<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Implementatie-
handleiding
VNG Model Participatie-
verordening 2024
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Colofon
Opstellers:
Thomas de Groot
Jurien Korzelius
Marion Veerbeek
Elize Wolff
2        Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
1      Leeswijzer                                                          4 Bijlage 4: Vijftien veelgebruikte participatievormen  27
                                                                                     Informeren                                     27
2      Toelichting op het wettelijk kader                                  5        Inspraak of raadplegen                         27
                                                                                     Adviseren                                      28
3      Toelichting op de twee varianten en de te maken keuzes              7        Coproduceren                                   29
       Varianten model participatieverordening                             7        (Mee)beslissen                                 29
       Verschillen tussen variant 1 en 2                                   7
       Variant 1. Inwonersparticipatie en uitdaagrecht                     8
       Variant 2. Inwonersparticipatie en overheidsparticipatie           12
4      Participatie in andere wettelijke kaders                           19
5      Meer informatie: literatuuropgave en relevante websites           20
       Literatuur20
Bijlage 1: Van inspraak naar samenwerking                                 21
       Inleiding                                                          21
       Wat is participatie?                                               21
       Samenspel                                                          21
Bijlage 2: Rollen van de gemeenteraad en de rol van ambtenaren bij
participatie                                                              23
       Leidende rol van de gemeenteraad                                   23
       Gesprek over de invulling van de leidende rol van de gemeenteraad  23
       Kaders stellen en sturen door de gemeenteraad                      24
       Rol van de ambtelijke organisatie                                  24
Bijlage 3: Uitgelicht: Jongerenparticipatie                               26
       Experimenteerparagraaf                                             26
       Aan de slag met jongerenparticipatie                               26
3         Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>1
Leeswijzer
Voor u ligt de implementatiehandleiding bij de Model Participatieverordening    • Jongeren zijn een specifieke doelgroep bij participatie. Hierover gaat
2024. Dit is de nadere toelichting van de te maken keuzes en instructies voor     bijlage 3.
de toepassing van de verordening.                                               • Bijlage 4 geeft ter inspiratie een overzicht van diverse participatievormen.
Deze handleiding bevat vijf hoofdstukken. Dit eerste hoofdstuk is een
leeswijzer. Vervolgens wordt in hoofdstuk 2 uitgelegd waarom gemeenten
een participatieverordening moeten opstellen en dus wat de wijziging van de
Gemeentewet inhoudt die aan die verordening ten grondslag ligt.
In hoofdstuk 3 wordt toegelicht dat de modelverordening bestaat uit twee
varianten. Ook wordt op hoofdlijnen aangegeven wat het verschil tussen
beide varianten is. Vervolgens wordt per variant toegelicht wat de te maken
keuzes zijn.
Ook in enkele andere wetten is een verplichting opgenomen om te
participeren. Aan de verhouding met die wetten wordt aandacht besteed in
hoofdstuk 4.
Daarnaast is in hoofdstuk 5 een aantal verwijzingen opgenomen naar
relevante literatuur en websites met meer informatie. Daarbij is ook een link
naar een kaart opgenomen waarop inzichtelijk is gemaakt welke gemeenten al
een participatieverordening hebben vastgesteld, en welke gemeenten nog
niet. Deze kaart wordt periodiek bijgewerkt.
De bijlagen geven tot slot extra informatie:
• Bijlage 1 is een schets van ontwikkelingen rond participatie die uiteindelijk
    de aanleiding vormden om de wet te wijzigen.
• Bijlage 2 gaat kort in op de rol van de gemeenteraad bij participatie en de
    (mogelijk veranderende) rol van ambtenaren.
4         Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>2
Toelichting op het wettelijk kader
Het juridisch kader voor de participatieverordening is de Wet versterking       Participatieverordening 2024 biedt gemeenten vervolgens handvaten om die
participatie op decentraal niveau (Staatsblad 2024, 203, hierna ook: de wet).   spelregels in een verordening te verankeren.
Deze wet is op 1 januari 2025 in werking getreden en verbreedt artikel 150
van de Gemeentewet.
Tot 1 januari 2025 was in artikel 150 van de Gemeentewet geregeld dat de
gemeenteraad een verordening vast moet stellen die regels bevat over de
wijze waarop inwoners bij de voorbereiding van gemeentelijk beleid worden
betrokken. Vanaf 1 januari 2025 is dit uitgebreid. Het gaat dan niet meer
alleen om het betrekken van inwoners bij de voorbereiding van gemeentelijk
beleid, maar ook om het betrekken van inwoners bij de uitvoering en
evaluatie van gemeentelijk beleid.
Daarnaast bevat de wet een verplichting voor gemeenten om in de
verordening voorwaarden voor toepassing van het uitdaagrecht op te nemen.
Het uitdaagrecht is de mogelijkheid voor inwoners én maatschappelijke
partijen om de uitvoering van een gemeentelijke taak over te nemen.
Om invulling te geven aan de wet, moeten gemeenten hun
inspraakverordening vervangen door een participatieverordening. Gemeenten
hebben daar tot 1 januari 2027 de tijd voor. Verder is het vrijwel helemaal aan
gemeenten gelaten om te bepalen hoe die invulling eruit gaat zien.
De gedachte is dat de participatieverordening vastlegt welke spelregels
binnen de gemeente voor participatie gelden en dat de gemeente aan de
hand van de lokale omstandigheden zelf kiest welke spelregels het beste
passen. Om gemeenten hierin handvaten te bieden heeft de VNG in de eerste
plaats een handreiking opgesteld. Deze handreiking, Aan de slag met
participatie. Handreiking 2.0: voor de participatieverordening, helpt
gemeenten het gesprek over de spelregels te voeren. De Model
5         Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>     Model participatieverordening:
     Vormen & keuzes
                Inwonersparticipatie                                                                                                                             Inwonersparticipatie
                en uitdaagrecht                                                                                                                                  en overheidsparticipatie
                                                                                                                                                  Uit
                                                                                                                                                          echt            Visie, plan
                                                                                                                                                       agr
                             Visie, plan                                                      Kaders
                                                                                                                                                     da
                           en programma                                                                                                                                 en programma
                                                                                           gemeenteraad
                           O                                                                                                                                            O
                                                                                                                                                                            mg
                               mg
                                    e vin g s w et                                                                    Variant 2                                                  e vin g s w et
                                                                                                Reikwijdte
                      Jaarverslag                                                                                                                                    Jaarverslag
                                                                        Verzoek                                                       Verzoek om
                                                                      toepassing                    Plan voor                     overheidsparticipatie
                      Participatieparagraaf                          uitdaagrecht                                                                                    Participatieparagraaf
                                                                                               inwonersparticipatie
                                                                  Beoordeling                                                      Beoordeling verzoek
                        Ondersteuning indiener                       verzoek                                                      overheidsparticipatie              Zorgplicht Bestuursorgaan
                                                                                                  Inspraak
                        verzoek uitdaagrecht                      uitdaagrecht
                                                                                                                                                                     Experimenteerprogramma
                                                                                                  Nadere regels
                                                                           Uitvoering                                             Uitvoering
                                                                                                    college                                                          Doelstelling
                                                                              taak                                           overheidsparticipatie
                                                                                                                                                                     Ondersteuning indiener
                                                                   Variant 1                                                                                         overheidsparticipatie
                                                                                              Eindverslag
                                                                                          inwonersparticipatie                                                       Ondersteuning
                                                                                                                                                                     inwonersparticipatie
                       Aanvullingen                                                     Vaste onderdelen                                                              Aanvullingen
                                                                                                                                                                                                         Vergunning
                                                                                                                                                                                                  Omg
                                                                                                                                                                                                   ev   ng
             Inwonersparticipatie en uitdaagrecht                Mogelijkheden
                                                                                                                                                                                                    i
                                                                                                                                                                                                             sw
                                                                                                                                                                                                                  et
             Variant 1                                           tot participatie
             Inwoners- en overheidsparticipatie
             Variant 2
             Overlap
             Geldt in beide varianten
    Afbeelding 1: visueel schema die de keuzes binnen de participatieverordening inzichtelijk maakt. Zie https://vng.nl/rubrieken/onderwerpen/versterking-lokale-democratie voor de pdf-versie
    van deze afbeelding.
6   Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>3
Toelichting op de twee varianten en de te maken keuzes
Varianten model participatieverordening                                       ruimer willen toepassen en verder willen ontwikkelen. Naast de opties uit
Het doel van de Model Participatieverordening 2024 is het stimuleren van      variant 1 krijgen inwoners in variant 2 meer mogelijkheden om invloed uit te
participatie, zodat wordt voldaan aan de Wet versterking participatie op      oefenen. Zij kunnen zelf met voorstellen komen en de gemeente vragen om
decentraal niveau. Met deze wet wil de regering inwonersparticipatie          ondersteuning om hun plannen uit te voeren. Binnen beide varianten zijn
versterken door de reikwijdte van de inspraakverordening uit te breiden. De   diverse keuzemogelijkheden om de verordening verder uit te breiden of af te
verordening moet niet alleen zien op de betrokkenheid van inwoners bij de     stemmen op de lokale situatie. Hieronder worden per variant de verschillende
voorbereiding van beleid, maar ook bij de uitvoering en evaluatie van beleid. keuzes toegelicht.
Bovendien schrijft de wet voor dat gemeenten moeten bepalen onder welke
voorwaarden inwoners en maatschappelijke partijen gebruik kunnen maken        Daarbij wordt op voorhand opgemerkt dat het uitdaagrecht alleen in variant 1
van het uitdaagrecht. Het uitdaagrecht maakt het voor inwoners en             is uitgewerkt. Dit omdat in deze vorm de nadruk ligt op inwonersparticipatie.
maatschappelijk partijen mogelijk de gemeente te verzoeken de uitvoering      Het uitdaagrecht is in deze variant toegevoegd als de enige vorm van
van een taak van de gemeente over te nemen, al dan niet met het               overheidsparticipatie. In variant 2 komt overheidsparticipatie veel breder aan
bijbehorende budget.                                                          bod. Het uitdaagrecht is daar één van de vormen van overheidsparticipatie.
                                                                              Daarom komt het uitdaagrecht in die variant niet apart aan de orde.
Al met al beoogt de wet “gemeenteraden en de andere decentrale
vertegenwoordigende organen te stimuleren om bij verordening heldere          Verder zijn de verschillende participatievormen (uitgezonderd het
kaders voor inwoners en volksvertegenwoordigers te scheppen over              uitdaagrecht en inspraak) in de verordening niet uitgewerkt. Er zijn tientallen
participatie”. Gemeenten zijn echter verschillend in ervaring, capaciteit,    participatievormen; het is niet mogelijk om die allemaal in de verordening te
budget en visie als het op participatie aankomt. Daarom is in de Model        beschrijven. In de modelverordening zijn wel algemene kaders en processen
Participatieverordening 2024 gekozen voor twee varianten. Zo kan de           opgenomen die voor al deze participatievormen gelden. Verder geeft bijlage
gemeenteraad kiezen voor de variant die het beste past bij de eigen           4 bij deze handleiding een overzicht van enkele veel gebruikte
gemeente. Binnen beide varianten zijn ook keuzemogelijkheden opgenomen.       participatievormen. Bij de toepassing van een van die participatievormen
Dit geeft ruimte om de verordening volledig volgens de eigen wensen in te     kunnen eventueel nog aanvullende spelregels of afspraken in een apart
richten.                                                                      document worden vastgelegd (dit hoeft niet altijd een verordening te zijn).
Verschillen tussen variant 1 en 2                                             Beide varianten besteden aandacht aan de positie van de gemeenteraad. In
Variant 1 is een goede basisverordening. Hiermee wordt aan de verplichtingen  de eerste plaats stelt de gemeenteraad natuurlijk vooraf kaders voor
uit de Gemeentewet voldaan. In de verordening staan de spelregels die         participatie. Dit vanzelfsprekend via de participatieverordening, maar ook via
gelden als de gemeente inwoners uitnodigt om te participeren. Ook het         het participatiebeleid. Verder bieden beide varianten van de verordening
uitdaagrecht is uitgewerkt. Variant 2 is voor gemeenten die participatie      ruimte aan de gemeenteraad om ook op andere momenten bij te sturen. Zo is
7         Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>in beide varianten een facultatieve bepaling opgenomen die voorschrijft dat      een link gelegd met artikel 150, derde lid, van de Gemeentewet. Verder geldt
het college in de begroting en het jaarverslag op participatie ingaat. Dit biedt voor de definitie van inwonersparticipatie dat die zich beperkt tot inwoners.
de gemeenteraad ruimte om richting aan de participatie te geven, maar er         Eventueel kunnen ook ondernemers aan de definitie van inwonersparticipatie
ook voor te zorgen dat hiervoor budget wordt vrijgemaakt. Verder staat in        worden toegevoegd als dat wenselijk is. De verordening geeft deze keuze aan
beide varianten van de verordening dat alle participatieplannen openbaar zijn.   de gemeente en komt hiervoor ook met een definitie van ondernemers.
De gemeenteraad kan aan de hand hiervan dus ook in specifieke gevallen
bijsturen. Bovendien is bij deze plannen een facultatieve verwijzing naar het    Het uitdaagrecht wordt op grond van de Gemeentewet toegekend aan
beleid opgenomen om ook expliciet aandacht voor de andere kaders te              inwoners en maatschappelijke partijen. Gemeenten zijn daarbij vrij om te
vragen die door de gemeenteraad zijn vastgesteld. Tot slot kan de                bepalen wat zij onder maatschappelijke partijen verstaan. Dit begrip is in de
gemeenteraad kenbaar maken dat hij in specifieke gevallen vooraf kaders wil      Gemeentewet niet gedefinieerd. In de Model Participatieverordening 2024 is
stellen. Bijvoorbeeld als het college aankondigt dat het voornemens is           een definitie van maatschappelijke partijen opgenomen waarin de nadruk
bepaald beleid te gaan herzien.                                                  wordt gelegd op de actieve bijdrage die deze partijen aan de samenleving
                                                                                 binnen de gemeente leveren. Het gaat dan in elk geval om verenigingen,
Variant 1. Inwonersparticipatie en uitdaagrecht                                  stichtingen, buurtcomités en andere organisaties, maar een gemeente mag
Dit is de basisverordening. Uit het overgangsrecht volgt dat gemeenten tot 1     deze lijst zelf aanvullen. Het is bijvoorbeeld mogelijk om hier ook sociale
januari 2027 de tijd hebben een participatieverordening vast te stellen. Met     ondernemingen of ondernemingen zonder winstoogmerk aan toe te voegen.
variant 1 wordt hieraan voldaan en deze variant bevat ook alle elementen die     Deze onderscheiden zich van ‘gewone’ ondernemers en leveren vaak ook een
volgens de wet in een participatieverordening opgenomen moeten worden.           actieve bijdrage aan de samenleving. Verder mag een gemeente bepalen dat
Hieronder is een artikelsgewijze toelichting op die variant opgenomen waarbij    het bij andere organisaties alleen gaat om organisaties die een collectief
ook een vergelijking is gemaakt met de VNG Modelinspraakverordening uit          vormen. Daarmee benadrukt de gemeente dat het om een groep inwoners
2006 (hierna: de modelinspraakverordening).                                      moet gaan die door middel van samenwerking één of meerdere gezamenlijke
                                                                                 belangen nastreven.
Artikel 1 Definities
Binnen de model participatieverordening staat het begrip beleid centraal. De     Artikel 2 Reikwijdte
modelinspraakverordening uit 2006 kende het begrip beleidsvoornemen.             Dit artikel komt grotendeels overeen met wat er ook in de
Omdat inwoners op grond van de wet niet alleen bij de voorbereiding, maar        modelinspraakverordening is geregeld.
ook bij de uitvoering en evaluatie van beleid moeten worden betrokken, is dit
in het nieuwe model gewijzigd in beleid. Daarnaast is aangegeven dat             In het eerste lid is aangegeven dat elk bestuursorgaan over zijn eigen
daaronder bijvoorbeeld ook projecten en programma’s vallen. Het is dus een       bevoegdheden kan beslissen of er inwonersparticipatie plaatsvindt en of er
breed begrip.                                                                    om toepassing van het uitdaagrecht kan worden verzocht. Dit is een
                                                                                 standaardbepaling die vooral duidelijk maakt dat elk orgaan zelfstandig een
Toegevoegd is een definitie van inwoners, in de modelinspraakverordening         afweging moet maken. Het ene orgaan kan hier dus niet voor een ander
was dit als een apart artikel opgenomen. Voor de definitie van inwoners is       orgaan over beslissen. Het orgaan dat een afweging heeft gemaakt moet
aangesloten bij de Gemeentewet.                                                  hierover wel politiek verantwoording afleggen.
Het brede begrip participatie is niet als definitie in variant 1 opgenomen,      Het tweede lid is facultatief. In de Omgevingswet zijn ook bepalingen over
maar is uitgewerkt in twee vormen: inwonersparticipatie en uitdaagrecht.         participatie opgenomen en gemeenten kunnen ervoor kiezen om hiervoor
Deze begrippen worden wel gedefinieerd. In de definitie van uitdaagrecht is      apart beleid vast te stellen. Het is echter ook een optie om bij die
8         Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>kerninstrumenten uit de Omgevingswet waarin de gemeente het voortouw              Artikel 3 Plan voor inwonersparticipatie
heeft, dus de omgevingsvisie, het omgevingsplan en de programma’s, zoveel         Dit artikel is nieuw en komt niet voor in de modelinspraakverordening. Het ligt
mogelijk de participatieverordening toe te passen. Deze facultatieve bepaling     voor de hand dat als participatie plaatsvindt, er vooraf wordt nagedacht over
biedt die optie door te bepalen dat gemeenten bij het vaststellen of wijzigen     hoe het proces eruit komt te zien. Dit wordt uitgewerkt in een plan wat ook
van de omgevingsvisie, het omgevingsplan of een programma zoveel mogelijk         openbaar wordt gemaakt. Inwoners en maatschappelijke partijen worden
de participatieverordening volgen. De participatieverordening leent zich er       daarmee geïnformeerd. De bepaling biedt daarbij facultatief een mogelijkheid
niet goed voor om van toepassing te zijn op de omgevingsvergunning. Op            om ook naar het door de gemeenteraad vastgestelde participatiebeleid te
grond van de Omgevingswet is participatie bij de aanvraag van een                 verwijzen.
omgevingsvergunning in beginsel namelijk niet verplicht voor de aanvrager en
daarnaast is het de aanvrager en niet het bevoegd gezag dat in zulke gevallen     In het tweede lid zijn enkele basisvereisten voor dit plan vastgelegd. Denk aan
participatie toepast. Daarom wordt dit kerninstrument ook niet bij de             waarom participatie wordt toegepast (onderdeel b) of welke rol inwoners en
facultatieve bepalingen genoemd.                                                  maatschappelijke partijen precies hebben (onderdeel c). Dit biedt gemeenten
                                                                                  de mogelijkheid vooraf helderheid te geven over de rol die inwoners en
In het derde lid zijn de uitzonderingen op de verordening opgenomen.              maatschappelijke partijen hebben in het participatietraject. Mogen zij
Gemeenten kiezen zelf welke uitzonderingen zij opnemen. Ook kan een               bijvoorbeeld alleen hun mening geven of mogen ze ook het bestuursorgaan
gemeente de uitzonderingen verder aanvullen. Participatie staat echter in de      adviseren? Dit deel van het artikel is facultatief. Het is aan gemeenten om te
wet voorop. Een lange lijst met uitzonderingen is daarmee in tegenspraak.         bepalen of en hoe ze dit willen vastleggen.
Verder moet een bestuursorgaan kunnen onderbouwen waarom een beroep
op een uitzondering is gedaan. Spoedeisendheid kan een grond zijn om van          Ook het derde lid is facultatief. Dit lid legt vast dat het college het plan
participatie af te zien, maar er zijn veel participatiemogelijkheden en niet elke opstelt en de gemeenteraad over de inhoud van het plan informeert als het
vorm kost evenveel tijd. Er moet dus een zorgvuldige afweging plaatsvinden        gaat om besluiten die in een later stadium aan de gemeenteraad worden
of een beroep op die uitzondering gerechtvaardigd is. Ditzelfde geldt voor de     voorgelegd. Dit sluit aan bij de taak van het college om de besluitvorming van
uitzondering inzake kwetsbare groepen. Afhankelijk van de participatievorm        de gemeenteraad voor te bereiden.
of de vraag om toepassing van het uitdaagrecht, kan dit een uitzondering zijn.
Als een maatschappelijke partij met kennis van de kwetsbare groep een             Artikel 4 Inspraak
verzoek om toepassing van het uitdaagrecht doet, is er mogelijk geen reden        Dit artikel komt overeen met wat ook al in de modelinspraakverordening staat.
om deze uitzondering toe te passen en kan een vorm van participatie juist         De Algemene wet bestuursrecht (hierna: Awb) bevat een procedure voor
meerwaarde bieden.                                                                inspraak. Dit is de uniforme openbare voorbereidingsprocedure uit afdeling
                                                                                  3.4 van de Awb. Deze procedure wordt op grond van de verordening bij
Bij het opnemen van de uitzondering over begrotingen moet goed nagedacht          inspraak gevolgd, tenzij het bestuursorgaan besluit een andere procedure
worden over de samenloop met burgerbegrotingen. Diverse gemeenten laten           vast te stellen. In de model participatieverordening is overigens geregeld dat
inwoners middels burgerbegrotingen over budgetten meedenken en                    een bestuursorgaan voor inspraak kan kiezen, ook als de wet daar niet toe
meebeslissen. In de regel gaat het om budgetten die niet de gemeentelijke         verplicht. Dit biedt gemeenten de mogelijkheid inspraak als een vorm van
begroting als zodanig raken, maar als dat wel het geval is moet deze              participatie toe te passen. Het is echter ook mogelijk om participatie toe te
uitzondering daar niet aan in de weg staan. De uitzondering moet dan zo           passen en daarnaast inspraak te verlenen. Sommige gemeenten achten het
geformuleerd worden dat duidelijk is dat burgerbegrotingen hier niet onder        wenselijk inwoners aan het eind van een participatietraject en voorafgaand
vallen.                                                                           aan de besluitvorming nog de mogelijkheid te geven middels inspraak te
                                                                                  reageren. In alle gevallen moet afdeling 3.4 van de Awb dan worden
9         Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>toegepast, tenzij een andere procedure is vastgesteld.                         moet verstrekken. Gemeenten kunnen deze indieningsvereisten eventueel
                                                                               verder aanvullen en op grond van het facultatieve vierde lid ook een formulier
Artikel 5 Eindverslag inwonersparticipatie                                     voor het indienen van een verzoek vaststellen. Tot slot kan het college, naar
Dit artikel komt inhoudelijk overeen met de regeling in de                     aanleiding van het verzoek, aanvullende informatie opvragen. Dit is
modelinspraakverordening. Nieuw is dat er een termijn wordt opgenomen          vastgelegd in het vijfde lid. In de toelichting is bij dit lid kenbaar gemaakt dat
waarbinnen het bestuursorgaan het verslag openbaar maakt. Het facultatieve     het voor de hand ligt dat het college bij het opvragen van aanvullende
tweede lid biedt ruimte om ook vast te leggen welke onderwerpen in het         informatie met de indiener van het verzoek in gesprek gaat.
verslag aan de orde moeten komen. Verder regelt het facultatieve derde lid
dat het college het verslag opstelt als het gaat om besluiten die aan de       Bij de indieningsvereisten in het derde lid is overigens niet opgenomen dat de
gemeenteraad worden voorgelegd. Dit sluit eveneens aan bij de taak van het     indiener moet aantonen dat er draagvlak is voor het uitvoeren van de taak. Dit
college om de besluitvorming van de gemeenteraad voor te bereiden.             is soms als een vereiste opgenomen, maar in de praktijk is dit lastig te doen.
                                                                               De vraag is bovendien of dit een relevant gegeven is. Immers, als de
Het eindverslag van de inwonersparticipatie heeft verschillende functies.      uitvoering in het kader van een opdracht plaatsvindt komt ook niet aan de
Allereerst biedt het een terugblik op het proces en het resultaat van de       orde of daar draagvlak voor is. De gemeente maakt in die gevallen alleen
uitgevoerde participatie en mogelijke verbeterpunten. Het geeft ook            afspraken over de uitvoering en over de kosten. Dit is bij het toepassen van
informatie voor inwoners en maatschappelijke partijen die niet hebben          het uitdaagrecht niet anders.
deelgenomen aan het participatieproces maar dit in de toekomst wel zouden
willen. Zij krijgen inzicht in het proces bij de gemeente. Ook kan het         Artikel 7 Ondersteuning indiener verzoek toepassing uitdaagrecht
eindverslag verbeterpunten helder maken. Dit kunnen praktische punten zijn     Dit is een facultatieve bepaling. Het is een keuze om wel of niet in de
maar ook punten die aanleiding geven om de participatieverordening aan te      verordening op te nemen dat er ondersteuning geboden wordt aan de
passen.                                                                        indiener van een verzoek om toepassing van het uitdaagrecht. Deze afweging
                                                                               is aan de gemeente(raad). Zaken als gemeentegrootte en ambtelijke
De volgende artikelen uit de participatieverordening (artikel 6 tot en met 11) capaciteit kunnen hierbij een rol spelen. Mogelijk hoeft de ondersteuning van
zijn nieuw ten opzichte van de modelinspraakverordening.                       de indiener ook niet expliciet geregeld te worden omdat de inrichting van de
                                                                               ambtelijke organisatie van zichzelf al zorgt voor snel contact tussen inwoners,
Artikel 6 Verzoek toepassing uitdaagrecht                                      maatschappelijke partijen en ambtenaren.
Alle verzoeken om toepassing van het uitdaagrecht worden bij het college
ingediend. Dit ongeacht de taak waarop het uitdaagrecht ziet. Het college      Ondersteuning door een ambtenaar van de gemeente blijkt in de praktijk
vormt dan voor alle inwoners en maatschappelijke partijen hét loket voor het   waardevol bij participatie. Inwoners en maatschappelijke partijen verschillen
uitdaagrecht.                                                                  in kennis, vaardigheden en ervaring met bestuurlijke processen. Om
                                                                               participatie voor iedereen mogelijk te maken is contact tussen de gemeente
Nadat een verzoek is ingediend, beoordeelt het college welk bestuursorgaan     en de inwoners of maatschappelijke partijen in een vroeg stadium een
bevoegd is om over het verzoek te beslissen. Dit zal in de regel het college   belangrijke voorwaarde. In het artikel is expliciet opgenomen dat de geboden
zijn, maar het verzoek kan ook zien op een taak van de gemeenteraad of de      ondersteuning laagdrempelig moet zijn en zich in de buurt moet bevinden.
burgemeester.
                                                                               Artikel 8 Beoordeling verzoek toepassing uitdaagrecht
Het derde lid is een facultatieve bepaling. Hier is aangegeven welke           Het college ontvangt alle verzoeken om toepassing van het uitdaagrecht. Als
informatie de indiener van een verzoek om toepassing van het uitdaagrecht      het college niet zelf bevoegd is om te beslissen op het verzoek, regelt dit
10         Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>artikel dat het college dit verzoek doorstuurt naar de gemeenteraad of de        waarop het bestuursorgaan een besluit neemt inclusief een mogelijkheid tot
burgemeester en de indiener daarover informeert. Het is mogelijk om dit          verdagen. Ook wordt een termijn gegeven waarop het bestuursorgaan dit
artikel aan te vullen met een tweede lid. Dit lid regelt dat als de gemeenteraad besluit openbaar maakt.
bevoegd is, het college het besluit van de gemeenteraad op het verzoek om
toepassing van het uitdaagrecht voorbereidt. Dit is in lijn met de taak van het  Artikel 9 Uitvoering taak
college om de besluitvorming in de gemeenteraad voor te bereiden.                Bij een positieve beslissing op een verzoek om toepassing van het
                                                                                 uitdaagrecht worden diverse afspraken vastgelegd. Afhankelijk van het
Het derde lid geeft aan wanneer een verzoek om het toepassen van het             onderwerp van het uitdaagrecht zullen deze afspraken meer of minder
uitdaagrecht wordt afgewezen. Daarbij zijn een aantal gronden opgenomen.         uitvoerig zijn. In dit artikel zijn voor de hand liggende onderwerpen als proces,
Denk aan de situatie waarin de taken of bevoegdheden niet overgedragen           budget en contactmomenten opgenomen. In de afspraken wordt ook
kunnen worden omdat dit niet past bij de aard van de taak (in lijn met artikel   aangegeven wat er gebeurt bij het niet nakomen van de afspraken en
156, eerste lid, artikel 165, eerste lid en artikel 178, eerste lid, van de      wanneer een van beide partijen stappen kan ondernemen om de uitvoering
Gemeentewet). Het gaat dan bijvoorbeeld om het vaststellen van regelgeving       van de taak te beëindigen.
of het uitgeven van paspoorten. Of denk aan de situatie waarin het verzoek
om toepassing van het uitdaagrecht in strijd is met door de gemeente             Daarnaast voorziet de bepaling in evaluatie. De evaluatie van de uitvoering
vastgesteld beleid. Een verzoek dat niet voldoet aan de eisen die in de          van de taak heeft verschillende functies. Allereerst biedt evaluatie een
verordening zijn opgenomen kan eveneens worden afgewezen. Het spreekt            terugblik op het proces en het resultaat van het uitgevoerde uitdaagrecht en
voor zich dat de indieners dan wel eerst de gelegenheid moeten hebben            mogelijke verbeterpunten. Maar daarnaast geeft het ook informatie aan
gehad het verzoek aan te vullen, al dan niet met ambtelijke hulp. Het is aan     inwoners en maatschappelijke partijen die ook gebruik willen maken van het
gemeenten om hierin keuzes te maken en eventueel ook nog andere gronden          uitdaagrecht. Zij kunnen leren van de ervaringen van anderen en krijgen
op te nemen.                                                                     inzicht in het proces bij de gemeente. De verbeterpunten die volgen uit de
                                                                                 evaluatie kunnen praktisch van aard zijn of betrekking hebben op het proces,
Het vierde lid is facultatief en is een zogenaamde kan-bepaling. Dit houdt in    maar ook zien op een aanpassing van de participatieverordening.
dat als deze bepaling is overgenomen, gemeenten de ruimte hebben een
afweging te maken om een verzoek om toepassing van het uitdaagrecht op           Artikel 10 Participatieparagraaf
deze gronden af te wijzen. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om de situatie          Dit is een facultatieve bepaling die ervoor zorgt dat er zowel bij de begroting
waarin de indiener de taak niet beter of goedkoper gaat uitvoeren of omdat er    als het jaarverslag aandacht is voor het participatiebeleid binnen de
voor de uitvoering een (Europese) aanbesteding nodig is. Vanzelfsprekend         gemeente. Het is genoemd als onderdeel van de begroting om ervoor te
moeten gemeenten het toepassen van een van deze afwegingsgronden wel             zorgen dat er voor het beleid ook budget wordt vrijgemaakt en als onderdeel
goed motiveren.                                                                  van het jaarverslag zodat de gemeenteraad hier ook naar aanleiding van de
                                                                                 evaluatie van de participatieprocessen kaders over kan stellen. Het ligt voor
Overigens is van belang dat de wet niet vereist dat een taak als gevolg van      de hand dat voor het opstellen van de participatieparagraaf in de begroting
het uitdaagrecht beter of goedkoper wordt uitgevoerd. Gemeenten kunnen           contact wordt gezocht met inwoners en maatschappelijke partijen om hun
daarin dus zelf een afweging maken en bijvoorbeeld waarde hechten aan het        inbreng in de paragraaf te verwerken. Bij het jaarverslag is denkbaar dat
feit dat inwoners of maatschappelijke partijen de taak willen overnemen en       inwoners en maatschappelijke partijen een rol hebben bij het verwoorden van
dat als belangrijke meerwaarde zien die opweegt tegen de meerkosten.             de belangrijkste ervaringen en de aanbevelingen die daaruit voortvloeien.
In het vijfde en zesde lid moet een keuze gemaakt worden voor de termijnen
11         Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Artikel 11 Nadere regels college                                              Omdat inwoners op grond van de wet niet alleen bij de voorbereiding, maar
Deze facultatieve bepaling biedt een grondslag voor het college om nadere     ook bij de uitvoering en evaluatie van beleid moeten worden betrokken is dit
regels vast te stellen. Het is denkbaar dat er bijvoorbeeld op een later      in het nieuwe model gewijzigd in beleid. Daarnaast is aangegeven dat
moment, doordat er meer ervaring is, behoefte is aan een verdere uitwerking   daaronder bijvoorbeeld ook projecten en programma’s vallen. Het is dus een
van procesafspraken.                                                          breed begrip.
Artikel 12 Hardheidsclausule                                                  Toegevoegd is een definitie van inwoners, in de modelinspraakverordening
Dit is een facultatieve hardheidsclausule. Deze clausule wordt in een         was dit als een apart artikel opgenomen. Voor de definitie van inwoners is
verordening opgenomen om in uitzonderlijke gevallen, wanneer er zich iets     aangesloten bij de Gemeentewet.
voordoet wat je vooraf niet had kunnen bedenken
(en dus niet had kunnen regelen), af te kunnen wijken van de verordening. Het Het brede begrip participatie is in deze variant opgenomen en omvat zowel
is een afweging van de gemeenteraad of deze bepaling nodig is.                inwoners- als overheidsparticipatie. De definitie is opgenomen om voor
                                                                              inwoners- en overheidsparticipatie zoveel mogelijk dezelfde spelregels te
Artikel 13 Intrekking oude verordening en overgangsrecht                      laten gelden en dus duidelijk te maken dat het de gemeente om het even is
De verplichting voor elke gemeente om een inspraakverordening vast te         bij wie het initiatief voor de participatie ligt.
stellen wordt gewijzigd in de verplichting voor elke gemeente om een
participatieverordening vast te stellen. Op het moment dat de                 Het brede begrip participatie is uitgewerkt in twee vormen:
participatieverordening wordt vastgesteld, wordt de oude                      inwonersparticipatie en overheidsparticipatie. Dit laatste begrip omvat ook
inspraakverordening dan ook ingetrokken. Verder wordt in het tweede lid het   het uitdaagrecht. Deze begrippen zijn ook gedefinieerd. In de definitie van
overgangsrecht geregeld. Daarbij is ervoor gekozen de nieuwe verordening      uitdaagrecht is een link gelegd met artikel 150, derde lid, van de
toe te passen op participatieprocessen die na de inwerkingtreding van de      Gemeentewet. Voor de definities van inwoners- en overheidsparticipatie
verordening starten.                                                          geldt dat een onderscheid wordt gemaakt tussen degene die het initiatief
                                                                              voor de participatie neemt. Bij inwonersparticipatie gaat het om het
Artikel 14 Inwerkingtreding en citeertitel                                    betrekken van inwoners bij plannen van de gemeente en bij
In dit artikel moet de datum van de inwerkingtreding en de juiste citeertitel overheidsparticipatie gaat het om de betrokkenheid van de gemeente bij
worden ingevuld.                                                              plannen van inwoners.
Variant 2. Inwonersparticipatie en overheidsparticipatie                      Daarbij geldt voor de definitie van inwonersparticipatie dat die zich beperkt
Deze variant geeft ruimere mogelijkheden voor participatie dan de eerste      tot inwoners. Eventueel kunnen ook ondernemers aan de definitie van
variant. Verder wordt het uitdaagrecht niet apart genoemd maar is het een     inwonersparticipatie worden toegevoegd als dat wenselijk is. De gemeente
onderdeel van de vele mogelijkheden die (overheids)participatie omvat. Ook    kan hier zelf voor kiezen. De verordening geeft ook een definitie van
hier geldt dat in de toelichting op de bepalingen hieronder steeds een        ondernemers.
vergelijking wordt gemaakt met de VNG Modelinspraakverordening uit 2006
(hierna: modelinspraakverordening).                                           Het uitdaagrecht wordt op grond van de Gemeentewet toegekend aan
                                                                              inwoners en maatschappelijke partijen. Gemeenten zijn daarbij vrij om te
Artikel 1 Definities                                                          bepalen wat zij onder maatschappelijke partijen verstaan. Dit begrip is in de
Binnen de model participatieverordening staat het begrip beleid centraal. De  Gemeentewet niet gedefinieerd. In de Model Participatieverordening 2024 is
modelinspraakverordening uit 2006 kende het begrip beleidsvoornemen.          een definitie van maatschappelijke partijen opgenomen waarin de nadruk
12         Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>wordt gelegd op de actieve bijdrage die deze partijen aan de samenleving        orgaan over beslissen. Het orgaan dat een afweging heeft gemaakt moet
binnen de gemeente leveren. Het gaat dan in elk geval om verenigingen,          hierover wel politiek verantwoording afleggen.
stichtingen, buurtcomités en andere organisaties, maar een gemeente mag
deze lijst zelf aanvullen. Het is bijvoorbeeld mogelijk om hier ook sociale     Het tweede lid is facultatief. In de Omgevingswet zijn ook bepalingen over
ondernemingen of ondernemingen zonder winstoogmerk aan toe te voegen.           participatie opgenomen en gemeenten kunnen ervoor kiezen om hiervoor
Deze onderscheiden zich van ‘gewone’ ondernemers en leveren vaak ook een        apart beleid vast te stellen. Het is echter ook een optie om bij die
actieve bijdrage aan de samenleving. Verder mag een gemeente bepalen dat        kerninstrumenten uit de Omgevingswet waarin de gemeente het voortouw
het bij andere organisaties alleen gaat om organisaties die een collectief      heeft, dus de omgevingsvisie, het omgevingsplan en de programma’s, zoveel
vormen. Daarmee benadrukt de gemeente dat het om een groep inwoners             mogelijk de participatieverordening toe te passen. Deze facultatieve bepaling
moet gaan die door middel van samenwerking één of meerdere gezamenlijke         biedt die optie door te bepalen dat gemeenten bij het vaststellen of wijzigen
belangen nastreven.                                                             van de omgevingsvisie, het omgevingsplan of een programma zoveel mogelijk
                                                                                de participatieverordening volgen. De participatieverordening leent zich er
Artikel 2 Doelstelling                                                          niet goed voor om van toepassing te zijn op de omgevingsvergunning. Op
Hier kan een gemeente aangeven wat het doel is van de                           grond van de Omgevingswet is participatie bij de aanvraag van een
participatieverordening. Zo is het voor iedereen; dus inwoners en de            omgevingsvergunning in beginsel namelijk niet verplicht voor de aanvrager en
gemeente, duidelijk waarvoor de verordening is bedoeld. Vaak zal de             daarnaast is het de aanvrager en niet het bevoegd gezag dat in zulke gevallen
participatieverordening het sluitstuk zijn van een proces waarbij in een eerder participatie toepast. Daarom wordt dit kerninstrument ook niet bij de
stadium participatiebeleid is vastgesteld door de gemeenteraad, opgesteld in    facultatieve bepalingen genoemd.
overleg met alle betrokkenen in de gemeente. De kern van dit
participatiebeleid kan hier een plaats krijgen in de verordening. De            In het derde lid zijn de uitzonderingen op de verordening opgenomen.
verordening geeft een aantal mogelijke formuleringen die aangepast kunnen       Gemeenten kiezen zelf welke uitzonderingen zij opnemen. Ook kan een
worden aan de lokale situatie.                                                  gemeente de uitzonderingen verder aanvullen. Participatie staat echter in de
                                                                                wet voorop. Een lange lijst met uitzonderingen is daarmee in tegenspraak.
Overigens is het niet gebruikelijk om een doelstelling in een verordening op te Verder moet een bestuursorgaan kunnen onderbouwen waarom een beroep
nemen. De gedachte is echter dat een participatieverordening wil uitdragen      op een uitzondering is gedaan. Spoedeisendheid kan een grond zijn om van
dat de gemeente wil samen werken met inwoners en maatschappelijke               participatie af te zien, maar er zijn veel participatiemogelijkheden en niet elke
partijen. Daar kan het opnemen van een doelstelling bijpassen, maar dit is aan  vorm kost evenveel tijd. Er moet dus een zorgvuldige afweging plaatsvinden
de gemeente. De bepaling is facultatief.                                        of een beroep op die uitzondering gerechtvaardigd is. Ditzelfde geldt voor de
                                                                                uitzondering inzake kwetsbare groepen. Afhankelijk van de participatievorm
Artikel 3 Reikwijdte                                                            of de vraag om toepassing van het uitdaagrecht, kan dit een uitzondering zijn.
Dit artikel komt grotendeels overeen met wat er ook in de                       Als een maatschappelijke partij met kennis van de kwetsbare groep een
modelinspraakverordening is geregeld.                                           verzoek om toepassing van het uitdaagrecht doet, is er mogelijk geen reden
                                                                                om deze uitzondering toe te passen en kan een vorm van participatie juist
In het eerste lid is aangegeven dat elk bestuursorgaan over zijn eigen          meerwaarde bieden.
bevoegdheden kan beslissen of er inwonersparticipatie plaatsvindt en of er
om toepassing van het uitdaagrecht kan worden verzocht. Dit is een              Bij het opnemen van de uitzondering over begrotingen moet goed nagedacht
standaard bepaling die vooral duidelijk maakt dat elk orgaan zelfstandig een    worden over de samenloop met burgerbegrotingen. Diverse gemeenten laten
afweging moet maken. Het ene orgaan kan hier dus niet voor een ander            inwoners middels burgerbegrotingen over budgetten meedenken en
13        Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>meebeslissen. In de regel gaat het om budgetten die niet de gemeentelijke         ervaring. Het ligt voor de hand dat voor het opstellen van het
begroting als zodanig raken, maar als dat wel het geval is moet deze              experimenteerprogramma contact wordt gezocht met inwoners en
uitzondering daar niet aan in de weg staan. De uitzondering moet dan zo           maatschappelijke partijen om hun inbreng te verwerken in het programma.
geformuleerd worden dat duidelijk is dat burgerbegrotingen hier niet onder        Een gemeente kan ervoor kiezen te bepalen dat het
vallen.                                                                           experimenteerprogramma ter besluitvorming aan de gemeenteraad wordt
                                                                                  voorgelegd zodat de gemeenteraad ook kaders kan stellen.
Artikel 4 Zorgplicht bestuursorgaan
Door de participatieverordening krijgen inwoners en maatschappelijke              Keuzemogelijkheid hoofdstuk 3 tot en met 5
partijen mogelijkheden om mee te denken en mee te beslissen over het              Op dit punt moet een keuze gemaakt worden die doorwerkt in een aantal
gemeentelijk beleid. Om ervoor te zorgen dat gemeenten inwoners en                volgende bepalingen. In verband hiermee is er tweemaal een artikel 9
maatschappelijke partijen daarin ook welwillend tegemoet treden, is een           opgenomen met elk een eigen titel en zijn er verschillen in de titels voor de
facultatieve bepaling met zorgplichten opgenomen. Die zorgplichten moeten         hoofdstukken 3 tot en met 5.
waarborgen bieden voor een open en transparant proces. Ze leggen ook vast
waar inwoners en maatschappelijke partijen bestuursorganen op aan mogen           In de eerste plaats kan een gemeente ervoor kiezen hoofdstuk 3 op alle
spreken als het op hun houding en gedrag aankomt. De bepaling biedt               vormen van participatie toe te passen (variant 2a). Dus zowel inwoners- als
daarmee belangrijke uitgangspunten voor een constructieve samenwerking            overheidsparticipatie. Hoofdstuk 4 bevat dan alleen aanvullende bepalingen
tussen gemeenten en inwoners bij participatieprocessen.                           over inwonersparticipatie en hoofdstuk 5 alleen aanvullende bepalingen over
                                                                                  overheidsparticipatie. Dit vanuit de gedachte dat het niet uitmaakt hoe er
Artikel 5 Participatieparagraaf                                                   wordt samengewerkt met inwoners en maatschappelijke partijen en wie het
Dit is een facultatieve bepaling die ervoor zorgt dat er zowel bij de begroting   initiatief daarvoor neemt. Het gaat om de verbinding en de samenwerking.
als het jaarverslag aandacht is voor het participatiebeleid binnen de
gemeente. Het is genoemd als onderdeel van de begroting om ervoor te              De titel van hoofdstuk 3 is dan Participatie. In artikel 9 wordt gekozen voor de
zorgen dat er voor het beleid ook budget wordt vrijgemaakt en als onderdeel       eerste variant van dit artikel Ondersteuning participatie. Hoofdstuk 4 heeft
van het jaarverslag zodat de gemeenteraad hier ook naar aanleiding van de         als titel Inwonersparticipatie. Dit hoofdstuk bestaat dan alleen uit artikel 10.
evaluatie van de participatieprocessen kaders over kan stellen. Het ligt voor     Hoofdstuk 5 krijgt als titel Overheidsparticipatie.
de hand dat voor het opstellen van de participatieparagraaf in de begroting
contact wordt gezocht met inwoners en maatschappelijke partijen om hun            Daarnaast kan een gemeente ervoor kiezen hoofdstuk 3 alleen op
inbreng in de paragraaf te verwerken. Bij het jaarverslag is denkbaar dat         inwonersparticipatie van toepassing te laten zijn (variant 2b). Er gelden voor
inwoners en maatschappelijke partijen een rol hebben bij het verwoorden van       inwonersparticipatie en overheidsparticipatie dan verschillende spelregels. De
de belangrijkste ervaringen en de aanbevelingen die daaruit voortvloeien.         hoofdstukken 3 en 4 gaan dan over inwonersparticipatie en hoofdstuk 5 gaat
                                                                                  over overheidsparticipatie. Dit vanuit de gedachte dat er verschillende
Artikel 6 Experimenteerprogramma                                                  vormen van participatie zijn en dat er verschil is in wie daarbij het initiatief
Deze facultatieve bepaling voorziet in een experimenteerprogramma voor            neemt.
participatie. Er zijn tientallen vormen van participatie (zie ook bijlage 1), net
zoals er verschillende doelgroepen voor participatie zijn. Het vaststellen van    Als een gemeente ervoor kiest een onderscheid te maken tussen
een experimenteerprogramma stimuleert gemeenten om nieuwe vormen van              inwonersparticipatie en overheidsparticipatie, dan luidt hoofdstuk 3
en instrumenten voor participatie in te zetten en na te gaan hoe andere           Inwonersparticipatie. Hoofdstuk 4 is dan Aanvullende bepalingen
doelgroepen te bereiken zijn. Zo komt er in de gemeente meer kennis en            inwonersparticipatie. Onder dit hoofdstuk valt dan artikel 9: Ondersteuning
14        Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>inwonersparticipatie en artikel 10: Eindverslag inwonersparticipatie. De titel  passen en daarnaast inspraak te verlenen. Sommige gemeenten achten het
van hoofdstuk 5 is dan Overheidsparticipatie.                                   wenselijk inwoners aan het eind van een participatietraject en voorafgaand
                                                                                aan de besluitvorming nog de mogelijkheid te geven middels inspraak te
Artikel 7 Plan voor participatie (variant 2a) OF inwonersparticipatie (variant  reageren. In alle gevallen moet afdeling 3.4 van de Awb dan worden
2b)                                                                             toegepast tenzij een andere procedure is vastgesteld.
Dit artikel is nieuw en komt niet voor in de modelinspraakverordening. Het ligt
voor de hand dat als participatie plaatsvindt, er vooraf wordt nagedacht over   Artikel 9 Ondersteuning participatie (variant 2a)
hoe het proces eruit komt te zien. Dit wordt uitgewerkt in een plan wat ook     Dit is een facultatieve bepaling voor gemeenten die ervoor kiezen geen
openbaar wordt gemaakt. Inwoners en maatschappelijke partijen worden            onderscheid te maken tussen inwoners- en overheidsparticipatie en die, in
daarmee geïnformeerd. De bepaling biedt daarbij facultatief een mogelijkheid    het verlengde daarvan, ook geen onderscheid maken bij het bieden van
om ook naar het door de gemeenteraad vastgestelde participatiebeleid te         ondersteuning daarbij. Dit betekent dat het artikel gaat over het brede begrip
verwijzen.                                                                      participatie en dus het bieden van ondersteuning bij zowel inwoners- als
                                                                                overheidsparticipatie.
In het tweede lid zijn enkele basisvereisten voor dit plan vastgelegd. Denk aan
waarom participatie wordt toegepast (onderdeel b) of welke rol inwoners en      Het is een keus om wel of niet in de verordening op te nemen dat er
maatschappelijke partijen precies hebben (onderdeel c). Dit biedt gemeenten     ondersteuning geboden wordt bij participatie. Deze afweging is aan de
de mogelijkheid vooraf helderheid te geven over de rol die inwoners en          gemeente(raad). Zaken als gemeentegrootte en ambtelijke capaciteit kunnen
maatschappelijke partijen hebben in het participatietraject. Mogen zij          hierbij een rol spelen. Mogelijk hoeft de ondersteuning van de indiener ook
bijvoorbeeld alleen hun mening geven of mogen ze ook het bestuursorgaan         niet expliciet geregeld te worden omdat de inrichting van de ambtelijke
adviseren? Dit deel van het artikel is facultatief. Het is aan gemeenten om te  organisatie van zichzelf al zorgt voor snel contact tussen inwoners,
bepalen of en hoe ze dit willen vastleggen.                                     maatschappelijke partijen en ambtenaren.
Ook het derde lid is facultatief. Dit lid legt vast dat het college het plan    Ondersteuning door een ambtenaar van de gemeente blijkt in de praktijk
opstelt en de gemeenteraad over de inhoud van het plan informeert als het       waardevol bij participatie. Inwoners en maatschappelijke partijen verschillen
gaat om besluiten die in een later stadium aan de gemeenteraad worden           in kennis, vaardigheden en ervaring met bestuurlijke processen. Om
voorgelegd. Dit sluit aan bij de taak van het college om de besluitvorming van  participatie voor iedereen mogelijk te maken is contact tussen de gemeente
de gemeenteraad voor te bereiden.                                               en de inwoners of maatschappelijke partijen in een vroeg stadium een
                                                                                belangrijke voorwaarde. In het artikel is expliciet opgenomen dat de geboden
Artikel 8 Inspraak (variant 2a en 2b)                                           ondersteuning laagdrempelig moet zijn en zich in de buurt moet bevinden.
Dit artikel komt overeen met wat ook al in de modelinspraakverordening staat.
De Awb bevat een procedure die bij inspraak wordt toegepast. Dit is de          Artikel 9 Ondersteuning inwonersparticipatie (variant 2b)
uniforme openbare voorbereidingsprocedure uit afdeling 3.4 van de Awb.          Deze facultatieve bepaling richt zich zowel op gemeenten die geen
Deze procedure wordt op grond van de verordening bij inspraak gevolgd           onderscheid maken tussen inwoners- en overheidsparticipatie als gemeenten
tenzij het bestuursorgaan besluit een andere procedure vast te stellen. In de   die dat wel doen. In beide gevallen biedt deze bepaling de ruimte om alleen
model participatieverordening is overigens geregeld dat een bestuursorgaan      bij inwonersparticipatie ondersteuning aan te bieden of de ondersteuning bij
voor inspraak kan kiezen, ook als de wet daar niet toe verplicht. Dit biedt     inwonersparticipatie anders in te richten dan bij overheidsparticipatie het
gemeenten in de eerste plaats de mogelijkheid inspraak als een vorm van         geval is.
participatie toe te passen. Het is echter ook mogelijk om participatie toe te   Het is een keus om wel of niet in de verordening op te nemen dat er
15        Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>ondersteuning geboden wordt. Deze afweging is aan de gemeente(raad).            Artikel 11 Verzoek om overheidsparticipatie
Zaken als gemeentegrootte en ambtelijke capaciteit kunnen hierbij een rol       Overheidsparticipatie is een breed begrip. De gemeente kan ondersteuning
spelen. Mogelijk hoeft de ondersteuning van de indiener ook niet expliciet      geven of een bijdrage leveren aan maatschappelijke initiatieven van inwoners,
geregeld te worden omdat de inrichting van de ambtelijke organisatie zorgt      maatschappelijke partijen of andere organisaties, gericht op het creëren van
voor snel contact tussen inwoners, maatschappelijke partijen en ambtenaren.     maatschappelijke meerwaarde. Deze ondersteuning kan de vorm aannemen
                                                                                van loslaten, stimuleren, faciliteren, regisseren en reguleren.
Ondersteuning door een ambtenaar van de gemeente blijkt in de praktijk
waardevol bij participatie. Inwoners en maatschappelijke partijen verschillen   Een verzoek om overheidsparticipatie wordt bij het college ingediend. Dit
in kennis, vaardigheden en ervaring met bestuurlijke processen. Om              ongeacht de taak waarop het verzoek ziet. Het college vormt dan voor alle
participatie voor iedereen mogelijk te maken is contact tussen de gemeente      inwoners en maatschappelijke partijen hét loket voor maatschappelijke
en de inwoners of maatschappelijke partijen in een vroeg stadium een            initiatieven.
belangrijke voorwaarde. In het artikel is expliciet opgenomen dat de geboden
ondersteuning laagdrempelig moet zijn en zich in de buurt moet bevinden.        Nadat een verzoek is ingediend, beoordeelt het college welk bestuursorgaan
                                                                                bevoegd is om over het verzoek te beslissen. Dit zal in de regel het college
Artikel 10 Eindverslag inwonersparticipatie (variant 2a en 2b)                  zijn, maar het verzoek kan ook gaan over een taak van de gemeenteraad of de
Dit artikel komt inhoudelijk overeen met de regeling in de                      burgemeester.
modelinspraakverordening. Nieuw is dat er een termijn is opgenomen
waarbinnen het bestuursorgaan het verslag openbaar maakt. Het tweede lid is     Het derde lid is een facultatieve bepaling. Hier is aangegeven welke
facultatief en legt vast welke onderwerpen in het verslag aan de orde moeten    informatie de indiener van een verzoek om toepassing van het uitdaagrecht
komen. Verder regelt het facultatieve derde lid ook hier dat het college het    moet verstrekken. Gemeenten kunnen deze indieningsvereisten eventueel
verslag opstelt als het gaat om besluiten die in een later stadium aan de       verder aanvullen en op grond van het facultatieve vierde lid ook een formulier
gemeenteraad worden voorgelegd. Dit sluit eveneens aan bij de taak van het      voor het indienen van een verzoek vaststellen. Tot slot kan het college, naar
college om de besluitvorming van de gemeenteraad voor te bereiden.              aanleiding van het verzoek, aanvullende informatie opvragen. Dit is
                                                                                vastgelegd in het vijfde lid. In de toelichting is bij dit lid kenbaar gemaakt dat
Het eindverslag van de inwonersparticipatie heeft verschillende functies.       het voor de hand ligt dat het college bij het opvragen van aanvullende
Allereerst biedt het een terugblik op het proces en het resultaat van het       informatie met indiener van het verzoek in gesprek gaat.
uitgevoerde participatie en mogelijke verbeterpunten. Het geeft ook
informatie voor inwoners en maatschappelijke partijen die niet hebben           Bij de indieningsvereisten in het derde lid is overigens niet opgenomen dat de
deelgenomen aan het participatieproces maar dit in de toekomst wel zouden       indiener moet aantonen dat er draagvlak is voor het uitvoeren van de taak. Dit
willen. Zij krijgen inzicht in het proces bij de gemeente. Ook kan een          is soms als een vereiste opgenomen, maar in de praktijk is dit lastig te doen.
eindverslag verbeterpunten helder maken. Dit kunnen praktische punten zijn      De vraag is bovendien of dit een relevant gegeven is. Immers, als de
maar ook punten die aanleiding geven om de participatieverordening aan te       uitvoering in het kader van een opdracht plaatsvindt komt ook niet aan de
passen.                                                                         orde of daar draagvlak voor is. De gemeente maakt in die gevallen alleen
                                                                                afspraken over de uitvoering en over de kosten. Dit is bij het toepassen van
De volgende artikelen uit de participatieverordening (artikel 11 tot en met 16) het uitdaagrecht niet anders.
zijn nieuw ten opzichte van de modelinspraakverordening.
16         Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Artikel 12 Ondersteuning indiener verzoek overheidsparticipatie                     bijvoorbeeld om het vaststellen van regelgeving of het uitgeven van
Deze facultatieve bepaling richt zich zowel op gemeenten die geen                   paspoorten. Of denk aan de situatie waarin het verzoek om
onderscheid maken tussen inwoners- en overheidsparticipatie als gemeenten           overheidsparticipatie in strijd is met door de gemeente vastgesteld beleid.
die dat wel doen. In beide gevallen biedt deze bepaling de ruimte om alleen         Een verzoek dat niet voldoet aan de eisen die in de verordening zijn
bij overheidsparticipatie ondersteuning aan te bieden of de ondersteuning bij       opgenomen kan eveneens worden afgewezen. Het spreekt voor zich dat de
overheidsparticipatie anders in te richten dan bij inwonersparticipatie het         indieners dan wel eerst de gelegenheid moeten hebben gehad het verzoek
geval is.                                                                           aan te vullen, al dan niet met ambtelijke hulp. Het is aan gemeenten om hierin
                                                                                    keuzes te maken en eventueel ook nog andere gronden op te nemen.
Het is een keus om wel of niet in de verordening op te nemen dat er
ondersteuning geboden wordt. Deze afweging is aan de gemeente(raad).                Het vierde lid is facultatief en is een zogenaamde kan-bepaling. Dit houdt in
Zaken als gemeentegrootte en ambtelijke capaciteit kunnen hierbij een rol           dat als deze bepaling is overgenomen, gemeenten de ruimte hebben een
spelen. Mogelijk hoeft de ondersteuning van de indiener ook niet expliciet          afweging te maken om een verzoek om overheidsparticipatie op deze
geregeld te worden omdat de inrichting van de ambtelijke organisatie zorgt          gronden af te wijzen. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om de situatie waarin de
voor snel contact tussen inwoners, maatschappelijke partijen en ambtenaren.         indiener de taak niet beter of goedkoper gaat uitvoeren of omdat er voor de
                                                                                    uitvoering een (Europese) aanbesteding nodig is. Vanzelfsprekend moeten
Ondersteuning door een ambtenaar van de gemeente blijkt in de praktijk              gemeenten het toepassen van een van deze afwegingsgronden wel goed
waardevol bij participatie. Inwoners en maatschappelijke partijen verschillen       motiveren.
in kennis, vaardigheden en ervaring met bestuurlijke processen. Om
participatie voor iedereen mogelijk te maken is contact tussen de gemeente          Overigens is van belang dat de wet niet vereist dat een taak als gevolg van de
en de inwoners of maatschappelijke partijen in een vroeg stadium een                overheidsparticipatie beter of goedkoper wordt uitgevoerd. Gemeenten
belangrijke voorwaarde. In het artikel is expliciet opgenomen dat de geboden        kunnen daarin dus zelf een afweging maken en bijvoorbeeld waarde hechten
ondersteuning laagdrempelig moet zijn en zich in de buurt moet bevinden.            aan het feit dat inwoners of maatschappelijke partijen de taak willen
                                                                                    overnemen en dat als belangrijke meerwaarde zien die opweegt tegen de
Artikel 13 Beoordeling verzoek overheidsparticipatie                                meerkosten.
Het college ontvangt alle verzoeken om overheidsparticipatie. Als het college
niet zelf bevoegd is om te beslissen op het verzoek, regelt dit artikel dat het     In het vijfde en zesde lid moet een keuze gemaakt worden voor de termijnen
college dit verzoek doorstuurt naar de gemeenteraad of de burgemeester en           waarop het bestuursorgaan een besluit neemt inclusief een mogelijkheid tot
de indiener daarover informeert. Het is mogelijk om dit artikel aan te vullen       verdagen. Ook wordt een termijn gegeven waarop het bestuursorgaan dit
met een tweede lid. Dit lid regelt dat als de gemeenteraad bevoegd is, het          besluit openbaar maakt.
college de voorbereiding doet voor het besluit van de gemeenteraad op het
verzoek om overheidsparticipatie. Dit in lijn met de taak van het college om        Artikel 14 Uitvoering overheidsparticipatie
de besluitvorming in de gemeenteraad voor te bereiden.                              Bij een positieve beslissing op een verzoek om overheidsparticipatie worden
                                                                                    diverse afspraken vastgelegd. Afhankelijk van het onderwerp van de
Het derde lid geeft aan wanneer een verzoek om overheidsparticipatie wordt          overheidsparticipatie zullen deze afspraken meer of minder uitvoerig zijn. In
afgewezen. Daarbij zijn een aantal gronden opgenomen. Denk aan de situatie          dit artikel zijn voor de hand liggende onderwerpen als proces, budget en
waarin de taken of bevoegdheden niet overgedragen kunnen worden omdat               contactmomenten opgenomen. In de afspraken wordt ook aangegeven wat
dit niet past bij de aard van de taak (in lijn met artikel 156, eerste lid, artikel er gebeurt bij het niet nakomen van de afspraken en wanneer een van beide
165, eerste lid en artikel 178, eerste lid, van de Gemeentewet). Het gaat dan       partijen stappen kan ondernemen om de uitvoering van de taak te beëindigen.
17        Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Daarnaast voorziet de bepaling in evaluatie. De evaluatie van de
overheidsparticipatie heeft verschillende functies. Allereerst biedt evaluatie
een terugblik op het proces en het resultaat van de overheidsparticipatie en
mogelijke verbeterpunten. Maar daarnaast geeft het ook informatie aan
inwoners en maatschappelijke partijen die ook gebruik willen maken van
overheidsparticipatie. Zij kunnen leren van de ervaringen van anderen en
krijgen inzicht in het proces bij de gemeente. De verbeterpunten die volgen
uit de evaluatie kunnen praktisch van aard zijn of betrekking hebben op het
proces, maar ook zien op een aanpassing van de participatieverordening.
Artikel 15 Nadere regels college
Deze facultatieve bepaling biedt een grondslag voor het college om nadere
regels vast te stellen. Het is denkbaar dat er bijvoorbeeld op een later
moment, doordat er meer ervaring is, behoefte is aan een verdere uitwerking
van procesafspraken.
Artikel 16 Hardheidsclausule
Dit is een facultatieve hardheidsclausule. Deze clausule wordt in een
verordening opgenomen om in uitzonderlijke gevallen, wanneer er zich iets
voordoet wat je vooraf niet had kunnen bedenken (en dus niet had kunnen
regelen), af te kunnen wijken van de verordening. Het is een afweging van de
gemeenteraad of deze bepaling nodig is.
Artikel 17 Intrekking oude verordening en overgangsrecht
De verplichting voor elke gemeente om een inspraakverordening vast te
stellen wordt gewijzigd in de verplichting voor elke gemeente om een
participatieverordening vast te stellen. Op het moment dat de
participatieverordening wordt vastgesteld, wordt de oude
inspraakverordening dan ook ingetrokken. Verder wordt in het tweede lid het
overgangsrecht geregeld. Daarbij is ervoor gekozen de nieuwe verordening
toe te passen op participatieprocessen die na de inwerkingtreding van de
verordening starten.
Artikel 18 Inwerkingtreding en citeertitel
In dit artikel moet de datum van de inwerkingtreding en de juiste citeertitel
worden ingevuld.
18         Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>4
Participatie in andere wettelijke kaders
In bepaalde gevallen geeft de wet nadere handvaten voor participatie,
bijvoorbeeld over het verstrekken van gegevens in dat proces. In die gevallen
is de participatieverordening niet van toepassing.
Zo is in bepaalde wetten opgenomen dat cliëntenparticipatie moet
plaatsvinden. In de praktijk wordt dit vaak geregeld in de vorm van
adviesraden. In veel gemeenten is hiervoor een brede adviesraad sociaal
domein ingericht. Zo’n adviesraad geeft de gemeente gevraagd en
ongevraagd advies over de afspraken en regels met betrekking tot de Wet
maatschappelijke ondersteuning, de Participatiewet en de Jeugdwet. Een
adviesraad voor het sociaal domein heeft eigen afspraken met de gemeente
over de spelregels en werkwijze die zij hanteren. Die zijn doorgaans
opgenomen in een regeling. Voor die adviesraden geldt de
participatieverordening niet.
Een ander relevant voorbeeld is de omgevingsvergunning in de
Omgevingswet. In die wet is geregeld dat als een omgevingsvergunning
wordt aangevraagd, de aanvrager kenbaar moet maken of inwoners,
bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen bij de
voorbereiding van de aanvraag zijn betrokken. Als partijen zijn betrokken, dan
moet de aanvrager bovendien gegevens verstrekken over hoe deze partijen
zijn betrokken en wat de resultaten daarvan zijn geweest. Bij bepaalde
omgevingsvergunningen kan participatie ook verplicht worden gesteld. Dat
neemt niet weg dat participatie op grond van de Omgevingswet wel vormvrij
is. Het is aan de aanvrager van een omgevingsvergunning om hier invulling
aan te geven. De participatieverordening is op die participatie dus niet van
toepassing.
19         Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>5
Meer informatie: literatuuropgave en relevante websites
Literatuur                                                                   Relevante websites:
• Koester de democratie! Een dringende oproep om de democratische            • Lokale Democratie (lokale-democratie.nl).
   rechtsorde weer voor iederéén te laten werken – Eindrapportage van de     • Projecten met gemeenten - ProDemos.
   Adviescommissie Versterken Weerbaarheid Democratische Rechtsorde,         • Kennisknooppunt Participatie.
   november 2023. https://adviescommissie-vwdr.nl/                           • ParticipatieWijzer.
• ‘K-Buurt: van participatiestaking naar cocreatie’, 26-06-2022, NUL20:      • LSA (lsabewoners.nl).
   https://www.nul20.nl/dossiers/van-participatiestaking-naar-cocreatie      • Geografische kaart – gemeenten met participatieverordening
• Driessen, E. M. M. A. Stimulering en Facilitering van Burgerinitiatieven
   door de Overheid: Over de invulling van de ‘dienende overheid’ bij derde
   generatie burgerparticipatie’, Boom: 2024.
• ‘Gespreksnotitie rondetafelgesprek over weerbare democratische
   rechtsstaat op dinsdag 9 april 2024, georganiseerd door de vaste
   commissie voor Binnenlandse Zaken van de Tweede Kamer.’ Herman
   Tjeenk Willink, Position paper ten behoeve van het Rondetafelgesprek
   over een weerbare democratische rechtsorde, 9 april 2024, Tweede
   Kamer. https://www.tweedekamer.nl/debat_en_vergadering/
   commissievergaderingen/details?id=20 24A01493
• Regeerprogramma, Uitwerking van het hoofdlijnenakkoord door het
   kabinet, 13 september 2024, https://open.overheid.nl/documenten/
   ronl-f525d4046079b0beabc6f897f79045ccf2246e08/pdf
• Aan de slag met participatie. Handreiking voor de participatieverordening.
   Berenschot & VNG. 2023. Aan_de_slag_met_participatie_-_
   handreiking_2.0.pdf.
20       Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Bijlage 1: Van inspraak naar samenwerking
Inleiding                                                                      samenspel tussen de representatieve, de participatieve en de
Sinds de Amsterdamse bewonersgroep ‘Hart voor de K-buurt’ in 2018 een          maatschappelijke democratie (gemeenteraad + inspraak + initiatief).
participatiestaking uitriep, is het debat over de duurzaamheid en
representativiteit van participatie in alle hevigheid losgebarsten. Termen als Participatie omvat tegenwoordig alle praktijken die gaan over relaties tussen
‘participatiemoeheid’ en ‘participatie paradox’ komen tegenwoordig veel terug  inwoners, collectieven en gemeente. En die relaties gaan twee kanten op.
in beschouwingen.                                                              Gemeenten kunnen participeren in de initiatieven van inwoners
                                                                               (‘overheidsparticipatie’), en inwoners kunnen participeren in de processen van
Wat is participatie?                                                           de gemeente (‘inwonersparticipatie’). Allebei de kanten van participatie
Participatie roept bij iedereen weer andere associaties op. Daarom is het      hebben hun plek in de beide varianten. In variant 1 middels het uitdaagrecht
belangrijk om zuiver te zijn in de definitie die in deze                       en inwonersparticipatie en in variant 2 middels overheidsparticipatie in brede
implementatiehandleiding wordt gehanteerd. In de twee varianten van de         zin en inwonersparticipatie. Want de spelregels voor de lokale democratie
modelverordening zelf worden twee vormen van participatie genoemd.             spreek je met elkaar af, dus moet het voor zowel de inwoners als voor de
                                                                               gemeente relevant zijn.
In zowel variant 1 als variant 2 staat:
‘inwonersparticipatie’ = het op initiatief van de gemeente betrekken van       Nieuwe rol overheid
inwoners bij de voorbereiding, uitvoering of evaluatie van beleid.             Vrijwel alle gemeenten werken op hun eigen manier aan nieuwe manieren om
                                                                               het samenspel tussen inwoners en maatschappelijke partijen en de
Variant 2 bevat daarnaast ook het begrip:                                      representatieve democratie beter te faciliteren. En ook vanuit het Rijk zoekt
‘overheidsparticipatie’ = het op initiatief van inwoners of maatschappelijke   men naar manieren om aan deze ontwikkelingen bij te dragen. Veelal ziet men
partijen betrekken van de gemeente bij de voorbereiding, wijziging, uitvoering waarom dit zo belangrijk is: in een bloeiende democratische samenleving
of evaluatie van beleid, daaronder ook het uitdaagrecht begrepen.              krijgen inwoners op zoveel mogelijk manieren de kans om democratische
                                                                               ervaringen op te doen. Niet alleen door eens in de vier jaar naar de stembus
Daarnaast definieert variant 2 ook het woord ‘participatie’ zelf: de           te mogen, maar dagelijks, op allerlei manieren, in allerlei facetten van het
samenwerking tussen een bestuursorgaan en inwoners of maatschappelijke         leven.
partijen, in welke vorm dan ook, daaronder ook inwonersparticipatie en
overheidsparticipatie begrepen.                                                Vrijwel alle gemeenten hebben dan ook beleid om maatschappelijke
                                                                               initiatieven te stimuleren. Dat gaat vaak goed, tenzij maatschappelijke
Samenspel                                                                      initiatieven zich niet gedragen zoals in de logica van het beleid past. Dan
Hier wordt meteen de ontwikkeling zichtbaar die wellicht kenmerkend is voor    ontstaan spanningen, die nog wel eens ten koste gaan van de ruimte voor
deze nieuwe participatieverordening en het denken dat daaraan ten              maatschappelijke initiatieven.
grondslag ligt. Waar de lokale democratie een paar jaar geleden nog werd
beschouwd als een samenspel van de representatieve en de participatieve        In plaats daarvan kunnen overheden beter ruimte geven en de eigen
democratie (gemeenteraad + inspraak), wordt zij nu beschouwd als het           procedures aanpassen aan de ‘logica van de straat’. Geen
21         Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>inwonersparticipatie, maar overheidsparticipatie. Daarbij kan de overheid
beter ondersteunen door faciliteiten te bieden, zoals vergaderlocaties of hulp
bij het indienen van subsidieaanvragen. Een andere rol van de overheid ligt in
het bewaken van de eerlijkheid en toegankelijkheid van
besluitvormingsprocessen (procedurele rechtvaardigheid): monitoren dat álle
belanghebbenden een plek hebben, ook zij die minder goed georganiseerd,
mondig of vaardig zijn.
22        Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Bijlage 2: Rollen van de gemeenteraad en de rol van
ambtenaren bij participatie
Leidende rol van de gemeenteraad                                               nu qua participatie en wat voor een gemeente willen we zijn? Wat willen onze
In de handreiking van de VNG “Aan de slag met participatie. Handreiking 2.0:   inwoners? Welke participatievormen zijn er en welke willen we graag
voor de participatieverordening”, die in 2023 door Berenschot is opgesteld,    toepassen of mogelijk maken voor onze inwoners? In andere gemeenten
wijzen de auteurs er al op dat de gemeenteraad een leidende rol heeft bij      wordt dit proces opgepakt door het college en krijgt de gemeenteraad een
participatie. De Wet versterking participatie op decentraal niveau ondersteunt voorstel waarover een debat plaatsvindt.
de gemeenteraad in die leidende rol. In de handreiking staat hierover:
                                                                               Bij de gesprekken over de inhoudelijke invulling van de participatie kan, naast
“De representatieve democratie is en blijft leidend: bij participatie gaat het de hiervoor genoemde handreiking, gebruik worden gemaakt van de Quick
al snel over de verhouding tussen de representatieve en participatieve         Scan Lokale Democratie. Dit is een instrument om te weten te komen hoe de
democratie. Het wetsvoorstel is hier duidelijk over. De toelichting is         lokale democratie en participatie ervoor staat. De Quick Scan is een online
kristalhelder over het feit dat de gemeenteraad keuzes zal moeten maken        peiling bij inwoners, gemeenteraadsleden, collegeleden en ambtenaren die
rond participatie. Decentrale overheden mogen zelf kiezen hoe zij de           direct inzicht biedt in hoe zij aankijken tegen de huidige samenwerking en
verordening invullen, maar de regering ziet een bepalende rol voor de          initiatieven op het gebied van participatie. Ook wordt er gevraagd naar wat de
gemeenteraad.”                                                                 wensen zijn voor verbetering en ondersteuning van de samenwerking. Uit de
                                                                               enquête volgt een rapport met aanbevelingen. Het is een instrument dat
De gemeenteraad is bij participatie dus aan zet. Een gesprek over de           gebruikt kan worden als startpunt voor het proces om te komen tot de
inhoudelijke uitgangspunten bij participatie, maar ook de rolopvatting van de  formulering van visie en mogelijk beleid op participatie. Het past ook goed bij
gemeenteraad is daarmee een belangrijk startpunt. Bij de rolopvatting gaat     het te volgen proces voor het formuleren van een (nieuwe)
het bijvoorbeeld om de vraag of de gemeenteraad sturend wil zijn bij           participatieverordening. Meer informatie over de Quick Scan is te vinden op
participatie. Stelt de gemeenteraad met name vooraf kaders en ziet de          de website lokale-democratie.nl.
gemeenteraad vooral een meer volgende of beherende rol voor zichzelf? Of
wil de gemeenteraad ook in concrete gevallen betrokken zijn? De keuze voor     Als er keuzes worden gemaakt over participatie is het goed om een
een rol bepaalt mede de andere keuzes die gemaakt worden.                      onderscheid te maken tussen de rol van de gemeenteraad als initiatiefnemer
                                                                               van participatie (inwonersparticipatie) en de rol van de gemeenteraad als
Gesprek over de invulling van de leidende rol van de                           beoordelaar van een participatieverzoek (overheidsparticipatie). Inhoudelijk
gemeenteraad                                                                   geldt dat de gemeenteraad in beide gevallen eenzelfde normenkader zou
                                                                               moeten hanteren.
Er zijn gemeenten waar een werkgroep vanuit de gemeenteraad wordt
samengesteld om na te denken over participatie. Belangrijke (kaderstellende)   Voor de rolopvatting is van belang dat bij inwonersparticipatie geldt dat soms
vragen voor wat betreft de inhoud zijn dan; wat voor een gemeente zijn we      de gemeenteraad het bevoegde bestuursorgaan is dat aan het eind van een
23        Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>participatieproces het besluit neemt. Soms is dit echter de burgemeester of     heeft gemaakt en hoe de gemeenteraad binnen participatie zijn rol voor zich
het college. Het is aan de gemeenteraad om na te gaan wat in die situaties      ziet. De gemeenteraad heeft echter meer mogelijkheden om dit te verankeren
zijn rol is. Als de gemeenteraad het bevoegde bestuursorgaan is en het          en hier tussentijds ook op te sturen.
college bereidt de participatie voor, dan kan de gemeenteraad bijvoorbeeld
bepalen dat hij vooraf het participatieplan wil zien zodat hij mogelijke wensen In de eerste plaats kan de gemeenteraad ervoor kiezen om beleid vast te
aan het college mee kan geven. Denkbaar is echter ook dat de gemeenteraad       stellen. Daarin kan de gemeenteraad bijvoorbeeld vastleggen wat de
niet over alle participatieprocessen geïnformeerd wordt, maar alleen bij grote  uitgangpunten voor participatie zijn. In de verordening wordt dan bepaald
projecten of als er sprake is van coproduceren of meebeslissen (meer            welke participatiemogelijkheden bij die uitgangspunten horen en hoe de
hierover in bijlage 4). Voor de participatieprocessen over bevoegdheden van     processen verlopen. Artikel 3 van variant 1 en artikel 7 van variant 2 bieden
de burgemeester of het college geldt dat de vraag is of de gemeenteraad         daarbij de mogelijkheid naar het vastgestelde participatiebeleid te verwijzen.
hierover ook geïnformeerd wil worden, en zo ja, hoe.
                                                                                In artikel 10 van variant 1 en de artikelen 5 en 6 van variant 2 van de model
Voor overheidsparticipatie geldt dat de gemeenteraad in een vroeg stadium       participatieverordening zijn facultatieve bepalingen opgenomen die de raad
geïnformeerd wordt wanneer een verzoek om toepassing van het                    mogelijkheden bieden om ook op andere momenten sturing te geven. Op
uitdaagrecht of overheidsparticipatie wordt ingediend dat betrekking heeft      grond van die bepalingen moet het college in de begroting en het jaarverslag
op de bevoegdheden van de gemeenteraad. Het college zal dit verzoek             op participatie ingaan. Dit biedt de gemeenteraad ruimte om richting aan de
doorsturen. De gemeenteraad kan dan nog aangeven welke rol hij wil hebben       participatie te geven, maar er ook voor te zorgen dat hiervoor budget wordt
en of hij bijvoorbeeld periodiek geïnformeerd wil worden over de voortgang.     vrijgemaakt.
Als de leden van de gemeenteraad met elkaar in gesprek gaan over de rol van     Daarnaast staat in beide varianten van de verordening dat er voor
de gemeenteraad bij de participatieprocessen verdient het ook aanbeveling       inwonersparticipatie een participatieplan wordt opgesteld. Hierin worden de
om stil te staan bij meer praktische punten. Wat doe je als gemeenteraadslid    verschillende rollen uitgewerkt. De rol van de inwoners maar ook de rol van
als na een participatieproces enkele inwoners ontevreden zijn en naar jou       het college en de gemeenteraad. Dit plan kan meer of minder uitgebreid zijn
toekomen? Wacht je als gemeenteraadslid de uitkomsten van een                   afhankelijk van het participatietraject. Alle participatieplannen zijn bovendien
participatieproces af of volg je een proces als toeschouwer of misschien zelfs  openbaar. De gemeenteraad kan op basis hiervan dus ook in specifieke
als deelnemer? Het is belangrijk dat de gemeenteraad dit gesprek met elkaar     gevallen sturen.
voert. Hoe zien de verschillende gemeenteraadsleden hun rol als
volksvertegenwoordiger (als onderdeel van de representatieve democratie)        Rol van de ambtelijke organisatie
en hoe verhoudt dit zich tot de participatie die je wilt binnen de gemeente en  Het is wellicht een open deur, maar het vaststellen van een
het feit dat gemeenteraadsleden zelf ook inwoners zijn?                         participatieverordening heeft ook gevolgen voor de ambtelijke organisatie.
Gemeenteraadsleden verschillen in opvattingen hoe zij op dit punt hun rol als   Dit vloeit in de eerste plaats uit de wet voort. Soms wordt gesproken over een
inwoner en als gemeenteraadslid willen invullen. Als gemeenteraadsleden         ingrijpende cultuurverandering doordat, na de inwerkingtreding van de wet,
hierover met elkaar in gesprek gaan zorgt dat voor transparantie.               niet alleen bij de voorbereiding, maar ook bij de uitvoering en de evaluatie van
                                                                                beleid altijd nagedacht moet worden over de participatie van inwoners.
Kaders stellen en sturen door de gemeenteraad                                   Verder gaat het niet alleen om situaties waarin de gemeente zelf inwoners wil
Uiteindelijk heeft de gemeenteraad in elk geval de taak om de spelregels over   raadplegen, maar ook om situaties waarin inwoners naar de gemeente
participatie vast te leggen in de participatieverordening. Daarin moet dus in   toekomen met een participatieverzoek. Verder hebben de keuzes die worden
elk geval tot uitdrukking komen welke inhoudelijke keuzes de gemeenteraad       gemaakt in de verordening ook consequenties voor de organisatie. Het is ook
24          Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>van belang hierbij stil te staan. Zijn alle medewerkers zich bewust van de
nieuwe participatiemogelijkheden en staan zij hier ook voor open? Wordt er
één loket ingericht voor de inwoners? Komt er een centraal punt binnen de
gemeente met deskundigheid? Wie is er intern verantwoordelijk? Is er tijd en
geld voor uitgetrokken? Is er bestuurlijk een portefeuillehouder voor
bijvoorbeeld democratische vernieuwing waar participatie een onderdeel van
is?
25       Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Bijlage 3: Uitgelicht: Jongerenparticipatie
De laatste jaren is er steeds meer aandacht gekomen voor het betrekken van      participatie in hun gemeente. Dit vraagt dus om nieuwe en creatieve
groepen die te weinig vertegenwoordigd zijn bij het maken van beleid. Ook       manieren om jongeren te betrekken bij lokaal beleid. Hieronder staat een
gemeenten doen hun best om in hun participatietrajecten voorbij de usual        aantal tips om jongeren op een betekenisvolle wijze te laten participeren. Ook
suspects te kijken. Een van de groepen die nog onvoldoende betrokken wordt      in de literatuurlijst staan verwijzingen naar een aantal nuttige documenten
bij besluitvormingsprocessen, zijn de jongeren. Deze bijlage gaat nader op      over jongerenparticipatie.
het betrekken van die groep in.
                                                                                Experimenteerparagraaf
Welke leeftijdsgroep je precies onder ‘jongeren’ laat vallen, kan door elke     In variant 2 van de Model Participatieverordening 2024 is een bepaling over
gemeente zelf bepaald worden, maar vaak wordt de leeftijdsgroep 12-25 jaar      een experimenteerprogramma opgenomen. Een experimenteerprogramma is
gehanteerd. Jongeren hebben vaak goede ideeën over wat er beter kan in hun      bedoeld om de gemeente uit te dagen om periodiek te experimenteren met
gemeente. Toch worden zij meestal nog onvoldoende meegenomen in                 nieuwe vormen van participatie. Een belangrijk bijproduct hiervan is dat de
participatietrajecten. Dit terwijl het volgens artikel 12 van het               gemeente hiermee ook kan sturen op specifieke doelgroepen. Zo kan de
Kinderrechtenverdrag een recht is voor kinderen en jongeren om hun mening       gemeente participatievormen inzetten die specifiek aansluiten bij jongeren of
te geven en gehoord te worden.                                                  andere lastig te bereiken doelgroepen. Denk aan praktisch opgeleide
                                                                                inwoners of inwoners met een migratieachtergrond. Ter inspiratie is in bijlage
Zoals hierboven kort is genoemd, kent participatie ook uitdagingen. Dat geldt   4 een lijst met vijftien participatievormen opgenomen.
zeker voor het betrekken van jongeren. Veel jongeren weten simpelweg niet
hoe ze kunnen participeren. Daarnaast zijn jongeren over het algemeen lastig    Aan de slag met jongerenparticipatie
te bereiken als doelgroep voor participatie. Dit komt doordat ze niet altijd op De nieuwe participatieverordening daagt gemeenten verder uit om na te
dezelfde plekken te vinden zijn als andere doelgroepen en op andere             denken over participatie; wat betekent participatie eigenlijk? Wanneer wordt
manieren geactiveerd worden om mee te doen. Bovendien is het belangrijk         participatie wel en niet ingezet? Dit geldt ook voor jongerenparticipatie. Het
om te erkennen dat ‘jongeren’ geen homogene groep vormen. Geen jongere          is daarom belangrijk om als gemeente goed te bekijken bij welke
is hetzelfde, en binnen deze doelgroep kunnen de behoeften, wensen en           beleidsonderwerpen je jongeren wil laten participeren.
belangen dan ook sterk verschillen.
                                                                                De participatieverordening vormt ook een kans om een breed draagvlak te
Gevaar is dat de overheid dit vaak interpreteert als onwil van jongeren om te   creëren binnen de gemeente en jongerenparticipatie op een duurzame
participeren. Terwijl een groot deel van de jongeren wel degelijk mee wil       manier te borgen in het gemeentelijke beleid. Bovendien is het cruciaal om
praten, denken en beslissen in hun gemeente (NJi 2024). Uit onderzoek van       richting jongeren duidelijk te zijn over wat zij kunnen verwachten van het
UNICEF (2022) blijkt dat 78% van de jongeren tussen 10 en 18 jaar een           participatieproces. De participatieverordening kan hierbij helpen.
mening wil geven over lokaal beleid, zeker als het gaat over onderwerpen die
zij belangrijk vinden, zoals sport, cultuur, onderwijs en speel- en
ontmoetingsplekken.
Bijna 60% van de jongeren weet echter niet welke mogelijkheden er zijn voor
26        Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Bijlage 4: Vijftien veelgebruikte participatievormen
De participatieverordening stimuleert gemeenten om het gesprek (opnieuw)        voor dat je als overheid de inwoners opzoekt. Een inloopbijeenkomst hoeft
aan te gaan over participatie en de lokale democratie. In variant 2 van de      niet altijd in het gemeentehuis plaats te vinden. Juist door een plek te kiezen
modelverordening wordt in artikel 7, tweede lid, onderdeel c gebruik gemaakt    die aansluit bij de inwoner, laat je als overheid zien dat je de betrokkenheid
van een participatieladder.                                                     van inwoners belangrijk vindt.
Er zijn ook participatieladders op andere beleidsterreinen. Bijvoorbeeld in het 2. Social media
kader van de participatiewet, die ladder meet de mate van participatie in de    Social media kan worden ingezet in verschillende fasen en bij verschillende
samenleving van een inwoner. De hier gebruikte participatieladder is een        vormen van participatie. Bij uitstek kan het gebruikt worden om inwoners te
hulpmiddel om verschillende niveaus van inwonersparticipatie te identificeren   informeren, bijvoorbeeld via een campagne op Instagram. Daarnaast kan het
en te organiseren, van laag naar hoog in termen van de mate van invloed die     als medium gebruikt worden om andere vormen van participatie te promoten,
inwoners hebben op besluitvormingsprocessen.                                    zoals een enquête. Daarbij is het gebruik van social media om inwoners te
                                                                                informeren over voorgenomen beleid een effectieve manier om jongeren te
Deze participatieladder geeft inzicht in de verdeling van invloed tussen        bereiken.
inwoners en de overheid. Er zijn ontzettend veel vormen van participatie, dit
maakt het soms lastig om als gemeente te weten waar te beginnen. Hieronder      3. Online workshop
staan daarom 15 veelgebruikte vormen van participatie, ingedeeld per trede      Een online workshop is een manier om inwoners op een interactieve manier
van de participatieladder. Dit betekent echter niet dat deze vormen             bekend te maken met het onderwerp dat ter discussie staat. Dit kan
uitsluitend bij één trede van de participatieladder horen. Zij kunnen ook bij   bijvoorbeeld door het organiseren van een onlinebijeenkomst, waarbij je de
een andere trede worden toegepast. Voor de totstandkoming van deze lijst        deelnemers verdeelt in subgroepen en met elkaar, door middel van een
zijn verschillende bronnen gebruikt, waaronder de Participatiewijzer van        interactieve werkvorm, meer leert over het onderwerp. Belangrijk bij het
ProDemos (2021).                                                                organiseren van een online workshop om inwoners te informeren over een
                                                                                beleidsproces, is dat inwoners er ook concreet iets aan hebben. Anders dan
Informeren                                                                      bij een inloopbijeenkomst waar alleen informatievoorziening plaatsvindt, biedt
Het informeren van inwoners kan worden gezien als de eerste trede van de        een online workshop de mogelijkheid om inwoners niet alleen te informeren
participatieladder. Hier heeft de inwoner geen invloed op de besluitvorming,    over een beleidsproces, maar ook om iets nieuws te leren over het onderwerp.
maar worden inwoners wel betrokken bij het beleidsproces. Dit door ze te
informeren over het voorgenomen beleid, de keuzes die voorliggen en de          Inspraak of raadplegen
implicaties van die keuzes. Bij het informeren van inwoners hebben de           De tweede trede van de participatieladder is inspraak. Dit houdt in dat
inwoners dus geen actieve rol in het beleidsproces.                             inwoners hun mening kunnen geven over het voorgenomen beleid. Wat er
                                                                                met deze meningen wordt gedaan, is aan het bevoegde bestuursorgaan.
1. Inloopbijeenkomst
Een inloopbijeenkomst is een laagdrempelige manier om inwoners van
informatie te voorzien over het beleid van de gemeente. Zorg er hierbij wel
27        Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>4. Inspraakbijeenkomst                                                        Adviseren
Een voor de hand liggende manier om vorm te geven aan inspraak is de          Bij adviseren worden inwoners actief betrokken bij het beleidsproces. Niet
inspraakbijeenkomst of ‘inspraakavond’. Vaak vindt er tijdens zulke           alleen geven inwoners hun mening over het onderwerp, maar het bevoegde
bijeenkomsten eerst een vorm van informatievoorziening plaats, waarna         bestuursorgaan neemt deze meningen en adviezen mee in het besluit. Deze
aanwezigen hun meningen kunnen geven, opmerkingen kunnen maken en             trede geeft de inwoner meer invloed dan alleen inspraak.
vragen kunnen stellen over het voorgenomen beleid. Een inspraakbijeenkomst
is een manier om input vanuit de samenleving te verzamelen.                   9. Adviesraad
                                                                              Adviesraden geven de gemeente gevraagd en ongevraagd advies over
5. Enquête                                                                    beleidsonderwerpen. Soms geven adviesraden alleen advies over nog vast te
Een enquête is een andere klassieke vorm van participatie. Het is een         stellen beleid, in andere gevallen geven zij advies in alle fasen van het
makkelijke manier om de standpunten van inwoners op te halen. Hierbij kan je  beleidsproces. Een adviesraad bestaat uit een groep inwoners die op
als overheid relatief makkelijk sturen op welke input je wilt ophalen. Ook is vrijwillige basis advies uitbrengt. Deze adviesraad is onafhankelijk van het
een enquête makkelijk op verschillende manieren te verspreiden, zowel         college en de gemeenteraad. Een bekend voorbeeld van een adviesraad is de
digitaal als analoog, en is deze vorm van participatie weinig tijdsintensief. jongerenraad.
6. Werkbezoek                                                                 10. Burgeraudit
Een andere, interactieve vorm van participatie is het organiseren van een     Inwoners kunnen ook betrokken worden bij het beleidsproces door middel
werkbezoek. Hiervoor kan het initiatief zowel bij de inwoners als bij de      van een burgeraudit. Dit houdt in dat inwoners een rol als ‘controleur’ van het
gemeente liggen. Tijdens een werkbezoek komt de gemeente langs bij een        beleid van de gemeente vervullen. Op deze manier wordt de kennis van de
groep inwoners of een organisatie en gaat zij, aan de hand van de ervaringen  samenleving ingezet om het gemeentelijk beleid te controleren. Zo krijgen
van inwoners, met hen in gesprek over het voorgenomen beleid.                 inwoners de kans zich uit te spreken over het beleid als ‘factcheckers’. Hierbij
                                                                              is het wel van belang dat er duidelijke afspraken gemaakt worden over de
7. Maatschappelijk initiatief                                                 vorm en de reikwijdte van deze controlefunctie van inwoners.
Maatschappelijk initiatief is een verzamelnaam voor verzoeken vanuit
inwoners voor ondersteuning door de gemeente. Hier kunnen dus ook             11. Focusgroepen
gevallen van het uitdaagrecht onder vallen. Belangrijk is dat het initiatief  Een andere manier om inwoners te betrekken is door middel van
vanuit inwoners komt en dat de gemeente een ondersteunende rol vervult. De    focusgroepen. Focusgroepen kunnen op verschillende manieren
mate van ondersteuning door de gemeente hangt sterk af van de aard en         ingericht worden, maar in essentie zijn dit kleine groepen (zo’n vijf tot
inhoud van het maatschappelijk initiatief.                                    tien personen) van inwoners die samen de gemeente adviseren op
                                                                              specifieke punten. De bedoeling van zo’n focusgroep is vaak dat hier
8. Inwonerforum of discussieforum                                             meer verdiepend in wordt gegaan op het beleidsvraagstuk. Soms wordt
Een inwonerforum is een digitaal platform waar inwoners met elkaar of met     een focusgroep gevormd uit een willekeurige selectie van inwoners,
de gemeente in gesprek kunnen gaan en vragen kunnen stellen over het          soms wordt hier specifiek geselecteerd op basis van bepaalde criteria.
beleid van de gemeente. Inwoners kunnen hier zelf opmerkingen of              Een focusgroep kan op zichzelf staan als participatievorm, maar het kan
suggesties aandragen, en anderen kunnen hier op reageren.                     ook goed dienen als voorzet of opvolging van een andere
                                                                              participatievorm. Zo kunnen focusgroepen worden ingezet om scherp te
                                                                              krijgen wat de gemeente een grotere groep inwoners wil vragen door
                                                                              middel van een enquête of kan het juist als opvolging worden ingezet
28        Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>van een eerder werkbezoek of inspraakbijeenkomst, om meer de diepte            15. Burgerbegrotingen
in te gaan.                                                                    Burgerbegrotingen zijn een participatievorm waarbij inwoners beslissen over
                                                                               een deel van het gemeentebudget. Hiervoor wordt eerst een aantal
12. Burgervisitatie                                                            budgettaire prioriteiten vastgelegd en daarna wordt er in een groep besloten
Bij een burgervisitatie beoordeelt een groep inwoners de gemeente op een       waar het budget aan wordt besteed. In sommige gevallen heeft dit een
aantal aspecten. Dit is bij uitstek geschikt ter beoordeling van het           adviserend karakter, maar vaak beslissen de inwoners wat er met het budget
functioneren van de gemeentelijke organisatie, de gemeenteraad of het          gebeurt. Het gaat dan dus niet om meebeslissen, maar om beslissen. Vaak
college. Deze participatievorm leent zich dus niet voor alle beleidsterreinen. stelt het bestuursorgaan wel vooraf kaders op.
Coproduceren                                                                   Zoals eerder benoemd is het belangrijk om te weten dat veel van deze
Coproduceren houdt in dat het bestuursorgaan en inwoners samen optrekken       vormen niet uitsluitend zijn in te zetten bij één trede van de ladder; de
bij het opstellen en uitwerken van een plan.                                   meeste van deze vormen kunnen bij verschillende maten van invloed ingezet
                                                                               worden. Ook kunnen sommige vormen goed gecombineerd worden met
Een andere vorm voor inwoners om de gemeente te adviseren, is het              elkaar. Zo versterken ze elkaar.
inwonerpanel. Een inwonerpanel bestaat vaak uit een relatief grote groep
inwoners (variërend van tientallen tot soms honderden inwoners) die een paar
keer per jaar bevraagd wordt over het beleid van de gemeente. Deze groep
wordt dus elke keer over een ander onderwerp gevraagd hun mening te
geven. Het is aan de gemeente wat er wordt gedaan met de uitkomsten, maar
als gemeente kan je ervoor kiezen een periodiek rapport te publiceren, waarin
staat wat er gedaan wordt met de uitkomsten van het inwonerpanel.
(Mee)beslissen
(Mee)beslissen is de laatste trede van de participatieladder. Hierbij maken
overheid en inwoner, net als bij coproduceren, samen een plan. Anders dan bij
coproduceren beslissen overheid en inwoner ook samen over wat er met dit
plan gebeurt.
14. Burgerberaad (of burgertop of burgerforum)
Een burgerberaad is een uitgebreid traject van inwonersraadpleging. Bij een
burgerberaad vindt de selectie van de inwoners die deelnemen plaats door
middel van een loting. Het is namelijk de bedoeling dat de groep inwoners
een goede afspiegeling is van de samenleving. Deze groep wordt goed
geïnformeerd over het onderwerp en gaat vervolgens met elkaar in gesprek.
Zij komen tot verschillende ideeën en aanbevelingen. Vaak stemmen zij over
de definitieve adviezen. Van tevoren is afgesproken wat de opdrachtgever
(de gemeente) doet met deze adviezen.
29        Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Vereniging van
Nederlandse Gemeenten
Nassaulaan 12
2514 JS Den Haag
+31 70 373 83 93
info@vng.nl
december 2024
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>