. De ladder is erop gericht oplossingen voor verkeersproblemen af te wegen.
De uitbreiding van infrastructuur is de laatste stap op de Ladder van Verdaas. Mogelijke oplossingen liggen eerst in de ruimtelijke
ordening, prijsbeleid, mobiliteitsmanagement of optimalisatie van het openbaar vervoer. Pas als al deze opties niet voldoende
soelaas bieden, kan de uitbreiding van infrastructuur overwogen worden. In aansluiting op deze ladder heeft actief vervoer
(voetganger, fiets) prioriteit. Dit komt tot uitdrukking in de prioritering van de activiteiten in dit programma.

Ontwikkelingen

Met het programma Beter Benutten in de regio Zwolle-Kampen wordt tot 2018 ingezet op verbetering van de reistijd bij
knelpuntcorridors en prioritaire gebieden. Er is de afgelopen jaren met Rijk, provincie en private partijen geïnvesteerd in de
bereikbaarheid van en binnen de stad voor de voetganger, fietser, OV-reiziger en automobilist. Voorbeelden zijn de buitenring van
Zwolle, de Hanzelijn, fietsstraten, doorstroomassen Hoogwaardig Openbaar vervoer (HOV), Hoofdinfrastructuur Stadshagen (HIS)
en het verkeerverwijssysteem. Onder meer met het maatregelenpakket in het kader van Beter Benutten zetten we er op in de
bestaande infrastructuur optimaal te benutten.

Zowel in het licht van de bereikbaarheid, als de veiligheid en leefbaarheid wordt in 2016 uitvoering gegeven aan de Agenda Fiets.
De fiets heeft positieve effecten op het gebied van duurzaamheid, gezondheid en milieu. Samen met landelijke, regionale en lokale
partners willen we de positie van de fiets(er) in 2016 verder versterken. Ook de toegankelijkheid van de openbare ruimte speelt
daarin een rol: de gemeente heeft de ambitie dat de stad toegankelijk is voor een ieder. In 2016 wordt deze ambitie geborgd in een
visie en handboek.

Aanvullend op bovenstaande liggen er uitdagingen op de volgende gebieden:
1. Het betrekken van de regiogemeenten bij het verder uitdragen van de maatregelen in het kader van Beter Benutten.
   Gemeenten in de regio zijn in veel gevallen herkomstgemeenten van werknemers, consumenten en leveranciers. De regionale
   bereikbaarheid is daarmee een gezamenlijk issue van stad en ommeland.
2. In aansluiting op het voorgaande punt is ook de herijking van de OV-tactiek door de provincie Overijssel van belang voor de
   mobiliteit in de stad en de regio. Het stads- en streekvervoer krijgt een andere inrichting.
3. Het programma Beter Benutten is tijdelijk; door de gemeenteraad is bij de vaststelling van het maatregelenpakket aangegeven
   belang te stellen in het structureel inbedden van deze werkwijze. Daarbij valt te denken aan het opgavegericht aanpakken van
   verkeerskundige knelpunten (analyse), het betrekken van andere stakeholders in de stad rondom mobiliteit (koploperaanpak)
   en het maximaal benutten van gedragsgerelateerde maatregelen in plaats van het aanleggen van nieuwe infrastructuur.




                                                                  38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Relevante kaderstellende nota's

•       Mobiliteitsvisie (2008)
•       Actieprogramma mobiliteit (2013)
•       Gastvrije en Bereikbare Regio Zwolle-Kampen – Koepeldocument maatregelenpakket BBZKN 2015-2017 (2015)
•       Zwolle Fietst! – Agenda Fiets 2015-2020 (2015)
•       Beleidsplan Verkeersveiligheid, Verkeersveiligheid Voor Elkaar, 2008-2018 (2008)
•       Koersdocument Parkeren, inclusief fietsparkeren (2011)
•       Uitwerkingsplannen fietsparkeren, tarieven en financiën, Hanzeland, schilwijken
•       Fietsstratenplan Zwolle (2006)

Wat willen we bereiken en wat gaan we doen
    Doelstellingen/maatschappelijke effecten
    Duurzaam bereikbare stad: een ieder kan zich verplaatsen en zijn of haar bestemming bereiken.

    Streefdoel/indicator
    Er is keuzevrijheid in vervoermiddel en route conform de Ladder van Verdaas.

    Nulsituatie                                      Norm van 2016                                 Activiteiten
    •    49% van de ritten tot 7,5 kilometer en      •   Percentage van de ritten tot 7,5          •    Uitvoeren Agenda Fiets 2015-2020.
         korter wordt met de fiets gemaakt               kilometer blijft gelijk aan huidige       •    Uitvoeren van maatregelen in het kader
         (bron: CBS).                                    situatie.                                      van spitsmijden regionaal spoor door
    •    Zwolle staat in de top vijf van steden      •   Het aandeel verplaatsingen via de fiets        studenten in samenwerking met het Rijk
         met het hoogste aandeel fietsgebruik            naar scholen neemt met 25% toe door            en de Provincie Overijssel.
         voor dagelijkse verplaatsingen.                 het stimuleren van het gebruik van de
                                                         e-fiets.
    •    74% van de inwoners is tevreden over        •   Hubfunctie van station Zwolle is          •    Participatie in electrificatie Kamperlijn.
         het openbaar vervoer in Zwolle.                 versterkt.                                •    Participatie in studie capaciteits- en
    •    Station Zwolle heeft na Utrecht             •   Het aantal inwoners dat tevreden is            snelheidsverhoging baanvak trein Zwolle-
         Centraal grootste aantal verbindingen.          over het openbaar vervoer is gelijk            Herfte.
                                                         gebleven.                                 •    Binnen het project Spoorzone wordt de
                                                                                                        nieuwe busterminal aan de zuidzijde van
                                                                                                        het station gerealiseerd..
                                                                                                   •    Actief gesprekspartner zijn in project
                                                                                                        herijking OV-tactiek Provincie Overijssel.
                                                                                                   •    Participatie in regionale
                                                                                                        infrastructuurprojecten (N35, N340).
    Streefdoel/indicator
    De bestemming kan worden bereikt in een betrouwbare reistijd.

    Nulsituatie                                      Norm van 2016                                 Activiteiten
    •    Er zijn 5.700 zwaar vertraagde auto- en     •   1.850 structurele spitsmijdingen per      •    Uitvoeren programma Beter Benutten
         vrachtritten per jaar in de regio Zwolle-       dag realiseren in de regio Zwolle-             2015-2017 met maatregelen op het
         Kampen.                                         Kampen in de periode 2015-2017 en              gebied van mobiliteits- en
                                                         daardoor reductie van 450 zwaar                verkeersmanagement, ketenmobiliteit en
                                                         vertraagde ritten van en naar Zwolle in        logistiek en water.
                                                         de periode 2015-2017.                     •    Deelnemen in de programmalijn
                                                     •   10% reistijdwinst van deur-tot-deur            Bereikbaarheid en mobiliteit van Zwolle
                                                         realiseren.                                    Kampen Netwerkstad.
                                                                                                   •    Uitvoering geven aan Koersdocument
                                                                                                        Monitoring en evaluatie.
    •    In totaal minimaal 17                       •   In totaal 32                              •    Samenwerken met partners in de stad en
         bereikbaarheidsarrangementen in het             bereikbaarheidsarrangementen in het            de Regio Zwolle (bedrijven, instellingen,
         kader van Beter Benutten in de jaren            kader van Beter Benutten in de periode         verladers, mobiliteitsaanbieders).
         2014 en 2015.                                   tot eind 2016.                            •    Invulling geven aan maatregelen voor de
    •    Tien koplopers in het kader van de          •   Zestien koplopers in het kader van             knelpuntcorridors en prioritaire gebieden.
         koploperaanpak Beter Benutten in                Beter Benutten in 2016.
         2015.
    Streefdoel/indicator
    De bestemming kan veilig worden bereikt.

    Nulsituatie                                      Norm van 2016                                 Activiteiten
    •    Zes verkeersdoden en 98                     •   50% reductie van het aantal               •    Uitvoeren uitvoeringsprogramma
         ziekenhuisgewonden (2002).                      verkeersdoden en 34% van het aantal            verkeersveiligheid educatief.
                                                         ziekenhuisgewonden in 2020 ten            •    Uitvoeren projecten verkeersveiligheid in
                                                         opzichte van 2002.                             samenwerking met de provincie (BDU)
                                                                                                        aan de Hanekamp/Menistenstraat,
                                                                                                        Belvedèrelaan Stadshagen en Zeven
                                                                                                        Alleetjes/Burg. van Roijensingel.



                                                                           39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Relaties met andere programma’s
Project Spoorzone.


 Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 Leefbare stad: inwoners en bedrijven ervaren Zwolle als een leefbare en veilige stad.

 Streefdoel/indicator
 Inwoners zijn tevreden over parkeren in Zwolle.

 Nulsituatie                                       Norm van 2016                                Activiteiten
 •    63% van de inwoners is tevreden over         •   De tevredenheid van de inwoners blijft   •    Invoeren van kentekenparkeren.
      de parkeergelegenheid (2014).                    gelijk.                                  •    Invoeren van een uniform en transparant
 •    73% van de inwoners is tevreden over                                                           tarieven- en vergunningensysteem
      de hoeveelheid parkeerruimte                                                                   (afronden invoering van fiscaliseren
      (voldoende aanwezig) (2014).                                                                   schilwijkparkeren), differentiatie van
                                                                                                     tarieven naar doelgroep, tijd en plaats.
                                                                                                •    Uitvoeren van een klantenonderzoek
                                                                                                     naar de waardering van
                                                                                                     parkeervoorzieningen.
                                                                                                •    Ontwikkelen van
                                                                                                     bereikbaarheidsarrangementen ('In
                                                                                                     Zwolle is altijd plaats').
 •    Aantal gereguleerde (vergunninghouders    •   Het parkeerareaal is toereikend.            •    Besluit over toekomst parkeergarage
      en betaalde) parkeerplaatsen in Zwolle:                                                        Noordereiland voorbereiden.
      7.397.
 •    Parkeren achter slagboom: 2.769.
 •    De betalingsbereidheid bij naheffingen
      is 96%.
 Streefdoel/indicator
 In het verkeer ervaart men zo min mogelijk belemmeringen.

 Nulsituatie                                       Norm van 2016                                Activiteiten
 •    De openbare ruimte is voor een ieder         •   De eisen en voorwaarden zijn per         •    Vastleggen van normen van
      toegankelijk, passend bij het gebruik            gebied beschreven.                            toegankelijkheid van de openbare ruimte
      van het gebied.                                                                                in een visie en handboek.
 •    72% van de inwoners van Zwolle is            •   De tevredenheid blijft gelijk.           •    Uitvoeren van coördinatie en
      tevreden over het onderhoud van de                                                             communicatie bij wegwerkzaamheden,
      fietspaden (2014).                                                                             incidenten en evenementen.
                                                                                                •    Participatie in het Regionaal Minder
                                                                                                     Hinder Team.
                                                                                                •    Uitvoeren van regionaal
                                                                                                     verkeersmanagement.
                                                                                                •    Uitvoeren van doorstromingsmaatregelen
                                                                                                     busvervoer station-binnenstad (inzet
                                                                                                     verkeersregelaars).
 Streefdoel/indicator
 Inwoners en bedrijven ervaren zo min mogelijk overlast van het verkeer.

 Nulsituatie                                       Norm van 2016                                Activiteiten
 •    Circa 250 vragen uit de wijken en            •   Minder vragen uit de wijken en buurten   •    Behandelen van meldingen, vragen en
      buurten over mobiliteitsonderwerpen in           in 2016.                                      klachten over verkeerssituaties volgens
      2014.                                        •   Terugdringen van parkeeroverlast.             vooraf bepaald kwaliteits- en
 •    18% van de inwoners geeft aan dat            •   Er wordt uitvoering gegeven aan               serviceniveau.
      parkeeroverlast vaak voorkomt (2014).            vernieuwende vormen van distributie in   •    Ontwikkeling van Lelystad Airport wordt
                                                       de stad.                                      gevolgd.




                                                                          40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>B: Financieel deel
Budget o.b.v. bestaand beleid                                               Rekening            Begroting              Meerjarenraming
                                                                                    2014        2015        2016     2017     2018       2019
Lasten                                                                             18.561      6.613        5.998   6.401     6.419      6.335
Baten                                                                              11.938      7.965        8.923   9.323     9.338      9.251
Resultaat voor bestemming                                                          -6.623      1.352        2.925   2.922     2.919      2.916
Reservemutaties:                                                                    6.398      -1.111
reserve parkeren                                                                                             -939     -103      -65       -376
Resultaat na bestemming                                                              -225        241        1.986   2.819     2.854      2.540



Toelichting verschil 2016 t.o.v. 2015:
Naast een verschuiving van de lasten naar het programma bedrijfsvoering is de opbrengstverhoging uit de parkeertarieven van
€ 640.000 verwerkt



Toelichting mutaties meerjarenraming:
(Vrijvallende) kapitaallasten                                                                                         -403     -421       -337
Verrekening met reserve parkeren                                                                                      400      415        328



Bezuinigingen PPN 2016-2019:
Parkeren                                                                                                     640      640      640        640



Incidentele bestedingen PPN 2016-2019:
Verkeersregelaars station-binnenstad                                                                          -75      -75      -63




                                                                      41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Financiële structuur lasten en baten bestaand beleid (bedragen x € 1.000)




Aandeel beïnvloedbare lasten in totale lasten programma (bedragen x € 1.000)




                                                           42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Programma 4 Groene leefomgeving en milieu

A. Beleidsdeel
Visie

Groen en Recreatie
De groene buitenruimte en de bijbehorende recreatieve voorzieningen vormen samen één van de kernkwaliteiten van de stad en
daarmee onderscheidt Zwolle zich positief ten opzichte van andere steden. Daar hebben uitvoering van het Groenbeleidsplan
1998 en de recreatievisie 2004 flink aan bijgedragen. Wij hebben de ambitie om deze sterke positie te continueren en daarom is
een actualisatie van ons groenbeleid gaande: een groene agenda 2015-2025. Deze ligt momenteel ter besluitvorming voor bij de
raad. Zij is leidend voor de inzet van gemeentelijke middelen ten aanzien van Groen en dient mede als input voor de nieuwe
Structuurvisie.

Ontwikkelingen


Groen

Groen en de sociale stad
Het groen in de stad is een belangrijke component in de sociale samenhang in Zwolle. Groen verbindt mensen; veel mensen
participeren in verenigingen die groen als uitgangspunt of doelstelling hebben. Te denken valt aan volks- en nutstuinen,
natuurverenigingen, bijenhoudersvereniging, hengelsportvereniging, Buurtschap IJsselzone, organisaties voor wijkboerderijen en
buurtweiden, jeugdtuinen. Groen biedt ook ruimte voor re-integratie-projecten zoals de inzet van de RIBW in park Wezenlanden en
voor bijzondere zorg. Tot slot biedt groen ruimte voor rust, ontspanning en ontmoeting. Door initiatieven van inwoners wordt Zwolle
rijker aan natuurspeelplaatsen, buurttuintjes en krijgen toekomstige bouwterrein steeds vaker tijdelijk een nuttige en aangename
functie.
Doelstelling is om in 2016 deze initiatieven (zoals Stadslandbouw) van onderop daar waar nodig te faciliteren. Als de uitkomst van
de groene agenda is vastgesteld zal verder gewerkt worden aan de vormgeving en uitbouw van het publiek-private netwerk
Communicatie voor Duurzame Ontwikkeling (CDO). De participatie in het provinciale initiatief voor de Groene Loper(s) heeft geleid
tot de Groene Loper Zwolle. De provincie verkent de mogelijkheden tot voortzetting van deze regeling in 2016.

Groen en de toekomstbestendige stad
De groene ruimte en de kwaliteit ervan, dragen fors bij aan de toekomstbestendigheid van onze stad. Het groen vormt de longen
van de stad, het verbetert de luchtkwaliteit en zorgt voor extra afkoeling in de zomer van onze buitenruimte (voorkómen van
hittestress). Via onze "Groene vingers" stroomt het water onze stad binnen en bieden we meer ruimte voor opvang van water.
In 2016 zal de planvorming voor de eerste fase van het Hoogwaterbeschermingsprogramma langs het Zwarte Water en Zwolle-
IJsselkanaal door Waterschap Groot Salland worden aangegrepen om te bezien of e.e.a. gecombineerd kan worden met
doelstellingen op het vlak van recreatie, toerisme en ecologie.

Groen en de ondernemende stad
Groen wordt steeds meer ontdekt als een kwaliteit die de stad in economisch opzicht (in)direct versterkt (TEEB-studies; The
Economics of Ecosystems and Biodiversity). Ondernemers vinden kwaliteit van de hun omringende openbare ruimte van groot
belang, vanuit oogpunt van representativiteit, maar ook als gebruiksruimte. Bij dat laatste valt te denken aan: terrassen in het
groen, evenementen in recreatieterreinen, kinderdagverblijven vlak bij speelruimten en dierenweiden, gezondheids- welness- en
outdoorvoorzieningen. Van belang is de balans van baten en kosten daarbij goed in evenwicht te houden en commerciële
“freeriders” van groene voorzieningen te voorkomen.

Groen en de levendige stad
Het groen is essentieel voor de levendige stad. Het groen in combinatie met het water rondom de stad speelt een belangrijke rol
voor het recreatieve medegebruik vanuit de stad, maar ook voor de verdere natuurontwikkeling.
Dit krijgt in 2016 in ons buitengebied verder gestalte door uitvoering te geven aan projecten in het kader van regionale
programma's als Ruimte voor de Rivier, Ruimte voor de Vecht en het Nationaal Landschap IJsseldelta. De aandacht zal steeds
meer gericht zijn op het stimuleren van het gebruik van de in loop der tijd gerealiseerde voorzieningen, zoals recreatieve routes.
Het Vechtdal is een toeristische trekker van formaat. Onder meer met middelen vanuit programma Ruimte voor de Vecht wordt
geïnvesteerd in de stadsrand Langenholte. Het Nationaal Landschap IJsseldelta ontwikkelt zich gestaag. De in 2015 opgerichte
Gebiedscoöperatie IJsseldelta zal in 2016 en verder een leidende rol kunnen krijgen bij de verdere ontwikkeling van het Nationaal
Landschap en in potentie het gehele buitengebied van de gemeenten Zwolle, Zwartewaterland en Kampen.
In de stad blijft aandacht voor de kansen voor het optimaliseren van de parken en de Groene Vingers, zoals bij de Middelwegzone /
Diezerpoort en de Nooterhof / Marslanden A in aansluiting op park Wezenlanden. Belangrijk is dat kansen die zich voordoen bij
initiatieven van derden, ook worden aangegrepen voor de verbetering van de recreatieve en ecologische infrastructuur. Zo worden
meekoppelkansen op dit vlak ingebracht bij Prorail voor de planvorming van de spoorverdubbeling op het traject Herfte-Zwolle en
het eerder genoemde Hoogwaterbeschermingsprogramma.

                                                                43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>De monitoring van de biodiversiteit krijgt steeds meer vorm. Het enige belangrijke hiaat is nog de vleermuisstand van de bebouwde
omgeving. Verwacht wordt dat in 2016 begonnen kan worden met rapportage van de ontwikkelingen in de laatste
eeuw/decennia/jaren op onderdelen.


Milieu

Het programmaonderdeel milieu bestaat uit een aantal sectorale beleidsthema’s. Deze worden hieronder uitgewerkt. Per thema
zijn ontwikkelingen en visie weergegeven en zijn meerjarige doelstellingen geformuleerd. Milieubeleid is altijd in beweging. Het
is een dynamisch terrein met meer en meer verantwoordelijkheid, maar ook vrijheid, voor lokale uitwerking. Dat biedt kansen om
beleid zodanig te voeren dat ook wordt bijgedragen aan mens en economie.

Geluid
Geluid is een belangrijke kwaliteitsbepaler voor de leefomgeving. Geluidhinder voor de inwoners van Zwolle nu en in de toekomst
willen we voorkomen. Zoals hiervoor al vermeld krijgen gemeenten meer beleidsvrijheid in de uitvoering van haar taken. Ook bij
geluid is dit aan de orde. Vanuit het rijk wordt onder de naam SWUNG (Samen Werken aan de Uitwerking van Nieuw
Geluidbeleid) de beleidsvernieuwing uitgerold. Eigen verantwoordelijkheid, niet langer normgestuurd en lokaal maatwerk zijn
daarbij de sleutelbegrippen. Voor Zwolle past deze vernieuwing in de werkwijze van gebiedsgericht werken aan milieu, waarbij er
naar wordt gestreefd die geluidskwaliteit te realiseren die past bij een betreffend gebiedstype. In de voorbije jaren zijn hier al
stappen in gezet en is de basis gelegd waarop kan worden voortgebouwd. Onder andere door de actuele geluidssituatie in de
stad (en verwachtingen op basis van ruimtelijke ontwikkelingen) te vergelijken met de doelstellingen vanuit het gebiedsgerichte
milieubeleid. Dit heeft geleid tot een prioritering in aan te pakken knelpuntsituaties. Een knelpuntsituatie kan zijn een hoge
geluidbelasting ten opzichte van de verwachte belasting bij het gebiedstype, maar ook situaties waar het juist gaat om een snelle
en grote toename van geluid in de jaren hiervoor. De knelpuntensituaties blijken goed overeen te komen met het
klachtenpatroon, ervaringen van geluidhinder, in de stad dat ontvangen wordt en zijn op hun beurt weer in verband gebracht met
de programmeringen voor planmatig onderhoud van wegen en verkeersveiligheid. Het actieplan geluid is inmiddels door de
gemeenteraad vastgesteld. Na deze 5 jaar moet het plan opnieuw worden vastgesteld. Ook dit laatste is een wettelijke plicht.
Door verdere optimalisatie van de geluidsmodellen is in navolging van bedrijventerrein Voorst ook op andere bedrijventerreinen
extra geluidsruimte voor bedrijven beschikbaar gekomen.

Luchtkwaliteit
Zwolle voldoet in 2016 aan wettelijke normen voor luchtkwaliteit. Extra maatregelen zijn niet noodzakelijk. Er is geborgd dat
luchtkwaliteit een vast onderdeel is van stedelijke ontwikkeling. Daarnaast geldt dat door autonome ontwikkelingen, onder andere
door het steeds schoner worden van voertuigen, de kwaliteit van de lucht verbetert. Verder zal naar de toekomst nog meer dan
nu al het geval is de relatie worden gelegd met klimaatbeleid en mobiliteit. Voor wat betreft mobiliteit gaat het onder andere om
de thema’s bereikbaarheid, parkeerdruk en distributie (met name in de binnenstad). Deze onderwerpen zijn met elkaar
verbonden en kunnen elkaar versterken, wanneer ze integraal worden beschouwd. De monitoring van de luchtkwaliteit in Zwolle
wordt gecontinueerd, zodat er zicht blijft op de luchtkwaliteit, we houden vinger aan de pols. Dit gebeurt aan de hand van
rapportages, zoals dat de afgelopen jaren steeds heeft plaatsgevonden. Tot slot zullen ontwikkelingen op het gebied van
(Europese) regelgeving worden gevolgd. Mogelijk dat in de toekomst nieuwe normen op ons afkomen die inspanningen van ons
gaan vragen. Daar kunnen we op anticiperen.

De regeling PAS (Programmatische Aanpak Stikstof) is op 1 juli 2015 van kracht geworden. De bevoegdheden voor de uitvoering
van deze regeling liggen bij de Provincie Overijssel. Voor de gemeente Zwolle is het wel van belang op de hoogte te blijven van de
stikstofdepositie in de ecologisch gevoelige gebieden. Hierdoor kan voorkomen worden dat er onverwachts beperkingen ontstaan
voor ruimtelijke ontwikkelingen.

Externe Veiligheid
Bij Externe Veiligheid gaat het om risico’s voor de mens als gevolg van het opslaan, be- en verwerken en transport van
gevaarlijke stoffen. Voor Zwolle betekent dit dat vooral het vervoer van gevaarlijke stoffen, zoals bijvoorbeeld LPG, over de A28
en over het spoor aandacht vragen. De afgelopen jaren is gewerkt aan de professionalisering van dit nieuwe beleidsthema
Externe Veiligheid in de gemeentelijke organisatie. Het onderwerp is nu een vast onderdeel bij planontwikkeling en –realisatie.
Kennis is ontwikkeld en op peil. In Zwolle wordt voorzien in de basisveiligheid voor Zwolse burgers, wat wil zeggen dat er
nergens op het grondgebied van de gemeente veiligheidsnormen worden overschreden. De beleidsvisie externe veiligheid 2013-
2017 is eind 2013 vastgesteld en is een vervolg op het eerdere beleid dat binnen de gemeente Zwolle werd toegepast. Daarnaast
gaat het in op trends en ontwikkelingen zoals de bewegingen binnen het werkveld van de ruimtelijke ordening en de proactieve
samenwerking met de Veiligheidsregio IJsselland. Onder andere wordt hierin de transitie van wettelijk adviseur naar partner in de
ontwerpproces geïntroduceerd. Ook zal de komende jaren de samenwerking met het kennispunt externe veiligheid (onderdeel van
de regionale uitvoeringsdienst) worden geïntensiveerd.

Energie
In de Agenda Duurzaamheid (2015) is de doelstelling opgenomen in navolging van de richtlijnen van de EU de CO2
uitstoot binnen de gemeentegrenzen met 20% te verminderen ten opzichte van 1990 en om op termijn klimaatneutraal te worden.
De uitstoot is in de afgelopen jaren verminderd, met name bij woningen, als gevolg van aanscherping van het landelijk beleid
(Bouwbesluit), “geen gas” in uitleggebieden, maar ook door de gemeentelijke subsidieregeling voor particulieren (nieuwbouw en
bestaande bouw), de prestaties van woningcorporaties en burger- initiatieven (bijv. collectieve inkoop zonnepanelen). Maar de
opgave is nog steeds groot. Duidelijk is dat er meer nodig is. In 2014 is de Handreiking voor een Zwolse Energieagenda 2014-2016
vastgesteld. We hebben de hulp van burgers, bedrijven, instellingen, verenigingen, etc. nodig. Alleen samen kunnen we de
                                                                44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>energietransitie tot een succes maken. Er wordt ingezien dat de energietransitie ook veel kan brengen. Zo geeft de ombuiging
hiervan door lokale energiebronnen te benutten voor en door de stad een impuls aan de lokale/regionale economie, zoals lagere
woonlasten, werkgelegenheid voor lokaal/regionaal bedrijfsleven, waarde van vastgoed, etc. Maar ook wordt bijgedragen aan de
versterking van de sociale infrastructuur. Dan denken we aan betrokkenheid, menselijke maat, onafhankelijkheid, etc. Alleen door
intensief samen te werken met de stad kunnen we dit realiseren. Zie ook de paragraaf hierna.

Betrokken burgers en bedrijven
Voor Zwolle geldt een bovengemiddeld niveau van samenhang en contact tussen burgers. We bieden platform aan het
Energiehuis, een collectief van ZP-ers, conceptdenkers en doeners, die actief zijn in de stad met eigen initiatieven, deze
delen in het Energiehuis en van daaruit nieuwe initiatieven starten en daar afnemers bij zoeken. Energie als motor, maar intussen
al aan het verbreden is. Een impact Hub als het ware. Een belangrijke rol in het gedachtengoed speelt de gezamenlijk
ondernemende buurtbewoner. Zo stimuleren we de komst van Coöperatieve WijBedrijven. Zakelijk geleide ondernemingen van,
voor en door de wijk. Zij zijn een volwaardige gesprekspartner voor gemeente, waterschap, corporaties en andere semi-overheden
om diensten te verlenen of te organiseren. Ze kunnen ontstaan vanuit verschillende aanleidingen. In Dieze-Oost vanuit een
zonnepanelenproject, en mogelijk in Holtenbroek vanuit woonlasten en in Assendorp vanuit groen/blauw.

Er is een Proeftuin Water, waarin vertegenwoordigers van overheid, onderwijs en ondernemers samen zoeken naar innovaties.
Niet alleen technisch, maar vooral ook op het gebied van governance, nieuwe samenwerkingen tussen overheden, ondernemers
en bewoners. We werken met zogenaamde ‘Stadsspinners’. Personen met goede netwerken in de stad, een luisterend oor, een
brede blik en een neus voor beweging. Zij verbinden netwerken, stichten weer nieuwe en creëren initiatieven of sluiten deals. We
hebben bereikbaarheidsarrangeurs voor mobiliteit. We hebben ze ook voor energie, maar ook die verbinden vanuit gebieden en
gebruikers. Voor groen, voor water, voor mobiliteit. Er zijn Stadsmakkers, een zwerm van meestens ZP-ers, een netwerk van
betrokken ondernemers dat Zwolle een warm hart toedraagt en samen wil werken aan de opgaves in de stad. Goed beschouwd
met dezelfde ‘why’.

Nieuwe organisaties en samenwerkingsverbanden vormen een appèl op de werkwijze van traditionele organisaties en instituties.
Wil de Zwolse aanwas van initiatiefnemers zich blijven vertakken, dan vergt dat aanpassingen en (proces)innovatie bij bestaande
partijen, bijvoorbeeld in het aanbestedingsbeleid van overheden en woningcorporaties: krijgen jonge burgerinitiatieven de kans om
mee te doen in opdrachten? Wordt op die manier bijgedragen aan het versterken van de stedelijke (circulaire) economie? Denk
daarbij aan de Pepermunt, een lokale munt die is geïntroduceerd met als doel de lokale economie te stimuleren en onderlinge
verbondenheid te versterken.

Bodem
Bodem is meer dan de bodemsaneringsoperatie en kostenpost. De Visie op de Ondergrond laat zien wat de (maatschappelijke)
baten zijn als je bodem integreert met water, energie, en duurzame (ruimtelijke) ontwikkeling. Ook in het nationale beleid wordt,
in navolging van Zwolle, bodem steeds minder als sectoraal beleidsterrein beschouwd. Bodem gaat meer en meer óók over
duurzame energie, wateropgaven, etc. Voor de komende 25 jaar is het doel om de kwaliteit van de bodem (chemisch, fysisch,
biologisch) geschikt te maken voor de gewenste functies aan maaiveld en in de (diepe) ondergrond. Denk bij ondergrondfuncties
aan bodemenergie, drinkwaterwinning, etc. Door een gebiedsgerichte aanpak (in plaats van een aanpak per verontreinigingsgeval)
maken we de bodemsaneringsoperatie betaalbaar en kunnen we stagnatie van ruimtelijke ontwikkelingen door
bodemverontreiniging opheffen.

Water
De Ruimte voor de Rivier projecten in de IJsseldelta zijn volop in uitvoering. Doelstelling van deze projecten is de waterveiligheid
vanuit de hoogwatersituaties in de jaren ’90 in de komende jaren op orde te hebben. Nieuwe inzichten en klimaatverandering kijken
                                  e
echter verder. Hiervoor heeft de 2 kamer eind 2015 de deltabeslissingen vastgesteld om Nederland voor te bereiden op de
toekomst. De uitwerking van de deltabeslissingen heeft invloed op het watersysteem in en rond Zwolle en heeft daardoor een
relatie met het functioneren van de stad.

Belangrijk voor Zwolle is dat door de deltabeslissingen tot circa 2050 duidelijkheid is over peilbeheer (relatie IJsselmeer) en de
afvoer van de IJssel. Er is ook duidelijkheid over de nieuwe normering voor waterveiligheid. Vanaf 2017 wordt er wettelijk uitgegaan
van een risicobenadering in plaats van een kansbenadering. Voor Zwolle betekent dit een hogere normering vanwege de toename
van mensen en investeringen achter de dijk. Deze hogere normering betekent een grote opgave voor de stad en het landschap.

De deltabeslissing ruimtelijke adaptatie bepaalt dat gemeenten in 2020 klimaat in hun beleid hebben verankerd en er naar streven
in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust te zijn ingericht. Er wordt extra aandacht gevraagd voor de kwetsbaarheid van vitale
voorzieningen zoals drinkwater en telecommunicatie. Het gaat er daarbij om hoe ruimtelijke inrichting de gevolgen kan beperken
van een overstroming, een hevige regenbui, langdurige droogte en extreme hitte. Belangrijk is het voorkomen van schade en
overlast door grotere extremen.

Afgelopen jaren heeft Zwolle meegewerkt aan de gebiedsontwikkeling IJssel-Vechtdelta (IJVD). In IJVD-verband hebben we ons
gericht op het in beeld brengen van de opgaven, het ontwikkelen van perspectieven en het beïnvloeden van de deltabeslissingen.




                                                                45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>De komende jaren zal de IJVD-samenwerking zich richten op de implementatie van de deltabeslissingen. Water kan een krachtige
motor zijn voor duurzame ontwikkeling. Water draagt bij aan levendige wijken en waardevolle ecosystemen van uiterwaard tot
hartje stad. Om ook in de toekomst een aantrekkelijke stad te blijven zijn de waarden van water in de Zwolse wateragenda vertaald
naar 3 centrale doelen:
•    Veiliger en robuuster
•    Duurzamer en efficiënter
•    Aantrekkelijker en levendiger

Inhoudelijke vragen over kwetsbaarheid en slimme maatregelen, samenwerking en betaalbaarheid werken we uit in een
klimaatadaptie strategie. Ondertussen benutten we kansen om Zwolle robuuster te maken door bijvoorbeeld projecten en beheer
en onderhoud klimaatbestendig uit te voeren. Daarnaast stimuleren we initiatieven uit de Zwolse samenleving die bijdragen aan
waterbewustzijn en klimaatbestendigheid. Bijvoorbeeld binnen het netwerk Klimaat Actieve Stad (KAS). Het gaat om veerkracht en
aanpassingsvermogen, waarbij we slim en constructief meebewegen met wat we onderweg tegenkomen. Daarnaast benutten we
maatregelen die we vanuit (afval)water en klimaat toch al uitvoeren om tegelijkertijd de aantrekkelijkheid en levendigheid van
Zwolle te vergroten.

Zwolle is goed in het in balans brengen en houden van economische groei en leefbaarheid. Daar gaan we klimaatadaptatie aan
toevoegen als levenswijze. Hierbij redenen we vanuit de stip op de horizon: Zwolle deltastad 2.0 als gidsstad. In de
klimaatadaptatie strategie werken we dit uit zodat de ambitie en acteren in de haarvaten van mensen tastbaar en voelbaar zijn. Dit
doen we samen met partners, regionaal, landelijk –bijvoorbeeld binnen Agenda stad - en internationaal met de 5 O’s:
overheidspartijen, onderwijs, onderzoeksinstituten, ondernemers en van onderop. Nogmaals, slim en actief waar zich kansen
voordoen.

Binnen het landelijk Hoogwaterbeschermingsprogramma brengt het waterschap de komende jaren de dijken inclusief de nieuwe
normering in en rond de stad op orde. Vanwege de ruimtelijke impact en beperkte middelen word sterk gestuurd op innovatie en
het koppelen van ruimtelijke investeringen met investeringen op het gebied van waterveiligheid. Vanwege de ruimtelijk-
economische belangen van de stad en kansen om mee te koppelen wordt er intensief samengewerkt met het waterschap over de
uitwerking van de verschillende projecten uit het Hoogwaterbeschermingsprogramma.

De IJssel-Vechtdelta en het watersysteem in en rond Zwolle is complex en uniek. Het proces van het Deltaprogramma heeft ons
geleerd dat het systeem kwetsbaar is voor (klimaat)verandering en beslissingen op landelijk niveau. Om hier mede meer grip op te
krijgen zal er vanuit de samenwerking IJssel-Vechtdelta een breed onderzoek plaatsvinden naar een robuust en flexibel (regionaal)
watersysteem. Het gaat hierbij vooral om de Sallandse Weteringen, de stadsgrachten en het Zwartewater.

Relevante kaderstellende nota's


Groen
•  Groene Agenda 2015-2025 (2015)
•  Structuurvisie Vechtcorridor Noord (2013)
•  Uitvoeringsprogramma Nationaal Landschap IJsseldelta 2012-2015 (2012)
•  Landschapsontwikkelingsplan Zwolle-Zwartewaterland-Kampen (2010)
•  Visie en Uitvoeringsprogramma Noordelijke Stadsrand (2009)
•  Masterplan Ruimte voor de Vecht (2009)
•  Ontwikkelingsperspectief Nationaal Landschap IJsseldelta (2006)
•  Recreatievisie (2004)
•  Speelruimte in Zwolle (2000)
•  Groenbeleidsplan (1998)
•  Ligplaatsenbeleid recreatievaartuigen (1995)
•  Buurtweiden en Wijkboerderijen (1993)


Milieu
Geluid
•    Handreiking gebiedsgericht werken aan milieu (2008)
•    Beleid hogere grenswaarden geluid (2007)
•    Geluidsonderzoek gemeentelijke wegen (2010)
•    Actieplan geluid gemeente Zwolle 2013-2018
Luchtkwaliteit
•    Beleidsregel luchtkwaliteit in ruimtelijke plannen (2005)
•    Luchtkwaliteitplan (2007)
Externe Veiligheid
•    Beleidsvisie Externe Veiligheid 2014-2017 (2013)
•    Gebiedsgerichte uitwerking Externe Veiligheid (2008)
Energie en duurzaam bouwen
•    Beleidsvisie windenergie (2004)

                                                                 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Beleidsvisie duurzaam bouwen (2007)
•   Visie op de Ondergrond (2007)
•   Interim-taakstellingen energie (2010)
•   Programma Implementatie Visie op de Ondergrond (2011)
•   Handreiking voor een Zwolse Energieagenda 2014-2016
Water
•   Infiltratiebeleid regenwater, vastgesteld door de raad 2006
•   Stedelijk Waterplan deel 1: Watervisie, vastgesteld door de raad 2007
•   Stedelijk Waterplan deel 2 Analyse en uitvoeringsstrategie, vastgesteld door de raad 2008
•   Visie op de Ondergrond, vastgesteld door de raad op 6 oktober 2007
•   Programma Implementatie Visie op de Ondergrond, vastgesteld door de raad op 20 juni 2011
•   Lange Termijn Perspectief IJssel-Vechtdelta (2013)
•   Handelingsperspectief IJssel-Vechtdelta (2013)
•   Strategische Wateragenda (2015)

Duurzaamheid
•  Visie en programma Zwolle duurzaam (2011)
•  Agenda Duurzaamheid (2015)

Wat willen we bereiken en wat gaan we doen


 Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 Het verbeteren en uitbreiden van het groen in de stad (recreatieve voorzieningen en routes, ecologische waarden en structuren).

 Streefdoel/indicator
 Het bezoek aan stadsparken neemt toe ten opzichte van 2005.

 Nulsituatie                                     Norm van 2016                                    Activiteiten
 In 2005 was het percentage bewoners dat         De norm van 2016 is dat het bezoek in ieder      •    Groene Agenda 2015-2025; actuele
 minimaal 1 keer per maand een park              geval toeneemt t.o.v. 2005. In de meest               onderdelen oppakken.
 bezocht                                         recente cijfers van 2012 is die toename al       •    Afronden reconstructie park
 •    Wezenlanden 12 %                           geconstateerd (O&S):                                  Wezenlanden en aansluiting op
 •    Engelse werk 17 %                          •    Wezenlanden 17 %                                 Nooterhof/Enexisterrein
                                                 •    Engelse werk 21 %                           •    Verkenning verbetering Groene Vinger
                                                                                                       Middelwegzone
                                                                                                  •    Versterking groen Oude Weteringzone
                                                                                                       Stadshagen
 Streefdoel/indicator
 Het aantal Zwollenaren dat vindt dat er te weinig groen in de eigen woonbuurt is, neemt af t.o.v. 2011.

 Nulsituatie                                     Norm van 2016                                    Activiteiten
                                                 De norm van 2016 is dat het percentage           •    Bijdragen leveren aan door anderen
                                                 bewoners vindt dat er te weinig groen is,             geïnitieerde planvorming en uitvoering
                                                 afneemt t.o.v. 2011 (hieronder de meest               die kunnen bijdragen aan een sterkere
                                                 recente cijfers O&S uit 2012 en 2014)                 groen - en recreatiestructuur
                                                                                                  •    Recreatieve meekoppelkansen
                       2011                      2012             2014                                 Hoogwaterbeschermingsprogramma en
 Gemiddeld            17 %                       14 %             12 %                                 spoorverdubbeling Zwolle Herfte
 per wijk:                                                                                             verzilveren
 Kamperpoort          61 %                       46 %             42 %                            •    Faciliteren realisatie Wijkboerderij
 Assendorp            34 %                       29 %             27 %                                 Stadshoeve in Stadshagen door de wijk
 Indische Buurt       33 %                       37 %             32 %
 Dieze-West           29 %                       21 %             24 %
 Binnenstad           28 %                       24 %             28 %
 Stadshagen           22 %                       22 %             19 %
                      ........                   ........        ........
 Berkum                 3%                       5%                 4%
 Aalanden               4%                       4%                 4%




                                                                            47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Streefdoel/indicator
De biodiversiteit/natuurwaarde in de stad blijft minimaal gelijk.

Nulsituatie                                       Norm van 2016                                      Activiteiten
De nulsituatie 2013 is vastgelegd:                Vergelijking met oudere gegevens wordt             •    Ecologische meekoppelkansen
Floraonderzoek 2008-2012                          gerapporteerd voor onderdelen:                          Hoogwaterbeschermingsprogramma en
Faunaonderzoek 2012-2013                          Flora (voor 2008)                                       spoorverdubbeling Zwolle Herfte
Stadsvogelonderzoek 2014                          Stadsvogels (voor 2014)                                 verzilveren
Jaarlijkse Roofvogeltelling                       Roofvogels (vanaf 2000)                            •    Natuurspeelplaatsen aanleggen
                                                                                                     •    Tijdelijk natuur stimuleren
                                                                                                     •    Aanbevelingen faunaonderzoek waar
                                                                                                          mogelijk en tenminste budgettair neutraal
                                                                                                          effectueren
                                                                                                     •    Pilot inzaai karakteristieke flora
                                                                                                     •    Monitoring gebruik faunavoorzieningen
                                                                                                     •    Opstart Faunaonderzoek 2017-2018



Doelstellingen/maatschappelijke effecten
Verbeteren van landschap, natuur en recreatieve voorzieningen in het buitengebied rondom de stad.

Streefdoel/indicator
Het aantal kilometers vrij liggend fietspad in het buitengebied neemt gemiddeld met 1 km per jaar toe.

Nulsituatie                                       Norm van 2016                                      Activiteiten
Het aantal kilometers vrij liggend recreatief     In 2016 moet totaal 41 km gerealiseerd zijn.       •    Aanleg fietspad in Vechtcorridor -noord
fietspad bedroeg in 2010:                                                                                 (1,2 km)
35 km.                                                                                               •    Vervolg realisatie fietspad op geluidswal
                                                                                                          Hasselterweg (4 km)
                                                                                                     •    Realisatie struinpaden Stadsbroek e.o.
                                                                                                     •    Faciliteren aanleg struinpaden en
                                                                                                          verbreden fietspad in Ruimte voor de
                                                                                                          Rivierproject Zwolle.
Streefdoel/indicator
Het bezoek aan stadsrandgebieden neemt toe ten opzichte van 2005

Nulsituatie                                       Norm van 2016                                      Activiteiten
Het percentage bewoners dat minimaal één          De norm voor 2016 is dat bezoek aan de             •    Het actief ondersteunen van ontwikkeling
keer per maand een stadsrand bezocht was          stadsranden gelijk blijft of groeit t.o.v. 2005.        Stadslandbouw in de stadsranden
in 2005:                                          In het meest recente onderzoek (O&S 2012)               gecombineerd met natuurontwikkeling en
                                                  zien we een groei:                                      struinpaden (ca. 4 ha.) in het kader van
Langs de IJssel         23%                       Langs de IJssel           26%                           o.a. Ruimte voor de Vecht en LEADER.
Zwarte Water Vecht      14%                       Zwarte Water Vecht 20%                             •    Vanuit het in 2015 gestarte project
Herfte Wijthmen         12%                       Herfte Wijthmen          16%                            "Kwaliteitsimpuls routenetwerken" wordt
                                                                                                          de TOP verplaatst en de bijbehorende
                                                                                                          borden geactualiseerd. Ook worden een
                                                                                                          aantal belevingspunten gerealiseerd
                                                                                                          wanneer hiervoor geschikte locatie zijn
                                                                                                          gevonden.

Na het stoppen van de subsidie van de             Komen tot een (investerings-) voorstel om          In 2016 komen we met voorstellen om de
provincie voor de exploitatie van de              de exploitatie van de recreatieplassen op          exploitatie van de recreatieplassen op termijn
Wijthmenerplas is er een structureel tekort       termijn kostendekkend te krijgen                   kostendekkend te maken
ontstaan bij de exploitatie van de plassen.
Het tekort wordt de komende jaren gedekt
met een afkoopsom van de provincie en
meerjarig incidenteel geld.




                                                                          48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Streefdoel/indicator
De biodiversiteit in de stadsrand blijft minimaal gelijk.

Nulsituatie                                        Norm van 2016                              Activiteiten
De nulsituatie 2013 is vastgelegd:                 Vergelijking met oudere gegevens wordt     •    Realisatie nieuwe natuurzones
Floraonderzoek 2008-2012                           gerapporteerd voor onderdelen:                  Stadsbroek
Faunaonderzoek 2012-2013                           Flora (voor 2008)                          •    Faciliteren Ruimte voor de
Jaarlijkse Roofvogeltelling                        Roofvogels (vanaf 2000)                         Rivierprojecten Zwolle en daaraan
Jaarlijkse Weidevogeltelling                       Weidevogels (vanaf 2010)                        gekoppelde natuurontwikkeling en
                                                                                                   eindbeheer
                                                                                              •    Inzaai klimaatdijk Stadshagen met
                                                                                                   karakteristieke flora
                                                                                              •    Ecologische meekoppelkansen
                                                                                                   Hoogwaterbeschermingsprogramma en
                                                                                                   spoorverdubbeling Zwolle Herfte
                                                                                                   verzilveren
                                                                                              •    Planvorming revitalisering rietlanden
                                                                                                   Holtenbroekerdijk
                                                                                              •    Aanbevelingen faunaonderzoek waar
                                                                                                   mogelijk en budgettair neutraal
                                                                                                   effectueren.
                                                                                              •    Inzaaien nieuwe natuur bij Kromme Kolk
                                                                                                   met karakteristieke flora.
                                                                                              •    Monitoring gebruik faunavoorzieningen
                                                                                              •    Opstart Faunaonderzoek 2017-2018
                                                                                              •    Er wordt een voorstel gemaakt voor het
                                                                                                   instrument Zwolse ambassadeurssoorten
                                                                                              •    Opstellen ecologische voorwaarden bij
                                                                                                   verpachting gemeentelijke gronden


Doelstellingen/maatschappelijke effecten
Terugdringen van geluidhinder voor bestaande woningen en het voorkomen van nieuwe geluidhindersituaties

Streefdoel/indicator
Voor 11 locaties is de geluidsituatie verbeterd.

Nulsituatie                                        Norm van 2016                              Activiteiten
Situatie 2013: 11 locaties                         1 geluidhinderknelpunt aangepakt.          •    Voorbereiden en uitvoeren
geluidhinderknelpunten                                                                             werkzaamheden concrete projecten,
                                                                                                   volgens het principe van werk-met-werk-
                                                                                                   maken in samenhang met het integraal
                                                                                                   onderhoudsprogramma (BOR)
                                                                                              •    Volgen ontwikkelingen implementatie en
                                                                                                   uitvoering SWUNGI en SWUNGII
                                                                                                   (nieuwe geluidwetgeving).
Streefdoel/indicator
In 2016 voldoen de 3 gezoneerde industrieterreinen aan de vastgestelde geluidzone.

Nulsituatie                                        Norm van 2016                              Activiteiten
Situatie 2013: 100% van de                         100%                                       •    Adviseren bij vergunningen voor
industrieterreinen voldoet aan de wettelijke                                                       bestaande en nieuwe inrichtingen.
norm                                                                                          •    Tijdige verwerking mutaties in model om
                                                                                                   nieuwe overschrijdingen te voorkomen.
                                                                                              •    Opstellen jaarrapportage zonebeheer.


Doelstellingen/maatschappelijke effecten
Zorgen dat de luchtkwaliteit blijvend voldoet aan de maatgevende normen voor stikstofdioxide (NO2) en voor fijn stof (PM10) en bereiken dat
de lucht gezond blijft in Zwolle (stad, ommeland en ecologische hoofdstructuur).
Streefdoel/indicator
•   PM10 voldoet aan jaargemiddelde concentratie 40 ug/m3 vanaf 2011.
•   PM10 voldoet aan de daggemiddelde concentratie van 50 ug/m3 (max. 35 dagen per jaar overschrijding).
•   NO2 voldoet aan jaargemiddelde concentratie 40 ug/m3 vanaf 2015.
•   Stikstofdepositie op gebieden in de ecologische hoofdstructuur
Nulsituatie                                    Norm van 2016                             Activiteiten
Luchtkwaliteit in 2012.                        Huidige luchtkwaliteit voldoet aan normen •    Monitoring luchtkwaliteit + uitbreiden met
                                                                                              stikstofdepositie.
                                                                                         •    Bijhouden beleidsontwikkelingen
                                                                                         •    luchtkwaliteit (regelgeving,
                                                                                         •    gezondheidsaspecten,
                                                                                         •    meetmethoden).
                                                                                         •    Continuering inbreng ruimtelijke plannen.
                                                                        49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Doelstellingen/maatschappelijke effecten
Handhaven van de basisveiligheid (voldoen aan normen voor plaatsgebonden risico).
Handhaven van een aanvaardbaar groepsrisico.
Streefdoel/indicator
•    Er bevinden zich geen kwetsbare functies binnen de veiligheidscontour van bedrijven, wegen, spoorwegen, vaarwegen en
•    buisleidingen voor aardgas/gevaarlijke stoffen.
•    Het groepsrisiconiveau past binnen de grenswaarden van het gebiedstype zoals vastgesteld in het gebiedsgerichte kader Externe
     Veiligheid
•    De toename van het groepsrisico op stedelijk niveau is openbaar, verklaarbaar en aanvaard
Nulsituatie                                     Norm van 2016                                Activiteiten
Provinciale risicokaart 2012.                                                                •     Monitoring risicobronnen en volgen
Risico Register Gevaarlijke Stoffen 2012.                                                          (beleids)ontwikkelingen
Basisnet vervoer gevaarlijke stoffen                                                         •     Uitwerken risicocommunicatieplan
                                                                                                   stroom- en spoorzone.
                                                                                             •     Evalueren, aanpassen en implementeren
                                                                                                   proactief samenwerkingsmodel met
                                                                                                   partners (Veiligheidsregio IJsselland,
                                                                                                   Kennispunt Externe Veiligheid RUD en
                                                                                                   gemeente Deventer)
                                                                                             •     Volgen beleidsontwikkelingen vanuit Rijk
                                                                                                   en Provincie

Doelstellingen/maatschappelijke effecten
Zwolle onderschrijft de EU-doelstellingen voor energiebeleid. In 2020 is een reductie van 20% van de uitstoot van CO2 bereikt ten opzichte van
1990 en wordt 20% van de gebruikte energie duurzaam opgewekt.
Streefdoel/indicator
CO2-reductie (kton/jaar): Uitstoot in 1990: : 587 kton/jaar, in 2009: 722 kton/jaar, 20% reductie t.o.v. 1990 = 40% reductie t.o.v. 2009 %
duurzaam opgewekt: % opgewekt in 2012: 5,6%.
Nulsituatie                                       Norm van 2016                                     Activiteiten
Uitstoot 2009: 722 kton/jaar                      De trend in daling CO2-uitstoot continueren       •     Monitoring prestaties (uitstoot CO2, %
Duurzame opwek: 5,6 % in 2012                     en waar mogelijk versnellen                             duurzame opwek).
                                                                                                    •     Uitvoering Overijsselse aanpak 2.1 voor
                                                                                                          bestaande woningen, in samenwerking
                                                                                                          met de Provincie Overijssel (Verbeter &
                                                                                                          Bespaar).
                                                                                                    •     Faciliteren projectinitiatief windenergie
                                                                                                    •     Inbreng in gebiedsontwikkelingen
                                                                                                          (Stadshagen, Spoorzone, etc.).
                                                                                                    •     Opstellen en uitvoering
                                                                                                          prestatieafspraken
                                                                                                          woningbouwcorporaties
                                                                                                    •     Onderzoek benutting aardwarmte
                                                                                                          (Hanzeland en omgeving) en restwarmte
                                                                                                          (bedrijventerrein Voorst)
                                                                                                    •     Uitvoering project verduurzaming eigen
                                                                                                          vastgoedgebouwen.
                                                                                                    •     Stimulering opzetten zonPV-projecten
                                                                                                          voor collectieven (sport, kerk,
                                                                                                          medewerkers bedrijven/instellingen)




                                                                        50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>Doelstellingen/maatschappelijke effecten
Meer inwoners, bedrijven en instellingen voelen zich betrokken bij het welzijn van hun buurt of bedrijventerrein. Meer wijken zijn
levensloopbestendig, door het aanstichten, ondersteunen of versnellen van collectieve netwerken in de wijken van ondernemende inwoners en
inwonende ondernemers die duurzame diensten aanbieden. Burgers en bedrijven zijn gemotiveerd toekomstbestendige keuzes te maken, door
het realiseren van (overheids)opdrachten of het ontvangen van financiële prikkels.
Streefdoel/indicator
In 2020:
•    is in 80% van de wijken afspraken over duurzame ontwikkeling van de wijk
•    is iedere wijk bekend met experimenten voor woonlastenverlaging
•    zijn 10 zonPV (privé) projecten gerealiseerd voor collectieven (bewoners, sport, kerk, medewerkers bedrijven/instellingen)
Nulsituatie                                     Norm van 2016                                    Activiteiten
                                                                                             •    Aanstichten en doorontwikkelen
                                                                                                  WijBedrijven Dieze en Holtenbroek
                                                                                             •    Actieve kennisontwikkeling en -deling van
                                                                                                  concepten voor creëren van meervoudige
                                                                                                  waarden: lagere woonlasten,
                                                                                                  werkgelegenheid, betrokkenheid
                                                                                                  bewoners/ondernemers
                                                                                             •    Actieve ondersteeuning bij ontwikkeling
                                                                                                  van nieuwe collectieven of coöperaties
                                                                                                  door de inzet van versnellers
                                                                                             •    bijdragen aan de ontwikkeling van de
                                                                                                  Structuurvisie, ter ondersteuning van
                                                                                                  meervoudige waardecreatie
                                                                                             •    Experiment met een wijkbegroting, als
                                                                                                  onderdeel van het project 'Wijkgericht
                                                                                                  afkoppelen van hemelwater in Dieze".


Doelstellingen/maatschappelijke effecten
Er zijn geen risico’s voor de volksgezondheid door bodemverontreiniging.

Streefdoel/indicator
Alle spoedlocaties in Zwolle zijn beheerd

Nulsituatie                                    Norm van 2016                                 Activiteiten
Alle locaties met mogelijke risico’s zijn      Aanpak resterende spoedlocaties               •    Monitoring mogelijke humane
onderzocht                                                                                        spoedlocaties.
                                                                                             •    Monitoring voormalige stortplaatsen



Doelstellingen/maatschappelijke effecten
De kwaliteit (chemisch, fysisch, biologisch) van bodem en grondwater is geschikt voor de gewenste functies aan maaiveld en in de (diepe)
ondergrond. Waaronder de drinkwaterwinning het Engelse werk.
Streefdoel/indicator
De principes en doelen van de Visie op de Ondergrond zijn blijvend geïntegreerd in beleid en werkwijze voor bodem en
grondwater.
Nulsituatie                                      Norm van 2016                                 Activiteiten
Visie en Programma Ondergrond                    Uitwerking en uitvoering visie en             •    Stimuleren van derden om te saneren
vastgesteld door raad.                           programma ondergrond.                              en/of deel te nemen aan de
                                                 Implementatie bodembeleidsplan.                    gebiedsgerichte aanpak.
                                                                                               •    Uitvoeren van taken Wet
                                                                                                    bodembescherming.
                                                                                               •    Inbreng van de principes Visie op de
                                                                                                    Ondergrond in diverse projecten.
                                                                                               •    Grondstromencoördinatie en –beheer.
                                                                                               •    Monitoren/bewaken grens
                                                                                                    Gebiedsbeheerplan Zwolle Centraal en
                                                                                                    het grondwaterbeschermingsgebied




                                                                     51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Doelstellingen/maatschappelijke effecten
De bodemsaneringsoperatie is betaalbaar en daardoor uitvoerbaar waardoor gewenste ontwikkelingen in de stad niet langer stagneren door
bodemverontreiniging.
Streefdoel/indicator
Kostenbesparing op de totale bodemsaneringsoperatie in Zwolle

Nulsituatie                                    Norm van 2016                                  Activiteiten
Met gevalsgerichte aanpak wordt de             Doorontwikkeling gebiedsaanpak                 •    Uitvoeren gebiedsgerichte aanpak Zwolle
bodemsaneringsoperatie in Zwolle Centraal      (gebiedsbeheerplan) Zwolle Centraal.                Centraal.
beperkt tot ca. € 20 mln.                                                                     •    Afspraken maken over deelname diverse
                                                                                                   locaties aan gebiedsgerichte aanpak.
                                                                                              •    Afspraken maken met probleemhouders
                                                                                                   omtrent deelname middels afkoop.
                                                                                              •    Uitwerken monitoringsplan Zwolle
                                                                                                   Centraal


Doelstellingen/maatschappelijke effecten
Een waterveilige en klimaatbestendige stad en omgeving

Streefdoel/indicator
De dijken zijn orde, ook voor het regionaal systeem.
De ruimtelijke inrichting is afgestemd op het beperken van gevolgen (slachtoffers en schade) van overstromingen en klimaatverandering,
wateroverlast, hitte en droogte.
Nulsituatie                                      Norm van 2016                                 Activiteiten
•   Korte termijn (2015)                       •    Projecten Westenholte en Scheller en      •    Inbreng Zwolse belangen en
    Rond Zwolle worden 4 RvdR projecten             Oldeneler waarden gereed. IJsseldelta-         medewerking procedures enz.
    uitgevoerd.                                     zuid (bypass Kampen) en                   •    Deelname aan koploperproject Zwolle en
•   Middellange termijn (2030)                      zomerbedverlaging in uitvoering.               de verkenning IJssel. Tevens samen met
    Nieuwe normering waterveiligheid           •    Voorkeursvariant voor HWBP-project             het waterschap optrekken over
    wordt meegenomen in (HWBP)-                     koploper Zwolle (Voorst en                     programma HWBP
    projecten.                                      Holtenbroek) bekent.                      •    Inbreng Zwolse situatie, ambities en
•   Water- en ruimtelijke opgaven zijn         •    Verkenning HWBP-project IJssel                 belangen in Deltaprogramma, HWBP,
    beperkt geïntegreerd.                           gestart.                                       IJssel-Vechtdelta enz.
•   Initiatieven vanuit KAS hebben             •    Klimaatadaptiestrategie.                  •    Samen met waterschap en provincie
    behoefte aan inhoudelijke en               •    Visie op een robuust en flexibele              klimaatveranderingen en mogelijke
    proceskennis                                    regionaal watersysteem.                        maatregelen op hoofdlijnen modelmatig
•   3di model om waterrobuuste inrichting                                                          doorrekenen.
    inclusief werking regionaal systeem
    door te rekenen is gereed




                                                                     52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>B: Financieel deel
Budget o.b.v. bestaand beleid                                               Rekening          Begroting                  Meerjarenraming
                                                                                  2014        2015        2016          2017    2018        2019
Lasten                                                                            8.404      3.588        2.384     2.384       2.384      2.384
Baten                                                                             7.462        500
Resultaat voor bestemming                                                          -942      -3.088     -2.384     -2.384      -2.384      -2.384
Reservemutaties:                                                                 -2.579
Reserve nog uit te voeren werken OW                                                                        -512
reserve gebiedsbeheerplan Zwolle centraal                                                                  500
Resultaat na bestemming                                                          -3.521      -3.088     -2.396     -2.384      -2.384      -2.384



Toelichting verschil 2016 t.o.v. 2015:
Naast een verschuiving van lasten naar het programmma bedrijfsvoering is € 500.000 vanuit de decentralisatieuitkering
bodemsanering in de reserve gebiedsbeheerplan Zwolle centraal gestort voor toekomstige bestedingen.
Voor klimaatactieve stad is € 100.000 begroot conform besluitvorming bij de PPN 2016-2019.



Bezuinigingen begroting 2015:
Uitbesteding controle RUD                                                                                   40            40      40          40



Structurele bestedingen PPN 2016-2019:
Vluchtelingenwerk                                                                                          -102         -102     -102       -102
Dekking uit bestaande middelen                                                                             102           102     102         102



Incidentele bestedingen PPN 2016-2019:
Water/klimaatbestendige stad                                                                               -100         -100     -100
Dekking uit inkomsten bevoegd gezag                                                                        100           100     100




                                                                       53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>Financiële structuur lasten en baten bestaand beleid (bedragen x € 1.000)




Aandeel beïnvloedbare lasten in totale lasten programma (bedragen x € 1.000)




                                                           54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>Programma 5 Ruimte en cultuurhistorie

A. Beleidsdeel
Visie

Kwaliteit van de stad
Zwolle staat er landelijk en regionaal goed voor: een prachtige, economisch krachtige en leefbare stad. De centrale ligging, de
goede bereikbaarheid en de aanwezigheid van goede bedrijventerreinen en kantoorlocaties maken Zwolle tot aantrekkelijk
vestigingsgebied. Daarbij speelt de diversiteit en aantrekkelijkheid van woongebieden een grote rol en is de ligging in een zeer
gevarieerd landschap kenmerkend. Bovendien is water in en om de stad volop aanwezig; dat is zowel historisch als voor de
toekomst van belang. Tot slot is de kracht van Zwolle mede gebaseerd op de historische binnenstad en de aanwezigheid van
stedelijke voorzieningen. De ruimtelijke kwaliteit is dan ook essentieel bij de keuze voor de verdere ontwikkeling van de stad. We
dagen inwoners, ondernemers, bouwers, ontwikkelaars en initiatiefnemers uit om samen met ons die (kwalitatieve) groei van de
stad vorm te geven.

Ruimtelijke hoofdstructuur
Hoewel de ruimtelijke visie in het Structuurplan 2020 op dit moment nog bruikbaar is, zijn er verschillende redenen om het plan bij
te stellen. Enerzijds spelen de maatschappelijk en economische opgaven een rol. Anderzijds heeft de Omgevingswet de nodige
gevolgen. De rol van de overheid bij gebiedsontwikkeling verandert en langjarig vooruitkijken is lastig. Het actualiseren van de
huidige structuurvisie naar een Omgevingsvisie is daarom nodig. De nieuwe visie is het integrale instrument voor de gemeente om
integraal de verschillende opgaven aan te pakken.
De veranderingen in het klimaat komen daarbij zeer zeker aan bod. Om minder afhankelijk te zijn van beslissingen op landelijke
niveau zal het watersysteem hierin mede leidend zijn. De economisch-ruimtelijke implementatie van de deltabeslissingen nemen
we beleidsmatig mee in de structuurvisie. Het gaat daarbij zowel om waterveiligheid (dijken) als om een robuuste stad en omgeving
waarin klimaatverandering als kans en motor wordt gezien. Hoe we dat doen werken we uit in een klimaat adaptatie strategie,
waarbij we redeneren vanuit de stip op de horizon: Zwolle deltastad 2.0.

Stimuleren, verbinden en samenwerken
Stedelijke kaders blijven belangrijk, maar wij willen zoveel mogelijk tegemoet komen aan de wensen van initiatiefnemers binnen de
mogelijkheden die de delta biedt. Vooraf willen we bepalen welke rol de gemeente kiest, waarop de gemeente wil sturen, en welke
instrumenten al dan niet ingezet worden.
De veranderingen in de vraag naar woningen, kantoren en bedrijven vragen om een andere aanpak, met een verschuiving van
kwantiteit naar kwaliteit. We dagen de maatschappij (zowel ondernemers als organisaties en burgers) uit om mee te helpen de stad
verder te ontwikkelen. We richten ons daarbij steeds meer op de knelpunten en opgaven die op verschillende schaalniveaus (regio,
stad, wijk) spelen. Daarbij verbinden we partijen met elkaar teneinde meerwaarde te creëren. We zoeken samen met partijen naar
mogelijkheden om de visies uit te voeren. Zwolle wil daarnaast meer samen optrekken met andere overheden en externe partijen.
Zo blijven we samenwerken met Kampen en de provincie in het kader van Zwolle Kampen Netwerkstad. Programma’s en projecten
worden in onderlinge afstemming uitgewerkt. In het kader van het Deltaprogramma werken we onder meer samen met rijk,
provincie, waterschap en buurgemeenten.

Voor de Spoorzone blijven we intensief samenwerken met Provincie Overijssel, NS en ProRail om de verschillende opgaven in het
gebied verder op te pakken en uit te werken. De ambitie is om de Spoorzone te ontwikkelen tot een multifunctioneel stedelijk
gebied met mogelijkheden voor ontmoeting, voor verpozing, voor werken, voor innovatie en creativiteit. In economisch opzicht het
woon- en werkgebied voor noord-oost Nederland. Oude gebouwen krijgen in de Spoorzone een nieuw leven, nieuwe gebouwen
verrijzen, en we zorgen voor een eigen herkenbaar Zwols gezicht. Dit gekoppeld aan een volwaardige OV-knoop die efficiënt
functioneert en toekomstbestendig is. De nadruk ligt in 2016 op de verder voorbereiding van de realisatie van de busbrug, de
planvorming voor de noord- en zuidzijde van het station (inclusief fietsparkeren) en de gebiedsontwikkeling. De ontwikkelstrategie
is daarvoor de basis.

Ook voor de binnenstad, als belangrijke parel van Zwolle, blijven we samen met de betrokken partijen werken aan verbeteringen.
Ondernemers en belangenorganisaties nodigen we uit om uitvoering te geven aan de doelen in het geactualiseerde
Ontwikkelingsprogramma en de nieuwe visie op de binnenstad. We stimuleren gebiedsontwikkeling en faciliteren initiatieven, we
investeren in de openbare ruimte en bieden mogelijkheden aan ondernemers om panden op te knappen, zodat het imago van
straten en pleinen er flink op vooruit gaat.

Implementatie Omgevingswet in Zwolle
De Omgevingswet zal volgens planning in 2018 worden ingevoerd en zal grote gevolgen hebben voor alle gemeenten, zo ook voor
Zwolle. 2018 lijkt nog ver weg maar er zijn allerlei redenen om nu reeds mee te beginnen en dat doen wij dan ook in Zwolle:
•   De stelselwijziging heeft grote gevolgen voor de gemeentelijke organisatie, de manier van werken, de werkprocessen, de
    digitale systemen, de procedures en de instrumenten in het brede fysieke domein. Wij hebben u in het najaar van 2015 op
    hoofdlijnen geïnformeerd over de inhoud en de impact van de wet en de relaties met de verschillende transities in het fysiek
    domein. In 2016 gaan we verder met het uitwerken van de impactanalyse die we in 2015 zijn gestart. Doel van deze
    impactanalyse is om de gevolgen voor de Omgevingswet op de uitvoeringspraktijk van de gemeente op hoofdlijnen in beeld te
                                                                  55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>     brengen en aan te geven wat nodig is voor een succesvolle implementatie. De uitwerking in AMvB’s is daarbij van groot
     belang: hierin wordt bijvoorbeeld bepaald hoe groot de bestuurlijke afwegingsruimte zal zijn.
•    Nu wij weten dat de Omgevingswet een dergelijke impact heeft, vraagt dat niet alleen ook om de update van ons huidige
     structuurplan uit 2008, maar om een integrale omgevingsvisie, zoals bedoeld in de Omgevingswet.
     De omgevingsvisie is een logische eerste stap op weg naar de implementatie van deze wet om twee redenen: het dwingt de
     organisatie ten eerste om integraler te werken. Ten tweede is een omgevingsvisie de basis voor andere nieuwe instrumenten
     van de Omgevingswet, zoals de gemeentelijke programma’s en het omgevingsplan. Zwolle neemt voor haar nieuwe
     omgevingsvisie reeds deel aan de landelijke pilot Omgevingsvisie die door het Ministerie van I en M wordt georganiseerd.
•    In Zwolle wordt al geruime tijd gewerkt aan het uitnodigender maken van de organisatie. Dit zetten wij in 2016 voort. Het meer
     ruimte geven aan initiatief en meer algemeen de veranderende rol van de overheid vormen onderdeel van de reeds genoemde
     cultuuromslag behorende bij het nieuwe stelsel. Relevante programma’s in deze zijn het Initiatiefrijk Zwolle en het
     Transitieteam (leegstand).
De huidige pilots en experimenten in den lande van bijvoorbeeld omgevingsplannen wijzen uit dat het verstandig is om nu reeds na
te denken over de bruikbaarheid en wenselijkheid van de huidige gemeentelijke regels en verordeningen. Ook volgend jaar gaan
wij verder met (de voorbereiding van) herziening van lokale verordeningen (zie het programma ‘bestuur en dienstverlening’)

Erfgoed en ruimtelijke kwaliteit
Steden met een monumentale binnenstad doen het de laatste jaren beter dan andere steden, zo blijkt uit het onderzoek dat in de
Atlas voor gemeenten 2015, met de titel Erfgoed, is gepresenteerd. Monumenten dragen meetbaar bij aan de aantrekkingskracht
van een stad. Mensen wonen en werken graag in een monumentaal pand en een monumentale woon- en leefomgeving verhogen
de aantrekkelijkheid van een stad als geheel. Daarnaast dragen monumenten bij aan het vestingsklimaat van bedrijven. Ook
                                                                                                                                 e
trekken monumenten meer toeristen naar de stad. Zwolle komt op de ranglijst met monumentale binnensteden zelfs voor op de 11
plek. Het hebben van een monumentale binnenstad is historisch gegroeid en daarmee een gegeven. De manier waarop met het
erfgoed in de stad wordt omgegaan is wel een keuze. Onderzoek is daarbij van essentieel belang. Archeologisch en
bouwhistorisch onderzoek zijn soms zelfs de enige bron voor onze geschiedschrijving en het vertelt het verhaal over onze wortels
en over de ontwikkeling van Zwolle. Wij continueren ons beleid dat is gericht op onderzoek, op de duurzame instandhouding en op
het vertellen van het verhaal van ons erfgoed. Hierbij zullen we in toenemende mate gebruik maken van digitale
communicatiekanalen. Monumenteigenaren in Zwolle kunnen blijven rekenen op professionele adviezen en begeleiding van hun
plannen en op de financiële ondersteuning voor de iets hogere dan reguliere onderhoudskosten aan hun monument als gevolg van
detaillering en materiaalgebruik.

We laten onze archeologische dienst voldoen aan de nieuwe Erfgoedwet die in 2016 van kracht wordt, zodat wij archeologisch
onderzoek in Zwolle kunnen blijven uitvoeren. Naast de bestaande archeologische samenwerkingsovereenkomsten met de
gemeente Zwartewaterland, Hattem en Kampen onderzoeken we de mogelijkheden van samenwerking met andere
regiogemeenten. In 2016 staan diverse archeologische onderzoeken op het programma.

Open Monumentendag en het Monumentenmagazine Zwolle blijven het moment om ons erfgoed breed onder de publieke
aandacht brengen. Ook de samenwerking met het Erfgoedplatform met o.a. 'Verhalen over Zwolle' blijven we continueren. Door
intensievere samenwerking met onze partners willen we de Zwolse cultuurhistorie zichtbaarder in de stad laten vinden en beleven.
Het overkoepelend cultuurhistorisch verhaal, opgesteld door LAgroup, is daarbij een anker en springplank.

De gemeentelijke monumentenlijst is met name tot stand gekomen eind jaren tachtig/begin jaren negentig van de vorige eeuw en
bestaat hoofdzakelijk uit monumenten van ´jongere bouwkunst´ (periode 1850-1940). Na een meerjarig inventarisatieproces en de
selectie, volgt in 2016 de aanwijzing van gemeentelijke monumenten. Het doel daarbij is om te komen tot een evenwichtige en
representatieve lijst met gemeentelijke monumenten. Het onderzoek naar de Zwolse cultuurhistorische waarden is afgerond en tot
een digitale kaart vormgegeven. In 2016 kan de laatste stap, cultuurhistorische waarden de wettelijk vereiste plek in de
bestemmingsplannen te geven, vorm krijgen. Herkenning, eigenheid en identiteit zijn sleutelbegrippen en inspiratiebron voor
ruimtelijke ontwikkelingen. Door naar de historisch gegroeide omgeving te kijken, wordt cultuurhistorie een creatieve verbinding
tussen verleden en toekomst.

Ontwikkelingen

Steden vormen steeds meer de kracht van de samenleving. Mensen komen af op de hoogwaardige voorzieningen en de
economische mogelijkheden die de steden bieden. Kwaliteitsverschillen met de omliggende regio nemen toe. Daarbij worden de
netwerken intensiever. Goede ontsluitingen en verbindingen zijn belangrijke vestigingsfactoren. Tegelijkertijd speelt de digitalisering
een rol. Internet leidt tot leegstand van kantoren en winkels en outlets ontstaan nabij snelwegen en afhaalcentra in de stad. De druk
op de stedelijke ruimte is dan ook een punt van zorg. Thema's die hierbij aan de orde zijn gaan over slim gebruik van grond en
plekken, instandhouden van omgevingskwaliteiten (groen, openbare ruimte, ontspanning).

De rol van de overheid is hierbij aan het verschuiven. Zonder dat daarbij onze verantwoordelijkheid voor de ruimtelijke ontwikkeling
van de stad volledig verdwijnt willen we meer ruimte geven aan initiatieven. De nieuwe Omgevingswet is daarbij van belang. De
nieuwe wet streeft naar een meer integrale behandeling van ruimtelijke vraagstukken, zodat meer samenhang ontstaat en
belemmeringen kunnen worden opgeheven. Daarnaast hebben we sinds 2012 te maken met de toepassing van de ladder voor
duurzame verstedelijking. Dat betekent dat we bij plannen voor stedelijke vernieuwing het bestaan van een regionale behoefte
moeten aantonen. De Raad van State hanteert dit vereiste vrij strikt. Dit dwingt ons tot een goede regionale samenwerking en
afstemming met de provincie en regiogemeenten.


                                                                  56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>Op 1 juli 2015 is het voorstel voor de nieuwe Omgevingswet met grote meerderheid door de Tweede Kamer aangenomen.
Daarmee zijn de hoofdlijnen van dit nieuwe omgevingsstelsel bekend. Verschillende onderdelen worden nog nader uitgewerkt in
rijksregels, in vier Algemene Maatregelen van Bestuur (hierna: AMvBIn de Omgevingswet wordt een groot aantal wetten
samengevoegd, zoals de Wet ruimtelijke ordening, Wet milieubeheer, Wabo, Crisis- en herstelwet, Waterwet, delen van de
Woningwet en Wegenwet. In totaal gaat het om 24 wetten die geheel en 6 wetten die deels worden vervangen en daarnaast
worden er circa 120 AMvB’s vervangen. In de Omgevingswet wordt het huidige scala aan sectorale instrumenten samengevoegd
tot zes kerninstrumenten: omgevingsvisie, het programma, algemene regels (waaronder het omgevingsplan), de
omgevingsvergunning, algemene rijksregels voor activiteiten en het projectbesluit.

De doelen van de wet
De centrale doelstelling van de wet is om een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit te
bereiken en in stand te houden. De Omgevingswet kent vier belangrijke verbeterdoelen. In onderstaand schema ( bron VNG
Ruimte voor verandering) zijn deze weergegeven, samen met een korte indicatie van de impact.

Verbeterdoel                                          Impact voor gemeenten
Inzichtelijkheid, voorspelbaarheid en gebruiksgemak   Minder verschillende wetten en regels en beter toegankelijke regelgeving. Naar één
                                                      Omgevingsplan voor de hele gemeente

Integrale benadering leefomgeving                     Van aspectgewijs (RO, water, milieu en dergelijke) naar integraal beleid per gebied

Meer afwegingsruimte                                  Meer regelvrij en meer algemene regels met eigen visie en beslissingsruimte voor
                                                      gemeenten

Versnellen en verbeteren besluitvorming               Meer vergunningvrij, met integrale vergunningen en verkorte procedures


De Omgevingswet betekent voor gemeenten een flinke ‘paradigmaverandering’: basis is een veranderende rol van de overheid in
een meer uitnodigendere overheid. Dit vraagt om een andere manier van werken, naast de noodzaak van integraal werken. Het
nieuwe stelsel wordt daarom veelal benoemd als een grote ‘cultuuromslag’.
De nieuwe wet biedt meer ruimte voor maatwerk, gaat uit van minder en overzichtelijke regels, meer ruimte voor initiatieven en
lokaal maatwerk en neemt vertrouwen als uitgangspunt.
De Omgevingswet verplicht de verschillende overheidslagen om integrale plannen te maken waarin de diverse belangen in
onderlinge samenhang worden beschouwd. Zo zullen delen van de APV en overige verordeningen worden opgenomen in het
Omgevingsplan.

De nieuwe Erfgoedwet heeft met name consequenties voor archeologie. De archeologische dienst moet aan nieuwe regels voldoen
om archeologisch onderzoek in Zwolle kunnen blijven uitvoeren (certificering).

Relevante kaderstellende nota's

•   Structuurplan 2020
•   Zwolse wateragenda
•   Visie Buitengebied
•   Ontwikkelingsprogramma en visie binnenstad
•   Groenbeleidsplan
•   Mobiliteitsvisie
•   Welstandsnota
•   Beleidsplan voor Monumentenzorg en Archeologie (2000)
•   Archeologiebeleid gemeente Zwolle (2008)
•   Erfgoedverordening (2010)
•   Subsidieverordening Stedelijke Vernieuwing
•   Regeling onderzoekskaders archeologie
•   Regeling excessieve opgravingskosten Zwolle




                                                                    57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Wat willen we bereiken en wat gaan we doen
 Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 Het verbeteren van de omgevingskwaliteit en het bieden van ruimte voor nieuwe ontwikkelingen en initiatieven.

 Streefdoel/indicator
 Visie, beleid en werkprocessen afgestemd op de nieuwe Omgevingswetgeving

 Nulsituatie                                     Norm van 2016                                 Activiteiten
 •    Maatschappelijke trends en                 •     Opstellen concept-Omgevingsvisie met    •    Opstellen van gebiedsprofielen als
      ontwikkelingen en de nieuwe                      gebiedsprofielen                             onderdeel van de Omgevingsvisie
      Omgevingswet vragen om een                 •     Helder beeld van de maatregelen die     •    Integrale afstemming met betrokken
      herziening van het Structuurplan                 nodig zijn om te komen tot een               partijen
 •    Omgevingswet aangenomen door                     succesvolle implementatie van de        •    uitvoeren en afronden impactanalyse: in
      tweede kamer (invoering 2018)                    Omgevingswet                                 beeld brengen van de gevolgen van de
                                                                                                    Omgevingswet op de uitvoeringspraktijk van
                                                                                                    de gemeente

 Streefdoel/indicator
 Stimuleren gebieds- en locatieontwikkeling

 Nulsituatie                                     Norm van 2016                                 Activiteiten
 Overzicht bijhouden van de voortgang van                                                      Interne afstemming van initiatieven,
 de projecten.                                                                                 ontwikkelingen en agenda's

 Voor de Spoorzone is een                        Uitwerken en uitvoeren maatregelen volgens    •    Verder voorbereiden van de realisatie
 bestuursovereenkomst met de Provincie           het in het najaar van 2015 vastgestelde            van de busbrug
 Overijssel gesloten, het plan van aanpak in     geactualiseerde plan van aanpak               •    Planvorming voor de noord- en zuidzijde
 2015 geactualiseerd ,een Kwaliteitsboek         Spoorzone.                                         van het station (inclusief fietsparkeren)
 voor het hele gebied en een pve voor de                                                       •    Uitvoeren van de ontwikkelstrategie
 busbrug vastgesteld.                                                                               gebiedsontwikkeling Spoorzone via
                                                                                                    marketing en acquisitie) en via stimuleren
                                                                                                    en het begeleiden van ruimtelijke
                                                                                                    initiatieven

 Vechtcorridor Noord: Structuurvisie             Vastgesteld bestemmingsplan Vechtcorridor-    Opstellen ontwerp bestemmingsplan
 vastgesteld.                                    Noord                                         Vechtcorridor Noord

 Streefdoel/indicator
 Verbeteren structuur en kwaliteit binnenstad.
 Nulsituatie                                     Norm van 2016                                 Activiteiten
 Diverse pleinen en straten heringericht en      Uitvoering van het Ontwikkelingsprogramma     •    Broerenkwartier: stimuleren
 vergunning verleend voor bouwinitiatieven       Binnenstad en de kadernota economisch              gebiedsontwikkeling in samenwerking
                                                 beleid binnenstad.                                 met alle stakeholders
                                                                                               •    Routering: afronding uitvoering
                                                                                                    maatregelen
                                                                                               •    Gasthuisplein: herinrichting openbare ruimte
                                                                                                    op basis van een door de ondernemers
                                                                                                    opgestelde visie in tweede helft 2016
                                                                                               •    Voorstraat: samen met ondernemers
                                                                                                    herinrichting straat en aanpak panden
                                                                                               •    Ontwikkeling Melkmarkt: realisatie nieuw
                                                                                                    winkelpand (mogelijk opening eind 2016)
                                                                                               •    Grote Kerk: begeleiding plannen Grote
                                                                                                    Kerk
                                                                                               •    Begeleiden nieuwe initiatieven: pm

 Visie binnenstad 2015                                                                         Uitwerken onderdelen visie binnenstad

 Streefdoel/indicator
 Actueel houden van bestemmingsplannen: jaarlijks worden enkele ‘oude’ plannen vernieuwd.

 Nulsituatie                                     Norm van 2016                                 Activiteiten
 Gehele grondgebied voorzien van actuele         Drie plannen bebouwde kom geactualiseerd      Opstellen en ter vaststelling voorleggen
 planologische regeling                                                                        ontwerp bestemmingsplannen voor
                                                                                               Stadshagen II, Zwolle-zuidwest en Aalanden

                                                 Herziening deel buitengebied                  Ter vaststelling voorleggen ontwerp
                                                                                               bestemmingsplan Herfte Wijthmen



                                                                         58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre> Streefdoel/indicator
 Versterken positie Zwolle in ruimtelijk opzicht en opstellen strategieën voor de toekomstige ontwikkeling en uitwerken perspectief Zwolle
 deltastad 2.0

 Nulsituatie                                     Norm van 2016                                   Activiteiten
 Deltaprogramma IJsselmeer:                      Perspectief deltastad 2.0                       •     Uitwerken van de citydeal
 De wateragenda is vastgesteld en bepaalt                                                              klimaatadaptatie binnen de structuurvisie.
 de koers voor verder verankering van de                                                         •     Uitwerken economisch-ruimtelijke
 deltabeslissingen in gemeentelijk beleid en                                                           implementatie van de deltabeslissingen in
 uitvoering.                                                                                           een klimaat adaptie strategie


Relaties met andere programma’s
De binnenstad en andere gebieden in Zwolle zijn ook onderdeel van het programma 2. Daarnaast komt het Deltaprogramma en de
water- en klimaatopgave aan bod in programma 4. Ook ligt er een relatie met programma 7 (vooral waar het gaat om projecten en
de activiteiten in de binnenstad).
De consequenties van de Omgevingswet gelden voor het gehele fysieke domein en niet alleen voor het programma Ruimte en
cultuurhistorie. Daarnaast is een en ander terug te vinden in het programma 16 ‘Bestuur en dienstverlening’.
 Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 Duurzaam in stand houden, veiligstellen en zichtbaar maken van cultuurhistorische, monumentale en archeologische waarden in Zwolle.

 Streefdoel/indicator
 Het doen van archeologisch onderzoek in archeologisch waardevolle gebieden;
 Adequate advisering en begeleiding van monumenteigenaren bij plannen;
 Cultuurhistorische waarden worden betrokken bij (ruimtelijke) ontwikkelingen;
 Uitbreiding van de gemeentelijke monumentenlijst;
 Cultuurhistorische waarden verankeren in bestemmingsplannen;
 Zichtbaar maken van erfgoed.

 Nulsituatie                                     Norm van 2016                                   Activiteiten
 Gebieden met een lage archeologische            •    Archeologisch waardevolle gebieden         •     In nieuwe en te actualiseren
 verwachtingswaarde en gebieden met een               worden opgenomen in nieuwe                       bestemmingsplannen wordt een
 hoge archeologische verwachtingswaarde               bestemmingsplannen.                              archeologische dubbelbestemming
 zoals aangegeven (laag: 0% en 10%; hoog:        •    In geval van bodemverstoring in                  opgenomen.
 50%, 90% en 100%) op de Archeologische               archeologisch waardevolle gebieden         •     Het uitvoeren van archeologisch
 Waarderingskaart Zwolle                              vindt overeenkomstig wetgeving en                onderzoek incl. het opstellen van
                                                      archeologiebeleid archeologisch                  rapporten/publicaties.
                                                      onderzoek (incl. uitwerking) plaats.       •
                                                 •
 •    461 beschermde rijksmonumenten (1)         •    25 monumenteigenaren/beheerders            •     Omgevingsvergunning (onderdeel
      340 beschermde gemeentelijke                    worden begeleid bij hun                          monumenten), begeleiding
      monumenten                                      restauratie/verbouwplannen.                      eigenaren/beheerders.
      (1) Dit aantal telt complexen als 1        •    20 monumenteigenaren ontvangen een         •     Behandelen subsidieaanvraag / verlenen
      monument. Inclusief de afzonderlijke            gemeentelijke onderhouds-,                       van subsidie.
      onderdelen van complexen bedraagt               restauratie- of kleuronderzoek subsidie.   •     Advisering inzake aanvraag
      het aantal 533.
                                                 Zwolle doet mee aan Open                        (mede)Organiseren van Open
                                                 Monumentendag. Minimaal één                     Monumentendag.
                                                 publicatie/brochure wordt uitgegeven om         Opstellen en uitgeven publicatie/brochure.
                                                 Zwollenaren te informeren over ons erfgoed.

 Resultaten inventarisaties:                     Aanwijzen van objecten tot gemeentelijk         Procedures tot aanwijzing als gemeentelijk
 archiefonderzoek, veldwerk en input             monument in geval van monumentwaardige          monument worden opgestart.
 burgerparticipatie.                             objecten.
                                                                                                 Opstellen en in procedure brengen van
                                                 Verankering van de cultuurhistorische           bestemmingsplan(nen).
 Cultuurhistorische waardenkaart                 waardenkaart in de bestemmingsplannen




                                                                             59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>B: Financieel deel
Budget o.b.v. bestaand beleid                                           Rekening            Begroting                Meerjarenraming
                                                                                 2014       2015        2016       2017     2018        2019
Lasten                                                                         10.140      1.830        1.134     1.134     1.134      1.126
Baten                                                                           7.809
Resultaat voor bestemming                                                      -2.331      -1.830     -1.134     -1.134    -1.134      -1.126
Reservemutaties:                                                                 -306      -3.220
reserve spoorzone                                                                                     -3.000     -2.950    -2.758      -2.374
reserve egalisatie bestemmingsplannen                                                                    -180
reserve nog uit te voeren werken EC                                                                       -41
Resultaat na bestemming                                                        -2.637      -5.050     -4.355     -4.084    -3.892      -3.500



Toelichting verschil 2016 t.o.v. 2015:
De verlaging van de lasten is het gevolg van de verschuiving van de overheadkosten naar het programma bedrijfsvoering.



Toelichting mutaties meerjarenraming:
Vrijvallende kapitaallasten                                                                                                                8




Incidentele bestedingen begroting 2016:
Budget ruimtelijke initiatieven                                                                          -100



Incidentele bestedingen PPN 2016-219:
Binnenstad                                                                                               -700
Dekking stadsontwikkelfonds                                                                              700




                                                                      60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>Financiële structuur lasten en baten bestaand beleid (bedragen x € 1.000)




Aandeel beïnvloedbare lasten in totale lasten programma (bedragen x € 1.000)




                                                           61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>Programma 6 Onderwijs

A. Beleidsdeel



Visie

Zwolle is een ‘jonge stad’. Kinderen en jongeren van 0-27 jaar vormen samen ongeveer een derde van de totale bevolking. Ook nu
de stad minder snel groeit, blijft het aantal kinderen en jongeren stijgen. Samen met het onderwijs in Zwolle werken we aan hun
toekomst en daarmee aan de toekomst van de stad. We doen dit langs 3 lijnen:

1.   Wij willen dat alle kinderen en jongeren in Zwolle zich fysiek, cognitief en sociaal-emotioneel positief kunnen ontwikkelen tot
     zelfstandige volwassenen en nu en in de toekomst kunnen meedoen. In een doorgaande lijn van spelen, leren en werken. Een
     geslaagde, ononderbroken schoolloopbaan vergroot de kansen op succesvolle maatschappelijke participatie op het gebied
     van werk én vrije tijd. Zo'n goede start vergroot verder de kans dat inwoners zich ook daarna succesvol verder kunnen blijven
     ontwikkelen en aansluiting houden bij economie en arbeidsmarkt. Een leven lang leren!
2.   Scholen vervullen een hoofdrol in het bieden en benutten van kansen aan jeugdigen voor een positieve ontwikkeling. We
     willen de kracht van scholen in de verbinding met stad en wijk zo goed mogelijk benutten. We willen verbinden op opgaven, op
     het gebied van sport, cultuureducatie en zorg. Maar ook op duurzaam gebruik van vastgoed en maatschappelijk optimale inzet
     van geldstromen. We willen daarbij creativiteit in de stad benutten en ruimte bieden aan initiatieven die bijdragen aan onze
     doelstellingen.
3.   We willen ook bouwen aan en op beroepsonderwijs. De rijkdom van 4 Mbo en 4 Hbo instellingen in Zwolle biedt veel kansen.
     Het onderscheidt ons van andere steden en regio’s. Het verbindt ons met de regionale economie, creatieve industrie en
     arbeidsmarkt. We willen dat ‘Opgeleid in Zwolle’ een aanbeveling is tot ver buiten de stad. Wij trekken daarom samen op met
     het onderwijs en stimuleren samenwerking met andere organisaties en instellingen in stad en regio.

Om deze onderwijsagenda te realiseren is het waarborgen van een goede kwaliteit en kwantiteit van onderwijshuisvesting een
belangrijke randvoorwaarde. Duurzaamheid van gebouwen en duurzaam gebruik voor maatschappelijke doelen zijn ons doel.

Ontwikkelingen

•    Scholen hebben een zorgplicht waardoor leerlingen een zo goed mogelijk passend onderwijsaanbod krijgen. Passend
     onderwijs is de verantwoordelijkheid van het onderwijsveld, maar raakt ook de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor
     jeugdhulp, leerlingenvervoer, leerplicht en RMC en onderwijshuisvesting. Wij werken daarom nadrukkelijk samen met het
     onderwijs om te komen tot gezamenlijke agenda’s waarbij ‘het kind in de context’ het uitgangspunt is.
•    In 2014 is het wetsvoorstel ‘Focus op vakmanschap’ ingevoerd.Het Mbo begint nu op het oude niveau 2. Leerlingen met een
     Vmbo-diploma (of hoger) worden direct toegelaten. Wie niet beschikt over het vereiste toelatingsniveau kan terecht bij een
     entreeopleiding. Die kent na 4 maanden een bindend studieadvies. In combinatie met aanscherping van de Wet Werk en
     Bijstand en invoering van passend onderwijs kan dit betekenen dat de uitval van jongeren toeneemt als ze én niet door
     kunnen/mogen naar het Mbo én er geen alternatief beschikbaar is waardoor ze tussen wal en schip terecht komen. Om dit te
     voorkomen trekken we samen op met het onderwijs.
•    Als gevolg van een per 1 januari 2015 ingevoerde wetswijziging zijn de schoolbesturen voor basis- en speciaal onderwijs, net
     als de besturen voor het voortgezet onderwijs, zowel inhoudelijk als financieel volledig verantwoordelijk voor het totale
     gebouwonderhoud. Dit geldt echter niet voor de gymnastieklokalen; voor de bekostiging van het 'buitenkant-onderhoud' van
     deze lokalen kunnen besturen nog steeds aanvragen bij de gemeente indienen. Ook voor het herstel van constructiefouten
     kan nog steeds een beroep op de gemeente worden gedaan.
•    Mede als gevolg van deze wetswijziging, wordt het in 2010 opgestelde Masterplan Onderwijshuisvesting geactualiseerd.
     Vanuit het BLOZ worden voorzetten gegeven voor optimale huisvesting van scholen in Zwolle, zulks met inachtneming van de
     verschillende rollen en verantwoordelijkheden van zowel gemeente als schoolbesturen. Bij actualisatie, die parallel zal lopen
     met de onderwijsagenda, is verduurzaming van schoolgebouwen een belangrijk aspect. Ook de wijze van financiering van
     renovatie van gebouwen die niet meer aan de huidige eisen voldoen, nemen wij bij deze actualisatie mee.
•    Het Rijk werkt aan herziening van het onderwijsachterstandenbeleid/VVE. Op basis daarvan zal ook het gemeentelijk beleid
     worden aangepast.
•    Het convenant tussen Rijk, gemeenten en scholen over de aanpak van voortijdig schoolverlaten (VSV) is met een jaar
     verlengd tot en met 2016. Voor 2017 stelt het Rijk nog nieuw beleid vast.




                                                                 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>Relevante kaderstellende nota's

•      Werken vanuit vertrouwen. Visie sociaal domein (december 2012)
•      Nota jeugdbeleid ‘De toekomst van Zwolle – Samenwerken aan verbeteringen voor de jeugd’ (december 2012)
•      Beleidskader ‘VVE 2011-2015: Een stevig fundament’ (februari 2011)
•      Notitie ‘Extra rijksmiddelen VVE en schakelklassen’ (februari 2012)
•      Nota 'Doorontwikkeling van de brede scholen' (maart 2015)
•      Meerjarenbeleidsplan voorkomen voortijdig schoolverlaten regio IJssel-Vecht (februari 2013)
•      Beslisnota “Zwolle studie- studentenstad” (juni 2011)
•      Masterplan Onderwijshuisvesting (inclusief actualisatie, maart 2010 / mei 2011)
•      Beleidsplan jeugdhulp (november 2014)
•      Betreft wettelijke taken op grond van Wet Ontwikkelingskansen voor Kwaliteit en Educatie (Wet Oke), Wet op het primair
       onderwijs, Wet op de expertisecentra, Wet op het voortgezet onderwijs, wet- en regelgeving leerplicht en RMC en de nieuwe
       Jeugdwet.




Wat willen we bereiken en wat gaan we doen
    Doelstellingen/maatschappelijke effecten
    Een geslaagde schoolloopbaan voor alle kinderen en jongeren, zodat ze hun mogelijkheden zoveel mogelijk benutten en hun kansen op de
    arbeidsmarkt vergroten.
    Streefdoel/indicator
    Het voorkomen en verminderen van onderwijsachterstanden. In 2013 e.v. neemt 100% van de doelgroepkinderen (zie a) deel aan
    voorzieningen voor- en vroegschoolse educatie (VVE). Doelgroepkinderen scoren eind groep 2 gemiddeld op landelijk niveau.
    Nulsituatie                                   Norm van 2016                                Activiteiten
    % bereik doelgroeppeuters                     100%                                         Aanbevelingen uit inspectierapport VVE
    0-meting 2012: 97% (absoluut: 155)                                                         uitvoeren om de kwaliteit van VVE en het
    Bron: meting gemeente Zwolle 2013                                                          bereik van doelgroepkinderen verder te
                                                                                               verbeteren.

    Score doelgroepkinderen voor taal en            Doelgroepkinderen scoren eind groep 2           Beleid en uitvoering aanpassen op basis van
    rekenen eind groep 2                            gemiddeld op landelijk niveau                   verwacht nieuw rijksbeleid onderwijs-
    Bron: Evaluatieonderzoek IJsselgroep 2013                                                       achterstanden/VVE.

    Streefdoel/indicator
    Zoveel mogelijk leerlingen gaan zelfstandig naar school. Voor leerlingen die daarvoor op grond van de Wet Primair Onderwijs, Wet Voortgezet
    Onderwijs en Wet Expertise Centra in aanmerking komen, is passend vervoer (afgestemd op hun zelfredzaamheid) naar de dichtstbijzijnde
    school naar onderwijssoort en –richting beschikbaar. Zij maken zoveel mogelijk wel gebruik van regulier vervoer (zie b).
    Nulsituatie                                     Norm van 2016                                   Activiteiten
    Peildatum 1-7-2015:                             Percentage leerlingen naar school met           •    De kantelingsgedachte uit de WMO
    •    Totaal aantal leerlingen in                aangepast vervoer daalt of blijft maximaal op        gebruiken binnen de kaders van het
         leerlingenvervoer: 546 (100%)              niveau 2015.                                         leerlingenvervoer.
    •    Aantal leerlingen in aangepast vervoer:                                                    •    Passend onderwijs en benutten eigen
         400 (74%)                                                                                       kracht leiden tot meer eigen inzet binnen
    Bron: GWS                                                                                            leerlingenvervoer.
                                                                                                    •    We starten een pilot met de App GO-OV




                                                                          63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre> Streefdoel/indicator
 Het voorkomen en verminderen van het aantal voortijdig schoolverlaters (zie c). Jaarlijks daalt het aantal voortijdig schoolverlaters in de regio
 IJssel Vecht. Ten opzichte van de gemiddelde score van vergelijkbare gemeenten zijn de behaalde resultaten in Zwolle gelijk dan wel beter. In
 2016 meldt 95% van de scholen verzuim volgens vastgestelde richtlijnen. Het aantal thuiszitters (leerlingen die ingeschreven staan, maar niet
 naar school gaan) is in beeld.
 Nulsituatie                                   Norm van 2016                                      Activiteiten
 aantal nieuwe vsv-ers (absoluut):                                                                Het aantal thuiszitters (leerlingen die
 voorlopige meting schooljaar 2013-2014:                                                          ingeschreven staan, maar niet naar school
 vsv-ers landelijk: 25.969                     25.000                                             gaan) wordt beter in beeld gebracht door de
 vsv-ers regio IJsselland: 573                 560                                                scholen in het Voortgezet Onderwijs te
 vsv-ers Zwolle: 210                           200                                                bezoeken om het thuiszit protocol te
                                                                                                  bespreken.


 meting schooljaar 2011-2012:                                                                      Verder wordt er een overleg ‘thuiszit-tafel’
 vsv-ers Zwolle: 2,3%                                                                              georganiseerd met het
 vsv-ers Deventer: 2,0%                                                                            samenwerkingsverband Voortgezet Onderwijs
 vsv-ers Arnhem: 3,2%                                                                              om de problematiek rondom thuiszitten in
 vsv-ers Groningen: 2,8%                                                                           beeld te hebben, het melden van thuiszitters
 vsv-ers Maastricht: 3,2%                                                                          onder de aandacht te brengen teneinde
                                                                                                   thuiszitten te voorkomen.

 % scholen dat schoolverzuim meldt volgens        90%                                              Beleid en uitvoering Zwollle aanpassen op
 richtlijnen van 2012: 90%                                                                         basis van verwacht nieuw rijksbeleid voortijdig
                                                                                                   schoolverlaten met ingang van 2017.


Toelichting
a. Doelgroepkinderen voor VVE zijn kinderen:
   1. die vallen onder de gewichtenregeling basisonderwijs (opleidingsniveau ouders)
   2. een taalachterstand in het Nederlands hebben (verzorgende ouder spreek geen of niet goed Nederlands, taalachterstand
        peuter kan niet worden verklaard uit een verstandelijke beperking of logopedisch probleem).
   3. die te maken hebben met gezinsgerelateerde problemen waardoor ze onvoldoende gestimuleerd worden in hun
        (taal)ontwikkeling.
   Gemeenten zijn wettelijk verplicht om te streven naar 100% bereik van doelgroepkinderen met VVE. In de praktijk is dit veelal
   nooit volledig haalbaar zijn, omdat ouders niet verplicht kunnen worden om hun kind naar een peuterspeelzaal of kinderopvang
   (met VVE) te sturen.
b. Het leerlingenvervoer is een open einde regeling.Toe- of afname van het beroep op vervoer leidt tot hogere of lagere kosten.
c. Een voortijdig schoolverlaten is iemand tussen de 12 en 23 jaar die zonder startkwalificatie het onderwijs verlaat. Een
   startkwalificatie is een diploma havo, vwo of een mbo-diploma op niveau 2 of hoger.

 Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 Het versterken van Zwolle als studie/studentenstad waar studenten graag willen leren, wonen, verblijven en werken.

 Streefdoel/indicator
 In 2016 is het aantal deelnemers aan de Bruisweken minimaal 7.500 studenten.

 Nulsituatie                                      Norm van 2016                                    Activiteiten
 aantal deelnemers Bruisweken 2012:               Minimaal 7.500 studenten                         •    Buro Ruis organiseert de Bruisweken in
 5870.                                                                                                  samenwerking met de scholen, studies
                                                                                                        en studentenverenigingen.
                                                                                                   •    In 2015 is voor het eerst de algemene
                                                                                                        introductie, introductie van studie en van
                                                                                                        studentenvereniging geïntegreerd: ruim
                                                                                                        2500 deelnemers aan de Bruisweek. In
                                                                                                        2016 zal de nieuwe opzet van de
                                                                                                        Bruisweek worden vergroot en zal er
                                                                                                        weer meer ruimte zijn voor aanvullende
                                                                                                        programma onderdelen; ook voor de
                                                                                                        ouderejaars studenten.




                                                                         64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre> Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 Effectieve en efficiënte huisvesting van onderwijsinstellingen waar de gemeente Zwolle een zorgplicht voor heeft.

 Streefdoel/indicator
 Nagenoeg alle scholen voldoen aan de wettelijke capaciteitsnormen

 Nulsituatie                                     Norm van 2016                                   Activiteiten
 0-meting 2013: 97%                              98%                                             Op grond van het Onderwijs Huisvestings-
                                                                                                 programma voor het jaar 2016 (OHP 2016 )
                                                                                                 worden kredieten beschikbaar gesteld voor
                                                                                                                      e
                                                                                                 uitbreiding van de 1 inrichting van enkele
                                                                                                 scholen als gevolg van toename van het
                                                                                                 aantal leerlingen, voor het uitvoeren van de
                                                                                                 MOP gymzalen en voor aanpassingen, niet
                                                                                                 zijnde onderhoud, aan een tweetal gebouwen.
                                                                                                 Daarnaast wordt een aanvang gemaakt met
                                                                                                 de uitvoering van de (her)huisvestingsplannen
                                                                                                 van de Landstede (zie raadsbesluit najaar
                                                                                                 2015) en wordt in overleg met het
                                                                                                 schoolbestuur Openbaar Onderwijs Zwolle de
                                                                                                 voorbereiding van het (her)huisvestingsplan
                                                                                                 van de openbare scholen afgerond.
 Streefdoel/indicator
 In 2016 zijn bijna alle scholen gehuisvest in (semi)permanente gebouwen en is het merendeel van de huidige noodgebouwen afgestoten.

 Nulsituatie                                     Norm van 2016                                   Activiteiten
 0-meting 2013: 95%                              98%                                             Begin 2016 wordt de permanente nieuwbouw
                                                                                                 van een protestants Christelijke en een Rooms
                                                                                                 Katholieke basisschool in Stadshagen in
                                                                                                 gebruik genomen. Ook de permanente
                                                                                                 uitbreiding van de openbare basisschool Het
                                                                                                 Festival is in het voorjaar 2016 gereed. In
                                                                                                 2017/18 volgt ingebruikname van nieuwbouw
                                                                                                 ten behoeve van de Gereformeerde
                                                                                                 basisschool in Stadshagen. De huidige
                                                                                                 noodgebouwen in Stadshagen worden
                                                                                                 verwijderd.


Toelichting

a. Doelgroepkinderen voor voorschoolse educatie (VVE) zijn kinderen:
    1. die vallen onder de gewichtenregeling basisonderwijs (opleidingsniveau ouders)
    2. een taalachterstand in het Nederlands hebben (verzorgende ouder spreekt geen of niet goed Nederlands,
          taalachterstand peuter kan niet worden verklaard uit een verstandelijke beperking of logopedisch probleem),
    3. die te maken hebben met gezinsgerelateerde problemen waardoor ze onvoldoende gestimuleerd worden in hun
          (taal)ontwikkeling.
          De jeugdgezondheidsverpleegkundige zorgt voor de indicering van een kind voor VVE en verwijzing naar een
          peuterspeelzaal of kinderopvang waar voorschoolse educatie wordt aangeboden.
          Gemeenten zijn wettelijk verplicht om te streven naar 100% bereik van doelgroepkinderen met VVE. In de praktijk zal dit
          echter nooit volledig haalbaar zijn, omdat ouders niet verplicht kunnen worden om hun kind naar een peuterspeelzaal of
          kinderopvang (met VVE) te sturen.
b.  Het leerlingenvervoer is een open einde regeling. Bij ongewijzigd beleid leidt toe- of afname van het beroep op
    leerlingenvervoer tot hogere of lagere kosten.
    Per 1/8/2014 doen 442 leerlingen een beroep op leerlingenvervoer. Ten opzichte van 2012 doen minder leerlingen een
    beroep op leerlingenvervoer omdat ze op eigen kracht naar school kunnen. Een positieve ontwikkeling.
c.  Een voortijdig schoolverlater is iemand tussen de 12 en 23 jaar die zonder startkwalificatie het onderwijs verlaat. Een
    startkwalificatie is een diploma havo, vwo of een mbo-diploma op niveau 2 of hoger.




                                                                        65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>B: Financieel deel
Budget o.b.v. bestaand beleid                                                Rekening         Begroting                 Meerjarenraming
                                                                                  2014        2015        2016        2017          2018      2019
Lasten                                                                           22.382     22.596      21.077      21.673        21.105    21.024
Baten                                                                             3.919      3.423        3.429      3.429         3.429     3.429
Resultaat voor bestemming                                                       -18.463    -19.173     -17.648     -18.244        -17.676   -17.595
Reservemutaties:                                                                    -64          25                -18.244
reserve dekking kapitaallasten                                                                               24
Resultaat na bestemming                                                         -18.527    -19.148     -17.624     -36.488        -17.676   -17.595



Toelichting verschil 2016 t.o.v. 2015:
De daling van de lasten is met name het gevolg van de verschuiving van de overheadkosten naar programma bedrijfsvoering en
door lagere rente- en afschrijvingslasten. Verder zij nde bezuinigingen op gym- en leerlingenvervoer, brede school en de eerste
fase afbouw subsidie ArteZ verwerkt.



Toelichting mutaties meerjarenraming:
(vrijvallende) kapitaallasten                                                                                          -125           -38      187
lasten stadsuitbreiding                                                                                                 -39          553       521
stelpost kapitaallasten onderwijsinvesteringen                                                                         -432         -543      -655




Bezuinigingen bij begroting 2015
Gymvervoer                                                                                                   47          47           47        47
Brede School (aanvullend op 2015)                                                                            28          28           28        28
Beëindiging subsidie ArteZ (gefaseerd)                                                                       90        180           270       270



Bezuinigingen PPN 2016-2019:
Inkoop leerlingenvervoer                                                                                     50          50           50        50



Incidentele bestedingen 2016:
Vergoeding bewegingsonderwijs                                                                               -65
Dekking uit lagere huurkosten onderwijsgebouwen                                                              65




                                                                        66
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>Financiële structuur lasten en baten bestaand beleid (bedragen x € 1.000)




Aandeel beïnvloedbare lasten in totale lasten programma (bedragen x € 1.000)




                                                           67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>Programma 7 Veiligheid

A. Beleidsdeel
Visie

Op 29 juni 2015 is de veiligheidsvisie 2015 - 2018 vastgesteld. Veiligheid is net als de samenleving zelf dynamisch.
Veiligheidsproblemen en gevoelens daarover veranderen, veiligheidsorganisaties innoveren en de rol van inwoners en
ondernemers wordt sterker. Deze ontwikkelingen vragen om veiligheidsbeleid dat hierop inspeelt en voldoende flexibel is om recht
te doen aan deze dynamiek.

Met de visie zijn zes thema’s benoemd die de komende jaren extra aandacht krijgen:
•   Veiligheid & wijken en buurten (met name illegale hennepteelt, woninginbraken en overlast)
•   Veiligheid & evenementen
•   Veiligheid & radicalisering
•   Veiligheid & eigen verantwoordelijkheid
•   Veiligheid & Outlaw Motorcycle Gangs (OMG’s)
•   Veiligheid & veiligheidsinstrumenten

Per thema is een ambitie vastgesteld voor 2018. Deze ambities staan centraal in deze programmabegroting en die van de
komende jaren. Per jaar laten we zien met welke activiteiten we hieraan werken. Soms kunnen zich in de samenleving onvoorziene
ontwikkelingen voordoen die onze aandacht vragen. Daarop spelen we in en zijn we flexibel, want onze koers richt zich altijd op
een veilig en leefbaar Zwolle.

In 2016 ondernemen we een aantal activiteiten die inspelen op actuele ontwikkelingen in de samenleving. De rapportages over
Haaksbergen eind 2014 zijn mede aanleiding om ons vergunningsproces bij evenementen onder de loep te nemen. Dit proces
gaan we verder doorontwikkelen in 2016. Daarnaast doen we mee met een landelijk platform om samen met de organisatoren een
handboek voor evenementen te maken. Een andere ontwikkeling is dat de politie stakingen uitvoerde tijdens het betaald voetval
vanwege onenigheid over de collectieve arbeidsovereenkomst. Sommige wedstrijden zijn daarom geannuleerd, maar sommigen
zijn doorgegaan met minder politie-inzet en extra beveiliging. Dit heeft de discussie aangewakkerd over de benodigde politie-inzet
tijdens betaald voetbalwedstrijden. In Zwolle gaan we daarom samen met alle betrokken partijen onderzoeken of we de veiligheid
kunnen waarborgen met minder politie-inzet. We volgen daarbij met belangstelling de landelijke pilots die uitgevoerd gaan worden.
Tot slot implementeren we de consequenties van de verkenning van veiligheidsinstrumenten die we in het najaar van 2015
uitvoeren in het kader van het collegeakkoord.

Tijdens het behandelen van de visie zijn op 29 juni 2015 drie moties aangenomen. In de motie ‘Samen werken aan veiligheid
(18-1)’ wordt het college opgeroepen om te inventariseren welke mogelijkheden er zijn om op de potentie van (bepaalde)
gemeenschappen en netwerken van mensen in onze stad nog beter te benutten door hen te versterken, te stimuleren en met hen
samen te werken bij het vergroten van de veiligheid in de eigen leefomgeving - het effect van genomen inspanningen in kaart te
brengen. Deze motie sluit aan bij onze ambitie om inwoners, ondernemers en organisatie in staat te stellen hun eigen
verantwoordelijkheid te nemen. In 2016 doen we hiervoor een verkenning om te bepalen welke ontwikkelkansen we voor dit thema
zien. We betrekken hierbij ook de inhoud van deze motie en zullen via de beleidscyclus rapporteren over de uitkomst.

In de motie ‘Verwarde mensen en bezuinigingen op GGZ (18-2)’ wordt het college opgeroepen om te onderzoeken hoe zorg aan
verwarde personen in de gemeente Zwolle het beste vorm kan krijgen, waarin ten minste omvang, oorzaken, preventie en
samenwerking aan de orde komen. Een relevante landelijke ontwikkeling hierbij is dat de politie meer meldingen registreert door
overlast door verwarde personen. Deze problematiek ervaren we niet alleen in Zwolle, maar ook landelijk en regionaal. Daarom is
vanuit regionaal verband door het Districtelijk Veiligheidsoverleg een project gestart om antwoorden te vinden voor deze
problematiek. We participeren in dat project ten behoeve voor de Zwolse situatie.

Tot slot wordt het college opgeroepen in de motie ‘Outlaw Motorcycle Gangs OMG’s (18-3)’ om de mogelijkheden te verkennen om
fysieke uitingen die getuigen van betrokkenheid bij OMG's te weren in horecagelegenheden en daarbij de Algemene Plaatselijke
Verordening (APV) als instrument te hanteren. Dit vraagstuk betrekken we bij de algehele herziening van de APV en rapporteren
via dat proces over de uitkomsten.

Ontwikkelingen

In de recente veiligheidsvisie benoemden we actuele trends en ontwikkelingen. Omdat deze visie onlangs is vastgesteld, verwijzen
we voor een uitvoerige beschrijving daarvan naar de visie zelf.


                                                                68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>Relevante kaderstellende nota's

•      Veiligheidsvisie 2015 – 2018
•      Meerjarenbeleidsplan Veiligheidsregio IJsselland 2015 – 2018
•      Veiligheidsstrategie Oost-Nederland 2015 - 2018

Wat willen we bereiken en wat gaan we doen
    Doelstellingen/maatschappelijke effecten
    We gaan overlast, woninginbraken en hennepteelt tegen en zorgen dat inwoners zich veilig voelen in onze wijken en buurten.

    Streefdoel/indicator
    •    Het aantal woninginbraken is in 2018 gedaald naar 380 of minder.
    •    Het aantal jaarlijkse opgerolde hennepkwekerijen is ieder geval gedaald van 25 in 2014 naar 20 in 2018.
    •    Het aantal overlastmeldingen is in 2018 ieder geval niet toegenomen ten opzichte van 2014.
    •    De ervaren overlast is in 2018 ieder geval niet toegenomen ten opzichte van 2014.
    •    Inwoners beoordelen hun veiligheidsgevoel in 2018 met ieder geval een 7.
    •    Inwoners beoordelen hun leefbaarheidsgevoel in 2018 met ieder geval een 7.
    Nulsituatie                                      Norm van 2016                                Activiteiten
    583 woninginbraken in 2014                       ≤533 woninginbraken in 2015                  •     Aanpak woninginbraken
    25 hennepkwekerijen in 2014                      ≤24 hennepkwekerijen in 2015                 •     Toepassen hennepprotocol
    4.598 overlastmeldingen in 2014                  ≤4.598 overlastmeldingen in 2015             •     Samenwerking sociale wijkteams
    1.6 schaalscore ervaren overlast in 2015         ≤ 1.6 schaalscore ervaren overlast in 2015*        doorontwikkelen
    7,2 rapportcijfer veiligheidsgevoel in 2015      ≥ 7,2 rapportcijfer veiligheid in 2015*      •     Participatie traject Veiligheidshuis opvang
    7,5 rapportcijfer in leefbaarheid in 2015        ≥ 7,5 rapportcijfer leefbaarheid in 2015*          psychiatrische patiënten
                                                                                                  •     Continueren aanpak Holtenbroek III
                                                                                                  •     persoons- en groepsgebonden aanpak
                                                                                                        verschillende doelgroepen


    bron:                                           *dit bekijken we op basis van het buurt-voor-
    politie Oost-NL (2015) ‘Update Gebiedsscan      buurt onderzoek in 2017
    2014 Gemeente Zwolle’

    Gemeente Zwolle (2015) ‘Buurt-voor-Buurt
    onderzoek’



Relaties met andere programma’s
Programma 6.

    Doelstellingen/maatschappelijke effecten
    We behouden het veiligheidsniveau bij evenementen

    Streefdoel/indicator
    90% of meer van de evenementen verloopt zonder noemenswaardige ordeverstoringen.

    Nulsituatie                                     Norm van 2016                                   Activiteiten
    Meer dan 90% van de evenementen                 ≥90% evenementen zonder                         Uitvoeren advies over doorontwikkeling van
    verloopt zonder noemenswaardige                 noemenswaardige ordeverstoringen, waarbij       het vergunningsverleningsproces.
    ordeverstoringen.                               organisatoren zelf hun eigen
                                                    verantwoordelijkheid nemen om dit te
                                                    realiseren.

    De veiligheid tijdens voetbalwedstrijden        We hebben inzichtelijk of we de veiligheid      Onderzoeken wat minder politie-inzet tijdens
    borgen we met substantiële politie-inzet.       kunnen waarborgen met minder politie-inzet      voetbalwedstrijden betekent en of er andere
                                                                                                    manieren zijn om de veiligheid te waarborgen
    (bron: oordeel professionals)                                                                   dan via substantiële politie-inzet.




Relaties met andere programma’s
Programma 9.




                                                                           69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre> Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 We stellen inwoners, ondernemers en organisaties in staat om hun eigen verantwoordelijkheid te nemen en zorgen dat we deze niet
 overnemen.
 Streefdoel/indicator
 Inwoners, ondernemers en organisaties nemen hun eigen verantwoordelijkheid en zijn daarin zo nodig door ons gefaciliteerd.

 Nulsituatie                                      Norm van 2016                                   Activiteiten
 We faciliteren burgers en ondernemers in         We weten onze ontwikkelkansen in het            We gaan bekijken of er nog extra
 hun eigen verantwoordelijkheid binnen een        faciliteren van de eigen verantwoordelijkheid   mogelijkheden en kansen zijn om de eigen
 aantal veiligheidsthema’s. Denk aan              en zijn indien mogelijk begonnen met het        verantwoordelijkheid in veiligheid te faciliteren.
 bedrijventerreinen of woninginbraken.            aanboren van deze kansen.                       We betrekken hierbij ook de input van de motie
                                                                                                  ‘Samen werken aan veiligheid’. Waar mogelijk
                                                                                                  zetten we de eerste stappen in het benutten van
                                                                                                  deze kansen.

Relaties met andere programma’s
Programma 2.


 Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 We voorkomen zover mogelijk dat onze inwoners radicaliseren, hebben zicht op diegene die dit wel doen en grijpen in wanneer nodig.

 Streefdoel/indicator
 Uitreizigers en terugkeerders uit jihadistische strijdgebieden hebben we in beeld en daarop geïntervenieerd.

 Nulsituatie                                      Norm van 2016                                   Activiteiten
 De aanpak tegen radicalisering is in             De aanpak is doorontwikkeld naar integrale,     We ontwikkelen een integrale aanpak met
 ontwikkeling.                                    preventieve activiteiten en maatregelen.        samenhangende maatregelen gericht op
                                                                                                  preventie en repressie. Daarbij hebben we oog
                                                                                                  voor de belangrijkste voedingsbodems en
                                                                                                  werken samen met partners en het
                                                                                                  maatschappelijk middenveld. Ook participeren
                                                                                                  we in landelijke netwerken met andere gemeenten
                                                                                                  en ministeries.


Relaties met andere programma’s
Programma 6.


 Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 We doorbreken de ogenschijnlijke onaantastbaarheid van OMG’S.

 Streefdoel/indicator
 Er zijn geen grote groepen OMG’s zichtbaar aanwezig tijdens evenementen en de horeca.

 OMG’s veroorzaken geen overlast.
 Nulsituatie                                      Norm van 2016                                   Activiteiten
 De problematiek rondom OMG”s is beperkt          De problematiek rondom OMG”s blijft             Continueren en doorontwikkeling aanpak.
 en beheersbaar.                                  beperkt en beheersbaar.

 Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 We kennen de effectiviteit van onze veiligheidsinstrumenten en –bevoegdheden.

 Streefdoel/indicator
 We hebben inzichtelijk wat de effectiviteit is van onze veiligheidsinstrumenten.

 Nulsituatie                                      Norm van 2016                                   Activiteiten
 We kennen onze veiligheidsinstrumenten en        We zijn toegerust om op gewogen wijze           We bekijken welke voorwaarden het effectief
 -bevoegdheden.                                   veiligheidsinstrumenten en -bevoegdheden        inzetten van veiligheidsinstrumenten stelt aan
                                                  in te zetten.                                   de gemeentelijke organisatie. Daar waar
                                                                                                  nodig vullen we deze in.




                                                                         70
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>B: Financieel deel
Budget o.b.v. bestaand beleid                                       Rekening            Begroting                    Meerjarenraming
                                                                             2014       2015         2016          2017      2018        2019
Lasten                                                                     11.146     12.284        11.196     11.196      11.196      11.196
Baten                                                                         595        618          610           610       610         610
Resultaat voor bestemming                                                  -10.551   -11.666      -10.586     -10.586      -10.586     -10.586
Reservemutaties:



Resultaat na bestemming                                                    -10.551   -11.666      -10.586     -10.586      -10.586     -10.586



Toelichting verschil 2016 t.o.v. 2015:
De daling van de lasten is het gevolg van de verschuiving van overheadkosten naar het programma bedrijfsvoering.



Structurele bestedingen PPN 2016-2019:
Cameratoezicht                                                                                         -70          -70        -70         -70




Financiële structuur lasten en baten bestaand beleid (bedragen x € 1.000)




                                                                      71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>Aandeel beïnvloedbare lasten in totale lasten programma (bedragen x € 1.000)




                                                          72
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>Programma 8 Integraal beheer openbare ruimte

A. Beleidsdeel
Visie

De openbare ruimte is onze gezamenlijke achtertuin. Een ruimte waarin we ons samen bewegen, waarin we recreëren en spelen,
waarin we met onze ogen dicht in het gras genieten van de zon, waar we een wandeling maken in de natuur en waarin we elkaar
ontmoeten en werken. Voor een goed leven in de stad is de kwaliteit van de openbare ruimte belangrijk.
In de beleidsagenda's is aangegeven hoe we de komende jaren willen omgaan met de verdere ontwikkeling van die openbare
ruimte. Nieuwe ontwikkelingen en de toenemende druk op de bestaande openbare ruimte door de groei van de stad vragen om
voortdurende aanpassingen van die openbare ruimte.

De afgelopen jaren is de focus van het beheer van de openbare ruimte verschoven. In het verleden richten we ons vooral op het in
stand houden van de bestaande openbare ruimte. Vanuit beheer van de openbare ruimte wordt steeds meer een bijdrage geleverd
aan de maatschappelijke uitdagingen die op ons afkomen, zoals de toenemende druk op de openbare ruimte als gevolg van de
groei van de stad, de gevolgen van de klimaatverandering en de vraag van bewoners en ondernemers om meer ruimte voor eigen
initiatieven in de openbare ruimte. Alleen door de combinatie van de uitvoering van de beleidsagenda's en toekomstgericht beheer
kunnen de uitdagingen efficiënt worden aangepakt, zeker in een tijd dat de financiële middelen voor zowel nieuwe ontwikkelingen
als beheer onder druk staan.
Voor het beheer van de openbare ruimte streven we daarom de volgende doelen na, aansluitend bij de beleidsagenda’s en de
“drie p’s” van duurzaamheid:
•     Het bieden van een openbare ruimte die mensen graag gebruiken (“people” van de 3 p’s van duurzaamheid);
•     Het bieden van een openbare ruimte die plant en dier de ruimte geeft (“planet”);
•     Het bieden van een openbare ruimte die op een kostenbewuste manier wordt onderhouden en die ondernemers in Zwolle
      ondersteunt (“profit”)

De middelen die we hebben voor het beheer van de openbare ruimte zetten we gericht in om die doelen te bereiken, naast
instandhouding van de kwaliteit en de functionaliteit van de openbare ruimte. Hierbij maken wij gebruik maken van de bouwstenen
'samen', 'duurzaam' en 'op maat'. Dat neemt niet weg dat effecten van de bezuinigingen hier en daar zichtbaar worden.

Ontwikkelingen

Ons beleid was de afgelopen periode primair gericht op het door middel van rationeel beheer in stand houden van de bestaande
openbare ruimte met de focus op “schoon, heel en veilig”. De stad wordt beheerd op een vastgesteld kwaliteitsniveau, conform de
richtlijnen van het kennisinstituut CROW: een hoge kwaliteit (A-kwaliteit) voor de Binnenstad en een basiskwaliteit (B-kwaliteit) voor
de rest van de stad. De afspraken met Rova voor het deel van het beheer dat zij uitvoeren is ook gebaseerd op deze systematiek.
Door middel van schouwen en inspecties wordt gecontroleerd of aan deze afgesproken kwaliteit wordt voldaan en daar waar wordt
afgeweken worden maatregelen genomen. Het in stand houden van de kwaliteit van de openbare ruimte, met in acht neming van
veiligheid en functionaliteit blijft de primaire taak van het beheer van de openbare ruimte. Daar zetten we het grootste deel van
onze financiële middelen op in. Maatschappelijke ontwikkelingen hebben er toe geleid dat naast dit rationeel beheer er steeds meer
focus komt te liggen op een meer flexibel beheer, waarbij de sterke punten van het rationeel beheer worden behouden. Het gaat
dan onder meer om de volgende ontwikkelingen:
•     de klimaatopgaven vragen om klimaatactief en duurzaam beheer van de openbare ruimte;
•     een intensiever gebruik van de openbare ruimte vraagt om een ander beheer. De stad is gegroeid en de druk op de bestaande
      openbare ruimte neemt toe;
•     de vraag om maatwerk neemt toe. De ene wijk is de andere niet en vraagt dus ander beheer, met andere accenten;
•     bewoners en bedrijven vragen meer ruimte om te participeren in het beheer van de openbare ruimte of de openbare ruimte te
      gebruiken voor hun activiteiten. Dat participeren heeft zowel betrekking op het mee denken over de keuzes die worden
      gemaakt alsook om het mee doen met het beheer;
•     er wordt meer aandacht gevraagd voor ontwikkelend beheer, waarbij met het beheer van de openbare ruimte wordt ingespeeld
      op nieuwe ontwikkelingen zoals toenemende wateroverlast, hittestress en de gevolgen van de vergrijzing van de bevolking. De
      krimpende financiële middelen voor nieuwe investeringen vergroten de noodzaak om slimme combinaties van beheer en
      ontwikkelen te zoeken;
•     de afnemende beheerbudgetten vragen om scherpere keuzes. Voor de jaren 2016-2018 is er een bezuinigingsopgave van 1
      miljoen. Voor het jaar 2016 bedraagt de bezuiniging € 300.000. Met de invulling daarvan is rekening gehouden met
      bovenstaande effecten van het beheer op de openbare ruimte op andere ambities en doelstelling van Zwolle
•     Het in samenhang aanpakken van het beheer van de openbare ruimte en de sociale opgaven in de stad wordt steeds
      belangrijker, bijvoorbeeld als het gaat om het bieden van werk voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.




                                                                 73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>Meest relevante kaderstellende nota's

•      Visie Beheer Openbare Ruimte (BOR) 2015 – 2025 (concept, vaststelling gepland najaar 2015)
•      Gemeentelijk Riolerings Plan 2016 – 2020 (concept, vaststelling gepland najaar 2015)
•      Marktverordening 2015
•      Nieuwe BOR principes met uitgangspunten voor het gesprek met de stad, januari 2015
•      Bomenverordening 2013, inclusief Groene Kaart
•      Algemene Verordening Ondergrondse Infrastructuur (AVOI) 2012
•      Gemeentelijk Grondstoffen Plan 2012 – 2016
•      Gemeentelijk Riolerings Plan 2011 – 2015
•      Openbaar Verlichtingsplan Binnenstad (van 2005, in 2010 geactualiseerd voor de woonstraten)
•      Grasbeheer 2008 – 2017
•      De kadernota onderhoud wegen d.d. 2005

Wat willen we bereiken en wat gaan we doen
    Doelstellingen/maatschappelijke effecten
    Het bieden van een openbare ruimte die mensen graag gebruiken

    Streefdoel/indicator
    Een uitnodigende openbare ruimte die mensen graag gebruiken zoals, mooie parken, speelterreinen, fietspaden, etc.
    Hierbij geven we ruimte aan participatie en faciliteren we nieuwe initiatieven.
    We streven ernaar dat de tevredenheid van de bewoners gelijk blijft of toeneemt.
    Nulsituatie                                       Norm van 2016                            Activiteiten
     Er is groeiende hinder en overlast van flora     Verminderen overlast fauna met nadruk op Regionale afstemming bestrijding
    en fauna.                                         veiligheidsaspecten en volksgezondheid   eikenprocessierups (zie toelichting)

    Er zijn verschillende participatieprojecten in   Doorontwikkelen faciliteren participatie in het   Implementatie uitkomsten evaluatie
    de openbare ruimte die vermeld staan in de       beheer van de openbare ruimte                     'participatie in het beheer van e openbare
    "Doe mee                                                                                           ruimte' (zie toelichting)
    Ideeenkaart". https://zwolle.nl/doemee
                                                                                                       Realisatie herinneringsbos Vegtlusterbos (zie
                                                                                                       toelichting)

    Voor de grote stadsparken zijn                   Alle parken hebben een beheer die de              Opstellen beheerplannen parken (vervolg van
    beheerplannen vastgesteld die de kwaliteit       kwaliteit op lange termijn borgt.                 2015, zie toelichting)
    van de parken op lange termijn borgt. Voor
    kleinere parken is dat nog niet uitgewerkt.

    Bezettingsgraad Passantenhaven in juli en        Een bezettingsgraad 44% of meer                   Exploiteren van de passantenhaven. Het in
    aug (open: 1/5 – 30/9)                                                                             gebruik nemen van het nieuwe havenkantoor

     2009               41 %
     2010               44 %
     2011               44 %
     2012               39 %
     2013               42 %
     2014               42 %

Bezuinigingen mbt een openbare ruimte bereiken die mensen graag gebruiken:

60.000: Straatreiniging
        Op basis van de uitkomsten van de wijkdialogen gaan we vanaf 2016 meer opgave gericht straatvegen, waarbij de
        veegroutes flexibel worden uitgevoerd. De inschatting is dat dat minimaal effect heeft op de beleving van de kwaliteit van
        de openbare ruimte.

toelichting activiteiten

Eikenprocessierups
De eikenprocessierups rukt steeds verder op. Als individuele gemeente heb je hier weinig invloed op. We onderzoeken met de
regiogemeentes, provincie en Landschap Overijssel een meer regionale aanpak.

Doorontwikkeling participatie openbare ruimte
In 2015 is in het kader van een afstudeeronderzoek van een student van Saxion Hogeschool onze huidige werkwijze van het
stimuleren van participatie van bewoners in de openbare ruimte tegen het licht gehouden en vergeleken met andere gemeenten.
Op basis van de aanbevelingen bekijken we hoe onze werkwijze kan worden aangepast.

Realisatie herinneringsbos Vegtlusterbos
De herinneringslaan achter Oosterenk is vol. In het Vegtlusterbos wordt een nieuwe plek gerealiseerd waar in de komende jaren
door bewoners herinneringsbomen kunnen worden geplant (Bomenfonds).

                                                                             74
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>Beheerplannen Parken
De parken zijn belangrijke groene plekken in de stad en de wijken. In de beheerplannen wordt per park het beheer vastgelegd ten
behoeve van het vasthouden van de specifieke kwaliteiten van het park (ecologisch, ontwerp) om het gebruik en de beleving te
optimaliseren. Dit is een actie die doorloopt uit de vorige begroting. Zoals vooraf afgesproken betaald binnen de begroting 2015 en
2016 met reguliere middelen.

Relaties met andere programma’s
Dit heeft een relatie met de programma's 4, 5 en 11.


 Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 Een openbare ruimte die plant en dier de ruimte biedt.

 Streefdoel/indicator
 Op niveau houden van de biodiversiteit; de verscheidenheid van soorten planten en dieren.
 Zorgdragen voor het welzijn van dieren en zo mogelijk verbeteren van het dierenwelzijn conform de Nota Dierenwelzijn.
 Nulsituatie                                    Norm van 2016                                  Activiteiten
 In 2008 is het dierenwelzijnsbeleid            Versterken samenwerking partners               Met de evaluatie van de Nota Dierenwelzijn
 vastgesteld en in 2013 geëvalueerd waarbij     dierenwelzijn t.a.v. hulp dieren in nood, en   zijn de afspraken over samenwerking
 aandachtspunten zijn geformuleerd.             aanpak zwerfkatten.                            verscherpt. Komend jaar werken we verder
                                                                                               aan een optimale samenwerking (zie
                                                                                               toelichting).

 De biodiversiteit is bekend.                    De biodiversiteit t.a.v. flora in stand houden   Opstellen van een beheerplan maaien
 Er wordt jaarlijkse een floramonitor            en waar mogelijk vergroten                       extensief gras (zie toelichting)
 uitgevoerd waarmee de biodiversiteit t.a.v.
 flora wordt gemeten.                                                                             In 2016 zal nader onderzoek worden
                                                                                                  uitgevoerd naar vervangen grondkerende
                                                                                                  constructies langs oevers door toepassen van
                                                                                                  een natuurlijk talud.

 Het aantal boomziektes neemt toe. Het gaat      stabiliseren van de huidige situatie             Uitvoeren van reguliere aanpak boomziektes
 dan om onder meer de Kastanje-                                                                   en specifieke aandacht voor de groei van de
 bloederziekte, de sterfte van Iepen door de                                                      gevolgen van de Essentakkensterfte.
 Iepenspintkever en de Essentakkensterfte.                                                        Monitoring en aanpak Essentakkensterfte (zie
                                                                                                  toelichting

Toelichting

Verder versterken samenwerking partners dierenwelzijn
Een belangrijke succesfactor voor het slagen van het dierenwelzijnsbeleid is de samenwerking tussen de verschillende partners
(dierenasiel, dierenambulance, natuurorganisaties, dierenbescherming, dierenartsen). De gemeente heeft daarbij naast haar
wettelijke taken en rol als subsidieverstrekker ook een rol om een goede samenwerking van alle partners te stimuleren.

Opstellen beheerplan extensief gras
Elk jaar krijgen we veel vragen over wanneer waar en hoe wordt gemaaid. In 2016 willen we de maaibestekken doorontwikkelen
naar een beheerplan en deze koppelen aan de website zodat bewoners kunnen zien waar op welk moment en hoe wordt gemaaid.
Met het beheerplan kan de kwaliteit van de bermen verder worden versterkt.

Essentakkensterfte
Steeds meer Essen krijgen de essentakkenziekte. Momenteel zijn er nog geen resistente variëteiten beschikbaar, waardoor
vervanging het probleem niet oplost. Op dit moment worden zieke bomen weg gehaald en voorlopig niet vervangen. In 2016 wordt
de problematiek in beeld gebracht en mede op basis van landelijke kennis een plan gemaakt hoe om te gaan met de ziekte.

Relaties met andere programma’s
Dit heeft een relatie met het programma 4.




                                                                         75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>Doelstellingen/maatschappelijke effecten
Het bieden van een openbare ruimte die op een kostenbewuste manier wordt onderhouden en die het ondernemersklimaat in Zwolle versterkt

Streefdoel/indicator
Het in stand houden van de bestaande openbare ruimte, waarbij kapitaalvernietiging wordt voorkomen en de beschikbare middelen efficiënt
worden ingezet.

Nulsituatie                                    Norm van 2016                                  Activiteiten
De openbare ruimte voldoet aan het             Het streven is dat de openbare ruimte blijft   Regulier kortcyclisch beheer en
afgesproken kwaliteitsniveau en aan de eisen   voldoen aan het gewenste kwaliteitsniveau      •    onderhoud van: wegen, water, straat-
van veiligheid en functionaliteit.             en aan de eisen van veiligheid en                   en parkmeubilair, civiele kunstwerken,
                                               functionaliteit met de inzet van minder             artistieke objecten, groen,
                                               middelen.                                           speeltoestellen, begraafplaatsen,
                                                                                                   recreatieplassen en sportterreinen.
                                                                                              •    Met behulp van het MJOP
                                                                                                   (MeerJarenOpgave Plan) combineren
                                                                                                   van (onderhouds) werkzaamheden (zie
                                                                                                   toelichting)
                                                                                              •    Uitvoeren gladheidsbestrijding
                                                                                              •    Uitvoeren verordening voor kabels en
                                                                                              •    leidingen (AVOI)
                                                                                              •    Toezicht openbare ruimte (o.a. reclame
                                                                                                   en hondenoverlast).
                                                                                              •    Specifiek voor 2016:
                                                                                                   onderzoek uitvoeren efficiëntere en
                                                                                                   duurzamere gladheidsbestrijding (zie
                                                                                                   toelichting)
                                                                                              •    Maken plan vervanging
                                                                                                   woonstraatbomen (zie toelichting)
                                                                                              •    Vervangen van 1.300 m grondkerende
                                                                                                   constructies a.g.v.
                                                                                                   veiligheid/functionaliteit, betreft met
                                                                                                   name beschoeiingen in Zwolle Zuid.
                                                                                              •    De grondafslag bij de Milligerplas wordt
                                                                                                   aangepakt (zie toelichting).
                                                                                              •    Het onderzoek naar de standzekerheid
                                                                                                   van de kademuren Thorbeckegracht zal
                                                                                                   afgerond worden.

                                               Meer LED verlichting en daarmee                •    In 2014 zijn we gestart met de
                                               duurzame sociaal- en verkeersveilige                grootschalige ombouw van de openbare
 energieverbruik openbare verlichting          energiezuinige openbare verlichting. Het            verlichting naar LED. In 2016 voeren we
 Zwolle                                        verbruik per lichtpunt is max 175 Kwh per           dit uit in de Aa-landen en in Voorst.
                             verbruik per      jaar.                                          •    Opstellen implementatieplan LED na
                 aantal                                                                            2017 (zie toelichting)
    Jaar                    lichtpunt per
           lichtpunten
                           jaar (in Kwh)
   1986         12.500               283
   1990         14.500               183
   2000         20.000               190
   2005         22.300               188
   2010         23.700               189
   2012         24.250               186
   2013         24.700               175
   2014         25.300               175


Streefdoel/indicator
Samen met ondernemers staan we voor de taak om de kwaliteit van het beheer van de openbare ruimte op economisch belangrijke locaties in
de stad op peil te houden of zelfs te verbeteren, ondanks de bezuinigingen.

Nulsituatie                                    Norm van 2016                                  Activiteiten
De binnenstad behoeft op een aantal locaties   De binnenstad voldoet aan het gewenste         •    Herinrichting en groot onderhoud
groot onderhoud aan de openbare ruimte.        beeld.. Met regulier beheer bĳdragen aan            bolwerken-binnenstad (zie toelichting)
                                               het uitvoeren ontwikkelingsprogramma           •    Verbetering inrichting verharding
                                               binnenstad                                          Pletterstraat (zie toelichting)




                                                                     76
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre> Streefdoel/indicator
 In stand houden van de hoofdinfrastructuur voor een goede bereikbaarheid van de stad.

 Nulsituatie                                          Norm van 2016                              Activiteiten
 Een aantal afmeervoorzieningen voor                  De afmeervoorzieningen voldoen aan de      In het Zwartewater worden 3
 beroepsvaart en recreatievaart (3 stuks) hebben      eisen ten aanzien van functionaliteit en   afmeervoorzieningen vervangen
 hun functionaliteit verloren en moeten worden        veiligheid ten behoeve van de beroeps-
 vervangen                                            als de recreatievaart en vindt
                                                      ongehinderd plaats
                                                      (afmeervoorzieningen).

 Er is een goed beeld van de kwaliteit van het        Prioriteit wordt gegeven aan de            Asfaltonderhoud hoofdinfrastructuur,
 wegenstelsel door de uitgevoerde inspecties.         hoofdinfrastructuur en wegen waar de       waaronder de Ceintuurbaan en de
 Een aantal wegen zit onder de norm.                  veiligheid in het geding is                Zwartewaterallee (zie toelichting)

 Streefdoel/indicator
 Faciliteren mobiele verkooppunten (standplaatsen van bijv snackwagen)

 Nulsituatie                                       Norm van 2016                                 Activiteiten
 Huidige standplaatsenbeleid.                      Actueel beleid                                Afronding evaluatie en zo nodig actualisatie
                                                                                                 standplaatsenbeleid.


Bezuinigingen m.b.t. in standhouden van de bestaande openbare ruimte:

57.000: Stoppen met periodiek schilderwerk portalen verkeersregelinstallaties en bewegwijzering
         Het stoppen met schilderwerk van dit straatmeubilair zal de eerste jaren weinig tot geen zichtbaar effect hebben omdat het
         schilderwerk op orde is. Na enkele jaren zal het verval langzaam intreden. Op enig moment (5 tot 10 jaar), zal de verflaag
         zover aangetast zijn dat opnieuw schilderen eventueel incidenteel ingepland kan worden.
60.000: Verlaging kosten VRI’s (verkeersregelinstallaties) t.g.v. energiezuiniger en onderhoudsvriendelijker installaties
         Uitgevoerde vervanging en modernisering van de verkeersregelinstallaties maakt structurele besparing mogelijk.
60.000: Structurele meevaller groen.
         In 2015 zijn de laatste openstaande zaken uit het DVO (dienstverleningsovereenkomst) met Rova afgehecht.
63.000 : Voor de displayreclame is een contract afgesloten met een nieuwe partij per 2015 voor 5 jaar. De verwachting is dat dit
          resultaat structureel is.

toelichting activiteiten

Een aantal gecombineerde projecten uit het MJOP
•   toepassing alternatieve infiltratie in combinatie met asfaltherstel
•   Gasthuisplein, bij reconstructie aanpassing riolering en aanpak vanuit wateroverlastkaart
•   Ter Pelkwijkpark, reconstructie verharding en opheffen wateroverlast
•   Gruitmeesterlaan, groenreconstructie in combinatie met verharding en afvalinzameling
•   Ministerlaan, wortelopdruk verharding in combi met boomaanpassing
•   Schipbeek, wortelopdruk verharding in combi met boomaanpassing en afwatering

Gladheidsbestrijding
Vanuit de bezuinigingsopgave ingegeven gaan we in 2016 in samenspraak met de ROVA onderzoeken of en hoe we met
kleinschalige investeringen een effectiever en efficiënter strooibeleid kunnen uitvoeren.
Door gebruik te maken van extra meetpunten (temperatuur) verwachten we mogelijkheden om gedifferentieerd strooibeleid
(bebouwde kom / buitengebied) verder in kaart brengen en het bestaande gladheidsbestrijdingsplan hier op aan te passen.

Straatbomen
De komende jaren zijn veel bomen in woonstraten aan het eind van hun levensduur. Ten behoeve van het MJOP maken we een
vervangingsplanning, waarbij we niet automatisch kijken naar 1 op 1 te vervangen, maar ook naar maatwerkoplossingen om een
kwaliteitsslag te maken, bijvoorbeeld i.r.t. hittestress. We zoeken daarbij de combinatie met onderhoud van wegen / riolering.

Grondafslag Milligerplas
In de Milligerplas is een voorziening nodig om verdere afslag/afkalving van het natuurlijke talud aan de oostelijke oever tegen te
gaan. De afslag wordt veroorzaakt door golven als gevolg van een sterke westenwind. Door een palenbeschoeiing in het water te
plaatsen ontstaan zogenaamde golfbrekers waardoor afkalving wordt tegengegaan.

Opstellen implementatieplan LED na 2017
Op basis van opgedane ervaringen van afgelopen jaren gaan we in 2016 een plan opstellen waarin we inzichtelijk maken hoe en
waar we vervolg kunnen geven na 2017 aan de uitvoering van dit project.




                                                                        77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>Vervolg kwaliteitsimpuls bolwerken-binnenstad:
In 2016 wordt verder een vervolg gegeven aan groot-onderhoud aan de “bolwerken” langs de rand van onze binnenstad.
Bestaande (verouderde) asfaltverharding wordt vervangen door klinkerverharding. In navolging op de herinrichting van het van
Nahuysplein (2015) wordt in 2016 de Badhuiswal uitgevoerd. Verder wordt in 2016 de voorbereiding van het Terpelkwijkpark
opgestart. (geplande uitvoering 2017).

Verbetering inrichting verharding Pletterstraat:
De inrichting van de verharding van een gedeelte van de Pletterstraat wordt in 2016 vanuit regulier beheer- en onderhoud
aangepast. De aanpassing zal bijdragen aan aantrekkelijkheid voor de fietsers en betreft ook een kwaliteitsimpuls voor de
woonomgeving. Het betreft het gedeelte begin Pletterstraat ( ingang P-Eiland) tot aan de brug bij het conservatorium.

Asfaltonderhoud Hoofdinfrastructuur:
Op onderstaande wegen van de hoofdinfrastructuur wordt in 2016 groot- asfalt -onderhoud worden uitgevoerd:
Ceintuurbaan (Kuyerhuislaan-spoorlijn beide richtingen), Mastenbroekerallee (rotonde), Nieuwleusenerdijk (Mindenstraat –
rotonde), Oldeneelallee (spoorlijn –rotonde en rotonde), Stadshagenallee (Hasselterweg – rotonde beide richtingen),
Zwartewaterallee (Roelenweg-Mozartlaan beide richtingen

Relaties met andere programma’s
Dit heeft een relatie met de programma's 2, 3, 4 en 5.


 Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 Een duurzame verwerking en (her)gebruik van huishoudelijk afval, afvalwater, hemelwater en grondwater

 Streefdoel/indicator
 Streefdoel/indicator (4 a 5 jaar)

 De “Rivus visie afvalwaterketen 2030” is vertaald naar het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP). Bij de uitvoering van het GRP wordt de
 komende jaren invulling gegeven aan de drie gemeentelijke zorgplichten voor de riolering. Deze zijn in de Wet gemeentelijke watertaken aan
 gemeenten opgedragen:
 1. Zorgplicht voor de inzameling en het transport van afvalwater.
 2. Zorgplicht om in stedelijk gebied structurele nadelige gevolgen van hoge of lage grondwaterstanden te voorkomen of te beperken, voor
      zover doelmatig.
 3. Zorgplicht voor inzameling en verwerking van hemelwater, voor zover doelmatig.

 Nulsituatie                                    Norm van 2016                                  Activiteiten
 Het Zwolse rioolstelsel voldoet aan de         Het blijven voldoen aan de gestelde eisen      Eén keer per kwartaal de storingen/meldingen
 gestelde eisen. Waarbij er minder dan 1        met minder middelen.                           lijst analyseren, bespreken met de
 ongewenste overstort plaatsvindt tgv.                                                         verantwoordelijken en eventueel aanscherpen
 menselijk handelen of technisch falen.                                                        / bijstellen van procedures (norm 2).
                                                                                               Onderzoeken of de reinigingsfrequentie
                                                                                               verminderd kan worden.

 Zwolle beschikt over een wateroverlastkaart    Beperken van (grond)wateroverlast in           •    Opstellen en uitvoeren van meetplannen
 met locaties die gevoelig zijn voor            woningen/bedrijven (zie paragraaf 4.4.2 en          om het gedrag van het systeem (ook
 wateroverlast.                                 4.4.3 in GRP 2011 - 2015).                          grondwater) te monitoren (norm 3).
                                                                                               •    Om wateroverlast te verminderen worden
                                                                                                    combinaties gezocht bij werkzaamheden
                                                                                                    aan weg- en groenvoorzieningen om zo
                                                                                                    een bijdrage te leveren aan de gevolgen
                                                                                                    van klimaatverandering.
                                                                                               •    Onderzoek ombouw asfalt –woonstraten
                                                                                                    (toekomstbestendig) zie toelichting

 Gemeentelijk Rioleringsplan 2011-2015          Er is een nieuw vastgesteld GRP 2016-2020.     Invulling geven aan het (nog vast te stellen)
 (GRP)                                                                                         GRP 2016-2020




                                                                      78
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre> Streefdoel/indicator
 Vanuit het beheer en onderhoud van de openbare ruimte dragen we bij aan hergebruik van grondstoffen en reductie van het restafval.

 De concrete doelstelling is 47 kg meer grondstoffen uit het restafval en grof huishoudelijk afval halen in 2016 t.o.v. 2010 (± 17 % reductie
 restafval in 2016 t.o.v. 2010).

 Nulsituatie                                      Norm van 2016                                    Activiteiten
 Afvalscheiding in 2010 en 2014:                  Verwachting afvalscheiding 2016:                 Uitvoeren GGP 2012 – 2016 met name gericht
                                                                                                   op verbetering bronscheiding grondstoffen. Dit
    in kg per inwoner      2010          2014                            Doel                      betreft o.a.:
                                                     in kg per                      2016
                                                                         2016                      •    Afronding invoering omgekeerd
    Restafval en GHA       278           256         inwoner                        prognose
                                                                         GGP                            inzamelen.
    GFT en GTA             80            93          Restafval en                                  •    Eerste maatregelen hoogbouw op basis
                                                                         231        236
    Papier, Textiel,                                 GHA                                                van de pilot uit 2015
                           90,8          86
    Glas en Kunststof
                                                  GHA is grof huishoudelijk afval                  Opstellen van een nieuw GGP 2016-2020
 GHA is grof huishoudelijk afval
 GFT is groente- ,fruit - en tuinafval
 GTA is grof tuinafval


Bezuinigingen afval

Op 2 maart 2015 heeft u als raad een besluit genomen over een structurele bezuiniging op afval als gevolg van het aanpassen van
de 250 kg-regeling voor puin en bouw- en sloopafval en het niet meer aan huis ophalen van bruin- en witgoed. De besparing van
totaal € 198.000 is deels ingezet in het kader van de totale bezuinigingsopgave en wordt verrekend met de afvalstoffenheffing (€
150.000). De resterende € 48.000 wordt gereserveerd voor het belonen.

Toelichting activiteiten

Onderzoek ombouw asfalt –woonstraten (toekomstbestendig)
Als vervolg op een in 2015 uitgevoerd verkennend onderzoek naar asfaltwoonstraten gaan we in 2016 het onderzoek verbreden en
in beeld brengen waar we in de stad bestaande woonstraten in de toekomst mogelijk is om asfaltverharding te vervangen door
waterdoorlatende verharding. Enerzijds zien we op langere termijn financiële voordelen maar belangrijker is dat we vanuit beheer
en onderhoud vooral in willen spelen / bij kunnen dragen aan andere stedelijke agenda’s zoals duurzaamheid, water en mobiliteit.

Relaties met andere programma’s
Dit heeft een relatie met de programma's 4 'Groene leefomgeving en milieu'




                                                                         79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>B: Financieel deel
Budget o.b.v. bestaand beleid                                               Rekening          Begroting                Meerjarenraming
                                                                                   2014       2015        2016       2017       2018       2019
Lasten                                                                           48.454     47.302      44.570     44.890     45.190     45.502
Baten                                                                            23.869     23.244      26.165     26.165     26.165     26.165
Resultaat voor bestemming                                                       -24.585     -24.058    -18.405     -18.725    -19.025    -19.337
Reservemutaties:                                                                  1.596       2.623
reserve nog uit te voeren werken EC                                                                         94
reserve informatie                                                                                         -70
reserve onderhoud recreatieplassen                                                                          13
Resultaat na bestemming                                                         -22.989     -21.435    -18.368     -18.725    -19.025    -19.337



Toelichting verschil 2016 t.o.v. 2015:
De daling van de lasten is voor het merendeel het gevolg van de verschuiving van de overheadkosten naar het programma
bedrijfsvoering. In lijn met de afspraken uit de PPN 2016-2019 is in 2016 een bezuiniging op het beheer openbare ruimte van
€ 300.000 doorgevoerd.



Toelichting mutaties meerjarenraming:
Vrijvallende kapitaallasten                                                                                             83       192        288
Lasten stadsuitbreiding                                                                                               -114      -229       -362
Lasten vervangingsinvesteringen                                                                                       -264      -533       -808
Beheerskosten Kamperlijn                                                                                               -25        -50        -50



Structureel nieuw beleid PPN 2014-2017:
Openbare verlichting: exploitatielasten Led verlichting                                                    -30         -60        -60        -60



Bezuinigingen n.a.v. begroting 2015:
Aval: handhaving 250 kg grens                                                                              150        150        150        150



Bezuinigingen PPN 2016-2019:
Beheer openbare ruimte                                                                                     300        600      1.000      1.000



Meerjarig incidenteel PPN 2013-2016:
Exploitatie Wythmenerplas (laatste jaar)                                                                   -55




                                                                       80
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>Financiële structuur lasten en baten bestaand beleid (bedragen x € 1.000)




Aandeel beïnvloedbare lasten in totale lasten programma (bedragen x € 1.000)




                                                           81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>Programma 9 Cultuur

A. Beleidsdeel
Visie

Kunst en cultuur hebben allereerst een waarde in zichzelf: geraakt worden door een mooie voorstelling of expositie, plezier beleven
aan het samen of alleen muziek maken, zingen, toneelspelen en creatieve oplossingen voor innovaties van producten….kunst en
cultuur vertegenwoordigen een belangrijke waarde binnen de samenleving. Zowel Zwolse inwoners als professionals doen aan
cultuur vanuit passie, met een droom of gewoon omdat het fijn is om van te genieten. Maar kunst en cultuur zijn meer. Ze dragen
bij aan de agenda voor een sociale stad Zwolle (met participatie en cultuureducatie), een ondernemende stad (via cultureel
ondernemerschap en een creatieve sector), een toekomstbestendige stad (via ruimtelijke ontwikkelingen en een levendig
architectuurklimaat) en natuurlijk een levendig Zwolle met een cultuurhistorische binnenstad van formaat en een festivalstad van
(inter)nationale allure. Steden en stedelijke regio’s worden hierin steeds belangrijker. Het zijn brandpunten in het culturele aanbod
en de creatieve industrie.

We willen cultureel ondernemerschap stimuleren via een omslag van het subsidiëren van organisaties naar meer investeren in
zichtbare projecten en activiteiten, zoals uitvoeringen, exposities en evenementen. Natuurlijk houden we een basisinfrastructuur in
stand, en met een 'plus' voor cultuur als middel voor innovatie, participatie en verbinding.

Daarbovenop dagen wij samenwerkende partners en anderen uit om de vrije ruimte te gebruiken voor cultureel ondernemerschap.
Die kan en mag over de grenzen van gebouwen en sectoren heen (bijvoorbeeld. Cross overs van podium- en beeldende kunst,
cultuurhistorie en vernieuwende kunst, kunstonderwijs en bedrijfsleven, cultuur en sociaal domein). Ook de samenwerking tussen
professionele kunst, amateurkunst, onderwijs en (MKB) bedrijven biedt een kans voor talentontwikkeling en innovatieve
experimenten.

Dit faciliteren en financieren wij niet alleen. We willen de organisatie en uitvoering van cultuur bij voorkeur in en door de stad zelf
laten gebeuren. Denk aan het steunpunt amateurkunst en cultuureducatie bij de Stadkamer. Daarom doen wij een hernieuwd
beroep op initiatiefnemers uit alle geledingen en sectoren. Dat zijn niet alleen kunstenaars, maar ook creatieve ondernemers in
diverse branches, ondernemende burgers en studenten. Daar waar creativiteit en energie opbloeit, zorgt de gemeente waar
mogelijk en nodig voor ondersteuning, vooral in de startfase. Hierbij past ook een heroriëntatie op de financiering. Die moet passen
bij de initiatieven: soms een structurele subsidie voor de culturele basisinfrastructuur, maar vaker een projectsubsidie.

In het Coalitieakkoord 2014-2018 is aangekondigd dat er een overkoepelend ‘verhaal van Zwolle’ zal worden gemaakt om de
positionering en zichtbaarheid van de stad te verbeteren. Bij cultuur is het cultuurhistorische verhaal belangrijk. De Hanze,
Moderne Devotie (o.a. Thomas á Kempis) en Democratie-bestuur (Van der Capellen, Thorbecke) hebben in de stad duidelijke
sporen en verhalen nagelaten die ons nog steeds inspireren.

Samenvattend zijn onze ambities:
•  Grotere zichtbaarheid en levendigheid van de cultuur in Zwolle
•  Meer verbinding, ontmoeting en samenwerking
•  Meer ruimte voor cultureel ondernemerschap.

In de Cultuuragenda lichten we aan de hand van deze ambities per agenda uit het Coalitieakkoord toe hoe we vanuit het
gemeentelijk cultuurbeleid gaan prioriteren.

Ontwikkelingen

Algemene ontwikkelingen:
We zien steeds meer particulier initiatief, ook op het gebied van kunst en cultuur. Dit zorgt voor een bredere culturele en creatieve
sector, waarin de rol van de overheid kleiner of niet aanwezig is. In deze tendens past ook dat de gesubsidieerde instellingen in
staat zijn om flexibel in te spelen op deze veranderende omgeving.

Het gedrag van consumenten is, mede door de financiële crisis, aan verandering onderhevig: niet alleen veranderen voorkeuren
qua type voorstellingen, maar zie je ook een afname van bezoekers aan de duurdere voorstellingen en stijging bij goedkopere
voorstellingen. Ook wordt steeds later besloten om kaarten te kopen. Verder fluctueren de inkomsten vanuit fondsen en
bedrijfsleven sterk. De culturele instellingen anticiperen hierop door aanpassingen in de bedrijfsvoering. De bezoekcijfers in Zwolle
zijn stabiel en positief ten opzichte van landelijke ontwikkelingen.




                                                                  82
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>Relevante kaderstellende nota's

•      nog vast te stellen cultuuragenda
•      raadbesluiten cultuureducatie (2013/2014)
•      diverse subsidieregelingen


Wat willen we bereiken en wat gaan we doen
    Doelstellingen/maatschappelijke effecten
    Eind 2015 wordt de Cultuuragenda volgens planning door de raad vastgesteld. Hierin worden de doelstellingen, indicatoren en activiteiten voor
    2016 gepresenteerd met bijbehorende financiën. Het financieel kader is hieronder weergegeven.




                                                                          83
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>B: Financieel deel
Budget o.b.v. bestaand beleid                                    Rekening             Begroting                       Meerjarenraming
                                                                           2014       2015          2016           2017       2018        2019
Lasten                                                                 19.171       16.992        16.710         16.710     16.710      16.710
Baten                                                                       103          43           43             43           43        43
Resultaat voor bestemming                                              -19.068      -16.949       -16.667        -16.667    -16.667     -16.667
Reservemutaties:                                                           -562



Resultaat na bestemming                                                -19.630      -16.949       -16.667        -16.667    -16.667     -16.667



Toelichting verschil 2016 t.o.v. 2015:
De lasten zijn met name afgenomen door een negatieve inflatiecorrectie (doorwerking vanuit voorgaande jaren), een verschuiving
van overheadkosten naar het programma bedrijfsvoering en een bezuiniging op de bibliotheek (kunst en cultuur).



Bezuinigingen PPN 2016-2019:
Anders en slimmer organiseren                                                                                                    300       300
Zichtbaarheid kunst en cultuur                                                                        60             60          250       250




Financiële structuur lasten en baten bestaand beleid (bedragen x € 1.000)




                                                                      84
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>Aandeel beïnvloedbare lasten in totale lasten programma (bedragen x € 1.000)




                                                          85
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>Programma 10 Sport

A. Beleidsdeel
Visie

De wereld om ons heen verandert. Sport en bewegen maakt steeds meer onderdeel uit van ons leven, niet alleen omdat het leuk
is, maar vooral ook doordat de samenleving zich meer en meer bewust wordt van het belang van sporten en bewegen in het kader
van bijvoorbeeld een gezonde leefstijl en participatie. Daarbij geldt ook dat sport en bewegen niet meer alleen het domein is van de
traditionele sportverenigingen. Anders georganiseerd sporten wint steeds meer terrein. De traditionele verenigingsstructuur staat
onder druk, hetgeen versterkt wordt door afnemende overheidsfinanciën. In 2015 is met de sportverenigingen in de
stadsgesprekken gesproken over de hieruit voortvloeiende opgaven voor de korte en lange termijn. Centrale thema's waren
behoud van vitale inwoners en levensvatbare en actieve verenigingen binnen de realiteit van beperktere financiële ondersteuning
vanuit de overheid. De verenigingen zijn uitgedaagd om innovatieve ideeën en concrete plannen neer te leggen, waarbij de
gemeente nagaat welke voorwaarden zij moet scheppen om de verenigingen de ruimte te geven de ideeën en plannen tot
uitvoering te brengen. Dit brengen we samen in de "agenda voor sport en bewegen", waarvan de hoofdlijnen bekend zijn, maar nog
nadere invulling en uitwerking vergt in overleg met de Zwolse sportwereld. Beoogd wordt om in 2016 de agenda te implementeren.
De belangrijkste ankers voor de agenda voor sport en bewegen worden onderstaand beschreven.

Vitale inwoners
Kerndoel van het sportbeleid is een bijdrage te leveren aan vitale inwoners. Sport en bewegen dragen als onderdeel van een
gezonde leefstijl bij aan het langer gezond en actief zijn van inwoners. Daarnaast draagt sport en bewegen ongeorganiseerd en
(anders-)georganiseerd bij aan de maatschappelijke en sociale participatie. Mensen ontmoeten elkaar via sport of dat nu bij de
sportvereniging is, bij de sportschool of op straat. Men sport met anderen en zet zich, al dan niet als vrijwilliger, in om de sport en
alles wat er om heen hangt op een goede en positieve manier invulling te geven. Daarnaast zien wij in sport een uitstekend
instrument om een bijdrage te leveren aan het bevorderen van arbeidsparticipatie.

Doelstelling blijft daarmee om een zo hoog mogelijke sportparticipatie na te streven, waarbij integraal en inclusief sporten als
uitgangspunt wordt gehanteerd. Oftewel waar mogelijk integratie van sport en bewegen voor diverse doelgroepen binnen het
reguliere sportaanbod. Dit doen we onder meer door:
•    inzet van buurtsportcoaches ten behoeve van sport- en maatschappelijke participatie voor kwetsbare doelgroepen (jeugd,
     senioren, inactieven en gehandicapten)
•    het participeren in c.q. uitvoeren van gerichte programma’s op het gebied van sportparticipatie en gezonde leefstijl en andere
     beleidsterreinen
•    Activering en stimuleren van de rolneming van verenigingen (in samenwerking met en met ondersteuning van
     buurtsportcoaches wordt ingezet op maatschappelijke activiteiten en toeleiding naar de verenigingen)

Vitale verenigingen
De sportverenigingen belichamen de kracht van de stad en het zelf organiserend vermogen en vormen nog steeds het "cement"
binnen de lokale samenleving. Deze maatschappelijke rol van de verenigingen willen wij benutten en verder uitbouwen. Speerpunt
binnen het sportbeleid is dan ook onze inzet op vitale sportverenigingen oftewel verenigingen die hun maatschappelijke rol en
verantwoordelijkheid nemen en blijvend kunnen dragen. Onder vitale sportverenigingen verstaan wij verenigingen:
•    met voldoende leden en voldoende vrijwillig kader om de maatschappelijke rol te vervullen
•    die financieel gezond/draagkrachtig zijn
•    die kwalitatief en kwantitatief in staat zijn om zelfstandig verdienvermogen te creëren
•    die duurzame samenwerking aangaan en activiteiten ontwikkelen met andere verenigingen en (maatschappelijke) organisaties
     in het kader van gezondheid en participatie

Dit ondersteunen we door maatwerk te bieden in ondersteuning/facilitering op basis van samenwerkingsverbanden en plannen,
mits de vereniging en samenwerkingen (in de wijk of per sportsector) aantoonbaar vitaal en duurzaam zijn of kunnen worden en
gewerkt wordt volgens een uitgewerkt plan. Dit willen we doen door onder meer:
•    zo veel mogelijk ruimte te bieden aan verenigingen om hun verdienvermogen te optimaliseren (bijvoorbeeld door het
     overhevelen van de derdenverhuur / exploitatie van de velden naar de sportvereniging en het waar mogelijk wegnemen van
     belemmeringen)
•    individuele en collectieve verenigingsondersteuning van SSZ (al dan niet tegen betaling) ten behoeve van
     deskundigheidsbevordering en ontwikkelen kwalitatief sportaanbod
•    (tijdelijke) inzet buurtsportcoach als verenigingsmanager ten behoeve van het versterken van de vereniging(en) en de
     samenwerking, het maken van de koppeling met inwoners en organisaties in de buurt en het vergroten van het
     verdienvermogen.




                                                                   86
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>De invulling van het bovenstaande laten wij afhangen van de verenigingen zelf, individueel of gezamenlijk. De verenigingen zijn zelf
verantwoordelijk voor de visie en wijze waarop zij invulling willen geven aan de vitaliteit van hun vereniging. Op bepaalde plekken
in de stad, zoals op sportpark de Marslanden en het Hooge Laar bestaan al samenwerkingsverbanden en wordt gewerkt vanuit een
gezamenlijke visie, waardoor men eerder in staat is om plannen te ontwikkelen en tot uitvoer te brengen. Deze koplopers willen we
inzetten om te experimenteren, om de andere te laten profiteren van de opgedane kennis en ervaring.

Accommodaties
Sportaccommodaties zijn een randvoorwaarde om sporten en bewegen invulling te geven. Wij realiseren ons dat totstandkoming
en in stand houding voor sportverenigingen moeilijk haalbaar is. De gemeente heeft daarmee een voorname rol in het faciliteren
van een kwalitatief en kwantitatief accommodatieaanbod dat aansluit bij de behoefte vanuit de breedtesport. Dit betekent tevens
dat we op basis van maatwerk innovatief en creatief kijken naar invulling van behoeften, waarbij sober, doelmatig en efficiënt de
kern vormt en de tot nu toe gehanteerde normen wat betreft bijvoorbeeld speelcapaciteit, omvang en bijbehorende voorzieningen
niet meer als basis, maar hooguit als maximum worden gezien.

Uitgangspunt is dat de gemeente bij verhuur en/of ingebruikgeving van accommodaties kostprijsdekkendheid nastreeft voor in elk
geval die accommodaties waarvoor de gemeente verantwoordelijk is. Dit geldt in mindere mate voor de multifunctionele
binnensportaccommodaties, aangezien de diverse gebruikersgroepen nauwelijks mogelijkheden hebben c.q. ruimte geboden kan
worden om verdienvermogen te generen.

Bezuinigingen
Het bovenstaande is mede een gevolg van en dient zijn invulling te krijgen binnen de realiteit van een beperktere
overheidsbijdrage. De bezuinigingsopgave binnen het programma Sport bedraagt € 800.000 structureel per 2018. In 2016 wordt de
eerste stap hierin gezet met een bezuiniging van € 300.000 Waar eerst nog de verwachting was dat dit voornamelijk via
tariefsverhoging opgebracht zou worden is dit voor 2016 door de inzet van andere maatregelen beperkt kunnen blijven tot ca.
€ 150.000, hetgeen in een tariefsverhoging van 20% (inclusief de jaarlijkse index en de reeds opgelegde verhoging van 2% uit
eerdere besluitvorming) resulteert. Wij onderzoeken momenteel nog hoe we de buitensportverenigingen nog dit jaar de
mogelijkheid kunnen bieden voor de verhuur van de velden aan derden. Verder worden bezuinigingen voor 2016 als volgt ingevuld:
•    structureel € 25.000 bezuiniging SportService Zwolle
•    € 50.000 door afkoop van de loonsuppletie voor zwembad de Vrolijkheid
•    € 56.000 door afschaffing van de bijdrage voor klein dagelijks onderhoud voor de kleedkamers (€ 75.000) in 2 fasen
•    afbouw subsidiebudget voor zwemvereniging Swol 1894 in 3 termijnen, waardoor in 2016 € 8.666 wordt ingeboekt.
•    afbouw subsidie (€ 5.000) voor de huur van de clubaccommodatie voor de gezamenlijke wandelsportverenigingen in 2 fasen,
     waardoor voor 2016 € 2.500 ingeboekt wordt.

Ontwikkelingen

•   Zwolle blijft groeien, waarbij het aandeel ouderen absoluut en relatief gezien toeneemt. De vraag naar sportactiviteiten en -
    voorzieningen voor ouderen zal aanzienlijk stijgen. Daarmee zal, met het stijgen van de leeftijd, een verschuiving plaatsvinden
    van sporten naar bewegen, terwijl ook voor jongeren het sportaanbod op peil moet blijven. Dit biedt kansen voor verenigingen
    voor het ontwikkelen van nieuw en vernieuwend sportaanbod en het aanboren van nieuwe doelgroepen.
•   De “moderne” samenleving leidt er toe dat de burger zich meer en meer als consument gaat gedragen. Men wil meer variatie
    in sportactiviteiten, sporten op momenten dat men dat zelf wil en met wie men zelf wil. Daarmee vindt ook in Zwolle een
    verschuiving plaats van deelname aan de traditionele verenigingssport naar ongeorganiseerd en/of individueel sporten. Ook
    hier liggen kansen voor sportverenigingen om een vernieuwend sportaanbod te ontwikkelen dat aansluit bij de wensen van
    deze moderne consument en om deze voor de vereniging te behouden.
•   De (nasleep van de) economische recessie vormt nog steeds een bedreiging voor de sportparticipatie en de
    sportinfrastructuur. De burger heeft immers nog steeds minder geld dan voorheen voor sportbeoefening of lidmaatschap.
    Desalniettemin trekt de economie weer iets aan waarmee ook de kansen op sponsoring van het bedrijfsleven weer toe zullen
    nemen.

Relevante kaderstellende nota's

•   Masterplan Sportaccommodaties (2009)
•   Nota aangepast sporten: Zwolle sport onbeperkt (2010-2013)
•   Nulmeting sportaccommodaties (2011)




                                                                87
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>Wat willen we bereiken en wat gaan we doen
 Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 Sportparticipatie: een zo hoog mogelijke sportdeelname in alle geledingen van de bevolking

 Streefdoel/indicator
 Bevorderen van sportdeelname.
 Tenminste 75% van de volwassenen en 80% van de jeugdigen voldoet aan de beweegnorm.
 Versterken van de sportieve ontwikkeling van kinderen en volwassen in Zwolle.

 Nulsituatie                                   Norm van 2016                                  Activiteiten
 Sportparticipatie volwassenen                 3-meting 2016: 78%                             Deelname aan de Brede impuls
 0-meting 2009: 75%                                                                           Combinatiefuncties door de inzet
 1-meting 2012: 77%                                                                           buurtsportcoaches, waarmee buurtgerichte
 2-meting 2014: 78%                                                                           sport- en beweegactiviteiten voor een brede
                                                                                              doelgroep worden ontplooid.

 Sportparticipatie jeugdigen                   3-meting 2016: 90%                             Verzorgen van een sport- en beweegaanbod
 0-meting 2009: 80%                                                                           voor jeugd en jongeren van 4 t/m 12 jaar en 13
 1-meting 2012: 90%                                                                           t/m 18 jaar en het verbeteren van de kwaliteit
 2-meting 2014: 90%                                                                           en de continuïteit van het sport- en
                                                                                              beweegaanbod door Sportservice Zwolle als
                                                                                              onderdeel van het bestaande
                                                                                              uitvoeringsprogramma.

 Sportparticipatie mensen met een beperking                                                   Uitvoeren van de subsidieregeling aangepast
                                                                                              sporten.
                                                                                              Het verder ontwikkelen van een Servicepunt
                                                                                              aangepast sporten middels de consulent
                                                                                              aangepast sporten in samenwerking met de
                                                                                              regio IJsselland.

                                                                                              Subsidiëring en participatie in het
                                                                                              sportstimuleringsproject Special Heroes.

 Aandeel kinderen zonder zwemdiploma in        4-meting 2016: 1%                              Het (laten) uitvoeren van een vangnet dat
 groep 7                                                                                      voorziet in zwemlessen voor kinderen uit
 0-meting 2012: 1%                                                                            minder draagkrachtige gezinnen.
 1-meting 2013: 1%
 2-meting 2014: 4%

Relaties met andere programma’s
Programma 6, 11, 12 en 14.


 Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 Sport als middel ten behoeve van andere (maatschappelijke) doelen

 Streefdoel/indicator
 Versterken en benutten van de rol van sport (ten aanzien van doelen) in andere beleidsprogramma’s
 Sport vormt een structureel onderdeel van sociaal domein in het algemeen en het gezondheidsbeleid, het jeugdbeleid, welzijnsbeleid en
 participatie in het bijzonder.
 Sportverenigingen vervullen een bredere rol dan voor het sporten alleen.
 Nulsituatie                                     Norm van 2016                                Activiteiten
 aandeel sportverenigingen dat                   2-meting 2017: 65%                           Al dan niet projectmatige inzet van
 maatschappelijk actief is                                                                    Sportservice Zwolle en buurtsportcoaches
 0-meting 2011: 61%                                                                           gericht op het activeren van verenigingen en
                                                                                              ondersteunen bij organiseren
                                                                                              maatschappelijke activiteiten

Relaties met andere programma’s
Programma 6, 11 en 12.




                                                                      88
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre> Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 Sterke sportinfrastructuur

 Streefdoel/indicator
 Het bevorderen van vitale sportverenigingen met een aantrekkelijk sportaanbod en die een ontmoetingsplaats zijn voor diverse
 bevolkingsgroepen.

 Nulsituatie                                    Norm van 2016                                  Activiteiten
 Percentage sporters dat lid is van een         3-meting 2016: 60%                             Subsidiëring van het bestaande
 sportvereniging                                                                               uitvoeringsprogramma van SportService
 0-meting 2010: 56%                                                                            Zwolle ten behoeve van:
 1-meting 2012: 52%                                                                            •    verenigingsondersteuning voor reguliere
 2-meting 2014: 54%                                                                                 en gehandicaptensportverenigingen
                                                                                               •    ondersteunen van reguliere
 Aandeel verenigingen met stabiel of stijgend   2-meting 2017: 75%                                  sportverenigingen bij de opvang en
 ledenaantal                                                                                        begeleiding van mensen met een
 0-meting 2011: 76%                                                                                 beperking
 1-meting 2013: 72%                                                                            •    deskundigheidsbevordering en stimuleren
                                                                                                    vrijwilligerswerk voor reguliere en
                                                                                                    gehandicaptensportverenigingen


Relaties met andere programma’s
Programma 6, 11 en 12.




                                                                      89
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>B: Financieel deel
Budget o.b.v. bestaand beleid                                                       Rekening        Begroting           Meerjarenraming
                                                                                           2014     2015     2016      2017     2018      2019
Lasten                                                                                     9.327   9.004    8.382     8.286    8.249    8.212
Baten                                                                                      1.351   1.134    1.084     1.084    1.084    1.084
Resultaat voor bestemming                                                                 -7.976   -7.870   -7.298    -7.202   -7.165   -7.128
Reservemutaties:                                                                            435      379
reserve dekking kapitaallasten                                                                                  224
reserve onderhoud sportaccommodaties                                                                             78
Resultaat na bestemming                                                                   -7.541   -7.491   -6.996    -7.202   -7.165   -7.128



Toelichting verschil 2016 t.o.v. 2015:
De lagere lasten zijn het gevolg van een verschuiving van de overheadkosten naar het programma bedrijfsvoering en
de doorgevoerde bezuinigingen. Daarnaast is het voordeel vanwege de suppletieregeling zwembad Vrolijkheid verwerkt.



Toelichting mutaties meerjarenraming:
Vrijvallende kapitaallasten                                                                                              96      133       170



Bezuinigingen PPN 2014-2017 en begroting 2014 en 2015:
Verhogen sporttarieven                                                                                           10      20       30        30
Verlagen subsidies en vergoedingen buitensportaccommodaties                                                      80      80       80        80
(Deze opgave is nog niet geconcretiseerd. In 2016 zal deze bezuiniging nader ingevuld worden.)



Bezuinigingen PPN 2016-2019:
Sport in z'n geheel                                                                                             300     500      800       800




                                                                      90
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>Financiële structuur lasten en baten bestaand beleid (bedragen x € 1.000)




Aandeel beïnvloedbare lasten in totale lasten programma (bedragen x € 1.000)




                                                           91
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>Sociaal domein 11 t/m 14




                           92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>Programma 11 Samenleving

A. Beleidsdeel

Visie

“Iedereen telt mee” is ons uitgangspunt. De grootste groep Zwollenaren draagt volop bij aan de samenleving, is in staat op eigen
kracht of met hulp van eigen sociale netwerken en verbanden mee te doen in de samenleving en is maatschappelijk zelfredzaam.
Elke wijk heeft zijn eigen kenmerken en dynamiek, dat maakt samen Zwolle. In de Zwolse samenleving komt veel energie naar
boven. We zien een groeiend gevoel van publiek eigenaarschap. Zwolle heeft het karakter van een netwerksamenleving waarin de
gemeente zich vaak kan beperken tot het leggen van de juiste verbindingen om een maatschappelijk resultaat te bewerkstelligen.
Daar waar nodig worden belemmeringen weggenomen en initiatieven ondersteund.

Onze Zwolse kinderen groeien op en leren in een veilige en positieve leefomgeving dicht bij huis, zodat zij kunnen opgroeien tot
gezonde (fysiek, cognitief en sociaal-emotioneel) en tevreden volwassenen met goede kansen op de arbeidsmarkt en een
volwaardige deelname aan de samenleving. Als gemeente zorgen we voor goede basisvoorzieningen, zodat iedereen kans heeft
op goede scholing, werk en mogelijkheden om op andere manieren mee te doen. De gemeente zet zich in voor het invullen van de
voorwaarden, zodat organisaties en particulieren initiatieven kunnen nemen.

Waar het kan, willen we hulpvragen voor zijn. Dit doen we door onder meer in het programma Samenleving aandacht te besteden
aan preventie. Naast het investeren in preventie maken we ook samen met onze partners in het sociaal domein de beweging van
dure gespecialiseerde (jeugd)zorg naar lichtere, minder langdurige vormen van ondersteuning. Vanuit het uitgangspunt zo licht als
mogelijk en zo zwaar als noodzakelijk. Zo kijken we naar ons gezondheidsbeleid, maar bijvoorbeeld ook naar ons sport- en
welzijnsbeleid. Preventie en gezondheidsbevordering bieden welzijn aan onze inwoners, maar hebben daarnaast ook
maatschappelijke voordelen, zoals minder zorg(-kosten) en grotere participatie. De vele wijk-, sport- natuur-, culturele en andere
verenigingen zien we daarbij als belangrijk verbindend onderdeel van het maatschappelijk netwerk in het sociaal domein.

Mensen die hulp nodig hebben kunnen op ons rekenen. Daarbij gaan we altijd eerst uit van wat mensen (en soms ook familie,
vrienden of buren) zelf kunnen en waar nodig springen we als gemeente bij. We sluiten aan bij de verbanden waarin mensen leven.
Onder de noemer “Transformatie sociaal domein” werken wij mee aan het vergroten van zelfredzaamheid en samenredzaamheid:
meer eigen initiatief, regie en burgerkracht van inwoners, meer informele hulp.

Zo nodig kunnen de inwoners van Zwolle met hun ondersteuningsvragen terecht bij sociale wijkteams. Bij het aanbieden van zorg
is de vraag van de inwoner leidend. Hij/zij denkt zelf mee over de beste aanpak in zijn/haar situatie. Zorg en ondersteuning
organiseren we zo dicht mogelijk bij de mensen op wijk- en/of buurtniveau (Zie programma 12).

Ontwikkelingen

Meer en meer zien we initiatieven van bewoners gericht op het verbeteren of behouden van de leefbaarheid van hun eigen
woonbuurt. De waardering voor hun woonbuurt is gemiddeld ruim voldoende en kent een positieve trend. We werken wijkgericht
aan het optimaliseren en concretiseren van verbindingen binnen en buiten de gemeentelijke organisatie. De uitkomsten van het
buurt voor buurt onderzoek 2015 en de daaropvolgende opiniërende dialogen met wijkbewoners hebben geleid tot 24 wijkopgaven
waarin 2015 en 2016 uitvoering aan wordt gegeven.

Doordat steeds meer ouderen zelfstandig blijven wonen wordt een groter beroep gedaan op de sociale cohesie en sociale
netwerken in de wijk. Omdat er bovendien steeds meer ouderen met (beginnende) dementie op zich zelf blijven wonen, vraagt dit
ook meer begrip van de samenleving. Daarnaast investeren we om die reden in extra mantelzorgondersteuning en
mantelzorgwaardering.

Ondanks de gestage groei van het aantal ouderen, blijft Zwolle een stad voor alle leeftijden, omdat ook het aandeel jongeren stijgt.




                                                                 93
</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>Relevante kaderstellende nota's

•       Nota wijkacommodaties (2011)
•       Nota Doorontwikkeling wijkgericht werken (september 2012)
•       Samen maken we de stad gezond, Lokaal gezondheidsbeleid 2012-2015 (september 2012)
•       Werken vanuit vertrouwen (december 2012)
•       De toekomst van Zwolle, nota jeugdbeleid (december 2012)
•       Uitvoeringsplan Gezondheidsbeleid 2012-2015 (2013)
•       Op weg naar een meerjarenvisie peuterspeelzaalwerk (april 2013)
•       Uitvoeringsprogramma's Sociaal Domein (juni 2014)
•       Wmo beleidskader 2014-2017 (december 2014)
•       Beleidsplan Jeugdhulp Zwolle 2015-2016 (november 2014)
•       Beleidsnota mantelzorgondersteuning en waardering (maart 2015)
•       LHBT-aanpak 2016-2017 (vaststelling 2016)
•

Wat willen we bereiken en wat gaan we doen
    Doelstellingen/maatschappelijke effecten
    •    Versterken eigen kracht en het vermogen om zelf het eigen leven te organiseren.
    •    De kracht van bewoners benutten en hun persoonlijke en gezamenlijke ontwikkeling stimuleren.
    •    Bevorderen maatschappelijke participatie en economische zelfredzaamheid
    •    Voorkomen en terugdringen overbelasting van mantelzorgers
    •    Versterken sociale competenties en burgerschap bij kwetsbare jongeren
    •    Inzet van preventie ter voorkoming van zwaardere zorg
    •    Versterken sociale samenhang en leefbaarheid in wijken
    •    Mensen kennen elkaar en hebben iets voor elkaar over
    •    Mensen voelen zich veilig en prettig in de eigen buurt
    •    Mensen durven zo nodig om ondersteuning/hulp te vragen of deze aan te bieden
    •    Mensen hebben minder eenzaamheidsgevoelens

    Streefdoel/indicator
    •    In de buurten waar in de sociale index 2013 de aspecten participatie en binding onder het Zwolse gemiddelde lagen is sprake van een
         verbetering van die aspecten in de sociale index 2015
    •    Voor de buurten waar in de leefsituatie-index 2013 op het aspect sociale participatie sprake was van een score onder het Zwolse
         gemiddelde is bij de leefsituatie-index 2015 sprake van verbetering van dit aspect.
    •    Voor de buurten waar in de leefbaarheidsindex het aspect woonomgeving (sociaal) onder de stedelijk gemiddelde score ligt is sprake van
         een verbetering
    •    De schaalscore voor maatschappelijke (sociale) participatie van Zwolse inwoners is in 2015 gestegen ten opzichte van het jaar 2013
    •    De schaalscore voor sociaal isolement van Zwolse inwoners van 15 jaar en ouder is in het jaar 2015 gedaald ten opzichte van jaar 2013

    Toelichting algemeen
    De indicatoren in dit programma zijn afkomstig uit het buurt voor buurtonderzoek (bvb) en de GGD-monitoren. Het buurt voor buurt-onderzoek
    wordt iedere 2 jaar gehouden. De nieuwste uitkomsten zijn januari 2015 gepubliceerd. De (nul) waarden die hier worden gebruikt zijn nog
    gebaseerd op het onderzoek 2013. Naast losse indicatoren uit dit onderzoek wordt ook getracht een verbinding te leggen met de ontwikkelde
    sociale index, leefbaarheidsindex en leefsituatie-index. Deze indexen geven voor iedere Zwolse buurt een beeld gebaseerd op de uitkomsten
    van bvb en een aantal overige indicatoren.
    Op het gebied van gezondheid wordt vaak gebruik gemaakt van de uitkomsten van monitoren van de GGD. Deze monitoren zijn als volgt
    gepland: Jongerenmonitor in 2015, volwassenen/ouderenmonitor 2016 en kindermonitor 2017. Indien eerder bruikbare gegevens beschikbaar
    zijn dan worden deze benut voor rapportage, zoals bijv. Checkid voor overgewicht bij kinderen. Indien dat niet het geval is kan de norm voor
    2016 niet voor alle indicatoren worden gemeten.
    Nulsituatie                                      Norm van 2016                                  Activiteiten
    34 % van de mantelzorgers voelt zich             Ondanks de ingrijpende ontwikkelingen in       Mantelzorgers kunnen voor vragen, informatie
    tamelijk zwaar (26%) tot zwaar overbelast        het sociaal domein worden minimaal de          maar ook voor emotionele ondersteuning
    (2%) (2013)                                      waarden van 2013 behouden                      terecht bij het steunpunt Mantelzorg
                                                                                                    (onderdeel van Zwolle Doet!)

                                                                                                  De mantelzorgondersteuning wordt versterkt.
                                                                                                  De middelen van het rijk voor de waardering
                                                                                                  van mantelzorg worden ingezet voor
                                                                                                  versterken, verbinden en verlichten van de
                                                                                                  mantelzorgondersteuning, voor individuele
                                                                                                  ondersteuning en voor het verbeteren van de
                                                                                                  (toegankelijkheid) van
                                                                                                  respijtzorgmogelijkheden. Voor de precieze
                                                                                                  invulling is in 2014 onderzoek gedaan onder
                                                                                                  mantelzorgers.
                                                                                                  Er is extra aandacht voor de mantelzorgers
                                                                                                  van GGZ cliënten en mensen met dementie
                                                                                                  In de sociale wijkteams is oog voor de
                                                                                                  belastbaarheid van de mantelzorger.
                                                                         94
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre>                                                                                               Er komt een tweede training voor (allochtone)
                                                                                               mantelzorgers
                                                                                               Er is blijvende aandacht voor de groep jonge
                                                                                               mantelzorgers.

Versterken sociale competenties en             Minimaal handhaven van de nulsituatie.          De inzet binnen de drie jongerencentra ReZet,
burgerschap bij jongeren; ontwikkelen                                                          LevelZ en Free2Move is gericht op het
weerbaarheid. Aantal bereikte jongeren (dus                                                    vergroten van het perspectief van kwetsbare-
niet bezoekers) in de drie jongerencentra in                                                   en risicojongeren. Jongeren worden hier
2013 is 1.000.                                                                                 gestimuleerd verantwoordelijkheid en
                                                                                               zeggenschap te nemen.

Voorkomen schooluitval. Het maximale           Minimaal handhaven van de nulsituatie.          Naast groepsgerichte aanpak zetten de
halen uit de schoolloopbaan, stimuleren van                                                    ambulante jongerenwerkers zich steeds meer
jongeren hun diploma's te halen. Aantal                                                        in voor kwetsbare individuele jongeren. Door
bereikte individuele jongeren in 2013 door                                                     middel van projecten als School's cool, Make
middel van ambulant jongerenwerk is 1.537.                                                     It, Huiswerkklassen, Jongerenwerk op School,
                                                                                               Fakkelteit etc.
De schaalscore voor maatschappelijke           De schaalscore voor maatschappelijke            Het bieden van diverse activiteiten en
(sociale) participatie van Zwolse inwoners     (sociale) participatie van Zwolse inwoners is   ondersteuning ter versterking van de
van 15 jaar en ouder is in 2013, 5,0.          gestegen ten opzichte van het jaar 2013.        samenleving.


De schaalscore voor sociaal isolement van      De schaalscore voor sociaal isolement van       De activiteiten gericht op meer
Zwolse inwoners van 15 jaar en ouder is in     Zwolse inwoners van 15 jaar en ouder is         maatschappelijke participatie zijn o.a.: Welzijn
2013, 1½.                                      gedaald ten opzichte van jaar 2013              op recept, de draad weer oppakken,
                                                                                               ondersteunen vrijwilligers bij het organiseren
                                                                                               van sociaal culturele activiteiten, buurtkamers,
                                                                                               buurtcafés en restaurants, voorstellingen,
                                                                                               het geven van advies en informatie aan
                                                                                               ouderen en regelen Tafeltje dek je,
                                                                                               thuisadministratie, bibliotheek aan huis etc.

2013
70% van de inwoners van Zwolle geeft aan       Minimaal handhaven van de nulsituatie           Door inzet van wijkgericht welzijnswerk
zich verantwoordelijk te voelen voor de                                                        (sociaal cultureel werk) het menselijke kapitaal
leefbaarheid in eigen buurt.                                                                   in buurten en wijken versterken, vergroten,
                                                                                               mobiliseren en ondersteunen zodat er een
35% van de inwoners van Zwolle geeft aan                                                       leefomgeving ontstaat die sociale samenhang
zich afgelopen jaar actief ingezet te hebben                                                   kent. De omvang van de opgaven in wijken en
voor verbeteren van de buurt                                                                   buurten is leidend voor de omvang en
                                                                                               intensiteit van de inzet van het wijkgericht
30% van de inwoners van Zwolle is actief als                                                   welzijnswerk. (draagt tevens bij aan de andere
vrijwilliger                                                                                   genoemde maatschappelijke effecten). Een
8% van de ouderen en 3% van mensen                                                             gedeelte van de uitvoering vindt plaats binnen
tussen de 19 en 65 jaar voelt zich weleens                                                     de sociale wijkteams.
ernstig tot zeer ernstig eenzaam
                                                                                               Subsidie aan wijkactiviteiten/
                                                                                               bewonersinitiatieven en wijkaccommodaties.
                                                                                               Subsidie wordt onder andere verleend voor het
                                                                                               organiseren, stimuleren, ondersteunen en
                                                                                               huisvesten van activiteiten op sociaal cultureel
                                                                                               gebied ter ondersteuning van de sociale
                                                                                               cohesie en het woon- en leefklimaat voor de
                                                                                               bewoners in de wijk.

                                                                                               In januari 2015 zijn de uitkomsten van het
                                                                                               buurt voor buurt-onderzoek gepubliceerd.

                                                                                               De uitkomsten van het buurt voor buurt
                                                                                               onderzoek 2015 en de daaropvolgende
                                                                                               opiniërende dialogen met wijkbewoners
                                                                                               hebben geleid tot 24 wijkopgaven waarin 2015
                                                                                               en 2016 uitvoering aan wordt gegeven.




                                                                      95
</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>                                                                                             Het project buurtbemiddeling wordt ingezet om
                                                                                             met hulp van vrijwillige bemiddelaars conflicten
                                                                                             tussen buren in een zo vroeg mogelijk stadium
                                                                                             op te lossen en zo te voorkomen dat situaties
                                                                                             escaleren en alleen nog door inzet van ( dure)
                                                                                             professionele inzet zijn op te lossen.

                                                                                             De Doe-het-zelf-garage biedt inwoners met
                                                                                             een laag inkomen de gelegenheid tegen
                                                                                             geringe kosten zelf te sleutelen aan hun auto.
                                                                                             Tevens wordt op deze wijze overlast door
                                                                                             sleutelen op straat of in garageboxen, illegaal
                                                                                             dumpen van olie, etc. tegengegaan.

                                                                                             Zwolle Doet! faciliteert vrijwilligers en hun
                                                                                             organisaties door het geven van advies,
                                                                                             gerichte deskundigheidsbevordering, het
                                                                                             verbinden van partijen en het faciliteren van de
                                                                                             inzet van burgers. Goed toegeruste en
                                                                                             duidelijk herkenbare steunpunten bewijzen
                                                                                             hun meerwaarde voor de lokale samenleving.

                                                                                             Als spin in het web kan het steunpunt
                                                                                             bijdragen aan de oplossingen voor vragen in
                                                                                             de samenleving.

                                                                                             College voor vrijwillige inzet en informele
                                                                                             zorg/mantelzorgondersteuning wordt
                                                                                             opgericht. Dit is een initiatief van de
                                                                                             Vrijwilligerscentrale om de ondersteuning van
                                                                                             vrijwilligers en mantelzorgers effectiever te
                                                                                             organiseren en te verbeteren. Door het
                                                                                             aanbod aan deskundigheidsbevordering te
                                                                                             makelen en stedelijk aan te bieden en het
                                                                                             bestaande aanbod te verdiepen en beter af te
                                                                                             stemmen op de werkelijke behoefte van
                                                                                             vrijwilligers en organisaties.

                                                                                             Zwolle Doet! heeft een coördinerende rol voor
                                                                                             wat betreft de maatjesprojecten,
                                                                                             buurthulpposten etc.

                                                                                             Vrijwilligers worden gewaardeerd.


Relaties met andere programma’s
De doelstellingen gericht op het vergroten van de maatschappelijke participatie en zelfredzaamheid hebben een sterke relatie met
programma 12.


 Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 Het verbeteren of behouden van de gezondheid voor alle Zwollenaren, het bevorderen van gelijke kansen op gezondheid, het verkleinen van
 gezondheidsverschillen en het voorkomen van ziekten.
 Streefdoel/indicator
 •    In 2016 daalt het percentage inwoners met overmatig alcoholgebruik, of blijft gelijk
 •    In 2016 daalt het percentage inwoners dat rookt, of blijft gelijk;
 •    In 2016 stijgt het percentage inwoners met een gezond voedingspatroon.
 Nulsituatie                                     Norm van 2016                               Activiteiten
 In 2011 geldt voor 19-65 jarigen:               Minimaal handhaven van de nulsituatie.      •    Beperken van alcoholreclame in de
 •    Het percentage inwoners met                                                                 openbare ruimte op materialen in
      overmatig alcoholgebruik is 7%                                                              eigendom van de gemeente zoals
 •    24% van de inwoners van Zwolle rookt                                                        bushokjes en op reclamedragers
 •    31% van de inwoners eet dagelijks fruit,                                                    waarvoor de gemeente vergunning
      40% eet dagelijks groente                                                                   verleent
                                                                                             •    Aandacht voor leefstijl bij alle door ons
                                                                                                  gesubsidieerde instellingen.
                                                                                             •    Aansluiten bij landelijke campagnes
                                                                                             •    Activiteiten in het kader van Zwolle
                                                                                                  Gezonde Stad




                                                                         96
</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>Streefdoel/indicator
Preventief ouderengezondheidsbeleid
•    In 2016 is het percentage ouderen van 80 jaar en ouder die psychisch ongezond zijn gedaald of in ieder geval niet gestegen.
•    In 2016 voldoet minimaal 62% van de ouderen van 65 jaar en ouder aan de beweegnorm.
Nulsituatie                                    Norm van 2016                                 Activiteiten
86 % van de ouderen van 80 jaar en ouder       Percentage daalt niet.                        Er is een aanbod in de stad voor kwetsbare
is psychisch gezond (ouderenmonitor GGD                                                      senioren dat aansluit op het aanbod van de
2011)                                                                                        reguliere sportverenigingen en tegemoet komt
                                                                                             aan de idee dat sport en bewegen
                                                                                             ouderdomsziektes kan voorkomen c.q.
                                                                                             vertragen. Er worden vrijwilligers ingezet voor
                                                                                             de begeleiding en er wordt tijd ingeruimd voor
                                                                                             ontmoeting. Er worden ca. 2000 ouderen
                                                                                             bereikt.

Inactiviteit neemt sterk toe met de leeftijd. 60   Percentage daalt niet.                       In 2015 wordt onderzocht of Zwolle Gezonde
% van de ouderen voldoet aan de                                                                 Stad verbreedt kan worden met de doelgroep
beweegnorm. (ouderenmonitor GGD 2011)                                                           ouderen.
                                                                                                Ouderen zijn een doelgroep voor de inzet van
                                                                                                buurtsportcoaches.
                                                                                                Uitvoering beweegimpuls kwetsbare senioren.

Streefdoel/indicator
Bevorderen van gezond gewicht bij jongeren van 0-19 jaar. De ontwikkeling van het percentage kinderen en jongeren met een gezond gewicht
blijft in Zwolle gunstiger verlopen dan de ontwikkeling van het landelijk gemiddelde percentage.
Nulsituatie                                       Norm van 2016                                  Activiteiten
Jongeren met een gezond gewicht 4 t/m 13          Minimaal handhaven van de nulsituatie          •    Voortzetting JOGG aanpak
jaar is 79% (bron: ChecKid 2009) en 12 t/m                                                       •    Aandacht voor leefstijl bij alle door ons
23 jaar 75% (bron: Jongerenmonitor 2010).                                                             gesubsidieerde organisaties
                                                                                                 •    Afstemming en ondersteuning kansrijke
                                                                                                      initiatieven

Streefdoel/indicator
Afname alcoholgebruik onder jongeren. Jongeren beginnen later met het drinken van alcohol, drinken minder vaak en minder vaak grote
hoeveelheden.
•    In 2016 is de groep jongeren van 12-15 die alcohol drinkt maximaal 12%
•    In 2016 is de omvang van de groep 16-23 jaren die alcohol drinkt maximaal 80%.
•    In 2016 is de gemiddelde leeftijd waarop wordt begonnen met drinken gestegen naar 15,5 jaar of ouder.
•    In 2016 is de groep 12-24 jarigen die regelmatig grote hoeveelheden drinkt maximaal 15%
•    In 2016 is het percentage ouders dat het goed vindt of er niets van zegt dat hun kind drinkt maximaal 27%.
Nulsituatie                                     Norm van 2016                                     Activiteiten
Omvang van de groep 12-15 jarigen die           12%                                               Preventieactiviteiten w.o. SmartConnection
alcohol drinkt is 14% (2011).

Omvang van de groep 16-23 jarigen die              80%                                          Handhaving bij horeca en para commerciële
alcohol drinkt is 88% (2011).                                                                   instellingen waar nodig

Gemiddelde startleeftijd waarop voor het           15,5 jaar                                    In onze communicatie aandacht vragen voor
eerst alcohol wordt gedronken is 14,7 jaar                                                      preventie bij onze lokale partners en lokaal
(2011).                                                                                         werkzame organisaties

Omvang van de groep 12-24 jarigen die              15%                                          Aandacht voor leefstijl, waaronder
regelmatig grote hoeveelheden drinkt is 17%                                                     verantwoord alcoholgebruik, is onderdeel van
(2011).                                                                                         de relevante uitvoeringsovereenkomsten.
                                                                                                Daarbij besteden we specifieke aandacht aan
                                                                                                middelengebruik
                                                                                                Uitvoering project alcoholmatiging op basis
                                                                                                van de principes van JOGG
                                                                                                Uitvoering van het project De Derde Helft bij
                                                                                                sportverenigingen.

Percentage ouders dat het goed vindt of er         27%                                          Beperken van alcoholreclame in de openbare
niets van zegt dat hun kind drinkt: 30%                                                         ruimte op materialen van de gemeente en
(2011)                                                                                          reclamedragers waarvoor de gemeente een
                                                                                                vergunning moet verlenen

                                                                                                Mede financieren weerbaarheidsproject




                                                                            97
</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 99 ======================================================================

<pre> Streefdoel/indicator
 Er is een sport- en beweegaanbod voor inwoners van Zwolle, met of zonder beperking en ongeacht de leeftijd.
 Zwolse inwoners bewegen meer
 •     Maximaal 8% van de kinderen van 0-12 jaar is inactief of matig actief in 2016;
 •     in 2016 voldoet minimaal 66% van de 12-15 jarigen aan de beweegnorm;
 •     In 2016 voldoet minimaal 60% van de volwassenen aan de beweegnorm;
 Op 18 scholen kunnen kinderen binnen en buiten schooltijd sporten.
 Nulsituatie                                   Norm van 2016                                Activiteiten
 10% (2010) van de kinderen van 0-12 jaar is   Maximaal 8%                                  Uitvoeren JOGG aanpak
 inactief of matig actief.
                                                                                            Club2Move continueren

                                                                                            Aandacht voor leefstijl bij alle door ons
                                                                                            gesubsidieerde organisaties

 66% (2011) van de 12-15 jarigen voldoet      Minimaal handhaven van de nulsituatie         Inzet van beweegteams in de buurt (incl. extra
 aan de beweegnorm.                                                                         buurtsportcoaches

                                                                                            Verbinding leggen met (brede) scholen

 In 2011 voldoet 69% van de volwassenen       Minimaal handhaven van de nulsituatie         Verbinding leggen met (financiële) impulsen
 aan de Nederlandse norm gezond bewegen.                                                    voor andere partijen (bijv. scholen)

 Er zijn 17 scholen (2012) waar de jeugd      18                                            Afstemmen en coördineren van initiatieven ter
 binnen en buiten schooltijd dagelijks kan                                                  bevordering van gezond gewicht
 sporten


Relaties met andere programma’s
Jeugd en alcohol heeft een relatie met het verslavingsbeleid evenals toezicht en handhaving. Dit onderwerp wordt echter primair
vanuit het gezondheidsbeleid vorm gegeven. Bevorderen van bewegen heeft een relatie met programma 10.


 Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 Het versterken van het opvoedklimaat in gezinnen, wijken, scholen, kinderopvang en peuterspeelzalen (opvoeden versterken).
 Het ondersteunen van kinderen, jongeren en ouders/verzorgers bij opgroeien en opvoeden.
 Streefdoel/indicator
 Iedere peuter kan een voorschoolse voorziening (kinderopvang en/of peuterspeelzaal) bezoeken, waardoor een goede start op de basisschool
 wordt ondersteund. Gemiddelde bezetting peuterspeelzalen: 88% - 95%
 Nulsituatie                                   Norm van 2016                                  Activiteiten
 Gemiddelde bezetting peuterspeelzalen         Tussen 88% en 95%                              Subsidiëren peuterspeelzalen.
 2013: 94,84%                                                                                 Doorontwikkelen peuterspeelzalen conform
                                                                                              nota.

 Gebruik voorschoolse voorziening             De kindermonitor komt 4-jaarlijks uit.        Gratis peuterspeelzaalwerk beschikbaar
 (kindermonitor 2013):                                                                      stellen voor kinderen van ouders met een
 •    kinderopvang 51%                                                                      inkomen tot 110% van de bijstand.
 •    peuterspeelzaal 13%

 % kinderen dat vanwege geldgebrek geen       De kindermonitor komt 4-jaarlijks uit.
 voorschoolse voorziening bezoekt
 (kindermonitor 2013): 8%




                                                                     98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 99 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 100 ======================================================================

<pre> Streefdoel/indicator
 De kwaliteit van peuterspeelzalen en kinderopvanglocaties is gewaarborgd door jaarlijks de wettelijke controles door de GGD te laten uitvoeren
 en waar nodig handhavend op te treden.
 Nulsituatie                                    Norm van 2016                                   Activiteiten
 2011: naleving na 1ste controle: 42,5%         -                                               -

 Streefdoel/indicator
 Kinderen en hun ouders ondersteunen bij opvoed- en opgroei problemen.

 Nulsituatie                                     Norm van 2016                                  Activiteiten
 Kindermonitor 2013                              De kindermonitor komt 4-jaarlijks uit.         Aanbod van preventieve activiteiten voor
 Normale psychosociale gezondheid (0-12                                                         kinderen en/of ouders subsidiëren.
 jaar): 84%
 Afgelopen 3 maanden gepest ( 0-12 jaar):
 35%
 Ouder: mijn kind kan voor zichzelf op komen
 (0-12 jaar): 93%
 Ouder heeft zich het afgelopen jaar zodanig
 zorgen gemaakt over de opvoeding dat er
 behoefte was aan deskundige hulp (0-12
 jaar): 29%




Toelichting
Het jaar 2016 is opnieuw een spannend jaar. Na de transitie jeugdhulp in 2015 staat 2016 in het teken van de beoogde
transformatie. Doel is onder andere om het beroep op zwaardere vormen van jeugdhulp zo veel mogelijk te beperken (zie
programma Opvang en Bescherming) door te investeren in preventie en versterking van het opvoedklimaat in onder andere
gezinnen, in verenigingen en in scholen en voorschoolse voorzieningen, door optimaal gebruik van de kracht van jeugdigen en
gezinnen zelf en hun bredere sociale netwerk en door tijdige hulp op maat (zie programma Inwonersondersteuning). Met deze
beweging is een maatschappelijk belang gediend - zoveel mogelijk kinderen kunnen in hun eigen leefomgeving en gezin opgroeien
- maar ook een financieel belang - hoe zwaarder de benodigde hulp, hoe duurder -. In het Regionaal Transitie Arrangement
Jeugdzorg hebben gemeenten daarom afgesproken om in 2015 een deel van jeugdzorg budget te gebruiken om een positief
opvoedklimaat, preventie te versterken en in te zetten op het zo vroeg mogelijk onderkennen en aanpakken van problemen bij
opgroeien en opvoeden. We versterken daarmee de kracht en sociale netwerken van jeugdigen en gezinnen en geven ruimte voor
professionals in de uitvoering om tijdig de juiste hulp te bieden.
De veranderingen zijn complex, ingrijpend en spannend, maar bieden ook kansen. In het Beleidsplan Jeugdhulp hebben wij onze
ambities voor 2015 en 2016 vastgelegd.

Relaties met andere programma’s
Bij de jeugdhulp ligt er vooral een relatie met de programma’s 12 en 13.


 Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 Vergroten bespreekbaarheid seksuele diversiteit (LHBT: Lesbiennes-Homoseksuelen-Biseksuelen-Transgenders)

 Streefdoel/indicator
 Vaststellen LHBT-aanpak 2016-2017
 Dit programma heeft geen specifieke activiteiten.




                                                                        99
</pre>

====================================================================== Einde pagina 100 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 101 ======================================================================

<pre>B: Financieel deel
Budget o.b.v. bestaand beleid                                            Rekening          Begroting                 Meerjarenraming
                                                                                2014       2015        2016        2017       2018        2019
Lasten                                                                        21.034      14.237     13.040      13.040      13.040     13.040
Baten                                                                          5.129         123         22          22            22       22
Resultaat voor bestemming                                                    -15.905     -14.114    -13.018     -13.018     -13.018     -13.018
Reservemutaties:                                                               2.569           9
reserve onderhoud buurt- en wijkcentra                                                                     9
Resultaat na bestemming                                                      -13.336     -14.105    -13.009     -13.018     -13.018     -13.018



Toelichting verschil 2016 t.o.v. 2015:
De lagere lasten ontstaan enerzijds door de verschuiving van de overheadlasten naar het programma bedrijfsvoering en anderzijds
zijn er budgetverschuivingen die voor het programma samenleving lastenverhogend uitwerken, zoals hoger budget mantelzorgers
uit het totaalbudget van sociaal domein en overheveling bestuurskosten GGD van programma bestuur. Tevens is de bezuiniging
synergie jeugdfonds en opvoedingsondersteuning ad € 150.000 doorgevoerd.



Bezuinigingen begroting 2015:
Synergie jeugdfonds en opvoedingsondersteuning                                                          150         150           150      150




Financiële structuur lasten en baten bestaand beleid (bedragen x € 1.000)




                                                                     100
</pre>

====================================================================== Einde pagina 101 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 102 ======================================================================

<pre>Aandeel beïnvloedbare lasten in totale lasten programma (bedragen x € 1.000)




                                                         101
</pre>

====================================================================== Einde pagina 102 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 103 ======================================================================

<pre>Programma 12 Inwonersondersteuning

A. Beleidsdeel
Visie

Het uitgangspunt wordt gehanteerd dat iedereen meedoet. Het belangrijkste doel van het beleid binnen dit begrotingsprogramma is
om alle inwoners, jong en oud de mogelijkheden te bieden om mee te doen. Daarmee bevorderen we, samen met
maatschappelijke partners en werkgevers, (economische) zelfredzaamheid en participatie en zetten wij in op het voorkomen van
sociaal isolement.

Verschillende voorzieningen kunnen daarbij ondersteunend zijn. Vanuit het programma Inwonersondersteuning ondersteunen wij
via voorzieningen op maat, datgene wat inwoners niet zelf op eigen kracht of met hulp van het eigen sociale netwerk kunnen
realiseren. Denk aan de voorzieningen Wmo 2015 (waaronder dagbesteding, diensten aan huis, woon- en vervoersvoorzieningen),
de (ambulante) jeugdzorg en de inzet vanuit het participatiebudget. Zo dragen we zorg voor een samenhangend pakket van
ondersteuning en diensten die bijdragen om mensen weer mee te laten doen in de samenleving of die zorgen voor ondersteuning
daar waar dat niet vanzelf gaat.

De ondersteuning wordt zo dicht mogelijk bij mensen in de buurt georganiseerd, door de sociale wijkteams. Op deze wijze streven
wij naar een laagdrempelige toegang en ondersteunen wij inwoners bij de zelfredzaamheid en de participatie zoveel mogelijk in de
eigen leefomgeving. Wij zetten in op het versterken van het voorveld, zodat mensen vroegtijdig van passende ondersteuning
gebruik kunnen maken waardoor het beroep op zwaardere en duurdere vormen van ondersteuning minder wordt. Daar waar
noodzakelijk blijven in aanvulling op de eigen kracht en de kracht van het sociale netwerk, passende voorzieningen op maat
beschikbaar die aansluiten op de persoonlijke situatie en behoefte van de inwoner.

Ontwikkelingen

Maatschappelijke Ondersteuning
Ten aanzien van maatschappelijke ondersteuning zijn de volgende ontwikkelingen onder meer aan de orde:

•   Groeiende levensverwachting / meer chronische aandoeningen: De Volksgezondheidstoekomstverkenningen van het
    Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne (RIVM) laten zien dat de levensverwachting van Nederlanders verder
    stijgt. Door vergrijzing, hoge levensverwachting gerelateerd aan een veranderde leefstijl en medische ontwikkelingen, zoals
    vroegtijdige opsporing en betere overlevingskansen, neemt het aantal mensen met een chronische aandoening wel toe.
•   In 2015 zijn de sociale wijkteams van start gegaan. In 2016 zetten wij in het verder versterken en inzetten van het voorveld in
    de ondersteuningsbehoefte van inwoners die zich melden bij het sociale wijkteam, zodat daar waar mogelijk een verschuiving
    plaatsvindt van duurdere vormen van ondersteuning naar lichtere en kortdurende vormen van ondersteuning.
•   In 2015 is met de aanbieders van diensten aan huis gestart met resultaatgerichte trajectfinanciering. Dagbesteding is als een
    algemene voorziening ingericht. In 2016 werken wij samen met de aanbieders en de participatieraad aan een verdere
    doorontwikkeling en innovatie o.a. gericht op de meetbaarheid van de resultaten.
•   In 2016 staan we voor de uitdagingen ten aanzien van het verbeteren van een goede aansluiting tussen het wonen enerzijds
    (beschikbaarheid toegankelijke en betaalbare woningen ) en zorg en welzijn anderzijds. De beschikbaarheid van adequate en
    passende woonruimte waar de noodzakelijke ondersteuning beschikbaar is vraagt afstemming tussen gemeente,
    woningcorporaties en zorgaanbieders.

Werk en re-integratie:
Ten aanzien van werk en re-integratie zijn de volgende ontwikkelingen onder meer aan de orde:

•   Verwachtingen landelijke economische ontwikkeling 2016
    De concept Macro-Economische Verkenning (MEV) 2016 (CPB, 11 augustus 2015) geeft een beeld van een economisch
    herstel met kanttekeningen:
        ο Voor 2015 en 2016 wordt uitgegaan van respectievelijk 620.000 en 600.000 werklozen. Dit komt overeen met 6,9%
             en 6,7% van de beroepsbevolking. Ten opzichte van de MEV 2015 is het aantal werklozen hoger voor 2015 (620.000
             versus 605.000), dus dit is in negatieve zin bijgesteld.
        ο In 2015 is wel sprake van een trendbreuk ten opzichte van voorgaande jaren ten aanzien van de werkgelegenheid.
             Voor 2015 wordt een toename van 0,5% voorspeld en voor 2016 0,8%. De aantrekkende economie zorgt voor een
             grotere werkgelegenheid in 2016. In de marktsector groeit de werkgelegenheid naar verwachting met 1,0% in 2015
             en in 2016 met 1,3%.
        ο In de MEV zijn geen cijfers gepresenteerd over de ontwikkeling van het aantal bijstandsuitkeringen. Maar volgens de
             raming uit het CEP (maart 2015) neemt het aantal bijstandsuitkeringen dit jaar (en komende jaren) nog met 2,5% per
             jaar toe.



                                                                102
</pre>

====================================================================== Einde pagina 103 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 104 ======================================================================

<pre>•   Ontwikkeling arbeidsmarkt en werkloosheid/bijstandsgerechtigden
    De werkloosheid neemt af. De daling is echter vooral zichtbaar bij de kortdurende werkloosheid (ongeveer 55% van de totale
    werkloosheid). De langduriger werklozen, waaronder de bijstandsgerechtigden onder de Participatiewet, komen nog steeds
    slecht aan het werk. Het bijstandsvolume wordt de komende jaren groter (in 2015 is de totaalpopulatie toegenomen met 3,5%
    (mei 2015 vergeleken met mei 2014, CBS)).

    In de afgelopen jaren is het bijstandsvolume gegroeid. Het bijstandsvolume blijft ook de komende jaren groter worden.
    Landelijk en ook in Zwolle en de regio is nog steeds sprake van een arbeidsmarkt waarin het aanbod van arbeid
    (werkzoekenden) hoog is, terwijl gelijktijdig de vraag naar arbeid (aantal vacatures) laag is. Hierdoor is het voor
    werkzoekenden moeilijk om werk te vinden. Dit geldt vooral voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Ook voor
    2016 is de verwachting dat de uitstroom naar werk niet of nauwelijks zal toenemen, omdat de vraag naar werknemers wordt
    beïnvloed doordat:
         ο de arbeidsmarkt vraagt om werknemers met een hogere opleiding. Hierdoor ontstaat een mismatch tussen vraag en
             aanbod op de arbeidsmarkt voor de mensen in ons bestand;
         ο werkgevers voldoende alternatieven hebben om in hun vraag naar arbeid te voorzien. Bijvoorbeeld goedkope
             flexibele schoolverlaters of mensen die snel en goed inzetbaar zijn.

•   Werkgevers aan kop en doorontwikkeling regionale samenwerking
    In 2015 is het Regionaal Werkbedrijf Regio Zwolle formeel als netwerkorganisatie gestart. In het Regionaal Werkbedrijf Regio
    Zwolle wordt gezamenlijk gewerkt aan het invullen van de ambitie om tot en met 2017 1.000 extra (leer)werkbanen te creëren
    (afspraken Regionaal sociaal akkoord IJssel-Vecht). Deze banen zijn bedoeld voor iedereen die een afstand heeft tot de
    arbeidsmarkt en in het bijzonder voor mensen met een arbeidsbeperking. In de Participatiewet en ook in het landelijk en
    regionaal afgesloten Sociaal Akkoord is nadrukkelijk een actieve rol voor de werkgevers weggelegd.

    Samen met werkgevers en onderwijs zal in (regio) Zwolle hard gewerkt moeten worden om een werkelijk inclusieve
    arbeidsmarkt te ontwikkelen. Werkgevers creëren deze banen met de nodige ondersteuning van de gemeente. Het optimaal bij
    elkaar brengen van expertise en infrastructuur intern (gemeente), semi-intern (Wezo) en extern (werkgevers en onderwijs) is
    deze gezamenlijke opgave.

•   Ontwikkelingen maatschappelijke participatie
    In 2015 zijn wij gestart met het in de wijken ondersteunen van onze bijstandsgerechtigde inwoners bij verplichte
    maatschappelijke participatie. In 2016 bouwen wij de ontwikkelde netwerken verder uit. Hieronder vallen onder andere de
    afbouw van Inburgering en de implementatie van de regionale visie op taalontwikkeling.


Jeugdhulp
Ten aanzien van jeugdhulp zijn de volgende ontwikkelingen onder meer aan de orde:
•   Eén van de redenen voor de transitie naar gemeenten is de sterke groei van jeugdhulp, zowel in gebruik als in kosten. Tegelijk
    is landelijk het totale aantal kinderen en jongeren in de afgelopen jaren nauwelijks toegenomen. De met de overdracht van
    jeugdhulp naar gemeenten beoogde transformatie is dan ook met name gericht op het terugdringen van zorg en op het
    verkorten van zorg, vanuit het uitgangspunt: zo kort en licht als mogelijk en zo zwaar en lang als noodzakelijk. Ervaringen in
    Scandinavië leren dat zo’n combinatie van transitie en transformatie niet op korte termijn leidt tot een afname van de vraag. Er
    is in de eerste jaren eerder sprake van een vraagstijging doordat de zorg dichter bij mensen wordt georganiseerd en
    vraagreductie treedt pas op na verloop van tijd. Ook in Zwolle lijkt vooralsnog sprake van een aanhoudende vraag naar meer
    gespecialiseerde jeugdhulp. Door tegelijk te werken aan en in een ander systeem wordt op den duur de vraag naar hulp en de
    duur van hulp wel teruggebracht en verkort.
•   Met ingang van 2016 wordt jeugdhulp niet langer bekostigd op basis van historische kosten, maar volgens een objectief
    verdeelmodel. Voor Zwolle betekent dit een forse extra verlaging van het budget bovenop de al doorgevoerde rijks kortingen in
    het kader van de transitie jeugdhulp naar gemeenten. Tevens wordt het budget voor jeugdhulp gecorrigeerd voor jeugdigen die
    onder de Wet Langdurige Zorg (blijven) vallen; daar staat tegenover dat de gemeente deze kosten ook niet heeft.
•   In 2015 zijn de eerste stappen gezet in de beoogde transformatie jeugdhulp. Eind 2015 werken we samen met het onderwijs in
    Zwolle aan ondersteuning van kinderen/leerlingen die dit nodig hebben, vanuit de wettelijke plicht voor respectievelijk passend
    onderwijs en jeugdhulp. Daarnaast is in 2015 met partners in het brede jeugdveld een visie ontwikkeld op de gewenste
    innovatie van jeugdhulp. De eerste stappen naar innovatie - gericht op versterken preventie en zo licht en kort mogelijke
    ondersteuning dicht bij het gewone leven van kinderen, jongeren en gezinnen - zijn gezet. Rondom de toegang naar
    gespecialiseerde jeugdhulp zoals jeugd GGZ werken we aan betere samenhang en samenwerking tussen sociale wijkteams,
    huisartsen en andere verwijzers naar jeugdhulp.
•   Jeugdhulp wordt samen met 10 andere gemeenten in de regio IJsselland uitgevoerd. De basis voor de regionale
    samenwerking is het Regionaal Transitie Arrangement 2015-2016. De samenwerking wordt geëvalueerd. Op basis daarvan
    besluiten gemeenten in 2016 over de samenwerking vanaf 2017.




                                                                103
</pre>

====================================================================== Einde pagina 104 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 105 ======================================================================

<pre>Relevante kaderstellende nota's

De Jeugdwet, de Participatiewet en de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015) vormen de belangrijkste wettelijke
kaders voor dit begrotingsprogramma.

Algemeen
•   Visie Sociaal Domein ‘Werken vanuit vertrouwen’ (raadsbesluit 2012)
•   Uitvoeringsprogramma sociale wijkteams (raadsbesluit 30 juni 2014)

Maatschappelijke ondersteuning
•  Beleidsplan Wmo 2015-2018
•  Kadernota Dagbesteding ‘Ondersteuning van kwetsbare inwoners met dagbesteding en bijzonder werk’ (raadsbesluit 14
   oktober 2013)
•  Uitvoeringsprogramma dagbesteding 'Verbonden met de samenleving' (raadsbesluit 30 juni 2014)
•  Kadernota Diensten in en aan huis "Langer zelfstandig leven en opgroeien" (raadsbesluit 14 oktober 2013)
•  Uitvoeringsprogramma Diensten in en aan huis, Huishoudelijke hulp en Individuele begeleiding (raadsbesluit 30 juni 2014)

Participatie
•    Kadernota Participatiewet ‘Meedoen mogelijk maken’
•    Kadernota Dagbesteding ‘Ondersteuning van kwetsbare inwoners met dagbesteding en bijzonder werk’.
•    Uitvoeringsprogramma participatiewet 'Meedoen mogelijk maken'
•    Uitvoeringsprogramma dagbesteding 'Verbonden met de samenleving'
•    Sociaal Akkoord IJssel-Vecht, Werkprogramma Sociaal Akkoord IJssel-Vecht
•    Marktbewerkingsplan Regionaal Werkbedrijf Regio Zwolle
•    Implementatieplan Stekker4
•    Visie op Regionale Werkgeversdienstverlening Regio Zwolle
•    Nota op weg naar een inclusieve arbeidsmarkt (2015)
•    Sectorplan Regio Zwolle gaat inclusief (samenwerkende SW bedrijven)
•    Regioplan Taal (Web)

Jeugd
•   De toekomst van Zwolle, nota jeugdbeleid (december 2012)
•   Beleidsplan jeugdhulp 2015-2016 (november 2014)




                                                              104
</pre>

====================================================================== Einde pagina 105 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 106 ======================================================================

<pre>Wat willen we bereiken en wat gaan we doen
 Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 Maatschappelijke ondersteuning

 Inwoners in Zwolle met een beperking of met chronisch psychische of psychosociale problemen zijn zelfredzaam en kunnen participeren in de
 samenleving. Ondersteuning vindt zoveel mogelijk plaats in de eigen leefomgeving zodat inwoners zolang mogelijk zelfstandig kunnen blijven
 wonen.

 •    Laagdrempelige toegang: de ondersteuning wordt zo dicht mogelijk bij mensen in de buurt georganiseerd, door de sociale wijkteams
      (SWT) zodat tijdig de noodzakelijke ondersteuning beschikbaar is.
 •    Passende ondersteuning: de ondersteuning draagt bij aan het versterken van de zelfredzaamheid van de inwoner en de mogelijkheden
      om te participeren in de samenleving.
 •    Inzet maatwerkvoorzieningen: in aanvulling op de eigen kracht, de kracht van het sociale netwerk en de inzet van voorliggende
      voorzieningen, is er daar waar noodzakelijk passende ondersteuning beschikbaar die aansluit op de persoonlijke situatie en behoefte
      (maatwerkvoorzieningen).
 Streefdoel/indicator
 •   De schaalscore voor maatschappelijke (sociale) participatie van Zwolse inwoners met een beperking of een chronische ziekte van 18 jaar
     en ouder is in jaar 2016 gestegen ten opzichte van het jaar 2014 (bron: buurt voor buurtonderzoek).
 •   De schaalscore voor sociaal isolement van Zwolse inwoners van 18 jaar en ouder met een beperking of een chronische ziekte is in het
     jaar 2016 gedaald ten opzichte van 2014 (bron: buurt voor buurtonderzoek).
 Nulsituatie                                    Norm van 2016                                   Activiteiten

 De schaalscore voor maatschappelijke           De schaalscore voor maatschappelijke            •    Het Wmo-beleidsplan 2015-2018 wordt
 (sociale) participatie van Zwolse inwoners     (sociale) participatie van Zwolse inwoners           uitgevoerd waaronder het bieden van
 van 18 jaar en ouder met een beperking of      met een beperking of een chronische ziekte           diverse vormen van maatschappelijke
 een chronische ziekte is in 2014, 4,4.         is in jaar 2016 gestegen ten opzichte van het        ondersteuning aan inwoners
                                                jaar 2014.                                      •    Uitvoering van de samenwerkingsagenda
                                                                                                     met Zilveren Kruis/Achmea onder meer
 De schaalscore voor sociaal isolement van      De schaalscore voor sociaal isolement van            op het terrein van maatschappelijke
 Zwolse inwoners van 18 jaar en ouder met       Zwolse inwoners van 18 jaar en ouder met             ondersteuning en zorg.
 een beperking of een chronische ziekte is in   een beperking of een chronische ziekte is in    •    Het organiseren van overleg met
 2014, 2,2                                      het jaar 2016 gedaald ten opzichte van jaar          betrokken instellingen in het platform
                                                2014.                                                Wonen, Welzijn en Zorg waaronder met
                                                                                                     zorginstellingen en organisaties die
                                                                                                     maatschappelijke ondersteuning bieden.
                                                                                                •    Het zorgdragen voor voldoende,
                                                                                                     adequate, goede gespreide
                                                                                                     woonzorgvoorzieningen in Zwolle via de
                                                                                                     aanpak huisvesting bijzondere
                                                                                                     doelgroepen.
                                                                                                •    Subsidiëren ondersteuning
                                                                                                     gehandicaptenraad.
                                                                                                •    Subsidiëren ondersteuning GGZ-cluster
                                                                                                •    Subsidiëren inzet kwartiermaker-GGZ.
                                                                                                •    Subsidiëren van activiteiten stichting
                                                                                                     Focus voor cliëntondersteuning
                                                                                                •    Subsidiëren inloopactiviteiten stichting De
                                                                                                     Bres
                                                                                                •    We ondersteunen chronisch zieken en
                                                                                                     gehandicapten met een laag inkomen die
                                                                                                     meerkosten hebben door hun beperking
                                                                                                     door het verstrekken van een
                                                                                                     tegemoetkoming.

 Streefdoel/indicator
 Inwoners in Zwolle weten bij problemen en vragen over hulp en ondersteuning het Sociaal Wijkteam (SWT) te vinden.

 Nulsituatie                                    Norm van 2016                                   Activiteiten
 Nulsituatie wordt eind 2015                    In 2016 is het aantal inwoners dat het SWT      •    Beantwoorden vragen en verstrekken
 vastgesteld.                                   weet te vinden bij problemen en vragen over          informatie.
                                                hulp en ondersteuning gestegen.                 •    Het bieden van diverse vormen van
                                                                                                     ondersteuning.
                                                                                                •    Het bieden van een actueel overzicht van
                                                                                                     ondersteuningsmogelijkheden voor
                                                                                                     inwoners op de website van het SWT.




                                                                      105
</pre>

====================================================================== Einde pagina 106 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 107 ======================================================================

<pre> Streefdoel/indicator
 Inwoners ervaren dat de geboden ondersteuning een bijdrage levert aan de gestelde doelen ten aanzien van de zelfredzaamheid en het
 kunnen participeren in de samenleving.

 •    % van de bezoekers SWT waarbij de inwoner de ondersteuning van het SWT met een voldoende beoordeelt
 •    % van de inwoners die gebruik maakt van een maatwerkvoorziening beoordeelt dat deze bijdraagt aan de zelfredzaamheid en participatie
 Nulsituatie                                  Norm van 2016                                 Activiteiten
 Nulsituatie wordt eind 2015                  In 2016 is het % bezoekers SWT dat de         •    Tijdig voeren van keukentafelgesprekken
 vastgesteld.                                 ondersteuning van het SWT met een                  en opstellen ondersteuningsplannen
                                              voldoende beoordeelt gestegen.

 In 2016 wordt gestart met het uitvoeren van    Bepalen nulsituatie                             •    Contracteren aanbieders
 cliëntervaringsonderzoeken.                                                                         maatwerkvoorzieningen

 Streefdoel/indicator
 Inwoners in Zwolle maken gebruik van hun eigen mogelijkheden, die van hun netwerk en van voorliggende voorzieningen en worden hierin
 ondersteund: het beroep van inwoners op maatwerkvoorzieningen evenals op minder zware vormen, wordt minder.

 •   aantal inwoners dat gebruik maakt van een maatwerkvoorziening daalt.
 Nulsituatie                                  Norm van 2016                                     Activiteiten
 Maatwerkvoorzieningen:                       In 2016 is het aantal huishoudens dat             •    Activiteiten gericht op het versterken van
                                              gebruik maakt van maatwerkvoorzieningen                de eigen kracht, het sociale netwerk,
 Voorzieningen diensten in/aan huis           gedaald.                                               mantelzorgers: hier ligt een relatie met de
 •   Op 1-1- 2015 maken 3.385 inwoners                                                               activiteiten vanuit het programma 11.
     gebruik van huishoudelijke
     ondersteuning en 1.299 van individuele                                                     •    Versterken van algemene voorzieningen
     begeleiding.                                                                                    en voorliggende voorzieningen
                                                                                                     waaronder de inzet van de
 •    Van kortdurend verblijf maken 20                                                               Huishoudelijke Hulp Toelage (HHT), inzet
      inwoners gebruik.                                                                              pools voor scootmobiels, rolstoelen.

 In 2014 zijn er 417 woonvoorzieningen                                                          •    Het samen met maatschappelijke
 verstrekt.                                                                                          partners vorm en inhoud geven aan een
                                                                                                     toekomstgerichte samenwerkingsagenda
 In 2014 zijn er 497 vervoervoorzieningen                                                            op het terrein van Wonen Welzijn en
 verstrekt.                                                                                          Zorg.

 In 2014 zijn er 290 rolstoelen verstrekt.




Relaties met andere programma’s
Er zijn relaties met de andere programma's binnen het sociaal domein: 1, 11, 13 en 14.


 Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 Werk en re-integratie

 Preventie:
 Het zoveel mogelijk voorkomen dat inwoners bijstandsafhankelijk worden, met enerzijds als doel vergroten maatschappelijke
 waarde/economische zelfredzaamheid en anderzijds als doel schadelastbeperking (lagere bijstandslasten).

 Economische zelfredzaamheid:
 Het vergroten van de economische zelfredzaamheid: mensen afhankelijk van een uitkering die kunnen werken, werken naar vermogen.

 Regionale arbeidsmarkt
 Invulling geven aan de regionaal gemaakte afspraken ter bevordering van arbeidsparticipatie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt
 (waaronder ook invulling nieuw beschut werken)
 Streefdoel/indicator
 Het percentage mensen dat zich bij de Poort heeft gemeld voor gemeentelijke (Participatiewet-)ondersteuning en vervolgens geen formele
 bijstandsaanvraag heeft gedaan.
 Nulsituatie                                    Norm van 2016                                   Activiteiten
 In 2015 is gestart met de registratie van alle In 30% van de meldingen aan depPoort            Voortzetting van werkproces ‘de poort’, waarbij
 meldingen m.b.t. doelmatigheid aan de          wordt geen bijstandsaanvraag gedaan in het      een integrale intake aan de voorkant van het
 poort. Tot 2015 werden alleen de aanvragen     vervolgproces.                                  proces wordt uitgevoerd.
 geregistreerd waarbij de aanvraag van de
 uitkering werd toegekend. Er is daarom nog                                                     Project preventie WW uitvoeren.
 geen nulmeting vanuit 2013 of 2014 te
 geven.




                                                                      106
</pre>

====================================================================== Einde pagina 107 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 108 ======================================================================

<pre>Streefdoel/indicator
•     Het aantal huishoudens dat sociaal economisch zelfredzaam is door inkomsten uit loondienst of onderneming of het volgen van een
      opleiding neemt toe. (Volledige uitstroom uit de uitkering).
•     Het aantal bijstandsafhankelijke huishoudens met inkomsten uit loondienst of onderneming neemt toe. (Gedeeltelijke uitstroom uit de
      uitkering).
•     Het aantal bijstandsafhankelijke jongeren dat een opleiding/leerwerkbaan of baan krijgt.
Nulsituatie                                      Norm van 2016                                 Activiteiten
Nulsituatie 2013: afname aantal                  Norm voor 2016 is 475.                        Voortzetting van het in eigen beheer uitvoeren
bijstandsafhankelijke huishoudens door           (De afname aantal bijstandsafhankelijke       van re-integratie door methodisch werken. We
inkomsten uit loondienst of onderneming of       huishoudens door inkomsten uit loondienst     zetten onder andere in op: screening en
het volgen van een opleiding: 405.               of onderneming of het volgen van een          diagnose, re-integratie in eigen beheer,
Streefcijfer 2015 is 455.                        opleiding is beperkt hoger dan het            arbeidsontwikkeling, samenwerking met
                                                 streefcijfer in 2015, omdat de arbeidsmarkt   externe partners op het gebied van matching
                                                 ‘ruim’ blijft (veel werkzoekenden, weinig
                                                 vacatures)).

Nulsituatie 2013: aandeel                      Norm voor 2016 is 475.
bijstandsafhankelijke huishoudens met          (De afname van het aandeel
inkomsten uit loondienst of onderneming:       bijstandsafhankelijke huishoudens met
416.                                           inkomsten uit loondienst of onderneming.
Streefcijfer 2015 is 450.                      De toename van het werkaanbod zal zorgen
                                               voor meer concurrentie op de arbeidsmarkt,
                                               hierdoor een beperktere toename t.o.v.
                                               2015.)

Nulsituatie: In 2014 zijn 375 jongeren         Norm voor 2016: 150 jongeren worden             Uitvoeren van de projecten opgenomen in het
opgenomen in de bijstand.                      begeleid naar opleiding of (leerwerk)baan       werkprogramma Regionaal Sociaal Akkoord,
                                                                                               zoals:
                                                                                               •    Aanpak jeugdwerkloosheid door het
                                                                                                    inzetten van een methodische aanpak
                                                                                                    vanuit een intensieve samenwerking
                                                                                                    tussen gemeente, SWT, onderwijs,
                                                                                                    maatschappelijke organisaties en
                                                                                                    werkgevers.
                                                                                               •    Inzet subsidie ESF: subsidie voor het
                                                                                                    ondersteunen van mensen met een
                                                                                                    afstand tot de arbeidsmarkt naar werk.

Streefdoel/indicator
•     Aantal gerealiseerde extra leerwerkbanen
•     Aantal gerealiseerde arbeidsplaatsen in het kader van (nieuw) beschut werken
Nulsituatie                                     Norm van 2016                                  Activiteiten
De telling van het ministerie (garantiebanen)   Eind 2016 is sprake van een realisatie van     Regionaal marktbewerkingsplan,
start per 1 januari 2013 op -0-. De extra       150 garantiebanen in de regio (regionale       Werkprogramma Regionaal Werkbedrijf Regio
leerwerkbanen uit het regionaal sociaal         doelstelling)                                  Zwolle, lokale aanpak (zie ook economische
akkoord worden vanaf 2014 geteld                                                               zelfredzaamheid)

                                                                                               Doorontwikkeling inclusieve arbeidsmarkt en
                                                                                               intensivering samenwerking Zwolle-Wezo

                                                                                               Doorlopende leer- en begeleidingslijn
                                                                                               ontwikkelen voor uitstroom PrO-VSO en
                                                                                               Entrée, samen met PrO-VSO, onderwijs, UWV
                                                                                               en regiogemeenten.

In 2015 is gestart met nieuw beschut           Aan het eind van 2016 willen we minimaal        Er zijn afspraken gemaakt met de
werken. 1-1-2015 is nulmeting (-0)             10 arbeidsplaatsen hebben ingevuld.             contractpartijen van de dagbesteding in het
                                                                                               kader van SROI. Wij verzorgen de
                                                                                               bemiddeling van inwoners naar de aanbieders.




                                                                     107
</pre>

====================================================================== Einde pagina 108 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 109 ======================================================================

<pre>Jeugdhulp

Voor kinderen en jongeren en hun ouder/verzorgers is tijdige, adequate en passende ondersteuning beschikbaar bij problemen met opvoeden
en opgroeien, geestelijke problematiek, stoornissen en beperkingen; zo licht en kort als mogelijk, zo zwaar en lang als noodzakelijk.
Streefdoel/indicator
Het percentage inwoners dat weet waar ze terecht kan voor hulp bij problemen met opvoeden en opgroeien, geestelijke problematiek,
stoornissen en beperkingen. In 2016 weten alle ouders/verzorgers van kinderen en jongeren minimaal één instantie waar ze terecht kunnen
voor ondersteuning bij opvoeden en opgroeien en voor gespecialiseerde jeugdhulp. Minimaal 80% weet dat je hiervoor terecht kunt bij het
sociaal wijkteam.
Nulsituatie                                     Norm van 2016                                    Activiteiten
-                                               -                                                Het bieden van hulp bij problemen met
                                                                                                 opvoeden of opgroeien, verstandelijke
                                                                                                 problematiek, stoornissen en beperkingen
                                                                                                 door of via sociale wijkteams en
                                                                                                 jeugdhulpinstellingen.

                                                                                                Het verbinden van sociale wijkteams met
                                                                                                huisartsen en jeugdartsen en met
                                                                                                ondersteuning bij scholen en voorschoolse
                                                                                                voorzieningen.

                                                                                                 Het uitvoeren van het beleidsplan jeugdhulp
Streefdoel/indicator
Het aantal jeugdigen dat een beroep doet op jeugdhulp bij problemen met opvoeden en opgroeien, geestelijke problematiek, stoornissen en
beperkingen. In 2016 is het aantal jeugdigen dat jeugdhulp vraagt, gelijk aan of lager dan in 2015.
Nulsituatie                                     Norm van 2016                                    Activiteiten
-                                               -                                                Afsluiten en uitvoeren contracten en
                                                                                                 subsidieafspraken met aanbieders van
                                                                                                 gespecialiseerde jeugdhulp.

Streefdoel/indicator
De mate waarin ouders/verzorgers en jongeren vermindering van problemen ervaren na geboden hulp. In 2016 ervaart minimaal 75% van
ouders/verzorgers en jongeren vermindering van problemen na geboden jeugdhulp
Nulsituatie                                  Norm van 2016                               Activiteiten
-                                            -                                           Vastleggen van resultaatafspraken in
                                                                                         contracten met aanbieders van jeugdhulp en
                                                                                         het monitoren daarvan.

Streefdoel/indicator
De gemiddelde score op onderzoek naar tevredenheid van bewoners over geboden jeugdhulp bedraagt op een schaal van 10 een 7.

Nulsituatie                                     Norm van 2016                                   Activiteiten
-                                               -                                               Het vastleggen van kwaliteitseisen waaronder
                                                                                                cliënttevredenheid in de contracten met
                                                                                                aanbieders van jeugdhulp en het monitoren
                                                                                                daarvan.

                                                                                                Het waarborgen van keuzevrijheid aan
                                                                                                jeugdigen en ouders/verzorgers in de
                                                                                                contractering van aanbieders.

Streefdoel/indicator
De mate waarin bewoners een (herhaald) beroep doen op gespecialiseerde jeugdzorg. In 2016 is het beroep op jeugdhulp gelijk aan of lager
dan in 2015.
Nulsituatie                                 Norm van 2016                                  Activiteiten
-                                           -                                              De registratie en monitoring zullen plaats
                                                                                           vinden binnen de sociale wijkteams en de
                                                                                           regionale uitvoeringsorganisatie jeugdzorg




                                                                      108
</pre>

====================================================================== Einde pagina 109 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 110 ======================================================================

<pre> Streefdoel/indicator
 De mate waarin hulpvragers doorstromen naar lichtere of juist zwaardere vormen van hulp. In 2016 is het gebruik van zware vormen van
 jeugdhulp gelijk aan of lager dan in 2015.
 Nulsituatie                                  Norm van 2016                                    Activiteiten
 -                                            -                                                Op basis van het streefbeeld innovatie
                                                                                               jeugdhulp gerichte activiteiten uitvoeren
                                                                                               waardoor problemen bij opvoeden en
                                                                                               opgroeien, geestelijke problematiek,
                                                                                               stoornissen en beperkingen eerder onderkent
                                                                                               en aangepakt worden en het beroep op
                                                                                               zwaardere en duurdere vormen van jeugdhulp
                                                                                               en daarmee de kosten van jeugdhulp afnemen




Toelichting
Het jaar 2016 is opnieuw een spannend jaar. Na de transitie jeugdhulp in 2015 staat 2016 in het teken van de beoogde
transformatie. In dit programma Inwonersondersteuning gaat het over vormen van lichtere gespecialiseerde jeugdhulp (bijvoorbeeld
kortdurend verblijf of gezinsbegeleiding). Preventie en algemene ondersteuning bij opgroeien en opvoeden komen in het
programma 11 aan de orde, jeugdbescherming en reclassering en gesloten jeugdzorg in het programma 13. De veranderingen zijn
complex, ingrijpend en spannend, maar bieden ook kansen. In het Beleidsplan Jeugdhulp hebben wij onze ambities voor 2015 en
2016 vastgelegd.
Ook in 2016 blijven we samen met partners zorgen voor goede basisvoorzieningen in de directe omgeving van ouders en kinderen.
Bewoners – van 0 tot 100 jaar – kunnen hiervoor terecht bij sociale wijkteams. Met zorgaanbieders maken we – samen met andere
gemeenten in de regio – afspraken over de innovatie van jeugdhulp. Het Regionaal Transitie Arrangement (RTA) vormt daarvoor
ook in 2016 het uitgangspunt.
Tegelijk willen we in 2016 de al ingezette transformatie in jeugdhulp doorzetten. In eerste plaats investeren we extra in preventie en
versterking van het opgroei- en opvoedklimaat in onder andere gezinnen, in scholen en voorschoolse voorzieningen om problemen
te voorkomen en als die er toch zijn, vroegtijdig te signaleren en aan te pakken. Aan kinderen en jongeren bij wie hun veiligheid in
het geding is en/of sprake is van een crisissituatie, wordt direct de benodigde hulp geboden. Als jeugdhulp toch nodig is – en dat in
de tweede plaats – gaan we uit van wat kinderen, jongeren en ouders zelf kunnen, mogelijk mét steun van familie en
buren/kennissen. We ondersteunen hun zelf organiserend vermogen, eigen kracht en verantwoordelijkheid waarbij positief
opvoeden centraal staat. In de derde plaats bieden we maatwerk als voor korte of langere tijd meer ondersteuning en
gespecialiseerde jeugdhulp nodig is. We pakken hulpvragen in een gezin in samenhang op. Ondersteuning is zo kort en licht als
mogelijk en zo lang en zwaar als noodzakelijk. We waarborgen daarbij de keuzevrijheid voor cliënten. Hiermee willen we het
beroep op zwaardere, duurdere jeugdzorg terugdringen waarbij we ons goed realiseren dat sommige kinderen en jongeren zulke
zorg nodig blijven hebben en die dus ook beschikbaar moet zijn.
Met deze beweging is een maatschappelijk belang gediend – zoveel mogelijk kinderen en jongeren kunnen in hun eigen
leefomgeving en gezin opgroeien –, maar ook een financieel belang. Immers, hoe zwaarder de benodigde noodzakelijke hulp, hoe
duurder. Maar steeds staat daar het belang van het kind of de jongere voorop: als zwaardere hulp toch nodig is, moet die ook
beschikbaar zijn.

Relatie met andere programma's
Bij de jeugdzorg ligt er vooral een relatie met de programma’s 6 (voortijdig schoolverlaten), 11 en 13.




                                                                    109
</pre>

====================================================================== Einde pagina 110 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 111 ======================================================================

<pre>B: Financieel deel
Budget o.b.v. bestaand beleid                                                  Rekening          Begroting                Meerjarenraming
                                                                                      2014       2015        2016       2017       2018      2019
Lasten                                                                              46.489    101.839      91.685     91.783      91.881    92.003
Baten                                                                               22.294       8.543       8.023     8.023       8.023     8.023
Resultaat voor bestemming                                                          -24.195     -93.296    -83.662     -83.760   -83.858    -83.980
Reservemutaties:                                                                    -1.248



Resultaat na bestemming                                                            -25.443     -93.296    -83.662     -83.760   -83.858    -83.980



Toelichting verschil 2016 t.o.v. 2015:
Naast de verschuiving van lasten naar het programma bedrijfsvoering zijn de lasten vooral verlaagd door het doorvertalen van de
rijkskortingen op het sociaal domein voor het onderdeel jeugd, hulp in de huishouding, vervoer Wmo en participatie.
De rijksinkomsten voor het sociaal domein komen binnen via het gemeentefonds en worden verantwoord onder programma 19.



Toelichting mutaties meerjarenraming:
Lasten stadsuitbreiding                                                                                                   -98       -196      -318



Bezuinigingen c.q. budgetverlagingen sociaal domein:
Hulp bij het huishouden                                                                                      1000       1500       1900      1900
Vervoer Wmo (inkoop collectief vervoer)                                                                       500        500        500       500
Nieuw zorgarrangement sociaal wijkteams                                                                       600       1000       1600      1600
Particpatie wb re-integratie WSW                                                                              900       2000       2000      2000
Jeugdzorg                                                                                                    4900       5500       5500      5500



Incidentele bestedingen begroting 2016:
Participatieraad                                                                                               -60




                                                                       110
</pre>

====================================================================== Einde pagina 111 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 112 ======================================================================

<pre>Financiële structuur lasten en baten bestaand beleid (bedragen x € 1.000)




Aandeel beïnvloedbare lasten in totale lasten programma (bedragen x € 1.000)




                                                           111
</pre>

====================================================================== Einde pagina 112 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 113 ======================================================================

<pre>Programma 13 Opvang en bescherming

A. Beleidsdeel


Visie

In Zwolle hanteren we het uitgangspunt dat iedereen mee doet. Iedereen heeft een plek in onze samenleving. Dat geldt ook voor
mensen die bescherming of een vorm van opvang nodig hebben en ook voor mensen die in hun wonen en leven in meer of
mindere mate ondersteund worden. Dat vraagt een open en solidaire houding van alle Zwollenaren: een tolerante Zwolse
samenleving waar iedereen mee mag doen.

Als inwoners niet voldoende voor zichzelf kunnen zorgen, dakloos worden of er ontstaat onveiligheid biedt de gemeente opvang en
bescherming aan die inwoners die tijdelijk of langdurig in meer of mindere mate kwetsbaar zijn. Te denken valt aan
maatschappelijke opvang, beschermd wonen (ggz) en vrouwenopvang en de aanpak huiselijk geweld (vanuit de Wmo), de nazorg
voor ex-gedetineerden evenals jeugdbescherming en jeugdhulp met verblijf (vanuit de Jeugdwet). Deze voorzieningen worden
veelal regionaal beschikbaar gemaakt. Op veel (voornamelijk Wmo-)onderdelen heeft de gemeente Zwolle ook een
centrumgemeentelijke rol.

De Jeugdwet en Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015) vormen de belangrijkste wettelijke kaders voor dit
begrotingsprogramma. Het beleidsplan Jeugdhulp 2015-2016 en het beleidsplan Wmo 2015-2018 zijn in het najaar 2014
vastgesteld door de raad. Overkoepelend aan deze beleidsplannen heeft de raad eind 2012 de visie sociaal domein vastgesteld.
De uitgangspunten zoals geformuleerd in onze visie op het sociaal domein geven richting aan de wijze waarop deze vraagstukken
benaderd worden.

Ontwikkelingen

De belangrijkste beleidsmatige ontwikkelingen ten aanzien van het begrotingsprogramma Opvang en Bescherming voor de
komende periode zijn:

•   Van transitie naar transformatie: Met ingang van 1-1-2015 zijn de decentralisaties in het sociaal domein, waaronder de Wmo
    2015 en de Jeugdwe, een feit geworden, t. Voor wat betreft het begrotingsprogramma Opvang en Bescherming gaat het hierbij
    om Wmo-onderdelen als beschermd wonen (ggz), begeleiding geboden door opvanginstellingen en de realisatie van het
    Advies en Meldpunt Huiselijk Geweld en Kindermishandeling (AMHK) en jeugdhulponderdelen als jeugdbescherming en
    jeugdhulp met verblijf. Dit geeft ons de mogelijkheid om te sturen onder meer op optimalisatie in samenhang van
    voorzieningen en ketens en een vloeiende overgang van 18- naar 18+. Meer accent wordt gelegd op de mogelijkheden van
    inwoners, ook als zij in een kwetsbare positie terecht zijn gekomen. Deze transitie brengt, zeker waar het gaat om relatief
    kostbare inzet vanuit dit begrotingsprogramma, financiële kansen, maar ook risico’s met zich mee. Dit te meer omdat bij de
    decentralisaties er efficiencykortingen en/of bezuinigingen door het rijk zijn doorgevoerd. De komende jaren is de uitdaging om
    de gewenste verandering vorm te geven binnen de op onderdelen sterk afnemende rijksinkomsten.

•   Veranderende verhouding gemeente -regio: Wij werken opgavegericht en daar waar de opgave een regionale aanpak vraagt
    werken we regionaal samen met regiogemeenten. Ten aanzien van de opgaven van dit begrotingsprogramma is dit vaak het
    geval. Voorbeelden hiervan zijn de regionale inkoop van Jeugdzorg, maar ook de bijzondere verantwoordelijkheid die wij
    hebben als centrumgemeente ten aanzien van beschermd wonen (ggz), maatschappelijke opvang en vrouwenopvang . 2016
    zal ook in het teken staan van verdere versterking van de optimale aansluiting van inspanningen op gemeentelijk en regionaal
    niveau om zodoende maatschappelijke resultaten verder te verbeteren Het komende jaar zal de rijksoverheid naar verwachting
    een besluit nemen of de centrumgemeenteconstructie blijft bestaan of dat Wmo-onderdelen als opvang en beschermd wonen
    op korte of langere termijn ook qua budgettering doorgedecentraliseerd worden naar alle gemeenten.

•   Meer accent op door- en uitstroom: Als het gaat om beschermde woonvormen en opvangvoorzieningen is het voor bewoners
    zelf, maar ook gezien de maatschappelijke kosten belangrijk dat er inspanningen verricht worden om optimale door- en
    uitstroom te bewerkstelligen. Naast het steeds meer accent leggen op de mogelijkheden van bewoners, eigen
    verantwoordelijkheden en participatie is het daarbij van belang dat er voldoende en betaalbare uitstroommogelijkheden zijn
    qua woonsituatie die recht doen aan de vraag van bewoners. Dit is een belangrijk vraagstuk waarbij wij de komende periode
    nauw samenwerken met regiogemeenten, corporaties en maatschappelijke partijen.




                                                               112
</pre>

====================================================================== Einde pagina 113 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 114 ======================================================================

<pre>Relevante kaderstellende nota's

Jeugdzorg
•   Beleidsplan jeugdhulp (november 2014)
•   De toekomst van Zwolle. Nota jeugdbeleid (december 2012)

Maatschappelijke ondersteuning
•  Wmo-beleidsplan (raadsbesluit: december 2014)
•  Kadernotitie transitie beschermd wonen GGZ (raadsbesluit 30 juni 2014)
•  Stedelijk Kompas Zwolle (raadsbesluit 26 maart 2007)
•  Stand van zaken Stedelijk Kompas Zwolle 2013 (raadsbesluit september 2013)
•  Opvang asielzoekers (raadsbesluit, 22 november 2010)
•  Maatschappelijke Opvang – nachtopvang (raadsbesluit, 16 september 2013)
•  Regiovisie Huiselijk Geweld IJsselland (raadsbesluit mei 2014)
•  Kaders en uitgangspunten AMHK IJsselland (raadsbesluit maart 2014)

Wat willen we bereiken en wat gaan we doen
 Streefdoel/indicator
 Aantal jeugdbeschermingsmaatregelen (inclusief jeugdreclassering) is in 2016 gelijk aan of lager dan het aantal maatregelen in 2015

 Nulsituatie                                    Norm van 2016                                   Activiteiten
 515 maatregelen                                Aantal maatregelen gelijk aan of lager dan      •    Maken en monitoren prestatie- en
 (bron: beleidsplan jeugdhulp 2014)             515                                                  bekostigingsafspraken met aanbieders
                                                                                                     jeugdbescherming.
                                                                                                •    Uitvoering beleidsplan jeugdhulp
 Streefdoel/indicator
 Afname in aantal en zwaarte van trajecten gespecialiseerde jeugdzorg vanaf 2016

 Nulsituatie                                    Norm van 2016                                   Activiteiten
 •    Jeugdhulp (voorheen provincie): 525        Aantal en zwaarte trajecten gespecialiseerde   •    Maken en monitoren contract- en
 •    Jeugd GGZ (voorheen                        jeugdhulp dalen ten opzichte van 0-situatie         subsidieafspraken met aanbieders
      Zorgverzekering): 1.886                                                                        gespecialiseerde jeugdhulp.
 •    Jeugd LVG en GGZ (voorheen AWBZ):                                                         •    Uitvoeren beleidsplan jeugdhulp
      830
 (bron: beleidsplan jeugdhulp 2014)
 Streefdoel/indicator
 Uitvoering Jeugdwet vindt plaats binnen financieel kader (afname van budgetten)

 Nulsituatie                                    Norm van 2016                                   Activiteiten
 Geen budget                                    Maximale uitgaven uitvoering Jeugdwet           Monitoring kosten uitvoering regionaal en
                                                blijven binnen financieel kader                 lokaal deel beleidsplan jeugdhulp en
                                                decentralisatie jeugdzorg (€ 36,5 mln.)         Regionaal Transitie Arrangement


Toelichting
Het jaar 2016 is opnieuw een spannend jaar. Na de transitie jeugdhulp in 2015 staat 2016 in het teken van de beoogde
transformatie. In dit programma gaat het om zwaardere, gespecialiseerde jeugdhulp (bijvoorbeeld jeugdbeschermingsmaatregelen
of opname in een instelling voor jeugdzorg). Preventie en algemene ondersteuning bij opgroeien en opvoeden komen in
programma 11 aan de orde, lichtere gespecialiseerde jeugdhulp in het programma 12. De veranderingen zijn complex, ingrijpend
en spannend, maar bieden ook kansen. In het Beleidsplan Jeugdhulp hebben wij onze ambities voor 2015 en 2016 vastgelegd.

Ook in 2016 blijven we samen met partners zorgen voor goede basisvoorzieningen in de directe omgeving van ouders en kinderen.
Bewoners – van 0 tot 100 jaar – kunnen hiervoor terecht bij sociale wijkteams. Met zorgaanbieders maken we – samen met andere
gemeenten in de regio – afspraken over de innovatie van jeugdhulp. Het Regionaal Transitie Arrangement (RTA) vormt daarvoor
ook in 2016 het uitgangspunt.

Tegelijk willen we in 2016 de al ingezette transformatie in jeugdhulp doorzetten. In de eerste plaats investeren we extra in preventie
en versterking van het opgroei- en opvoedklimaat in onder andere gezinnen, in scholen en voorschoolse voorzieningen om
problemen te voorkomen en als die er toch zijn, vroegtijdig te signaleren en aan te pakken. Aan kinderen en jongeren bij wie hun
veiligheid in het geding is en/of sprake is van een crisissituatie, wordt direct de benodigde hulp geboden. Als jeugdhulp toch nodig
is – en dat in de tweede plaats – gaan we uit van wat kinderen, jongeren en ouders zelf kunnen, mogelijk mét steun van familie en
buren/kennissen. We ondersteunen hun zelf organiserend vermogen, eigen kracht en verantwoordelijkheid waarbij positief
opvoeden centraal staat. In de derde plaats bieden we maatwerk als voor korte of langere tijd meer ondersteuning en
gespecialiseerde jeugdhulp nodig is. We pakken hulpvragen in een gezin in samenhang op. Ondersteuning is zo kort en licht als
mogelijk en zo lang en zwaar als noodzakelijk. We waarborgen daarbij de keuzevrijheid voor cliënten. Hiermee willen we het
beroep op zwaardere, duurdere jeugdzorg terugdringen waarbij we ons goed realiseren dat sommige kinderen en jongeren zulke
zorg nodig blijven hebben en die dus ook beschikbaar moet zijn.


                                                                      113
</pre>

====================================================================== Einde pagina 114 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 115 ======================================================================

<pre>Met deze beweging is een maatschappelijk belang gediend – zoveel mogelijk kinderen en jongeren kunnen in hun eigen
leefomgeving en gezin opgroeien –, maar ook een financieel belang. Immers, hoe zwaarder de benodigde noodzakelijke hulp, hoe
duurder. Maar steeds staat daar het belang van het kind of de jongere voorop: als zwaardere hulp toch nodig is, moet die ook
beschikbaar zijn.

Wanneer sprake is van kindermishandeling streven we er naar die zo snel mogelijk op het spoor te komen teneinde de
mishandeling ook zo snel mogelijk te kunnen stoppen. We streven daarom – in lijn het landelijk beleid – naar verbetering van de
meldingsbereidheid van kindermishandeling. Die verbetering blijkt uit toename van het aantal meldingen.

Relatie met andere programma's
Bij de jeugdzorg ligt er voornamelijk een relatie met de programma’s 11 en 12.
 Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 Het bieden van beschermd wonen met begeleiding en toezicht aan personen met psychiatrische aandoening en/of psychische of
 psychosociale problemen die niet in staat zijn zich op eigen kracht te handhaven in samenleving met als doelen:
 •     Bevorderen zelfredzaamheid en participatie
 •     Bevorderen psychisch en psychosociaal functioneren
 •     Stabilisatie psychiatrisch ziektebeeld
 •     Bieden van veilige woonomgeving
 •     Voorkomen van verwaarlozing en maatschappelijke overlast
 Streefdoel/indicator
 Streefdoel is dat personen met psychiatrische aandoening en/of psychische of psychosociale problemen die niet in staat zijn zich op eigen
 kracht te handhaven in samenleving en vanuit daaruit in een beschermd wonen ggz-voorziening verblijven in de centrumgemeente en regio
 Zwolle:
 •     meer zelfredzaam worden en meer participeren;
 •     het psychisch en psychosociaal functioneren is bevorderd;
 •     het psychiatrisch ziektebeeld is gestabiliseerd;
 •     de veiligheid van de cliënten en de omgeving is gestegen;
 •     verwaarlozing en maatschappelijke overlast zijn gedaald;
 Dit ten opzichte van de situatie waarbij cliënten geen gebruik maakten van beschermd wonen (ggz).
 Nulsituatie                                       Norm van 2016                                 Activiteiten
 0-meting nog niet bepaald (zie toelichting).      Norm 2016 nog niet bepaald (zie toelichting). •    Het zorgdragen voor kwaliteit en
                                                                                                      continuïteit van en toegang tot
                                                                                                      beschermd wonen-voorzieningen in de
                                                                                                      centrumgemeenteregio Zwolle.
                                                                                                 •    Uitvoeren van de transformatieagenda
                                                                                                      beschermd wonen-maatschappelijke
                                                                                                      opvang.

Toelichting
Ten aanzien van beschermd wonen zijn nog geen outcome-criteria bepaald. Bij het transitieproces is gebleken dat dit vraagt om
een 0-meting en doorontwikkeling in 2015. Wij benutten daarbij passende instrumenten als de zelfredzaamheidsmatrix. Dit proces -
in overleg met aanbieders en cliëntenorganisaties - is gestart maar heeft nog niet tot een passende vertaling geleid die kan worden
opgenomen in de begroting 2016. Zo dient eerst de nulmeting in 2015 plaats te vinden. WIj verwachten dat in de begroting 2017 of
zoveel eerder als mogelijk wel kan worden voorzien in meer concrete indicatoren, een nulsituatie 2015 en een norm voor de
betreffende jaarschijf.

Relaties met andere programma’s
Het bieden van beschermd wonen heeft een relatie met programma 1, vooral daar waar het gaat om de uitstroom bevorderen.
Randvoorwaarde om door- en uitstroom vanuit beschermd wonen-voorzieningen te bevorderen is voldoende betaalbare
zelfstandige huisvestingsmogelijkheden in Zwolle en de regio. Ook is er een relatie met programma 12, aangezien door preventie
en door lichtere hulp en ondersteuning voor een aantal inwoners een situatie kan worden gecreëerd dat een beschermde
woonomgeving niet nodig blijkt te zijn en inwoners zelfstandig kunnen blijven wonen met veelal de nodige begeleiding thuis.




                                                                     114
</pre>

====================================================================== Einde pagina 115 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 116 ======================================================================

<pre>Doelstellingen/maatschappelijke effecten
Beperken van noodzaak tot gebruik van maatschappelijke opvang. Indien noodzakelijk opvang en ondersteuning bieden gericht op door- en
uitstroom, evenals het vergroten van participatie en zelfredzaamheid. Daarnaast wordt ingezet op het beperken van overlast door dak- en
thuislozen
Streefdoel/indicator
In 2016 zitten alle dak- en thuislozen die bekend zijn bij de centrale toegang, in traject gericht op een stabiele mix van huisvesting,
dagbesteding zorg- en hulpverlening waarbij het hoogst haalbare niveau van de cliënt als uitgangspunt wordt gehanteerd.
Nulsituatie                                      Norm van 2016                                       Activiteiten
Alle dak- en thuislozen, bekend bij de           Ook in 2016 zitten alle dak- en thuislozen die Zorgdragen voor centrale toegang voor dak-
centrale toegang, worden na screening in         bekend zijn bij de centrale toegang, in een         en thuislozen.
een traject geplaatst, of doorverwezen naar      traject.                                            Invulling geven aan afspraken in het kader van
elders (andere regio, andere hulpverlening).                                                         ‘beperken instroom en bevorderen uitstroom’
                                                                                                     in samenwerking met regiogemeenten,
                                                                                                     instellingen en corporaties, concrete, meetbare
                                                                                                     afspraken met regiopartners

Streefdoel/indicator
In 2016 is voor tenminste 60% van de daklozen bekend bij de centrale toegang dagbesteding gerealiseerd.

Nulsituatie                                      Norm van 2016                                     Activiteiten
In 2014 heeft 80 % van de dak- en                In 2016 wordt aan alle dak- en thuislozen,        Voortzetten uitvoeringsafspraken met alliantie
thuislozen structurele dagbesteding. Een         bekend bij de Centrale Toegang een                Zwolle Actief, monitoren op resultaten en daar
ander deel heeft wel vormen van                  passend aanbod voor dagbesteding -                waar nodig bijsturen. Samen met
dagbesteding, maar niet structureel.             activering gedaan. In 2016 maakt tenminste        ketenpartners sturen op voorkomen van uitval
                                                 80% van de daklozen gebruik van het               (en overlast als gevolg hiervan).
                                                 aanbod.

Streefdoel/indicator
Het aantal mensen dat dakloos raakt ten gevolge van huisuitzetting is in 2016 minder dan 5% van het aantal daklozen.

Nulsituatie                                      Norm van 2016                                     Activiteiten
In 2012 was 4,5% van het aantal daklozen         We streven naar het behouden van de               Versterken aansluiting tussen (lokale)
het gevolg van huisuitzettingen. Op het          nulsituatie en dit percentage zo laag             vroegtijdige signalering en preventie van
moment van schrijven zijn nog geen               mogelijk te krijgen. Het percentage op 0%         huisuitzettingen en regionale inzet bij zware
actuelere cijfers bekend.                        krijgen is niet mogelijk, soms moet je bij        multiprobleem cases.
                                                 consequent weigeren van iedere                    Basisafspraken maken over wat lokaal
                                                 medewerking van cliënt tot huisuitzetting         (minimaal) georganiseerd en ingezet dient te
                                                 over kunnen gaan. Dit betreft uiteraard wel       worden t.a.v. preventie (Wmo). Voor 2016
                                                 uitzonderlijke situaties.                         worden hiertoe concrete en meetbare
                                                                                                   afspraken gemaakt, geen vrijblijvendheid
                                                                                                   meer.
                                                                                                   Uitwisseling van best practises tussen
                                                                                                   regiogemeenten

Streefdoel/indicator
In 2016 is overlast gevend gedrag van daklozen teruggebracht naar 75% van het niveau van 2010.

Nulsituatie                                      Norm van 2016                                     Activiteiten
Geen 0-meting(zie toelichting).                  Doel ishet voorkomen van overlast door dak-       Zwolle Actief biedt aan alle dak- en thuislozen
                                                 en thuislozen en adequaat inzetten op             dagactivering aan, waardoor doelloos
                                                 tegengaan van overlast.                           rondhangen in de (binnen)stad zo veel
                                                                                                   mogelijk wordt voorkomen.
                                                                                                   Voortzetting project Streetcare gericht op
                                                                                                   aanpak overlast gevende dak- en thuislozen.
                                                                                                   Uitvoeren afspraken met ketenpartners van
                                                                                                   Stedelijk Kompas om maatregelen te treffen
                                                                                                   om overlast in directe omgeving van
                                                                                                   (opvang)voorzieningen zoveel mogelijk te
                                                                                                   beperken en snel te reageren op signalen van
                                                                                                   overlast.
                                                                                                   Zorgvuldige communicatie met directe
                                                                                                   omgeving van voorzieningen (continu proces).




                                                                        115
</pre>

====================================================================== Einde pagina 116 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 117 ======================================================================

<pre> Streefdoel/indicator
 In 2016 is voor tenminste 95% van de daklozen bekend bij de centrale toegang, huisvesting gerealiseerd.

 Nulsituatie                                    Norm van 2016                                   Activiteiten
 In 2014 heeft niemand in Zwolle tegen zijn     In 2016 is voor tenminste 95% van de            Crisis- en nachtopvang bieden aan dak- en
 wil op straat hoeven te slapen. Kortom: voor   daklozen bekend bij de centrale toegang,        thuislozen.
 meer dan 95% van de daklozen, bekend bij       huisvesting gerealiseerd. Niemand hoeft         Noodopvang bieden aan (uitgeprocedeerde)
 de centrale toegang, is in 2015 huisvesting    tegen zijn wil op straat te slapen. Een         asielzoekers in schrijnende situaties.
 gerealiseerd.                                  beperkt aantal daklozen kiest er zelf voor om   Afspraken maken met team VIA / bemoeizorg
                                                buiten te slapen, vandaar dat we geen 100%      over opsporen, aanspreken en begeleiden van
                                                kunnen scoren.                                  buitenslapers naar de beschikbare
                                                                                                opvangvoorzieningen.
                                                                                                We blijven inzetten op bevordering van door-
                                                                                                en uitstroom uit de maatschappelijke opvang,
                                                                                                zowel in Zwolle, als in de regio. Opvang zien
                                                                                                we nadrukkelijk als een tijdelijke voorziening,
                                                                                                van waaruit de stap naar vervolghuisvesting zo
                                                                                                snel mogelijk moet worden gezet.
 Streefdoel/indicator
 Het aantal mensen dat dakloos raakt ten gevolge van detentie of afwenteling door andere instellingen is in 2016 minder van 5% van het totaal
 aantal daklozen.
 Nulsituatie                                   Norm van 2016                                     Activiteiten
 In Zwolle zijn nagenoeg geen gevallen         Het aantal mensen dat dakloos raakt ten           Uitvoering geven aan beleid nazorg ex-
 bekend van dakloosheid als gevolg van         gevolge van detentie of afwenteling door          gedetineerden (zie elders in dit
 detentie.                                     andere instellingen is in 2016 minder dan         begrotingsprogramma).
                                               5% van het totaal aantal daklozen.

 Streefdoel/indicator
 In 2016 is het aantal dakloze jongeren in de regio Zwolle met 50% gedaald ten opzichte van het jaar 2008.

 Nulsituatie                                    Norm van 2016                                   Activiteiten
 In 2012 is het aantal dakloze jongeren in      In 2016 is het aantal dakloze jongeren in de    Subsidiëren team zwerfjongeren (onderdeel
 Zwolle 92. In 2013 was het aantal dakloze      regio Zwolle met 50% gedaald ten opzichte       van team VIA).
 jongeren 83.                                   van het jaar 2012.                              Subsidiëren woonbegeleiding (Take Off en
                                                                                                Fast Forward).
                                                                                                Inzet zwerftafel (afstemming tussen jeugdzorg
                                                                                                en andere zorg met betrekking tot
                                                                                                risicojongeren)
                                                                                                Doorontwikkeling en uitvoering aanpak
                                                                                                problematiek dakloze jongeren.




Toelichting
In 2015 is met betrokken ketenpartners van het Stedelijk Kompas, evenals de regiogemeenten binnen de centrumgemeenteregio
Zwolle gewerkt aan een nieuwe (regionaal) kompas voor maatschappelijke opvang. De nadruk voor de komende jaren zal liggen
op voorkomen van instroom in de opvang en bevordering van de door- en uitstroom uit de opvang. Hiertoe is een veranderagenda
opgesteld. Omdat we met Beschermd Wonen min of meer voor de zelfde uitdagingen staan en we voor een groot deel te maken
hebben met dezelfde partners, wordt er voor gekozen om te werken vanuit een integrale transformatie-veranderagenda voor zowel
maatschappelijke opvang als beschermd wonen. In het najaar van 2015 zal deze veranderagenda ter besluitvorming aan de raad
worden voorgelegd.

De raad heeft in 2010 in een amendement vastgesteld het streven om in 2014 een daling met 50% te realiseren van het aantal
dakloze jongeren in de regio Zwolle ten opzichte van het jaar 2008. Vorig jaar hebben wij al aangegeven dat dit streefdoel, ondanks
onze inspanningen niet reëel blijkt te zijn. Bij de op te stellen veranderagenda maatschappelijke opvang en beschermd wonen
wordt ook dit onderdeel meegenomen.

In voorgaande jaren is al geconstateerd dat de doelstelling ten aanzien van overlast, zoals oorspronkelijk geformuleerd in het
Stedelijk Kompas niet exact te meten is, i.v.m. wisseling van registratiesysteem van de politie. In het registratiesysteem van de
politie worden geen specifieke gegevens van (overlast door) dak- en thuislozen geregistreerd. Wel blijkt uit o.a. buurt voor buurt
onderzoek, jaarverslagen van politie dat de (ervaren) overlast door dak- en thuislozen is afgenomen. De inzet van Streetcare maakt
dat we actief in kunnen zetten op eventuele nieuwe 'hotspots', plekken waar dak- en thuislozen zich ophouden. Hierdoor worden
dak- en thuislozen aangesproken op hun gedrag en wordt hun begeleiding en (zinvolle) dagbesteding geboden (Zwolle Actief).

Relaties met andere programma’s
Bij het onderdeel maatschappelijke opvang ligt er een relatie met de programma’s 8, 10 en 11.
* Zelfredzaamheidsmatrix is een instrument waarmee op eenvoudige wijze de mate van zelfredzaamheid van een cliënt in kaart
kan worden gebracht



                                                                      116
</pre>

====================================================================== Einde pagina 117 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 118 ======================================================================

<pre>Doelstellingen/maatschappelijke effecten
Voorkomen en tegengaan van huiselijk geweld. Als huiselijk geweld zich voordoet het geweld zo snel mogelijk signaleren en stoppen en
betrokkenen ondersteunen naar zelfredzaamheid en terugkeer zonder huiselijk geweld. Zorg dragen voor tijdelijke opvang voor de slachtoffers
van huiselijk geweld als de veiligheid daartoe aanleiding geeft.
Streefdoel/indicator
•    Het percentage 12-24 jarigen dat slachtoffer is van huiselijk geweld (lichamelijke en/of geestelijke mishandeling door familie) daalt of blijft
     gelijk in 2016 ten opzichte van 2011.
•    Het percentage volwassenen van 19-64 jaar dat slachtoffer van huiselijk geweld is, daalt of blijft gelijk in 2016 ten opzichte van 2012.
•    Het percentage ouderen dat van 65 jaar en ouder dat slachtoffer is van huiselijk geweld daalt of blijft gelijk in 2016 ten opzichte van 2010.
Nulsituatie                                     Norm van 2016                                     Activiteiten
2011: 6,2 % van de 12-24 jarigen heeft ooit     het percentage jongeren van 12-24 jaar in         Regionaal:
te maken gehad met mishandeling, waarvan        de regio IJsselland dat te maken heeft            •     Regionale aanpak kindermishandeling
2,6% lichamelijke mishandeling en 4,4 %         gehad met mishandeling is lager dan 6,2%.               (RAAK). Doorontwikkelen van de
geestelijke mishandeling. (bron:                                                                        regionale (preventieve) aanpak van
jongerenmonitor GGD IJsselland)                                                                         kindermishandeling.
                                                                                                  •     Preventieactiviteiten uitvoeren en
                                                                                                        stimuleren van vroegtijdige signalering
                                                                                                        door scholing.
                                                                                                  •     (Mede) doen uitvoeren van wettelijke
                                                                                                        taken en landelijke richtlijnen zoals de
                                                                                                        meldcode huiselijk geweld

2012: 8 % van de 19-64 jarigen heeft ooit te     Het percentage volwassenen van 19-64 jaar         •     Uitvoering geven aan de taken als
maken gehad met huiselijk geweld (bron:          dat te maken heeft gehad met huiselijk                  centrumgemeente voor vrouwenopvang
volwassenenmonitor GGD IJsselland)               geweld is in 2015 lager dan 8%.                         en aanpak huiselijk geweld. Daartoe
                                                                                                         afstemmen van beleid en uitvoering met
                                                                                                         gemeenten en organisaties in regionaal
                                                                                                         verband.
                                                                                                   •     Prestatieafspraken maken met
                                                                                                         gesubsidieerde maatschappelijke
                                                                                                         partners over het bieden van tijdelijke
                                                                                                         laagdrempelige opvang, begeleid wonen,
                                                                                                         crisisopvang, noodbed, ambulante
                                                                                                         begeleiding en nazorg in zelfstandige
                                                                                                         woonsituatie in geval van huiselijk
                                                                                                         geweld.
                                                                                                   •     Prestatieafspraken maken met
                                                                                                         gesubsidieerde maatschappelijke
                                                                                                         partners over ambulante begeleiding,
                                                                                                         meldingen, advies en consultatie,
                                                                                                         (crisis)interventie en ketencoördinatie
                                                                                                         huiselijk geweld.

2010: 5 % van de inwoners in de regio            Het percentage ouderen van 65 jaar en             Doorontwikkelen van de aanpak van
IJsselland van 65 jaar en ouder heeft ooit te    ouder dat te maken heeft gehad met                ouderenmishandeling.
make gehad met huiselijk geweld waaronder        huiselijk geweld is lager dan 5%.
ouderenmishandeling (bron: ouderenmonitor
GGD IJsselland)
                                                                                                   Lokaal:
                                                                                                   Subsidiëren van tenminste 60
                                                                                                   hulpverleningstrajecten gerelateerd aan
                                                                                                   huiselijk geweld door de Kern. Maatschappelijk
                                                                                                   werk.

                                                                                                   Doen uitvoeren van preventieactiviteiten
                                                                                                   loverboyproblematiek en coördinatie van hulp
                                                                                                   aan slachtoffers van loverboys.




                                                                         117
</pre>

====================================================================== Einde pagina 118 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 119 ======================================================================

<pre> Streefdoel/indicator
 Verbeteren van de vroegtijdige signalering van huiselijk geweld, kindermishandeling en ouderenmishandeling.
 •     Het aantal advies en consultatievragen door particulieren en professionals bij 'Veilig Thuis IJsselland" is in 2016 gestegen ten opzichte
       van 2015.
 •     Het aantal crisisinterventies in de regio IJsselland is in 2016 gelijk gebleven ten opzichte van 2015.
 •     Het aantal reguliere politiemeldingen huiselijk geweld wat afgehandeld is in 2015 is gelijk gebleven ten opzichte van 2015*.
 Nulsituatie                                         Norm van 2016                                    Activiteiten
 Gegevens over 2015 zijn nog niet bekend.            Het aantal advies en consultatievragen is        Uitvoering geven aan de wettelijke en
 Er is sprake van een nieuwe situatie en een         gestegen ten opzichte van 2015.                  toegevoegde taken door Veilig Thuis
 andere voorgeschreven manier van                                                                     IJsselland.
 registreren door het ontstaan van Veilig                                                             Dat betekent onder meer het organiseren van
 Thuis IJsselland per 1 januari 2015, zodat                                                           een centraal meldpunt, het geven van
 eerdere cijfers niet vergelijkbaar zijn.                                                             adviezen en consulten, het doen van
                                                                                                      onderzoek indien nodig en het zo mogelijk
                                                                                                      overdragen naar lokale zorg als de veiligheid
                                                                                                      het toelaat.

 Gegevens over crisisinterventies in 2015 zijn    Het aantal crisisinterventies is gedaald t.o.v.   Lokaal:
 nog niet voorhanden. Door de nieuwe              2015,                                             Uitvoering geven aan de Wet op het tijdelijk
 situatie zijn eerdere gegevens niet                                                                Huisverbod.
 vergelijkbaar.


Toelichting
De percentages die genoemd worden zijn afkomstig van de gegevens uit de verschillende GGD monitoren. Eens in de vier jaar
komen deze per genoemde leeftijdsgroep beschikbaar. De meest recente gegevens zijn gebruikt.

Veilig Thuis IJsselland is ontstaan per 1 januari 2015. De werkwijze op grond van het landelijk handelingsprotocol, dat uitgaat van
een integrale werkwijze voor alle vormen van mishandeling, misbruik of verwaarlozing in huiselijke setting, is dusdanig anders dat
eerdere cijfers niet of beperkt vergelijkbaar zijn.
Het streven is er op gericht de meldingsbereidheid in de samenleving te vergroten zodat er daadwerkelijk meer huiselijk geweld
wordt gemeld in relatie tot de omvang van de problematiek. Het feit dat het aantal meldingen toeneemt of afneemt moet dan ook
gezien worden in relatie tot de omvang van de huiselijk geweld problematiek zelf. De afgelopen jaren is het aantal meldingen
huiselijk geweld sterk gestegen. Door de Wet Meldcode en de grotere aandacht voor ouderenmishandeling verwachten we dat het
aantal meldingen nog verder zal toenemen.

Relaties met andere programma’s
Wat betreft Veilig Thuis IJsselland ligt er een relatie met het programmaonderdeel Jeugdzorg van dit programma. Bij de preventie
van kindermishandeling ligt er een relatie met programma 12.




                                                                         118
</pre>

====================================================================== Einde pagina 119 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 120 ======================================================================

<pre> Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 Verslaving verminderen en voorkomen met als doel participatie en zelfredzaamheid

 Streefdoel/indicator
 •    In 2016 is het percentage inwoners dat meer alcohol gebruikt dan de landelijke norm gedaald of gelijk gebleven.
 •    In 2016 is het percentage inwoners dat rookt minimaal gelijk gebleven of afgenomen.
 •    In 2016 is het percentage inwoners dat ooit harddrugs heeft gebruikt gelijk gebleven of afgenomen
 •    Het percentage inwoners (18 jaar en ouder) dat aangeeft dat drugsoverlast, overlast van dronken mensen op straat en overlast van
      daklozen vaak voorkomen in de eigen buurt blijft gelijk of neemt af.
 Nulsituatie                                     Norm van 2016                                    Activiteiten
 In 2011 gebruikt 7% van de Zwolse               Voor 19-65 jarigen is het percentage dat te      Subsidiëren van verslavingspreventie, gericht
 volwassenen (19-65 jaar) meer alcohol dan       veel drinkt 7% of lager.                         op jeugd, en verslavingszorg zoals toeleiding,
 de landelijke norm.                                                                              ambulante begeleiding, en bemoeizorg voor
                                                                                                  ernstig verslaafden.

 In 2011 is het percentage jongeren van 12       Voor 12-23 jarigen is het percentage dat
 t/m 23 jaar dat dagelijks rookt 12% (regio      dagelijks rookt lager dan 12% (regio)
 IJsselland)                                     Voor 19-65 jarigen is het percentage dat
 In 2011 rookt 24% van de Zwolse                 rookt lager dan 24%.
 volwassenen

 In 2012 heeft 4% van de Zwolse                  Van de 19-64 jarigen gebruikt 4% of minder
 volwassenen ooit harddrugs gebruikt             harddrugs.

 Drugsoverlast 2014: 4%, overlast van            Gelijk of lager.
 dronken mensen op straat 2014: 7%;
 overlast van daklozen 2014: 3%


Relaties met andere programma’s
Alcoholmatiging onder jeugdigen is één van de speerpunten van het gezondheidsbeleid en wordt primair vanuit dat beleidsveld
vormgegeven (zie programma 11).


 Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 Het vergroten van de participatie en re-integratie van ex-gedetineerden en het terugdringen van recidive onder ex-gedetineerden. Het gaat
 hierbij over de inwoners die voorafgaand aan detentie in Zwolle verbleven of om een bijzondere reden in Zwolle willen vestigen.
 Streefdoel/indicator
 In 2016 is tenminste 90% van de ex-gedetineerden (die nazorg hebben ontvangen) in het bezit van een geldig ID bewijs bij het verlaten van de
 penitentiaire inrichting.
 Nulsituatie                                       Norm van 2016                                 Activiteiten
 In 2011 was 75% van de ex-gedetineerden            In 2016 is 90% van de ex-gedetineerden       Doen uitvoeren van regionale
 (die nazorg hebben ontvangen) in het bezit        (die nazorg hebben ontvangen) in het bezit    samenwerkingsafspraken nazorg ex-
 van een geldig ID-bewijs bij het verlaten van     van een geldig ID-bewijs bij het verlaten van gedetineerde inwoners regio IJsselvecht.
 de penitentiaire inrichting.                      de penitentiaire inrichting.                  Zorgdragen voor ketencoördinatie nazorg ex-
                                                                                                 gedetineerden.

 Streefdoel/indicator
 In 2016 heeft tenminste 80% van de ex-gedetineerden (die nazorg van de gemeente ontvangen) kort na het verlaten van de penitentiaire
 inrichting een vorm van inkomen en/of dagbesteding.
 Nulsituatie                                   Norm van 2016                                 Activiteiten
 In 2011 had 79% van de ex-gedetineerden       In 2016 heeft 80% van de ex-gedetineerden     Doen uitvoeren van regionale
 (die nazorg hebben ontvangen) bij het         (die nazorg hebben ontvangen) bij het         samenwerkingsafspraken nazorg ex-
 verlaten van de penitentiaire inrichting voor verlaten van de penitentiaire inrichting voor gedetineerde inwoners regio IJsselvecht.
 de periode kort na detentie een vorm van      de periode kort na detentie een vorm van      Zorgdragen voor ketencoördinatie nazorg ex-
 inkomen en/of dagbesteding.                   inkomen en/of dagbesteding.                   gedetineerden.




                                                                       119
</pre>

====================================================================== Einde pagina 120 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 121 ======================================================================

<pre>B: Financieel deel
Budget o.b.v. bestaand beleid                                                Rekening          Begroting                Meerjarenraming
                                                                                    2014       2015        2016        2017       2018      2019
Lasten                                                                            12.651     68.038      76.724     76.724      76.724    76.724
Baten                                                                                664
Resultaat voor bestemming                                                        -11.987     -68.038    -76.724    -76.724      -76.724   -76.724
Reservemutaties:                                                                     317



Resultaat na bestemming                                                          -11.670     -68.038    -76.724    -76.724      -76.724   -76.724



Toelichting verschil 2016 t.o.v. 2015:
De stijging van de lasten is het gevolg van de omzetting van de hogere gemeentefondsuitkering voor beschermd wonen naar
budget om deze taak uit te voeren. Daar staat tegenover dat het budget voor vrouwenopvang met € 0,2 mln. is verlaagd
vanwege een lagere uitkering van het rijk. Verder zijn lasten afgenomen door een verschuiving van de overheadkosten naar het
programma bedrijfsvoering en is een negatieve inflatiecorrectie doorgevoerd vanwege te hoge inflatie over de afgelopen jaren.



Bezuinigingen begroting 2015:
MO/VS/OGGZ/nazorg ex-gedetineerden                                                                           14          14         14        14



Meerjarige incidentele bestedingen PPN 2016-2019:
DATO                                                                                                       -100        -100       -100




                                                                       120
</pre>

====================================================================== Einde pagina 121 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 122 ======================================================================

<pre>Financiële structuur lasten en baten bestaand beleid (bedragen x € 1.000)




Aandeel beïnvloedbare lasten in totale lasten programma (bedragen x € 1.000)




                                                           121
</pre>

====================================================================== Einde pagina 122 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 123 ======================================================================

<pre>Programma 14 Inkomen

A. Beleidsdeel
Visie

Zwolle is een sociale stad waar mensen naar elkaar omzien. Helaas leeft een deel van onze inwoners in armoede.
Wij willen dat zoveel mogelijk mensen zelf in hun levensonderhoud kunnen voorzien. Participatie, bij voorkeur via werk, zorgt voor
sociale, economische en financiële zelfstandigheid. Bovendien draagt participatie bij aan het gevoel van eigenwaarde, aan de
sociale cohesie en de economie. Armoede mag geen belemmering voor deelname aan de samenleving. Een actieve bijdrage aan
de samenleving geeft de grootste kans om uit armoede te blijven, met werk als hoogste trede. We blijven inzetten op het vergroten
van kansen voor mensen. Bij onvoldoende inkomen in een huishouden kunnen mensen vertrouwen op hulp van de gemeente om
in eigen levensonderhoud te kunnen voorzien. Meer kinderen in armoede moeten kunnen profiteren van bestaande regelingen.

Ontwikkelingen

Ten aanzien van het programma Inkomen zijn de volgende landelijke ontwikkelingen in 2016 onder meer aan de orde:

Herstel arbeidsmarkt, groei aantal bijstandsgerechtigden
Het CPB verwacht dat het herstel van de arbeidsmarkt zich in 2016 voortzet. Vooralsnog zien we in Zwolle slechts een lichte daling
in het aantal WW-uitkeringen. Ook moet in 2016 nog blijken wat het effect is van het herstel voor mensen met een grote afstand tot
de arbeidsmarkt. We verwachten in 2016 nog steeds een ruime arbeidsmarkt. Het aantal bijstandsuitkeringen groeit minder snel
dan voorheen, maar een daling wordt ook in 2016 nog niet verwacht.
Het aantal bijstandsuitkeringen is onder meer afhankelijk van de instroom van statushouders. De IND verwacht dat de sterk
stijgende lijn in het aantal statushouders zich in 2016 door zal zetten. De taakstelling voor Zwolle zal groeien van 208 (2015) naar
260 (2016).
Ook verwachten we dat de groeiende vraag naar schulddienstverlening en het groeiend beroep op inkomensondersteunende- en
armoedemaatregelen zich nog verder doorzetten. De effecten van diverse veranderingen en bezuinigingen in het sociaal domein
zullen in 2016 zichtbaar worden en daar waar ongewenste of onverwachte effecten optreden zal dat leiden tot een aanvraag
bijzondere bijstand of een groter beroep op gemeentelijke inkomens- en armoederegelingen.

Onbekendheid over effecten verdeelmodel bijstandsbudget
Voor het berekenen de gemeentelijke budgetten voor bijstandsuitkeringen is door het ministerie van SZW in 2015 voor het eerst
gebruik gemaakt van een nieuw landelijk verdeelmodel. Toen in september 2014 de uitkomsten van het model per gemeente
bekend werden gemaakt leidde dat tot veel opschudding. Bij veel gemeenten, waaronder ook Zwolle, deden zich omvangrijke en
onverklaarbare herverdeeleffecten voor. Zwolle werd plotsklaps van een gemeente met overschot op het bijstandsbudget, een
gemeente met een tekort op het bijstandsbudget. Een onafhankelijke technisch analyse bracht diverse verdeelstoornissen in het
model aan het licht. In mei 2015 is het ministerie een verbeterslag gestart. Het ministerie heeft besloten om de budgetten 2015,
ondanks alle tekortkomingen in de verdeling hiervan, ongewijzigd te laten. In 2017 volgt dan nog een tweede fase. Dat zich de
komende jaren weer nieuwe herverdeeleffecten zullen voordoen is vrijwel zeker. Met de komst van het nieuwe verdeelmodel is het
financiële resultaat op het budget van de bijstandsuitkeringen enigszins los komen te staan van de landelijke en lokale
ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. De vraag die zich nu voordoet is, als Zwolle het beter doet op de arbeidsmarkt dan het landelijk
gemiddelde, hoe dit zich vertaalt in een verbeterd resultaat op het rijksbudget voor bijstandsuitkeringen.
Begin oktober zijn de voorlopige bijstandsbudgetten 2016 gepubliceerd. Op basis van het aangepaste verdeelmodel is de
voorlopige rijksbijdrage voor 2016 bepaald op € 42,8 mln. Een eerste globale indicatie wijst uit dat de bijstandsuitgaven ca. € 2,2
mln. hoger liggen. Wat hiervan precies de oorzaken zijn, zullen we nog nader analyseren. In de voorliggende begroting 2016 zijn
de inkomsten en uitgaven voor de bijstandsuitkeringen budgetneutraal verwerkt. Het definitieve tekort op de bijstandsuitkeringen
vangen wij in eerste instantie op uit de structurele begrotingsruimte 2016 met als achtervang inzet vanuit het extra
weerstandsvermogen in de risicoreserve sociaal domein

Vangnetregeling bijstandsbudget
Om gemeenten niet eenzijdig de dupe te laten worden van de verdeelstoornissen in het nieuwe model is de financiële
vangnetregeling voor gemeenten onlangs tijdelijk verruimd. Tot een overschrijding van 5% van het rijksbudget moeten gemeenten
het tekort nog voor 100% uit eigen middelen bijpassen. Voor Zwolle is dit in € 2,1 mln. In 2015 is Zwolle inmiddels deze grens van
5% genaderd. Boven de 5% en tot 10% komt nog 50% van de overschrijdingen ten laste van de gemeenten en boven 10% niets
meer. Het maximale financiële risico voor de gemeente Zwolle bedraagt voor dit deel nog € 1,1 mln.

Kostendelersnorm
Per 1 januari 2015 geldt de kostendelersnorm uit de Participatiewet voor nieuwe instroom en per 1 juli ook voor het zittende
bestand. We volgen de ontwikkelingen over de kostendelersnorm nauwgezet.




                                                                122
</pre>

====================================================================== Einde pagina 123 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 124 ======================================================================

<pre>Wachttijden schulddienstverlening
De extra middelen die de raad voor de uitvoering van schulddienstverlening en bijstandsverlening beschikbaar heeft gesteld zijn
gebruikt voor de genoemde groei in het aantal aanvragen. Dit heeft ertoe geleid dat de maximale wachttijd voor een intakegesprek
bij schulddienstverlening inmiddels is teruggedrongen van 15 weken (niveau januari 2015) naar de beoogde doelstelling van 4
weken (per medio juli 2015). Voor 2016 bestaat het risico dat, door voortdurende groei, dat de beoogde maximale wachttijd van 4
weken wederom onder druk kan komen te staan.


Relevante kaderstellende nota's

•       Kadernota Sociaal domein Visie Sociaal Domein ‘Werken vanuit vertrouwen’ (raadsbesluit 2012)
•       Kadernota Participatiewet ‘Meedoen mogelijk maken’.
•       Uitvoeringsprogramma Participatiewet 'Meedoen mogelijk maken'

Wat willen we bereiken en wat gaan we doen
    Doelstellingen/maatschappelijke effecten
    Bij onvoldoende inkomen kunnen huishoudens rekenen op ondersteuning van de gemeente. We bieden ondersteuning zodat ze zo snel
    mogelijk en zo veel mogelijk weer in eigen levensonderhoud kunnen voorzien. Wij gaan er van uit dat wanneer iemand een beroep doet op de
    gemeente voor een inkomen, hij zich naar vermogen inzet om weer zelf in het levensonderhoud te kunnen voorzien. Iedereen die tot de
    doelgroep behoort, maakt gebruik van het vangnet, armoede- en inkomensondersteunende maatregelen.
    Streefdoel/indicator
    •     We verstrekken rechtmatig en doelmatig bijstand voor kosten levensonderhoud, bijzonder bijstand voor noodzakelijke onvoorziene
          kosten.
    •     De groei van het Zwolse bijstandsvolume is minder of gelijk aan de landelijke groei van het bijstandsvolume.
    •     Samen met partners en ervaringsdeskundigen uit de stad committeren we ons aan het armoedepact Zwolle Armoedevrij!
    Nulsituatie                                     Norm van 2016                                     Activiteiten
    93% van de aanvragen voor (bijzondere)          93% van de aanvragen voor (bijzondere)            We werken zo lean en efficiënt mogelijk waar
    bijstand wordt tijdig binnen de wettelijke      bijstand wordt tijdig binnen de wettelijke        het om aanvragen voor (bijzondere) bijstand
    termijn afgehandeld.                            termijn afgehandeld.                              gaat.

    Partners en ervaringsdeskundigen zijn           Partners en ervaringsdeskundigen zijn           We organiseren 2x per jaar een stadsdialoog.
    betrokken bij het armoedepact Zwolle            betrokken bij het armoedepact Zwolle            We verlengen onze huidige samenwerking met
    Armoedevrij!                                    Armoedevrij!                                    stichting Noodfonds om in schrijnende
                                                                                                    gevallen hulp te kunnen bieden.

    We besparen regionaal € 1.200.000 aan           We besparen regionaal € 1.200.000 aan           Door team Handhaving worden tenminste 90
    niet-betaalde uitkering, waarvan € 1.050.000    niet-betaalde uitkering, waarvan € 1.050.000    uitkeringen beëindigd of aangepast in verband
    voor Zwolle.                                    voor Zwolle.                                    met het ontbreken van recht op uitkering of
                                                                                                    omdat teveel uitkering wordt ontvangen.

    55% van de debiteuren betaalt op de             52% van de debiteuren betaalt op de             Vanwege de kostendelersnorm kan minder
    lopende vordering.                              lopende vordering.                              worden geïnd.

    100% van de debiteuren is opgenomen in de       100% van de debiteuren is opgenomen in de
    debiteurenbewaking.                             debiteurenbewaking.

    We stellen een communicatieplan op              We voeren het communicatieplan uit.             We besteden in de Wijzer aandacht aan
                                                                                                    armoede- en inkomensondersteunende
                                                                                                    maatregelen.
                                                                                                    We overleggen minimaal 4 x per jaar met
                                                                                                    professionals in de stad over ontwikkelingen
                                                                                                    rond inkomen en schulden.
                                                                                                    We geven voorlichting over schuldpreventie.




                                                                          123
</pre>

====================================================================== Einde pagina 124 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 125 ======================================================================

<pre>Doelstellingen/maatschappelijke effecten
We willen financiële risico's die samenhangen met een slechte gezondheid voor minimahuishoudens zoveel mogelijk bestrijden.

Streefdoel/indicator
We bieden een uitgebreide collectieve zorgverzekering en een tegemoetkoming aan huishoudens met een inkomen tot 110% van het sociaal
minimum en aan huishoudens met een chronisch zieke met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum. We verlenen geen bijzondere
bijstand voor medische kosten, tenzij er sprake is van een bijzondere situatie.
Nulsituatie                                      Norm van 2016                             Activiteiten
De deelnamegraad onder minima en                 De deelnamegraad onder minima en          Samen met zorgverzekeraar zorgen we voor
chronisch zieken en gehandicapten met een        chronisch zieken en gehandicapten met een communicatie richting partners en burgers
laag inkomen aan de collectieve                  laag inkomen aan de collectieve           over de collectieve zorgverzekering, die ook
zorgverzekering bedraagt 50%.                    zorgverzekering bedraagt 55%.             open staat voor chronisch zieken en
                                                                                           gehandicapten met een inkomen tot 130%.

                                                                                                We overleggen met de zorgverzekeraar hoe
                                                                                                we toegang tot de collectieve zorgverzekering
                                                                                                voor mensen met schulden kunnen
                                                                                                vergemakkelijken.


Doelstellingen/maatschappelijke effecten
We bestrijden armoede als gevolg van langdurige afhankelijkheid van een laag inkomen.

Streefdoel/indicator
We verstrekken de individuele inkomenstoeslag aan huishoudens die van een laag inkomen leven, zodat zij in staat zijn om zelf te kunnen
reserveren voor duurzame gebruiksgoederen of voor andere onvoorziene uitgaven. 80% van de huishoudens die langdurig afhankelijk zijn van
een laag inkomen, maakt gebruik van de individuele inkomenstoeslag.
Nulsituatie                                   Norm van 2016                                Activiteiten
Minstens 91,3% van de huishoudens met         Minimaal 95% van de huishoudens met een      We attenderen partners en burgers op de
een bijstandsuitkering doet een beroep op     bijstandsuitkering doet een beroep op de     regeling via berichten in de wijzer, op de
de individuele inkomenstoeslag.               individuele inkomenstoeslag.                 website en versturen aanvraagformulieren
                                                                                           naar de doelgroep.


Doelstellingen/maatschappelijke effecten
Beheersbaar maken of oplossen van problematische schulden voor Zwollenaren.

Streefdoel/indicator
•    Schuldenaren gaan weer meer deelnemen aan het gewone maatschappelijke leven.
•    Mensen vragen minder ondersteuning van de gemeentelijke schulddienstverlening.
•    Wij streven naar het beheersbaar maken van een schuldensituatie en een schuldenvrije toekomst voor degenen die zijn toegelaten tot
     een schuldregeling.
•    We geven voorlichting aan onze partners in de stad over schuldpreventie en financiële zelfredzaamheid.
•    Schulddienstverlening moet makkelijk bereikbaar zijn voor Zwollenaren via de 4 kanalen (post, telefoon, internet en het sociale wijkteam).
•    Dak- en thuisloze bijstandsgerechtigden moeten meewerken aan het hanteerbaar maken van hun financiële verplichtingen via
     budgetbeheer of inhoudingen.
•    Wij willen ingeval van een crisissituatie eerst de situatie stabiliseren om verder maatschappelijke afbreuk te voorkomen.
•    We willen de financiële zelfredzaamheid van schuldenaren verhogen zodat bij het verkrijgen van een schone lei niet opnieuw schulden
     ontstaan.
•    We willen de tijdige ondersteuning van gemeentelijke schulddienstverlening op peil houden.
Nulsituatie                                       Norm van 2016                                   Activiteiten
We organiseren 45 bijeenkomsten over              We organiseren 45 bijeenkomsten over            Zie boven.
schuldpreventie en inkomensondersteuning          schuldpreventie en inkomensondersteuning

90 cliënten uit budgetbeheer met een grote      100 cliënten uit budgetbeheer met een grote
afstand naar duurzaam financiële                afstand naar duurzaam financiële
zelfredzaamheid worden hierop voorbereid        zelfredzaamheid worden hierop voorbereid
(Budget coaching).                              (Budget coaching).

95% van de dak- en thuisloze                    95% van de dak- en thuisloze
bijstandsgerechtigden zit in het                bijstandsgerechtigden zit in het
budgetbeheer                                    budgetbeheer

In 85% van de afgeronde en doorlopen            In 85% van de afgeronde en doorlopen
schuldregelingen eindigen met een schone        schuldregelingen eindigen met een schone
lei.                                            lei.

75% van de cliënten die uit budgetbeheer        75% van de cliënten die uit budgetbeheer
gaan, maken gedurende een jaar geen             gaan, maken gedurende een jaar geen
nieuwe schulden.                                nieuwe schulden.
75% van de cliënten die een schuldregeling
met een schone lei afsluiten, doen binnen 1     75% van de cliënten die een schuldregeling
jaar geen nieuw beroep op                       met een schone lei afsluiten, doen binnen 1
schulddienstverlening                           jaar geen nieuw beroep op
                                                                      124
</pre>

====================================================================== Einde pagina 125 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 126 ======================================================================

<pre>                                                 schulddienstverlening
 100% van de aanmeldingen vindt binnen 4
 weken een gesprek plaats of binnen 3 dagen      100% van de aanmeldingen vindt binnen 4
 als het een crisis betreft.                     weken een gesprek plaats of binnen 3 dagen
                                                 als het een crisis betreft.


Relaties met andere programma’s
Relatie met programma 12 (Op Orde)


 Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 Alle kinderen moeten zich kunnen ontplooien, ongeacht de financiële situatie van het gezin waarin ze opgroeien. Kinderen van ouders met een
 laag inkomen worden gestimuleerd om te participeren in sport- of culturele activiteiten.
 Streefdoel/indicator
 •     Indien de financiële thuissituatie een belemmering vormt voor kinderparticipatie worden ouders doorverwezen naar een van de
       deelnemende fondsen en/of maken ze gebruik van gemeentelijke regelingen.
 •     We signaleren armoede-gerelateerde gezondheidsknelpunten bij kinderen.
 •     We verlengen en intensiveren waar nodig onze huidige samenwerking met partners in de stad om kinderparticipatie voor minima
       huishoudens te bevorderen.
 •     We verbeteren de toegankelijkheid en bekendheid van armoederegelingen, voornamelijk voor kinderen.
 Nulsituatie                                       Norm van 2016                                  Activiteiten
 Bij controles van de JGZ bij 0-18 jarigen         Bij controles van de JGZ bij 0-18 jarigen      We verlenen subsidie aan de GGD om
 wordt in 100% aandacht besteed aan                wordt in 100% aandacht besteed aan             armoede gerelateerde gezondheidsproblemen
 armoede en gezondheid bij kinderen                armoede en gezondheid bij kinderen             bij kinderen te signaleren en door te verwijzen
                                                                                                  waar nodig.

 Het aantal kinderen uit huishoudens met een     Het aantal kinderen uit huishoudens met een      We voeren de scholierenregeling uit en we
 laag inkomen dat participeert dankzij een       laag inkomen dat participeert dankzij een        verlenen subsidies aan stichtingen (zoals
 regeling of bijdrage bedraagt 2000.             regeling of bijdrage bedraagt 2000.              Jeugdsportfonds, Stichting Meedoen) en
                                                                                                  ondersteunen ze waar nodig in de uitvoering
                                                                                                  van hun activiteiten gericht op het participeren
                                                                                                  van kinderen. Via Zwolle Armoedevrij! brengen
                                                                                                  we sinterklaas-, kerst- en vakantieactiviteiten
                                                                                                  voor kinderen onder de aandacht bij de
                                                                                                  doelgroep.

 Peuterspeelzaal bezoek voor                     Peuterspeelzaal bezoek voor                      We verrekenen de gemeentelijke
 minimahuishoudens is gratis.                    minimahuishoudens is gratis.                     ouderbijdrage met Doomijn.


Relaties met andere programma’s
Programma 9 (kinderen maken op school kennis met cultuur), programma 10 (80% van de jeugdigen voldoet aan de beweegnorm
en is er een vangnet voor kinderen die zonder zwemdiploma de basisschool verlaten) en programma 6 (Lespakket voor scholen is
beschikbaar voor kinderen en voor ouderavonden op basisscholen en in voortgezet onderwijs). Aandacht voor financiële opvoeding
in reguliere lessen).




                                                                         125
</pre>

====================================================================== Einde pagina 126 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 127 ======================================================================

<pre>B: Financieel deel
Budget o.b.v. bestaand beleid                                         Rekening             Begroting                    Meerjarenraming
                                                                               2014        2015          2016        2017        2018       2019
Lasten                                                                        63.948     64.583         58.198     58.225      58.252     58.286
Baten                                                                         51.699     47.707         46.151     46.151      46.151     46.151
Resultaat voor bestemming                                                   -12.249      -16.876      -12.047      -12.074     -12.101    -12.135
Reservemutaties:



Resultaat na bestemming                                                     -12.249      -16.876      -12.047      -12.074     -12.101    -12.135



Toelichting verschil 2016 t.o.v. 2015:
De verlaging van de lasten is vooral het gevolg van de verschuiving van de overheadkosten naar het programma bedrijfsvoering.
Daarnaast zijn de baten en lasten verlaagd op basis van voorlopige inschattingen van de bijstandsuitkeringen. Op het moment van het
opstellen van de begroting beschikken wij nog niet over de hoogte van de rijksbijdrage in de bijstandsuitkeringen. Voorlopig
hebben wij de lasten en baten voor dit onderdeel budgetneutraal verwerkt. Zie ook de risicoparagraaf.



Toelichting mutaties meerjarenraming:
Lasten stadsuitbreiding                                                                                                -27         -54        -88



Incidentele bestedingen PPN 2016-2019:
Toename bijstand en schuldregeling                                                                        -390        -390       -390




                                                                        126
</pre>

====================================================================== Einde pagina 127 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 128 ======================================================================

<pre>Financiële structuur lasten en baten bestaand beleid (bedragen x € 1.000)




Aandeel beïnvloedbare lasten in totale lasten programma (bedragen x € 1.000)




                                                           127
</pre>

====================================================================== Einde pagina 128 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 129 ======================================================================

<pre>De organisatie 15 t/m 19




                           128
</pre>

====================================================================== Einde pagina 129 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 130 ======================================================================

<pre>Programma 15 Raad en raadsgriffie

A. Beleidsdeel
Visie

De gemeenteraad is het hoogste orgaan binnen de gemeente Zwolle. De raad heeft een kaderstellende rol, een controlerende rol
en een volksvertegenwoordigende rol.
De gemeenteraad is naar buiten gericht, helder in processen en rolverdeling, kent goede persoonlijke verhoudingen, wil inhoudelijk
scherpe debatten voeren en is besluitvaardig en transparant over compromissen. Daarbij gelden de volgende principes:
•   de gemeenteraad stuurt aan de voorkant en controleert aan de achterkant
•   er is een heldere rolverdeling raad-college
•   de raad is integer en controleerbaar
•   er is een open kanaal raadsleden-ambtenaren
•   burgers, bedrijven of instellingen die willen, kunnen meedoen, open en laagdrempelig
•   er is sprake van een efficiënte en effectieve werkwijze

Doelstelling griffie
De griffie streeft naar optimale ondersteuning van de gemeenteraad en de individuele raadsleden bij hun uitvoering van de taken
op het gebied van volksvertegenwoordiging, vaststelling van kaders en het uitoefenen van controle.
Met optimaal bedoelen wij: klantgericht, tijdig, objectief en effectief, waarbij kosten en baten met elkaar in evenwicht zijn. De griffie
is ook servicepunt voor inwoners, bedrijven en instellingen.


Relevante kaderstellende nota's

•   Gemeentewet
•   Reglement van Orde van het Raadsplein
•   Gedragscode gemeenteraad Zwolle

Wat willen we bereiken en wat gaan we doen

Vergaderstructuur
Voorwaarde voor een transparant besluitvormingsproces is een heldere, effectieve en efficiënte vergaderstructuur. Dus met
informatierondes, debatrondes en besluitvormingsrondes. De huidige vergaderstructuur blijft gehandhaafd, maar wordt wel
doorontwikkeld. Dat is een continue proces, waarbij vooral aandachtspunt is hoe de raad nog meer dan tot nu toe in contact kan
worden gebracht met de stad. Daarbij speelt ook een goede balans tussen vergaderen en voorbereiden van vergaderingen en
andere activiteiten voor een raadslid.
Bij het bovenstaande zal de griffie de raad adviseren, ondersteunen en faciliteren. Daarbij is een betere planning van onderwerpen
van belang. Zo’n planning is nog niet echt van de grond gekomen en verdient ook het komende jaar de nodige aandacht in overleg
met het college. Het doel is om in 2016 over een planning te beschikken waar zowel de raad mee uit de voeten kan als waarmee
voldoende flexibiliteit kan worden ingebouwd.

Presidium/Agendacommissie/Werkgeverscommissie/Afstemmingscomite/Rekenkamercommissie
Voor het goed functioneren van de raad en de vergaderstructuur is uiteraard in eerste instantie de raad zelf verantwoordelijk.
Daarnaast is er een taak weggelegd voor het Presidium en de Agendacommissie.

Het Presidium, bestaande uit de fractievoorzitters met de burgemeester als voorzitter, heeft de volgende taken:
•   het aansturen van het functioneren van de raad, waarbij ook het cultuuraspect aan de orde komt.
•   het eventueel opstellen van een jaarprogramma of activiteiten voor de raad
•   het voorbereiden van de begroting van de raad en griffie

De Agendacommissie is belast met:
•   het voorbereiden van de agenda's
•   het opstellen van een vergaderrooster
•   het rapporteren en adviseren aan het Presidium over de werkwijze van het Raadsplein.
•   Evalueren van het eigen functioneren.

Werkgeverscommissie
De raad is formeel de werkgever van de griffie. Vanuit de raad neemt de werkgeverscommissie, bestaande uit 4 raadsleden, de
werkgeverstaken op zich.


                                                                   129
</pre>

====================================================================== Einde pagina 130 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 131 ======================================================================

<pre>De Rekenkamercommissie heeft tot taak het uitvoeren of doen uitvoeren van beleidsevaluatieonderzoeken, gericht op
doelmatigheid en doeltreffendheid. De rekenkamercommissie bestaat uit vijf raadsleden en een externe voorzitter. Ook in 2016 zal
de rekenkamercommissie een onderzoek uitvoeren.
Daarnaast speelt momenteel de discussie over de samenstelling van de commissie. Een discussie, die is aangezwengeld door de
minister van BZK. Deze laatste is van mening dat er geen raadsleden zitting mogen hebben in
rekenkamers/rekenkamercommissies. Veel gemeenten zijn het daar niet mee eens, waaronder de gemeente Zwolle.

Het Afstemmingscomite heeft tot taak om zorg te dragen voor de afstemming en coördinatie van de processen, die gericht zijn op
de controletaken van de raad, zoals vastgelegd in de wet en de verordeningen. Ook heeft het Afstemmingscomite de taak zorg te
dragen
voor de aansturing van het jaarlijkse proces van de accountantscontrole en de beleidscyclus te evalueren. Daarnaast is het
Afstemmingscomite belast met de voorbereiding van de aanbestedingsprocedure om te komen tot een nieuwe accountant, eens in
de vier jaar.
Ook heeft het Afstemmingscomité een rol in het proces Versterken sturend vermogen beleidscyclus.

De griffie ondersteunt deze gremia vanuit de raad bij haar vergaderingen, de voorbereiding ervan en andere activiteiten.

Toekomstige rollen gemeenteraad
Onder deze titel is in september 2015 een raadsconferentie gehouden. De lokale democratie gaat de komende jaren veranderen,
mede door de veranderingen in de samenleving. Er is steeds meer sprake van een netwerksamenleving en daarmee zal ook de rol
van de gemeenteraad veranderen. Het is een zoektocht en die zoektocht moeten we samen ondernemen. Het is niet alleen een
traject van de raad, het moet samen met het college, de ambtelijke organisatie en vooral met de stad. Ten behoeve van verdere
concrete stappen zal in 2016 een programma worden ontwikkeld. Een raadswerkgroep is hiermee belast.

Een van de uitkomsten van de raadsconferentie is in ieder geval geweest om minder met elkaar bezig te zijn, en meer de dialoog te
zoeken met de inwoners van Zwolle. Over hoe we dit realiseren gaan we met elkaar in gesprek in 2016. Een van de
mogelijkheden hiertoe, waarmee ervaring is opgedaan de afgelopen tijd, is het organiseren van rondetafelgesprekken over
onderwerpen, die leven in de stad. Dit instrument kan in 2016 worden uitgebreid. Om de verbinding met de stad nog beter tot stand
te brengen kan geëxperimenteerd worden met nieuwe werkvormen als werkbezoeken en stadsdebatten. Ook is ervaring opgedaan
met de mogelijkheid om via het digitale petitieloket van Zwolle een e-petitie te starten om zo onderwerpen op de raadsagenda te
krijgen. Over deze mogelijkheid zal meer worden gecommuniceerd. Wel dienen er in 2016 spelregels te komen, waar zo’n petitie
aan moet voldoen. Die spelregels kunnen worden samengevoegd met de spelregels voor een burgerinitiatief. Van belang is vooral
dat de spelregels helder zijn maar vooral ook dat ze wat flexibel zijn en niet alles dichtregelen. Ook de referendumverordening
wordt in dit kader nog eens onder de loep genomen.
De digitale communicatiemiddelen zullen in 2016 steeds meer worden ingezet. Vanaf 1 januari 2016 wordt de digitale raadswijzer
aangeboden in de digitale kiosk (app) van de gemeente. De raadswijzer (raadspagina met raadsagenda, raadsbesluiten en ander
nieuws over de gemeenteraad) in de Peperbus stopt met ingang van 1 januari 2016. Bij belangrijk nieuws over de gemeenteraad
zet de griffie naast de website van de gemeenteraad ook Twitter en Facebook in. De verslagen van de raadspleinen worden op de
website van de gemeenteraad aangeboden als videoverslag en de vergaderingen zijn live te volgen via de website.

Fysiek domein
De afgelopen periode hebben de decentralisaties veel tijd en aandacht van de raad gevraagd. Het fenomeen bijpraatsessie heeft
hierbij goede diensten bewezen. Het ging daarbij om technisch bijpraten op inhoud en om het aangeven van dilemma’s.
Nadrukkelijk niet om politieke standpuntbepaling. Inmiddels zijn we in een stadium gekomen dat bijpraten steeds minder nodig is.
In het fysieke domein is er echter wel sprake van allerlei nieuwe ontwikkelingen, met name door de invoering van de
Omgevingswet. Voor de nieuwe ontwikkelingen in het fysieke domein zullen daarom in 2016 in overleg met de betrokken
gemeentelijke afdelingen enkele bijpraatsessies worden georganiseerd.




                                                               130
</pre>

====================================================================== Einde pagina 131 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 132 ======================================================================

<pre>B: Financieel deel
Budget o.b.v. bestaand beleid                                         Rekening             Begroting                 Meerjarenraming
                                                                               2014        2015         2016       2017          2018     2019
Lasten                                                                        2.091       1.988        1.531      1.531         1.531    1.531
Baten                                                                            76
Resultaat voor bestemming                                                    -2.015      -1.988        -1.531    -1.531         -1.531   -1.531
Reservemutaties:                                                                  -1



Resultaat na bestemming                                                      -2.016      -1.988        -1.531    -1.531         -1.531   -1.531



Toelichting verschil 2016 t.o.v. 2015:
De daling van de lasten is vooral het gevolg van de verschuiving van de overheadkosten naar het programma bedrijfsvoering.
Daarnaast is de dotatie aan de voorziening rechtspositie raadsleden vervallen vanwege de afschaffing van de wachtgeldregeling
voor raadsleden (raadsbesluit vanuit 2010)




Financiële structuur lasten en baten bestaand beleid (bedragen x € 1.000)




                                                                     131
</pre>

====================================================================== Einde pagina 132 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 133 ======================================================================

<pre>Aandeel beïnvloedbare lasten in totale lasten programma (bedragen x € 1.000)




                                                         132
</pre>

====================================================================== Einde pagina 133 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 134 ======================================================================

<pre>Programma 16 Bestuur en dienstverlening

A. Beleidsdeel
Visie

Nieuwe visie op dienstverlening aan inwoners en ondernemers: gastvrij en op maat
In juli 2015 hebben we uw raad onze nieuwe visie op dienstverlening aangeboden. We hopen dat deze visie in september door de
raad wordt vastgesteld en omarmd.

In deze visie kiezen we voor twee strategische doelen:
1. De gemeente Zwolle behoort in 2020 tot de 10 meest gastvrije en best presterende gemeenten van Nederland als het gaat om
     dienstverlening aan inwoners en ondernemers.
2. De gemeente Zwolle is in 2020 volledig gedigitaliseerd in haar dienstverlening.

Deze twee doelen hebben we in de visie uitgewerkt in 14 concrete ambities. De meeste daarvan werken we v.w.b. 2016 hieronder
uit in het gedeelte "Wat willen we bereiken en wat gaan we doen". Een aantal van de ambities uit de visie treft u in andere
programma’s in deze begroting:
•     Voor onze ambities voor de dienstverlening aan ondernemers verwijzen we u naar programma 2.
•     Voor de ambitie We faciliteren en maken ruimtelijke initiatieven mogelijk > zie ook programma 5.

Hierbij merken we op dat we in 2015 en 2016 de implementatie van de nieuwe visie op dienstverlening ontwikkelen. Veel moet nog
gestart en ontwikkeld worden, en niet alles kan in één jaar. Dat ziet u terug in dit programma. In de eerste helft van 2016 hopen we
het platform dienstverlening Zwolle voor het eerst bij elkaar te brengen voor het leggen van verbindingen, het delen van kennis en
het enthousiasmeren rond dienstverlening. Hiervoor benaderen we – in afstemming met programma 2 - ook de regiogemeenten.

Gastvrij en op maat
We willen als gemeente gastvrij zijn en dienstverlening op maat bieden. We ondersteunen de zelfredzaamheid van inwoners en
ondernemers, met aandacht voor hen die dit (tijdelijk) niet kunnen. Digitale dienstverlening staat hierbij de komende jaren centraal;
daarmee sluiten we aan op “Digitaal 2017”, de visie van het kabinet voor de (digitale) dienstverlening van de overheid. Gastvrij en
digitaal zijn geen tegenstellingen. Zie voor (de uitwerking van) dit thema ook programma 2. Naast het digitale kanaal blijven de
traditionele kanalen balie en telefonie bestaan en het niveau van dienstverlening op deze kanalen houden we in stand.

Naast goede digitale dienstverlening willen we als gemeente vooral gastvrij zijn en dienstverlening op maat bieden. Een van onze
ambities is dat we bij het bieden van maatwerk de logica van onze inwoners en ondernemers als uitgangspunt nemen. Creativiteit
en oplossingsgericht denken maken we tot speerpunt, en we gaan proberen met persoonlijke aandacht onze klanten te verrassen.
Hoe we dit gaan doen? Met elkaar! We blijven hierover in gesprek met onze externe partners in de stad. Daarbij stellen we vragen
als: “waar hebben jullie last van…?” En onszelf stellen we de vraag “hoe lossen we dit op…?”
Binnen de organisatie gaan we met een groep collega’s doorlopend aandacht besteden aan voorbeelden dwars door de
organisatie heen, die alles te maken hebben met maatwerk en creatief denken. In het concernopleidingsplan maken we ruimte voor
het trainen in creativiteit en oplossingsgericht denken. Doel hiervan is om steeds meer gevoel te krijgen wat het betekent om met
elkaar een gastvrije gemeente te zijn.

Passende regels
De samenleving ontwikkelt zich steeds verder. Regels die duidelijk een algemeen aanvaard doel nastreven, worden door iedereen
geaccepteerd. Bij alle regels is het doel het centrale thema.
In de samenleving is er steeds meer een roep om na te gaan of regels noodzakelijk zijn of niet. Ook landelijke regels. Zwolle doet
daarom waar het kan mee met landelijke experimenten zoals Experimentenwet, projecten van Platform 31 of initiatieven van de
VNG in samenwerking met andere grote gemeenten.
Daarnaast zijn we kritisch op onze eigen regels en wordt kritisch gekeken naar interne verordeningen of beleidsregels. Het
vernieuwde kader Verordeningen en Beleidsregels en de training van beleidsambtenaren op dit vlak heeft in 2016 extra aandacht.
In het kader van Initiatiefrijk Zwolle wordt gekeken hoe belemmerende regels bij initiatieven weggenomen kunnen worden en
daardoor de totale dienstverlening ten goede komen. Ook de nieuwe Algemene Plaatselijke Verordening (APV) is op deze wijze tot
stand gekomen.
Vanuit passende regels wordt de implementatie van de Omgevingswet mee ontwikkeld. Ook de Omgevingswet zal op de manier
van passende regels in de organisatie ingevoerd worden.

Digitale dienstverlening en informatieveiligheid
We zijn al behoorlijk volwassen in onze digitale dienstverlening voor inwoners. De meeste producten zijn al digitaal aan te vragen.
In 2016 zorgen we ervoor dat alle producten digitaal aan te vragen zijn, want in 2017 moet de klant voor al zijn vragen digitaal
zaken kunnen doen met de overheid. De website wordt hiertoe verder uitgebreid, zodat er voor alle producten en diensten digitale
aanvraagmogelijkheden zijn. We zijn, namens Dimpact, in 2016 pilotgemeente in het implementeren van de nieuwe
Burgerzakenmodules in het kader van de mGBA. Deze modules gaan uit van maximale zelfbediening voor de burger.

                                                                 133
</pre>

====================================================================== Einde pagina 134 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 135 ======================================================================

<pre>Het optimaliseren van de website is een continu proces en gaat ook in 2016 door. We blijven inzetten op toegankelijkheid (Web
richtlijnen maar ook optimalisatie voor mobiele toestellen). Hierbij hoort ook toenemend gebruik van beeld (video).
Webcare breiden we uit en we professionaliseren het antwoorden op vragen op social media door middel van het inzetten van een
webcare tool. Met deze tool kunnen we ook het ’meeluisteren’ op social media effectiever maken.
Landelijk participeren we, naast de activiteiten in Dimpact verband, in een aantal pilottrajecten op het gebied van digitale
dienstverlening, geïnitieerd door de VNG. Zie hieronder bij het KCC.
Goede digitale dienstverlening vraagt om een eenduidige regie op de digitale dienstverlening en –communicatie. Eind 2015
versterken we deze regie. Focus daarbij ligt op sturen op kwaliteit, kennisoverdracht en het effectief inzetten van digitale kanalen
binnen onze organisatie. In 2016 ontwikkelen we dit verder door.
Voor informatieveiligheid, zie programma 18.

Sinds 2013 voert Stadkamer in samenwerking met de gemeente het project Digisterker uit. Dit is een training om burgers vertrouwd
te maken met het omgaan met digitale overheidsdienstverlening en Digid. Het aantal deelnemers valt tot dusver tegen. De
financiering van dit project door de gemeente stopt eind 2015. Het is nu aan Stadkamer om te besluiten over voortzetting,
doorontwikkeling en financiering in 2016. Intentie is dat we samen voor dit besluit nog overleg voeren met andere Zwolse
aanbieders van soortgelijke trainingen.

Smart city (big data)
De ambitie is dat Zwolle zich eind 2017 een Smart City mag noemen. In 2015 zijn daarvoor al een aantal zaken gestart. Zo vond
eind augustus een innovation-hack plaats. Het pilot beweegsensoren voor senioren Zwolle staat gepland voor eind 2015. Op 29
oktober vindt een symposium plaats in Zwolle als onderdeel van onze deelname aan het living lab “Making Sense for Society”. We
hebben intensieve contacten met onderwijsinstellingen in de regio, w.o. Saxion en UT-Twente, om te komen tot een
kennisplatform. We verwachten eind 2015 formele samenwerkingsvoorstellen te kunnen doen.
Eind 2015 bieden we u een programmavoorstel Smart City Zwolle aan. Hierin zal, naast aandacht voor informatievoorziening, met
name aandacht zijn voor de organisatorische- en kennisaspecten van het werken met big data. De kosten voor 2016 zullen worden
gedekt uit bestaande budgetten.

Open Data portaal
De ambitie is dat er in 2017 een Open Data-portaal van en voor Zwolle is, waar een inwoner of ondernemer gegevens van en over
de gemeente gemakkelijk en op transparante wijze kan vinden. Eind september 2015 wordt de eerste versie van dit Open Data
portaal geopend tijdens de GIS-conferentie. Het portaal is dan gevuld met basisgegevens ten behoeve van het programma Wonen
Welzijn Zorg (WWZ038). Verdere vulling van het portaal met andere open data sets kan vanaf dat moment starten.
In 2016 breiden we dit portaal verder uit tot een platform waarop zowel Gemeente Zwolle als andere bedrijven, instellingen en
overheden binnen het Zwolse (en mogelijk de regio) data open met elkaar kunnen delen. In 2016 regelen we het beheer van het
portaal in. De kosten hiervoor worden gedekt uit bestaande budgetten.

Aanpak van identiteitsfraude en woonfraude
In 2015 zijn de eerste gesprekken gevoerd met woningbouwcorporaties over samenwerking op het gebied van bestrijding van
woonfraude. In 2016 willen we de gezamenlijke afspraken vastleggen in een samenwerkingsconvenant. Dit omvat dan de
uitwisseling van persoonsgegevens en bestandsvergelijkingen. Ook zal het doen van verhuisaangifte bij de woningbouwcorporatie,
bedoeld als lastenverlichting voor de burger, hier onderdeel van zijn.

In 2016 zal meer gebruik gemaakt worden van gecombineerde huisbezoeken bij vermoeden van woonfraude. Dit houdt in dat
handhavers van verschillende wetten samen een huisbezoek afleggen om op deze manier een compleet beeld te krijgen van de
omvang van de fraude. Gemeente Zwolle neemt hierin het initiatief en betrekt externe partners hierbij.

Verder participeren we in het project Landelijke aanpak adreskwaliteit van het Ministerie van Binnenlandse Zaken dat medio 2015
gestart is en in 2016 doorloopt. Binnen dit project krijgt onze gemeente zogenaamde verwonder- en risicoadressen aangeleverd
van externe ketenpartners zoals de Belastingdienst, SVB, CJIB en DUO. De bevindingen worden in een beveiligde omgeving met
deze partners gedeeld. Naast het voorkomen en bestrijden van woonfraude is ook het realiseren van een verdienmodel (zodat de
kosten binnen de keten gefinancierd gaan worden) een beoogd resultaat van dit project.

KCC en dienstverlening voor sociale wijkteams
In 2016 blijft het KCC de telefonische ingang voor klanten van de sociale wijkteams. Voor 2017 moet nog een besluit genomen
worden. Bij dit besluit wordt rekening gehouden met de organisatorische inbedding van de sociale wijkteams.
Verder zal in 2016 de digitalisering van klantprocessen verder toenemen. In 2016 zal op diverse gebieden geparticipeerd worden in
pilots op dit gebied (o.a. pilot mGBA, digitale overlijdensaangifte en digitaal doorgeven verhuizing via MijnOverheid).

Ontwikkelingen

Evenementen
In 2015 hebben wij onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om ons evenementenproces te optimaliseren. Daarbij is onder
andere gekeken naar het beleid en het vergunningenproces, de interne organisatie op het gebied van evenementen, de kwaliteit
van onze vergunningen en onze rol tijdens het houden van toezicht op evenementen. In 2015 zijn stappen gezet om het proces
verder te optimaliseren. In 2016 gaan wij hiermee verder. Zie voor dit onderwerp ook programma 2.




                                                                134
</pre>

====================================================================== Einde pagina 135 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 136 ======================================================================

<pre>Omgevingswet
De nieuwe wet (in te voeren per 2018) betekent voor de gemeente een grote verandering van werkwijzen in het fysieke domein, en
dat heeft onder andere grote consequenties voor de gemeentelijke vergunningsprocessen. In programma 5 Ruimte en
cultuurhistorie wordt de voorbereiding op de nieuwe wet uitgewerkt.

Private kwaliteitsborging bouw
De verwachting is dat private kwaliteitsborging vanaf 1 januari 2017 gefaseerd ingevoerd zal worden. In 2015 voerden wij een
impactanalyse uit, waarin de gevolgen van de private kwaliteitsborging in beeld zijn gebracht. In 2016 gaan we met de uitkomsten
van deze analyse aan de slag en bereiden we ons voor op de invoering van de regeling vanaf 2017.

RUD
In 2015 heeft de Tweede Kamer de wet VTH vastgesteld. In deze wet zijn zaken op gebied van kwaliteitsborging en de
organisatievorm van de RUD geregeld. In 2016 zullen wij een verordening aan de raad voorleggen, waarin kwaliteitsnormen
worden vastgelegd op het gebied van milieu en – mogelijk - bouw. Eind 2015 zijn de uitkomsten bekend geworden van een
onderzoek naar de doorontwikkeling van de RUD. Eind 2015 en/of begin 2016 vindt besluitvorming over dit onderzoek plaats en
worden stappen gezet in de doorontwikkeling van de RUD. Deze doorontwikkeling gaat onder meer over de organisatievorm van
de RUD, de omvang van het takenpakket en de aanschaf en implementatie van een ICT ondersteuning bij de uitvoering hiervan.

GBLT
Per 1 januari 2014 is Zwolle toegetreden tot de gemeenschappelijke regeling GBLT. In de begroting 2015 hebben we u
geïnformeerd dat de implementatie nog niet volledig was afgerond. In 2015 heeft GBLT mede n.a.v. bevindingen van de
waarderingskamer en haar deelnemers een verbeterplan opgesteld. Belangrijke onderdelen van dit verbeterplan zijn het
wegwerken van achterstanden bij het team WOZ, verbeteren van de processen, zorgen voor aansluiting op diverse
basisregistraties en substantiële verbeteringen en vernieuwingen op het snijvlak van gegevens. Hierover bent u in 2015 apart
geïnformeerd. In 2015 is gestart met deze verbeteringen met als doel in 2016 conform te gaan werken. Hierdoor passen de
werkzaamheden die verricht dienen te worden door GBLT binnen de opgenomen bedragen in onze begroting 2016.
Per 1 januari 2015 zijn de KCC werkzaamheden overgegaan naar GBLT. Dit voorkomt onduidelijkheid bij de burger maar is ook
procesmatig een verbetering. In 2016 gaan we met GBLT in gesprek over de door GBLT gehanteerde dienstverleningsnormen.
Per 1 januari 2016 treden Dalfsen en Bunschoten toe tot de gemeenschappelijke regeling GBLT. Het aantal deelnemende
gemeenten komt hiermee op zes. Het aantal waterschappen komt door de fusie van Reest en Wieden en Groot Salland op vijf.

Bouwleges
In 2015 zien we tot nu toe een stijging van de aanvragen en dan met name bij aanvragen met een legesbedrag van boven de
€ 25.000. Hierdoor is de verwachting dat de totale bouwleges over 2015 een voordeel laten zien t.o.v. de eerste Berap 2015; de
totale verwachte opbrengst is momenteel € 2,8 mln. Dit is bijna € 1 mln. meer dan we in 2014 gerealiseerd hebben. Aangezien we
voorstellen de legestarieven voor 2016 niet te verhogen en het lastig is om nu te bepalen of deze opleving van de aanvragen
structureel is adviseren wij om de geraamde opbrengst bij PPN van € 2,75 mln. te handhaven.

Relevante kaderstellende nota's

•   Visie op dienstverlening aan inwoners en ondernemers: gastvrij en op maat (2015)
•   Kaders voor kanaalsturing (2012)
•   Meerjaren programma ICT 2016– 2020 (MPI)
•   Handhavingsnota 2011 – 2015
•   Landelijke handhavingsstrategie 2014
•   Vergunningen- en Handhavingsprogramma 2016




                                                               135
</pre>

====================================================================== Einde pagina 136 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 137 ======================================================================

<pre>Wat willen we bereiken en wat gaan we doen
 Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 De gemeente Zwolle behoort in 2020 tot de 10 meest gastvrije en best presterende gemeenten van Nederland als het gaat om
 dienstverlening aan inwoners en ondernemers.
 Streefdoel/indicator
 Doel: we versnellen onze dienstverlening zodat men nooit onnodig op ons hoeft te wachten
 De indicatoren hiervoor worden in 2015/2016 ontwikkeld
 Nulsituatie (2015)                             Norm van 2016                                Activiteiten
 -                                              -                                            •    Instellen van nieuwe servicenorm en
                                                                                                  versnellen van bestaande servicenorm
                                                                                                  voor 10 producten (waaronder de
                                                                                                  servicenorm voor het beantwoorden
                                                                                                  van e-mail)
                                                                                             •    We onderzoeken welke vergunningen
                                                                                                  versneld afgehandeld kunnen worden
                                                                                                  (dit heeft een relatie met private
                                                                                                  kwaliteitsborging)
 Streefdoel/indicator
 Doel: we heffen overbodige regelgeving op of gaan deze versoepelen. De ondernemer zal (eind 2017) ervaren dat onze regeldruk
 beduidend is verminderd
 Indicator: oordeel van ondernemers over de inspanning van de gemeente om regelgeving te vereenvoudigen en te versoepelen
 Nulsituatie (2014)                             Norm van 2016                                Activiteiten
 Score eind 2014: 5,9                           Score eind 2016: minimaal 6,4                Zie onder Passende regels

 Streefdoel/indicator
 Doel: we faciliteren en maken ruimtelijke initiatieven mogelijk. We streven er hierbij naar dat we bij een voorgenomen weigering altijd
 overleggen met de aanvrager.
 Indicator: de klanttevredenheid voor de dienstverlening van afdeling Fysieke Leefomgeving blijft boven 7,0
 Nulsituatie 2014                                Norm van 2016                                    Activiteiten 2016
 In 2014 was de klanttevredenheid 7,0            We meten dit weer in 2017                        •     Inzet ARI (adviseur ruimtelijke
 (deelproces aanvraag bouwvergunning) en                                                                plannen)
 7,1 (deelproces begeleiding en controle                                                          •     Faciliteren van vooroverleg over
 tijdens de bouw)                                                                                       plannen
                                                                                                  •     Doorontwikkeling klantgericht en
                                                                                                        integraal denken
 Streefdoel/indicator
 Doel: we gaan uit van de logica van de inwoner en ondernemer. In onze dienstverlening maken we creativiteit en oplossingsgericht denken
 tot speerpunt
 Indicator: in 2016 te ontwikkelen. Meting in 2017
 Nulsituatie 2015                                  Norm van 2016                             Activiteiten 2016
 Al enige jaren werken we aan DNA Zwolle,                                                    •    We ontwikkelen een aanpak voor het
 waarbij we de 4 V’s (vertrouwen, verbinding,                                                     verhogen van het toepassen van
 verantwoording en vakmanschap) betekenis                                                         creativiteit en oplossingsgericht
 hebben gegeven. Hierop voortbordurend                                                            denken in onze dienstverlening
 gaan we investeren in een houding van                                                       •    We onderzoeken of de teksten op de
 creatief en oplossingsgericht denken richting                                                    website goed leesbaar zijn voor de
 onze inwoners en ondernemers. We denken                                                          gemiddelde Zwollenaar
 hier aan intervisie, training en het betrekken                                              •    In de organisatie uitdragen van de
 van de stad.                                                                                     waarden van de visie op
                                                                                                  dienstverlening
 Streefdoel/indicator
 Doel: we verrassen onze klant met persoonlijke aandacht en maatwerk, waarbij we oog hebben voor de persoonlijke situatie van mensen
 Indicator: in 2016 te ontwikkelen. Meting bij inwoners en ondernemers in 2017
 Nulsituatie 2015                                  Norm van 2016                             Activiteiten 2016
 In de nieuwe visie op dienstverlening             -                                         •    Aanpak ontwikkelen voor het
 “Gastvrij en op maat” is maatwerk - naast                                                        verhogen van het toepassen van
 digitalisering - een speerpunt. Dit speerpunt                                                    maatwerk in onze dienstverlening
 is voor de organisatie nog niet de basis van                                                •    Het instellen van een extern platform
 handelen                                                                                         dienstverlening Zwolle en dit
                                                                                                  betrekken bij dit speerpunt
Relaties met andere programma’s
De ambities en doelstellingen op het gebied van dienstverlening worden ook in andere programma’s vertaald in concrete
inspanningen. Deze zijn m.n. terug te vinden in de programma’s 2, 5, 12 en 14.




                                                                        136
</pre>

====================================================================== Einde pagina 137 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 138 ======================================================================

<pre> Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 De gemeente Zwolle is in 2020 volledig gedigitaliseerd in haar dienstverlening.

 Streefdoel/indicator
 Doel: in 2017 kan een inwoner of ondernemer al zijn zaken met de gemeente Zwolle digitaal regelen. Waar nodig ondersteunen wij hen.
 Indicator: Zwolle scoort met haar digitale dienstverlening voor inwoners in 2020 een score van 90% in de meting door BZK / Deloitte van de
 “digitale volwassenheid” (voor ondernemers, zie programma 2).
 Nulsituatie 2015                                  Norm van 2016                                      Activiteiten 2016
 Meting 2014: Zwolle scoort 71,5%                  Zwolle scoort eind 2016 80%                        •    Digitale aanvragen voor alle producten
 (gemeenten van 100.000-300.000 inwoners                                                                   mogelijk maken
 scoren 69,0%)                                                                                        •    Website voldoet aan de web richtlijnen
                                                                                                      •    Op vragen via social media wordt
                                                                                                           conform servicenorm gereageerd
                                                                                                      •    Zie MPI programma 18
 Streefdoel/indicator
 Doel: inwoners en ondernemers maken steeds meer gebruik van het digitale kanaal.
 Indicator 1: de verdeling over de diverse dienstverleningskanalen van een mandje van 8 veelgevraagde producten
 Indicator 2: de verdeling van alle (geregistreerde) klantcontacten over de digitale en niet-digitale kanalen
 Nulsituatie 2015                                  Norm van 2016                                      Activiteiten 2016
 Indicator 1: Kanaalverdeling 2014                 We kunnen hiervoor nog geen norm                   We gaan in 2016 een pilot doen met het
 Post: 33%                                         aangeven                                           beantwoorden van vragen via Whatsapp.
 Balie: 22%                                                                                           Ambitie is om voor die beantwoording ook
 Telefoon: 8%                                                                                         een servicenorm af te spreken. Zo maken
 Digitaal: 37%                                                                                        we onze communicatie toegankelijker voor
                                                                                                      vooral jeugdige doelgroepen.
 Indicator 2: Klantcontacten 2014
 •     Digitaal: 60% (website en e-mail)
 •     Niet digitaal: 40% (post, balie, telefoon)
 Streefdoel/indicator
 Doel: Kwaliteit basisregistraties is op orde en Zwolle is aangesloten op alle onderdelen GDI.

 Nulsituatie 2015                                 Norm van 2016                                    Activiteiten 2016
 In 2015 zijn onze basisgegevens Personen,        In 2016 gaan medewerkers verplicht gebruik       •     Processen worden indien van
 Bedrijven en Adressen op orde gebracht. Er       maken van correcte basisgegevens                       toepassing aangepast. Verder worden
 is een hoge kwaliteit van de integrale           Personen (BRP), Bedrijven(NHR) en                      de beheerprocessen geïmplementeerd
 gegevenshuishouding bereikt. Verder zijn         Adressen(BAG). Daarbij hoort de                        om de betreffende basisgegevens op
 procedures ontwikkeld om onze gegevens           terugmelding in het geval er zich                      orde te houden
 op orde te houden.                               onvolkomenheden voordoen in de                   •     Afronden NUP. Het landelijk Nationaal
                                                  betreffende basisgegevens. Privacy is een              UitvoeringsProgramma (NUP) is
                                                  belangrijke randvoorwaarde.                            gestopt per 1 januari 2015 maar is
                                                                                                         inhoudelijk nog niet volledig
                                                                                                         uitgevoerd. We werken o.a. aan
                                                                                                         Antwoord voor bedrijven en aan
                                                                                                         Berichtenbox Personen. Deze laatste
                                                                                                         sluiten we aan via de Enterprise
                                                                                                         ServiceBus (ESB)
 Streefdoel/indicator
 Doel: we houden onze dienstverlening op het kanaal digitaal op niveau.
 Indicatoren: de klanttevredenheid op kanaal digitaal scoort minimaal 7,5 en we streven naar een 8,0
               we voldoen aan de web richtlijnen 2.0
 Nulsituatie 2015                                 Norm van 2016                                 Activiteiten 2016
 Klanttevredenheid website / digitaal loket in    Score voor website/digitaal loket handhaven   •    We ontwikkelen een klantmeting
   e
 1 helft 2015: 7,7                                en waar mogelijk verbeteren                        webcare en social media
                                                                                                •    Implementatie ”Siteimprove” software
 V.w.b. de web richtlijnen, dit kunnen we op                                                         zodat content voldoet aan de web
 dit moment nog niet meten. Zie onder                                                                richtlijnen
 activiteiten en onder toelichting                                                              •    Laten uitvoeren van een Audit of we
                                                                                                     voldoen aan de web richtlijnen

Toelichting
Voor wat betreft toegankelijkheid van de website passen we de Web richtlijnen toe op www.zwolle.nl. Waar dit vanwege technische
beperkingen nog niet mogelijk is, geeft de gemeente uitleg. Dit is beschreven in www.zwolle.nl/toegankelijkheid. Hiermee voldoet
de gemeente aan de ‘pas toe leg uit’-voorwaarde die aan de gemeentelijke website wordt gesteld.

In de MPI (Meerjaren programma ICT 2016– 2020) (zie programma 18) is geld gereserveerd voor dienstverleningsprojecten die de
digitale dienstverlening verbeteren (basis op orde) of leiden tot innovatieve dienstverlening.




                                                                         137
</pre>

====================================================================== Einde pagina 138 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 139 ======================================================================

<pre> Doelstellingen/maatschappelijke effecten
 De basis van de gemeentelijke dienstverlening is op orde (zie de waarden Orde & structuur en Veilig & beschermd in de Visie op
 dienstverlening aan inwoners en ondernemers van 2015; Gastvrij en op maat)
 Streefdoel/indicator
 Doel: we houden onze dienstverlening op de kanalen op niveau. We maken het kanaal post op termijn overbodig
 Indicatoren: de klanttevredenheid op de kanalen balie, telefoon en e-mail scoort minimaal 7,0
              het aantal brieven / poststukken dat we ontvangen (inkomende post)
 Nulsituatie 2015                                 Norm van 2016                                Activiteiten 2016
 Klanttevredenheid balie 2013: 7,9                Niveau vasthouden                            In 2016 voeren we
                                                                                               klanttevredenheidsonderzoeken uit op de
 Klanttevredenheid telefoon (2014): 7,3           Niveau vasthouden                            kanalen balie, telefoon, e-mail en website /
                                                                                               digitaal loket
 Klanttevredenheid e-mail (2014): 7,4             Niveau vasthouden
                                                                                               Eind 2015 zijn er nog
                                                                                               klanttevredenheidsonderzoeken op kanaal
                                                                                               e-mail en op telefoon
                           e
 Inkomende poststukken: 1 helft 2015:                                                           Implementatieplan voor digitalisering post
 67.000                                                                                         wordt najaar 2015 geactualiseerd en vanaf
                                                                                                2016 uitgevoerd

 Doel: we verwerken persoonsgegevens op passende en transparante wijze. Het streven daarbij is te voldoen aan de geldende regelgeving

 Indicator: ·We overwegen om in 2017 een audit uit te laten voeren naar onze verwerking van persoonsgegevens.
 Nulsituatie 2015                                Norm 2016                                     Activiteiten 2016
 We zijn gestart met acties om medewerkers       -                                             •    Voorzetten vergroten bewustzijn van
 meer bewust te maken van de kansen en                                                              zorgvuldig omgaan met data
 risico’s van het werken met                                                                   •    Goed positioneren van de (interne)
 (persoonsgevoelige) data                                                                           Functionaris Gegevensbescherming
 Streefdoel/indicator
 Doel: Klachten en bezwaren willen we tijdig en zoveel mogelijk informeel behandelen.

 Nulsituatie 2015                               Norm van 2016                                   Activiteiten 2016
 Bezwaarschriften 1e helft 2015:
 90% binnen de wettelijke termijn               95% binnen de wettelijke termijn behandeld      Voortzetten en waar mogelijk intensiveren
 afgehandeld                                    40% informeel afgehandeld                       van de bestaande praktijk.
 50% zonder hoorzitting afgehandeld

 Klachten 1e helft 2015:
 98% binnen de wettelijke termijn behandeld     90% binnen 6 weken behandelt, waarvan        Voortzetten en waar mogelijk intensiveren
 80% binnen 6 weken behandeld                   40% binnen 2 weken.                          van de bestaande praktijk.
 30% binnen 2 weken behandeld                   65% informeel afgehandeld.
 86% informeel afgehandeld
 Streefdoel/indicator
 Doel: de behandeltermijnen voor vergunningaanvragen zijn in Zwolle gemiddeld korter dan de wettelijke termijnen en het streven is om alle
 vergunningen die digitaal worden aangevraagd ook digitaal te verlenen
 Indicator: behandeltermijn per vergunning
 Indicator: % van de digitaal aangevraagde vergunningen dat ook digitaal wordt verleend
 Nulsituatie 2015                               Norm 2016                                    Activiteiten 2016
 Op dit moment hebben we hierover geen                                                       inzicht verkrijgen in de doorlooptijd van de
 betrouwbare informatie                                                                      aanvragen door:
                                                                                             •      implementatie zaakgericht werken
                                                                                             •      stuurinformatie inrichten op o.a.
                                                                                                    doorlooptijden en het prognosticeren
                                                                                                    van de vraag
                                                                                             •      doorontwikkeling digitalisering
                                                                                                    vergunningenproces
 Streefdoel/indicator
 Indicator: maximaal 1% van de vergunningen wordt van rechtswege verleend

 Nulsituatie 2015                               Norm 2016                                       Activiteiten 2016
 Maximaal 1% van de vergunningen is van         Minder dan 1 % van de vergunningen wordt        Dagelijkse sturen op voortgang vergunning
 rechtswege verleend                            van rechtswege verleend.                        proces


Relaties met andere programma’s
De ambities en doelstellingen op het gebied van dienstverlening worden ook in andere programma’s vertaald in concrete
inspanningen. Deze zijn m.n. terug te vinden in de programma’s 2, 5, 12 en 14.




                                                                      138
</pre>

====================================================================== Einde pagina 139 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 140 ======================================================================

<pre>B: Financieel deel
Budget o.b.v. bestaand beleid                                              Rekening            Begroting               Meerjarenraming
                                                                                   2014        2015        2016      2017      2018       2019
Lasten                                                                           32.625       26.091       9.918    9.933      9.945     9.961
Baten                                                                            14.806       15.977       6.053    6.053      6.053     6.053
Resultaat voor bestemming                                                       -17.819      -10.114     -3.865     -3.880    -3.892     -3.908
Reservemutaties:                                                                  3.261         -565
reserve verkiezingen                                                                                        -145
reserve verplichtingen APPA                                                                                 100
egalisatiereserve rijbewijzen/eigen verklaringen                                                             56
reserve begraafplaatsen                                                                                      26
reserve rechtspositionele verplichtingen PZ                                                                  18
Resultaat na bestemming                                                         -14.558      -10.679     -3.810     -3.880    -3.892     -3.908



Toelichting verschil 2016 t.o.v. 2015:
Een groot deel van de lasten en baten is overgeheveld naar het programma bedrijfsvoering. De bijdrage in de bestuurskosten
van de GGD zijn samengevoegd met de overige bijdragen aan de GGD en geraamd onder programma inwonersondersteuning.
De opbrengst bouwleges is met € 0,5 mln. verlaagd en de bezuinigingen op communicatie (zie onderstaand overzicht) zijn verwerkt.



Toelichting mutaties meerjarenraming:
vrijvallende kapitaallasten                                                                                              2          7       13
lasten stadsuitbreiding                                                                                                -17         -34     -56



Bezuinigingen bij begroting 2015:
Communicatie                                                                                                 40        40          40       40



Bezuinigingen PPN 2016-2019:
Dienstverlening en communicatie                                                                              50        50          50       50



Structurele bestedingen PPN 2016-2019:
Regionalisering (zie ook programma economie)                                                                -109       -65         -65     -65



Incidentele bestedingen PPN 2016-2019:
Digitalisering gemeentelijke publicaties                                                                     -32
Bouwleges                                                                                                   -500     -500



Financiële structuur lasten en baten bestaand beleid (bedragen x € 1.000)




                                                                     139
</pre>

====================================================================== Einde pagina 140 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 141 ======================================================================

<pre>Aandeel beïnvloedbare lasten in totale lasten programma (bedragen x € 1.000)




                                                         140
</pre>

====================================================================== Einde pagina 141 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 142 ======================================================================

<pre>Programma 17A Exploitatie gronden

A. Beleidsdeel
Visie

Het grondbeleid van de gemeentelijke overheden is volop in beweging en er gebeurt veel in het ruimtelijk-fysiek domein. De
hoofddoelstelling van het grondbeleid zal evenwel niet veranderen: grondbeleid ondersteunt de ruimtelijke ontwikkeling van de
stad, zowel in uitleggebieden als bij de herontwikkeling van de bestaande stad. De hoofddoelstelling is en blijft om binnen de
gestelde doelen van ruimtelijke ordening en beleidssectoren te komen tot realisatie van de gewenste verandering van het
grondgebruik voor verschillende functies. De missie is om direct en indirect met inzet van financiële en juridische instrumenten bij
te dragen aan een evenwichtige en duurzame ontwikkeling van Zwolle in kwaliteit en kwantiteit.
In de verplichte paragraaf 6 Grondbeleid is een uitgebreide toelichting opgenomen.

Ontwikkelingen

In de verplichte paragraaf 6 Grondbeleid wordt nader ingegaan op ontwikkelingen die de gemeentelijke grondpositie beïnvloeden.
Dit zijn:

    •    Omgevingswet / omgevingsvisie
    •    Actualiseren van de structuurvisie
    •    Grondbeleid nieuwe stijl
    •    Ladder duurzame verstedelijking
    •    Vennootschapsbelasting
    •    Aanscherping BBV regels
    •    Macro-economische ontwikkelingen
    •    Vastgoedontwikkelingen lopende projecten
    •    Tussentijdse MPV

Relevante kaderstellende nota's

•   MPV 2015
•   Grondprijzennota 2015
•   Nota grondbeleid
•   Nota grondvoorraad beleid


Wat willen we bereiken en wat gaan we doen

Het programma grondexploitaties is faciliterend aan de verschillende programma's zoals onder andere volkshuisvesting en sociaal
domein. Deze visie wordt financieel vertaalt in het kopje "Tussentijdse MPV" in de verplichte paragraaf 6 Grondbeleid.




                                                                 141
</pre>

====================================================================== Einde pagina 142 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 143 ======================================================================

<pre>B: Financieel deel
Budget o.b.v. bestaand beleid                                       Rekening            Begroting                 Meerjarenraming
                                                                            2014        2015         2016       2017          2018     2019
Lasten                                                                    40.048      54.042      43.761      43.761         43.761   43.761
Baten                                                                     35.349      52.020      42.081      42.081         42.081   42.081
Resultaat voor bestemming                                                 -4.699       -2.022       -1.680     -1.680        -1.680   -1.680
Reservemutaties:                                                             458       1.926
algemene reserve vastgoed                                                                           1.459
reserve toekomstige exploitatie gronden                                                               293
Resultaat na bestemming                                                   -4.241          -96          72      -1.680        -1.680   -1.680



Toelichting verschil 2016 t.o.v. 2015:
De budgetten voor de grondexploitaties zijn gebaseerd op de MPV 2015. Er heeft een geringe verschuiving van overheadlasten
naar het programma bedrijfsvoering plaatsgevonden en de rentetoevoeging aan de voorziening vastgoed is toegenomen.



Financiële structuur lasten en baten bestaand beleid (bedragen x € 1.000)




                                                                    142
</pre>

====================================================================== Einde pagina 143 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 144 ======================================================================

<pre>Aandeel beïnvloedbare lasten in totale lasten programma (bedragen x € 1.000)




                                                         143
</pre>

====================================================================== Einde pagina 144 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 145 ======================================================================

<pre>Programma 17B Vastgoedmanagement

A. Beleidsdeel
Visie

De gemeente Zwolle is eigenaar van circa 370 gebouwde vastgoedobjecten in de stad. Zij is hiermee één van de kernspelers op de
Zwolse vastgoedmarkt. Het gemeentelijk vastgoedbezit en onderhavig programma staan niet op zichzelf. De gebouwen die
onderdeel uitmaken van de gemeentelijke vastgoedportefeuille staan ten dienste van centrale gemeentelijke doelstellingen:

•   Het stimuleren en mede mogelijk maken van de ontwikkeling van de stad. In dit kader zijn meerdere dimensies te
    onderscheiden: ruimtelijk, sociaal, economisch en cultureel.
•   Het bieden van huisvesting aan maatschappelijke doelgroepen en activiteiten en de eigen gemeentelijke organisatie.
•   De creatie van maatschappelijk (ondersteuning activiteitenprogramma’s) en financieel rendement (huurrevenuen, opbrengst
    door verkoop en herontwikkelingen).

De realisatie van bovenstaande doelstellingen vergt een effectieve, efficiënte en duurzame inzet van de gemeentelijke
vastgoedportefeuille. Vraag en aanbod van accommodaties moeten continu en optimaal op elkaar worden afgestemd, de kwaliteit
van de gebouwen moet worden geborgd en financiële prestaties dienen te worden gemonitord en geoptimaliseerd. Dergelijke
aspecten vormen de kern van het gemeentelijke vastgoedmanagement. Deze kern is vastgelegd in de door de raad in 2013
vastgestelde Nota Vastgoedmanagement.

De afgelopen jaren is ingezet op een verdere professionalisering van het gemeentelijke vastgoedmanagement. We hebben goede
stappen gezet en zijn steeds meer in control. In 2016 zetten we deze lijn c.q. strategie voort.

Ontwikkelingen

Meerjaren Prognose Gebouwen (MPG)
•   In het voorjaar van 2015 is er voor het eerst een (voorlopige) MPG opgeleverd aan de raad.
•   Deze MPG is in het kader van de behandeling van onderhavige programmabegroting doorontwikkeld tot een definitieve
    prognose voor de periode 2016 tot en met 2019. De uitkomsten van de MPG zijn vastgelegd in een separaat voorstel aan de
    raad.
Verkoop
•   De raad heeft eind 2014 ingestemd met de verkoop van 26 panden. Eerder in 2014 was al ingestemd met de verkoop van nog
    eens 9 panden. Circa 30 van deze 35 panden maken momenteel onderdeel uit van een verkoopprocedure of zijn al verkocht.
    Ten aanzien van 5 gebouwen is besloten deze (voorlopig) niet te verkopen. Redenen hiervoor: verkoop blijkt als gevolg van
    specifieke situaties (nog) niet mogelijk of renderend en één pand is opnieuw verhuurd
•   Het is de verwachting dat in 2016 van de lijst van 35 panden circa 15 tot 20 gebouwen worden verkocht. Dit is exclusief de
    circa 10 gemeentelijke gebouwen die worden ingezet ten behoeve van de versnellingsactie sociale woningbouw.
•   Verkoop levert per saldo een incidentele boekwinst op die na ombuiging naar een structurele begrotingspost kan worden
    ingezet ter verbetering van het Resultaat Verhuurde Panden.

Proactief leegstandsmanagement
•   We werken hard aan de reductie van de leegstand binnen onze vastgoedportefeuille. Diverse inspanningen beginnen hun
    vruchten af te werpen. De leegstand was een jaar geleden nog circa 25.000 m². Als gevolg van verscheidene verkopen
    (waaronder het Ecodrome), sloop (Hanzebad) en nieuwe verhuur van panden (bijvoorbeeld Cultuurhuis) bedraagt de
    leegstand op 1 september 2015 circa 12.500 m² (circa 5%), waarvan circa 75% binnen de portefeuille verhuurde panden en
    25% in de NNIEGG. Dit betekent een reductie van 50% in één jaar tijd.
•   De voorgenomen en door de raad geaccordeerde verkopen resulteren in 2016 en 2017 in oplossing van nog eens circa 9.000
    m² leegstand. De resterende leegstand van circa 3.500 m² is gesitueerd in panden die we in eigendom houden. Voor circa
    3.000 m² leegstaand vastgoed ontwikkelen we op dit moment plannen of zijn we in gesprek met potentiële nieuwe huurders

Verhuur
•   We hebben fors ingezet op oplossing van de leegstand in panden die wij in eigendom houden of waarvoor we zelf nog een
    lopend huurcontract hebben. Voorbeeld hiervan is het Cultuurhuis. Naar het zich laat aanzien is het leegstandsprobleem in dit
    gebouw in 2016 grotendeels opgelost. De verwachte herinvulling van de leegstaande ruimten in diverse panden resulteert in
    een extra huuropbrengst van circa € 180.000 vanaf 2017.
•   Tegelijkertijd is er ook een risico op huuropzeggingen. We zijn op dit moment met enkele huurders in gesprek met als insteek
    aflopende huurcontracten te vernieuwen of open te breken en te verlengen. De financiële consequenties van deze overleggen
    en nieuwe/aangepaste contracten zijn nog niet inzichtelijk.




                                                               144
</pre>

====================================================================== Einde pagina 145 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 146 ======================================================================

<pre>Gemeentelijk vastgoed als tijdelijke woonruimte
•  De gemeenteraad heeft op 18 november 2013 bij de behandeling van de Nota Vastgoedmanagement met algemene stemmen
   de motie “Gemeentelijk vastgoed wordt woonruimte” aangenomen. Door middel van deze motie verzocht de raad het college
   onderzoek te doen naar mogelijkheden om leegstaand gemeentelijk vastgoed te transformeren naar (tijdelijke) woonruimte.
•  De motie heeft geleid tot een aanpassing van het werkproces binnen het Programma Vastgoedmanagement. Bij elke nieuwe
   leegstandssituatie wordt allereerst bekeken of het gebouw in kwestie (tijdelijk) kan worden getransformeerd tot (tijdelijke)
   woningen.

Verduurzaming
•   In het voorjaar van 2015 heeft de raad het plan van aanpak verduurzaming gemeentelijk vastgoed vastgesteld. Het betreft een
    onderzoek naar de wijze waarop de gemeente de verduurzaming van haar eigen vastgoed kan professionaliseren. In dat
    onderzoek wordt ook aandacht besteed aan het fenomeen Esco (=Energie Service Companies): marktpartijen bieden allerlei
    diensten aan om vastgoed te verduurzamen.
•   Vlak na de vaststelling van het plan van aanpak zijn we benaderd door de provincie Overijssel om mee te doen aan een
    onderzoek naar een zogenaamde Publieke Esco. Dit past uitstekend in ons plan van aanpak. Samen met de gemeenten
    Almelo, Deventer, Hengelo, Olst-Wijhe, de provincie en het Energiefonds Overijssel, onderzoeken we of via samenwerking en
    het eventueel oprichten van een P-Esco het maatschappelijk vastgoed in Overijssel voortvarend zou kunnen worden
    verduurzaamd. Het onderzoek is eind 2015/begin 2016 afgerond en past in de tijdsplanning van ons eigen plan van aanpak,
    zodat we de resultaten mee kunnen nemen.

Onderhoud
•  Het jaarlijks beschikbare budget voor zowel het dagelijks onderhoud als het planbaar meerjaren onderhoud staat al enige tijd
   onder druk. Bij de vorige programmabegroting werd aangekondigd dat naar verwachting in 2017/2018 het moment wordt
   genaderd dat onderhoudsreserves zijn uitgeput. Door optimalisering hebben we dit moment naar verwachting opgerekt naar
   2020/2021. We blijven de reserves monitoren en doen waar nodig en mogelijk voorstellen voor verdere optimalisering.

Projecten
•   Er worden in 2016 diverse projecten afgerond, voortgezet of gestart. Bij afronding is te denken aan de verbouw van de
    Burgemeester Drijbersingel 11 en de verbouwing van de eerste verdieping in het Cultuurhuis ten behoeve van een nieuwe
    huurder. Ook wordt het traject asbestsanering en aanpassingen Celecomplex afgerond.
De verbouwing en asbestsanering van de nieuwe hoofdlocatie van de Stadkamer neemt in ieder geval geheel 2016 in beslag en
wordt naar verwachting in 2017 afgerond.

Relevante kaderstellende nota's

•   Meerjaren Prognose Gebouwen 2016-2019 (2015)
•   Nota Vastgoedmanagement (2013)
•   PPN 2016-2019
•   Meerjaren Prognose Vastgoed (2014)
•   Nota Grondprijzen (2015)
•   Nota Wijkaccommodaties (2012)
•   Gemeentelijk verhuurbeleid (1987)
•   Masterplan Onderwijshuisvesting (2010)
•   Masterplan Sportaccommodaties (2009)
•   Nulmeting Sportaccommodaties (2011)




                                                              145
</pre>

====================================================================== Einde pagina 146 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 147 ======================================================================

<pre>B: Financieel deel
Budget o.b.v. bestaand beleid                                                Rekening          Begroting               Meerjarenraming
                                                                                    2014       2015        2016      2017          2018    2019
Lasten                                                                            10.535      9.735      9.761     10.972     10.818      10.773
Baten                                                                             11.532     10.552     11.548     11.548     11.548      11.548
Resultaat voor bestemming                                                            997        817      1.787        576           730     775
Reservemutaties:                                                                                  -6
reserve meerjarig onderh.verhuurde eigendommen                                                               74
reserve kapitaallasten Morsestraat                                                                           21
reserve Almeloos kanaal                                                                                       9
Resultaat na bestemming                                                              997        811      1.891        576           730     775



Toelichting verschil 2016 t.o.v. 2015:
De toename van het voordelig resultaat op de exploitatie verhuurde panden is voor een groot deel het gevolg van een verschuiving
van de overheadkosten naar het programma bedrijfsvoering. Daarnaast zijn incidentele nadelen op de exploitatie afgedekt middels
incidentele baten.



Toelichting mutaties meerjarenraming:
Vrijvallende kapitaallasten                                                                                         -1.211     -1.057     -1.012




Financiële structuur lasten en baten bestaand beleid (bedragen x € 1.000)




                                                                      146
</pre>

====================================================================== Einde pagina 147 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 148 ======================================================================

<pre>Aandeel beïnvloedbare lasten in totale lasten programma (bedragen x € 1.000)




                                                         147
</pre>

====================================================================== Einde pagina 148 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 149 ======================================================================

<pre>Programma 18 Bedrijfsvoering

A. Beleidsdeel
Ontwikkelingen en visie

De raad heeft medio 2015 besloten tot de instelling van een programma bedrijfsvoering. Dit komt in de plaats van de verplichte
pargraaf bedrijfsvoernig. Het programma functioneert als het integrale programma bedrijfsvoering om ontwikkelingen, beleid,
doelen en indirecte kosten te begroten, bewaken en te verantwoorden. Deze integrale sturing is noodzakelijk om de effecten van
de doorgaande lijn van flexibilisering en krimp van de ambtelijke ondersteuning te verwerken in een passende stabiele
ondersteuning. Doel is een permanente optimale verhouding tussen de ondersteunende en de primaire processen.
Het programma bedrijfsvoering is in ontwikkeling om uiteindelijk over 2 jaar een goede basis te vormen voor sturing en afweging
van onze strategie, doelen, indicatoren en budgetten.

Voor begroting 2016 wordt het ankerpunt gevonden inde bedrijfsvoeringsnota 2014-2017, zoals het college die eind 2013 heeft
vastgesteld. De raad is hierover geïnformeerd. De bedrijfsvoeringsnota 2014-2017 is geënt op ontwikkelingen in onze samenleving
die onze inzet vragen de komende jaren. De vorming van de netwerksamenleving, de taakuitbreiding in het sociaal domein, de
ontwikkeling van onze ingezette lijn met onze frontoffice en (digitale) dienstverlening zijn hier de belangrijkste elementen.
Budgettair betekent de instelling van dit programma dat alle overige programma’s niet meer met indirecte kosten worden belast.

Op weg naar een samenlevingsgerichte organisatie

De ontwikkelingen in de samenleving en de veranderende rol van onze organisatie dwingen ons verder te ontwikkelen tot een
flexibele organisatie die integraal werkt vanuit een samenlevingsgerichte houding. Deze ambitie wordt de komende tijd verder
uitgewerkt, gestimuleerd en in de praktijk gebracht.
De opgaven voor en vanuit de stad zijn leidend voor de vormgeving van onze bedrijfsvoering zonder dat deze een doel op zich
vormt. De vormgeving, en ook de grootte, is als gevolg hiervan geen doel op zich. In 2015 is een proces van
organisatieontwikkeling in gang gezet en de koers vastgesteld. In de ontwikkeling naar een samenlevingsgerichte organisatie zijn
onze betekenis en toegevoegde waarde voor de stad belangrijke richtsnoeren. Tegen dit licht voeren we het programma Initiatiefrijk
Zwolle, zetten we in op de verdere implementatie van DNA en op diversiteit in de organisatie. Centraal in onze sturing staan
samenlevingsgerichtheid, flexibiliteit en integraliteit.

Initiatiefrijk Zwolle
Het doel van het programma Initiatiefrijk Zwolle is om aan te sluiten bij de kracht van Zwolle samen te werken met en aan de
initiatieven uit de stad. Aan de hand van 'action learning’ worden lessen verankerd in houding, gedrag en (samen)werkwijze.
Professionals bepalen steeds bewust hun rol: loslaten waar het kan, dan weer stimuleren, faciliteren of regisseren en als het niet
anders kan. We ondersteunen dit met coaches on the job. Zij oefenen hun vaardigheden in het dagelijkse werk en fungeren als
levende ‘voorbeelden’. We willen dit ondersteunen dit passende beleidsinstrumenten, regels en procedures. Met Initiatiefrijk
Zwolle geven we in houding en gedrag betekenis aan de Zwolse waarden vertrouwen, vakmanschap, verantwoordelijkheid en
verbinding: ons DNA.

Gedragsverandering heeft tijd nodig, we maken de beweging van bewust onbekwaam, naar bewust bekwaam. We blijven ons
richten op de verdere integratie in het werk en duurzame gedragsverandering op individueel, team- en leiderschapsniveau en dit
zetten we door.

In de verbinding met de samenleving werken we ook aan diversiteit in onze organisatie, de mate waarin we de samenleving
weerspiegelen. Dat betekent ook verjongin. In 2015 is besloten om in 2015 minimaal 10 jongeren <30 jaar aan te stellen. Hieraan
is een (budgetneutrale) variant van een ‘generatiepact’ gekoppeld, voor medewerkers van 60 jaar en ouder.
Daarnaast richten we ons op het aantrekken of detacheren van mensen uit o.a. Wajong en WSW en mensen met een functionele
arbeidsbeperking, onder de vlag van ‘inclusief werkgeverschap'. Dit doen we onder meer door het creëren van
werkervaringsplaatsen. In de herfst van 2015 zal besloten worden welke resultaten (in aantallen) we hierop in 2016 willen boeken,
naast de minimale verplichting gestuurd vanuit de Participatiewet en de Wet banenafspraak.
Ook zetten we in op Sociaal opdrachtgeverschap, waarin we van onze onderaannemers vragen om inhoud te geven aan
duurzaam inclusief werkgeverschap. Dit gaat verder dan de SROI[1]-paragraaf bij inkoop. Voor het helpen van werkgevers bij het
realiseren van de SROI-paragraaf is een intern programmacoördinator aangesteld, die bij alle aanbestedingstrajecten vanaf het
begin betrokken is, zodat afspraken helder vastgelegd worden en monitoring kan plaatsvinden. Zo brengt de gemeente als
werkgever de inclusieve arbeidsmarkt in praktijk.




                                                                148
</pre>

====================================================================== Einde pagina 149 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 150 ======================================================================

<pre>Flexibiliteit en mobiliteit
Met een flexibele arbeidsorganisatie anticiperen we op de steeds sneller veranderende omgeving. Een optimale interne flexibiliteit,
waar nodig aangevuld met inhuur. We zetten aanhoudend in op het talent van onze mensen en passen zoveel mogelijk het
principe toe van ‘de juiste man/vrouw op de juiste plek(ken) op het juiste moment’.
De inzet van inhuur is aanvullend op de interne flexibiliteit. Inhuur zetten we in voor (incidentele) taken waarvoor de organisatie
onvoldoende kennis en expertise in huis heeft en voor taken waar (voortdurende) onzekerheid is over de hoeveelheid, duur,
inhoud en financiering van (toekomstig) werk. Hierin zijn we terughoudend. Sinds 2012 (€ 9 mln.) neemt de inhuur gestaag en
significant af. De inhuur krimpt meer dan de eigen organisatie krimpt. Voor 2016 verwachten we een stabilisering van de inhuur op
het niveau van 2015, namelijk 7,0 mln. Met de inzet van de marktplaats Talentenregiohuurtin.nl en frequente aanbestedingen van
inhuur (o.a. uitzendkrachten) werken we aan een daling van de tarieven voor externe inhuur.

Met strategische personeelsplanning anticiperen we op mobiliteit van en door medewerkers. We trekken hierin samen op met
partners uit de stad en de Talentenregio. De (toegestane) formatie stabiliseert rond de 824 fte (exclusief 85 fte SSC).
Het aantal bovenformatieven op basis van het sociaal beleidskader (formele organisatieveranderingen) daalt gestaag. In 2016
wordt deze van 8,2 naar 7,2 fte teruggebracht. De bovenformatieven zijn allen actief.
De organisatie kiest er daarnaast voor om zich zoveel mogelijk organisch te ontwikkelen (leidend tot minder toegestane formatie),
gecombineerd met het bieden van kansen aan medewerkers om zich op de interne arbeidsmarkt te bewegen en te ontwikkelen. Er
wordt gestuurd op de inherente spanning tussen het bieden van deze ontwikkelingskansen en het vinden van dekking. Het in te
voeren functiehuis HR21 (VNG) maakt het proces rondom inzet en functievorming flexibeler. De implementatie van HR21 wordt in
september 2016 geheel afgerond.

We maken systemen van bedrijfsvoering ‘lichter’ en passender. In 2016 is de managementstructuur aangepast en diverse interne
‘regels en wetten’ worden aangepast.
Medewerkers moeten tijd- en plaats onafhankelijk kunnen werken, passend bij de aard van het werk: het nieuwe werken. Het
flexibele kantoorconcept is geïmplementeerd met zo min mogelijk bouwkundige aanpassingen. Met de verbouwing van het
Stadskantoor en het afstoten van De Lure daalt het aantal werkplekken van ruim 1100 naar circa 650 werkplekken, wat neerkomt
op een flexfactor van 0,7. Voor de aanpassingen aan het stadhuis is het streven om de door de raad besloten hoogte van de
structurele lasten in een aangescherpte aanbesteding te realiseren. Dit kan later dan gepland plaatsvinden, indien de voorstellen
met betrekking tot bibliotheek worden aangenomen.

Regionaal SSC
De Gemeenschappelijke Regeling Shared Services Centre verzorgt sinds 2014 de inkoopadvisering, het ICT-beheer en de
personeelsadministratie van Zwolle, Kampen en de provincie Overijssel. De formatie van het SSC is eind 2014 85 fte. De
Gemeente Zwolle is gastwerkgever. Ook in 2016 zal de harmonisatie van processen en integratie van teams en de rollen van de
drie partners (het zogeheten demandmanagement) verder uitgewerkt worden. Verder zal 2016 in het licht staan van het al dan niet
toetreden van twee nieuwe partners en de eventuele besluiten die de raad neemt (samen met twee huidige partners) naar
aanleiding van haar bespreking van het rapport van de Rekenkamers van Zwolle en Kampen.

De ontwikkeling van de frontoffice in een partnergerichte samenwerking
De nieuwe visie op dienstverlening is in juni door het college vastgesteld. Die visie bevat 2 strategische doelen.
De gemeente Zwolle behoort in 2020 tot de 10 meest gastvrije en best presterende gemeenten van Nederland als het gaat om
dienstverlening aan inwoners en ondernemers. En de Gemeente Zwolle is in 2020 volledig gedigitaliseerd in haar dienstverlening.
Dat heeft effecten op de bedrijfsvoering. De verantwoordelijkheid voor de kanalen (balie, telefoon, e-mail en internet) zijn
samengevoegd. Het KCC functioneert steeds meer als frontoffice voor alle vragen. De website is steeds behulpzamer bij
standaardvragen, voor complexere vragen (telefoon, mail) verwijst het KKC steeds vaker ook door naar andere partners. In 2016
gaan we verder met de conclusies die we de 2e helft van 2015 trokken met betrekking tot de haalbaarheid van het toepassen van
geavanceerde spraakherkenning op 14038. In 2016 wordt de scanstraat wordt onderdeel van postregistratieproces van het KCC.

Financiële sturing
Hier zijn activiteiten gericht op het vinden van nieuwe werkwijzen van sturing. In 2016 zal een nieuwe
verantwoordelijkheidsverdeling als gevolg van de organisatieontwikkeling worden ingesteld. Ook zal in 2016
managementinformatie gebruiksvriendelijk aangeboden worden, afhankelijk van de uitkomsten van een pilot en een sluitende
businesscase. In 2016 wordt onderzocht of het proces waarmee begrotingswijzigingen tot stand komen en verwerkt worden
substantieel verbeterd kan worden qua overzicht en transparantie. De informatievoorziening van de beleidscyclus wordt verbeterd.
(waaronder een ‘doorkliksysteem). De vereenvoudiging in de systemen zal ook leiden tot een verlichting van administratieve
werkbelasting.
Ook de verbeterde sturing op Verbonden partijen zal in 2016 tot stand komen.
De beheersing van de financiële stromen in het sociaal domein blijft in 2016 de nodige inzet vragen
De betaaldiscipline van facturen zal ook in 2016 extra aandacht blijven krijgen. We streven ernaar dat over 2016 85% ( 2014 79%)
van de facturen binnen 30 dagen wordt betaald, gerekend vanaf factuurdatum. Gerekend vanaf ontvangstdatum streven we naar
90% (2014 85%). Risico hierbij is de nieuwe administratieve last bij de nieuwe taken in het sociaal domein.

Informatie delen, beheren en beveiligen in de netwerkorganisatie
Onze inzet om de opgaven vanuit de stad adequaat in te vullen vragen in toenemende mate strategie en afweging bij de
informatievoorziening. De komst van taken sociaal domein, het inspelen op het gebruik van social media, de digitale
dienstverlening, papierloos werken, lean processing, databeheer maar ook het aanbod van betere automatiseringsfaciliteiten
stellen fundamenteel andere eisen aan onze werkwijze.

                                                                149
</pre>

====================================================================== Einde pagina 150 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 151 ======================================================================

<pre>De laatste jaren heeft informatiebeveiliging veel aandacht gekregen, de basis op orde. De samenwerking in het sociaal domein
stelt de komende jaren eisen aan privacy en informatievoorziening. Daar waar anderen taken voor ons verrichten, stellen we eisen
aan de uitwisseling en het beheer in relatie tot kwaliteit en beveiliging.

Nu veel ‘standaard’ primaire processen geheel ‘digitaal’ werken vragen ook onze ondersteunende processen, evenals de projecten
onze aandacht. Zoals gesteld in de Digitale Agenda 2020 van de VNG zijn de speerpunten eenmalige vastlegging,
terugvindbaarheid en archivering. Ook de basisregistraties worden verder ingevoerd en verbeterd.
Bij het SSC gaan we de gezamenlijke ICT uniformeren ten behoeve van de schaalbaarheid, continuïteit en onderhoud.
Big data en open data de stelselherziening van de Omgevingswet vragen ook de nodige inzet.

Beschikbaarheid van Big data biedt kansen om op en efficiënte wijze gebruik te maken van al beschikbare gegevens. Er wordt
onderzocht op welke beleidsterreinen Big data ingezet kan worden, en de daarbij behorende voorwaarden zoals kwaliteitsnormen,
aggregatieniveau, mogelijke combinaties etc. Daarnaast wordt er steeds meer data beschikbaar gesteld door de gemeente: de
zogenoemde open data. Dit vraagt wel om zorgvuldigheid op het gebied van privacy en kwaliteit. De doelstelling is dat gemeente
Zwolle actief data aanbiedt om burgers, partners en ondernemers te faciliteren bij hun initiatieven om gebruikstoepassingen te
realiseren. (Zie ook programma 16.)

De belangrijkste investeringen zijn middels het MPI 2016 afgewogen. We treffen voorbereidingen voor de informatievoorziening
voor de omgevingswet en onderzoeken de effecten op de informatievoorziening met betrekking tot een mogelijke gezamenlijke
backoffice inkomensvoorzieningen. Daarnaast blijft dienstverlening de aandacht vragen met name in de vorm van het versterken
van zelfredzaamheid en digivaardigheid van burgers en bedrijven om de digitale overheid in 2017 te realiseren.

Inkoop
We zetten binnen de samenwerking met de Provincie Overijssel en Kampen in het SSC stevig in op gezamenlijke inkoop om
besparingen te realiseren met behoud van kwaliteit. Inkoopadvisering is belegd bij het SSC, de verantwoordelijkheid voor het juist
inkopen ligt bij de budgethouders van de moederorganisaties
Doel is een permanente optimale verhouding tussen de ondersteunende en primaire processen. De bedrijfsvoering van de
organisatie, evenals de hierboven beschreven ontwikkelingen, worden ondersteund door de zogeheten indirecte activiteiten.
Indirecte activiteiten zijn de PIOFACH taken: personeel, informatie, organisatie, financiën, administratie, communicatie en
huisvesting. Ook management, secretariaten, publieksbalie en de concernstaf worden hierin meegenomen. De samenhang en
betekenis van de diverse bovengenoemde ontwikkelingen voor de budgetten worden in 2016 verder uitgewerkt. We vergelijken in
2016 ook onze indirecte kosten met vergelijkbare gemeenten.

Relevante kaderstellende nota's

•      Nota bedrijfsvoering 2014-2017
•      Kredieten verbouw Stadskantoor en stadhuis
•      Nota informatiebeveiliging
•      Inkoop- en aanbestedingsbeleid



Wat willen we bereiken en wat gaan we doen

    Doelstellingen/maatschappelijke effecten
    Beoogd effect is een doelmatige en wendbare ondersteuning die dienstbaar is aan de uitvoering van het primaire proces

    Streefdoel/indicator
    Stabiele verhouding tussen indirecte en directe kosten

    Nulsituatie                                     Norm van 2016
    Peildatum 01-01-2016
    Directe loonkosten/overhead        1,27                          1,27
    Indirecte kosten / omzet           7,5%                          7,5%
    Nadelig saldo indrirecte kosten 29,7 mln                     29,7 mln.
    Formatie indirect / totaal        30,77                         30,77

    Streefdoel/indicator
    Huisvesting werkplek per fte+0,7. Dit leidt onder randvoorwaaden tot plaats- en tijdonafhankelijk werken.

    Nulsituatie                                     Norm van 2016
    Peildatum 31-12-2014
    Feitelijk aantal werkplekken                    Flexfactor       0,75                           Start verbouw Stadhuis (tenzij bibliotheek)
    per fte                               1.21                                                      Verhuur verdiepingen Stadskantoor




                                                                             150
</pre>

====================================================================== Einde pagina 151 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 152 ======================================================================

<pre>Streefdoel/indicator
ICT continuiteit, kwaliteit en ontwikkeling

Nulsituatie                                      Norm van 2016
Peildatum 31-12-2014
Aantal applicaties                      264                        264
Aantal meldingen per fte                11,8                        10
Peildatum 01-01-2016
ICT kosten per fte                     9725                       9725

Streefdoel/indicator
Meer ruimte voor de professional vraagt een faciliterende infrastructuur.

Nulsituatie                                      Norm van 2016
Peildatum 31-12-2014
Interne mobiliteit                     3,8%                       5.0%
Uitstroom                              6,0%                       5.0%
Instroom                               7,9%                       10%
Vergrijzing (leeftijd 55>)              28%                       30%
Verjonging (leeftijd -35)               11%                       15%
Vrouwelijke managers                    35%                       35%
Ziekteverzuim                          4,0%                       4,0%

Streefdoel/indicator
Betaalstelling facturen vanaf ontvangstdatum.

Nulsituatie                                      Norm van 2016
Peildatum 31-12-2014
% Betaald vanaf ontvangst       85%                        90%
% Betaald vanaf factuur         79%                        85%




Doelstellingen/maatschappelijke effecten
Inkoop: conform inkoopbeleid raad Zwolle.

Streefdoel/indicator
Conform het inkoop en aanbestedingsbeleid zijn blauwwit en duurzaam inkopen speerpunten, tezamen met het realiseren van een sociaal
return on investment (SROI)

Nulsituatie                                      Norm van 2016
Peildatum 31-12-2014
Blauwwit                                37%                       40%
SROI                                    22%                       40%
Duurzaam                                57%                      100%




                                                                         151
</pre>

====================================================================== Einde pagina 152 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 153 ======================================================================

<pre>B: Financieel deel
Budget o.b.v. bestaand beleid                                           Rekening              Begroting                 Meerjarenraming
                                                                                 2014        2015         2016        2017      2018        2019
Lasten                                                                                 0           0    41.838      41.422    40.533      40.149
Baten                                                                                  0           0    12.091      11.675    10.786      10.402
Resultaat voor bestemming                                                              0           0   -29.747      -29.747   -29.747     -29.747
Reservemutaties:
reserve informatie                                                                                             27
reserve incidentele bestedingen                                                                            -200
reserve onderhoud gebouwen A&F                                                                             -112
reserve dekking kapitaallasten verbouw SH&SK                                                                   59
bedrijfsvoeringsreserve EC                                                                                     48
reserve gronddepot                                                                                             13
reserve rechtspositionele verplichtingen PZ                                                                     1
Resultaat na bestemming                                                                0           0   -29.911      -29.747   -29.747     -29.747



Toelichting verschil 2016 t.o.v. 2015:
Vooruitlopend op de aanpassingen uit de BBV-wetgeving (2017) hebben wij ingaande 2016 alle overheadkosten onder het nieuwe
programma bedrijfsvoering gebracht. De voeding van de baten en lasten is budgetneutraal verwerkt door de budgetten voor de
overheadkosten uit alle andere programma's naar dit programma over te hevelen. In bijlage 6 is een overzicht van de budget-
verschuivingen opgenomen. Onder dit programma worden ook de baten en lasten van het SSC meegenomen.



Specificatie baten en lasten begroting 2016:
                                                                            lasten         baten       saldo
Management                                                                      4.165                     4.165
Secretariaat                                                                    1.485                     1.485
Overige functies                                                               12.954        1.417      11.537
Algmene kosten                                                                  3.881         519         3.362
Huisvesting                                                                     7.402        1.696        5.706
ICT                                                                             4.971         200         4.771
Wagenpark                                                                            273                   273
Overige bedrijfsvoeringskosten                                                  2.053         771         1.282
SSC tbv Zwolle                                                                  4.393                     4.393
SSC tbv provincie Overijssel en Kampen                                          8.255        8.255              0
subtotaal                                                                      49.832       12.858      36.974
Te realiseren dekking via gestalde capaciteit                                   -7.063                  -7.063
Totaal                                                                         42.769       12.858      29.911



Bovenstaande bedragen zijn inclusief de begroting van het SSC:
algemene organisatiekosten                                                                                1.573
afdeling Inkoop                                                                                            982
afdeling PSA                                                                                              1.480
afdeling ICT                                                                                              4.666
overige ICT-kosten                                                                                        4.448
subtotaal kosten via SSC                                                                                13.149
af: bijdragen Provincie en Kampen                                                                         8.255
af: doorschuifBTW aandeel Zwolle                                                                           501
Saldo = bijdrage gemeente Zwolle in SSC                                                                   4.393




                                                                      152
</pre>

====================================================================== Einde pagina 153 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 154 ======================================================================

<pre>Toelichting mutaties meerjarenraming:
vrijvallende kapitaallasten                                                    416    1.305    1.689
verrekening met diverse reserves                                               -416   -1.305   -1.689




Financiële structuur lasten en baten bestaand beleid (bedragen x € 1.000)




Aandeel beïnvloedbare lasten in totale lasten programma (bedragen x € 1.000)




                                                           153
</pre>

====================================================================== Einde pagina 154 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 155 ======================================================================

<pre>Programma 19 Financiering en algemene dekkingsmiddelen

A. Beleidsdeel

Onder het programma financiering en algemene dekkingsmiddelen worden de inkomsten- en uitgaafbudgetten geraamd van de
volgende begrotingsposten:
•   Gemeentefondsuitkeringen
•   Gemeentelijke belastingen (OZB-, precario-, toeristen- en baatbelasting)
•   Financierings- of treasury(rente) resultaat
•   Algemene reserveverrekeningen
•   Stelposten voor nog aan de programma's toe te delen budgetten
•   Post onvoorzien
De inkomsten worden als algemeen dekkingsmiddel ingezet ter financiering van de activiteiten op de overige programma's.

Gemeentefondsuitkeringen
Via het gemeentefonds ontvangen wij de volgende uitkeringen:
•    algemene uitkering (AU)
•    integratie-uitkeringen (IU)
•    decentralisatie-uitkeringen (DU)
De uitkeringen hebben alle het karakter van vrij besteedbare middelen. Echter de decentralisatie-uitkeringen bestaan uit een zeer
divers scala aan uitkeringen (voorheen specifieke- of doeluitkeringen) en kunnen in bepaalde gevallen gebaseerd zijn op
prestatieafspraken en zijn daarmee minder of niet vrijblijvend. Ook ontvangt Zwolle decentralisatie-uitkeringen uit hoofde van
centrumgemeenten.

Belangrijke ontwikkelingen in 2016 zijn:
Vanaf 2016 worden diverse aanpassingen in het verdeelstelsel van het gemeentefonds doorgevoerd, bijvoorbeeld de tweede en
laatste fase van het groot onderhoud aan verdeelsystematiek, maar ook de overstap van verdeling op basis van historische kosten
naar een objectief verdeelmodel bij de Wmo en Jeugd.
De verdelingssystematiek van het onderdeel beschermd wonen is nog in onderzoek en zal op z'n vroegst per 2017 ingaan.

De ramingen in dit programma zijn gebaseerd op de meicirculaire 2015 van het gemeentefonds. (Via een afzonderlijke
informatienota bent u in juni jl. over de uitkomsten daarvan geïnformeerd.) In totaal verwachten wij in 2016 € 259 mln. te
ontvangen, dat is € 1 mln. minder dan wij in 2015 op basis van de meicirculaire verwachten te ontvangen.

 Gemeentefondsuitkeringen obv meicirculaire 2015
                                                                         (bedragen x € 1 mln.).          2015           2016
 Algemene uitkering                                                                                       104            109
 Integratie-uitkeringen (WMO 'oud')                                                                         8              7
 Integratie-uitkering sociaal domein (nieuw)                                                              130            126
 Decentralisatie-uitkeringen                                                                               18             17
 Totaal gemeentefonds                                                                                     260            259

De stijging bij de algemene uitkering is vooral het gevolg van de naar beneden bijgestelde raming over 2015. Op de integratie-
uitkering WMO 'oud ' is de laatste fase van de rijkskorting doorgevoerd. De daling van de integratie-uitkering sociaal domein is
nagenoeg geheel toe te schrijven aan het onderdeel jeugd. Deels is het een gevolg van overheveling zorgtaken naar de Wlz (Wet
langdurige zorg) en deels betreft het een extra korting in combinatie met herverdeeleffecten vanwege een andere
verdeelmethodiek van het macrobudget.
Het totaal van de decentralisatie-uitkeringen neemt af vanwege het wegvallen van de eenmalige uitkering voor huishoudelijke
toelage.

Uitkomsten septembercirculaire gemeentefonds
De uitkomsten van de septembercirculaire konden niet meer in de budgetten van het programma worden verwerkt. Wel is het
totaaleffect in 2016 (voordeel € 1,45 mln.) in de begrotingsuitkomst meegenomen. Verwerking in de programmabudgetten vindt bij
eerste wijziging op de begroting 2016 plaats..
In bijlage 4 (Uitkomsten septembercirculaire 2015) zijn de uitkomsten nader toegelicht.




                                                                154
</pre>

====================================================================== Einde pagina 155 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 156 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke belastingen
De OZB tarieven en de tarieven voor de precariobelasting dalen in basis met 0,25% vanwege de koppeling met de
kostenontwikkelingen. De lagere loonkosten over de afgelopen jaren worden in 2016 in de gemeentelijke tarieven gecorrigeerd.
Daarnaast is de bezuinigingsopbrengst via heffen aan de poort verwerkt door een verlaging van de afvaltarieven en een verhoging
van de OZB tarieven. Het tarief voor de toeristenbelasting blijft ongewijzigd Voor nadere informatie verwijzen wij u naar de
verplichte paragraaf lokale heffingen en de tarievennota 2016.

Vennootschapsbelasting
Vanaf 2016 worden overheidsinstellingen belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting. De wet is inmiddels door de Eerste
Kamer aangenomen. Echter omtrent de exacte interpretatie van de wet zijn de gemeenten nog met de belastingdienst in overleg en
bestaat er nog onvoldoend inzicht in de te maken administratieve lasten en te betalen belasting. Eind 2015 / begin 2016
verwachten meer inzicht in de gevolgen van de vennootschapsbelasting te krijgen. Zie ook de vermelding in de verplichte
weerstandsparagraaf (risicoanalyse).

Financiering/renteresultaat
Het resultaat op de te financieren begrotingsposten en geactiveerde investeringen is voor 2016 geraamd op € 8,8 mln. voordelig.
De raming is berekend conform de enige tijd terug vastgestelde rentenotitie, waarbij de belangrijkste uitgangspunten zijn:
•    reële raming van de komende jaren te verwachten investeringsuitgaven en - inkomsten. (fasering in jaarschijven)
•    de door te belasten rente aan de programma's baseren op het gemiddelde renteniveau van een 10 jaars lening bij de BNG
     (voor 2016 berekend op 3,5%, volgens de afgesproken methodiek).
•    De her te financieren gelden en nieuw aan te trekken gelden voor investeringen zijn voor 2016 en verder gelijk gesteld aan de
     omslagrente van 3,5%.
•    Voor kort geld hanteren wij in 2016 1,5% en vanaf 2017 op basis van de afgesproken berekeningsmethode 2,0%.
•    Aan reserves en voorzieningen wordt in principe geen rente toegevoegd, tenzij er bijzondere afspraken gelden.
•    De rentekosten worden via een renteomslagpercentage van 3,5% door belast aan de activaposten (investeringen).
Een nadere toelichting is opgenomen in de verplichte paragraaf financiering.

Onvoorzien
De post onvoorzien (incidenteel) bedraagt € 500.000 en maakt onderdeel van het weerstandsvermogen. ZIe de verplichte
paragraaf weerstandsvermogen en risico's.

Reserveverrekeningen
Algemene onttrekkingen of stortingen van het begrotingsresultaat worden verrekend met de algemene concernreserve. Specifieke
onttrekkingen aan reserves voor programma-uitgaven worden direct op het betreffende programma verantwoord.




                                                               155
</pre>

====================================================================== Einde pagina 156 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 157 ======================================================================

<pre>B: Financieel deel
Budget o.b.v. bestaand beleid                                          Rekening            Begroting                  Meerjarenraming
                                                                                2014       2015         2016        2017      2018        2019
Lasten                                                                       2.878        8.241        6.653        8.807    11.234      13.664
Baten                                                                      186.960     299.186      304.280       303.643   304.800     306.733
Resultaat voor bestemming                                                  184.082     290.945      297.627       294.836   293.566     293.069
Reservemutaties:                                                             -9.002         580
reserve sociaal domein                                                                                 -2.600
reserve incidentele bestedingen                                                                             922
reserve toekomstige exploitatie gronden                                                                 -293
reserve gebiedsbeheerplan Zwolle centraal                                                               -273
reserve dekking kapitaallasten                                                                              -98
reserve kapitaallasten Morsestraat                                                                          -10
reserve rechtspositionele verplichtingen PZ                                                                  -4
Resultaat na bestemming                                                    175.080     291.525      295.271       294.836   293.566     293.069



Toelichting verschil 2016 t.o.v. 2015:
De daling van de lasten is deels het gevolg van de verschuiving van de overheadkosten naar het programma bedrijfsvoering.
De baten stijgen door actuele informatie over de gemeentefondsuitkeringen op basis van de meicirculaire. De uitkomsten van de
septembercircualire worden bij eerste wijziging op de begroting verwerkt en zijn toegelicht in bijlage 4.



Toelichting mutaties meerjarenraming:
vrijvallende kapitaallasten                                                                                          296       304         312
lasten stadsuitbreiding                                                                                               -35       -70        -105
Volume toename OZB                                                                                                   295       522         747
Ontwikkeling gemeentefonds                                                                                         -1.172       -67       1.666
Stelpost inflatie gemeentelijke tarieven                                                                             590      1155        1730
Stelpost trendmatige loon- en prijsaanpassingen                                                                     -2440     -4765       -7140
Stelpost FLO en 2e loopbaanbeleid                                                                                     25        -50         -78
Ontwikkeling treasuryresultaat                                                                                       -350    -1.090      -1.690



Structurele bestedingen PPN 2016-2019:
Dienstverlening GBLT                                                                                    -115          -85       -85         -85



Incidentele bestedingen PPN 2016-2019:
Oninbare vorderingen/dubieuze debiteuren                                                                -100




                                                                          156
</pre>

====================================================================== Einde pagina 157 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 158 ======================================================================

<pre>Financiële structuur lasten en baten bestaand beleid (bedragen x € 1.000)




                                                           157
</pre>

====================================================================== Einde pagina 158 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 159 ======================================================================

<pre>Verplichte paragrafen




                        158
</pre>

====================================================================== Einde pagina 159 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 160 ======================================================================

<pre>Paragraaf 1 Kapitaalgoederen

Inleiding

Met het onderhoud van kapitaalgoederen in de openbare ruimte is een omvangrijk deel van de begroting gemoeid. In deze
paragraaf is per onderdeel aangegeven vanuit welk beleidskader wordt gewerkt, wat de stand van zaken is, wat de financiële
consequenties zijn en wat de actuele risico inschatting is. Deze onderdelen zijn:
•   wegen
•   riolering
•   infrastructurele kunstwerken
•   water
•   groen
•   speelvoorzieningen
•   straatmeubilair
•   buitensport accommodaties
•   onderwijsgebouwen
•   verhuurde panden Vastgoed inclusief panden t.b.v. huisvesting gemeentelijk personeel

Openbare ruimte

Het algemeen beleidskader voor het beheer van de openbare ruimte wordt geactualiseerd. De eerste stappen hierin zijn gezet.
Begin 2015 heeft de raad de drie nieuwe beheerprincipes vastgesteld. Beheren doen we 'toekomstbestendig', 'samen' en 'op maat'.
De herijkte visie op het beheer van de openbare ruimte is in de maak. De gewenste kwaliteit van het groen ligt vast in de
productbladen beheer openbare ruimte ROVA – Gemeente Zwolle.

Voor extra informatie wordt verwezen naar programma 8.

Wegen

Beleidskaders:
De kadernota onderhoud wegen d.d. 2005.

Stand van zaken:
Jaarlijks worden de binnenstad en de hoofdinfrastructuur geïnspecteerd. Bij de overige wegen gebeurt dat eens in de 2 jaar. Deze
gegevens worden verwerkt in ons beheersysteem.

Op de wegen/wegvakken, waarvan het beheersysteem aangeeft dat er onderhoud nodig is vanwege ernstige gebreken, wordt een
extra toets uitgevoerd. Een zogenaamde "maatregeltoets". Zo wordt de omvang van de onderhoudsbehoefte van de eerste twee
planjaren duidelijker zichtbaar gemaakt. Ook de omvang van achterstallig onderhoud wordt hiermee duidelijker in beeld gebracht.
De prioritering van deze uitkomsten wordt enerzijds bepaald door criteria in de kadernota wegen, maar vooruitlopend op de nieuwe
'visie op het beheer van de openbare ruimte' wordt ook nadrukkelijk rekening gehouden met behoeften en opgaven vanuit de stad,
en meer rekening gehouden met het gebruik van onze openbare ruimte.
Dit resulteert in een groslijst voor onderhoud wegen, die - samen met de groslijsten van andere producten en projecten - de basis
vormt voor het MJOP (meer jaren onderhoudsplan) en het daaruit voortkomende jaarplan.

Financiële consequenties beleidsdoel:
Er is circa € 4,1 mln. beschikbaar voor onderhoud van asfalt- en elementenwegen (zie ook de verplichte paragraaf 2, onderdeel I
overige risicoposten).
Financiële vertaling in de begroting:
In 2016 is per saldo circa € 7.2 mln. gemoeid met het product wegen, waarvan circa € 4.1 mln. voor het feitelijk/technisch
onderhoud van de Zwolse wegen. Aan vervangingsinvesteringen is € 140.000 (exclusief BTW) beschikbaar in 2016.
Onder het product wegen vallen ook posten als straatreiniging, onkruidbeheer en gladheidsbestrijding. Vandaar dat niet het gehele
budget van product wegen beschikbaar is voor daadwerkelijk wegonderhoud.

Actuele risico inschatting:
•   Als wegbeheerder zijn wij aansprakelijk voor schade ontstaan als gevolg van gebreken aan de weg (zie verplichte paragraaf
    2). De veiligheid van de weggebruikers is (in principe) niet in het geding. Er is een klein risico met betrekking tot het voldoen
    aan de veiligheid, omdat onveilige situaties ons niet altijd bekend zijn. Zodra we dit weten wordt het direct verholpen.
•   Het beschikbare budget voor wegbeheer ligt onder het niveau van zero-based wegbeheer. Daarnaast vermindert de omvang
    van nieuwe ontwikkelingsprojecten waardoor ook sprake is van vermindering van versnelde verjonging van het areaal
    verharding. Hierdoor zijn we kwetsbaarder voor het ontstaan van schade. Dit geeft meer risico’s, zoals met name het risico van
    vorstschade.


                                                                159
</pre>

====================================================================== Einde pagina 160 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 161 ======================================================================

<pre>•   Afgelopen jaar heeft verdiepend onderzoek plaatsgevonden op wegen waar de problematiek met snellere slijtage van
    geluidwerend asfalt (ZSA) mogelijk aan de orde kan komen. Uit dit onderzoek (boringen en inspecties) op de andere
    wegvakken waar dit type asfalt is toegepast, is geen sprake van de problematiek zoals eerder geconstateerd op de
    Hasselterweg en Westenholterallee. Bekend is echter dat dit type asfalt kwetsbaarder is dan was aangenomen en daardoor
    een groter risico kent op versnelde slijtage. Met het oog op dit grotere risico blijven we de wegvakken waar dit type asfalt is
    toegepast tijdens de jaarlijkse inspectieronde nauwlettend in de gaten houden.
Riolering

Beleidskader:
Het gemeentelijk rioleringsplan 2011 - 2015 (GRP).
Dit geeft aan hoe wij invulling geven aan onze wettelijke zorgplichten (Waterwet) voor het inzamelen en transporteren van
afvalwater, afstromend hemelwater en grondwater. Eind 2015 zal naar verwachting het GRP 2016-2020 worden vastgesteld.

Stand van zaken:
Om de uitgaven van onderhoud, energiekosten, adviezen, verbetermaatregelen en kapitaallasten te dekken wordt rioolheffing
geheven. De opbrengst van de rioolheffing en de overige inkomsten (bijdragen derden) dekken de uitgaven 100%. Om sterke
schommelingen in de hoogte van de jaarlijks vast te stellen rioolheffing op te vangen, maken wij sinds 1996 gebruik van de
egalisatievoorziening riolering. De financiering van de aanleg van riolering in nieuw te ontwikkelen woon- en werkgebieden vindt
geheel plaats via de grondexploitatie. Er is geen achterstallig onderhoud.

Financiële consequenties beleidsdoel:
Uitgangspunt bij uitvoering van het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) is dat de uitgaven kostendekkend zijn. De
egalisatievoorziening is positief, zodat wij een onvoorziene tegenvaller op kunnen vangen.

Financiële vertaling in de begroting:
Voor 2016 worden investeringsuitgaven ad € 0,3 mln. begroot. Voor het dagelijks beheer / onderhoud wordt € 3.4 mln. begroot
(exclusief kapitaallasten ad € 2,5 mln.).
Voor wat betreft de tariefsontwikkeling in 2016 en de egalisatiereserve wordt verwezen naar de tarievennota 2016.

Actuele risico inschatting:
Geen risico’s.

Infrastructurele kunstwerken
Dit betreft bruggen, tunnels, kades, havens, sluizen, remmingswerken en waterkeringen.

Beleidskaders:
Er zijn geen landelijke of Zwolse kaders/richtlijnen inzake het beheer/onderhoud civiele kunstwerken.

Stand van zaken:
Op grond van een eenvoudig beheersysteem wordt een globale onderhoudsplanning opgesteld.
Omdat de onderhoudskosten per kunstwerk sterk kunnen verschillen kunnen deze alleen na gedetailleerde inspecties worden
vastgesteld. Dat wil zeggen dat alle kunstwerken op basis van “Zwolse kennis en ervaring” worden beheerd en onderhouden
(technisch). Alle kunstwerken worden minimaal eens per 2 jaar geïnspecteerd, op de aspecten heel en veilig. Op grond van de
geconstateerde “schadebeelden” worden de schades beoordeeld en maatregelen vastgesteld. De ‘veiligheid’ bepaalt de prioriteit
van de maatregel(en). De omvang van de uit te voeren maatregelen wordt bepaald door het jaarlijks beschikbare
onderhoudsbudget. Grootschalige renovaties worden niet uit het onderhoudsbudget gefinancierd, maar incidenteel bekostigd. De
technische installaties van de beweegbare bruggen worden jaarlijks geïnspecteerd op functionaliteit/storingsrisico. Landelijk is er
zorg over de constructieve veiligheid van bruggen. Door de periodieke inspectie van alle kunstwerken hebben wij een goed beeld
van de bruggen. Er zijn geen aanwijzingen dat voor de Zwolse bruggen de constructieve veiligheid gevaar loopt.

Financiële vertaling in begroting:
In 2016 is voor de kunstwerkenzorg circa € 1.25 mln. (inclusief € 370.000 kapitaallasten) beschikbaar. Hiervan wordt het dagelijkse
beheer en onderhoud uitgevoerd. Binnen het huidige budget is zeer beperkte financiële ruimte voor verzorging van de kunstwerken
(aspect ‘schoon’). De beschikbare middelen worden ingezet om gevaarlijke situaties te voorkomen en (aanstootgevende) graffiti te
verwijderen.
Aan vervangingsinvesteringen is in 2016 voor kunstwerken (€ 233.000 exclusief BTW) beschikbaar.

Actuele risico inschatting:
Geen risico’s.




                                                                 160
</pre>

====================================================================== Einde pagina 161 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 162 ======================================================================

<pre>Water
Het gaat hier om watergangen, sloten, bermen, bermsloten en beschoeiingen.

Beleidskaders:
Grasbeheer 2008 – 2017 (voor de natte graslandjes en oevers)
De snijschouw ligt vast in de maaibestekken.

Stand van zaken:
Op de meeste Zwolse watergangen en sloten ligt de zogenaamde wettelijke schouwplicht (snijschouw) van het waterschap.
Het technische onderhoud van beschoeiingen e.d. gebeurt op basis van “Zwolse kennis en ervaring”. We inspecteren minimaal
eens in de 2 jaar. De nadruk van de inspecties ligt op de aspecten heel, veilig en stabiliteit. De inspecteur noteert de
geconstateerde “schade” en in overleg met de beheeradviseur worden de schades beoordeeld en maatregelen vastgesteld. De
veiligheid en stabiliteit bepalen de prioriteit van de maatregel(en).

Financiële vertaling in begroting:
Voor het technische onderhoud van beschoeiingen en baggeren is per saldo circa € 350.000 beschikbaar. Voor onderhoud sluizen
en remmingswerken is in 2016 per saldo circa € 84.000 beschikbaar. Aan vervangingsinvesteringen is in 2016 voor blauw beheer
(beschoeiingen) € 150.000 beschikbaar.

Actuele risico inschatting:
Op korte termijn zijn er geen risico’s.
De kademuren langs de Thorbeckegracht en Diezerkade/Bleekerswegje zijn voorzien van een houten fundering die bij extreem
laagwater zichtbaar is. Hierdoor kan houtrot versneld plaatsvinden waardoor de stabiliteit van de kademuren sterk kan teruglopen.
Inspecties bij laagwater hebben aangetoond dat delen van het houtwerk sterk zijn ingerot. De verwachting is dat grootschalige
renovatie binnen afzienbare tijd noodzakelijk is. Op grond van inspectieresultaten en te verwachten standzekerheid
(restlevensduur) zal een renovatieplan worden opgesteld waarvan de financiële consequenties bij de PPN 2017-2020 aan de orde
komen.
Groen

Beleidskaders:
•   De bomenverordening 2013 inclusief Groene Kaart.
•   De lijst Bijzondere Bomen 2013
•   Het renovatieplan Licht op Groen, d.d. 2002.
•   De nota Binnenstadsparken Zwolle, d.d. 1999.
•   Het Groenbeleidsplan (GBP) 1998 – 2010 d.d. 1998.

Stand van zaken:
Alle ‘groeninformatie’ staat in het digitale groenbeheerssysteem en is opgenomen in Geopoort. Zo is al het groen in Zwolle
inzichtelijk en met een interne raadpleegfunctie opvraagbaar.
Iepen en kastanjebomen worden gecontroleerd. Zieke iepen worden direct verwijderd en vervangen. De ongeveer 12.000
risicobomen worden om de 2 jaar geïnspecteerd; de 800 “echte” risicobomen worden elk jaar gecontroleerd aan de hand van de
VTA keuring (Visual Tree Assessment). Afhankelijk van de uitkomsten van de VTA inspectie worden maatregelen getroffen.

Financiële consequenties beleidsdoel:
In 2002 is de kwaliteit van het bestaande groen gedetailleerd geëvalueerd en is het renovatieplan ‘Licht op Groen’ opgesteld. Om
het onrendabele groen om te bouwen tot efficiënt ingericht en duurzaam te beheren groen is tot 2020 jaarlijks € 124.000 (prijspeil
2015) beschikbaar gesteld.

Financiële vertaling in begroting:
In de begroting 2016 is circa € 7,6 mln. (inclusief kapitaallasten à € 88.000) opgenomen voor regulier groenonderhoud.
Aan vervangingsinvesteringen is in 2016 voor groen € 340.000 (exclusief BTW) beschikbaar. Dit budget wordt vooral gebruikt om
knelpunten in de wijkgroenstructuur op te lossen.

Actuele risico inschatting:
De afgelopen jaren worden we door de klimaatverandering steeds vaker geconfronteerd met boomziektes en stormschade.
Daarnaast is er nog sprake van achterstallig onderhoud.
Boomziektes en –plagen:
•   Iepen, kastanjebomen en risicobomen worden gecontroleerd. Vanwege kans op infectie van gezonde bomen worden zieke
    iepen direct verwijderd en vervangen. Wat de kastanjeziekte betreft worden er preventieve maatregelen genomen. Dode
    kastanjes worden verwijderd en vervangen. De potentiële risicobomen, circa 12.000 stuks, worden om de 2 jaar
    geïnspecteerd; de “echte” risicobomen, circa 800 stuks, worden elk jaar gecontroleerd.
•   De kosten voor de aanpak van de eikenprocessierups zijn in 2014 en 2015 gestegen. Direct optreden op plekken waar
    mensen in aanraking kunnen komen met de rupsen is noodzakelijk vanwege de gezondheidsrisico’s voor onze burgers. We
    bespreken regionaal hoe de toename kan worden beheerst.
•   Overlast door de spinselmot is in de afgelopen jaren afgenomen als gevolg van het vervangen van beplanting.
•   De essentakkensterfte, is voor het eerst gesignaleerd in Zwolle in 2012 en breidt zich langzaam verder uit. In 2016 hebben we
    extra aandacht voor deze ziekte.
                                                                161
</pre>

====================================================================== Einde pagina 162 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 163 ======================================================================

<pre>•   Bovendien neemt overlast door “lekkende bomen” toe. Door warmere zomers, hebben bomen meer last van luizen, die
    daardoor vaker hinderlijk gaan “druipen”. Naast lindes geven sinds 2012 ook andere boomsoorten deze overlast. Omdat het
    vooral gaat om hinder en geen gevaar voor veiligheid of de volksgezondheid richten we ons alleen op locaties met extreme
    overlast.
Door bovenstaande ontwikkelingen staat het budget weliswaar onder druk maar de uitvoering kan nog steeds binnen budget
plaatsvinden.

Stormschade:
Stormschade wordt veelal veroorzaakt door bomen, die in hun val hun omgeving beschadigen. Het blad blijft tegenwoordig langer
aan de bomen, waardoor deze langere tijd gevoelig zijn voor stevige stormen (een boom zonder blad kan veel meer wind
verdragen). Bovendien vinden meer stormen plaats in de periode dat de bomen nog bladdragend zijn. Hiervoor zijn geen
structurele middelen in de begroting opgenomen omdat stormschade zich onregelmatig voordoet en de schade sterk uiteenloopt.

Speelvoorzieningen

Beleidskaders:
De Nota Speelruimte in Zwolle d.d. 2000 (geactualiseerd in 2010 voor de natuurspeelplaatsen).
Speelruimtekaarten tot 12 jaar d.d. 2004.
Het Besluit Veiligheid Attractie- en speeltoestellen; sinds maart 1997 van kracht.

Stand van zaken:
Jaarlijks worden in het voorjaar alle speeltoestellen geïnspecteerd door een onafhankelijk bureau. Op grond van de uitkomsten van
de inspectie vindt reparatie of vervanging plaats.
Er kunnen onaangekondigde controles op veiligheid worden uitgevoerd door de Voedsel en Waren Autoriteit (VWA ).

Financiële vertaling in begroting:
In 2016 is € 300.000 beschikbaar voor vervangingsinvesteringen voor spelen. In de begroting 2016 is € 650.000 opgenomen voor
regulier onderhoud, waarvan € 200.000 voor kapitaallasten van de vervangingsinvesteringen (m.a.w. € 450.000 is beschikbaar voor
regulier onderhoud).

Actuele risico inschatting:
Geen risico’s.

Straatmeubilair
Het gaat hier om openbare verlichting en verkeersregelinstallaties (vri’s)

Beleidskader:
In de informatienota aan de raad van 11 december 2012 staat de visie op openbare verlichting en de aanpak voor (grootschalige)
vervanging openbare verlichting.

Stand van zaken:
De gemeente streeft naar een zo duurzaam mogelijke openbare verlichting. Het beoogd doel is het openbare leven bij duisternis zo
veilig en leefbaar mogelijk te maken, door het hebben en onderhouden van een veilige, energiezuinige en duurzame openbare
verlichting, waarbij de (visuele) neveneffecten voor mens, dier en plant tot een minimum beperkt blijven.
Bij de vervanging moet rekening worden gehouden met de landelijke en Europese richtlijnen voor openbare verlichting. Door in
bestaande situaties 1 op 1 te vervangen worden de huidige richtlijnen niet gehaald. Het wordt vanwege de hoge netwerkkosten te
kostbaar om volledig aan de aanbevolen normen te voldoen. Om te voldoen moeten de afstanden tussen de masten worden
verkleind en lantaarnpalen worden bijgeplaatst. De verwachting is, dat LED of andere innovatieve verlichting wordt ontwikkeld, die
aansluit op de bestaande mastopstellingen en waarmee we beter voldoen aan de normen. Voor nieuwe verlichtingsontwerpen ten
behoeve van projecten en reconstructies ontwerpen we volgens de richtlijnen.
De verkeersregelinstallaties moeten betrouwbaar zijn, daarvoor worden ze jaarlijks geïnspecteerd op technisch functioneren.
Daarnaast worden ze twee keer per jaar visueel gecontroleerd.

Financiële vertaling in begroting:
Voor het technische onderhoud van straatmeubilair is in 2016 € 2.5 mln. beschikbaar, inclusief € 388.000 kapitaallasten.
Aan vervangingsinvesteringen is in 2016 voor straatmeubilair € 1.1 mln. (exclusief BTW) beschikbaar.

Actuele risico inschatting:
Tot nu toe vervingen we met het bestaande budget voor openbare verlichting circa 100 slechte masten en armaturen per jaar. Met
als risico dat we over een aantal jaren geconfronteerd zouden worden met grote uitval en hoge kosten (kapitaalvernietiging en
mogelijke sociale en verkeersonveiligheid). Omdat dat onwenselijk is, is in de PPN 2014 - 2017 budget beschikbaar gesteld voor
de eerste fase van grootschalige vervanging en ombouw naar LED. Hiermee wordt het risico op niet functionerende verlichting
(sterk) verminderd.

Voor het betrouwbaar houden van de verkeersregelinstallaties is het nodig jaarlijks minimaal 3 vri’s te vervangen. Er staan in
Zwolle 65 verkeersregelinstallaties. De gemiddelde levensduur is 15 jaar. Door jaarlijks 3 vri’s te vervangen, blijft het areaal up te
date en betrouwbaar. Vervanging geschiedt op basis van leeftijd, functioneren, betrouwbaarheid en eventuele (geplande)
reconstructies.
                                                                  162
</pre>

====================================================================== Einde pagina 163 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 164 ======================================================================

<pre>Buitensport accommodaties

Jaarlijks cultuurtechnisch onderhoud buitensportaccommodaties

Beleidskader:
Het onderhoud op de buitensportaccommodaties vindt plaats op basis van jaarplannen. De uitvoering van deze plannen wordt
gedekt door structureel geld. Op basis van analyse van voorgaand jaar wordt het nieuwe jaarplan gemaakt (waarbij kleine
accentverschuivingen mogelijk zijn).
Stand van zaken:
Enkele jaren geleden is de prijs kwaliteitsverhouding onderzocht en de uitkomsten hiervan waren goed.
Daarnaast worden bij bepaalde accommodaties periodieke keuringen uitgevoerd op basis van NOC/NSF normen.

Financiën:
In 2016 bedraagt het budget € 934.439

Actuele risico inschatting:
Geen risico’s.

Periodiek cultuurtechnisch onderhoud buitensportaccommodaties

Beleidskader:
Dit onderdeel heeft betrekking op renovatie van sportvelden. De gemeente beschikt over 33 natuurgras sportvelden. Ieder jaar
wordt in ieder geval 1 sportveld gerenoveerd. De technische levensduur bedraagt gemiddeld ongeveer 20 jaar.

Stand van zaken:
Op de meeste accommodaties zijn de NOC/NSF kwaliteitseisen van toepassing

Financiële vertaling in begroting:
Budget 2016 € 36.687

Actuele risico inschatting:
Geen risico’s.

Dagelijks bouwkundig onderhoud buitensportaccommodaties

Beleidskader:
De verenigingen krijgen een jaarlijkse bijdrage per kleedkamer op basis van het stichtingsjaar waarvoor de vereniging geacht wordt
het klein dagelijks onderhoud uit te voeren. Streven is om dit jaarlijks te schouwen en de verenigingen ook aan te spreken op de
voor hen uit te voeren werkzaamheden, omdat deze van invloed kunnen zijn op het groot onderhoud.

Stand van zaken:
Jaarlijkse schouwen.

Financiële vertaling in begroting:
In 2016 is er een budget van € 75.252.

Actuele risico inschatting:
Geen risico’s.

Periodiek bouwkundig onderhoud buitensportaccommodaties

Beleidskader:
Voor het groot onderhoud aan de kleedkamers is een meerjarenonderhoudsplan opgesteld dat jaarlijks wordt geactualiseerd.
Jaarlijks wordt de Meerjaren Onderhoud Planning (MOP) beoordeeld en noodzakelijke werkzaamheden in overleg en afstemming
met de verenigingen uitgevoerd.

Stand van zaken:
Jaarlijkse uitvoering van werkzaamheden op basis van MOP.

Financiële vertaling in begroting:
Bedrag fluctueert van jaar tot jaar. In de reserve sportaccommodaties (bijlagenboek) zijn de financiële gevolgen meerjarig vertaald.

Actuele risico inschatting:
Geen risico’s.




                                                                163
</pre>

====================================================================== Einde pagina 164 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 165 ======================================================================

<pre>Renovatie openluchtbad

Beleidskader:
De renovatie van het Openluchtbad was in 2014 gereed.

Stand van zaken:
Na het zwemseizoen 2013 is de loslatende coating opnieuw aangebracht, deze kosten zijn verhaald op de verzekering.

Financiële vertaling in begroting:
De renovatie heeft uiteindelijk tot een tekort geleid van circa € 23.000 ten opzichte van de beschikbare middelen.

Actuele risico inschatting:
Op basis van een nog op te stellen MOP zullen de noodzakelijke onderhoudswerkzaamheden in kaart worden gebracht. Hiervoor
zijn nog geen middelen gereserveerd in de gemeentelijke (sport)begroting.

Onderwijsgebouwen

Beleidskader:
Op grond van landelijke wetgeving en de lokale Verordening Onderwijshuisvesting heeft de gemeente een zorgplicht voor
effectieve en efficiënte huisvesting van scholen voor basis-, speciaal- en voortgezet onderwijs.

Stand van zaken:
Als gevolg van een per 1 januari 2015 inwerking getreden wetswijziging zijn de besturen van scholen voor basis- en speciaal
onderwijs, net als de besturen voor het voortgezet onderwijs, zowel inhoudelijk als financieel volledig verantwoordelijk voor het
totale gebouwonderhoud. V.w.b. het basis- en speciaal onderwijs geldt dit niet voor de gymnastieklokalen. Voor de bekostiging van
het “buitenkantonderhoud” van deze lokalen kunnen besturen nog steeds aanvragen bij de gemeente indienen.

Financiële vertaling in begroting:
De bedragen die gemoeid zijn met het “buitenkantonderhoud” van de gymnastieklokalen bij het basis-en speciaal onderwijs zijn
gebaseerd op een Meerjaren Onderhoud Plan (MOP).
Dit MOP wordt voor alle gymnastieklokalen centraal door het Expertisecentrum beheerd en bewaakt. Door een dergelijke centrale
afstemming wordt bereikt dat op gelijkwaardige wijze de behoefte aan onderhoud wordt gedefinieerd en per gymlokaal wordt
bewaakt. Daarmee ontstaat inzicht in de financiële consequenties voor zowel het “binnenkantonderhoud” (schoolbesturen) en het
“buitenkantonderhoud” (gemeente)
De kosten die voor rekening van de gemeente komen bedragen over de (10-jarige) MOP-periode in totaliteit € 1.055.804.
Gemiddeld is dat per jaar dus ruim € 100.000. Per jaar verschillen de benodigde bedragen echter in hoogte, zulks afhankelijk van
de aard en omvang van de in het betreffende jaar te treffen voorzieningen. Voor deze kosten zijn structurele middelen
beschikbaar.

Actuele risico inschatting:
Geen risico’s.

Verhuurde panden Vastgoed inclusief panden t.b.v. huisvesting gemeentelijk personeel

Beleidskader:
Het onderhoud van de verhuurde gebouwen van Vastgoed vindt plaats op basis van 10-jarige onderhoudsplanningen. Jaarlijks
wordt naast het dagelijks onderhoud, het planbare onderhoud behorende bij een jaarschijf, opgedragen aan het Expertisecentrum,
die circa 90% van de uit te voeren werkzaamheden uitbesteed.

Stand van zaken:
Het actueel houden van de onderhoudsplanningen is een continu proces. Jaarlijks wordt circa 1/3 deel van de panden opnieuw
geschouwd. De staat van onderhoud van de verhuurde panden kan gemiddeld worden getypeerd als redelijk. Door de grote
diversiteit van de panden, zowel in omvang als naar bouwaard en de toegepaste bouwmaterialen, zijn er echter verschillen waar te
nemen. Alle gebouwen in bezit van onze gemeente, zijn verzekerd door middel van een Uitgebreide Gevaren Verzekering (UGV).

Financiële vertaling in begroting:
Het jaarlijks beschikbare budget voor zowel het dagelijks onderhoud als het planbare meerjaren onderhoud staat al enige tijd onder
druk. In dit kader heeft de gemeenteraad bij de behandeling van de PPN 2013-2016 ingestemd met de tijdelijke herinzet van de
opbrengsten van verkoop van panden ter aanzuivering van de onderhoudsreserve “verhuurde panden” (reserve O30). Deze
tijdelijke maatregel heeft geresulteerd in een aanvulling van de reserve met € 2 mln. Hiermee is de verwachting dat tot en met 2020
het onderhoud aan verhuurde panden conform de opgestelde onderhoudsplannen kan worden uitgevoerd. In de Meerjaren
Prognose Gebouwen wordt jaarlijks afgewogen of en in welke mate aanzuivering van de onderhoudsreserves noodzakelijk is.




                                                                164
</pre>

====================================================================== Einde pagina 165 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 166 ======================================================================

<pre>Actuele risico inschatting:
Reserve O27 “Onderhoud verhuurde panden is voldoende gevuld voor gedegen onderhoud tot en met 2020. Reserve O30
“Onderhoud gemeentelijke huisvestingspanden” daarentegen vertoont tekenen van uitputting. De meerjaren onderhoudsplannen
van het stadhuis en stadskantoor behoeven actualisatie als gevolg van het project Het Nieuwe Werken en de uitgevoerde
verduurzamingsmaatregelen. Na deze actualisatie, uit te voeren in het komende half jaar, kunnen we een gefundeerde uitspraak
doen over de noodzaak tot aanzuivering van deze reserve. In dit kader wordt de raad bij behandeling van de PPN 2017 voorzien
van een stand van zaken en, indien noodzakelijk, een voorstel tot aanvulling van de reserve.




                                                             165
</pre>

====================================================================== Einde pagina 166 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 167 ======================================================================

<pre>Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risico's

Inleiding
Deze paragraaf bevat de inventarisatie van de weerstandscapaciteit, alsmede van de risico’s die de gemeente loopt. Op basis van
beide inventarisaties wordt aan het eind van de paragraaf het weerstandsvermogen beoordeeld, waarin tevens ingegaan wordt op
de met ingang van de begroting 2016 verplichte opname van een zestal financiële kengetallen. De beleidskaders voor het
risicomanagement, de te hanteren uitgangspunten bij het samenstellen van de risicomatrix en de kaders voor het beoordelen van
het weerstandsvermogen – en dan in het bijzonder de hoogte van de algemene concernreserve- zijn vastgelegd in de nota
weerstandsvermogen en risicomanagement. Hiermee wordt de behoedzame financiële beleidslijn die wij willen volgen verder
onderstreept.

Conform de door de raad vastgestelde beleidskaders heeft een calculatie plaatsgevonden van de geïnventariseerde risico’s met
augustus 2015 als peilmaand. De volledige becijfering – in de vorm van een risicomatrix – alsmede achterliggende informatie bij
een aantal risicoposten liggen vertrouwelijk ter inzage. Aan het eind van deze paragraaf geven wij een cijfermatig totaalbeeld van
de uitkomsten en relateren we deze aan de berekende aanwezige weerstandscapaciteit in de vorm van beschikbare
weerstandsreserveringen en aanwezige weerstandscapaciteit binnen de stelposten onvoorzien van projectkredieten.

Deze paragraaf gaat niet in op het gevoerde risicomanagement (voorkomen, minimaliseren, beheersen van risico’s). Bij diverse
programma’s en in de onderliggende raadstukken is hieraan aandacht besteed.

Weerstandscapaciteit
De weerstandscapaciteit is het totaal aan middelen, waarover de gemeente beschikt om niet begrote financiële tegenvallers -
incidenteel of structureel - op te vangen. Evenals die tegenvallers kan ook de weerstandscapaciteit worden onderverdeeld in
incidenteel en structureel. Incidentele weerstandscapaciteit is aanwezig in de vorm van begrotingsposten voor onvoorzien en
aanwezige reserves met een weerstandsfunctie. Structurele weerstandscapaciteit betreft de middelen die permanent ingezet
kunnen worden om tegenvallers in de exploitatie op te vangen, zonder dat dit ten koste gaat van de uitvoering van bestaande
taken. Het gaat dan - naast de mogelijkheid van herschikking binnen bestaande budgetten - om de onbenutte belasting- en
heffingscapaciteit van de gemeente.

Weerstandscapaciteit exploitatie                                  Structureel   Structureel Incidenteel beschikbaar       Incidenteel
                                                                 beschikbaar       begroot                Eind 2015          begroot
                                                                   eind 2015     voor 2016                                 voor 2016
Onbenutte OZB ruimte                                                      pm            pm
Onbenutte ruimte leges/heffingen                                        1.361        1.130

Post onvoorzien                                                                                                 300              500
Weerstandsreserveringen:
* Algemene concernreserve (algemeen deel)                                                                      8.700          10.000
* Algemene concernreserve (vastgoed)                                                                         11.200           17.400
* Risicoreserve Sociaal Domein                                                                                 5.900           8.500


Totalen                                                                 1.012          711                   26.100           36.400


Toelichting op de weerstandscapaciteit

Onroerende-zaakbelasting (OZB)
Voor wat betreft de OZB is het bepalen van de hoogte van de OZB tarieven sinds 2008 weer volledig een gemeentelijke
verantwoordelijkheid. Wel is het zo dat de macro-ontwikkeling van de OZB opbrengst voor het totaal van alle gemeenten
gebonden is aan een door het rijk jaarlijks bepaald percentage.

Leges en andere heffingen
Voor zover de hoogte van leges en andere heffingen niet gebonden is aan landelijk vastgestelde tarieven, is het beleid zoveel
mogelijk gericht op 100% kostendekking. Zowel bedrijfseconomische factoren (vraaguitval) als draagvlak (relatieve hoogte tarieven
in vergelijking tot andere gemeenten) en beleidsinhoudelijke argumenten geven in de praktijk een begrenzing aan het volledig
benutten van de aanwezige onbenutte capaciteit. In de begroting 2016 is de onbenutte capaciteit € 1.130.000, als volgt te
specificeren:




                                                                166
</pre>

====================================================================== Einde pagina 167 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 168 ======================================================================

<pre>Onbenutte capaciteit
Leges omgevingsvergunningen                                                                                                    € 581.000
Leges juridische zaken/veiligheid                                                                                              € 71.000
Begraafplaatsrechten                                                                                                           € 270.000
Havengelden                                                                                                                    € 97.000
Marktgelden                                                                                                                    € 111.000
Totaal                                                                                                                    € 1.130.000



Voor wat betreft de afvalstoffenheffing en de rioolheffing is de niet benutte heffingscapaciteit, die wordt gecompenseerd door een
beroep op de voorzieningen, niet meegeteld. Bij benutting van de resterende capaciteit zal de meeropbrengst immers tot hetzelfde
bedrag gepaard gaan met een afname van de bijdrage uit de voorzieningen.

Onvoorziene uitgaven
Jaarlijks wordt in de begroting een post opgenomen van € 500.000 voor incidentele onvoorziene uitgaven die zich kunnen
voordoen bij de begrotingsuitvoering.

Weerstandsreserveringen
De beschikbare weerstandscapaciteit is geconcentreerd in de algemene concernreserve. Waarbij voor de risico's in het sociaal
domein, vanwege de nieuwe taken, de eerste drie jaar een aparte risicoreserve aangehouden wordt.Op basis van de actuele
risicoberekening houden wij € 10 mln. aan in de algemene concernreserve voor algemeen risico's. Voor het onderdeel vastgoed
verhogen wij de algemene concernreserve en hebben wij € 17,4 mln. beschikbaar. De risicoreserve sociaal domein is bij de PPN
2016-2019 verhoogd naar € 8,5 mln.
Zoals blijkt uit bovenstaande tabel hebben wij een totale incidentele weerstandsbuffer van. € 36 mln. dat direct gerelateerd is aan
de in augustus 2015 uitgevoerde risicocalculatie .

Risico´s
In deze paragraaf zijn de risico’s weergegeven conform de methodiek, zoals die al een aantal jaren wordt gehanteerd.
In onderstaande opsomming wordt, indien van toepassing, ook nader ingegaan op risico’s samenhangend met de economische
crisis.

Niet alle risico’s zijn relevant voor het weerstandsvermogen. In dit kader gaat het om substantiële risico’s met een kans op
financieel verlies dat niet of niet goed meetbaar is en waarvoor geen verzekering kan worden afgesloten of anderszins een
voorziening kan worden getroffen.
Voor de inventarisatie van de risico’s hanteren wij de volgende onderverdeling:
A. Algemene en specifieke uitgavenrisico´s
B. Algemene en specifieke opbrengstrisico´s
C. Open eind risico´s
D. Schadeclaims
E. Verstrekte geldleningen, garantstellingen en deelnemingen
F. Verzekeringsrisico´s
G. Risico´s vergunningverlening
H. Risico´s grondexploitaties
I. Risico's Sociaal domein
J. Overige risico's

Voor de posten die zijn vermeld onder A t/m E zijn in de vertrouwelijke risicomatrix concrete risicobedragen opgenomen met een
taxatie van de risicokans. Voor zover niet vertrouwelijk zijn deze in onderstaande teksten vermeld.
T.a.v. de posten onder F, G en I is volstaan met vermelding van aanwezige risico´s in de risicomatrix. Er is voor deze posten
onvoldoende basis om per post een concreet risicobedrag in de risicomatrix op te nemen (pm posten). Wel is voor het totaal van de
pm risico´s in de risicomatrix een stelpost opgenomen van € 1,5 mln.
Het risicobedrag m.b.t. grondexploitaties (onder H) is gebaseerd op de meest recente actualisatie van de risicoberekening die is
opgenomen in de laatste MPV.

A. Algemene en specifieke uitgaafrisico´s

Renteramingen: De invloed van rentemutaties op onze begroting is met name gerelateerd aan de omvang van het
financieringstekort en de omvang van te herfinancieren langlopende leningen en van leningen waarvoor renteherziening gaat
plaatsvinden. Voor 2016 wordt uitgegaan van renteniveaus van 2,0 % voor her te financieren lang lopende leningen en 1,5 % voor
kort geld. In de risicomatrix is het effect van 1% extra rentestijging verwerkt (post van ca € 1,8 mln. laag risico). De kans op
tegenvallers t.a.v. renteramingen neemt toe, vooral indien de volgende situaties zich gelijktijdig gaan voordoen: stijgende
renteniveaus, afnemende omvang van financiering met eigen vermogen en toename en/of snellere besteding van verleende
investeringskredieten
Loon- en prijsontwikkeling aan de uitgavenkant van de begroting: In de risicomatrix is het effect van 1% additionele stijging van
lonen en prijzen voor de algemene middelen verwerkt (post van € 1,9 mln. midden risico).
                                                                167
</pre>

====================================================================== Einde pagina 168 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 169 ======================================================================

<pre>Vennootschapsbelasting (Vpb): Overheden die winst behalen met activiteiten die concurreren met de ‘markt’, gaan per 2016
vennootschapsbelasting betalen. De belastingdienst bepaalt bij de beoordeling van de aangifte wat ondernemingsactiviteiten zijn
en welke activiteiten voor een winstvrijstelling in aanmerking komen. Hoewel we de aandachtsgebieden in beeld hebben, die met
zeer grote zekerheid belastingplichtig gaan worden (slagboom-parkeren en grondexploitaties) is de exacte financiële impact
(feitelijke belastingdruk) nog niet beschikbaar. Dit is in het huidige stadium ook moeilijk te bepalen gezien landelijke discussies wat
betreft de interpretatie van voorliggende wetgeving. Hier zal naar verwachting einde 2015 / begin 2016 steeds meer helderheid
over ontstaan. Het risico dat we belasting moeten betalen is zeer hoog, het bedrag ongewis.
Daarnaast worden diverse activiteiten verricht die vermoedelijk wel belastingplichtig worden, maar waarvan de winst (grotendeels)
vrijgesteld zal zijn. Dit betekent in de praktijk wel administreren en meenemen in een Vpb-aangifte (bijv. archeologie en
begraafplaatsen).

Muzerie/Stadkamer: De verwachting is dat de Muzerie een negatief Eigen Vermogen heeft bij het afsluiten van het boekjaar 2014.
Dit tekort landt bij Stadkamer als nieuwe fusieorganisatie van Bibliotheek Zwolle en Muzerie met ingang van 1 januari 2015.
Stadkamer zal dit tekort moeten oplossen door dit via bestuurlijke aansprakelijkheid te verhalen op Muzerie en/of door dit op te
lossen binnen de eigen exploitatie (onderdeel cultuureducatie). De exploitatie van Stadkamer staat onder meer door ontwikkelingen
rondom de nieuwe huisvesting zwaar onder druk. Bovendien is nog spannend hoe 2015 als eerste jaar van het nieuwe
cultuureducatiebeleid gaat uitpakken. Er is daardoor een reëel risico dat Stadkamer niet op eigen kracht het gehele tekort kan
oplossen. We houden rekening met een risico van €140.000 met een kans van 75%.

B. Algemene en specifieke. opbrengstrisico´s

Ontwikkeling algemene uitkering gemeentefonds: De groei van het gemeentefonds is gekoppeld aan de ontwikkeling (accres) van
de netto rijksuitgaven. Bijstelling van de accressen voor de komende jaren is een reëel risico. Voor het jaar 2016 wordt een
uitzonderlijk hoog accres geraamd, het risico van neerwaartse bijstelling is reëel aanwezig. Daarnaast is er het risico dat er sprake
is van onderuitputting op de rijksuitgaven van 2015. In de meicirculaire 2016 wordt de definitieve uitkomst over 2015 verwacht.
Daarnaast is de ontwikkeling van het landelijk BTW-compensatiefonds een risico met betrekking tot de uitkering uit het
gemeentefonds. Er is een midden risicobedrag opgenomen van ca € 1,9 mln. (1% structureel risico).
Een ander reëel risico betreft de verdeelsystematiek van de algemene uitkering. De werkelijk ontvangst via de algemene uitkering
is mede afhankelijk van de ontwikkeling van de verdeelmaatstaven bij de andere gemeenten. In de risicomatrix is voor het
verdeelrisico's een midden risicobedrag opgenomen van ca € 1,9 mln. (1% structureel risico).

BTW risico’s BCF: Conform de afspraken vastgelegd na afronding van de BCF(= BTW Compensatie Fonds) is een risicopost hoog
opgenomen ter grootte van € 0,6 mln in verband met mogelijke controles belastingdienst

Volumerisico´s opbrengstramingen Deze doen zich voor bij de OZB en bij diverse eigen heffingen zoals bouwleges, leges
burgerzaken, markt-/havengelden. Het risicodeel op deze posten is in de risicomatrix gesteld op 10% van de geraamde bedragen
en heeft een structureel karakter. Deze risico’s kunnen jaar in jaar uit voorkomen, maar zijn door de economische crisis extra
actueel. Door de aanhoudende lage bouwvolumes staat de kostendekkendheid van de bouwleges sterk onder druk. In de
risicocalculatie is in totaal ca € 1,3 mln. als risicobedrag opgenomen (waarvan ruim € 0,5 mln. als hoog risico; bijna € 0,8 mln. als
middenrisico).

Minderopbrengst OZB verzorgingstehuizen Door recente jurisprudentie is onduidelijkheid ontstaan hoe om te gaan met de
woondelenvrijstelling bij verzorgingstehuizen. In een uitspraak van het Gerechtshof Den Haag is uitgemaakt dat er veel eerder
sprake is van het moeten heffen tegen woningtarief i.p.v. het niet-woningtarief. Dit betekent dat geen gebruikersaanslag meer wordt
opgelegd en bovendien dat de eigenarenaanslag tegen een lager tarief wordt opgelegd. Daarnaast is er een recente uitspraak van
het Gerechtshof Amsterdam geweest die de oude lijn in de jurisprudentie handhaaft. Hierbij heeft de gemeente Zwolle zich
aangesloten. In 2015 hebben hiervoor in Zwolle geen procedures gelopen. We blijven dus vooralsnog de vrijstelling toepassen
zoals we al deden. In de risicocalculatie is € 0,35 mln. als laag risicobedrag opgenomen.
Dividenduitkeringen: De gemeente ontvangt jaarlijks dividenduitkeringen van een aantal verbonden partijen. In de risicocalculatie
wordt rekening gehouden met een daling van 10%.

C. Open eind rsico´s

Participatiewet gebundelde uitkering bijstand: Gemeenten voeren de bijstand in medebewind uit. De gemeenten ontvangen
hiervoor een budget van het rijk via een specifieke uitkering. In 2015 is door het rijk een nieuw verdeelmodel voor deze specifieke
uitkering ingevoerd. In dit nieuwe verdeelmodel komt Zwolle € 2,0 mln. tekort ten opzichte van het rijksbudget. Inmiddels is duidelijk
geworden dat het nieuwe verdeelmodel overhaast is ingevoerd waardoor er verdeelstoornissen in zitten, die tot onvoorspelbare
uitkomsten leiden. Ook voor Zwolle. De minister heeft dit onderkend en er is een verbeterplan voor het model voor 2016 en 2017
opgesteld. Begin oktober 2015 zijn door het ministerie van SZW de voorlopige bijstandsbudgetten 2016 gepubliceerd. Op basis van
het aangepaste verdeelmodel is de voorlopige rijksbijdrage voor 2016 bepaald op € 42,8 mln. Een eerst globale indicatie wijst uit
dat de bijstandsuitgaven ca € 2,2 mln. hoger liggen. Wat hiervan precies de oorzaken zijn, zullen wij nog nader analyseren. In de
voorliggende begroting 2016 zijn de inkomsten en uitgaven voor de bijstandsuitkeringen budgetneutraal verwerkt. De overschrijding
van de bijstandsuitgaven ten opzichte van het bijstandsbudget is nu meer dan 5%. Boven de 5% overschrijding kan gebruik worden
gemaakt van de vangnetregeling waarbij gemeenten voor 50% van de overschrijding worden gecompenseerd. Boven de 10%
overschrijding worden gemeenten volledig gecompenseerd. Het maximale risico voor de gemeente Zwolle bedraagt op basis
hiervan € 3,2 mln. In de risicomatrix is een risicopost opgenomen van € 6,4 mln. De weging van het risico is midden (50%)
waardoor het absolute bedrag dat ter dekking van dit risico wordt aangehouden ook € 3,2 mln. bedraagt.
                                                                 168
</pre>

====================================================================== Einde pagina 169 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 170 ======================================================================

<pre>Armoedebestrijding en schuldhulpverlening: De uitgaven voor bijzondere bijstand is een verzamelpost van diverse open eind
regelingen. Met name de kosten van beschermingsbewind zijn 2015 verder gestegen. Bij beschermingsbewind is de stijging door
de gemeente niet beïnvloedbaar. Het financieel risico is beoordeeld als midden. In de risicomatrix is hiervoor een risicopost
opgenomen van € 0,67 mln. en duurzame gebruiksgoederen. Bij beschermingsbewind is de stijging door de gemeente niet
beïnvloedbaar. De stijging is in lijn met landelijke ontwikkelingen. Het beroep op duurzame gebruiksgoederen neemt toe.
Daarnaast wordt een verdere stijging van het aantal deelnemers aan de collectieve zorgverzekering verwacht. Het financieel risico
is beoordeeld als midden. In de risicomatrix is hiervoor een risicopost opgenomen van € 0,8 mln.

Leerlingenvervoer: In de risicomatrix is voor leerlingenvervoer een risicopost opgenomen van € 0,2 mln. met als weging laag.
Kwijtschelding: De risico’s zijn zeer beperkt en hebben vooral betrekking op de afvalstoffenheffing. Deze risico’s zijn afgedekt via
de reserve afvalstoffenheffing. Bij OZB en rioolheffing is de kwijtschelding qua omvang bijna te verwaarlozen. Het beperkte risico is
in de risicomatrix op pm gesteld.

D. Risico´s bezwaarschriften en Schadeclaims

Er zijn in 2015 meerdere planschadeverzoeken en schade claims in behandeling genomen. Voor een overzicht wordt verwezen
naar de vertrouwelijke bijlage.
Deels worden de kosten opgevangen binnen projecten c.q. het budget planschade. Hoge claims kunnen echter niet opgevangen
worden. Dit geldt ook voor een aantal schadekwesties/claims die in de fase van bezwaar en beroep zijn beland. (zie voor concrete
informatie de stukken die vertrouwelijk ter inzage liggen)
Om te vermijden dat planschades voor rekening van de gemeente komen, wordt in recente en nieuwe overeenkomsten met
ontwikkelaars zoveel als mogelijk opgenomen dat zij verantwoordelijk zijn voor planschades.

E. Garantstellingen, verstrekte leningen, deelnemingen

Het grootste deel hiervan, bijna € 19 mln. betreft leningen aan woningcorporaties c.a. Dit bedrag is lager dan vorig jaar vanwege
reguliere aflossingen. Onderhavige geldleningen vallen onder de vrijwaring door het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW).
Eerst indien het WSW in financiële problemen geraakt, nadat ook haar garantievermogen is aangesproken, zijn de gemeenten,
samen met het rijk, gehouden naar rato bij te dragen in een achtergestelde lening aan het WSW. Hoewel enkele jaren terug enkele
woningcorporaties negatief in het nieuws zijn gekomen, achten wij het geheel beheersbaar. Het risico ter zake kwalificeren we als
gering (als pm verwerkt).
Door ons verstrekte leningen aan zorginstellingen hebben een schuldrest van bijna € 2,3 mln. Het risico achten we laag.
Circa € 7,0 mln. verstrekten we, vaak achtergesteld, in het kader van economische deelneming aan bedrijven met een karakter van
publieke taak (energie, water, afvalverwijdering). Beperkt risico op deze investeringen is zeker aanwezig gelet op de economisch
onzekere tijden.
Als pm risico opgenomen in de matrix.voor wat betreft de verstrekte leningen in het kader van bijstand c.a., € 3,0 mln. per ultimo
2014, ligt het risico volledig bij het rijk.
De overige schuldrest van circa € 1,8 mln. Hiervan betreft € 0,85 miljoen uitgestelde betaling in verband met verkoop Ecodrome,
waarbij een recht van 1ste hypotheek op het verkochte ten behoeve van de gemeente is gevestigd. Betreft verder leningen in het
kader van ouderenbeleid aan enkele organisaties op het terrein van de sport en aan particulieren voor riolering en zonnepanelen.
Dit is inclusief een reservering ten behoeve van mogelijke besluitvorrning met betrekking de gemeentegarantie (verwacht in
voorjaar 2015). Ten aanzien van laatstgenoemde schuldrestanten ligt het risico voor het tijdig ontvangen van rente en aflossing
volledig bij onze gemeente. Ons zijn op dit moment geen signalen bekend van betrokken organisaties en/of particulieren die niet
aan hun verplichtingen zouden kunnen voldoen. In de matrix is een laag risico opgenomen.
Naast voorgaande leningen verstrekken we nog leningen t.b.v. doelgroepen, die volledig worden gedekt ten laste van
respectievelijke stimuleringsfondsen. Risico hierop achten we gering, derhalve pm risico opgenomen.
De leningen die middels het SVN (StImuleringsfonds Volkhuisvesting Nederland) worden verstrekt, gaan allen met NHG garantie.
Mocht het onverhoopt tot een gedwongen verkoop komen, dan kan het SVN een beroep doen op die NHG. Het eigen risico hierbij
is 10% voor het SVN. Zij hebben een kapitaalbuffer voor die 10%. Voor onze gemeente is het dus een latent risico.
De verstrekte lening aan veiligheidsregio : in de loop van 2016 zal € 13,1 mln. van het uitstaande bedrag worden verrekend met de
terugkoop van de kazerne aan de Marsweg.
Een schuldrestant van ruim € 697 mln. betreft de garantie van leningen aan woningcorporaties. Deze leningen zijn in eerste
instantie gegarandeerd door het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW). Ten aanzien hiervan hebben deelnemende
gemeenten, samen met het rijk, een achtervangfunctie (zie boven).
Een schuldrestant van € 1.265 mln. betreft garantie van hypothecaire leningen aan particulieren in het kader van woningbouw cq.
woningverbetering. Het risico over deze categorie leningen is in de risicomatrix als PM post verwerkt. Het schuldrestant van
leningen die t/m 2010 via het Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW), via de Nationale Hypotheek Garantie (NHG), aan inwoners
van onze gemeente zijn verstrekt, bedraagt € 1.250 mln. Het rijk en de gemeenten vervullen ook hier de achtervangfunctie; zij
kunnen ieder voor 50% worden aangesproken op financiële tekorten van dit waarborgfonds, voor zover het betreft leningen die t/m
2010 onder deze garantie zijn verstrekt. Met ingang van 2011 staat het rijk zelfstandig volledig garant voor alle vanaf dan
verstrekte leningen. Een simulatie heeft eerder aangetoond dat voor rijk en gemeente in dezen sprake is van een niet te
veronachtzamen, maar klein risico. Ons risico is als pm opgenomen.
Bijna € 14 mln. hiervan betreft oude garanties t.b.v. particulieren ten aanzien waarvan we het risico zeer gering achten. De stijging
van de huizenprijzen in de loop der jaren moet ruim voldoende geweest zijn, bij (gedwongen) verkoop in voorkomend geval, het
schuldrestant van meestal ‘slechts’ enkele tienduizenden euro’s, te dekken.

                                                                169
</pre>

====================================================================== Einde pagina 170 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 171 ======================================================================

<pre>Het schuldrestant van door onze gemeente gegarandeerde geldleningen verstrekt aan particulieren door het Nationaal
Restauratiefonds (NRF), bedraagt ruim € 1 mln. In totaal is sprake van 44 betrokken particulieren. Onze gemeente kan
aangesproken worden voor de helft van het totale schuldrestant ofwel ruim € 0,5 mln.
Tot slot is nog sprake van garantie betreffende een schuldrest van bijna € 10 mln. wegens leningen aan diverse organisaties in
onze stad waarvoor onze gemeente 100% garant staat. Een detaillering is opgenomen in de risicomatrix. Het risico daarop
aangesproken te worden schatten we in het geheel genomen als laag in.
Een schuldrestant van bijna € 4,3 mln. aan diverse sportverenigingen inclusief de (voorwaardelijke) toezegging aan PEC Zwolle.
Wij beschouwen het risico m.b.t. deze garanties als laag, gelijk aan de inschatting bij de jaarrekening 2014.
In het 4de kwartaal van 2015 zal van elk van de 3 uitstaande leningen de laatste aflossing plaatsvinden, en daarmee vervalt de
garantie.
garantie SWZ tbv verbouw vm Jenapleinschool: Laag risico, de gemeente heeft recht van 1ste hypotheek, betaalde huur ten
behoeve van aflossing.
Koersrisico waardepapieren: de waardepapieren zijn in de loop van 2015 verkocht, en vormen daarmee geen risico meer.
De gemeente Zwolle participeert in een aantal, overheid-geliëerde, bedrijven. In de vorm van deelname in het aandelenkapitaal
geschiedt dit ultimo 2014 tot een bedrag, onze boekwaarde, van ruim € 1,0 mln. Deze aandelen zijn niet vrij verhandelbaar. In het
algemeen is de werkelijke waarde van dit aandelenkapitaal op dit moment aanzienlijk hoger. Er zijn geen redenen die doen
twijfelen aan een ongestoorde voortgang van betreffende bedrijven. Derhalve is het risico op deze deelnemingen vrijwel nihil.

F. Verzekeringsrisico´s
Met name bij voorzieningen in de openbare ruimte is er sprake van een risico op financiële schade die niet door een verzekering
wordt gedekt. In dit verband zijn vooral de volgende risicogebieden te noemen: onderhoud wegen, verharding, bruggen, verlichting,
bebording, gladheidbestrijding, onderhoud havens, watergangen, bermen, onderhoud bomen, speelwerktuigen, riolering, kabels
en leidingen in de openbare ruimte. De gemeente is verzekerd voor die gevallen, waarin de gemeente naar derden onrechtmatig
handelt, of in het geval van wegbeheer, wegmeubilair een gevaarlijke situatie laat ontstaan of heeft laten ontstaan. Voor
wegbeheer, leidingbeheer geldt risico aansprakelijkheid, hetgeen betekent dat als er zich een gevaar voordoet en men hiervan
schade lijdt, de gemeente in beginsel aansprakelijk is. Voor zaak- en letselschade is het eigen risicobedrag € 5.000 per
gebeurtenis. Voor vermogensschade is dit € 12.500 per gebeurtenis.

G. Risico´s vergunningen
Zie vertrouwelijke informatie.

H. Risico´s grondexploitaties
De risico’s m.b.t. de grondexploitaties zijn uitgewerkt in de MPV 2015. Op basis van een tussentijdse inventarisatie verwachten wij
een hoger risicobedrag op basis van de bestaande uitgangspunten. Het risico van overcapaciteit aan voorzieningen is thans in
onderzoek , evenals de uitgangspunten omtrent de woningdifferentiatie en grondprijsbeleid. In deze begroting wordt voorgesteld de
weerstandsreserve voor vastgoed te verhogen naar €17,4 mln. (hoofdstuk 2)

I. Risico's Sociaal Domein
In 2015 heeft binnen het Sociaal domein de continuïteit van zorg voorop gestaan. In 2016 willen we nog meer via kortdurende
ondersteuning, inzet van gespecialiseerde zorg en ondersteuning voorkomen. Dit wordt gerealiseerd door "de beweging naar
voren", mede mogelijk door een herschikking van budgetten en is een onderstreping van de lijn van investeren in het voorveld van
de zorg. Om een zachte landing mogelijk te maken, indien de verlaagde gedecentraliseerde budgetten tot ongewenste
maatschappelijke effecten leidt, dan dient de risicoreserve sociaal domein als achtervang.

De rijksbijdrage voor de Wet sociale werkvoorziening maakt met ingang van 2015 onderdeel uit van de decentralisatie uitkering
sociaal domein. De toegang tot de Wet sociale werkvoorziening is per 1 januari afgesloten. Op basis van door het rijk berekende
uitstroompercentages (ook wel: blijfkansen) wordt het budget jaarlijks overeenkomstig verlaagd. Tevens wordt, als extra
bezuiniging, de komende jaren het gemiddelde subsidiebedrag per Sw-medewerker verlaagd. In 2016 betekent dit een lager
budget voor de Wsw van € 944.000 ten opzichte van 2015. Risico’s zijn dat de uitstroompercentages niet worden gerealiseerd en
dat het niet lukt het lagere subsidie bedrag per SW-medewerker op te vangen met hogere opbrengsten uit opdrachten. In de
risicomatrix wordt voor dit onderdeel een specifieke risicopost opgenomen van € 2,4 mln. met als weging midden.

Vanaf 2016 wordt geleidelijk overgegaan naar een objectief verdeelmodel van de rijksbijdrage. Hier ontstaat een risico dat er
herverdeeleffecten optreden. De volgende onderdelen beschouwen we als openeindregeling: (nieuwe) WMO, sociale
werkvoorziening, mantelzorgcompliment, tegemoetkoming chronische zieken & gehandicapten, individuele begeleiding,
dagbesteding, begeleiding opvang, Jeugdzorg, participatie en, als inkomst, de eigen bijdrage. We berekenen deze conform de
spelregels van openeindregeling. Risico’s als afwenteling vanuit de Wet Langdurige Zorg (WLZ), toename zorgbehoefte,
wijzigingen uit gerechtelijke uitspraken, etc. komen vooral hierin tot uitdrukking. Middels de inkoopcontracten is een balans gezocht
tussen de beschikbaarheid van zorg en de beheersing van het budget. Het opbouwen van ervaring vraagt tijd.

We verwachten voor het Beschermd Wonen een hoog risico. In 2015 zijn de beschikbare rijksbudgetten beschermd wonen in de
centrumgemeenteregio Zwolle nog niet afdoende, ondanks een flinke verhoging in de meicirculaire 2015. De budgetten sluiten niet
aan bij het te contracteren aanbod voorzieningen in natura om de continuïteit van zorg voor bestaande overgangscliënten
beschermd wonen te kunnen continueren. Het geprognosticeerd tekort bedraagt bijna € 1,5 mln. regionaal, ook voor het jaar 2016.




                                                                170
</pre>

====================================================================== Einde pagina 171 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 172 ======================================================================

<pre>Het risico verevenings-model tussen de regiogemeenten is nog niet vastgesteld. Daarnaast zijn er nog risico's op het gebied van
de Eigen Bijdragen, ad ca. € 1 mln. Deze worden door het CAK opgelegd en geind. Gebaseerd op de werkelijke halfjaar cijfers
2015 blijven deze achter op de begroting. Tevens zal er in de september circulaire 2015, ook voor het jaar 2016 mogelijk
aanvullende taken overgeheveld worden naar gemeenten, (oa kapitaallasten van gebouwen). De vraag is of er hiervoor voldoende
middelen vanuit het Rijk overgedragen worden. Hiervoor houden we ook rekening met een risico van ca. € 1 mln.
Over de aanvullende middelen alsmede de verdeling daarvan wordt continue contact gehouden met het ministerie van VWS en de
VNG, zodat voor de centrumgemeenteregio Zwolle de financiële mogelijkheden meer gaan aansluiten bij de opgave. Het risico kan
worden bijgesteld bij het voorjaarsmoment 2016. Bovenstaande elementen rechtvaardigen een hoog risico. Het bedrag is derhalve
ingeschat op € 3,5 mln.

J. Overige risico's
Niet alleen met Oud en Nieuw, maar gedurende het gehele jaar worden we geconfronteerd met vandalisme en diefstal. Van
vernieling van straatmeubilair tot het stelen van doelen etc. Tot dusver lukt het meestal de geleden niet verhaalbare schade binnen
de reguliere budgetten op te vangen.
De afgelopen jaren worden we door de klimaatverandering steeds vaker geconfronteerd met boomziektes en stormschade. Iepen
kastanjes en essen worden gecontroleerd, waar mogelijk worden preventieve maatregelen genomen, bij ziekte/dood vervangen.
Tegen de eikenprocessierups wordt onmiddelijk opgetreden (gezondheidsrisico). Het lijkt zich te stabiliseren. Overlast door de
spinselmot is sterk verminderd. Bovendien neemt overlast door “lekkende bomen” toe. Door warmere zomers, hebben bomen meer
last van luizen, die daardoor vaker hinderlijk gaan "druipen". Stormschade wordt veelal veroorzaakt door bomen, die in hun val
hun omgeving beschadigen. Het blad blijft tegenwoordig langer aan de bomen, waardoor deze langere tijd gevoelig zijn voor
stevige stormen. Bovendien vinden meer stormen plaats in de periode dat de bomen nog bladdragend zijn.
Afgelopen jaar heeft verdiepend onderzoek plaatsgevonden op wegen waar de problematiek met snellere slijtage van
geluidwerendasfalt (ZSA) mogelijk aan de orde kan komen. Uit dit onderzoek (boringen en inspecties) op de andere wegvakken
waar dit type asfalt is toegepast, is geen sprake van de problematiek zoals op de Hasselterweg en Westenholterallee. Bekend is
echter dat dit type asfalt kwetsbaarder is dan was aangenomen en daardoor een groter risico kent op versnelde slijtage. Met het
oog op dit grotere risico blijven we de wegvakken waar dit type asfalt is toegepast tijdens de jaarlijkse inspectieronde nauwlettend
in de gaten houden.
De kademuren langs de Thorbeckegracht en Bleekerswegje zijn gebouwd op een houten draagconstructie. Bij extreem laag water
komt een deel het hout boven het water uit. Hierdoor ontstaat aantasting van het hout. Door de jaren heen is de kwaliteit van de
draagconstructie sterk afgenomen en bestaat de mogelijkheid dat de kademuren gaan verzakken. Direct instortingsgevaar is niet te
verwachten. Op dit moment loopt een onderzoek naar de te verwachten restlevensduur van het houtwerk onder de kademuren en
de mogelijkheden voor herstel.
De steeds complexer wordende informatievoorziening en de enorme afhankelijkheid daarvan gaan gepaard met een toenemend
risico op schade door uitval van systemen, fouten in software waardoor onjuiste gegevensverwerking plaats vindt, virussen,
onbedoelde inbreuk op systemen e.d. ontstaan. Hoewel door beveiligingen, servicecontracten, uitwijkcontracten, organiseren van
achtervang bij leveranciers e.d. al het mogelijke wordt gedaan om de veiligheid en continuïteit te waarborgen, is het risico op
schade niet uit te sluiten. Met informatiebeveiliging wordt ook het respecteren van privacy bedoeld waar het persoonlijke gegevens
betreft.
Calamiteitsrisico bedrijfsgebouwen (stroomstoring, water etc): Aantal calamiteitenplannen zijn aanwezig. Gemeentebreed
continuiteitsplan ontbreekt. Indien oorzaak van onbruikbaarheid ambtelijke huisvesting onder dekking valt is er dekking tot
maximaal € 1.1. mln. (voor zover de verzekeraar dit redelijk en billijk acht voor de voortgang van het bedrijf).
Onvoldoende dossieropbouw (vooral bij conflicten riskant): hoewel de personeelsdossiers op orde zijn bestaat er het risico dat bij
personeelsconflicten dit niet voldoende is.
Niet voldoen aan archiefwet: De voortgang van de digitalisering maakt dat het afscheid nemen van het papieren archief nog niet is
afgerond.

Beoordeling weerstandsvermogen

Conform de door de raad vastgestelde beleidskaders heeft een calculatie plaatsgevonden van de geïnventariseerde risico´s met
maart 2015 als peilmaand. De uitkomsten –in de vorm van een risicomatrix met achterliggende onderbouwingen- liggen
vertrouwelijk ter inzage. In totaliteit is een risicobedrag gecalculeerd van ca € 48,6 mln. Dit bedrag heeft voor ruim € 22,4 mln.
betrekking op niet afgedekte risico´s grondexploitaties, voor 11,8 mln. op risicios'sociaal domein en voor bijna € 14,4 mln. op
overige niet afgedekte risico´s. Bij de berekening van dit bedrag zijn de uitgangspunten gehanteerd zoals vastgelegd in de door de
raad in februari 2012 vastgestelde nota weerstandsvermogen en risicomanagement.




                                                                171
</pre>

====================================================================== Einde pagina 172 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 173 ======================================================================

<pre>In vergelijking tot de peiling in de voorgaande risicomatrixen is de volgende ontwikkeling waar te nemen :

                         Risico          Dekkingspercentage gerealiseerd met
Peilingsmaand            Bedrag          beschikbare weerstandscapaciteit               Procentuele aandelen posten met:
                                                                                  Hoog risico     Midden risico     Laag risico
augustus 2007                16,6 mln.                       60%                     45%                36%               19%
augustus 2008                16,9 mln.                       59%                     36%                49%               25%
augustus 2009                15,3 mln.                       65%                     36%                45%               19%
augustus 2010                27,6 mln.                       50%                     50%                29%               21%
augustus 2011                21,8 mln.                       50%                     36%                40%               24%
augutsus 2012                55,2 mln.                       56%                     44%                41%               15%
augustus 2013                45,6 mln.                       55%                     48%                38%               14%
augustus 2014                42,1 mln.                       59%                     44%                37%               19%
Maart 2015                   48,6 mln.                       57%                     43%                42%               14%
Augustus 2015                50,8 mln.                       65%                     50%                37%               13%


De stijging van het risicobedrag van maart 2015 naar augustus 2015 € 2,1 mln. is m.n. te verklaren door een geactualiseerd hoger
risicobedrag voor grondexploitaties (€ 4,0 mln.), een daling van de risico's, op regulier wijze berekend, sociaal domein met € 1,5
mln. en een daling van de overige risico’s met € 0,4 mln.

Conform de berekening in de vertrouwelijke risicomatrix is het benodigde weerstandsbedrag ter afdekking van het risicobedrag ad
€ 50,8 mln. bepaald op ca € 32,9 mln. Hiermee wordt een afdekking van risico’s van 65% bereikt, hetgeen ligt tussen de
afgesproken marge van 50% en 100%.
Voor meer specifieke risico's sociaal domein is daarnaast, buiten de gebruikelijke berekeningswijze om , voor de opstartfase
rekening gehouden mer reeele risico's 2015. Daarvoor wordt 3,5 miljoen gereserveerd.

Financiële kengetallen (BBV)

Vanaf de begroting 2016 zijn gemeenten verplicht in de verplichte paragraaf weerstandsvermogen een zestal financiële kengetallen
op te nemen voor het laatste rekeningjaar, het lopende begrotingsjaar en het nieuwe begrotingsjaar.
In onderstaande tabel zijn de betreffende kengetallen opgenomen en vervolgens voorzien van een beoordeling. In bijlage 5 van de
begroting zijn de definities van de betreffende kengetallen opgenomen.

                                                                                                2014              2015          2016
                                                                                            rekening          begroting     begroting
1a. Netto schuldquote                                                                            0,97              0,87          0,84
1b Netto Schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen                                      0,82               0,72           0,73

2. Solvabiliteitsratio                                                                          0,22               0,19           0,17

3. Kengetal grondexploitatie                                                                    0,26               0,27           0,25

4. Structurele exploitatieruimte                                                                0,01              -0,01           0,00

5. Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoons huishoudens                                     0,88               0,92           0,89


2016 is het eerste jaar dat de kengetallen worden opgenomen. Voor een goede beoordeling ontbreekt het nog aan
referentiegegevens van andere gemeenten. Daarnaast constateren wij dat de berekening van de kengetallen onderhevig is aan
incidentele veranderingen in de begroting en rekening, waardoor een onvolledig beeld ontstaat over de werkelijke ontwikkeling.
In algemene termen kunnen we stellen dat structurele weerbaarheid in de begroting aanwezig is gelet op de beschikbare
structurele begrotingsruimte en de lager dan gemiddelde belastingdruk. De rentekosten op de leningen zijn beheersbaar en
worden volledig opgevangen binnen het begrotingsresultaat. Door spreiding in aan te trekken leningen beperken wij het risico van
rentestijgingen. Wel zien we dat bezittingen naar verhouding meer met schulden worden belegd (zie solvabiliteitsratio).




                                                                   172
</pre>

====================================================================== Einde pagina 173 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 174 ======================================================================

<pre>Paragraaf 3 Verbonden partijen

In de paragraaf verbonden partijen besteden wij aandacht aan rechtspersonen (verbonden partijen), waarmee de gemeente Zwolle
een bestuurlijke én financiële band heeft. Verbonden partijen betreffen (participaties in) deelnemingen, gemeenschappelijke
regelingen, stichtingen en verenigingen.
Van bestuurlijk belang is sprake wanneer de gemeente zeggenschap heeft door een zetel in het bestuur of door stemrecht. Onder
financieel belang wordt verstaan dat de gemeente middelen ter beschikking heeft gesteld die ze kwijt raakt ingeval van
faillissement van de verbonden partij of dat de gemeente voor een bepaald bedrag aansprakelijk wordt gesteld als de verbonden
partij zijn/haar verplichtingen niet nakomt.

De afgelopen jaren zijn diverse verbeteringen doorgevoerd in deze paragraaf en in de sturing op verbonden partijen. Dit onder
meer naar aanleiding van het rekenkamerrapport over verbonden partijen uit 2013 en meer recentelijk wijzigingen in de Wet
gemeenschappelijke regelingen (Wgr). In dat kader zijn we momenteel ook bezig met een onderzoek naar onze verbonden partijen
en mogelijkheden om de grip op verbonden partijen verder te verbeteren. Hierin werken we samen met verschillende
regiogemeenten. In de eerste helft van 2016 verwachten wij de raad hier nader over te kunnen informeren.

De cijfers die gepresenteerd worden bij het financieel belang en bij het verwacht eigen vermogen, vreemd vermogen en financieel
resultaat zijn voor zover beschikbaar, afkomstig uit de begroting 2016 van de verbonden partij.

Ten opzichte van de begroting 2015 en de jaarrekening van 2014 zijn de Essent-opvolgers uitgewerkt per opvolger. Hiermee is
inzichtelijker geworden welke partijen hieronder vallen en hoe dezen zich tot elkaar verhouden.

Deelname in gemeenschappelijk regelingen:

 Gemeenschappelijke GezondheidsDienst IJsselland (GGD IJsselland) - Zwolle
 Programma                       13 - Opvang en bescherming
                                 14 - Inkomen

 Oorsprong verbonden partij         Zwolle neemt deel in de GR GGD IJsselland op basis van verlengd lokaal bestuur. Belangrijkste
                                    beleidsterrein betreft de publieke gezondheidszorg. Daartoe voert de GGD een aantal wettelijke taken uit
                                    (wet Publieke Gezondheid) en een aantal taken ‘in vrijwillige samenwerking’ (zoals bijv. lijkschouwing).

 Openbaar belang (doelstelling)     Beschermen en bevorderen van de gezondheid van onze inwoners. Daarbij richt de GGD zich op het
                                    verminderen van ongelijkheid in de kans op goede gezondheid onder inwoners.
                                    GGD IJsselland is daarnaast onderdeel van een samenhangend aanbod van publieke gezondheid in
                                    Nederland.
                                    GGD IJsselland voert de taken uit zoals deze in de wet Publieke gezondheid aan gemeenten zijn
                                    opgedragen, zoals Jeugdgezondheidszorg, infectieziektebestrijding, monitoring van gezondheid en advies
                                    over gezondheidsbeleid gemeenten, zorg voor publieke gezondheid bij crisis en rampen.

 Beleidsvoornemens                  In de bestuursagenda 2015-2017 zijn een tweetal ambities vastgelegd.
                                    1: GGD is de vertrouwde adviseur van gemeenten. De rol van de GGD als adviseur op het gebied van
                                    Publieke Gezondheid wordt duidelijker en steviger wordt ingevuld, met name t.a.v. openbare
                                    geestelijke gezondheidszorg en de verbinding tussen de eerstelijns gezondheidszorg en het sociaal
                                    domein.
                                    2: Moderniseren van de governance. De governance van de GGD moet meer faciliterend worden voor de
                                    rollen die de GGD heeft.

 Bestuurlijk belang                 In totaal nemen 11 gemeenten deel aan de Gemeenschappelijke Regeling (RG) GGD IJsselland. Elke
                                    gemeente heeft 1 stem. Het DB bestaat uit 3 leden. Zwolle levert de voorzitter van DB en twee leden in het
                                    AB (waaronder voorzitter).
 Financieel belang                  1 januari 2016:            24,5% (€ 1.985.000))

 Toelichting                        Financieel belang is de gemeentelijke bijdrage.   Er wordt behoudend begroot.
 Verwacht Eigen Vermogen            1 januari 2016:            €    766.000                  31 december 2016:        €   766.000
 Verwacht Vreemd Vermogen           1 januari 2016:            € 6.315.000                   31 december 2016:        € 6.315.000

 Verwacht Financieel resultaat      € 0.
 Risico’s                           Basisprodukten worden gefinancierd o.b.v. inwonerbijdrage. Additionele produkten worden per gemeente
                                    gefinancierd, voor risico's op deze produkten (maatwerk en projecten) is een aparte voorziening getroffen.
                                    Deze komen niet t.l.v. de GR. De weerstandscapaciteit wordt geëvalueerd o.b.v. risico-inventarisatie.
                                    Indien de weerstandscapaciteit niet voldoet, kan Zwolle voor 24,5% worden aangesproken op een
                                    eventueel exploitatietekort.

                                    Het risico voor de gemeente Zwolle wordt klein geacht.

                                                                   173
</pre>

====================================================================== Einde pagina 174 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 175 ======================================================================

<pre>Veiligheidsregio IJsselland (VRIJ) - Zwolle
Programma                             7 - Veiligheid
Oorsprong verbonden partij             De Veiligheidsregio is ontstaan uit de verplichting, zoals vastgesteld in artikel 9 en volgende van de Wet
                                       veiligheidsregio's. Die wet is op 1 oktober 2010 van kracht geworden om daarmee de slagkracht van de
                                       overheid bij rampen en zware ongevallen te verbeteren.
Openbaar belang (doelstelling)         Uitvoering van de veiligheidstaken op basis van de Wet veiligheidsregio’s.

Beleidsvoornemens                      De veiligheidsregio heeft onder meer het regionaal crisisplan vastgesteld, dat de basis vormt waarop de
                                       hulpdiensten bij rampen en calamiteiten in samenhang optreden. Daarnaast is er het geactualiseerde
                                       regionaal risicoprofiel en het regionaal (brandweer-)dekkingsplan, beleidsplan en een aantal
                                       rampbestrijdingsplannen. In 2016 zal hieraan uitvoering worden gegeven.

Bestuurlijk belang                     De veiligheidsregio wordt gevormd door elf gemeenten. De burgemeester van Zwolle is voorzitter van
                                       zowel het dagelijks bestuur als het algemeen bestuur.

Financieel belang                     1 januari 2016:              26,5% (€ 9.073.183)        31 december 2016:
                                                                                              26,5% (€ 9.073.183)

Toelichting                           dit is de jaarlijkse bijdrage aan de veiligheidsregio
Verwacht Eigen Vermogen               1 januari 2016:              € 1.654.000                31 december 2016:           € 1.654.000

Verwacht Vreemd Vermogen              1 januari 2016:              € 31.906.000               31 december 2016:           € 31.906.000

Verwacht Financieel resultaat         €0
Risico’s                              In de begroting worden door de veiligheidsregio de volgende risico’s benoemd: de samenvoeging van de
                                      meldkamers, landelijke bezuinigingen, ontwikkelingen binnen het regionaal brandmeldsysteem, de
                                      consequenties van de RUD's op de regio, financiële effecten besluiten Veiligheidsberaad en herijking
                                      Brede doeluitkering.
                                      Het grootste risico is wanneer de Veiligheidsregio wordt getroffen door een ramp of crisis, waarbij hoge
                                      niet verhaalbare kosten moeten worden gemaakt.




Regionale Sociale Recherche - Zwolle
Programma
Oorsprong verbonden partij             De Gemeenschappelijke Regeling is in 1992 ontstaan met toentertijd 12 regiogemeenten. In verband met
                                       herindeling en wijzigingen bestaat de nieuwe GR sinds 2012 uit 8 gemeenten. De GR is ontstaan uit het
                                       oogpunt van effectiviteit. In een groter dienstverband kan een betere kwaliteit en dienstverlening worden
                                       geboden. Daarnaast is specifieke kennis op gebied van sociale zekerheidsfraude vereist en eenheid in de
                                       uitvoering.

Openbaar belang (doelstelling)         De gemeenschappelijke regeling is ontstaan om redenen van efficiency, kwaliteitsborging en uniforme
                                       aanpak met betrekking tot de bestrijding van sociale zekerheidsfraude en handhaving in bredere zin.

Beleidsvoornemens                        • Nadruk ligt op zichtbaarheid en dienstbaarheid en het leveren van maatwerk richting regiogemeenten;
                                         • Prioriteit bij meest schadeveroorzakende typen van fraude en inspanningen plegen waar dit naar
                                               verwachting het meest oplevert.
                                         • In stand houden van de regionale samenwerking op het gebied van sociale zekerheidsfraude

                                       In 2014 zijn door de sociale recherche in totaal 161 zaken afgehandeld (waarvan 102 in Zwolle). Verder
                                       zijn er 5 processen-verbaal opgemaakt tegen 10 personen.
                                       Door toedoen van de sociale recherche zijn 30 (10 in Zwolle) uitkeringen beëindigd , hetgeen een
                                       besparing opleverde van ruim € 29.000 per maand ( € 9.000 in Zwolle)
                                       In totaal werd er voor ruim 1,0 mln. (Zwolle € 767.709) aan fraude opgespoord.

Bestuurlijk belang                     8 gemeenten nemen deel aan deze gemeenschappelijke regeling. De stemverhouding in het Bestuurlijk
                                       Overleg (het beslissingsbevoegd forum van portefeuillehouders, waarvan Zwolle voorzitter is) is bepaald
                                       op basis van het aantal uitkeringsgerechtigden per gemeenten, met een maximum van 3 stemmen. Zwolle
                                       heeft 3 stemmen van de 15.

Financieel belang                      1 januari 2016:             nvt                         31 december 2016:
Toelichting                            De uitvoering van de sociale recherche is in handen van de gemeente Zwolle. De kosten worden
                                       verrekend o.b.v. het aantal uitkeringsgerechtigden per 31-12.
Verwacht Eigen Vermogen                1 januari 2016:             nvt                        31 december 2016:
Verwacht Vreemd Vermogen               1 januari 2016:             nvt                         31 december 2016:
Verwacht Financieel resultaat          n.v.t.
Risico’s



                                                                      174
</pre>

====================================================================== Einde pagina 175 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 176 ======================================================================

<pre>WEZO GR - Zwolle
Programma                            10 - Sociaal economische zelfredzaamheid

Oorsprong verbonden partij           Vanuit de wettelijke verplichting tot uitvoering van de Wet Sociale Werkvoorziening is deze verbonden
                                     partij ontstaan.
Openbaar belang (doelstelling)       De GR WEZO geeft namens de vijf deelnemende gemeenten Wezo NV opdracht tot uitvoering van de
                                     Wsw. GR WEZO fungeert als formeel werkgever voor alle – uit de deelnemende gemeenten afkomstige -
                                     personen met een Wsw-dienstverband.

Beleidsvoornemens                    Met de invoering van de Participatiewet per 1-1-2015 stopt de instroom van Wsw-medewerkers. De
                                     actuele ontwikkeling en de dubbele bestuursstructuur voor de uitvoering van de Wsw hebben er toe geleid,
                                     dat de GR WEZO per 1-1-2016 zal worden opgeheven.

Bestuurlijk belang                   5 gemeenten participeren in de GR. Zwolle heeft 2 van de 6 stemmen.

Financieel belang                    1 januari 2016:             € 90.100                    31 december 2016:           €0
Toelichting                          De GR heeft een geldlening van € 7,2 mln. aan de NV Wezo verstrekt.

Verwacht Eigen Vermogen              1 januari 2016:             €0                          31 december 2016:           €0
Verwacht Vreemd Vermogen             1 januari 2016:             € 11.400                    31 december 2016:           €0
Verwacht Financieel resultaat        €0
Risico’s                             Met de opheffing van de GR WEZO worden alle risico’s rechtstreeks gekoppeld aan Wezo NV. Het betreft
                                     de garantstelling voor de BNG, garantiestelling niet Wsw-personeel en vastgoed. Het risico is zeer klein.




Shared Service Centrum Bedrijfsvoering (SSC) - Zwolle
Programma                          18 - Bedrijfsvoering

Oorsprong verbonden partij           In 2012 hebben de gemeenten Kampen, Zwolle en de provincie Overijssel het besluit genomen om het
                                     Shared Service Centrum Bedrijfsvoering (SSC) op te richten. Het SSC is een samenwerking tussen de
                                     gemeente Kampen, gemeente Zwolle en provincie Overijssel op het gebied van personeels- en
                                     salarisadministratie, ICT en inkoopadvisering. Vanaf 1 januari 2013 is het SSC gestart en verleent het de
                                     genoemde diensten aan de drie partnerorganisaties.

Openbaar belang (doelstelling)       Efficiëntere uitvoering van diensten op het gebied van personeels- en salarisadministratie, ICT en inkoop.

Beleidsvoornemens                    De gemeente Zwolle treedt op als gastheerorganisatie voor het SSC en de SSC- medewerkers zijn in
                                     dienst van de gemeente Zwolle. In 2015 vindt besluitvorming plaats over een mogelijke toetreding van
                                     twee andere gemeentes. Overdracht van taken kan dan in 2016 plaatsvinden.

Bestuurlijk belang                   Zwolle, Kampen en de provincie Overijssel participeren in de GR. Zwolle participeert in de hoedanigheid
                                     als centrumgemeente in de GR SSC Bedrijfsvoering.

Financieel belang                    1 januari 2016:             n.v.t.                      31 december 2016:
Toelichting                          Als participant is Zwolle een bijdrage in de regeling verschuldigd respectievelijk moet Zwolle betalen voor
                                     afgenomen producten en diensten van het SSC
Verwacht Eigen Vermogen              1 januari 2016:              n.v.t.                      31 december 2016:
Verwacht Vreemd Vermogen             1 januari 2016:             n.v.t.                      31 december 2016:
Verwacht Financieel resultaat        € n.v.t.
Risico’s




                                                                    175
</pre>

====================================================================== Einde pagina 176 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 177 ======================================================================

<pre>Historisch Centrum Overijssel (HCO) - Zwolle
Programma                           12 - Cultuur

Oorsprong verbonden partij           Eind jaren 90 is er een landelijke tendens geweest dat in elke provincie een historisch centrum is geopend.
                                     De samenstellingen van deze historische centra verschilt. Vrijwel altijd is het historisch centrum ook in de
                                     provinciehoofdstad gevestigd. Gedachte destijds was vooral dat het archief beter en breder beschikbaar
                                     moest zijn (toegankelijkheid) en daarop is de wetgeving aangepast zodat de historische centra er kwamen.

Openbaar belang (doelstelling)       HCO voert voor de gemeente de wettelijke archieftaak uit. Daarnaast zijn er publiekstaken gericht op
                                     ontsluiting van de archieven, zoals tentoonstellingen, websites e.d. Dit is vastgelegd in de
                                     gemeenschappelijke regeling, aanvullend in een vierjarig activiteitenplan.

Beleidsvoornemens                    Het rijk is voornemens om de Gemeenschappelijke Regeling (GR) voor alle historische centra aan te
                                     passen. Echter spelen deze voornemens al langer en is hierin weinig voortgang. Indien de GR gewijzigd
                                     wordt, zal ook de bestuurssamenstelling worden gewijzigd. Hierover bent u geïnformeerd in 2014, toen u
                                     heeft ingestemd met de huidige invulling van het bestuur. De provincie heeft niet deelgenomen aan de GR,
                                     maar is een dienstverleningsovereenkomst aangegaan.
                                     De gemeente Zwolle wil onderzoeken of de GR nog de meest passende regeling is en onder welke
                                     voorwaarden eventueel andere financieringsconstructies (zoals een DVO) mogelijk zijn. Een en ander ook
                                     in het licht van de voorgenomen toetreding van de gemeente Deventer en mogelijk ook Kampen.
                                     Verder is HCO onderdeel van het onderzoek naar het cultuurhistorische verhaal van Zwolle en een
                                     flexibeler organisatievorm van de betrokken organisaties (HCO, SMZ, Grote Kerk).

Bestuurlijk belang                   50% gemeente Zwolle en 50% Ministerie van OCenW

Financieel belang                    1 januari 2016:                                        31 december 2016:
                                     €1.507.320.                                            €1.507.320.




Toelichting
Verwacht Eigen Vermogen              1 januari 2016:            € 415.827                   31 december 2016:           € 400.000

Verwacht Vreemd Vermogen             1 januari 2016:            € 1.507.024                 31 december 2016:           € 1.500.000
Verwacht Financieel resultaat        ca. € 70.000
Risico’s                             De toetreding van andere partners, zoals de gemeente Deventer, heeft nog niet te voorziene gevolgen
                                     voor de bedrijfsvoering en dienstverlening.

Gemeenschappelijk Belastingkantoor Lococensus-Tricijn (GBLT) - Zwolle
Programma                         18 - Financiering en algemene dekkingsmiddelen

Oorsprong verbonden partij           GBLT voert de belastingheffing en inning plus de Wet WOZ uit voor haar leden.

Openbaar belang (doelstelling)       Doelstelling van GBLT is het zorgdragen voor een efficiënte en effectieve heffing en invordering van
                                     belastingen en WOZ uitvoering

Beleidsvoornemens                    Door samenwerking ontvangen onze burgers nog maar één aanslag waarin zowel gemeentelijke als
                                     waterschapsbelastingen zijn opgenomen. Daarnaast verwachten we door verder samenwerking en
                                     uitbreiding de lasten te reduceren.

Bestuurlijk belang                   In totaal nemen 5 waterschappen (na fusie) en 6 gemeenten (na toetreding Dalfsen en Bunschoten) deel
                                     aan GBLT. Het DB bestaat uit 1 lid van de gemeenten en 1 lid vanuit de waterschappen. Zwolle is met één
                                     lid vertegenwoordigd in het AB net als de andere deelnemers.

Financieel belang                    1 januari 2016:            10,6% (1.796.000)         31 december 2016:
                                                                                          10.6% (1.796.000)
Toelichting                          Financieel belang na toetreding Dalfsen en Bunschoten is nog niet bekend
Verwacht Eigen Vermogen              1 januari 2016:            € 250.000                   31 december 2016:           € 250.000
Verwacht Vreemd Vermogen             1 januari 2016:            € 2.000.000                 31 december 2016:           € 2.000.000
Verwacht Financieel resultaat        €0
Risico’s




                                                                   176
</pre>

====================================================================== Einde pagina 177 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 178 ======================================================================

<pre>Uitvoeringsorganisatie Jeugdzorg IJsselland - Zwolle
Programma                           13 - Opvang en Bescherming

Oorsprong verbonden partij         De Uitvoeringsorganisatie is opgericht door 11 gemeenten (Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Olst-
                                   Wijhe, Ommen, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle). De samenwerking op het
                                   terrein van de inkoop van (specialistische) jeugdzorg is tot stand gekomen om continuïteit van zorg,
                                   efficiency, kwaliteit en doelmatigheid te bieden en vanwege het feit dat dit (deels) door de nieuwe
                                   Jeugdwet wordt voorgeschreven;

Openbaar belang (doelstelling)     De BVO heeft als missie om zich te ontwikkelen tot een stabiele, effectieve en efficiënte organisatie die de
                                   11 samenwerkende gemeenten ontzorgt op het gebied van inkoop, facturatie en financiële monitoring van
                                   de jeugdhulp.

Beleidsvoornemens                  Het betreft hier een uitvoeringsorganisatie. De beleidsvoornemens worden binnen de diverse
                                   gemeenten zelf opgesteld.

Bestuurlijk belang                 Het algemeen bestuur bestaat uit elf leden, vanuit elke deelnemende gemeente één lid. Het bestuur besluit
                                   bij volstrekte meerderheid van stemmen. Het dagelijks bestuur bestaat uit dezelfde personen.

Financieel belang                  1 januari 2016:             € 30.627.347                31 december 2016:           €0
                                                               (zorgkosten) +
                                                               € 429.127
                                                               (uitvoeringskosten)

Toelichting                        De BVO Jeugd heeft geen eigen vermogen. De financiering door de 11 gemeenten vindt op basis van de
                                   meicirculaire plaats. Aan het eind van het begrotingsjaar vloeien overschotten terug naar de gemeenten of
                                   zullen gemeenten extra moeten bijdragen. Voor Zwolle levert de meicirculaire 2015 het financiële beeld op
                                   zoals hierboven geschetst.

Verwacht Eigen Vermogen            1 januari 2016:             €0                          31 december 2016:           €0

Verwacht Vreemd Vermogen           1 januari 2016:             €0                          31 december 2016:           €0

Verwacht Financieel resultaat      €0

Risico’s                           Iedere deelnemende gemeente is zelf risicodrager, naar verhouding van de inbreng. De risico's Jeugdzorg
                                   voor de gemeente Zwolle worden opgevangen via de risicoreserve Sociaal Domein.




                                                                 177
</pre>

====================================================================== Einde pagina 178 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 179 ======================================================================

<pre>Deelname in vennootschappen:

 NV Bank Nederlandse Gemeenten – Den Haag
 Programma
 Oorsprong verbonden partij             De N.V. BNG Bank is in 1914 opgericht door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (onder de naam
                                        'Gemeentelijke Credietbank’). De bank is een structuurvennootschap. Klanten van BNG Bank zijn
                                        overwegend overheden en instellingen op het gebied van volkshuisvesting, gezondheidszorg, onderwijs en
                                        openbaar nut. BNG Bank biedt financiële diensten op maat, zoals kredietverlening, advies,
                                        betalingsverkeer, elektronisch bankieren en vermogensbeheer. Ook participeert de bank in publiek-private
                                        samenwerking. Verreweg het grootste deel van de kredietverlening van de bank is kredietrisicovrij, omdat
                                        deze aan of onder garantie van overheden plaatsvindt.

 Openbaar belang (doelstelling)         De BNG is de bank van en voor overheden en instellingen voor het maatschappelijk belang. Met
                                        gespecificeerde financiële dienstverlening draagt de BNG bij aan zo laag mogelijke kosten van
                                        maatschappelijke voorzieningen voor de burger. Daarmee is de bank essentieel voor de publieke taak.
                                        Doelen voor de gemeente Zwolle zijn :
                                        •   invloed op dienstverlening en kostenniveau
                                        •   rendement op aandelen en daarmee een duurzame belegging

 Beleidsvoornemens                      Geen bijzonderheden
 Bestuurlijk belang                     Aandeelhouders van de bank zijn uitsluitend overheden. De Staat is houder van de helft van de aandelen,
                                        de andere helft is in handen van gemeenten, provincies en een hoogheemraadschap. Gemeente Zwolle
                                        heeft via stemrecht een belang van 0,27%.

 Financieel belang                      1 januari 2016:             149.097 aandelen à         31 december 2016:           149.097 aandelen à
                                                                    € 2,50 nominaal =                                      € 2,50 nominaal =
                                                                    € 372.743                                              € 372.743

 Toelichting                            De BNG kan de financiële informatie voor het komende begrotingsjaar niet verstrekken. Zij emitteert
                                        leningen, die beursgenoteerd zijn. Daarom is BNG gehouden aan de regels die de Autoriteit Financiële
                                        Markten stelt aan het verstrekken van mogelijk koersgevoelige informatie. Het verstrekken van cijfers en
                                        verwachtingen over het eigen vermogen en netto resultaat valt daar uitdrukkelijk onder. De definitieve
                                        gegevens over het lopende jaar 2015 kunnen in de loop van maart 2016 beschikbaar worden gesteld.

 Verwacht Eigen Vermogen                1 januari 2014:             € 3.430 mln.               31 december 2014:           € 3.582 mln.
 Verwacht Vreemd Vermogen               1 januari 2014:             € 127.721 mln. + 32        31 december 2014:           € 149.891 mln. + 32
                                                                    mln. achtergestelde                                    mln. achtergestelde
                                                                    schulden                                               schulden

 Verwacht Financieel resultaat          € 126 mln. (2014)

 Risico’s                               BNG Bank verwacht dat de omvang van nieuw verstrekte langlopende leningen in 2015 licht lager zal
                                        uitkomen dan in het voorgaande jaar. De nieuwe verstrekkingen betreffen naar verwachting vooral
                                        herfinanciering van aflopende leningen. Het renteresultaat over 2015 zal naar verwachting lager uitkomen
                                        dan over 2014. De aanhoudend lage marktrente veroorzaakt een dalende trend van de renteopbrengst uit
                                        de eigen middelen van de bank. Het resultaat financiële transacties zal ook in de nabije toekomst gevoelig
                                        blijven voor de politieke en economische ontwikkelingen binnen de Europese Unie. Gezien de
                                        aanhoudende onzekerheden acht de bank het niet verantwoord een uitspraak te doen over de verwachte
                                        nettowinst 2015.
                                        De dividenduitkering over 2014 bedroeg € 0,57per aandeel (Zwolle: € 84.985), terwijl dat in 2013 nog €
                                        1,27 per aandeel was (Zwolle: € 189.353). De afgelopen jaren was het begrootte dividend € 200.000.
                                        Gezien de hiervoor geschetste situatie is dit bedrag voor 2016 bijgesteld naar € 150.000.

                                        Gelet op het relatief geringe belang in BNG én de positie van BNG wordt het risico gering geacht.


 Essent-opvolgers

 Als gevolg van de invoering van de Wet Onafhankelijk Netbeheer (WON) in Nederland is Essent per 30 juni 2009 gesplitst in een netwerkbedrijf
 (Enexis) en een productie- en leveringsbedrijf (Essent). In 2009 is het productie- en leveringsbedrijf verkocht aan RWE. Daarnaast heeft Zwolle
 in 2014 de aandelen in het afvalverwerkingsbedrijf Attero (voormalig Essent Milieu) verkocht aan Waterland. Uit beide verkopen vloeien de
 volgende deelnemingen voort waarin wij aandeelhouder zijn:

  1.    Enexis Holding N.V.
        Het netwerkbedrijf van Essent, Enexis, is buiten de verkoop aan RWE gelaten en daarmee is Enexis Holding N.V. in 2009 een zelfstandig
        bedrijf geworden, waarvan de diverse overheden aandeelhouder zijn.

  2.    CBL Vennootschap B.V.
        Bij de verkoop van Essent is het Cross Border Lease Escrow Fonds ontstaan.

  3.    Vordering Enexis B.V.
        Het economisch eigendom van de gas- en elektriciteitsnetten zijn binnen de Essent-groep in 2007 overgedragen aan Enexis. Op dat
        moment beschikte Enexis over onvoldoende contante middelen en daarom is de koopprijs omgezet in een lening van Essent. Na de

                                                                       178
</pre>

====================================================================== Einde pagina 179 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 180 ======================================================================

<pre>      splitsing in 2009 is de lening over gedragen aan de verkopende aandeelhouders van Essent.

 4.   Verkoop vennootschap B.V.
      Bij de verkoop aan RWE hebben de verkopende aandeelhouders een aantal garanties en vrijwaringen gegeven aan RWE. Het
      merendeel hiervan is door de verkopende aandeelhouders overgedragen aan Verkoop Vennootschap (wat ook eigendom is van diezelfde
      aandeelhouders).

 5.   CSV Amsterdam B.V.
      In 2008 zijn Essent en Essent Nederland B.V., met toestemming van de publieke aandeelhouders, een procedure begonnen tegen de
      Staat der Nederlanden waarin zij een verklaring voor recht vragen dat bepaalde bepalingen van de Wet Onafhankelijk Netbeheer (WON).
      Een eventuele schadevergoedingsvordering wordt gecedeerd aan de verkopende aandeelhouders die deze vordering gebundeld gaat
      ouden via de deelneming Claim Vennootschap B.V.
      Daarnaast hebben de verkopende aandeelhouders een aantal garanties en vrijwaringen gegeven aan Waterland bij de verkoop van
      Attero. De CSV beheert de daartoe geopende escrow-rekening.

 6.   Publiek Belang Elektriciteitsproductie B.V.(PBE)
      PBE is één van de onderdelen van Essent en heeft 50% aandeel in N.V. Elektriciteits Productiemaatschappij Zuid-Nederland (EPZ),
      onder andere eigenaar van de kerncentrale in Borssele. PBE heeft de aandelen ondergebracht bij Energy Resources Holding (ERH). Bij
      de verkoop van Essent aan RWE zouden de aandelen in EPZ ook worden overgedragen. Dit is door het bedrijf Delta NV bij de rechter
      aangevochten. In 2011 is het bemiddelingstraject dat daaruit voortkwam succesvol afgerond en zijn de aandelen alsnog aan RWE
      geleverd. PBE blijft bestaan met een beperkt takenpakket, waaronder het afwikkelen van zaken die uit de verkoop van de aandelen
      voortkomen.




Enexis Holding N.V. - 's Hertogenbosch
Programma
Oorsprong verbonden partij           Enexis beheert het energienetwerk in noord-, oost- en zuid-Nederland voor de aansluiting van ongeveer
                                     2,7 miljoen huishoudens, bedrijven en overheden. De netbeheerderstaak is een publiek belang, wettelijk
                                     geregeld met onder andere toezicht vanuit de Autoriteit Consument en Markt.

Openbaar belang (doelstelling)       Doelen van de deelneming:
                                     •     invloed op dienstverlening en tarieven
                                     •     rendement
                                     •     grip op de uitvoering van een publiek belang.
                                     Met het aandeelhouderschap worden publieke belangen behartigd. De infrastructuur voor energie is een
                                     vitaal onderdeel voor onze economie en voor onze samenleving. Dit belang wordt nog verder versterkt
                                     doordat Enexis de transitie naar duurzame energie faciliteert.

Beleidsvoornemens                    Onderzoek naar de mogelijkheden om de aandelen Enexis over te dragen naar één van de overige
                                     (overheids-)aandeelhouders.

Bestuurlijk belang                   Gemeente Zwolle heeft via stemrecht een belang van 0,24% (355.645 aandelen).
Financieel belang                    1 januari 2016:            355.645 aandelen à         31 december 2016:           355.645 aandelen à
                                                                € 1,- nominaal                                         € 1,- nominaal
Toelichting
Verwacht Eigen Vermogen              1 januari 2016:            € 3.616 mln                31 december 2016:           € 3.716 mln.
Verwacht Vreemd Vermogen             1 januari 2016:            Enexis kan hier nog        31 december 2016:           Enexis kan hier nog
                                                                geen reële inschatting                                 geen reële inschatting
                                                                van maken.                                             van maken.
Verwacht Financieel resultaat        € 200 mln.
Risico’s                             •    Zwolle loopt het risico (een deel van) de boekwaarde van € 355.645 te moeten afwaarderen. Het
                                          risico voor de aandeelhouders is zeer gering, omdat Enexis opereert in een gereguleerde
                                          (energie)markt, onder toezicht van de Energiekamer. Daarnaast is het risico gering in relatie tot de
                                          (intrinsieke) waarde van Enexis.
                                     •    Wettelijk is minimaal 40% eigen vermogen vereist, Enexis heeft op dit moment meer dan 50% eigen
                                          vermogen. Gecombineerd met de achtergestelde status van de ‘Vordering op Enexis vennootschap’,
                                          levert dit een laag risico op voor de aandeelhouders van Enexis.
                                     •    Een aanvullend risico is het achterblijven van de geraamde dividendinkomsten. Het risico is echter
                                          verminderd door een overeengekomen garantiedividend van € 100 miljoen.




                                                                   179
</pre>

====================================================================== Einde pagina 180 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 181 ======================================================================

<pre>CBL Vennootschap B.V. - 's Hertogenbosch
Programma
Oorsprong verbonden partij        CBL Vennootschap B.V. (CBL = Cross Border Lease) is ontstaan na verkoop van Essent aan RWE. Zij
                                  vertegenwoordigt de verkopende aandeelhouders van energiebedrijf Essent als medebeheerder (naast
                                  RWE, Essent en Enexis) van het CBL Escrow Fonds en fungeert als "doorgeefluik" voor betalingen in en
                                  uit het CBL Escrow Fonds. Wanneer na beëindiging van alle CBL’s en de betaling uit het CBL Escrow
                                  Fonds nog geld overblijft in het CBL Escrow Fonds, wordt het resterende bedrag in de verhouding 50% -
                                  50% verdeeld tussen RWE en verkopende aandeelhouders.

Openbaar belang (doelstelling)    Afwikkelen van de verkoop van Essent aan RWE.
Beleidsvoornemens                 Het vermogen in het CBL Escrow Fonds was bij de oprichting van het fonds in 2009, $ 275 mln.. Eind juni
                                  2011 zijn de laatste CBL-overeenkomsten vervroegd beëindigd. Na aftrek van het bedrag dat nodig was
                                  voor deze beëindigingen van de CBL’s resteert er nog een bedrag van afgerond $ 20 mln.. Naar
                                  verwachting zal op dit bedrag in 2015 een bedrag benodigd zijn voor advies- en andere
                                  afwikkelingskosten.
                                  De advies- en andere afwikkelingskosten worden gering ingeschat. Dit betekent dat een groot deel van het
                                  restantbedrag van $ 20 mln. uiteindelijk in de verhouding 50% - 50% zal kunnen worden uitbetaald aan de
                                  verkopende aandeelhouders en RWE en dat het fonds daarna geliquideerd kan worden. Er loopt evenwel
                                  nog een discussie tussen CBL Vennootschap en RWE over verrekening van eventuele
                                                                              e
                                  belastingvoordelen. Planning is om in de 2 helft van 2015 deze discussie met RWE af te ronden. De
                                  vennootschap zal daarmee eind 2015 (mogelijk begin 2016) kunnen worden geliquideerd. Een positief
                                  liquidatiesaldo zal vrijvallen aan de aandeelhouders.

Bestuurlijk belang                Gemeente Zwolle heeft via stemrecht een belang van 0,24% (355.645 aandelen).

Financieel belang                 1 januari 2016:            €0                         31 december 2016:          €0

Toelichting
Verwacht Eigen Vermogen           1 januari 2016:            $ 9 mln.                   31 december 2016:          $0
Verwacht Vreemd Vermogen          1 januari 2016:            $ 100.000                  31 december 2016:          $0
Verwacht Financieel resultaat     - $ 800.000 (2015)
                                    $0        (2016)
Risico’s                          Met de voortijdige beëindiging van alle CBL-contracten is alleen nog sprake van een risico en daarmee
                                  aansprakelijkheid voor de verkopende aandeelhouders ter hoogte van het bedrag in het CBL Escrow
                                  Fonds ($ 20 mln.).
                                  Daarnaast is het risico en daarmee de aansprakelijkheid voor de verkopende aandeelhouders relatief
                                  gering en beperkt tot de hoogte van het nominale aandelenkapitaal van deze vennootschap (totaal €
                                  20.000).




                                                               180
</pre>

====================================================================== Einde pagina 181 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 182 ======================================================================

<pre>Vordering Enexis B.V. - 's Hertogenbosch
Programma
Oorsprong verbonden partij         Essent heeft eind 2007 een herstructurering doorgevoerd waarbij de economische eigendom van de gas-
                                   en elektriciteitsnetten binnen de Essent-groep zijn verkocht en overgedragen aan Enexis tegen de
                                   geschatte fair market value. Omdat Enexis destijds over onvoldoende contante middelen beschikte om de
                                   koopprijs hiervoor te betalen is deze omgezet in een lening van Essent. In de Wet Onafhankelijk
                                   Netbeheer was opgenomen dat er na splitsing geen financiële kruisverbanden mochten bestaan. Omdat
                                   het op dat moment niet mogelijk was om de lening extern te financieren is besloten de lening over te
                                   dragen aan de verkopende aandeelhouders van Essent.

Openbaar belang (doelstelling)     Afwikkelen van de verkoop van Essent aan RWE.
Beleidsvoornemens                  Op het moment van overdracht bedroeg de vordering € 1,8 miljard. De vordering is vastgelegd in een
                                   leningovereenkomst bestaande uit vier tranches van aflossing. De 1e tranche is in januari 2012 door
                                   Enexis afgelost en in oktober 2013 heeft Enexis de 2e tranche (vervroegd) afgelost.
                                   Eind december 2014 resteren nog de leningen van de 3e en 4e tranche. Enexis is eventueel gerechtigd de
                                   3e tranche in de periode 30 september 2015 – 30 september 2016 geheel of gedeeltelijk vervroegd af te
                                   lossen. Deze tranche zal in ieder geval uiterlijk 30 september 2016 worden afgelost. De 4e tranche mag
                                   niet vervroegd worden afgelost. Afhankelijk van het resultaat van een aantal financiële ratio’s zou de 4e
                                   tranche eventueel geconverteerd kunnen worden in eigen vermogen.

Bestuurlijk belang                 Gemeente Zwolle heeft via stemrecht een belang van 0,24% (355.645 aandelen).

Financieel belang                  1 januari 2016:            €0                         31 december 2016:          €0

Toelichting
Verwacht Eigen Vermogen            1 januari 2016:            € 45.000                   31 december 2016:          € 25.000
Verwacht Vreemd Vermogen           1 januari 2016:            € 860 mln.                 31 december 2016:          € 355 mln.
Verwacht Financieel resultaat      - € 20.000 (2015)
                                   - € 20.000 (2016)

Risico’s                           De aandeelhouders lopen zeer beheerst geachte risico’s op Enexis voor de niet -tijdige betaling van rente
                                   en/of aflossing en, in het ergste geval, faillissement van Enexis.
                                   Daarnaast is het risico en daarmee de aansprakelijkheid voor de aandeelhouders relatief gering en beperkt
                                   tot de hoogte van het nominale aandelenkapitaal van deze vennootschap (ongeveer € 20.000).




                                                                181
</pre>

====================================================================== Einde pagina 182 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 183 ======================================================================

<pre>Verkoop vennootschap B.V. - 's Hertogenbosch
Programma
Oorsprong verbonden partij        Bij de verkoop van Essent aan RWE hebben de verkopende aandeelhouders een aantal garanties en
                                  vrijwaringen gegeven aan RWE. Het merendeel van deze garanties en vrijwaringen is door de verkopende
                                  aandeelhouders overgedragen aan Verkoop Vennootschap B.V..
                                  Daarnaast heeft RWE, ter verzekering van de betaling van eventuele schadeclaims, bedongen dat een
                                  deel van de verkoopopbrengst door de verkopende aandeelhouders gedurende een bepaalde tijd in het
                                  General Escrow Fonds wordt aangehouden. Dit fonds wordt door de Verkoop vennootschap B.V. beheerd.
                                  Daarmee is de functie van Verkoop Vennootschap B.V. dus tweeërlei:
                                        namens de verkopende aandeelhouders eventuele garantieclaim procedures voeren tegen RWE;
                                        het geven van instructies aan de escrow agent wat betreft het beheer van het bedrag dat in het
                                        General Escrow Fonds is gestort.

Openbaar belang (doelstelling)    Afwikkelen van de verkoop van Essent aan RWE.

Beleidsvoornemens                 Het vermogen in het General Escrow Fonds was bij de oprichting van het fonds in 2009,
                                  € 800 mln.. In april 2011 is het eerste deel van de General Escrow, minus gemelde claims door RWE,
                                  vrijgevallen en aan de aanhouders uitgekeerd. In het General Escrow Fonds resteert nu nog een bedrag
                                  van € 440 miljoen voor de afwikkeling van claims van RWE als gevolgen van garantie en vrijwaringen die
                                  door de verkopende aandeelhouders zijn afgegeven.

                                  De looptijd van deze vennootschap is afhankelijk van de periode dat claims (die door RWE tot uiterlijk 30
                                  september 2015 kunnen worden ingediend) worden afgewikkeld.

                                  Op 30 september 2015 zal automatisch het gedeelte van het General Escrow Fonds vrijvallen waarvoor
                                  RWE geen claims heeft ingediend. Gelet op de afhandeling van lopende claims en nog eventueel tot door
                                  RWE in te dienen claims, kan over de omvang van deze vrijval nog geen uitspraak worden gedaan.
                                                           e
                                  Planning is om in de 2 helft van 2015 de discussies met RWE over de ingediende claims af te ronden. De
                                  vennootschap zal daarmee eind 2015 (mogelijk begin 2016) kunnen worden geliquideerd. Een positief
                                  liquidatiesaldo zal vrijvallen aan de aandeelhouders.

Bestuurlijk belang                Gemeente Zwolle heeft via stemrecht een belang van 0,24% (355.645 aandelen).

Financieel belang                 1 januari 2016:            €0                          31 december 2016:           €0
Toelichting
Verwacht Eigen Vermogen           1 januari 2016:            € 70 mln.                   31 december 2016:           €0
Verwacht Vreemd Vermogen          1 januari 2016:            € 65 mln.                   31 december 2016:           €0
Verwacht Financieel resultaat       € 10 mln. (2015)
                                  - € 100.000 (2016)

Risico’s                          Het financiële risico is beperkt tot eventuele claims van RWE als gevolg van garanties en vrijwaringen die
                                  door de verkopende aandeelhouders zijn afgegeven en tot het maximale bedrag (€ 440 mln.) dat nog in
                                  het General Escrow Fonds resteert. Buiten het bedrag dat in het General Escrow Fonds zal worden
                                  gehouden, zijn de verkopende aandeelhouders niet aansprakelijk voor inbreuken op garanties en
                                  vrijwaringen.

                                  Daarnaast is het risico en daarmee de aansprakelijkheid voor de aandeelhouders relatief gering en beperkt
                                  tot de hoogte van het nominale aandelenkapitaal van deze vennootschap (ongeveer € 20.000).




                                                                182
</pre>

====================================================================== Einde pagina 183 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 184 ======================================================================

<pre>CSV Amsterdam B.V. - 's Hertogenbosch
Programma
Oorsprong verbonden partij       Op 9 mei 2014 is de naam van Claim Staat Vennootschap B.V. gewijzigd in CSV Amsterdam B.V.. De
                                 statuten zijn gewijzigd, zodat de nieuwe organisatie nu drie doelstellingen vervult:
                                 namens de verkopende aandeelhouders van Essent een eventuele schadeclaimprocedure voeren tegen
                                 de Staat als gevolg van de WON;
                                 namens de verkopende aandeelhouders eventuele garantieclaim procedures voeren tegen RECYCLECO
                                 B.V. (“Waterland”);
                                 het geven van instructies aan de escrow-agent wat betreft het beheer van het bedrag dat op de escrow-
                                 rekening n.a.v. verkoop Attero is gestort.

Openbaar belang (doelstelling)   Afwikkelen van de verkoop van Essent aan RWE
Beleidsvoornemens                De Wet onafhankelijk netbeheer (Won) leidde er toe dat het productie- en leveringsbedrijf enerzijds en het
                                 netwerkbedrijf anderzijds gesplitst moesten worden. De Rechtbank te 's-Gravenhage heeft de vordering
                                 van Essent in eerste instantie afgewezen. Essent is tegen deze uitspraak in hoger beroep gegaan. In juni
                                 2010 heeft het Gerechtshof in Den Haag de Won onverbindend verklaard. De Staat is tegen de uitspraak
                                 in cassatie gegaan bij de Hoge Raad. De Hoge Raad heeft prejudiciële vragen gesteld aan het Europese
                                 Hof van Justitie. Het Hof heeft een reactie gegeven aan de Hoge Raad een uitspraak doen. De Hoge Raad
                                 heeft op 26 juni 2015 arrest gewezen. De Hoge Raad heeft de Staat in het gelijk gesteld door te oordelen
                                 dat de Won niet in strijd is met het EU-recht. Met deze uitspraak van de Hoge Raad zijn de vorderingen
                                 van Essent op de Staat definitief afgewezen. Voor de vennootschap is de procedure daarmee geëindigd.

                                 De looptijd van deze vennootschap is afhankelijk van de periode dat een eventuele schadeclaim wordt
                                 gevoerd tegen de Staat en dat claims (die door Waterland tot 5 jaar na completion (mei 2019) kunnen
                                 worden ingediend) worden afgewikkeld.

                                 Conform de verkoopovereenkomst (“SPA”) zal de escrow-rekening tot 5 jaar na completion blijven staan
                                 voor de afwikkeling van potentiële claims van Waterland.

Bestuurlijk belang               Gemeente Zwolle heeft via stemrecht een belang van 0,24% (355.645 aandelen).

Financieel belang                1 januari 2016:            €0                          31 december 2016:           €0
Toelichting
Verwacht Eigen Vermogen          1 januari 2016:            - € 40.000                  31 december 2016:           - € 90.000
Verwacht Vreemd Vermogen         1 januari 2016:            € 80.000                    31 december 2016:           € 130.000
Verwacht Financieel resultaat    - € 50.000 (2015)
                                 - € 50.000 (2015)

Risico’s                         Het financiële risico is beperkt tot eventuele claims van Waterland als gevolg van garanties en vrijwaringen
                                 die door de verkopende aandeelhouders zijn afgegeven en tot het maximale bedrag (€ 13,5 mln.) op de
                                 escrow-rekening. (zie ook Attero)
                                 Daarnaast is het risico en daarmee de aansprakelijkheid voor de aandeelhouders relatief gering en beperkt
                                 tot de hoogte van het nominale aandelenkapitaal van deze vennootschap (ongeveer € 20.000).




                                                               183
</pre>

====================================================================== Einde pagina 184 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 185 ======================================================================

<pre>Publiek Belang Elektriciteitsproductie B.V. - 's Hertogenbosch
Programma
Oorsprong verbonden partij           Publiek Belang Elektriciteitsproductie B.V. had, via Energy Resourches Holding (ERH) een 50% aandeel in
                                     N.V. Elektriciteits Porductiemaatschappij Zuid-Nederland (EPZ). Dit aandeel is in 2011, na een juridisch-
                                     en een bemiddelingstraject, geleverd aan RWE, als onderdeel van de geheleverkoopprocedure van Essent
                                     aan RWE. PBE heeft nu nog een beperkt takenpakket. PBE zal de zaken afwikkelen die uit de verkoop
                                     voortkomen. Daarnaast is PBE verplichtingen aangegaan in het kader van het Convenant borging publiek
                                     belang kerncentrale Borssele (2009). Hiermee is een termijn van 8 jaar na verkoop gemoeid.

Openbaar belang (doelstelling)       Afwikkelen van de verkoop van Essent aan RWE
Beleidsvoornemens                    Binnen PBE is nog vanaf medio 2012 een bedrag tussen de € 1,5 en 2,0 miljoen (merendeel
                                     aandelenkapitaal) achtergebleven om mogelijke zaken die uit de verkoop voortkomen af te wikkelen.

                                     Conform de verkoopovereenkomst (“SPA”) zal het General Escrow Fonds tot 30 september 2015 blijven
                                     staan voor de afwikkeling van potentiële claims van RWE.
                                                          e
                                     Planning is om in de 2 helft van 2015 de discussie met het Ministerie van Economische Zaken te voeren,
                                     omtrent de overdracht van de rol van PBE in het hiervoor genoemde convenant. Afhankelijk van de
                                     uitkomst van deze gesprekken zou PBE evenals Verkoop Vennootschap BV en CBL Vennootschap BV
                                     begin 2016 geliquideerd kunnen worden.


Bestuurlijk belang                   Gemeente Zwolle heeft via stemrecht een belang van 0,24% (355.645 aandelen).


Financieel belang                    1 januari 2016:             €0                        31 december 2016:          €0
Toelichting
Verwacht Eigen Vermogen              1 januari 2016:             € 1,6 mln.                31 december 2016:          €0
Verwacht Vreemd Vermogen             1 januari 2016:             € 100.000                 31 december 2016:          €0


Verwacht Financieel resultaat        - € 20.000 (2015)
                                     - € 20.000 (2016)

Risico’s                             Het financiële risico na de levering van ERH aan RWE, waarmee de vervreemding van de aandelen
                                     Essent nu is afgerond, is beperkt tot eventuele contractueel vastgelegde mogelijkheden van claims c.q.
                                     garanties. Eventuele claims komen ten laste van het General Escrow Fonds (zie Verkoop Vennootschap
                                     B.V.).

                                     Daarnaast is het risico en daarmee de aansprakelijkheid voor de aandeelhouders beperkt tot de hoogte
                                     van het nominale aandelenkapitaal van deze vennootschap (€ 1.496.822).




                                                                   184
</pre>

====================================================================== Einde pagina 185 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 186 ======================================================================

<pre>Attero - 's Hertogenbosch
Programma
Oorsprong verbonden partij       In 2009 is het voormalige bedrijf Essent Milieu verzelfstandigd en verder gegaan onder de naam Attero.
                                 Attero is expert in het storten, verbranden en composteren van afval. Daarnaast richt Attero zich op de
                                 productie van duurzame energie uit afval. Attero is in 2014 verkocht aan Waterland Private Equity
                                 Investments.

Openbaar belang (doelstelling)   Afwikkelen van de verkoop van Essent aan RWE
Beleidsvoornemens                Met de verkoop van Attero heeft de gemeente haar doelstelling met deze partij behaald, namelijk verkoop
                                 van Attero. Bij de verkoop is een bedrag van 13,5 miljoen euro in escrow (derdenrekening) gestort. De
                                 aansprakelijkheid van alle verkopende aandeelhouders tezamen bedraagt maximaal het bedrag dat in
                                 escrow is gestort, voor Zwolle betekent dat een bedrag van € 32.400. Voor zover het in escrow geplaatste
                                 bedrag niet wordt aangewend ter vergoeding van Waterland, zal 9,5 miljoen euro (€ 22.800) in 2015 en het
                                 restant medio 2019 (€ 9.600) alsnog aan de verkopende aandeelhouders worden betaald.

                                 In 2015 wordt een bedrag van € 22.800 ontvangen, eventueel verminderd met verplichte vergoedingen aan
                                 Waterland. In 2019 wordt een bedrag van € 9.600 ontvangen.

Bestuurlijk belang               Vanwege verkoop van de aandelen heeft Zwolle geen belang meer in Attero.
Financieel belang                1 januari 2016:             € 9.600 in escrow tot      31 december 2016:          € 9.600 in escrow tot
                                                             medio 2019                                            medio 2019
Toelichting
Verwacht Eigen Vermogen          1 januari 2016:             n.v.t.                     31 december 2016:          n.v.t.
Verwacht Vreemd Vermogen         1 januari 2016:             n.v.t.                     31 december 2016:          n.v.t.
Verwacht Financieel resultaat    n.v.t.
Risico’s                         Risico's worden gering geacht (maximaal € 32.400)


NV Vitens - Zwolle
Programma
Oorsprong verbonden partij       Overal in ons land werden drinkwaterbedrijven opgezet; uiteindelijk telde Nederland er zo’n 220. In de
                                 jaren daarna fuseerden steeds meer drinkwaterbedrijven tot de huidige tien, waarvan Vitens er één is.
                                 Vitens bestaat in haar huidige vorm sinds 2006 en richt zich op het maken van drinkwater.

Openbaar belang (doelstelling)   •        invloed op dienstverlening en tarieven
                                 •        rendement op aandelen en daarmee een duurzame belegging

Beleidsvoornemens                Geen verhoging van de tarieven , opbouwen van meer eigen vermogen en verstrekking van een beperkt
                                 dividend, ten behoeve van verdere verhoging van de solvabiliteit.

Bestuurlijk belang               Via stemrecht op aandelen: 0,802%. Gemeente Zwolle vertegenwoordigt de Overijsselse gemeenten
                                 tijdens de Algemene vergadering van Aandeelhouders.

Financieel belang                1 januari 2016:             46.329 aandelen à € 1      31 december 2016:          46.329 aandelen à € 1

Toelichting
Verwacht Eigen Vermogen          1 januari 2016:             € 464,2 mln.               31 december 2016:          € 488,3 mln.

Verwacht Vreemd Vermogen         1 januari 2016:             € 1.263,3 mln.             31 december 2016:          € 1.258,5 mln.

Verwacht Financieel resultaat    € 31,5 mln.
Risico’s                         Met een boekwaarde van € 46.329 van de aandelen en een verwachte solvabiliteit die groeit van 26,9%
                                 per 31 december 2015 naar 28,0 % per 31 december 2016, wordt het risico gering geacht.




                                                                185
</pre>

====================================================================== Einde pagina 186 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 187 ======================================================================

<pre>NV Wadinko - Zwolle
Programma                        2 - Economie

Oorsprong verbonden partij       Wadinko is ontstaan vanuit Wavin (en daarvoor de Waterleidingmaatschappij Overijssel, WMO). De
                                 gemeente Zwolle is één van de 25 aandeelhouders, allen overheden.

Openbaar belang (doelstelling)   Het stimuleren van gezonde bedrijvigheid (vooral stuwende sectoren, zoals zakelijke dienstverlening en
                                 industrie) en daarmee de groei en het behoud van werkgelegenheid in de regio. Doelstelling is 5000
                                 arbeidsplaatsen in 2021 bij Wadinko participaties.

Beleidsvoornemens                Op dit moment vinden 6 van de 27 deelnemingen bij bedrijven gevestigd in Zwolle plaats.
Bestuurlijk belang               Via stemrecht op aandelen: 4,18%.
Financieel belang                1 januari 2016:                                        31 december 2016:
Toelichting                      Wadinko heeft een revolverend karakter. Door de aandeelhouders is in de aandeelhoudersvergadering van
                                 5 juni 2015 het dividendbeleid vastgesteld voor de komende jaren. Evenals afgelopen jaren zal er dividend
                                 per jaar worden uitgekeerd. Voor de gemeente is dat evenals voorgaande jaren een uitkering van €
                                 50.000.

Verwacht Eigen Vermogen          1 januari 2016:            € 61,7 mln.                 31 december 2016:           € 62,9 mln.
Verwacht Vreemd Vermogen         1 januari 2016:            n.v.t                       31 december 2016:           n.v.t.
Verwacht Financieel resultaat    € 2,4 mln.
Risico’s                         Inherent aan haar bedrijfsactiviteiten loopt Wadinko risico's. Door de interne maatregelen met betrekking
                                 tot risicobeheersing, zijn de risico's voorde aandeelhouders beperkt.




                                                               186
</pre>

====================================================================== Einde pagina 187 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 188 ======================================================================

<pre>NV ROVA - Zwolle
Programma                        9 - Integraal beheer openbare ruimte
Oorsprong verbonden partij       De Gemeente heeft in het gemeentelijk belang, in samenwerking met de overige in de
                                 Gemeenschappelijke Regeling IJssel-Vecht deelnemende gemeenten en de Regio IJssel-Vecht, ROVA op
                                 28 mei 1996 opgedragen de gemeentelijke afvalbeheertaken en enkele reinigingstaken uit te voeren in het
                                 belang van een doelmatige, milieu hygiënisch en economisch verantwoorde verwijdering van afvalstoffen.
                                 In 2012 is afdeling Uitvoering van de Gemeente en de groenafdeling van WEZO samen onder de paraplu
                                 van ROVA gebracht.

Openbaar belang (doelstelling)   Doelen van de deelneming:
                                 •   invloed op dienstverlening, kostenniveau en tarieven.
                                 •   rendement op aandelen en daarmee een duurzame belegging

                                 Met de bundeling van de vakdeskundigheid van de afdeling Uitvoering van de gemeente, de inzet van
                                 WSW medewerkers en de (commerciële) deskundigheid van ROVA worden de volgende effecten beoogd:
                                      •   structureel lagere kosten voor het groenonderhoud en het serviceonderhoud grijs op korte en
                                          langere termijn voor de gemeente Zwolle;
                                      •   langdurige werkgelegenheid voor mensen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt;
                                      •   een bijdrage aan de duurzaamheid omdat de productie en verwerking van groenafval in één
                                          hand komt
                                      •   en tegemoet komen aan de ambities van het college ten aanzien van opgave gericht werken,
                                          maar tegen lagere kosten.

Beleidsvoornemens                Doorvoeren omgekeerde inzameling cf. gemeentelijk grondstoffenplan 2012 – 2016. Per 1 juli 2012 is het
                                 onderhoud van openbare ruimte overgegaan naar Rova.
Bestuurlijk belang               Via stemrecht op aandelen: huidig aandeel, aandelen A (afval)  totaal 17,19%.
                                 In 2013 heeft uitbreiding plaatsgevonden met het aandelenpakket (C) i.v.m. overgang van het onderhoud
                                 van openbare ruimte naar Rova  totaal A+C: 26,66% van de aandelen.
Financieel belang                1 januari        1.490 aandelen A à                  31 december           1.490 aandelen A à
                                 2016:            € 113,45 nominaal.                  2016:                 € 113,45 nominaal.
                                                  1.225 aandelen C à                                        1.225 aandelen C à
                                                  € 113,45 nominaal.                                        € 113,45 nominaal.
                                                  Achtergestelde geldlening € 2,3                           Achtergestelde geldlening €
                                                  mln.; rentevergoeding 8% =                                2,3 mln.; rentevergoeding 8%
                                                  € 185.000                                                 = € 185.000


Toelichting                      Ontvangen dividenden:
                                 2009    € 673.000
                                 2010    € 664.000
                                 2011    € 1.068.000
                                 2012    € 945.000
                                 2013    € 1.054.000
                                 2014    € 701.000
                                 2015    € 723.000

Verwacht Eigen Vermogen          1 januari 2016:            € 27.857.000                31 december 2016:           € 28.720.000
Verwacht Vreemd Vermogen         1 januari 2016:            € 50.280.000                31 december 2016:           € 50.280.000
Verwacht Financieel resultaat    € 3.368.000 (in 2015)
Risico’s                         Risico bestaat uit het niet kunnen terugbetalen van achteruit gestelde lening van 2.3 mio en het
                                 geïnvesteerde bedrag in aandelen van € 308.000.
                                 Gezien de activiteiten van Rova (zij opereert vrijwel alleen voor gemeenten) en de financiële positie van
                                 Rova (een eigen vermogen van rond € 28 mln.) wordt het risico gering geacht.




                                                               187
</pre>

====================================================================== Einde pagina 188 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 189 ======================================================================

<pre>NV WEZO - Zwolle
Programma                        10 - Sociaal economische zelfredzaamheid
Oorsprong verbonden partij       Wezo NV is ontstaan vanuit de wettelijke verplichting tot uitvoering van de Wet sociale werkvoorziening.
Openbaar belang (doelstelling)   Uitvoering geven aan de Wet sociale werkvoorziening door middel van het Aanwijzingsbesluit van de GR
                                 WEZO namens de deelnemende gemeenten

Beleidsvoornemens                Met de invoering van de Participatiewet per 1-1-2015 stopt de instroom van Wsw-medewerkers. De
                                 actuele ontwikkeling en de dubbele bestuursstructuur voor de uitvoering van de Wsw hebben ertoe geleid
                                 dat de GR WEZO per 1-1-2016 zal worden opgeheven en is een traject van aandelenoverdracht voor de
                                 Wezo NV in gang gezet. Doelstelling van dit traject is, dat Zwolle per 1-1-2016 enig eigenaar van Wezo NV
                                 zal zijn.
                                 In 2014 is de Wsw conform taakstelling uitgevoerd

Bestuurlijk belang               De gemeente Zwolle is naar verwachting per 1 januari enig aandeelhouder.
Financieel belang                1 januari 2016:            2330 van 2330               31 december 2016:
                                                            aandelen (100%)             2330 van 2330
                                                                                        aandelen (100%)
Toelichting                      Maatschappelijk kapitaal : 4.500 a 1.000 nominaal
                                 Aandelen in portefeuille : 2170
                                 Geplaatst en gestort     : 2.330

Verwacht Eigen Vermogen          1 januari 2016:            € 1.028.000                 31 december 2016:          € n.n.b
Verwacht Vreemd Vermogen         1 januari 2016:            € 17.129.000                31 december 2016:          € n.n.b.
Verwacht Financieel resultaat    n.b.b.
Risico’s                         De gemeente Zwolle staat als enig aandeelhouder voor de tekorten van de Wezo holding NV
                                 afgegeven. Daarnaast staat de gemeente Zwolle garant voor de BNG leningen en
                                 de wachtgeld uitkeringen en premieafdracht voor het niet Wsw-personeel dat vóór 2001 reeds in dienst
                                 was bij de GR WEZO.
                                 Het financieel risico is groot, zie paragraaf weerstandsvermogen

Zuiderzeehaven Ontwikkelingsmaatschappij CV en Zuiderzeehaven Beheer BV – Kampen
Programma                        2 - Economie
Oorsprong verbonden partij       In het kader van de regionale bestuurlijke samenwerking en omdat Zwolle geen natte kavels meer kan
                                 verkopen is er gekozen voor een regionale aanpak. Inmiddels is er de Logistieke visie.

Openbaar belang (doelstelling)   Versterking van de economische structuur van Zwolle en Kampen. De ontwikkeling van de ZZH, een
                                 watergebonden bedrijventerrein op Kampens grondgebied is één van de acties. Voor de gemeente Zwolle
                                 van groot belang omdat wij geen watergebonden bedrijventerreinen meer hebben. Daarom de
                                 gezamenlijke ontwikkeling via PPS.
Beleidsvoornemens                In 2014 is van de 51 hectare nog 14,6 hectare uitgeefbaar. Wel zijn de windmolen rechten a 900.000
                                 verkocht.
                                 Streven is per 2018 / 2021 alles verkocht te hebben.
Bestuurlijk belang               Participatie is in beide gevallen 16,7% obv PPS constructie 50% publieke- en 50% private sector
Financieel belang                1 januari 2016:            Inbreng als                 31 december 2016:
                                                            commanditair vennoot
                                                            € 237.500 en
                                                            achtergestelde lening
                                                            € 0,67 mln.
                                                            Deelname aandelen
                                                            beherend vennoot 30
                                                            aandelen á € 100 =
                                                            € 3.000.

Toelichting                      Geen opbrengst uit rente op kapitaalverstrekking en voorlopig geen dividend.

Verwacht Eigen Vermogen          1 januari 2016:            € 5.816.870                 31 december 2016:          € 5.816.870
Verwacht Vreemd Vermogen         1 januari 2016:            € 4.579.376                 31 december 2016:          € 4.579.376
Verwacht Financieel resultaat    € Niet te voorspellen.
Risico’s                         Dat de overig kavels niet worden uitgegeven. Dan wel de kosten maar geen opbrengsten




                                                               188
</pre>

====================================================================== Einde pagina 189 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 190 ======================================================================

<pre>Port of Zwolle [noem hier de exacte naam] - [vestigingsplaats]
Programma                            2 - Economie
Oorsprong verbonden partij           Dit onderdeel is nog in oprichting. De raden van Zwolle, Kampen en Meppel moeten hier nog een besluit
                                     over nemen.
Openbaar belang (doelstelling)
Beleidsvoornemens
Bestuurlijk belang
Financieel belang                    1 januari 2016:             €                        31 december 2016:          €

Toelichting
Verwacht Eigen Vermogen              1 januari 2016:             €                        31 december 2016:          €

Verwacht Vreemd Vermogen             1 januari 2016:             €                        31 december 2016:          €
Verwacht Financieel resultaat        €
Risico’s




                                                                     189
</pre>

====================================================================== Einde pagina 190 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 191 ======================================================================

<pre>Deelname in stichtingen en verenigingen:

 Stichting administratiekantoor Dataland - Gouda
 Programma

 Oorsprong verbonden partij          DataLand is een initiatief van en voor gemeenten. Het doel van DataLand is het realiseren van een
                                     landelijke voorziening die leidt tot het breder toegankelijk maken van gegevens uit het gemeentelijke
                                     informatiedomein
                                     voor de publieke en private markt. Per brief van 13 april 2001 adviseert de Vereniging van Nederlandse
                                     Gemeenten aan gemeentebesturen - mede in het licht van de zeer lage eenmalige kosten - deel
                                     te nemen aan de activiteiten van Dataland.

 Openbaar belang (doelstelling)      Dataland verzorgt de toegankelijkheid van gemeentelijke vastgoedinformatie voor marktpartijen in
                                     Nederland. Dataland faciliteert het Gemeentelijk Geo Beraad; een bestuurlijk podium voor gemeentelijke
                                     standpunten op het terrein van de ruimtelijke informatie. En verzorgt een verbinding tussen gemeenten,
                                     VNG en KING.

 Beleidsvoornemens                   Geen specifieke beleidsvoornemens
 Bestuurlijk belang                  Zwolle is als een van de 400 deelnemende gemeenten als participant vertegenwoordigd in de
                                     certificaathoudersvergadering

 Financieel belang                   1 januari 2016:           59.422 certificaten van  31 december 2016:        59.422 certificaten van
                                                               aandelen Dataland B.V.                            aandelen Dataland B.V.
                                                               à € 0,10                                          à € 0,10
 Toelichting                         Dienstenovereenkomst voor aanlevering gebouwgegevens. 20% van de opbrengst die Dataland maakt op
                                     door Zwolle aangeleverde gegevens komt ten gunste van de algemene middelen.

 Verwacht Eigen Vermogen             1 januari 2016:               niet beschikbaar          31 december 2016:           niet beschikbaar
 Verwacht Vreemd Vermogen            1 januari 2016:               niet beschikbaar          31 december 2016:           niet beschikbaar
 Verwacht Financieel resultaat       niet beschikbaar
 Risico’s


 Coöperatieve vereniging Dimpact UA – Enschede
 Programma                         16 - Bestuur en dienstverlening

 Oorsprong verbonden partij          Sinds 2005 is Zwolle lid van de coöperatieve verenging Dimpact. Een vereniging met als doel het
                                     gezamenlijk inkopen van dienstverleningssoftware. Deze doelstelling is inmiddels uitgebreid met het thema
                                     standaardisatie van overheidsdienstverlening.

 Openbaar belang (doelstelling)      Vereenvoudigen van digitale (dienstverlenings)processen en digitale aanvragen. Verbeteren digitale
                                     dienstverlening.

 Beleidsvoornemens                   Lidmaatschap van de vereniging Dimpact houdt in dat voor een vaste prijs gebruik kan worden gemaakt
                                     van een aantal softwarepakketten ter ondersteuning van digitale dienstverlening en bedrijfsvoering.
                                     Hieronder valt het KCS systeem, zaaksysteem, DMS/RMA, co-creatieomgeving Alfresco Share en mid-
                                     office suite. Ook realisatie van koppelingen tussen deze geïntegreerde suite met bijv. MijnOverheid
                                     Berichtenbox, de basisregistraties en overige bronnen uit de GDI valt hieronder. Hosting van de suite,
                                     beheer en onderhoud is hierbij inbegrepen, evenals doorontwikkeling van de systemen om aan te kunnen
                                     sluiten bij de wijzigende eisen aan de digitale overheid. Verder zit in het lidmaatschap inbegrepen de kosten
                                     voor het regiebureau Dimpact. Verder inbegrepen is zijn licenties voor een kennisbank voor het KCC(SDU),
                                     content search engine (My-lex) en het gebruik van het standaard website moedersjabloon. Het Dimpact
                                     bureau organiseert verder kennisevents die gratis toegangelijk zijn voor de leden en waar kennis over
                                     relevante onderwerpen (van informatiebeveiliging tot standaardisatie van overheidsdienstverlening) kan
                                     worden gehaald en gedeeld. In 2016 wordt, door toetreding van de gemeentes Rotterdam en Groningen,
                                     meer ingezet op landelijke onderwerpen waar de Dimpact vereniging, door haar volume, een steeds grotere
                                     stem krijgt bij beleidsontwikkeling.

 Bestuurlijk belang                  De vereniging is afgelopen jaar met twee leden uitgebreid en telt nu 33 lid gemeenten. Zwolle levert
                                     voorzitter van de RvC en afvaardiging in kerngroep, stuurgroep, expert- en werkgroepen.

 Financieel belang                   1 januari 2016:               €0                        31 december 2016:           €0
 Toelichting                         Contributie van € 570.000 per jaar
 Verwacht Eigen Vermogen             1 januari 2016:               € 591.507                 31 december 2016:           € 635.874
 Verwacht Vreemd Vermogen            1 januari 2016:               €0                        31 december 2016:           €0
 Verwacht Financieel resultaat
 Risico’s                            Risico wordt gering geschat




                                                                     190
</pre>

====================================================================== Einde pagina 191 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 192 ======================================================================

<pre>Paragraaf 4 Lokale heffingen

In deze paragraaf vindt u een overzicht en de ontwikkelingen van de lokale heffingen.
Als algemene regel geldt dat de gemeentelijke belastingen en tarieven met het inflatiepercentage worden aangepast. Voor 2016 is
dit bepaald op -0,25%. Het inflatiepercentage is bepaald aan de hand van het gemiddeld gewogen percentage voor de
gemeentelijke loonkostenontwikkeling en prijzen van derden (loon-/prijsverhouding is 50:50) en gecorrigeerd met eventuele
nacalculatie over voorgaande jaren.
Het inflatiepercentage 2016 is als volgt bepaald:
    Percentage 2016 in basis                 1,50 %
    Correctie voorgaande jaren             - 1,75 %
    Inflatiepercentage 2015                - 0,25 %
Deze al jaren gehanteerde correctiemethode leidt ertoe dat – met enige vertraging – de feitelijke inflatie wordt doorberekend in de
gemeentelijke tarieven.
De uitkomsten (na correcties) in de voorgaande jaren staan hieronder. Het gemiddeld percentage over de jaren 2009 t/m 2016 ligt
op 1,51%.




Onroerende zaakbelastingen (OZB)
Bij de onroerende zaakbelastingen is de herwaardering ingevolge de Wet waardering onroerende zaken (Wet WOZ) van belang.
Deze WOZ-waarde wordt jaarlijks vastgesteld. Voor belastingjaar 2016 gaat het daarbij om de waarde naar peildatum 1 januari
2015. De uitkomsten van deze herwaardering zijn mede bepalend voor de tarieven onroerende zaakbelastingen voor 2016.
In het kader van betalen aan de poort, wordt € 150.000 aan kosten van het product afval overgeheveld naar de onroerende-
zaakbelastingen. Deze kosten worden verhaald op de woningen. Dat betekent dat het tarief van de woningen, ondanks de
toepassing van de inflatiecorrectie, per saldo stijgt met 0,75%. De tarieven OZB niet-woningen zal per saldo met 0,25% afnemen.

Afvalstoffenheffing
Bij de afvalstoffenheffing en de reinigingsrechten wordt het principe van 100% kostendekking toegepast. Het tarief van de
afvalstoffenheffing wordt gedifferentieerd in een tarief voor éénpersoonshuishoudens en een tarief voor
meerpersoonshuishoudens. Het gemiddelde tarief voor 2016 bedraagt € 248,02. Dit is de resultante van enerzijds de kosten per
aansluiting ad € 272,41 en anderzijds de daarop in mindering gebrachte onttrekking aan de egalisatiereserve afvalstoffen ad
€ 24,39. Gezien de stand van de egalisatiereserve en de ontwikkeling van de kosten in de komende jaren stellen wij voor het tarief
te verlagen met 1,35%.
De tarieven voor afvalstoffenheffing bedragen in 2015:
    •    € 212,48 voor een éénpersoonshuishouden
    •    € 265,60 voor een meerpersoonshuishouden.

Rioolheffing
Voor riolering stijgt het tarief met 2% om de ondergrens van € 1 mln. van de voorziening te kunnen waarborgen in 2020 en de
investeringen in de riolering voor de klimaat-actieve stad ad. € 150.000 per jaar te kunnen bekostigen.




                                                                191
</pre>

====================================================================== Einde pagina 192 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 193 ======================================================================

<pre>Woonlastenontwikkeling
Door deze aanpassingen dalen de woonlasten voor groepen inwoners of stijgen met een klein percentage.
De woonlasten van een meerpersoonshuishouden (Coelo 2015) in een woning met gemiddelde waarde bedraagt in Zwolle
€ 645,19 (OZB, afval en riool). Dit is lager dan het gemiddelde van € 678,-- van de 35 grootste Nederlandse gemeenten.

    Overzicht procentuele mutatie van de woonlasten per waardecategorie van de woning
                                                gebruiker/huurder                        Eigenaar                  eigenaar/gebruiker
    Waarde                                1-pers.huish.   meerpers.huish.            (verhuurder)         1-pers.huish.           meerpers.huish.
    € 150.000                                     -1.35               -1.35                    1,19                 0,14                        0,00
    € 250.000                                     -1,35               -1.35                    1,05                 0,26                        0.14
    € 400.000                                     -1,35               -1.35                    0,96                 0,38                        0,27
    Mutatie in bedragen op                      -€ 2,90             -€ 3,63       € 3,62 tot € 6,12    € 0,72 tot € 3,22          -€ 0,01 tot € 2,49
    jaarbasis

Overige tariefsontwikkelingen/-voorstellen
Met betrekking tot de overige gemeentelijke tarieven worden de volgende uitzonderingen op de algemene regel van inflatiecorrectie
(-0,25%) voorgesteld:


•         De tarieven voor de parkeerbelastingen wordt verhoogd met € 0,20, de laatste verhoging was in 2013.
•         De sporttarieven met 20% te verhogen als gevolg van de bezuinigingen.
•         Voor de baatbelasting is de tariefstelling niet aan de orde omdat er alleen twee oude baatbelastingverordeningen gelden.
•         De tarieven toeristenbelasting blijven op niveau 2014.Gezien de economische omstandigheden waardoor de sector veel
          moeite heeft om een goede bezetting te realiseren, hebben wij u vorig jaar voorgesteld om de tarieven voor 2016 niet te
          verhogen.
•         De tarieven voor Burgerzaken, Omgevingsvergunningen, Juridische Zaken en Veiligheid en begraven niet te verlagen met het
          inflatiepercentage aangezien deze onderdelen nog niet 100% kostendekkend zijn.
•         De dwangsom voor het afhalen van een fiets bij AFAC (Algemene Fiets Afhaal Centrale) niet te verlagen met 0,25%.

Overzicht opbrengst gemeentelijke tarieven 2016 (bedragen x € 1.000)
    Soort belasting/tarief                                          Raming         Volume-        Tariefmutatie                              Raming
                                                            begroting 2015        mutaties     Inflatiecorrectie       Overige       begroting 2016
    1.      Onroerende zaakbelasting                                 34.860             314                  -87                              35.087
    2.      Baatbelasting                                                     2                                                                        2
    3.      Precariobelasting                                           416                                   -1                                  415
    4.      Toeristenbelasting                                          102                                                                       102
    5.      Leges Juridische zaken en veiligheid (APV)                  190                                                                       190
    6.      Leges Burgerzaken                                         1.346                                                  -3                 1.343
    7.      Leges omgevingsvergunningen                               3.250            -500                                                     2.750
    8.      Gebruiksvergunningen                                         26                                                                        26
    9.      Havengelden                                                 436                                   -1             -2                   433
    10.     Warenmarktrechten                                           259                                   -1             -8                   250
    11.     Rioolrechten                                              6.445                                  -16                                6.429
    12.     Begraafplaatsrechten                                        960             -85                                                       875
    13.     Parkeergelden                                             6.757                                 656                                 7.413
    14.     Afvalstoffenheffing/reinigingsrechten                    13.522              55                 -183                              13.394
    15.     Fiscalisering parkeerboetes                                 900                                                -145                   755
    16.     Sporttarieven                                               804                                   14             -6                   812
    17.     Overige leges/rechten                                       211                                                                       211


    Totale opbrengst gemeentelijke tarieven                          70.486            -216                 381            -164               70.487




                                                                          192
</pre>

====================================================================== Einde pagina 193 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 194 ======================================================================

<pre>Opbrengstverhouding OZB woningen/niet-woningen (in %)
                                                                      Gebruikersdeel         Eigenaarsdeel             Totaal
Woningen                                                                    *                     42,0                42.0
Niet woningen                                                              23,6                   34,4                58,0
* Met ingang van 2006 heeft het rijk de OZB gebruikersbelasting op woningen afgeschaft.

Kwijtschelding
Voor mensen met de laagste inkomens bestaat de mogelijkheid van een gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van de geheven
belasting. Dit is het geval als aan de voorwaarden voor kwijtschelding van de invorderingswet is voldaan. De gemeente Zwolle
hanteert de 100% bijstandsnorm. Dit is het wettelijk maximum. In 2016 verwachten wij 4.500 aanvragen waarvan 2.800 volledige
toewijzingen en 60 gedeeltelijke toewijzingen. In de begroting 2016 is een budget ad € 675.800 voor kwijtschelding opgenomen. In
2015 is de mogelijkheid van kwijtschelding voor kleine ondernemers ingevoerd


Actualiteiten/ontwikkelingen

De WOZ-waarde in het woningwaarderingsstelsel
GBLT verricht vanaf 2014 de jaarlijkse herwaardering voor de Wet WOZ. Tot nu toe krijgen alleen eigenaren van woningen jaarlijks
een WOZ-beschikking. Vanaf 1 oktober 2015 gaat dit veranderen omdat vanaf die datum de WOZ-waarde een grotere rol gaat
spelen in het woningwaarderingsstelsel (WWS). Het WWS is een systeem om de maximale huurprijs voor woningen in de
gereguleerde huursector te bepalen. Tot 1 oktober 2015 speelde de WOZ-waarde een bescheiden rol. Vanaf 1 oktober 2015 wordt
de WOZ-waarde voor 25% meegewogen voor de hoogte van de huur. Het nieuwe systeem geldt alleen voor woningen met een
gereguleerde huur ( per 1 januari 2015 is dat een bedrag tot € 710,68 ). Huurders in de gereguleerde huursector dienen dan ook
vanaf 1 oktober 2015 een WOZ-beschikking te ontvangen. Omdat de WOZ-waarde belangrijker wordt bij het bepalen van de
maximale huur is te verwachten dat meer mensen bezwaar maken tegen hun WOZ-beschikking. Daarbij ontstaan tegenstijdige
belangen. Huurders hebben belang bij een lage WOZ-waarde en verhuurders hebben belang bij een hoge WOZ-waarde. Een
eenmaal afgegeven WOZ-beschikking aan bijvoorbeeld de huurder kan niet zomaar wijzigen indien de verhuurder tegen zijn eigen
beschikking met succes bezwaar maakt. Tot op heden heeft de wetgever nog geen duidelijkheid geboden. Een werkgroep met
daarin vertegenwoordigd de VNG onderzoekt op dit moment een oplossing.


Bedrijveninvesteringszone
Zowel ondernemers als gemeenten hebben belang bij investeringen in de bedrijfsomgeving. Voor het bedrijfsleven is de kwaliteit
en veiligheid van de bedrijfsomgeving een belangrijke factor voor de aantrekkelijkheid van een onderneming voor klanten. Voor de
lokale overheid is een veilige en leefbare publieke ruimte van belang om bedrijven en bezoekers aan te trekken. Een Bedrijven
Investeringszone (kortweg BI-zone) maakt het voor ondernemers mogelijk om gezamenlijk te investeren in hun bedrijfsomgeving.
Een BI-zone is een door de gemeente aangewezen gebied waarbinnen een bestemmingsheffing wordt geheven ter financiering
van door de ondernemers in dat gebied gewenste voorzieningen. Gemeenten kunnen op initiatief van ondernemers overgaan tot
het instellen van een BI-zone. Voorwaarde daarbij is dat een ruime meerderheid van de ondernemers binnen het aan te wijzen
gebied de instelling van de BI-zone steunt.
De maatregelen die binnen de BI-zone worden genomen zullen in de praktijk voor het overgrote deel vallen in de categorie
‘schoon, heel en veilig’. Te denken valt aan het verwijderen van graffiti, het opknappen van een veldje braakland of het verbeteren
van de beveiliging. De gemeente zorgt voor de heffing en inning van de BIZ-bijdrage van de ondernemers. De binnengekomen
middelen worden in de vorm van een subsidie toebedeeld aan de vereniging of stichting die de BI-zone beheert.
In Zwolle is momenteel één BI-zone aangewezen, te weten Dieze-Centrum.
Tot 2015 was de BI-zone gebaseerd op de Experimentenwet BedrijvenInvesteringsZones. In 2015 is deze experimentenwet
omgezet in wetgeving. Voor de BI-zone Dieze-Centrum is een nieuwe verordening vastgesteld en zal er in het najaar een
draagvlakmeting onder de ondernemers plaatsvinden. Afhankelijk van de uitkomst van de draagvlakmeting zal de BIZ-bijdrage
continueren.




                                                                193
</pre>

====================================================================== Einde pagina 194 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 195 ======================================================================

<pre>Paragraaf 5 Financiering

Algemene ontwikkelingen

De Wet Financiering Decentrale Overheden (FIDO) verplicht tot het transparant en inzichtelijk maken van het lokale
treasurybeheer. Daartoe dient de gemeente tenminste te beschikken over:
a. een Treasurystatuut; waarin de beleidsmatige infrastructuur van treasury is vastgelegd en
b. een Treasuryparagraaf; waarmee we in de begroting de (beleids-)voornemens weergeven en in de rekening daarover
     verantwoording afleggen.

Het vigerende: Treasurystauut-2014, is door uw raad vastgesteld op 16 maart 2015.
Verdere professionalisering van de treasury-activiteiten streven we mede na middels een Treasurycomité dat sinds begin 2010
actief is. Jaarlijks legt dit Treasurycomité een Treasuryplan, ter vaststelling, aan ons voor. Daarmee bepalen we concreet hoe ons
financieringsbeleid gestalte krijgt.

Rentevisie
Het economische herstel lijkt in 2016 zijn verdere beslag te krijgen. De zomerse moeizame onderhandelingen tussen de EU en
Griekenland lijken nu geen rol meer te spelen op de financiële markten. Echter, ten tijde van het schrijven van deze paragraaf is het
vertrouwen in de Chinese economie en andere opkomende markten aan het wankelen gebracht. De vraag is hoe dit mondiaal
doorwerkt. Op korte termijn heeft dit forse impact op de financiële markten, maar gaat het ook gevolgen hebben voor de reële
westerse (Europese en Amerikaanse) economieën? Laat de Amerikaans Centrale bank (de FED) haar rentebeleid door deze
ontwikkelingen beïnvloeden of zet zij toch de eerste stappen naar een hogere rente. De verwachting is dat de Europees Centrale
Bank (ECB) de korte rente in het komende jaar niet zal verhogen, en het opkoop programma van obligaties niet voortijdig zal
beëindigen. De rente van de ECB staat nu op 0,05% en om geld uit te lenen aan de ECB moeten partijen zelfs 0,2% betalen. De
10-jaars rente staat op een niveau van 1,00%, maar is erg bewegelijk. Veranderingen van 0,10 procent of meer op een dag komen
veel vaker voor dan in het verleden. Marktverkenningen lijken voor 2016 te duiden op een kortlopende rente dicht bij 0% en een
langlopende rent tussen 1,0% en 1,5%. In de paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing wordt er rekening mee
gehouden dat de feitelijke rente anders kan verlopen. Voor de beeldvorming: 1% rente afwijking op de kort lopende financiering
betekent circa € 400.000 resultaat op het product rente en financiering. In de doorrekening van de begroting gaan wij
voorzichtigheidshalve uit van 1,5% voor de korte rente en bij de lange rente voor nieuw aan te trekken leningen van gemiddeld
2,0% in het eerste jaar en in verdere jaren oplopend naar 3,5%.

Overige ontwikkelingen
Met betrekking tot de Wet schatkistbankieren streven wij er naar in 2016 geen geld onder te brengen in de schatkist.

Voor wat betreft de Wet Hof (Houdbare overheidsfinanciën) wordt verwezen naar de Investeringsparagraaf.

Eind 2014 is de Regeling Uitzettingen en Derivaten Decentrale Overheden (RUDDO) als onderdeel van de Wet Financiering
Decentrale Overheden (FiDO) aangepast. De beperkingen die zijn opgelegd, gaan minder ver dan bij de overige publieke
entiteiten. De ratingeisen voor de mogelijke tegenpartijen zijn aangepast aan de huidige realiteit, dat willen zeggen dat er wettelijk
nu een single A-rating als ondergrens geldt. Wij hebben niet de intentie om in het nieuwe begrotingsjaar rente-instrumenten in te
zetten. In de prijzen van de nieuwe leningen houden we rekening met een zogenaamde liquiditeitstoeslag, die in het laatste jaar
steeds verder is afgenomen naar nu ca 0,2% bij een 10-jaars lening.

Om in meer algemene zin het inzicht in en de treasuryfunctie verder te verbeteren is er in juli 2015 een nieuwe handreiking
Treasury-2015 van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties verschenen. Wij zullen deze handreiking
bestuderen en daar waar nodig onze treasuryfunctie verder versterken.

Renterisicobeheer

Renterisico over de vlottende schuld
De kasgeldlimiet bepaalt de maximale omvang waarvoor gemeenten kortlopende leningen (korter dan 1 jaar) mogen aangaan.
Deze limiet wordt conform de Wet FiDO berekend naar een vast percentage (8,5%) van het begrotingstotaal per 1 januari. Voor
2016 is de kasgeldlimiet berekend op € 40,8 mln.
Zolang de korte rente lager is dan de rente voor langere looptijden streven wij ernaar om de kasgeldlimiet zo optimaal mogelijk te
benutten. Over het moment waarop wordt geconsolideerd (omzetten van korte schuld in lange schuld) zijn in het Treasurycommitée
spelregels afgesproken. Uiteraard spelen hierbij de rentevisie en de liquiditeitsprognose een belangrijke rol.

Renterisico over de vaste schuld
Voor het renterisico over het begrotingstotaal geldt een wettelijke norm van maximaal 20% per jaar. Kort gezegd houdt dit in dat in
enig jaar niet meer dan 20% van het totaal van de begroting mag worden geherfinancierd (herfinanciering als gevolg van
aflossingen dan wel renteherzieningen). De maximumnorm is door het rijk ingesteld om een enigszins stabiele rentelast over de
jaren te bewerkstelligen. In onderstaand overzicht is dit voor onze gemeente weergegeven voor het vorige en huidige verslagjaar
en de komende 4 jaren.
                                                                  194
</pre>

====================================================================== Einde pagina 195 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 196 ======================================================================

<pre>                                               Renterisico op vaste schuld versus renterisiconorm
                                                                                  werk.          begr.        begr.         begr.         begr.         begr.
nr. Omschrijving                                                                  2014           2015         2016          2017          2018          2019
                                                                     Berek.     x € 1.000      x € 1.000    x € 1.000     x € 1.000   x € 1.000       x € 1.000
    Renterisico
1a Renteherziening op vaste schuld o/g                                              2.819          9.063        2.657        10.000         6.000         3.000
1b Renteherziening op vaste schuld u/g                                              2.819                       2.657                             0             0
 2 Per saldo renteherziening op vaste schuld                         1a - 1b               0       9.063              0      10.000         6.000         3.000



 3 Betaalde aflossingen (netto)                                                    11.931         38.176       37.738        35.240        12.243        18.236



 4 Renterisico op vaste schuld                                        2+3                  0      47.239       37.738        45.240        18.243        21.236


    Renterisiconorm
 5 Begrotingstotaal                                                               401.000       477.622      480.000       480.000        480.000       480.000
 6 Percentage renterisiconorm volgens ministeriële regeling                          20%            20%            20%         20%           20%            20%
 7 Renterisiconorm                                                    5*6          80.200         95.524       96.000        96.000        96.000        96.000


 8 Renterisico op vaste schuld versus renterisiconorm                 7-4         -80.200        -48.285      -58.262       -50.760       -77.757       -74.764
    ofwel renterisico in percentage van begrotingstotaal              4/5          0,00%          9,89%        7,86%         9,43%         3,80%          4,42%

Uit bovenstaand overzicht blijkt dat de renterisiconorm in 2016 en verdere jaren niet overschreden gaat worden. Naast de
renterisiconorm wordt uiteraard gekeken naar de meerjarige financieringsbehoefte. Hierop wordt de looptijd van nieuwe
geldleningen afgestemd.

Voor 2016 houden wij rekening met € 50 mln. aan nieuwe leningen. Het te lenen bedrag is nodig voor herfinancieringen van
bestaande leningen en nieuwe investeringen.

Kredietrisico’s op verstrekte leningen
                                  Overzicht kredietrisico verstrekte geldleningen in kader begroting 2016
                                                                            Verstrekte geldleningen                        Verstrekte geldleningen
                                                                                 op 01/01/2016                                 op 31/12/2016
                                                                               Bedragen                  In %%%             Bedragen                   In %%%
                                                                               x € 1.000             van totaal              x € 1.000                van totaal
Risicogroep
( hoe lager in de rij des te groter risico )
Gemeenten / provincies                                                                0                    0,00%                      0                  0,00%
Woningcoörporaties                                                               18.805                  37,37%                17.756                   52,13%
Semi-overheidsinstellingen                                                        2.263                    4,50%                2.133                    6,26%
Financiële instellingen ( > AA-rating )                                               0                    0,00%                      0                  0,00%
Bijstandsleningen                                                                 2.981                    5,92%                2.806                    8,24%
Overheid geliëerde bedrijven                                                      7.007                  13,93%                 5.616                   16,49%
Karakter publieke taak                                                           17.669                  35,11%                 4.440                   13,04%
Niet publieke taak                                                                1.593                    3,17%                1.308                    3,84%



TOTAAL                                                                           50.318                 100,00%                34.058                 100,00%

1) Een rating is een classificatie door een gespecialiseerd bureau dat min of meer aanduidt wat de kans is dat niet aan  financiële
   verplichtingen kan worden voldaan. Voor de voor onze gemeente relevante rating gelden classificaties die lopen van AAA, AA en A. De
   classificatie AAA houdt het minste risico in.

De verstrekte leningen zijn oplopend gerangschikt naar risico, waarbij alle verstrekte leningen binnen de toegestane kredietrisico’s
vallen. In de Wet FIDO is opgenomen, dat kortlopende beleggingen (korter dan 3 maanden) alleen mogen worden gedaan bij
instellingen met minimaal een A-rating, hierbij rekening houdend met de kaders vanuit de Wet schatkistbankieren. Langlopende
beleggingen (langer dan 1 jaar) mogen alleen bij instellingen met minimaal een AAA-rating 1), ook hierbij dient rekening gehouden
te worden met de kaders vanuit de Wet schatkistbankieren. De beleggingen voldoen aan de eisen gesteld door de Wet FIDO en

                                                                      195
</pre>

====================================================================== Einde pagina 196 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 197 ======================================================================

<pre>het Treasurystatuut of zijn expliciet door uw raad goedgekeurd. Dit geldt vooral voor de verstrekte leningen in de entiteiten met een
publiek karakter en de overige instellingen.

Gemeentefinanciering

Op financieringspositiebasis van de voorliggende begroting prognosticeren we de behoefte aan financieringsmiddelen op € 563
mln. wegens (netto-) investeringen in materieel, aankopen van gronden en gebouwen en uitvoering van projecten, waaronder
grondexploitaties.
Interne financieringsmiddelen, reserves en voorzieningen, tezamen met reeds aangetrokken langlopende financieringsmiddelen
bedragen ca. € 358 mln. Derhalve is op begrotingsbasis sprake van een financieringstekort van ca. € 204 mln. per eind 2016. Op
begrotingsbasis veronderstellen we in dit tekort aan financieringsmiddelen als volgt te voorzien:
•    ca. € 10 mln. wegens o.a. het aanhouden van een betalingstermijn van 30 dagen; het zgn. leverancierskrediet;
•    aantrekken van kortlopende financieringsmiddelen tot een bedrag van ca. € 41 mln., de zgn. kasgeldlimiet;
•    vooruitontvangen bedrag provincie ivm spoorzone van ca € 21 mln;
•    het restant, ca. € 133 mln. middels het aantrekken van langlopende geldleningen.

In de volgende tabel hebben we de ontwikkeling van het financieringstekort weergegeven.
                                                              FINANCIERING
                                                                                     ( bedragen x € 1 miljoen )
                                                     werkelijk 2014       begroting 2015       begroting 1-1-2016       begroting 31-12-2016
Financieringsbehoefte:
- investeringen en verstrekte geldleningen                       406                  435                         440                        443
- onderhanden werk / grondexpl.                                  138                  149                         146                        146
- Af: alg.voorziening Vastgoed                                   -27                   -24                        -26                        -26
                                                                 517                  560                         559                        563
Financieringsmiddelen:
- algemene reserves                                               28                   25                          29                          28
- bestemmingsreserves                                             95                   84                          65                          55
waarvan elders belegd                                                 0                    0                        4                           4
- voorzieningen                                                   12                       5                        9                           6
- aangetrokken langlopende geldleningen                          325                  327                         303                        264
                                                                 460                  441                         410                        358



FINANCIERINGSTEKORT                                               57                  119                         149                        204
Gefinancierd c.q. te financieren als volgt:
- batig saldo vorig jaar                                          -6                       0                        0                           0
- aan te trekken leningen > 1 jaar                                    0                29                          66                        133
- netto - leverancierskrediet                                     37                   50                          42                          31
- aangetrokken kortlopende geldleningen                           26                   40                          41                          41
                                                                      0                    0                        0                           0

De ervaring leert dat investeringen c.a. trager verlopen dan we op begrotingsbasis voorzien. Ook is nog sprake van een inkomende
geldstroom wegens grondtransacties. Dat zijn de redenen waarom we in werkelijkheid minder (langlopende) financieringsmiddelen
aantrekken dan in vorenstaande berekening geschetst. Op grond daarvan veronderstellen we dat we in 2015 nog € 10 mln. en in
2016 tot een bedrag van ca. € 50 mln. langlopende financieringsmiddelen te moeten aantrekken. Dit leidt tot onderstaand verloop
in de leningenportefeuille.
                                              GELDLENINGEN O/G in kader Begroting 2016
Omschrijving                                                                                          Bedragen               Gemiddeld
                                                                                                      x € 1.000            rentepercentage
Stand per 1 januari 2016                                                                                   310.871                       3,126%
Vermoedelijk aan te trekken in 2016                                                                          50.000                      2,500%
Reguliere aflossingen                                                                                        38.948                      2,263%
(Vermoedelijk) Vervroegde aflossingen                                                                               0                    0,000%
Rente-aanpassingen ( oude percentage )                                                                        2.657                      3,791%
Rente-aanpassingen ( nieuwe percentage ingeschat )                                                            2.657                      2,374%
Stand per 31 december 2016                                                                                 321.922                       3,121%




                                                                      196
</pre>

====================================================================== Einde pagina 197 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 198 ======================================================================

<pre>Het rentepercentage voor de aan te trekken leningen is vastgesteld, op basis van een mix van min of meer zeker te financieren
bedrag tegen een lagere marktrente en het onzekere additioneel te financieren bedrag gelijk aan het rente-omslagpercentage
conform de rentenotitie van 2013.

Risico swap
Wegens een stelselwijziging eind 2014 in de boekhoudvoorschriften voor gemeenten behoeft er niet langer een voorziening te
worden gevormd voor de eventuele negatieve marktwaarde van de swap. Daarmee is het risico van de swap niet anders dan voor
een gewone lening.

Leningenportefeuille uitgezette gelden (exclusief bijstandsleningen)
Tot deze portefeuille behoren vooral de leningen die conform uw besluiten zijn verstrekt aan woningbouwverenigingen,
achtergestelde leningen in overheid gelieerde bedrijven, twee leningen ten behoeve van de brandweerkazernes aan de
Veiligheidsregio IJsselland, een lening aan een zorginstelling, enkele leningen aan sportverenigingen en dergelijke.
                                                 GELDLENINGEN U/G in kader Begroting 2016
Omschrijving                                                                                          Bedragen              Gemiddeld
                                                                                                       x € 1.000          rentepercentage
Stand per 1 januari 2016                                                                                      47.338                     3,722%
Vermoedelijk te verstrekken in 2016                                                                                   0                  0,000%
Reguliere aflossingen                                                                                         16.085                     2,499%
(Vermoedelijk) Vervroegde aflossingen                                                                                 0                  0,000%
Rente-aanpassingen ( oude percentage )                                                                         2.657                     3,791%
Rente-aanpassingen ( nieuwe percentage; geschat )                                                              2.657                     2,374%
Stand per 31 december 2016                                                                                    31.253                     4,232%

Een van de verstrekte leningen aan de Veiligheidsregio IJsselland zal eind 2016 worden afgelost. Met dat geld kopen wij per
dezelfde datum de Brandweerkazerne terug. Naast de reguliere kleinere aflossingen zijn er een tweetal renteherzieningen bij een
woningcorporatie.

Renteresultaat
Financieringslasten rekenen we toe aan (geraamde) investeringen middels een zogenaamd rente-omslagpercentage. Dit brengt
met zich mee dat er afwijkingen tussen de geraamde c.q. werkelijke rentelasten en de aan de boekwaarde van (geraamde)
investeringen toegerekende rente ontstaan. Het rente-omslagpercentage in de begroting bepaald 2016 is conform de rentenotitie
van 2013 bepaald op 3,5%. Dit renteresultaat brengen we ten gunste/laste van de exploitatierekening, programma: 19. In de
voorliggende begroting ramen we een voordelig renteresultaat van € 8,8 mln. Zie voor de opbouw hiervan onderstaande tabel:

                                     Gecomprimeerd overzicht renteresultaat in kader Begroting 2016
LASTEN:
- Verschuldigde rente ( gemiddeld 2,923% ) voor reeds opgenomen leningen met een looptijd > 1 jaar tbv. Algemene- en
                                                                                                                                        8.157.926
Projectfinanciering
- Verschuldigde rente ( gemiddeld 4,103% ) voor reeds opgenomen leningen met een looptijd > 1 jaar tbv. Doorlening                       891.770
- Verschuldigde rente ( 1,5% ) voor op te nemen financieringsmiddelen in de loop van 2016 met een looptijd < 1 jaar                      612.000
- Rentekosten voor aan te trekken financieringsmiddelen teneinde te voorzien in het geraamde financieringstekort wegens voorgenomen
                                                                                                                                        3.064.788
investeringen
- Te vergoeden rente voor belegde reserves / voorzieningen                                                                               910.636
- Diverse baten/lasten Treasury, w.o. kosten geldmakelaars, heffingsrentes e.d.                                                             35.000
                                                                                                                                      13.672.120
BATEN:
- Te ontvangen rente ( 3,5% ) wegens kapitaalverstrekking voor gedane investeringen                                                   22.000.806
- Stelpost: Te realiseren besparing op rentelasten door risicovoller te financieren                                                      300.000
- Stelpost: Rentevoordeel wegens vroegtijdig opleggen jaarheffingen                                                                      170.000
                                                                                                                                      22.470.806
TOTAAL RENTERESULTAAT ( voordelig )                                                                                                     8.798.686



Risico renteresultaat
Er ligt nu een wijzigingsvoorstel ten aanzien van de boekhoudregels voor gemeenten op tafel bij de commissie BBV (Begroting,
Besluit en Verantwoording) voor de rentetoerekening aan de Grondbedrijf-activiteiten. Dit sluit dan aan bij de uitgangspunten die
gaan gelden voor de Vpb plicht voor het grondbedrijf. Dit voorstel kan er toe leiden dat we niet meer het rente-omslagpercentage
mogen gebruiken om rente aan het grondbedrijf toe te rekenen, maar een lager percentage dat rekening houdt met de verhouding
vreemd vermogen versus totaal vermogen. In dat geval zou het renteresultaat ca € 1,3 mln. lager uitvallen.


                                                                          197
</pre>

====================================================================== Einde pagina 198 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 199 ======================================================================

<pre>Paragraaf 6 Grondbeleid

Inleiding

In deze paragraaf gaan wij in op het te voeren grondbeleid voor de periode 2016 -2019 en de te verwachten resultaten. Deze
paragraaf bevat, conform artikel 16 uit de BBV, het volgende:

•   een visie op het grondbeleid in relatie tot de realisatie van de doelstellingen van de programma’s;
•   de wijze waarop het grondbeleid wordt uitgevoerd;
•   een actuele prognose van de resultaten van de totale grondexploitatie;
•   een onderbouwing van de geraamde winstneming;
•   de beleidsuitgangspunten omtrent de reserves in relatie tot de risico’s binnen vastgoed;
•   een vooruitblik op ontwikkelingen.

Deze paragraaf grondbeleid zal de komende jaren verder worden ingevuld en aangescherpt. Vertrekpunt daarbij is de notitie
grondbeleid nieuwe stijl. Hierin zijn een aantal strategische beleidsuitspraken verwoord die nader moeten worden uitgewerkt mede
in relatie tot de transformatie in het fysieke domein. De notitie bespreken we dit najaar met de raad. In het najaar 2015 – voorjaar
2016 zal enerzijds nog verder onderzoek plaatsvinden. Anderzijds zal ook de samenhang nader worden belicht met andere
relevante beleidsproducten, zoals de actualisatie van de structuurvisie, de gevolgen van de omgevingswet c.q. de omgevingsvisie
en de ladder duurzame verstedelijking.
Na onderzoek en analyse van de beschikbare informatie bepalen we op welke wijze uitvoering kan worden gegeven aan zowel het
grondbeleid als ook de ruimtelijke ontwikkeling van Zwolle. De resultaten vormen de basis voor de verdere invulling en uitwerking
van deze paragraaf grondbeleid. Daarop kunnen en willen we nu niet vooruitlopen. Onder het onderdeel "Vooruitblik op de
ontwikkelingen" staat een korte toelichting op de belangrijkste vraagstukken die van invloed zullen zijn op het grondbeleid. De
inhoud van deze paragraaf grondbeleid is dan ook met name gebaseerd op het vigerend grondbeleid en haar uitgangspunten (nota
grondbeleid 2009 -2013).


Visie op het grondbeleid
Het grondbeleid van de gemeentelijke overheden is volop in beweging en er gebeurt veel in het ruimtelijk-fysiek domein. De
hoofddoelstelling van het grondbeleid zal evenwel niet veranderen: grondbeleid ondersteunt de ruimtelijke ontwikkeling van de
stad, zowel in uitleggebieden als bij de herontwikkeling van de bestaande stad. De hoofddoelstelling is en blijft om binnen de
gestelde doelen van ruimtelijke ordening en beleidssectoren te komen tot realisatie van de gewenste verandering van het
grondgebruik voor verschillende functies. De missie is om direct en indirect met inzet van financiële en juridische instrumenten bij
te dragen aan een evenwichtige en duurzame ontwikkeling van Zwolle in kwaliteit en kwantiteit. Er komt meer accent te liggen op
de maatschappelijke opgave en de rol die grondbeleid daarbij vervult. Door de economische crisis is de aandacht (logischerwijs)
sterk uitgegaan naar de financiële aspecten van het grondbeleid. Het grondbeleid is echter niet meer vanzelfsprekend de financiële
kurk waarop de gemeente drijft. Het financieren van (nieuw) ruimtelijk beleid met winstgevende locaties lijkt voorbij, althans
voorlopig zeker. Steeds meer opgaven worden bovendien gekenmerkt door kostbare en complexe binnenstedelijke herontwikkeling
en transformatie. Steeds vaker zal -puur financieel gezien- er sprake zijn van onrendabele ontwikkelingen om de gewenste
beleidsdoelen te realiseren en de dynamiek van stedelijke ontwikkeling op gang te houden. Dit leidt dan wel tot maatschappelijk
effecten en rendementen.

De wereld rond grondexploitaties is sinds de economische en vastgoedcrisis die in 2008-2009 intrad wezenlijk veranderd. De
uitgifte van kantoorlocaties ligt stil, woningbouwlocaties komen lastig van de grond en ook de haalbaarheid rondom de (stedelijke)
voorzieningen zijn flinterdun. De uitgifteprijzen staan op onderdelen onder druk en de fasering wordt regelmatig uitgesmeerd over
een langere periode. Met als gevolg een stagnatie in de ruimtelijke ontwikkeling van de stad, verminderde grondopbrengsten en
grotere financiële risico’s. Bij de heroriëntatie op de vastgoedprogramma’s is de afgelopen jaren fors afgeboekt op de woningbouw
aantallen en m2 vastgoedprogramma. De financiële resultaten hiervan zijn verwerkt in de gemeentelijke grondexploitaties. Een
nieuwe realiteit diende zich aan. Projecten worden kleiner en flexibel van aard, de planhorizon neemt af en er worden steeds
sneller go/ no go momenten ingebouwd. Een actief grondbeleid past steeds minder in deze werkwijze. Echter, bij lopende
grondexploitaties met afgesloten contracten is de vrijheid van aanpassing van de rol neming beperkt.

Gemeenten zijn evenwel op zoek naar nieuwe manieren van acteren in gebiedsontwikkeling, waarbij de term faciliterend
grondbeleid steeds meer gemeen goed wordt. Belangrijkste voordeel van een meer faciliterende houding van de gemeente is dat
veel minder (financieel) risico gelopen wordt. Maar misschien nog wel het belangrijkste: er wordt ruimte geboden voor particulier
initiatief. Met faciliterend grondbeleid komt echter geen eind aan het zogenaamde actieve grondbeleid. Wij zullen als gemeente,
afhankelijk van de situatie en context, telkens moeten bezien welke manier van handelen het beste past bij de opgave. Dat noemen
we situationeel grondbeleid waarbij we de zogenaamde menukaart grondbeleid willen gaan toepassen. De menukaart is uitvoerig
toegelicht in de notitie grondbeleid nieuwe stijl.




                                                                198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 199 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 200 ======================================================================

<pre>Hoe wordt het grondbeleid uitgevoerd (vigerend beleid)

In het Meerjaren Perspectief Vastgoed (MPV) wordt jaarlijks gerapporteerd over de behaalde resultaten, de toekomstige
ontwikkelingen en de financiële positie. Op 15 juni 2015 is de MPV 2015 door de raad vastgesteld.

Elk jaar, voordat de MPV wordt gemaakt, worden de programmatische uitgangspunten en rekenparameters door de raad
vastgesteld. Voor een toekomstbestendige ontwikkeling van Zwolle is vorig jaar in de heroriëntatie programma’s besloten meer in
te zetten op flexibiliteit, op een marktgeoriënteerde aanpak en op het faciliteren van initiatieven, waardoor de potenties van de stad
optimaal worden benut. Om dit te kunnen bewerkstelligen is er voor gekozen niet meer te programmeren, maar de markt te
stimuleren door middel van het hanteren van vastgoedagenda’s. Om toch een financiële vertaling in de betreffende
grondexploitaties te kunnen maken, is een planning noodzakelijk. De planning, zoals in de heroriëntatie op de programma’s is
vastgesteld, wordt als basis opgenomen. De structurele discussie van programmeren naar vastgoedagenda’s zal in 2015 met de
raad verder worden gevoerd ten tijde van het opstellen en vaststellen van de nota grondbeleid.
Hieronder staat de vertaling van de vastgoedagenda’s naar de planningen zoals in de grondexploitaties als uitgangspunt zal
worden gehanteerd.

Wonen
•  Voor de periode 2016-2017 400 woningen per jaar;
•  Voor de periode 2018-2022 500 woningen per jaar;
•  50% van deze woningen wordt gerealiseerd in de bestaande stad en 50% in groen stedelijke gebieden.

Vooruitlopend op de nieuwe paragraaf grondbeleid is door de raad het besluit genomen om stimuleringsmaatregelen te treffen,
maatwerk te leveren voor woningbouw en hiervoor 2 instrumenten in te zetten:
A.       Een voorziening voor grondprijsontwikkelingen.
B.       Een stimuleringsreserve voor woningbouw.

A.        Grondprijsontwikkelingen
In 2013 zijn de grondprijzen voor middelduur en dure woningbouw voor een periode van vier jaar verlaagd.
Het effect van lagere grondprijzen is voor het jaar 2016 verwerkt in de grondexploitaties. Een schoksgewijze verhoging van de
grondprijzen in 2017 is, gezien de vigerende monitoring, niet reëel. Er zijn in de woningbouw tekenen van herstel zichtbaar in het
goedkope en middelduur segment, echter hoe dit herstel zich vertaalt naar een mogelijke stijging van de grondwaarde is moeilijk te
voorspellen. Dit monitoren we jaarlijks bij de grondprijzenbrief. Besloten is een voorziening in te stellen van € 5 mln. om de
effecten op lange termijn van de grondprijsontwikkelingen op te vangen. Jaarlijks bij de nota van uitgangspunten wordt de raad
inzicht gegeven in de monitoring.

B.       Stimuleringsreserve woningbouw
Er is een stimuleringsreserve ingesteld waarvoor nog een bedrag van € 0,9 mln. is gereserveerd. Hieraan ligt een vertrouwelijke
matrix ten grondslag, die kan worden ingezet om onderhandelingen vlot te trekken van specifieke producten op lastige locaties.

Kantoren
Voor kantoren gaan we uit van het faciliteren van initiatieven.
De programmering voor Spooldereiland wordt geconserveerd.

Bedrijventerreinen
•  Voor de komende 2 jaar uitgaan (2016-2017) van een uitgifte van 3 ha per jaar;
•  Van 2018-2022 uitgaan van een uitgifte van 5 ha per jaar;
•  Vanaf 2023 uitgaan van een uitgifte van gemiddeld 5 ha per jaar.

Er wordt regionaal onderzoek gedaan naar de gewenste uitgiftefasering en prijsvorming van bedrijventerreinen. Deze actualisatie
wordt uitgevoerd i.v.m. het besluit dat de raad heeft genomen bij de nota van uitgangspunten MPV 2015.


Detailhandel
Voor detailhandel en leisure wordt uitgegaan van het conserveren van de vigerende uitgangspunten. Waar mogelijk kansen uit de
markt faciliteren. De markt is grillig en beleidsmatig is het vooral de taak om belemmeringen weg te nemen. Het uitnemen van
programma lijkt hierbij onoverkoombaar. Onderzoek moet uitwijzen wat hierbij de mogelijke scenario’s zijn. Over de uitkomsten van
het onderzoek zal de raad worden geïnformeerd.
Parameters
In september 2012 heeft een accountantsbureau een benchmark uitgevoerd onder circa 40 gemeenten. Uit de analyse is een
advies gegeven over de te hanteren parameters. Dit advies is, rekening houdende met een bestendige gedragslijn, voor de MPV
2014 en 2015 overgenomen en sluit op hoofdlijnen aan bij de vigerende parameters.
Voor de kostenstijging is het gewenst om differentiatie aan te brengen in de fasering, dit in relatie met de aanbestedingsparameter.
De opbrengst stijging voor de jaren 2016-2017 is op 0% gezet, aangezien de vastgoedmarkt het nog steeds moeilijk heeft om
vraag en aanbod goed bij elkaar te brengen.




                                                                  199
</pre>

====================================================================== Einde pagina 200 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 201 ======================================================================

<pre>De rekenrente voor de MJB 2016-2019 is vastgesteld op 3,5% en zal ook worden toegepast op de grondexploitaties en
voorzieningen. Voor de langere termijn blijft het percentage op het huidige 4%, dit in verband met het voorzichtigheidsprincipe.
In het kader van het voornemen om de BBV regels per 1 januari 2016 aan te scherpen, waarbij de disconteringsvoet gelijk
getrokken moet worden met de toegerekende rentevoet, zal onderzoek worden gedaan naar de disconteringsvoet voor
grondexploitaties en de consequenties hiervan voor de begroting en grondexploitaties.

Beschikbare weerstandscapaciteit
De weerstandsreserve vastgoedrisico’s ad € 11,2 mln. is uitsluitend bedoeld voor de situatie dat financiële risico’s die betrekking
hebben op lopende grondexploitaties omslaan in harde verliesverwachtingen. De reserve zal dan moeten worden aangesproken
om bestaande voorzieningen op de balans voor lopende exploitaties op te hogen dan wel om nieuwe voorzieningen te vormen. De
weerstandsreserve is niet bedoeld als dekkingsreserve voor berekende tekorten van nieuwe plannen.
Aanwezige weerstandscapaciteit                       € 11,2 mln.

Benodigde weerstandscapaciteit
Het weerstandsvermogen, conform artikel 11 BBV, geeft de relatie aan tussen de risico’s waarvoor geen maatregelen zijn getroffen
en de weerstandscapaciteit die de gemeente heeft om de (eventueel) bijkomende niet begrote kosten op te kunnen vangen. Het
betreft risico’s die nog niet voorzien zijn in projecten en dus niet financieel vertaald zijn in de grondexploitaties. Dit betreft dan een
achtervang voor het geval deze gecalculeerde risico’s daadwerkelijk optreden.

De economische risico’s zijn opgebouwd uit risico’s als gevolg van wijzigingen in de kosten- en opbrengstenstijging en risico’s als
gevolg van het niet realiseren van de programma’s.
Economische risico’s                                   € 3,6 mln.
Projectgebonden risico’s                               € 18,9 mln.
Vereiste weerstandscapaciteit                          € 22,5 mln.

Vermogenspostitie
De vermogenspositie kan worden beoordeeld op de verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de vereiste
weerstandscapaciteit. Conform het vigerende beleid moet de dekkingsgraad minimaal 50% en maximaal 100% zijn. Daarbij wordt
een ondergrens van € 10 mln. gehanteerd.
Bij de perspectiefnota 2016-2019 is het besluit (Raad 15 juni 2015) genomen om € 4,2 mln. te storten in de algemene
concernreserve om het weerstandsvermogen voor het onderdeel vastgoed weer aan te vullen tot de benodigde ondergrens van
€ 11,2 mln, zijnde 50% van de risico’s.

De aanwezige weerstandscapaciteit is daarmee verhoogd naar € 11,2 mln. Hiertegenover staat de vereiste weerstandscapaciteit
van € 22,5 mln. Dat betekent dat 50% van de risico’s kunnen worden gedekt. Dit is voldoende conform het vastgestelde beleid. In
de nieuwe nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen zal er onderzoek worden gedaan naar de hoogte van de vereiste
weerstandscapaciteit.

Prognose van de resultaten

Er zijn vijftien lopende grondexploitaties, met een verwacht voorgecalculeerd exploitatieresultaat van € 41,0 mln. positief. Het saldo
is als volgt opgebouwd:

•   Complexen met een verwacht positief resultaat € 46,8 mln.
•   Complexen met een verwacht negatief resultaat € 5,8 mln.

Op de grote woningbouwprojecten Oude Mars en Stadshagen en de bedrijventerreinen Hessenpoort wordt een actief grondbeleid
toegepast. Het te verwachten positieve resultaat zal voor circa 79% (€ 36,9 mln.) uit het bedrijventerrein Hessenpoort moeten
komen.




                                                                   200
</pre>

====================================================================== Einde pagina 201 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 202 ======================================================================

<pre>Er staan vijf grondexploitaties om de nominatie om binnen afzienbare tijd te worden afgesloten. Het resultaat hiervan is
€ 0,1 mln. positief.




Er zijn twee toekomstige exploitaties (voorbereidingskredieten), Prinsenpoort en Kanonsteeg / Derde Bredehoek met een
resultaat van € 0,1 mln. negatief. Het is nog onzeker of het hier zal leiden tot een financieel haalbare grondexploitatie. In verband
hiermee is uit voorzichtigheidsprincipe een voorziening getroffen.


Onderbouwing van geraamde winstneming
Er kan binnen de projecten winst worden genomen indien er sprake is dat (een deel van) de begrote winst als zeker bestempeld
mag worden. Daar is sprake van - conform de BBV – indien de gemaakte kosten en ook de geraamde nog te maken kosten
geheel zijn gedekt door de gerealiseerde verkopen. Voor het project Hessenpoort en Voorsterpoort is er wellicht de mogelijkheid
om in de nabije toekomst tot winstneming over te gaan, dit zal de aankomende periodejaren nadrukkelijk worden gevolgd.




                                                                 201
</pre>

====================================================================== Einde pagina 202 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 203 ======================================================================

<pre>Risico’s in relatie tot de reservepositie

Waardering Nniegg-gronden
Jaarlijks, bij de vaststelling door de raad m.b.t. de nota van uitgangspunten voor de MPV, wordt het stellig voornemen tot
ontwikkeling uitgesproken over gronden. Dit betreft de Nniegg gronden, de resterende gronden zijn in de rubriek voorraad gronden
opgenomen.

Op basis van de vastgestelde waarderingsgrondslagen is de waarde van de onroerende zaken afgezet tegen de boekwaarde. Er is
in totaal een voorziening getroffen van € 15,0 mln., dit bedrag is onderverdeeld naar:

•   Toekomstige exploitaties        € 2,9 mln.
•   Strategische gronden            € 12,1 mln.

Jaarlijks exploitatieresultaat Nniegg-gronden
De jaarlijkse exploitatielasten van € 2,3 mln. (in 2014) worden gedekt uit de bestemmingsreserve exploitatie gronden. Hiervoor is
een bestemmmingsreserve gemaakt van € 8,1 mln. voor de komende 4 jaar(contant gemaakt naar 1-1-2015). Het bedrag van
€ 2,3 mln. betreft de rente over de boekwaarde.

Risico's
De regels omtrent de risicosystematiek zijn vastgelegd in de Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen 2011 – 2014.
De economische risico’s zijn door middel van een gevoeligheidsanalyse bepaald. Op totaalniveau van de grondexploitaties wordt
gerekend met 3 variabelen:

•   Vertraging van het programma met 1 jaar
•   stijging van de kosten met 0,5%
•   daling van de opbrengsten 0,5%

Vertraging van het programma wordt ingeschat op een hoog risico (75%), wat neerkomt op een gewogen risico van € 1,6 mln.
De kans dat de stijging van de kosten zich voor gaat doen, wordt ingeschat op 50%, wat neerkomt op een gewogen risicobedrag
van € 1,1 mln.
De kans dat de opbrengstendaling zich ook daadwerkelijk voor zal gaan doen wordt geschat op 75%, wat neerkomt op een
gewogen risicobedrag van € 3,2 mln.
Totaal is er voor de economische risico’s een bedrag opgenomen van € 5,9 mln., dit is inclusief het project Hessenpoort . Dit
winstgevende project vangt zelfstandig de economische risico’s van € 2,3 mln. op binnen het projectresultaat , waardoor de
economische risico’s afnemen tot € 3,6 mln.

Voor de MPV 2015 zijn risicoanalyses uitgevoerd om een actueel beeld te krijgen van de risico’s in de projecten. De risico’s zijn per
project bepaald door de projectorganisatie. Het bepalen van de projectrisico’s gebeurt door gebruik te maken van de Handreiking
Risicomanagement projecten en het bijbehorende model risicoscan. Met de scan worden de financiële-, bestuurlijke en politieke-,
organisatorische-, ruimtelijke-, juridische en wettelijke risico’s in beeld gebracht en worden de risico’s gewogen op zwaarte.
In onderstaande tabel zijn de risico’s in beeld gebracht en gewogen.




In totaal is er € 22,5 mln. opgenomen ten behoeve van de berekening van de vereiste weerstandscapaciteit.
Stand Reserve Vastgoed




                                                                202
</pre>

====================================================================== Einde pagina 203 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 204 ======================================================================

<pre>Stand voorzieningen




                      203
</pre>

====================================================================== Einde pagina 204 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 205 ======================================================================

<pre>Stand bestemmingsreserve
Jaarlijks worden de rentelasten van de Niegg ontrokken uit de bestemmingsreserve niegg. Deze reserve wordt bij het opmaken van
de jaarrekening aangevuld vanuit de reserve vastgoed. Deze structurele last wordt structureel afgedekt in de begroting 2016.

De huidige stand van de reserve is € 8,1 mln. over de komende 4 jaar (contant gemaakt naar 1-1-2014). Dit bedrag is
gereserveerd in de bestemmingsreserve exploitatie gronden. De omvang van de voorziening is verhoogd door mutaties in de
huuropbrengsten.

Risico's vastgoedontwikkelingen
Bij het exploiteren van (bouw) grond gaan niet alleen grote bedragen om, maar zijn er ook enorme risico’s aan verbonden. Zeker
gelet op de lange looptijden, de relatief hoge boekwaarden, geprognosticeerde omzetten en hoge nog te genereren opbrengsten
moet rekening gehouden worden met een reëel bedrijfsrisico. De regels omtrent de risicosystematiek en het bijbehorende niveau
van het weerstandsvermogen van de afdeling Vastgoed zijn vastgelegd in de nota Grondbeleid 2009 – 2013 en de Nota
Risicomanagement en Weerstandsvermogen 2011 – 2014.


Vooruitblik op de ontwikkelingen

Er gebeurt veel in het fysieke domein. Hieronder volgt een opsomming en een toelichting op de lopende dossiers;

    •    Omgevingswet / omgevingsvisie
    •    Actualiseren van de structuurvisie
    •    Grondbeleid nieuwe stijl
    •    Ladder duurzame verstedelijking
    •    Vennootschapsbelasting
    •    Aanscherping BBV regels
    •    Macro economische ontwikkelingen
    •    Vastgoedontwikkelingen lopende projecten
    •    Tussentijdse MPV

Het voornemen tot afbakening van de BBV regels en de aankomende vennootschapsbelasting voor gemeenten (Vpb) per
1 januari 2016 kunnen gevolgen hebben voor de begroting. Bij de nota van uitgangspunten MPV zullen we, daar waar mogelijk,
ingaan op deze veranderingen en deze financieel in beeld brengen.

Met de raad gaan we in gesprek op welke wijze we het beste kunnen inspelen op de transformatie in het fysieke domein en op
welke wijze we willen komen tot de inhoudelijke invulling van de paragraaf grondbeleid, dit in relatie tot de herziening van de
structuurvisie.

Omgevingingswet/omgevingsvisie
De Omgevingswet is momenteel in voorbereiding en treedt in 2018 in werking. Er is een amendement aangenomen dat de
Omgevingsvisie verplicht wordt voor gemeenten. Een omgevingsvisie bevat een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit
van de fysieke leefomgeving, de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming en het
behoud van het grondgebied en tenslotte de hoofdzaken van het voor de fysieke leefomgeving te voeren integrale beleid.
Daarnaast vindt de herziening van de Onteigeningswet en de Wet voorkeursrecht gemeenten plaats via de zogenaamde
aanvullingswet Grondeigendom waaraan momenteel ook wordt gewerkt. Hierin zal tevens aandacht zijn voor (vrijwillige) stedelijke
herverkaveling. Deze ontwikkelingen zijn allemaal van invloed op het grondbeleid.

Actualiseren structuurvisie
Wij zien af van het actualiseren van de structuurvisie. De omgevingsvisie komt hiervoor in de plaats. Deze sluit aan bij de nieuwe
realiteit op economisch, maatschappelijk en fysiek gebied en geeft kaders voor de verschillende gebieden. Bijvoorbeeld op het
gebied van wonen, duurzaamheid, klimaat en water. Waarbij veel ruimte is voor initiatieven uit en in de stad. We besteden veel
aandacht aan het fenomeen uitnodigingsplanologie. De rol van de overheid bij gebiedsontwikkeling verandert en langjarig
vooruitkijken is lastig. Al deze facetten raken het grondbeleid en de wijze waarop wij met onze grondvoorraad willen omgaan.
Welke gronden houden we in bezit ten behoeve van stedelijke uitbreiding of gaan we juist gronden afstoten? Moeten/willen we nog
actief grond aankopen of laten we dat juist meer aan de markt over? Antwoorden op deze vragen zijn van invloed op het te voeren
grondbeleid.


                                                                204
</pre>

====================================================================== Einde pagina 205 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 206 ======================================================================

<pre>Grondbeleid Nieuwe Stijl
De belangrijkste vraagstukken voor nadere uitwerking en/of nader onderzoek betreffen: toepassen van de menukaart grondbeleid,
financiering van het grondbeleid in het algemeen, financiering van tijdelijk anders gebruiken van (braakliggende) gronden in het
bijzonder, eventuele gevolgen voor MPV en grondexploitaties (qua werkwijze en systematiek),
risicomanagement/weerstandsvermogen, formuleren van een integraal handelingsperspectief voor de wijze waarop wij met
ruimtelijke initiatieven in de stad omgaan. Voor een nadere toelichting verwijzen we naar de notitie grondbeleid nieuwe stijl met
bijbehorende bijlagen.

Ladder duurzame verstedelijking
De ladder voor duurzame verstedelijking is als motiveringseis vanaf 1-10-2012 opgenomen in het Besluit ruimtelijke ordening (Bro).
Het is kaderstellend voor alle juridisch verbindende ruimtelijke plannen, waaronder het bestemmingsplan.
De ladder is ingericht voor een zorgvuldige afweging en transparante besluitvorming bij alle ruimtelijke en infrastructurele besluiten
waardoor de ruimte in stedelijke gebieden optimaal benut wordt. Bij nieuwe bestemmingsplannen zullen de drie treden van de
ladder moeten worden doorlopen.
•    Trede 1                Is er een regionale behoefte?
•    Trede 2                Is (een deel van) de regionale behoefte op te vangen binnen het bestaand stedelijk gebied?
•    Trede 3                Is er voorzien in locaties, gebruikmakend van verschillende middelen van vervoer?
De treden in de ladder hebben dus een directe relatie in de verstedelijkingsopgaven. Keuzen over toekomstige ruimtelijke
ontwikkeling dienen gebaseerd te zijn op een goede inschatting van de regionale vraag en oog te hebben voor een zorgvuldige
inpassing van de stedelijke ruimtevraag. Een goede ruimtelijke ordening moet in een ruimtelijke onderbouwing worden aangetoond.
De provincie isonlangs de inventarisatie m.b.t. de regionale woningbouw opgestart.

Vennootschapsbelasting (Vpb)
Per 1 januari 2016 de belastingplicht ingevoerd voor ondernemingen van overheden voor de vennootschapsbelasting in te voeren.
Deze belastingplicht komt te liggen op het niveau van het publiekrechtelijke lichaam in plaats van op het niveau van de
verschillende ondernemingen binnen een publiekrechtelijk lichaam.
Het achterliggende doel van het wetsvoorstel is, mede onder druk van de Europese Commissie, het scheppen van een
gelijkwaardig speelveld tussen overheidsondernemingen en private ondernemingen. Het is de bedoeling dat overheden die winst of
structureel overschotten behalen met activiteiten die concurreren met de ‘markt’, vennootschapsbelasting gaan betalen.
Tussen de VNG/VVG en de Belastingdienst is afgesproken om samen te gaan werken aan een implementatietraject. Doel daarvan
is om op 1 november 2015 een gezamenlijke handreiking te hebben en dit voor te kunnen leggen bij de decentrale overheden. De
kaders waarbinnen getoetst gaat worden, worden langzaam aan duidelijker. Er wordt een duidelijke link gelegd met de BBV kaders.
De aankomende periode wordt gebruikt om te beoordelen welke activiteiten van het grondbedrijf belastingplichtig worden voor de
vennootschapsbelasting en of dat er sprake kan zijn van verwevenheid en clustering. De 1e stap zal zijn om op basis van de
handreiking (kaders en uitgangspunten) fiscale exploitaties te gaan maken om te komen tot een fiscale beginbalans per 1-1-2016.
Dit wordt de beginsituatie (0-lijn) voor het bepalen van de vennootschapsbelasting. De financiële gevolgen zijn op dit moment nog
niet in te schatten.

Aanscherping BBV regels
Door de economische recessie en het voorzichtigheidsbeginsel van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) zijn reeds
enkele regels verder aangescherpt en komt er een verdere afbakening. De commissie BBV heeft het voornemen tot herziening
van de BBV-verslaggevingsregels rondom grondexploitaties per 1-1-2016. Een aantal wijzigingen moeten leiden tot meer
transparantie, eenduidigheid en vermindering van administratieve lasten. De afbakening is onvermijdelijk in het kader van de
aankomende vennootschapsbelastingplicht voor gemeenten (Vpb.) per 1-1-2016.
De belangrijkste wijzigingen waar we op moeten anticiperen zijn:
•    Richttermijn van grondexploitaties van maximaal 10 jaar. Hier kan door de raad met een goede motivatie van worden
     afgeweken. Voor langer durende grondexploitaties moeten aanvullende beheersmaatregelen worden genomen.
•    Rentetoerekening aan grondexploitaties moet worden gebaseerd op de werkelijke rente over het vreemd vermogen. Daarbij
     moet de disconteringsvoet gelijk worden gesteld aan de toegerekende rentevoet.
•    Strategische gronden, afschaffen van de categorie Niegg (niet in exploitatie genomen gronden). Overgangsregeling van 4 jaar
     m.b.t. de relatie tussen boekwaarde, marktwaarde en de geldende bestemming.

De maximale termijn van grondexploitaties, de toe te rekenen rente en de te hanteren disconteringsvoet kunnen leiden tot
aanpassing van de meerjarenplanning voor grondexploitaties (MPV). Dit zal (mogelijk) een financieel effect hebben bij het opstellen
van de MPV. Vooruitlopend op de MPV, zal dit onderwerp bij de Nota van Uitgangspunten MPV worden uitgewerkt. Echter, er zal
sprake zijn van een overgangsbepaling aangezien de eventuele gevolgen van de wetswijziging niet al in 2015 kunnen worden
verwerkt.

Ook de regels m.b.t. strategische gronden worden verder aangescherpt. Zo komt de categorie Niegg te vervallen. Zolang gronden
nog niet gekwalificeerd zijn als bouwgrond in exploitaties (BIE), staan ze op de balans onder de materiële vaste activa (MVA) als
“strategische gronden”. De kostentoerekening van rente en andere kosten is niet langer toegestaan voor gronden die (nog) niet in
exploitatie zijn genomen.
Hiervoor wordt een overgangsbepaling opgenomen. De huidige Niegg’s kunnen zonder afwaardering worden omgezet tegen de
boekwaarde per 1 januari 2016 (ingangsdatum Wijzigingsbesluit). De overgangsregeling heeft een looptijd van 4 jaar, uiterlijk op
31 december 2019 moet er een toets plaatsvinden op de marktwaarde van deze gronden tegen de dan geldende bestemming.
Wordt daarbij een duurzame waardevermindering vastgesteld, dan moet dat uiterlijk op 31 december 2019 leiden tot een
afwaardering van deze gronden. Met deze overgangsperiode hebben we de mogelijkheid om de grondportefeuille te evalueren en

                                                                 205
</pre>

====================================================================== Einde pagina 206 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 207 ======================================================================

<pre>duidelijkheid te krijgen/creëren over de bestemming van de grond, waarbij ontwikkelingen in de markt bij de beschouwingen
kunnen worden betrokken.

Macro economische ontwikkelingen
De macro economische signalen staan op vele terreinen op groen. Zowel het consumentenvertrouwen, de werkgelegenheid als
de economische groei blijft zich positief ontwikkelen , wat een nieuwe impuls geeft.
Ondanks de voortzetting van het economisch herstel in Nederland weet de utiliteitsbouw er nog niet voldoende van te profiteren.
Daar waar de (hypotheek) rente laag is, de verkoopprijzen van woningbouw weer een stijging laat zien (afhankelijk van gebied,
locatie en product) en het aantal nieuwbouwwoningen toeneemt, zijn er ook nog zorgen.
Zo zijn de marges in de keten van de ontwikkeling laag, moet er nog steeds worden afgeboekt op grondpositie en is er nog sprake
van overcapaciteit aan projecten in portefeuille bij marktpartijen en overheden. Ook het risico mijdend gedrag van banken bij
nieuwe projecten heeft een demping van de economische groei tot gevolg.
Vastgoedontwikkelingen lopende projecten
Een licht herstel van de woningmarkt is zichtbaar in de projecten. In Stadshagen zet de woningbehoefte zich door en is de
prognose dat er zowel in 2015 als in 2016 minimaal 180 woninguitgiftes mogelijk zijn. Binnenstedelijk zet de woningbouwbehoefte
zich door en, vooral particuliere ontwikkelaars, starten met de planuitwerkingen om aan de vraag te voldoen. Het extra toevoegen
van sociale woningbouw in de stad en de interesse van beleggers voor Zwolle is hoopgevend te noemen. De Primos cijfers geven
tot 2030 voor Zwolle nog een behoefte aan van het aantal huishoudens van circa 500 – 600 woningen per jaar.

Echter zijn er ook tegenvallers. De uitgiftes in Stadshagen waren in aantal voldoende maar gaven niet de geraamde opbrengst,
omdat de woningbouwcategorieën in een lager segment vielen. Daarnaast zijn de geprognosticeerde voorzieningen niet
gerealiseerd. Ook de verwachting naar de toekomst leert ons dat de ambities in Stadshagen moeten worden bijgesteld. Dit geeft
een verslechtering van het resultaat. In het risicoprofiel is dit weergegeven en we gaan met de raad in discussie over de gewenste
ambitie en financiële scenario’s.

Het exploiteren van onze gronden geeft een jaarlijks negatief resultaat van circa € 2,2 mln.. Dit komt onder meer door het
toevoegen van de niet prioritaire gronden van Stadshagen aan de Niegg. Dit negatieve resultaat is afgedekt binnen de
bestemmingsreserve Niegg van € 8,1 mln. Echter om de reserve op peil te houden (4 jaar afdekken van exploitatielasten) moet een
zelfde bedrag jaarlijks bijgestort worden in de bestemmingsreserve vanuit de reserve Vastgoed.

Tussentijdse MPV
Halverwege het jaar is er een tussentijdse Meerjaren Prognose Vastgoed opgesteld met het doel inzicht te geven in de tot nu toe
behaalde resultaten en ontwikkelingen.
Dit is gebaseerd op de door de raad vastgestelde uitgangspunten en parameters en conform bestaand beleid.
De verwachting is dat bij het opstellen van de MPV 2016 er een aanvulling noodzakelijk is van € 3,3 mln. om het
weerstandsvermogen op het gewenste niveau te houden.

Het weerstandsvermogen wordt bepaald door de risico’s en de mate waarin we deze kunnen afdekken. De risico’s in de
tussentijdse MPV zijn toegenomen met € 4,3 mln. tot een bedrag van € 26,4 mln. Met een gelijkblijvend aanwezige
weerstandscapaciteit van 50% wordt het noodzakelijke weerstandsvermogen € 13.2 mln.

Consequenties op het gebied van o.a. de nieuwe aangescherpte regels in het kader van de BBV en de implementatie van de Vpb
per 1-1-2016 hebben, door het ontbreken van vastgestelde kaders, in dit resultaat nog geen plaats gekregen. Hierdoor kunnen de
resultaten bij de jaarrekening / MPV wijzigen. Ook het voorstel om de NIEGG exploitatie structureel in de begroting verwerken is
nog niet in bovengenoemd resultaat meegenomen.




                                                               206
</pre>

====================================================================== Einde pagina 207 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 208 ======================================================================

<pre>Financiële overzichten




                         207
</pre>

====================================================================== Einde pagina 208 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 209 ======================================================================

<pre>Baten en lasten

Omschrijving/programma                                   begroting 2016               begroting 2016
                                                      vòòr reservemutaties          na reservemutaties
(bedragen x € 1.000)                                  lasten    baten     saldo    lasten    baten     saldo
Programma's
1 Volkshuisvesting                                     1.599     1.008     -591    1.599      1.008     -591
2 Economie                                             1.728      753      -975    1.728       785      -943
3 Bereikbaarheid en mobiliteit                         5.998     8.923    2.925    9.642 11.628        1.986
4 Groene leefomgeving en milieu                        2.384              -2.384   2.896       500     -2.396
5 Ruimte en cultuurhistorie                            1.134              -1.134   4.355               -4.355
6 Onderwijs                                           21.077     3.429 -17.648 21.077         3.453 -17.624
7 Veiligheid                                          11.196      610 -10.586 11.196           610 -10.586
8 Integraal beheer openbare ruimte                    44.570 26.165 -18.405 45.053 26.685 -18.368
9 Cultuur                                             16.710       43 -16.667 16.710            43 -16.667
10 Sport                                               8.382     1.084    -7.298   8.613      1.617    -6.996



Pilot Sociaal domein
11 Samenleving                                        13.040       22 -13.018 13.040            31 -13.009
12 Inwonersondersteuning                              91.685     8.023 -83.662 91.685         8.023 -83.662
13 Opvang en bescherming                              76.724             -76.724 76.724               -76.724
14 Inkomen                                            58.198 46.151 -12.047 58.198 46.151 -12.047



De Organisatie
15 Raad en raadsgriffie                                1.531              -1.531   1.531               -1.531
16 Bestuur en dienstverlening                          9.918     6.053    -3.865 10.063       6.253    -3.810
17a Exploitatie gronden                               43.761 42.081       -1.680 46.089 46.161            72
17b Vastgoedmanagement                                 9.761 11.548       1.787 12.530 14.421          1.891
18 Bedrijfsvoering                                    41.838 12.091 -29.747 42.769 12.858 -29.911
19 Financiering en algemene dekkingsmiddelen           6.138      999     -5.139   9.416      1.921    -7.495



Subtotaal programma's                                467.372 168.983 -298.389 484.914 182.148 -302.766



Algemene dekkingsmiddelen
1. Lokale belastingen (OZB, precario ca.)                       35.530   35.530              35.530   35.530
2. Algemene uitkeringen                                        258.794 258.794              258.794 258.794
3. Dividend                                               15      158       143       15       158       143
4. Saldo financieringsfunctie                                    8.799    8.799               8.799    8.799



Subtotaal algemene dekkingsmiddelen                       15 303.281 303.266          15 303.281 303.266



Onvoorzien                                              500                -500      500                -500



Geraamde totaal saldo van baten en lasten            467.887 472.264      4.377 485.429 485.429



Reservemutaties                                       17.542 13.165       -4.377



Geraamde resultaat                                   485.429 485.429
                                               208
</pre>

====================================================================== Einde pagina 209 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 210 ======================================================================

<pre>Het voordelig begrotingsresultaat is exclusief de uitkomsten van de septemberculaire (+ € 1,45
mln.) en verwerken NIEGG exploitatie
(- € 2,2 mln.) op stelpost (onder programma 19) opgenomen voor € 2,845 mln. Na verwerking
septembercircualire en NIEGG is het
begrotingsresultaat € 2,095 mln.


Omschrijving/programma                                                                                 begroting 2016
                                                                                                    vòòr reservemutaties
(bedragen x € 1.000)                                                                              lasten         baten      saldo



Geraamde totaal saldo van baten en lasten                                                        467.887       472.264      4.377



Specificatie reservemutaties per programma:
1 Volkshuisvesting
2 Economie                                                                                                          32         32
3 Bereikbaarheid en mobiliteit                                                                     3.644          2.705      -939
4 Groene leefomgeving en milieu                                                                     512            500        -12
5 Ruimte en cultuurhistorie                                                                        3.221                    -3.221
6 Onderwijs                                                                                                         24         24
7 Veiligheid
8 Integraal beheer openbare ruimte                                                                  483            520         37
9 Cultuur
10 Sport                                                                                            231            533        302
11 Samenleving                                                                                                          9       9
12 Inwonersondersteuning
13 Opvang en bescherming
14 Inkomen
15 Raad en raadsgriffie
16 Bestuur en dienstverlening                                                                       145            200         55
17a Exploitatie gronden                                                                            2.328          4.080     1.752
17b Vastgoedmanagement                                                                             2.769          2.873       104
18 Bedrijfsvoering                                                                                  931            767       -164
19 Financiering en algemene dekkingsmiddelen                                                       3.278           922      -2.356



Subtotaal mutaties reserves                                                                       17.542         13.165     -4.377



Geraamde resultaat                                                                               485.429       485.429




                                                                       209
</pre>

====================================================================== Einde pagina 210 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 211 ======================================================================

<pre>Totaal baten en lasten programma's

Totaaloverzicht van baten en lasten programma's 2014 - 2016
(bedragen x € 1.000, op basis van programmaindeling 2016)
Omschrijving/programma                                    LASTEN                               BATEN                   SALDI
                                               rekening   begroting     begroting   rekening   begroting   begroting   begroting
(bedragen x € 1.000)                              2014          2015        2016       2014        2015        2016        2016
Programma's
1 Volkshuisvesting                                3.113         2.551       1.599      2.244       1.450       1.008        -591
2 Economie                                        3.513         2.374       1.728      1.635        752         753         -975
3 Bereikbaarheid en mobiliteit                   18.561         6.613       5.998     11.938       7.965       8.923       2.925
4 Groene leefomgeving en milieu                   8.404         3.588       2.384      7.462        500                   -2.384
5 Ruimte en cultuurhistorie                      10.140         1.830       1.134      7.809                              -1.134
6 Onderwijs                                      22.382        22.596      21.077      3.919       3.423       3.429     -17.648
7 Veiligheid                                     11.146        12.284      11.196       595         618         610      -10.586
8 Integraal beheer openbare ruimte               48.454        47.302      44.570     23.869      23.244      26.165     -18.405
9 Cultuur                                        19.171        16.992      16.710       103          43          43      -16.667
10 Sport                                          9.327         9.004       8.382      1.351       1.134       1.084      -7.298



Pilot Sociaal domein
11 Samenleving                                   21.034        14.237      13.040      5.129        123          22      -13.018
12 Inwonersondersteuning                         46.489       101.839      91.685     22.294       8.543       8.023     -83.662
13 Opvang en bescherming                         12.651        68.038      76.724       664                              -76.724
14 Inkomen                                       63.948        64.583      58.198     51.699      47.707      46.151     -12.047



De Organisatie
15 Raad en raadsgriffie                           2.091         1.988       1.531        76                               -1.531
16 Bestuur en dienstverlening                    32.625        26.091       9.918     14.806      15.977       6.053      -3.865
17a Exploitatie gronden                          40.048        54.042      43.761     35.349      52.020      42.081      -1.680
17b Vastgoedmanagement                           10.535         9.735       9.761     11.532      10.552      11.548       1.787
18 Bedrijfsvoering                                                         41.838                             12.091     -29.747
19 Financiering en algemene dekkingsmiddelen      2.863         8.241       6.138       941        1.008        999       -5.139



Subtotaal programma's                           386.495       473.928    467.372     203.415    175.059     168.983     -298.389



Algemene dekkingsmiddelen
1. Lokale belastingen (OZB, precario ca.)                                             34.154      35.303      35.530      35.530
2. Algemene uitkeringen                                                              140.473    252.788     258.794     258.794
3. Dividend                                         15                        15        197         209         158         143
4. Saldo financieringsfunctie                                                         11.195       9.878       8.799       8.799



Subtotaal algemene dekkingsmiddelen                 15                        15     186.019    298.178     303.281     303.266



Onvoorzien                                                                   500                                            -500



Geraamde totaal saldo van baten en lasten       386.510       473.928    467.887     389.434    473.237     472.264        4.377



Reservemutaties                                  55.649        11.577      17.542     55.729      12.268      13.165      -4.377


                                                          210
</pre>

====================================================================== Einde pagina 211 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 212 ======================================================================

<pre>Geraamde resultaat   442.159    485.505   485.429   445.163   485.505   485.429




                               211
</pre>

====================================================================== Einde pagina 212 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 213 ======================================================================

<pre>Incidentele baten en lasten

   Programma/besteding                                               2016    2017       2018       2019
   (bedragen x € 1.000)



   Begrotingsresultaat                                               2.095    1.951      4.964      3.060
   Correctie incidentele begrotingsposten:
   Incidentele invulling buffer sociaal domein:
   - storting in de risicoreserve sociaal domein                     2.600
   - budget voor uitvoering participatie                             1.100
   - incidentele dekking bezuiniging sociaal domein                  1.300
   Incidentele lasten bij verhuur gemeentelijke panden                850
   Dekking incidentele posten verhuur gementelijke panden             -850
   Structureel begrotingsresultaat                                   7.095    1.951      4.954      3.060



   Overige incidentele begrotingsposten:
  2 Economie
   Accountanmagement MKB                                               -60      -60        -60
  3 Bereikbaarheid en mobiliteit
   Verkeersregelaars station-binnenstad                                -75      -75        -75
  4 Groene leefomgeving en milieu
   Water/klimaatactieve stad                                          -100     100        100
   dekking via middelen bevoegd gezag                                 100      100        100
  5 Ruimte en cultuurhistorie
   Binnenstad                                                         -700
   Dekking uit stadsontwikkelfonds                                    700
   Ruimtelijke initiatieven                                           -100
  6 Onderwijs
   Vergoeding bewegingsonderwijs                                       -65
   Dekking uit lagere huurkosen onderwijsgebouwen                      65
 12 Inwonersondersteuning
   Participatieraad                                                    -60
 13 Opvang en bescherming
   DATO                                                               -100     -100       -100
 14 Inkomen
   Uitvoeringskosten ivm toename bijstandslasten                      -390     -390       -390
 16 Bestuur en dienstverlening
   Bouwleges                                                          -500     -500
 19 Financiering en algemene dekkingsmiddelen
   Oninbare vorderingen/dubieuze debiteuren                           -100
   Onttrekking aan de reserve incidentele bestedingen                1.225    1.125       625
   Inzet overige incidntele middelen (vrijval reserve NIEGG)          160



   Totaal overige incidentele begrotingsposten                          0           0          0          0




                                                               212
</pre>

====================================================================== Einde pagina 213 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 214 ======================================================================

<pre>Structurele reservetoevoegingen en onttrekkingen

       Programma/reserves                                Lasten   Baten
                                                          2016    2016
       (bedragen x € 1.000)



     2 Economie
       Dekkingsreserve Zuiderzeehaven                                32
     3 Bereikbaarheid en mobiliteit
       Reserve parkeren                                   3.644   2.705
     4 Groene leefomgeving en milieu
       Reserve Gebiedsbeheerplan Zwolle Centraal           512      500
     5 Ruimte en cultuurhistorie
       Reserve Spoorzone                                  3.000
       Egalisatiereserve bestemmingsplannen                180
     6 Onderwijs
       Dekkingsreserve onderwijshuisvesting                          24
     8 Integraal beheer openbare ruimte
       Onderhoudsreserve recreatieplassen                   13
    10 Sport
       Onderhoudsreserve sport                             231
       Dekkingsreserve kunstgrasvelden                              224
    16 Bestuur en dienstverlening
       Reserve verkiezingen                                146
       Egalisatiereserve begraven                                    26
   17B Vastgoedmanagement
       Reserve kapitaalllasten Morsestraat                           21
       Resreve kapitaallasten Almeloos kanaal                         9
       Onderhoudsreserve panden                           2.769   2.700
    18 Bedrijfsvoering
       Reserve kapitaalllasten SH/SK                                 59



       Totaal                                            10.495   6.300




                                                   213
</pre>

====================================================================== Einde pagina 214 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 215 ======================================================================

<pre>Bijlagen




           214
</pre>

====================================================================== Einde pagina 215 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 216 ======================================================================

<pre>Specificatie uitkomsten meerjarenraming 2016/2019

Specificatie uitkomsten meerjarenraming 2016 t/m 2019 bestaand beleid
                                                                          (bedragen x 1.000 euro)      2016       2017       2018        2019



       Doorwerking resultaat voorgaande jaren:
1a     Ontwikkeling resultaat begroting 2016
       - uitkomst begroting 2016                                                                        2.845      2.845      2.845       2.845
       - oplopend tekort sociaal domein/decentralisaties                                                            -700       -700        -700
       - uitkomsten septembercirculaire 2015 (jaarschijf 2016)                                          1.450      1.450      1.450       1.450
1b     Bezuinigingen
       - bezuinigingspakket bij PPN 2016-2019                                                                      4.190      6.470       6.470
       - nog in te vullen bezuinigingsopgave 11 mln.                                                                            640         640
1c     Nieuw beleid en buffers
       - openbare verlichting (PPN 2014-2017)                                                                        -30        -30         -30
       - vanuit PPN 2016 - 2019                                                                                     139         139         139
                                                                                   totaal 1a t/m 1c     4.295      7.894     10.814      10.814
       Rijksbeleid:
2.     Algemene uitkering Gemeentefonds:
       a. Accrestoename op basis van septembercirculaire 2015                                                       -177      1.457       3.540
       b. Suppletie-uitkering groot onderhoud GF                                                                    138         197         197
       c. Cumulatieregeling groot onderhoud                                                                          -26        -26         -26
       d. vrijval integratie-uitkering WUW tgv alg. uitk. (saldo)                                                        4          12          12
       e. afbouw suppletieuitkering OZB                                                                             -112       -224        -336
       f. doorvertaling korting BTW-compensatiefonds                                                                            267         625
       g. doorvertaling korting lagere apparaatskosten                                                              -445       -890       -1.335
       h. korting scootmobielen (€ 50 mln.)                                                                         -150       -150        -150
       i. technische correcties GF en mutaties rijkstaken (zie 4)                                                   183         298         352
     3 Herverdeeleffecten WWB                                                                                       -200       -400        -400
     4 Corresponderende posten a.g.v. rijkstaken c.a.                                                               -183       -298        -352
                                                                                  totaal rijksbeleid          0     -968        243       2.127
       Groei van de stad:
     5 Volume toename onroerende zaakbelasting                                                                      295         522         747
     6 Algemene uitkering:
       a. volume toename                                                                                            683       1.290       1.946
       b. correctie a.g.v. landelijke volumegroei / ontw.uitk. Basis                                                -887      -1.600      -2.407
     7 Stadsuitbreiding:
       a. lasten a.g.v. vastgestelde grondexploitaties (cat. A)                                                      -75       -150        -244
       c. volumegroei van verplichte bijdr. aan derden (cat. C)                                                      -15        -30         -49
       d. gesaldeerde volume-effecten a.g.v. wettelijke taken                                                       -165        301         112
       en/of vastgestelde gem. verordeningen (cat. D)
       e/f stelposten inbreiding/herstructurering en overige (cat E/F)                                               -75       -150        -225
                                                                           totaal groei van de stad           0     -239        183        -120




                                                                         215
</pre>

====================================================================== Einde pagina 216 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 217 ======================================================================

<pre>     Overige gemeentelijk bestaand beleid:
   8 Nominale ontwikkelingen:
     a. inflatie-correctie gemeentelijke tarieven                                                            590     1.155        1.730
     b. trendmatige loon- en prijsaanpassingen                                                             -2.440    -4.765   -7.140
     c. FLO brandweerpersoneel                                                                                25       -50          -78
   9 Investeringslasten:
     a. treasuryresultaat (tov 2016)                                                                        -700     -1.500   -2.100
     b. voordeel op her te financieren leningen                                                              350       410         410
     b. mutatie bestaande kapitaallasten                                                                     410       850        1.180
     c. lasten vervangingsinvesteringen                                                                     -264      -533         -808
     c. bestaande stelpost onderwijsinvesteringen                                                           -322      -322         -322
     e. lasten verplichte investeringen Onderwijswet                                                        -110      -221         -333
 10 Dividend Wadinko                                                                                         -50       -50          -50
 11 Beheerskosten Kamperlijn (25.000 tot 50.000) (rbs)                                                       -25       -50          -50



                                                    totaal overig gemeentelijke bestaand beleid       0    -2.536    -5.076   -7.561




     Totaal uitkomsten meerjarenraming                                                             4.295   4.151     6.164        5.260




Toelichting op specificatie uitkomsten meerjarenraming 2017-2019

Algemene uitgangspunten:
De meerjarenraming 2017 t/m 2019 is op basis van de meest recente informatie geactualiseerd (prijspeil 2016). Voor de
berekening van de volumemutaties (stadsuitbreiding en algemene uitkering) is o.a. uitgegaan van een jaarlijkse toename van het
aantal inwoners en woningen van:

jaarlijkse toename van het aantal inwoners en woningen                                            2017        2018         2019
inwoners voorafgaand jaar:                                                                        1.000      1.000        1.250
woningen voorafgaand jaar (netto):                                                                  400        400          500

De gegevens over het gemeentefonds (algemene uitkering) zijn gebaseerd op de septembercirculaire 2015. De ruimte voor de
structurele buffer sociaal domein is al in het begrotingsjaar 2016 verwerkt, maar incidenteel ingevuld.

Toelichting per onderwerp:

sub 1:
Onder post 1a is de doorwerking van het voordelig resultaat uit 2016 ad € 4,295 mln. verwerkt, inclusief voordeel
septembercirculaire ad € 1,45 mln.. De op basis van eerdere besluitvorming vastgestelde bezuinigingen en nieuw
beleid/knelpunten voor de jaren 2017 - 2019 zijn onder 1b en 1c vermeld. De post oplopend tekort sociaal domein betreft ad € 0,7
mln. betreft de oorspronkelijke toename van het tekort in 2016 € 4,3 mln. naar € 5,0 mln. in 2017.

sub 2a:
De accresramingen zijn gebaseerd op de ramingen uit de septembercirculaire 2015.Vanaf 2015 zijn de volgende (voorlopige)
accrespercentage gemeld:
2015: - 0,83%
2016: + 4,15%
2017: - 0,21%
2018: + 1,44%
2019:        + 1,75%
De ervaring uit voorgaande jaren leert dat de percentages gedurende het jaar / jaren behoorlijk kunnen muteren. Het definitieve
percentage voor jaar t wordt in de meicirculaire van jaar t+1 vastgesteld. In de weerstandsparagraaf wordt rekening gehouden met
het risico van lagere uitkeringen.




                                                                         216
</pre>

====================================================================== Einde pagina 217 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 218 ======================================================================

<pre>Sub 2b en 2c:
In het kader van het groot onderhoud aan de verdeelsystematiek van de algemene uitkering heeft Zwolle een positief
herverdeeleffect dat gefaseerd via een suplletie-uitkering wordt toegekend. De cumulatieregeling betreft een correctie in het kader
van het geheel aan herverdeeleffecten (waaronder uitkeringen met betrekking tot het sociaal domein).

sub 2d:
De integratie van de WUW-middelen loopt (landelijk) tot en met 2017. De jaarlijks vrijvallende bijdrage in de kapitaallasten binnen
de integratie-uitkering wordt toegevoegd aan de algemene uitkering.

sub 2ec:
Ter compensatie van de opbrengstderving in verband met de afschaffing van de gebruikersbelasting op OZB-woningen ontvangen
de nadeelgemeenten een suppletie-uitkering die t/m 2020 gefaseerd wordt afgebouwd.

sub 2f:
In het financieel akkoord van 18 januari 2013 tussen kabinet en gemeenten is overeengekomen het BTW-compensatiefonds (BCF)
niet af te schaffen. Wel blijft de taakstellende korting € 310 voor de gemeenten staan, maar wordt nu via het gemeentefonds gekort.
In het BCF wordt een plafond aangehouden van ca. € 3,2 mrd. Indien de gemeenten minder of meer compensatie vragen dan vindt
er een verrekening via het gemeentefonds plaats. Gelet op de huidige ontwikkelingen verwacht het rijk dat er een onderschrijding
op het BCF zal ontstaan en heeft dit in de septembercirculaire vertaald in een lagere korting. In 2016 € 245 mln. oplopend naar €
327 mln. in 2019.

sub 2 g en 2h:
In het regeerakkoord en daarna heeft het kabinet besloten onderstaande maatregelen te korten op het gemeentefonds, zonder dat
daar directe kostenbesparingen bij de gemeente tegenover staan. Te weten:
•   Lagere apparaatskosten (opschaling) € 60 mln. in 2015, en daarna jaarlijks met € 60 mln. oplopend.
•   Scootmobielen € 15 mln. in 2015, oplopend naar € 50 mln. in 2017.

sub 2i:
Op grond van rijksbeleid worden geregeld taken bij de gemeente belegd en / of kortingen doorgevoerd in verband met bijstelling
rijksbeleid. De verrekening loopt via de gemeentefondsuitkeringen. Daarnaast wordt in bepaalde gevallen in overleg tussen rijk en
VNG tijdelijke onttrekkingen aan het gemeentefonds doorgevoerd. Onderstaande de ontwikkelingen voor 2017 t/m 2019: De
opgenomen bedragen zijn indicatief.
•   Voor de uitvoering van de participatiewet ontvangen wij in 2017: € 50.000 oplopend naar € 139.000 in 2019.
•   Voor de uitvoering van de individuele studietoeslag doelgroepen ontvangen wij in 2017 aanvullend € 101.000 oplopend naar €
    158.000 in 2018.
•   Ter compensatie voor de extra uitvoeringskosten in verband met de nieuwe regelgeving omtrent vrijlating lijfrenteopbouw en
    taaleis participatiewet wordt in 2017 € 33.000 aanvullend ontvangen oplopend naar € 58.000 in 2020.
•   Daarnaast worden geringe bedragen onttrokken en toegevoegd met betrekking tot E-boeken, BRZO en MGBA.

sub 3:
Op basis van de eind 2014 ontvangen informatie over de herverdeeleffecten op de WWB uitkering ramen wij een oplopend tekort
van € 0,4 mln. De nieuwe objectieve verdeelsystematiek wordt gefaseerd ingevoerd. In 2015 en 2016 op basis 50% historische
kosten en 50% objectief verdeelmodel. In 2017 ligt op de verhouding op 25% historisch en 75% objectief, om vanaf 2018 volledig
via objectief verdeelmodel te werken.

sub 4:
Hieronder staan de met 2i corresponderende stelposten in verband met de taakmutaties via het gemeentefonds.

sub 5:
De opbrengst uit de volume-ontwikkeling van de onroerende zaakbelasting is als volgt bepaald:
Ontwikkeling waarde areaal OZB
                                        (bedragen x € 1 mln.)        2017            2018             2019         Totaal
Woningen                                                                91             91              114           296
Niet-woningen                                                           33             20               14            67
Totaal toename waarde areaal OZB                                      124             111              128           363
Opbrengsttoename OZB
                                         (bedragen x € 1.000)        2017            2018             2019         Totaal
Woningen                                                              119             119              152           390
Niet-woningen                                                         176             108               73           367
Totaal toename opbrengst OZB                                          295             227              225           747

De toename van het waardeareaal is indicatief bepaald en gebaseerd op prijspeil 1-1-2013 (Woz-waarden) en tarieven 2014.


                                                                217
</pre>

====================================================================== Einde pagina 218 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 219 ======================================================================

<pre>sub 6a:
De ontwikkelingen van de volumemutaties voor de algemene uitkering zijn afgeleid van de uitgangspunten met betrekking de groei
van het aantal woningen en inwoners. De ontwikkeling van het aantal bijstandscliёnten is voorlopig gelijk gehouden aan de door
het rijk geraamde volume-ontwikkeling van het aantal bijstandscliënten. Vanwege de economische situatie is de ontwikkeling
moeilijk te voorspellen. (zie ook 6b)

sub 6b:
De algemene uitkering wordt jaarlijks via de norm ontwikkeling uitkeringsbasis gecorrigeerd voor de landelijk verwachte
volumegroei van de verschillende verdeelmaatstaven. Het rijk houdt voor de komende jaren (septembercirculaire 2015) rekening
met een correctie van - 11 punt voor 2017 , - 7 punt voor 2018 en - 9 punt voor 2019. (1 punt is circa € 88.000). Deze fors
negatieve correctie is met name het gevolg van de verwachte toename van het aantal bijstandscliёnten. Onder 6a is de verwachte
toename van de Zwolse bijstandscliёnten opgenomen. Deze is voorlopig op het niveau van het landelijk gemiddelde gesteld.

sub 7a t/m d:
De lasten stadsuitbreiding worden onderscheiden in de categorieën A t/m F, te weten:
categorie A: voorzieningen waarvan de investeringen reeds zijn aanvaard en gedekt binnen vastgestelde grondexploitaties.
categorie C: volumegroei van verplichte bijdragen aan landelijke of regionale samenwerkingsverbanden.
categorie D: gesaldeerde volume-effecten van wettelijke taken en taken op grond van vastgestelde gemeentelijke verordeningen.
categorie E: Stelposten voor het in stand houden van voorzieningen binnen inbreidings- en herstructureringsgebieden, waarvan de
investeringen reeds zijn aanvaard en gedekt binnen de vastgestelde grondexploitaties.
categorie F: Stelposten voor overige taken en voorzieningen die aantoonbaar te relateren zijn aan binnenstedelijke groei van de
stad.

Onder de stadsuitbreidinglasten staan een aantal posten waarover te zijner tijd nog nadere besluitvorming moeten plaatsvinden.
(bedragen x € 1.000). Zie bijlage 1 uit het bijlagenboek.

Stadsuitbreidingsposten, nog nadere besluitvorming
                                            (bedragen x € 1.000)         2017          2018          2019         Totaal
D03 Stelpost investeringen speciaal onderwijs                               6             6             7            19
D04 Stelpost investeringen voortgezet onderwijs                            23            23            29            75
E/F Stelpost inbreiding/herstructurering en overige taken ca.              35            35            35           105

sub 8a/b:
Bij de bepaling van de jaarlijkse loon- en prijsaanpassingen is rekening gehouden met de volgende percentages:
Loon- en prijsaanpassingen ca
                                                                                        2017         2018          2019
Lonen (salarissen en sociale lasten)                                                   2,0 %        2,0 %         2,0 %
Prijzen (prijsindex BBP)                                                               1,2 %        1,0 %         1,0 %
Inflatiecorrectie gemeentelijke tarieven                                               1,6 %         1,5%         1,5 %

Het huidige CAO-akkoord loopt tot 31-12-2015, voor de jaren vanaf 2016 houden wij voorlopig rekening met 2% loonkostenstijging
per jaar, dit is inclusief de ontwikkeling van de werkgeverslasten (o.a. pensioenpremie en zorgverzekering).
De prijsontwikkeling is gebaseerd op de prijsindex voor Bruto Binnenlands Product, deze prijsindex wordt ook door het rijk
toegepast. De genoemde percentages zijn gebaseerd op de in de septembercirculaire 2015 vermelde gegevens voor het jaar 2016
en zijn doorgetrokken naar latere jaren. Voor het jaar 2017 is een correctie van 0,2% over het jaar 2016 meegenomen. Het
inflatiecorrectiepercentage wordt bepaald door het mixpercentage van de loon- en prijsontwikkelingen uitgaande van een
kostenverhouding van 50-50.

sub 8c:
Dit betreft het gemeentelijk aandeel in de FLO verplichtingen van het brandweerpersoneel.

sub 9 a en b:
Op basis van de meerjarige ontwikkeling van de investeringen, de geldleningen en de reserves neemt het in 2016 geraamde
renteresultaat geleidelijk aan af.
Daarnaast verwachten wij dat de in de jaren 2017 en 2018 (evenals in 2016) her te financieren leningen tegen een lager
percentage dan de rekenrente van 3,5% kan worden afgesloten.

sub 9c t/m 9f:
Onder de investeringslasten zijn de ontwikkelingen van de bestaande kapitaallasten en ruimte voor nieuwe kapitaallasten
opgenomen.

sub 10:
Het dividend Wadinko wordt op basis van huidige afspraken t/m 2016/2017 ontvangen

sub 11:
De investeringen in verband met Kamperlijn brengen beheerskosten met zich.
                                                           218
</pre>

====================================================================== Einde pagina 219 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 220 ======================================================================

<pre>Vervangingsinvesteringen 2016

Vervangingsinvesteringen 2016
Omschrijving                                                  Bruto inv. bedr.      21%            Netto inv. Afschr.    Afschr.   Rente       Totale
                                                              in Euro incl btw       btw            bedrag     termijn   bedrag    bedrag    exploitatie
                                                               prijspeil 2016    compensabel                                       3,5%        lasten
ONRENDABEL:
openbare verlichting, armaturen en masten                             726.000        126.000         600.000     30       20.000    21.000       41.000
vri armaturen/automaten                                               605.000        105.000         500.000     15       33.333    17.500       50.833
spelen                                                                363.000          63.000        300.000     10       30.000    10.500       40.500
vervangen bomen en beplanting                                         411.400          71.400        340.000     30       11.333    11.900       23.233
vervangen beschoeiing                                                 181.500          31.500        150.000     20        7.500     5.250       12.750
vervangen houten bruggen                                              106.480          18.480         88.000     15        5.867     3.080        8.947
Mastenbroekerbrug, div. werkzaamheden (hydr. etc.)                    175.450          30.450        145.000     15        9.667     5.075       14.742
ombouw asfaltwegen naar waterpasserende verharding                    363.000          63.000        300.000     25       12.000    10.500       22.500
wegen vervangen asfalt                                                169.400          29.400        140.000     25        5.600     4.900       10.500
subtotaal integraal beheer openbare ruimte                          3.101.230        538.230 2.563.000                   135.300    89.705     225.005



subtotaal vervangingsinvesteringen onrendabel                       3.101.230        538.230 2.563.000                   135.300    89.705     225.005



RENDABEL:
diverse investeringen riolering                                       181.500          31.500        150.000     15       10.000     5.250       15.250
diverse investeringen riolering                                       181.500          31.500        150.000     40        3.750     5.250        9.000
subtotaal riolering                                                   363.000          63.000        300.000              13.750    10.500       24.250



Hanzeland - camerasysteem                                              18.254              3.168      15.086     7         2.155      528         2.683
Lübeckplein - camera server                                            18.989              3.295      15.694     5         3.139      549         3.688
NoorderEiland - camerasysteem                                          44.227              7.676      36.551     7         5.222     1.279        6.501
NoorderEiland - electraverdeelkast                                     18.989              3.295      15.694     24          654      549         1.203
Westerlaan - vervanging bouwk installaties / beplating c.a.           169.067          29.342        139.725     25        5.589     4.890       10.479
subtotaal parkeren                                                    269.526          46.776        222.750              16.759     7.795       24.554



Vervangen div. havenkasten                                             18.150              3.150      15.000     10        1.500      525         2.025
subtotaal havens                                                       18.150              3.150      15.000               1.500      525         2.025



Vervangen div. marktkasten                                             18.150              3.150      15.000     10        1.500      525         2.025
subtotaal markten                                                      18.150              3.150      15.000               1.500      525         2.025



subtotaal vervangingsinvesteringen rendabel                           668.826        116.076         552.750              33.509    19.345       52.854



TOTAAL VERVANGINGSINVESTERINGEN excl. MPI                           3.770.056        654.306 3.115.750                   168.809 109.050       277.859




                                                                   219
</pre>

====================================================================== Einde pagina 220 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 221 ======================================================================

<pre>Meerjarenprogramma ICT 2016
Omschrijving                               Investering    T.l.v.    Netto inv.     Afschr.   Afschr.       Rente          Totaal kapi-       Beheers-
                                                         reserve     bedrag        termijn   bedrag        bedrag         taallasten         besparing
                                                                                                           3,5%
Dienstverlening
mGBA                                          176.000                  176.000         5         35.200         6.160             41.360
Dienstverlening                               350.000                  350.000         5         70.000        12.250             82.250
Aansluiting RUD informatievoorziening         200.000                  200.000         5         40.000         7.000             47.000


Sociaal                                                                                5               -              -                  -
Sociaal domein                                150.000                  150.000                   30.000         5.250             35.250           20.000


Fysiek                                                                                 5               -              -                  -
Parkeervergunningensysteem                      8.000                      8.000                  1.600             280            1.880
Tekentool NLCS                                 32.000                   32.000         5          6.400         1.120              7.520           -14.000


Digitalisering                                                                         5               -              -                  -
Digitalisering 2016                           950.000      50.000      900.000                 180.000         31.500            211.500           50.000


Bedrijfsvoering                                                                        5               -              -                  -
DPS voor app-ontwikkeling doorontw. 2016       55.000                   55.000         5         11.000         1.925             12.925
Interoperabiliteit                             70.000                   70.000         5         14.000         2.450             16.450
Software tbv implementatie BIG                 45.000                   45.000                    9.000         1.575             10.575


Shared Service Centrum                                                                 5               -              -                  -
Standaardisatie ICT 2016                      290.000                  290.000         5         58.000        10.150             68.150


Onderzoek en onvoorzien                                                                5               -              -                  -
Onderzoek en onvoorzien 2016                  100.000      50.000       50.000                   10.000         1.750             11.750


Totaal                                      2.426.000    100.000     2.326.000                 465.200         81.410            546.610           56.000




                                                                     220
</pre>

====================================================================== Einde pagina 221 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 222 ======================================================================

<pre>Overzicht van de reserves en voorzieningen


Overzicht van reserves begroting 2016
                                                                     Stand per      toevoegingen            onttrek-    Stand per
 Nr Reserve                                                           1-1-2016    rente       overige       kingen      31-12-2016
     1. Weerstand- en risicoreservering
C01 Algemene reserve                                                 22.757.636                             2.915.000   19.842.636
C04 Risicoreserve Sociaal Domein                                      5.900.000               2.600.000                  8.500.000
     Totaal weerstand- en risicoreservering                          28.657.636           0   2.600.000     2.915.000   28.342.636



     2. Reservering gekoppeld aan kostendekkingsbeginsel
P01 Begraafplaatsen                                                    442.904                                 26.301     416.603
P04 Egalisatiereserve rijbewijzen/eigen verklaringen                   166.924                                 56.030     110.894
     Totaal reservering gekoppeld aan kostendekkingsbeginsel           609.828            0             0      82.331     527.497



     3. Reservering voor lopende exploitatielasten
     a. ter dekking kapitaal-/exploitatielasten
A01 ICT investeringen                                                  427.055                 173.572        300.000     300.627
E03 Kapitaallasten wagenpark                                            52.204                                              52.204
O01 Algemene bedrijfsreserve Vastgoed                                  900.000                2.334.712     3.212.212       22.500
O12 Dekking kapitaallasten Morsestraat                                 288.275     10.090                      21.317     277.048
O13 Dekking kapitaallasten verbouw SH/SK                               434.667     15.213                      59.547     390.333
O18 Dekking kapitaallasten Kunstgrasvelden                            1.860.207    65.107                     224.066    1.701.248
O20 Toekomstige exploitatie gronden                                   8.374.292   293.100     1.909.712     2.202.812    8.374.292
O32 Dekking kapitaallasten binnenklimaat primair onderw.               120.739      4.226                      24.350     100.615
O33 Dekking kapitaallasten Alm.Kanaal                                  123.702      4.948                       9.418     119.232
O34 Dekking kapitaallasten Zuiderzeehaven                              240.367      8.413                      31.765     217.015



     b. onderhoudsreserveringen
A02 Onderhoud panden gemeentelijke organisatie                         928.842                 127.206         25.900    1.030.148
E04 Reserve civiele infrastructuur                                           0                 388.800        388.800           0
E05 Onderhoud recreatieplassen                                         250.904                  16.304        229.204       38.004
E07 Gronddepot Anth. Fokkerstraat                                      178.306                                 13.203     165.103
O05 Onderhoud wijk- en buurtcentra                                      38.537                                              38.537
O06 Onderhoud sportaccommodaties                                        98.482                 230.884        309.203       20.163
O27 Onderhoud verhuurde panden                                        1.364.348               2.832.630     4.127.097       69.881
O30 Onderhoud gemeentelijke huisvestingspanden                        2.283.863                430.206        523.280    2.190.789



     c.rechtspositionele verplichtingen
C53 Res.Alg.Pensioenwet Polit.Ambtsdr.(APPA)                          1.021.535                                99.407     922.128
P51 Rechtspositionele verplichtingen publiekszaken                     115.464      4.041                      38.700       80.805




                                                               221
</pre>

====================================================================== Einde pagina 222 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 223 ======================================================================

<pre>      d.bedrijfsvoeringsreserves
A52   Bedrijfsvoeringsreserve a&f                                  223.244                                              223.244
C10   Bedrijfsvoeringsknelpunten directie                          309.521                                              309.521
C52   Bedrijfsvoeringsreserve concernstaf                           83.000                                               83.000
E52   Bedrijfsvoeringsreserve expertisecentrum                     335.044                                 47.656       287.388
O52 Bedrijfsvoeringsreserve ontwikkeling                                    0                                                    0
R51   Bedrijfsvoeringsreserve raad(sgriffie)                        14.000                                               14.000
S52   Bedrijfsvoeringsreserve sociale zaken en werkg.               19.320                                               19.320
      Totaal reservering voor lopende exploitatielasten          20.085.918     405.138    8.444.026   11.887.937    17.047.145
                                                                Stand per         toevoegingen         onttrek-     Stand per
 Nr   Reserve                                                   1-1-2016        rente     overige      kingen       31-12-2016
      4. Bestemmingsreserves
      a.nog uit te voeren werken
A50   Nog uit te voeren werken a&f                                  44.000                   44.000                      88.000
C05   Nog uit te voeren werken concernstaf                          23.422                                 23.422                0
E50   Nog uit te voeren werken expertisecentrum                    905.292                                311.577       593.715
O50 Nog uit te voeren werken ontwikkeling                         4.616.042                             2.424.327     2.191.715
P50   Nog uit te voeren werken publiekszaken                       517.845                                131.000       386.845
S50   Nog uit te voeren werken sociale zaken en werkg.             479.000                  400.000       847.000        32.000



      b.overige bestemmingsreserves
C03   Stadsontwikkelfonds                                         3.720.000                               950.000     2.770.000
C05   Reserve incidentele bestedingen                             3.916.496                 243.504     1.312.000     2.848.000
O21 Stadsuitleg                                                   5.385.915                 450.000     3.030.000     2.805.915
O23 Parkeren                                                      3.897.004                 939.000       258.000     4.578.004
O25 Hoofdinfrastuctuur Stadshagen (HIS)                           2.000.698                             2.000.000           698
O26 Bestemmingsplannen                                                      0               180.000       180.000                0
O28 Openbaar vervoer                                               137.000                                137.000                0
O29 Investeringsbudget stedelijke vernieuwing                     3.230.146                             2.124.146     1.106.000
O35 Gebiedsbeheerplan Zwolle Centraal                             7.790.626     272.672    1.212.000      500.000     8.775.298
O36 Spoorzone                                                     3.000.000                3.000.000                  6.000.000
P02   Verkiezingen                                                 110.849                  145.200                     256.049
S53   Regionaal Coördinatiepunt Fraudebestrijding                  310.424                                 90.480       219.944
      Totaal bestemmingsreserves                                 40.084.759     272.672    6.613.704   14.228.472    32.652.183
      Stelpost
      Inschatting hogere reservering bij jaarrekening             5.000.000                                           5.000.000
      Totaal reserves                                            94.438.141     677.810   17.657.730   29.113.740    83.569.461




                                                          222
</pre>

====================================================================== Einde pagina 223 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 224 ======================================================================

<pre>Overzicht van voorzieningen begroting 2016
 Nr                               Voorziening                    Stand per     Toevoeging       Aanwendingen      Stand per
                                                                 1-1-2016                                         31-12-2016
      A. Voorzieningen als passivaposten:



      Advies & Faciliteiten
A71   Voorz. rechtspos. verplichten Concern                         205.891           7.206            108.000        105.097
      Totaal Advies & Faciliteiten                                  205.891           7.206            108.000        105.097



      Concernstaf
C70   Voorz. rechtspos. verplichtingen                               12.660            443              13.103                 0
C73   Alg.Pensioenwet Politieke Ambtsdragers                       1.063.467                                        1.063.467
      Totaal Concernstaf                                           1.076.127           443              13.103      1.063.467



      Expertisecentrum
E01   Voorz. rechtspos. verplichtingen EC                           144.789                             72.625         72.164
E02   Voorziening afval                                            3.558.216                          1.317.184     2.241.032
E03   Voorziening riolering                                        3.788.876                           826.661      2.962.215
      Totaal Expertisecentrum                                      7.491.881                0         2.216.470     5.275.411



      Raadsgriffie
R01   Rechtspositie raadsleden                                      150.051                            119.811         30.240
      Totaal Raadsgriffie                                           150.051                 0          119.811         30.240



      Totaal voorzieningen passivaposten                           8.923.950          7.649           2.457.384     6.474.215



      B. Voorzieningen in mindering op de activa posten.
O90   Algemene voorziening Vastgoed                               26.483.598        225.176            380.000     26.328.774
O91   WRZV                                                          353.974                                           353.974
P90   Voorziening dubieuze debiteuren                               178.258         200.000            225.000        153.258
S90   Risico oninbaar schuldhulpverlening                            70.206                             10.000         60.206
S91   Risico oninbaar bijstandsleningen                             384.688         100.000            165.000        319.688
S92   Risico oninbaar bijstandsvorderingen                         7.519.184      1.600.000           1.600.000     7.519.184
      Totaal voorzieningen activaposten                           34.989.908      2.125.176           2.380.000    34.735.084



      Totaal voorzieningen                                        43.913.858      2.132.825           4.837.384    41.209.299




                                                           223
</pre>

====================================================================== Einde pagina 224 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 225 ======================================================================

<pre>Uitkomsten septembercirculaire bestedingsvoorstel

In deze bijlage zijn de uitkomsten van de septembercirculaire 2015 van het gemeentefonds voor Zwolle opgenomen. De
budgetaanpassingen voor 2015 zijn de de tweede beleidsrapportage verwerkt, de gevolgen voor 2016 en verder zijn in het
financieel perspectief meegenomen.
.
In de septembercirculaire 2015 zijn onder andere de gevolgen van de Miljoenennota van het rijk vertaald in een bijstelling van de
accresramingen voor het gemeentefonds, wordt een lager (verwacht) beroep op het BTW-compensatiefonds vertaald in een
hogere algemene uitkering, is een aanvullende berekening van de herverdeeleffecten naar aanleiding van het groot onderhoud aan
het verdeelstelsel van het gemeentefonds verwerkt en zijn de laatste ontwikkelingen rondom de uitkeringen voor het sociaal
domein opgenomen. Daarnaast zijn de actuele ontwikkelingen omtrent de overige integratie- en decentralisatie-utkeringen
verwerkt.
In de uitwerking onderscheiden we de gevolgen voor de volgende onderdelen van het gemeentefonds::
•    Algemene uitkering
•    Sociaal domein uitkeringen
•    (Overige) Integratie- en decentralisatie-uitkeringen
Eerst wordt ingegaan op de belangrijkste onderwerpen, vervolgens zijn per jaarschijf de mutaties aangegeven.

De belangrijkste onderwerpen uit de circulaire zijn:
•    Accresramingen.
De ontwikkeling van het gemeentefonds wordt voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van de rijksuitgaven. Volgens
de normeringssytematiek (trap op trap af) hebben wijzigingen in de rijksuitgaven invloed op de omvang van de algemene uitkering.
De jaarlijkse toename van het gemeentefonds betreft het accres. Op basis van de rijksuitgaven uit de Miljoenenota /
rijksbegrotingen wordt een hoger accres verwacht. .

In mln. €                                                        2015         2016          2017           2018          2019
Accres (per jaar)                                                   60          10            17            132            -14
Accres (cumulatief)                                                 60          70            87            219           205


De belangrijkste verklaringen voor de toename van de accresramingen zijn de extra uitgaven voor opvang asielzoekers,
veiligheid/defensie, missies, maatschappelijke prioriteiten zoals de impuls voor beschut werken en de opvang voor peuters en cao-
akkoord rijksambtenaren. Ook de intensivering van de kinderopvangtoeslag vanaf 2016 heeft een verhogend accres-effect.
      · Bijstelling ramingen BTW-compensatiefonds (BCF)
Op basis van actuele inzichten verwacht het rijk dat gemeenten een lager beroep gaan doen op het BTW-compensatiefonds.
Onder- en overschrijdingen ten opzichte van een vastgesteld plafond worden verrekend met het gemeentefonds. De thans
verwachte bijstelling van de eerder geraamde onderschrijding en daarmee een hogere toevoeging aan het gemeentefonds is als
volgt:

In mln. €                                                        2015         2016          2017           2018          2019
Toevoeging vanuit BCF (per jaar)                                    24         105           -57               14          36
Toevoeging vanuit BCF (cumulatief)                                  24         129            72               86         122



•    Groot onderhoud gemeentefonds.
     In het kader van het groot onderhoud aan het gemeentefonds is een correctie doorgevoerd op de definitie van het aantal
     woonruimten. Dit betekent dat gemeenten met veel zorginstelligen en/of met veel studenten alsnog gecompenseerd worden
     voor de nadelen bij de invoering van de gewijzigde definitie (volgens de Basisregistratie Adressen en Gebouwen). Voor Zwolle
     een structureel voordeel van € 180.000..
•    Uitkeringen sociaal domein.
Met betrekking tot de decentralisaties in het sociaal domein is, op aangeven van de gemeenten vanwege de behoefte aan meer
stabiliteit in de uitkeringen, besloten de maatstafgegevens van de verdeelmodellen Wmo en jeugd voor het jaar 2016 niet te
actualiseren. De bevriezing van de maatstafgegevens betekent niet dat de uitkomsten nu vastliggen. Er komt voor 2016 wderom
een nog verde verbeterde historische verdeling voor beschermd wonen en er zijn nog ontwikkelingen bij met name de Wmo 2015.
De nieuwe verbeterde (historische) verdeelsleutel voor beschermd wonen (jaar 2016) zal rond 1 november a.s. bekend worden. In
de nieuwe verdeling zal ook rekening worden gehouden met een herverdeling over 2015 om eventuele verdelingsfouten te
herstellen. Overigens zal met ingang van het jaar 2017 opnieuw een objectief verdeelmodel beschermd wonen worden ingevoerd.
Voor- en nadelen als gevolg van de hogere of lagere uitkeringen beschermd wonen en maatschappelijke opvang zullen verevend
worden met de regiogemeenten op basis van het met de regiogemeenten voorgenomen regionale vereveningsmodel. Het Zwolse
aandeel daarin is ongeveer 22%.

                                                              224
</pre>

====================================================================== Einde pagina 225 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 226 ======================================================================

<pre>Voor het onderdeel participatie zijn de maatstafgegevens wel geactualiseerd.
In de uitkering jeugd is in 2015 een correctie verwerkt in verband met het woonplaatsbeginsel. 46 gemeenten komen hiervoor in
aanmerking. De compensatie ad € 18 mln. wordt verrekend met de uitkering van de andere gemeenten. Zwolle ontvangt hierdoor in
2015 € 167.000 minder.
Omtrent de Wmo 2015 is de stand van zaken over een aantal onderwerpen toegelicht. Vanaf 2016 komen de uitvoeringskosten
van de SVB voor rekening van de gemeenten. Over de begroting vindt nog bestuurlijk overleg en afstemming plaats. In de
komende decembercirculaire wordt de uitkomst van het overleg meegenomen. In de decembercirculaire worden de gemeenten
eveneens ingelicht over budgettaire gevolgen van de herindicaties van de Pgb-trekkiingsrechten. Daarnaast wordt een onderzoek
opgestart naar de meerkosten bij gemeenten uit hoofde van een terugvalscenario in het kader van de Pgb-trekkingsrechten.
Woningaanpassingen en hulpmiddelen voor Wlz-cliëntenworden worden ook in 2016 nog uit de Wmo 2016 door de gemeenten
betaald. Er vindt nog nader onderzoek plaats naar de randvoorwaarden en budget voor de overheveling van deze taken van
gemeenten naar het rijk.
Ook de huishoudelijke verzorging voor Wlz-cliënten wordt nog een jaar door de gemeenten voortgezet. Mede in afwachting van het
hiervoor genoemde onderzoek.
•    Via de overige integratie- en decentralisatieuitkeringen ontvangen wij als centrumgemeente in 2015 € 157.000 voor tijdelijke
     voorziening in het kader van bed, bad en brood. Afspraken over een structurele financiering zijn onderwerp van gesprek
     tussen het Rijk en de gemeenten.
     In het kader van de aanpak van de jeugdwerkloosheid ontvangen de centrumgemeenten voor de arbeidsmarktregio,
     waaronder Zwolle in 2015 en 2016 € 100.000 per jaar.
     Zwolle ontvangt in 2015 € 122.000 ten behoeve van de pilot ‘ondersteuning nabestaanden’.
     Ook in 2016 ontvangt Zwolle € 1.000.000 voor huishoudelijke hulp toelage voor het stimuleren van de vraag naar
     huishoudelijke hulp, teneinde zoveel mogelijk volwaardige werkgelegenheid te behouden.


Samenvatting financiële uitkomsten
In tabel 1 worden de financiële uitkomsten die ten gunste of ten laste van de algemene middelen komen weergeven, daarbij is
aangenomen dat de beslispunten conform het voorstel worden overgenomen.
In 2015 is sprake van een incidenteel voordeel van ca € 0,6 mln., de begroting 2016 geeft een voordelig resultaat van € 1,45 mln.
en het financieel perspectief in 2019 wordt met circa € 2,3 mln. voordelig beïnvloed.

Tabel 1 Uitkomsten septembercirculaire 2015
                                     (bedragen cumulatief x € 1 ).         2015           2016            2017           2018            2019
 Saldo resultaat algemene uitkering                                    600.000        1.470.000       1.140.000      2.100.000      2.310..000

 Saldo resultaat uitkeringen sociaal domein                                 pm              pm              pm             pm              pm

 Saldo resultaat integratie-/decentralisatie-uitkeringen                      -               -               -              -               -

 Totaal te verrekenen met de algemene middelen                         600.000        1.450.000       1.140.000      2.100.000      2.310.000



Nadere onderbouwing van de uitkomsten.

1.        Algemene uitkering:

Tabel 2 Mutaties in de algemene uitkering tov PPN 2016-2019 en Berap 2015/1.


     (bedragen x € 1 ).                                                       2015            2016            2017           2018           2019

     Algemene mutaties:
     1. Accres + overige algemene mutaties                                 430.000         520.000         610.000      1.560.000      1.470.000

     2. BTW-compensatiefonds                                               170.000         860.000         530.000        600.000        880.000

     3. Verdeeltechnische aanpassingen                                                      -90.000       -180.000       -240.000       -220.000

     4. Groot onderhoud verdeelsystematiek                                                 160.000         180.000        180.000        180.000

     Specifieke- en taakmutaties:
     5. Uitvoeringskosten ivm lijfrenteopbouw                               30.000          57.000          71.000         85.000         92.000
     6. Uitvoeringskosten Wet taaleis                                                       20.000          39.000         39.000         39.000
     7. BRZO                                                                                -73.000        -63.000        -63.000        -63.000

     Totaal mutatie algemene uitkering                                     630.000        1.454.000      1.187.000      2.161.000      2.378.000

     Te ramen uitgaaf(stel)posten ivm taakmutaties:
     8. Uitvoeringskosten ivm lijfrenteopbouw                               -30.000         -57.000        -71.000        -85.000        -92.000

     9. Uitvoeringskosten Wet taaleis                                                       -20.000        -39.000        -39.000        -39.000

     10. BRZO                                                                               73.000          63.000         63.000         63.000

     Totaal resultaat op de algemene middelen                              600.000        1.450.000      1.140.000      2.100.000      2.310.000




                                                                     225
</pre>

====================================================================== Einde pagina 226 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 227 ======================================================================

<pre>Toelichting:
De ramingen van het accres en de mutaties met betrekking tot het BTW compensatiefonds zijn hiervoor al op hoofdlijnen
toegelicht. Het accres komt in totaal € 1,5 mln. structureel hoger uit en het voordeel op de BTW compensatie € 0,9 mln. De
verdeeltechnische aanpassingen zijn de resultante van ontwikkeling van de gemeentelijke verdeelmaatstaven ten opzichte van de
landelijke ontwikkeling van de verdeelmaatstaven. De mutatie in het groot onderhoud betreft de aangepaste definitie van de
woonruimten, zoals hiervoor al toegelicht.
Vanaf 2015 ontvangen de gemeenten compensatie voor de uitvoeringskosten die voortvloeien uit het wetsvoorstel vrijlating
lijfrenteopbouw en inkomsten uit arbeid en bevordering vrijwillige voortzetting pensioenopbouw. Door deze maatregel neemt de
bijstandspopulatie toe. De compensatie van de uitkeringslasten verloopt via het Inkomensdeel van de Participatiewet.
Vanaf 2016 ontvangen de gemeenten compensatie in de uitvoeringskosten als gevolg van de Wet taaleis Participatiewet. Deze
wet regelt dat bijstandsgerechtigden die onvoldoende de Nederlandse taal beheersen en daardoor belemmerd worden bij hun
inschakeling op de arbeidsmarkt, de verplichting wordt opgelegd om de Nederlandse taal te leren.
Vanwege de overdracht van het bevoegd gezag voor alle BRZO-inrichtingen (Besluit Risico Zware Ongevallen 1999) en RIE-
4=installaties (Richtlijn Industriële Emissie categorie 4) van gemeenten naar provincies wordt de algemene uitkering verlaagd.

De middelen voor de uitvoeringskosten ivm lijfrenteopbouw en Wet taaleis in te zetten ter dekking van de extra uitvoeringskosten
bij de bijstandsverlening. De onttrekking in het kader van BRZO verrekenen wij met de eerder in dit kader ontvangen gelden voor
toezicht en handhaving. Deze gelden staan nog op concernstelpost geparkeerd.

2.          Sociaal domein uitkeringen

Hiertoe rekenen wij de uitkeringen die via het gemeentefonds worden ontvangen en waarvoor in het kader van de decentralisaties
en rijkskortingen – in beginsel - is afgesproken dat de uitvoering binnen de beschikbare middelen moet plaatsvinden.

Tabel 3: Totaaloverzicht middelen in het kader van het sociaal domein
                                                                             2015           2015           2016            2016
                                             (bedragen x € 1).           (meicirc)     (septcirc)      (meicirc)      (septcirc)
 Integratie-uitkeringen:
 1. Jeugd                                                               35.279.000    35.112.000     32.061.000      32.061.000
 2. Wmo 2015 (algemeen)                                                 16.559.000    16.613.000     16.751.000      16.572.000
 3. Wmo (oud)                                                            8.265.000     8.240.000      7.493.000       7.442.000
 4. Participatie (re-integratie)                                         4.989.000     4.989.000      4.880.000       4.849.000
 5. Participatie (WSW)                                                  14.984.000    14.984.000     13.856.000      13.856.000
 Uitkeringen als centrumgemeente:
 6. Wmo - Beschermd wonen                                               58.337.000    58.337.000     58.431.000      58.431.000
 7. Maatschappelijke opvang (MO/VB/OGGZ)                                10.209.000    10.177.000     10.030.000       9.993.000
 8. Vrouwenopvang                                                        3.715.000     3.715.000      3.567.000       3.431.000


 Totaal                                                                152.337.000   152.167.000    147.069.000     146.635.000

Toelichting:
De belangrijkste ontwikkelingen in deze circulaire omtrent het sociaal domein zijn hiervoor al weergegeven. De financiële
uitkomsten van deze ontwikkelingen en bijstelling van actuele verdeelmaatstaven leiden er toe dat Zwolle ten opzichte van de
meicirculaire in 2015 € 170.000 minder ontvangt. De voornaamste oorzaak hiervan is de verrekening van het woonplaatsbeginsel
bij de jeugd. Nadeel 167.000.
Voor 2016 is het totaal aan uitkeringen sociaal domein met € 434.000 verlaagd. Dit is vooral het gevolg van het besluit om een
aantal taken bij de VNG te centreren. Een deel van de middelen is derhalve overgaan naar de VNG. Met name bij vrouwenopvang,
Wmo 2015 (algemeen) (oa. doventolk).
Daarnaast zijn de uitkeringen Wmo (oud), maatschappelijke opvang en vrouwenopvang verlaagd vanwege actuelere
maatstafaantallen.
De budgettaire effecten voor 2015 en 2016 worden opgevangen binnen het geheel van de sociaal domein budgetten. Indien dit
onoverkomenlijke problemen geeft dan dient de risicoreserve sociaal domein als achtervang..




                                                                 226
</pre>

====================================================================== Einde pagina 227 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 228 ======================================================================

<pre>3.   Overige integratie- en decentralisatie-uitkeringen

Algemene beleidslijn bij ontvangen integratie- en decentralisatie-uitkeringen is dat de gelden worden besteed aan het doel
waarvoor ze zijn/worden ontvangen. Ingeval er sprake is van taakmutaties die van invloed zijn op een uitkering dan wordt het
daarbij corresponderende budget op een stelpost gezet in afwachting van nadere voorstellen/adviezen hoe de taakmutatie in het
Zwolse te verwerken.
Ingeval er in een lopend begrotingsjaar (of een oud begrotingsjaar) een aanpassing van de uitkering plaatsvindt vanwege
verdeeltechnische-, nominale en/of trendmatige aard dan wordt het verschil verrekend met de algemene middelen. De reden
hiervoor is dat er van uit wordt gegaan dat het uitgaafbudget voor het lopende begrotingsjaar reëel en op basis van het juist
prijspeil is geraamd. In het lopende jaar worden dan ook alleen taakmutaties doorvertaald naar de uitgaafbudgetten.

In tabel 4 zijn de totaalbedragen van de integratie- en decentralisatie-uitkeringen voor het jaar 2015 t/m 2016 opgenomen,
vervolgens zijn de mutaties toegelicht.

Tabel 4 Totaalbedragen integratie- en decentralisatie-uitkeringen 2015 en 2016
                                                                                   2015          2015          2016          2016
                                                          (bedragen x € 1).    (meicirc)    (septcirc)     (meicirc)    (septcirc)
 Decentralisatie-uitkeringen als centrumgemeente:
 1. Veiligheidshuizen                                                           215.000       215.000       215.000          215.000
 Decentralisatie-uitkeringen voor Zwolle:
 2. Beeldende kunst                                                             150.000       150.000       150.000          150.000
 3. Eigen Kracht                                                                 30.000        30.000        30.000           30.000
 4. Gezond in de stad                                                            70.000        70.000        70.000           70.000
 5. Jeugd                                                                       207.000       207.000       207.000          207.000
 6. Peuterspeelzaalwerk                                                         210.000       210.000       210.000          210.000
 7. Brede impuls combinatiefuncties (sport/onderwijs)                           469.000       469.000            pm              pm
 8. Toezicht en handhaving vergunningverlening                                  349.000       349.000       349.000          349.000
 9. We can young                                                                 15.000        15.000        15.000           15.000
 10. LHBT                                                                              -             -       20.000           20.000
 11. Bodemsanering                                                              695.000       695.000       807.000          807.000
 12. Implementatie participatie                                                 500.000       500.000       400.000          400.000
 13. Huishoudelijke hulp toelage                                              1.000.000      1.000.000                  1.000.000
 14, Jeugdwerkloosheid                                                                        100.000                        100.000
 15.Tijdelijke voorziening bed, bad en brood                                                  157.000
 16. Pilot ondersteuning nabestaanden                                                         122.000
 Totaal integratie- en decentralisatie-uitkeringen                            3.910.000      4.289.000    2.473.000     3.573.000

Toelichting:
Het merendeel van de integratie-uitkeringen blijft ongewijzigd. In de circulaire is bekendgemaakt dat Zwolle als centrumgemeente
in 2015 en 2016 per jaar € 100.000 ontvangt voor aanpak jeugdwerkloosheid, In 2016 wordt wederom € 1 mln. ontvangen voor
huishoudelijke hulp toelage.
Voor tijdelijke voorzieningen in het kader van bed, bad en brood ontvangen wij in 2015 € 157.000 en eveneens in 2015 ontvangen
wij € 122.000 voor de pilot ondersteuning nabestaanden.
De pilot heeft tot doel begeleiding te bieden aan nabestaanden, samen met en mede door lotgenoten, waarbij de begeleiding en re-
integratie naar werk zo wordt vormgegeven dat er ruimte is voor verliesverwerking. Daarbij wordt tevens geïnventariseerd wat de
behoeften zijn van nabestaanden en hoe ondersteuning het beste kan worden vormgegeven.
De ontvangen decentralisatie-uitkeringen voor jeugdwerkloosheid, huishoudelijke hulp toelage, tijdelijke voorziening bed, bad en
brood en de pilot ondersteuning nabestaanden zetten wij in voor het doel waarvoor ze worden ontvangen.




                                                                227
</pre>

====================================================================== Einde pagina 228 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 229 ======================================================================

<pre>Definitie en toelichting op de financiële kengetallen

(Tekst ontleend aan de meicirculaire gemeentefonds 2015)

In deze bijlage wordt uitgelegd hoe de kengetallen moeten worden vastgesteld en in de begroting en de jaarstukken moeten
worden opgenomen. Dit is nodig zodat iedere
gemeente de kengetallen op dezelfde wijze berekent waardoor de kengetallen over
verschillende jaren, maar ook voor de gemeenten onderling, vergelijkbaar zijn. Voor raadsleden is het van belang dat ze de
betekenis van de kengetallen begrijpen en
inzicht krijgen in de financiële positie van hun gemeente. Een beoordeling van de
onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot de financiële positie is daarvoor
essentieel. Daarbij is het ook relevant om inzicht te hebben in de ontwikkeling van de
kengetallen over de jaren heen.

1A. Netto schuldquote
De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. De netto
schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie.
A Vaste schulden (cf. art. 46 BBV)
B Netto vlottende schuld (cf. art. 48 BBV)
C Overlopende passiva (cf. art. 49 BBV)
D Financiële activa (cf. art. 36 lid d, e en f)
E Uitzettingen < 1 jaar (cf. art. 39 BBV)
F Liquide middelen (cf art. 40 BBV)
G Overlopende activa (cf. art. 40a BBV)
H Totale baten (cf. art. 17 lid c BBV (dus excl. mutaties reserves))
Netto schuldquote = (A+B+C-D-E-F-G)/H x 100%

1B. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
Om inzicht te verkrijgen in hoeverre sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote
zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weergegeven (netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen). Op die
manier wordt duidelijk in beeld gebracht wat het aandeel van de verstrekte leningen is en wat dit betekent voor de schuldenlast.
De wijze waarop de netto schuldquote gecorrigeerd voor de doorgeleende gelden wordt
berekend is gelijk aan de netto schuldquote, met dien verstande dat bij de financiële activa ook alle verstrekte leningen worden
opgenomen (zie artikel 36 lid b en c, van het BBV).
A Vaste schulden (cf. art. 46 BBV)
B Netto vlottende schuld (cf. art. 48 BBV)
C Overlopende passiva (cf. art. 49 BBV)
D Financiële activa (cf. art. 36 lid b, c, d, e en f)
E Uitzettingen < 1 jaar (cf. art. 39 BBV)
F Liquide middelen (cf art. 40 BBV)
G Overlopende activa (cf. art. 40a BBV)
H Totale baten (cf. art. 17 lid c BBV (dus excl. mutaties reserves))
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen (A+B+C-D-E-F-G)/H x 100%

2. De solvabiliteitsratio:
Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële
verplichtingen te voldoen. Onder de solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen als percentage van het balanstotaal. Het
eigen vermogen van een gemeente bestaat volgens artikel 42 BBV uit de reserves (zowel de algemene reserve als de
bestemmingsreserves) en het resultaat uit het overzicht van baten en lasten.
A Eigen vermogen (cf. art. 42 BBV)
B Balanstotaal
Solvabiliteit (A/B) x 100%




                                                               228
</pre>

====================================================================== Einde pagina 229 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 230 ======================================================================

<pre>3. Kengetal grondexploitatie
De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de
financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden
terugverdiend bij de verkoop. De accountant moet ieder jaar beoordelen of de gronden tegen een actuele waarde op de balans zijn
opgenomen. In artikel 38, onderdeel a, van het BBV wordt gevraagd om in de balans afzonderlijk op te nemen:
Grond- en hulpstoffen gespecificeerd naar:
1. Niet in exploitatiegenomen bouwgronden; en
2. Overige grond- en hulpstoffen.
In onderdeel b van artikel 38 wordt gevraagd om ‘onderhanden werk’ te vermelden,
hieronder vallen ook bouwgronden in exploitatie. Voor de berekening van dit kengetal
worden de niet in exploitatie genomen gronden en de bouwgrond in exploitatie bij elkaar
opgeteld en gedeeld door de totale baten uit de programmabegroting of jaarstukken
(ingevolge artikel 17 onderdeel van het BBV = exclusief mutaties reserves) en uitgedrukt in een percentage.
A Niet in exploitatie genomen bouwgronden (cf. art. 38 lid a punt 1 BBV)
B Bouwgronden in exploitatie (cf. art.38 lid b BBV)
C Totale baten (cf. art. 17 lid c BBV (dus excl. mutaties reserves))
Grondexploitatie (A+B)/C x 100%

4. Structurele exploitatieruimte
Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt thans het onderscheid gemaakt tussen
structurele en incidentele lasten. Bij incidentele lasten of baten gaat het om eenmalige zaken die zich gedurende maximaal drie
jaar voordoen. Voorbeelden van structurele baten zijn de algemene uitkering en eigen belastinginkomsten. Bij structurele lasten zijn
dat bijvoorbeeld de personeelslasten, kapitaallasten en bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen. Het onderscheid tussen
structureel en incidenteel is ook in een notitie van de commissie BBV vastgelegd en moet conform het BBV ook in de begroting en
jaarstukken worden onderbouwd. Een begroting waarvan de structurele baten hoger zijn dan de structurele lasten is meer flexibel
dan een begroting waarbij structurele baten en lasten in evenwicht zijn.
In artikel 19 onderdeel c van het BBV wordt een overzicht gevraagd van de geraamde
incidentele baten en lasten per programma, waarbij per programma tenminste de
belangrijkste posten afzonderlijk worden gespecificeerd en de overige posten als een
totaalbedrag kunnen worden opgenomen. In artikel 19 onderdeel d wordt een overzicht
gevraagd van de beoogde structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves. In artikel 23 van het BBV staat dat deze
gegevens ook moeten worden verstrekt voor de
meerjarenraming. Deze gegevens worden ook verstrekt bij de jaarrekening (zie artikel 19 BBV). Op basis van deze gegevens kan
het saldo van de structurele baten en structurele lasten worden berekend. Daarbij wordt het saldo opgeteld van de structurele
onttrekkingen en toevoegingen aan reserves.
De structurele exploitatieruimte wordt bepaald door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele
onttrekkingen en toevoegingen aan reserves gedeeld door de totale baten (zie artikel 17 onderdeel c van het BBV = exclusief
mutaties reserves) en uitgedrukt in een percentage. Om dit kengetal te relateren aan het overzicht van baten en lasten is het
noodzakelijk om de volgende cijfers te presenteren:
A Totale structurele lasten
B Totale structurele baten
C Totale structurele toevoegingen aan de reserves
D Totale structurele onttrekkingen aan de reserves
E Totale baten
Structurele exploitatieruimte ((B-A)+(D-C))/(E) x 100%

5. Belastingcapaciteit: Woonlasten meerpersoonshuishouden
De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Het Coelo
publiceert deze lasten ieder jaar in de Atlas van de lokale lasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB en de rioolheffing
en reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit van gemeenten wordt
daarom berekend door de totale woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t te vergelijken met het landelijk gemiddelde in jaar t-
1 in en uit te drukken in een percentage. De (ongewogen) gemiddelde woonlasten van gemeenten in 2015 - op basis van de cijfers
van het Coelo - bedragen € 716. Het gemiddelde voor de jaren 2013 en 2014 is respectievelijk € 697 en € 704.
A OZB-lasten voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde
B Rioolheffing voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde
C Afvalstoffenheffing voor een gezin
D Eventuele heffingskorting
E Totale woonlasten voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde
(A+B+C-D)
F Woonlasten landelijke gemiddelde voor gezin in t-1
Woonlasten t.o.v. landelijke gemiddelde jaar er voor
(E/F) x 100%




                                                                229
</pre>

====================================================================== Einde pagina 230 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 231 ======================================================================

<pre>Omzetting indirecte kosten naar programma bedrijfsvoering

Omzetting indirecte kosten naar programma bedrijfsvoering
(bedragen x € 1.000)



Het nieuwe programma Bedrijfsvoering (18) kent de volgende producten:
                                                                                                           lasten   baten      saldo
Management                                                                                                  4.165               4.165
Secretariaat                                                                                                1.485               1.485
Overige functies                                                                                           12.954      1.417 11.537
Algemene kosten                                                                                             3.881       519     3.362
Huisvesting                                                                                                 7.402      1.696    5.706
ICT                                                                                                         4.971       200     4.771
Wagenpark                                                                                                    273                 273
Overige bedrijfsvoeringskosten                                                                              2.053       771     1.282
SSC t.b.v. Zwolle                                                                                           4.393               4.393
SSC t.b.v. Provincie en Kampen                                                                              8.255      8.255       0
subtotaal                                                                                                  49.832 12.858 36.974
Nog te realiseren dekking via gestalde capaciteit                                                           7.063               7.063
Totaal                                                                                                     42.769 12.858 29.911


Het exploitatiesaldo van het programma Bedrijfsvoering ad € 29.911 wordt gedekt door de voordelen die ontstaan op de
onderstaande programma's omdat daar geen doorberekeningen van indirecte kosten meer worden geraamd.

De effecten per programma zijn:

            Effecten per programma
            Pijler Programma's
1           Volkshuisvesting                                                                                                     571
2           Economie                                                                                                             579
3           Bereikbaarheid en mobiliteit                                                                                         953
4           Groene leefomgeving en milieu                                                                                       1.304
5           Ruimte en cultuurhistorie                                                                                            747
6           Onderwijs                                                                                                           1.000
7           Veiligheid                                                                                                          1.247
8           Integraal beheer openbare ruimte                                                                                    3.452
9           Cultuur                                                                                                              170
10          Sport                                                                                                                233
            Pijler Pilot Sociaal domein
11          Samenleving                                                                                                         1.772
12          Inwonersondersteuning                                                                                               2.491
13          Opvang en bescherming                                                                                                312
14          Inkomen                                                                                                             5.531
            Pijler De Organisatie
15          Raad en raadsgriffie                                                                                                 450
16          Bestuur en dienstverlening                                                                                          7.424
17a         Exploitatie gronden                                                                                                  318
17b         Vastgoedmanagement                                                                                                   660
19          Financiering en algemene dekkingsmiddelen                                                                            697



            Totaal                                                                                                             29.911


                                                                    230
</pre>

====================================================================== Einde pagina 231 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 232 ======================================================================

<pre>Lijst van afkortingen

AB          Algemeen Bestuur                                    Cvites     Een project voor alleenstaande ouders
AED         Automatisch Externe Defibrillatoren                 CVO        Continu Vakantie Onderzoek
AMA         Alleenstaande Minderjarige Asielzoekers             CVZ        Centrum Voor Zorgverzekeringen
AMW         Algemeen Maatschappelijk Werk                       CWI        Centrum voor Werk en Inkomen
APV         Algemene Plaatselijke Verordening                   DATO       Dakloze Asielzoekers Tijdelijke Opvang
ASS         Autisme Spectrum Stoornissen                        DDB        Duurzaam Dienstenbedrijf
AVO         Algemeen Volwassenen Onderwijs                      DEOZ       Duurzaam Energie en Ontwikkel Bedrijf
AWBZ        Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten                           Zwolle
Batsc       Binnenkort af te sluiten complexen                  Diftar     Gedifferentieerd tarief afvalstoffenheffing
BB          Bijzondere bijstand
BBV         Besluit begroting en verantwoording
                                                                DigiD      Digitale Identiteit
Bbz         Besluit Bijstandsverlening Zelfstandigen
                                                                DRIP       Dynamische Route Informatie Panelen
BCF         BTW compensatiefonds
                                                                ECO        Extra Comptabel Overzicht
BDU         Bijzondere Doeluitkering
                                                                EFRO       Europees Fonds Regionale Ontwikkelingen
BG          Bevoegd gezag
                                                                EKD        Elektronisch Kind Dossier
BHV         Bedrijfs HulpVerlening
                                                                EPODE      Ensemble, prevenons l’obesite des enfants
BIE         Bouwgrond in exploitaties
                                                                           (Bestrijding zwaarlijvigheid bij kinderen)
BIS         BestuursInformatieSysteem
                                                                ERIS       EigendomsRegistratie en
BISON       Breed Ict Samenwerkingsverband
                                                                           InformatieSysteem
            Onderwijs
                                                                Esco       Energie Service Companies
BI-Z        Bedrijfsinvesteringszone
                                                                ESLN       Een Spiegel liegt niet
BIZ         Bedrijveninvesteringszorg
                                                                EVC        Erkenning van verworven competenties
BLS         Besluit Locatiegebonden Subsidies
                                                                EVO        Vereniging van en voor verladers,
BNG         Bank Nederlandse Gemeenten
                                                                           ontvangers en eigen vervoerders,
BOR         Beheersinstrumentarium Openbare Ruimte
                                                                           gespecialiseerd in logistiek
BOS         Buurt, Onderwijs en Sportvereniging
                                                                EZ         Economische Zaken
BREZ        Bereikbaarheid REgio Zwolle
                                                                FIDO       Wet Financiering Decentrale Overheden
BTW         Belasting Toegevoegde Waarde
                                                                FLO        Functioneel Leeftijds Ontslag
Bvb         Buurt voor buurt-onderzoek
                                                                FSC        Forest Stewardship Council
bvo         bruto vloeroppervlak
                                                                FWI        Fonds Werk en Inkomen
BZK         Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
                                                                G27 / 31   31 Grote Steden in het kader van het Grote
CAD         Consultatiebureau voor Alcohol en Drugs
                                                                           Stedenbeleid (voorheen 27)
CBS         Centraal Bureau voor de Statistiek
                                                                GAN        Gegevens Autoriteit Natuur
CCO         Centrale Commissie Oranje
                                                                GAP        Gemeentelijk AfvalstoffenPlan
CJG         Centrum voor Jeugd en Gezin
                                                                GBA        Gemeentelijke Basisadministratie
Concilium   Overleg gemeente, corporaties,
                                                                GBD        Groene en Blauwe Diensten
            ontwikkelaars en makelaars
                                                                GBT        GebiedsBeheersTeams
COSBO       Ouderenbond
                                                                GFT        Groente, Fruit en Tuinafval
CPO         (Collectief) Particulier Opdrachtgeverschap
                                                                GGD        Gemeentelijke Gezondheidsdienst
CtC         Communities that Care
                                                                GGP        Gemeentelijk Grondstoffenplan
CVAH        Centrale Vereniging Ambulante Handel
                                                          231
</pre>

====================================================================== Einde pagina 232 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 233 ======================================================================

<pre>GGV      Gemeenschappelijke                                KvK      Kamer van Koophandel
         Gegevensvoorziening                               KVO      Keurmerk Veilig Ondernemen
GGZ      Geestelijke Gezondheidszorg                       KWO      Koude Warmte Opslag
GOBT     Gelders Overijssels bureau voor Toerisme          LEA      Lokale Educatieve Agenda
GP       Generaal Pardon                                   LLV      Leerlingenvervoer
GPA      Grote Podium Accommodatie                         LNV      Landbouw, Natuur en Visserij
GPK      Gehandicaptenkaart                                LOF      Lokaal onderwijsfonds
GPO      Collectief Particulier Opdrachtgeverschap         LVS      Leefbaarheid, Veiligheid en
GPR      Gemeentelijke Praktijk Richtlijn voor                      Stadseconomie
         Duurzaam Bouwen                                   mGBA     Modernisering Gemeentelijke Basis
GPS      Global Positioning System                                  Administratie
GR       Gemeenschappelijke Regeling                       MBO      Middelbaarberoepsonderwijs
GRP      Gemeentelijk Rioleringsplan                       MIB      Meerjarige investeringen en bestedingen
GS       (College van) Gedeputeerde Staten                 MIP      Meerjarig InvesteringsProgramma
GSB      Grote Steden Beleid                               MIRT     Meerjarenprogramma Infra Ruimte
GSBIII   Grote Stedenbeleid 2005 – 2009                             Transport
GVVP     Gemeentelijk Verkeers- en VervoersPlan            MIT      Meerjarenprogramma Infrastructuur
HBD      Hoofdbedrijfschap voor de Detailhandel            MKB      Midden- en Kleinbedrijf
Hbh      Hulp bij huishouden                               MoMo     Modernisering Monumentenzorg
HBO      Hoger Beroepsonderwijs                            MOP      Meerjarig OntwikkelingsPlan
HCZ      Hockey Club Zwolle                                MOP      Meerjaren Onderhoudsplanning
HH       Hulp bij het Huishouden                                    Onderwijshuisvesting
HIS      Hoofd Infra Structuur Stadshagen                  MOR      Meldingen Openbare Ruimte
HOV      Hoogwaardige Openbaar Vervoer                     MPI      Meerjarig Programma ICT
HP       Hessenpoort                                       MPG      Meerjaren Prognose Gebouwen
HRM      Human Resource Management                         MPV      Meerjaren Prognose Vastgoed
IBA      Individueel Behandelingssysteem voor              MTO      Medewerkers Tevredenheids Onderzoek
         Afvalwater                                        NICIS    Netherlands Institute City Improvement
ICT      Informatie en communicatie technologie                     Studies
IJVD     IJssel Vecht Delta                                NIROV    Nederlands Instituut voor Ruimtelijke
ILG      Investeringsbudget Landelijk Gebied                        Ordening en Volkshuisvesting
IMG      Investeren Met Gemeenten                          NLY      Nationaal Landschap IJsseldelta
Ioaw/z   Wet inkomensvoorziening oudere en                 Nniegg   Nog niet in exploitatie genomen gronden
         gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze          NRF      Nationaal Restauratie Fonds
         werknemers/gewezen zelfstandigen                  NUG      Niet Uitkerings Gerechtigden
ISV      Investeringbudget Stedelijke Vernieuwing          NUTW     Nog uit te voeren werken
JGZ      Jeugdgezondheidszorg                              NVM      Nederlandse Vereniging van Makelaars
JOGG     Jongeren Op Gezond Gewicht                        nWRO     Nieuwe Wet Ruimtelijke Ordening
KCC      Klanten Contact Centrum                           OGGZ     Openbare Geestelijke Gezondheidszorg
KGA      Klein gevaarlijk afval                            OGZ      Openbare Gezondheidszorg
KIES     Programma voor kinderen in een                    OHV      Onderwijshuisvesting
         achterstandsituatie                               OPDC     Orthopedagogisch Didactisch Centrum
KISS     Kennis Instituut Stedelijk Samenwerking           OOZ      Openbaar Onderwijs Zwolle
KIZ      (Stichting) Kreatieve Industrie Zwolle            ORRA     Online Raadpleegbare Reisdocumenten
KPT      KermisProjectTeam                                          Administratie

                                                     232
</pre>

====================================================================== Einde pagina 233 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 234 ======================================================================

<pre>OTA      On Track Again                                                 Nederland
OV       Openbaar Vervoer                                     SVO       Stichting Vluchtelingenwerk Overijssel
OZB      Onroerend Zaak Belasting                             SWOZ      Stichting Welzijn Ouderen Zwolle
PDR      Programma Directie Ruimte voor de Rivier             SWT       Sociaal Wijkteam
PGB      Persoonsgebonden Budget                              SWUNG     Samen Werken aan de Uitwerking van
                                                                        Nieuw Geluidbeleid
PIB      Persoonlijk inburgeringsbudget
                                                              SWZ       Stichting Wonen Zwolle
PM10     Fijn stof
                                                              SZW       Sociale zaken en werkgelegenheid
PPN      Perspectiefnota
                                                              TLN       Transport en Logistiek Nederland
PRB      Persoonsgebonden Re-integratie Budget
                                                              TSC       Telefonisch Service Centrum
PS       Provinciale Staten
                                                              UWV       Uitvoeringsinstelling
PvA      Plan van Aanpak
                                                                        Werknemersverzekeringen
PvE      Programma van Eisen
                                                              V&W       Verkeer en Waterstaat
PVG      Project Verglazing Onderwijs
                                                              VAC       Vrouwen Advies Commissie
PVVP     Provinciaal Verkeers- en vervoersplan
                                                              VAK       Voor Arbeid en Kansen
RAAK     Regionale aanpak kindermishandeling
                                                              VAVO      Volwassenonderwijs
RAO      Regionaal Ambtelijk Overleg
                                                              VIA       Vangnet Informatie en Advies
ROB      Regionaal Bestuurlijk Overleg
                                                              VMBO      Voortgezet middelbaar beroepsonderwijs
RBZ      Regionaal Bureau Zelfstandigen
                                                              VNG       Vereniging voor Nederlandse Gemeenten
RMC      Regionale Meld- en Coördinatiefunctie
                                                              VO        Voortgezet onderwijs
RMF      Regionaal Mobiliteitsfonds
                                                              Vpb       Vennootschapsbelasting
RO       Ruimtelijke Ordening
                                                              VRI       VerkeersRegelInstallatie
ROC      Regionaal Opleidingscentrum
                                                              VRIJ      Veiligheidsregio IJsselland
ROVA     Regionaal Orgaan voor Afvalverwerking
                                                              VROM      Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
RPA      Regionaal Platform Arbeidsmarktbeleid
                                                                        Milieubeheer
RSO      Richtlijnen Sportdeelname Onderzoek
                                                              VSV       Voortijdig schoolverlaten
RUD      Regionale UitvoeringsDienst
                                                              VTA       Visual Tree Assessment
RVI      Regeling Vrijwillige Inburgering
                                                              VVE       Voor- en Vroegschoolse Educatie
RWS      Rijkswaterstaat
                                                              VVI       VerVangingsInvesteringen
SEZZ     Stichting Exploitatie Zwolse Zwembaden
                                                              VWA       Voedsel en Waren Autoriteit
SH       Stadhuis
                                                              VWS       Volksgezondheid, Welzijn en Sport
SHV      Schuldhulpverlening
                                                              WABO      Wet algemene bepalingen omgevingsrecht
SIZ      Steunpunt Informele Zorg
                                                              Wajong    Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening
SK       Stadskantoor
                                                                        jonggehandicapten
SMS      Short Message Service
                                                              WAO       Wet op de
SMVP     Stichting Maatschappij Veiligheid en Politie
                                                                        arbeidsongeschiktheidsverzekering
SMWDS    Samen maken wij de stad
                                                              WAVE      Gebiedsbeheersplan bodem Zwolle
SOT      Subsidie Op Termijn
                                                                        Centraal/Zwolle Oost
SPLIJ+   Stichting Particuliere Landschapsdiensten
                                                              WAZ       Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering
         IJseldelta Plus
                                                                        zelfstandigen
SpvE     Stedebouwkundig programma van Eisen
                                                              Wet HOF   Wet Houdbare OverheidsFinanciën
SPP      Strategisch Personeels Plan
                                                              Wet OKE   Wet Ontwikkelingskansen door Kwaliteit en
SROI     Social Return on Investment
                                                                        Educatie
SSC      Shared Service Centre
                                                              WEW       Waarborgfonds Eigen Woningen
SSZ      Sport Service Zwolle
                                                              WEZO      Werkvoorzieningsschap Zwolle en
SVN      Stimuleringsfonds Volkshuisvesting
                                                                        Omgeving
                                                        233
</pre>

====================================================================== Einde pagina 234 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 235 ======================================================================

<pre>WI       Werkgelegenheidsimpuls
WI       Wet Inburgering
WIA      Wet werk en inkomen naar
         arbeidsvermogen
WIJ      Wet Investeren In Jongeren
WION     Wet informatie-uitwisseling ondergrondse
         netten
Wmo      Wet maatschappelijke ondersteuning
Wlz      Wet Langdurige Zorg
WOZ      Wet Onroerendzaakbelasting
Wpg      Wet Publieke Gezondheid
WRO      Wet Ruimtelijke Ordening
WSNP     Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen
Wsw      Wet sociale werkvoorziening
WSW      Waarborgfonds Sociale Woningbouw
WVG      Wet Voorziening Gehandicapten
WW       Werkloosheidswet
WWB      Wet Werk en Bijstand
WWI      Wonen, wijken en integratie (onderdeel
         Ministerie van VROM)
Wwik     Wet Werk en inkomen kunstenaars
WZU      Wijkzaken Uitvoering
ZAS      Ziektemelding als Signaal
ZAT      Zorg en adviesteams
ZK/ZKN   Zwolle - Kampen Netwerkstad
ZOO      Zwolle Op Orde
ZSA      Zeer Stil Asfalt
ZSM2     Zichtbaar, Slim, Meetbaar (uitbreiding van
         de capaciteit van een aantal snelwegen)
Zvw      Zorgverzekeringswet
ZWA      Zwolle Werkt Aanpak
ZZH      Zuiderzeehaven
ZZP      Zelfstandig ondernemer zonder personeel
ZZP      ZorgZwaartepakket




                                                      234
</pre>

====================================================================== Einde pagina 235 =================================================================

<br><br>