<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Aan de leden                                                            Datum
                                                                        19 december 2024
                                                                        Ons kenmerk
                                                                        U202400498
                                                                        Lbr.24/051
                                                                        Telefoon
                                                                        070 3738393
                                                                        Bijlage(n)
                                                                        2
Onderwerp
Model Participatieverordening 2024
Geachte leden van college en gemeenteraad,
In verband met de Wet versterking participatie op decentraal niveau moeten gemeenten hun
inspraakverordening vervangen door een participatieverordening. Gemeenten hebben hiervoor de
tijd tot 1 januari 2027. Om gemeenten hierin te ondersteunen biedt de VNG hierbij een Model
Participatieverordening inclusief toelichting en een implementatiehandleiding aan.
In deze ledenbrief informeren we u over de inhoud van de Wet versterking participatie op
decentraal niveau (hierna: de wet) en wat dit van gemeenten vraagt. Daarnaast gaan we in op de
totstandkoming van Model Participatieverordening, de twee varianten waaruit de verordening
bestaat en de verhouding met de Omgevingswet.
Inhoud Wet versterking participatie op decentraal niveau
De wet wijzigt artikel 150 van de Gemeentewet. Het doel is om de participatie van inwoners en
maatschappelijke partijen te bevorderen. De wetgever vindt het belangrijk dat inwoners invloed
kunnen uitoefenen op beslissingen die hen aangaan. Met hun ideeën en kennis kunnen zij ervoor
zorgen dat besluiten van de gemeente beter aansluiten bij hun behoeften. Participatie is onderdeel
van een sterke en levendige democratie. Tegen die achtergrond breidt de wet participatie verder uit.
Op dit moment zijn gemeenten verplicht, op grond van artikel 150 van de Gemeentewet, om een
inspraakverordening te hebben. In deze verordening is geregeld wanneer en op welke wijze
inwoners betrokken worden bij de voorbereiding van beleid. De wet wijzigt de Gemeentewet met
ingang van 1 januari 2025. Gemeenten moeten hun inspraakverordening vanaf dat moment binnen
twee jaar vervangen door een participatieverordening en inwoners niet alleen betrekken bij de
totstandkoming van beleid, maar ook bij de uitvoering en de evaluatie van beleid. Daarnaast
moeten gemeenten in de participatieverordening bepalen onder welke voorwaarden het
 Vereniging van Nederlandse Gemeenten
 Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag                                           vng.nl
 070 - 373 83 93 | info@vng.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>uitdaagrecht wordt toegepast. Het uitdaagrecht houdt in dat inwoners en maatschappelijke partijen
de gemeente vragen om de uitvoering van een gemeentelijke taak over te nemen.
Wat vraagt dit van gemeenten?
Gemeenten zijn vrij om te kiezen hoe zij de betrokkenheid van inwoners en het uitdaagrecht willen
uitwerken in hun verordening. Met bijgaande Model Participatieverordening biedt de VNG
gemeenten daar handvatten voor. Gemeenten die nog niet over een participatieverordening
beschikken kunnen dit model gebruiken om een eigen participatieverordening vast te stellen.
Gemeenten die al wel over een participatieverordening beschikken hoeven die, als de verordening
aan de wet voldoet, niet aan te passen. Zij kunnen de Model Participatieverordening eventueel wel
gebruiken om hun eigen verordening aan te vullen.
De VNG merkt op dat de invoering van een nieuwe participatieverordening wel iets van gemeenten
vraagt. De verordening moet passen bij de cultuur en werkwijze van de gemeente en de behoeften
van de inwoners. Om te komen tot een participatieverordening zal dus in de eerste plaats een
gesprek gevoerd moeten worden over wat de wensen en behoeften zijn, maar ook over welke
veranderingen dit met zich meebrengt. Bijvoorbeeld voor de ambtelijke capaciteit, maar ook voor de
houding en het gedrag. Dit gesprek zal zowel binnen de gemeentelijke organisatie (college, raad en
ambtenaren) als met de inwoners en maatschappelijke partijen moeten plaatsvinden. De Quick
Scan Lokale Democratie van de VNG kan hier behulpzaam bij zijn.
Als dat gesprek is gevoerd, zal een plan moeten worden gemaakt om de veranderingen door te
voeren, het daarvoor benodigde beleid vast te stellen en de invoering van de verordening voor te
bereiden. De participatieverordening vraagt een permanent andere inzet van de gemeente.
Uitgangspunt is dat inwoners veel meer betrokken worden bij alle fasen van het beleidsproces.
Gemeenten die al aan de slag zijn gegaan met de participatieverordening geven aan dat dit een
belangrijke cultuurverandering binnen de organisatie is. Pas als duidelijk is hoe die
cultuurverandering tot stand kan komen en hiervoor beleid is vastgesteld, kan een gemeente de
verordening vaststellen.
Totstandkoming Model Participatieverordening
Bij de totstandkoming van deze Model Participatieverordening zijn diverse partijen betrokken
geweest. Zo is met een aantal gemeenten gesproken die al ervaring hebben met een
participatieverordening. Raadsleden zijn betrokken om een goede invulling te kunnen geven aan de
rol van de raad in participatieprocessen. Deskundigen vanuit de wetenschap of vanuit
adviesbureaus hebben meegedacht en de rol en positie van bewoners en maatschappelijke partijen
is afgestemd en ingevuld met een vertegenwoordiging van de Vereniging LSA bewoners.
Twee varianten in de Model Participatieverordening
De Model Participatieverordening bestaat uit twee varianten. Variant één biedt een basis. Hier
wordt uitgewerkt hoe en wanneer inwoners betrokken worden bij de voorbereiding, uitvoering en
evaluatie van beleid. Ook het uitdaagrecht (onderdeel van de uitvoering van beleid) is hierin
uitgewerkt. Er zijn diverse keuzes opgenomen om zaken meer of minder gedetailleerd uit te
werken.
De tweede variant biedt mogelijkheden om ook doelen en uitgangspunten in de verordening op te
nemen. Verder gaat het in deze variant niet alleen om het uitdaagrecht, maar om
overheidsparticipatie in bredere zin. En wordt in deze variant invulling gegeven aan de
 Vereniging van Nederlandse Gemeenten                                                            2/4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>mogelijkheden die inwoners en maatschappelijke partijen krijgen om ondersteuning te vragen aan
de gemeente bij hun plannen voor de samenleving. Tot slot biedt ook deze variant diverse
keuzemogelijkheden. Zo kan een gemeente een experimenteerbepaling opnemen om met enige
regelmaat een nieuwe participatievorm toe te passen.
Een gemeente kan ervoor kiezen om nu een keuze te maken voor variant 1 en om participatie op
enkele beleidsterreinen in te zetten en dit geleidelijk uit te breiden op andere terreinen en andere
mogelijkheden (ontwikkelen richting variant 2).
Verhouding met de Omgevingswet
Het is aan gemeenten zelf om te bepalen of de participatieverordening ook betrekking heeft op de
instrumenten uit de Omgevingswet zoals de omgevingsvisie of het omgevingsplan. Als een
gemeente besluit de participatieverordening daarop van toepassing te verklaren, dan is het wel van
belang rekening te houden met de motiveringsplicht uit het Omgevingsbesluit. Op grond daarvan
moet een gemeente, bij het vaststellen of wijzigen van bijvoorbeeld een omgevingsvisie of
omgevingsplan, kenbaar maken hoe ze aan de participatieverordening uitvoering heeft gegeven.
Verder verdient opmerking dat een gemeente de participatieverordening niet op alle instrumenten
uit de Omgevingswet van toepassing kan verklaren. Bij het aanvragen van een
omgevingsvergunning moet een aanvrager wel kenbaar maken of participatie heeft plaatsgevonden
en zo ja, wat de resultaten daarvan waren, maar participatie is op grond van de Omgevingswet niet
verplicht voor binnenplanse omgevingsplanactiviteiten: de aanvrager dient enkel aan te geven of hij
heeft geparticipeerd. Voor buitenplanse omgevingsplanactiviteiten geldt wel dat de gemeenteraad
participatie kan verplichten maar de participatie zelf is vormvrij. Het is dus aan de aanvrager om
hier invulling aan te geven.
Bijlagen
Deze ledenbrief bevat twee bijlagen:
Bijlage 1 – Model Participatieverordening 2024 met algemene en artikelsgewijze toelichting.
Bijlage 2 – Implementatiehandleiding bij de Model Participatieverordening 2024. Dit is een nadere
toelichting van de te maken keuzes en instructies voor de toepassing van de verordening.
Meer informatie
Op de VNG website Lokale Democratie (lokale-democratie.nl) is informatie te vinden over
participatie en uitdaagrecht. Naast informatie over gemeenten die al een participatieverordening
hebben vastgesteld (aan de hand van een kaart van Nederland) is daar ook informatie over de in
deze brief genoemde Quick Scan Lokale Democratie te vinden.
Vragen?
Neem contact op via info@vng.nl. De informatie uit deze ledenbrief wordt ook geplaatst op de
website van de VNG. De modelverordening zal opgenomen worden in de Kennisbank Decentrale
Regelgeving van Sdu.
 Vereniging van Nederlandse Gemeenten                                                                3/4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Met vriendelijke groet,
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
mr L.K. Geluk
Algemeen directeur
Vereniging van Nederlandse Gemeenten 4/4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>