<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Overijssel voor en met elkaar!

Omgevingsvisie - Provincie Overijssel
Ontwerp
22 april 2025




1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Colofon

Dit document is opgesteld door de provincie Overijssel.

Datum: 22 april 2025

Inlichtingen bij: nieuweomgevingsvisie@overijssel.nl

Adres- en contactgegevens Provincie Overijssel:
Luttenbergstraat 2
Postbus 10078
8000 GB Zwolle
Telefoon 038 499 88 99
Fax 038 425 48 88
https://www.overijssel.nl
postbus@overijssel.nl

Disclaimer:
Deze versie van de Omgevingsvisie bieden wij conform de
Omgevingswet elektronisch (digitaal) aan op Regels op de kaart -
Omgevingswet - Regels op de kaart - Omgevingsloket (overheid.nl).
Tevens is een te downloaden pdf versie beschikbaar op onze provinciale
website Op weg naar een nieuwe Omgevingsvisie - Provincie Overijssel.
Bij verschillen tussen de pdf versie en de digitale versie op Regels op
de Kaart, geldt de digitale versie.




2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Voorwoord

Voor u ligt ‘Overijssel voor en met elkaar!’: de nieuwe Omgevingsvisie    Tijdens het opstellen van deze Omgevingsvisie hebben we met onze
van de Provincie Overijssel. De ruimte in Overijssel is schaars. Hoe en   inwoners, ondernemers, medeoverheden en partners gesproken over
waar maken we de keuzes als het gaat om klimaat, energie, natuur,         de toekomst van Overijssel. Gezamenlijk is gekeken wat er nodig is en
landbouw, woningbouw, economie en mobiliteit? We beschrijven op           wat we zouden willen in onze provincie.
hoofdlijnen welke ontwikkelingen we graag waar zien en hoe we dit in
overleg met onze inwoners, ondernemers, medeoverheden en partners         Ook voor de komende jaren hebben we in Overijssel forse uitdagingen.
voor elkaar willen krijgen. Daarmee willen we ruimtelijk, economisch en   Daar willen we in goed overleg met gemeenten, regio’s, het Rijk en de
sociaal-maatschappelijk richting geven en zetten we een toekomstbeeld     waterschappen aan werken. Als één overheid in en met de
neer van het Overijssel in 2035, met een doorkijk naar 2050.              samenleving. Zo geven we samen vorm aan de toekomst en zorgen we
                                                                          dat Overijssel in 2050 nog altijd de mooiste provincie van Nederland is.
Een rijke diversiteit aan landschappen, van het coulisselandschap van
Twente tot aan de waterrijke Kop van Overijssel, een ijzersterke
economie door het kenmerkende Overijsselse ondernemerschap, sterke        Gedeputeerde Liesbeth Grijsen
steden en hechte dorpen waar je graag wilt wonen en een prachtig en
leefbaar platteland. Je kunt niet anders concluderen dan: Overijssel is
de mooiste provincie van Nederland. En dat willen we zo houden.




3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>De Omgevingsvisie van Jarno Bremmer en Jan Paul ten
Berge
De leefomgeving                                                           voorbeelden die Jan Paul al noemde, vind ik het heel belangrijk dat er
‘We waren al een tijdje op zoek naar een groener plekje buiten de         bijvoorbeeld ook een goede bibliotheek, een poppodium en een
drukte van de stad, toen we de mogelijkheid kregen om dit tiny house      museum in de buurt is. Dergelijke culturele faciliteiten vergroten mijn
aan de rand van Deventer te huren.’ Aan het woord is diskjockey Jarno     woongeluk.’
Bremmer (48 jaar). Zijn huisje van 35 m2 maakt deel uit van de Tuinen
van Zandweerd, het project van woningcorporatie Rentree dat in totaal
uit 8 tiny houses en een gemeenschapsgebouw bestaat. ‘Mijn vriendin,
zoontje en ik wonen hier pas een half jaar, maar we zijn absoluut
enthousiast. We wilden graag kleiner wonen, ontspullen en wat
bewuster leven. Dat is precies wat we hier nu doen. Samen met de
andere bewoners vormen we een gemeenschap die naar elkaar omkijkt
en duurzame initiatieven ontplooit. En we wonen middenin het groen.
Ik wil hier nu al niet meer weg.’

Focus op goede faciliteiten
Ook politieagent Jan Paul ten Berge is heel tevreden met het huis waar
hij sinds 2018 samen met zijn vrouw en twee kinderen woont:
‘Hiervoor woonden we in een Vinex-wijk in Zwolle, maar eerlijk gezegd
voelde dat helemaal niet goed. Die drukte en al die hoogbouw. Mijn
vrouw en ik komen allebei uit een dorp. Toen we kinderen kregen,
besloten we opnieuw in een dorp te gaan wonen.’ Hoewel Jan Paul in
Heino is geboren, valt zijn keuze uiteindelijk op een twee-onder-een-     Afbeelding: Foto van Jarno Bremmer met zijn gezin
kapwoning in Raalte-Noord. ‘Dat heeft te maken met het feit dat de
vraagprijs voor de beschikbare woningen in Heino zwaar werd               Bijdragen aan het klimaat en de energietransitie
overboden, als zo’n woning niet al onderhands was verkocht. Daarom        Als Jarno en Jan Paul vanuit hun persoonlijke leefomgeving kijken naar
zijn we in Raalte-Noord gaan kijken. De wijk waar we nu wonen is ruim     de grootste uitdagingen waar de samenleving voor staat, komen enkele
opgezet en groen en alle faciliteiten, zoals de basisschool, de           opgaven duidelijk naar voren. De klimaatverandering en de
sportclubs, het bos en de supermarkt, zijn vlakbij. Na vijf jaar kan ik   energietransitie bijvoorbeeld. Jarno: ‘In de zoektocht naar een groene
zeggen dat dit huis echt ons thuis is geworden.’ Net als Jan Paul is      wereld draag ik bij waar ik kan. Zo scheiden we ons afval en
Jarno blij met de faciliteiten in de buurt van zijn huis. ‘Naast de



4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>verzamelen we als woongemeenschap de compost in de tuintjes. Ons           Het fossiele brandstofprobleem
tiny house is gasloos en energiezuinig en er liggen vier zonnepanelen      Ook Jan Paul en zijn gezin dragen op hun manier bij aan een meer
op ons dak die best veel energie opleveren. Daarnaast liggen er            duurzame wereld, zo vertelt hij. ‘Net als Jarno scheiden wij ons afval,
zonnepanelen op het dak van de gemeenschappelijke ruimte, waarmee          we hebben dertien zonnepanelen en twee WTW (warmteterugwinning)-
we energie opwekken voor de wasmachines en drogers van de                  systemen op ons dak liggen, we eten zoveel mogelijk biologisch en we
bewoners die daar staan. Aan de andere kant heb ik wel een                 pakken regelmatig de fiets. Vooralsnog hebben we twee auto’s, maar
camperbusje waarmee ik het land doorkruis om als diskjockey naar           we zitten eraan te denken de kleine auto de deur uit te doen en
optredens te rijden. Ik schaam me voor de rookpluim als ik ’s ochtends     daarvoor in de plaats een elektrische fiets te kopen waarmee je
de dieselmotor start. Natuurlijk zou ik graag overstappen naar een         maximaal 45 kilometer per uur kunt rijden. Maar als ik bijvoorbeeld kijk
elektrisch aangedreven camper, maar helaas beschik ik niet over de         naar het productieproces van elektrische voertuigen, de stroom die
benodigde financiële ruimte. Het zou super zijn als de overheid dit gaat   nodig is voor het opladen en de afvoer van uitgerangeerde auto’s en
stimuleren, maar ik snap ook dat dit heel veel geld kost.’                 fietsen, dan twijfel ik eerlijk gezegd of elektrisch rijden echt de meest
                                                                           duurzame oplossing is voor het fossiele brandstofprobleem. Ook omdat
                                                                           de moderne benzine- en dieselauto’s al lang niet meer zo vervuilend
                                                                           zijn. Wat ik wel heel goed vind, is dat met de opgewekte restwarmte uit
                                                                           de rioolzuivering in Raalte het zwembad Het Tijenraan wordt
                                                                           opgewarmd. Dergelijke initiatieven in onze gemeente juich ik van harte
                                                                           toe.’ Jarno is het met Jan Paul eens. ‘Vlakbij de Tuinen van Zandweerd
                                                                           ligt een waterzuiveringsgebied. Met de warmte die vrijkomt bij het
                                                                           zuiveren van het water, wordt de wijk Groeneweerd verwarmd. Dat
                                                                           vind ik een prachtig initiatief.’

                                                                           Mobiliteit en bereikbaarheid
                                                                           Aangezien Jan Paul als politieagent in Zwolle werkt en Jarno als
                                                                           diskjockey in heel Nederland optreedt, zijn beide heren afhankelijk van
                                                                           het wegennetwerk in Overijssel. De mening over de staat van dit
                                                                           netwerk is een beetje dubbel, zo legt Jan Paul uit. ‘Aan de ene kant
                                                                           denk ik dat we het in Overijssel heel goed voor elkaar hebben. Buiten
                                                                           de spits heb je vaak nergens last van. Maar als ik na mijn vroege dienst
                                                                           rond 15.00 uur uit Zwolle naar Raalte rijd, mijd ik de N35 en neem ik
                                                                           altijd een route binnendoor. Want bij kruispunt Bos in Raalte staat het
Afbeelding: Foto van Jan Paul ten Berge
                                                                           rond die tijd helemaal vast.’ Jarno herkent dit probleem. ‘Zoals gezegd
                                                                           heb ik een groene insteek, maar wat mij betreft mag de N35 helemaal
                                                                           dubbelbaans worden, zodat het verkeer lekker doorloopt.’ Voor zowel
                                                                           Jan Paul als Jarno vormt de trein niet echt een aantrekkelijk alternatief.
                                                                           Zo moest Jarno onlangs ruim 37 euro betalen voor een retourtje



5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Deventer-Utrecht. ‘Dat vind ik echt heel veel geld.’ Jan Paul is het met       Natuurlijk is het belangrijk dat we met het oog op de grote opgaven
Jarno eens. ‘Voor dat geld kan je met de auto heen en weer rijden. Kijk        stappen blijven zetten, maar we moeten niet doorslaan. Als ik
je naar de prijs van een treinkaartje, dan begint reizen met de trein zo       bijvoorbeeld kijk hoe de boeren jarenlang zijn gepusht om te groeien
langzamerhand echt iets voor de elite te worden. En dat lijkt me niet de       en nu ineens moeten inkrimpen, dan begrijp ik dat ze hun hakken in
bedoeling.’                                                                    het zand zetten.’ Jarno knikt instemmend. ‘Deventer heeft nieuwe
                                                                               plannen voor hoogbouw, waarbij de flats negen verdiepingen tellen.
Verbeterpunten voor de toekomst                                                Maar eigenlijk wil geen enkele Deventenaar dit. Daar moet je als
Vanzelfsprekend willen Jarno en Jan Paul ook in de toekomst fijn wonen         gemeente wel rekening mee houden.’ Jan Paul besluit deze dialoog met
en werken. Maar wat hen betreft hoeft Nederland op het gebied van              een goede raad. ‘Als overheid moet je mensen de kans en de tijd geven
bijvoorbeeld het stikstofprobleem niet altijd het beste jongetje van de        om veranderingen door te voeren. Volgens mij speelt communicatie
klas te zijn. Jan Paul legt uit: ‘Het lijkt wel of wij als Nederlanders soms   daarbij een heel belangrijke rol. Als je daar wat meer aandacht aan
niet inzien hoe goed we het hebben en hoe goed we het doen.                    besteedt, krijg je de inwoners sneller mee en zorg je ervoor dat we met
                                                                               z’n allen nog gelukkiger worden.’




6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Samenvatting




7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Voor u ligt de Omgevingsvisie ‘Overijssel voor en met elkaar!’. Hierin     in deze samenvatting). We zetten hierbij in op zuinig, zorgvuldig en
beschrijven we waar we in Overijssel naar toe willen voor de               meervoudig ruimtegebruik.
middellange en lange termijn (2035-2050) en hoe we daar, in overleg
met medeoverheden, partners, ondernemers en inwoners, willen               Tegelijkertijd willen we oog houden voor het bestaande, dat wat er al
komen. Deze Omgevingsvisie biedt doelen, kaders en houvast voor hoe        is, dat wat ons bindt. Zoals de levendige steden en mooie dorpen, met
we omgaan met de opgaven waar wij als provincie voor staan. Deze           een variatie aan woon-, werk- en leefmilieus, musea van betekenis,
Omgevingsvisie biedt richting voor ons als provincie én voor               een rijk cultureel erfgoed, grote sportevenementen en bruisende
medeoverheden, partners, ondernemers en inwoners.                          festivals. Een rijk aanbod vanuit onze mkb-sector met veel
                                                                           familiebedrijven en een sterke economische sector op het gebied van
Wij hebben onze medeoverheden, partners, ondernemers en inwoners           technologie, agro en food, bouw, zorg en vrijetijdseconomie. En onze
betrokken bij het opstellen van deze Omgevingsvisie. In bijlage 5          leefomgeving met uitgestrekte en mooie landschappen, waardevolle
‘Totstandkoming en participatie’ staat hoe we dat hebben gedaan.           natuur, landgoederen, hechte gemeenschappen en boeren en andere
                                                                           ondernemers die er hun bedrijf hebben.
Er moet nogal wat gebeuren in Overijssel. Denk aan nieuwe woningen,
klimaatverandering, schoner water en een gezondere bodem, de               We mogen trots zijn op het vele moois dat onze provincie te bieden
energietransitie, de mobiliteitstransitie, behoud van bestaande            heeft. Onze inwoners en ondernemers voelen zich hier thuis. Ze voelen
infrastructuurnetwerken, ruimte voor defensie, behoud van voldoende        zich verbonden met de plek waar ze wonen, daar delen ze een
ruimte voor landbouw, de toekomst en leefbaarheid van onze groene          gezamenlijke identiteit, zoals streektaal en tradities. Het noaberschap
omgeving en bebouwde gebied, en het stoppen van de achteruitgang           en samen de schouders er onder zetten, zit in ons DNA.
van de kwaliteit van de natuur en biodiversiteit. Ook op economisch
gebied zijn de opgaven groot: denk aan ruimte voor bedrijven,              De variatie in mensen, landschappen, steden en dorpen is één van de
digitalisering, verduurzaming, meer hergebruik van materialen en het       sterke punten van onze provincie. Dit betekent ook dat de opgaven én
vinden van geschikt en voldoende personeel.                                oplossingen per gebied verschillen. Voor de gebieden Salland,
                                                                           Noordwest Overijssel, Vechtdal en Twente is dit verhaal verder
Onze visie op al het moois van Overijssel                                  uitgewerkt in gebiedseigen perspectieven.
Overijssel is een mooie provincie. Prettig om in te wonen, te werken, te
leven en te recreëren. En dat willen we graag zo houden, versterken en     Doelgericht, integraal en bestaand- en nieuw beleid
verder ontwikkelen.                                                        In onze Omgevingsvisie staan de doelen voor ons centraal. In overleg
                                                                           met medeoverheden, partners, ondernemers en inwoners in gebieden
In een notendop is onze visie dat we onze inwoners en ondernemers          werken we uit hoe we die doelen kunnen bereiken. Veel opgaven
een aantrekkelijke, prettige, gezonde en veilige woon-, werk- en           hebben tenslotte effect op onze directe omgeving. We willen dat zij
leefomgeving willen bieden. Zodat dit bijdraagt aan hun brede              goed betrokken worden bij de uitwerking en uitvoering van deze
welvaart. In deze leefomgeving willen we ruimte bieden voor de             opgaven. Daarvoor is het belangrijk om de doelen helder te maken:
belangrijke opgaven op het gebied van klimaat en energie,                  waar moet aan worden voldaan? En wat willen we bereiken?
verstedelijking en mobiliteit en landbouw en natuur (zie ook verderop




8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>In hoofdstuk 2 hebben we onze visie voor Overijssel beschreven. In       dan een thematische opgave. En er moet worden afgewogen hoe de
hoofdstuk 6 is dit nader uitgewerkt in ambities, doelen en opgaven en    oplossingen bijdragen aan de brede welvaart. In de Redeneerlijn komen
strekking van beleid. Dit bestaat uit zowel nieuw als bestaand beleid.   deze aspecten terug om zo een brede afweging en prioritering te laten
We hebben als provincie al vele jaren een Omgevingsvisie met             plaatsvinden.
ruimtelijk beleid. In deze Omgevingsvisie hebben we alle thema’s met
bijbehorende opgaven en doelen in samenhang en in relatie tot het
bestaande beleid bekeken.

Met als resultaat een Omgevingsvisie die richting geeft. En die ruimte
biedt voor integrale afwegingen en nadere uitwerking in bijvoorbeeld
beleids- en/of uitvoeringsprogramma’s, gebiedsprocessen, projecten of
initiatieven. Dit betekent dat in de loop van de tijd meer en meer
duidelijkheid zal ontstaan over de uitvoering.

Combineren, kiezen, afwegen en prioriteren

Combineren:
Alle opgaven een plek geven in de beperkte ruimte die er in onze
provincie is, gaat niet. Daarom zetten we in op combineren. Dat wil
zeggen: zuinig, zorgvuldig en meervoudig ruimtegebruik en
samenhangende oplossingen. Wij geloven dat opgaven elkaar kunnen
versterken.

Kiezen:
Omdat niet alles overal (meer) kan, is het nodig om keuzes te maken.
Deze Omgevingsvisie biedt houvast bij het maken van keuzes. Kiezen
doen we met vier Leidende Principes:
•   Duurzaam omgaan met onze ruimte en voorraden.
•   Water en bodem sturend maken in onze ruimtelijke inrichting.
•   We zetten in op krachtige DSS-regio’s (Dagelijkse Stedelijke
    Systemen).                                                           Afbeelding: De vier Leidende Principes
•   Voortbouwen op onze bestaande sterke netwerken.

Afwegen en prioriteren:
Bij het maken van keuzes en prioritering is het belangrijk dat er
integrale afwegingen gemaakt worden. Er moet verder gekeken worden



9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Niet alles kan altijd en overal.
Om keuzes te maken en te bepalen welke van die keuzes voorrang
moeten krijgen hebben we een Redeneerlijn opgesteld. Bij het
uitwerken van opgaven en het stellen van doelen stellen we daarvoor
steeds drie vragen: Of? Waar? Hoe?
•   Bij de OF vraag gaat het om een duiding van de opgave of het
    initiatief: wat is de opgave / het initiatief, wat is het
    maatschappelijke belang, aan welke doelen en opgaven draagt het
    (nog meer) bij, hoe past het binnen deze Omgevingsvisie, etc.
•   Bij de WAAR vraag gaat het om een onderbouwde locatiekeuze.
    Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de Leidende Principes en de
    Redeneerlijn uit deze Omgevingsvisie. De Redeneerlijn is een
    leidraad die duidelijk maakt hoe wij prioriteren, wegen en ruimte
    laten voor lokale eigen bestuurlijke afwegingen. Het is daarmee
    een hulpmiddel om binnen de kaders van de Omgevingsvisie een
    afweging of prioritering te maken of om te kunnen reageren op een
    initiatief tot functieverandering.
•   Bij de HOE vraag gaat het om een omschrijving van het doorlopen
    proces en de participatie, zoals beschreven in onze participatievisie
    en -werkwijze. Daarnaast vragen we een omschrijving van hoe het
    initiatief bijdraagt aan de brede welvaart met behulp van de Rode
    Draden. Met de Rode Draden zorgen we ervoor dat bij het maken
    van keuzes oog is voor het zorgvuldig afwegen van alle belangen
    op het gebied van brede welvaart. Dus ook economische, sociaal-
    maatschappelijke en duurzame belangen. De Rode Draden
    ruimtelijke kwaliteit, sociale kwaliteit, gezondheid en duurzaamheid
                                                                            Afbeelding: Redeneerlijn voor het maken van locatiekeuzes
    geven houvast en maken onderdeel uit van ons ruimtelijk beleid.
    Voor de economische kant van brede welvaart hebben we
    economisch beleid. Dit is op hoofdlijnen opgenomen in deze
    Omgevingsvisie in hoofdstuk 6.




10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Onze visie en beleid op het gebied van de grote opgaven klimaat           de Dagelijkse Stedelijke Systemen centraal in onze aanpak, dat doen
en energie, verstedelijking en mobiliteit en landbouw en natuur           we onder andere in verstedelijkingstrategieën. We willen onze ruimte
                                                                          zuinig, zorgvuldig en meervoudig gebruiken. We kijken daarvoor in
Klimaat en energie                                                        eerste instantie naar het benutten van bestaand bebouwd gebied.
Op het gebied van klimaat en energie maken wij keuzes over het            Uitbreiding is onder voorwaarden mogelijk. Het draait hierbij om een
tegengaan en omgaan met klimaatverandering. Bij de inrichting van         balans tussen het bebouwde gebied en de groene omgeving. We zetten
het bebouwde gebied en de groene omgeving is het uitgangspunt dat         in op geconcentreerde groei van steden én van de goed bereikbare
het gebied om kan gaan met toenemende weersextremen. Zo                   middelgrote kernen en de dorpen. Bouwen voor de (boven)regionale
vergroten we onze klimaatrobuustheid. Dit pakt in de gebiedstypen die     behoefte vindt in hoofdzaak plaats in de grote steden. Daarnaast kan
voorkomen in Overijssel op verschillende manieren uit. Voor het           iedere kern bouwen voor de eigen behoefte. We maken hierover
tegengaan van klimaatverandering zetten we in op het zuiniger en          regionale afspraken. Nabijheid en bereikbaarheid gaan wat ons betreft
zorgvuldiger omgaan met energie, grondstoffen en natuurlijke              vóór mobiliteit, waarbij verkeersveiligheid een randvoorwaarde is.
hulpbronnen. Ook willen we de uitstoot van broeikasgassen beperken
door meer duurzame energie op te wekken, de mobiliteitstransitie en       We willen compacte aantrekkelijke steden en dorpen met de groene
meer koolstof vast te leggen via het gebruik van natuur- en               omgeving dichtbij. Zodat mensen snel kunnen genieten van rust en
landbouwgrond. Voor het omgaan met klimaatverandering willen we           ruimte. De randen van de steden en dorpen worden ingericht als poort,
komen tot regionale water- en bodemsystemen die robuust,                  een natuurlijke schakel tussen het bebouwde gebied en de groene
veerkrachtig, klimaatbestendig, gezond en veilig zijn. Dit vraagt zowel   omgeving. De randen zijn geschikt voor meerdere functies, waarbij
iets in de groene omgeving als binnen bebouwd gebied. Wij kijken ook      moet worden voorkomen dat er verrommeling ontstaat of een te grote
naar stroomgebieden en maken onderscheid in gebieden met                  verdichting.
verschillende doelen en opgaven. In veenweidegebieden vraagt dit iets
anders dan op zandgronden of in de gebieden rondom de IJssel, Vecht       Landbouw en natuur
en Delta.                                                                 De landbouw in onze provincie zorgt voor voedselzekerheid, is
                                                                          economisch en sociaal van groot belang en tekent ons mooie en groene
Verstedelijking en mobiliteit                                             landschap. Er is echter veel onzekerheid over het toekomstperspectief
Er blijft onverminderd vraag naar ruimte voor wonen en werken.            van de landbouw. Het is nodig dat een passende balans wordt
Daarbij horen ook voorzieningen, vervoer, ontspanning, energie, groen     gevonden tussen de draagkracht van de fysieke leefomgeving en
en biodiversiteit, cultureel erfgoed en klimaat. Al die verschillende     voldoende verdienvermogen voor de sector. In deze Omgevingsvisie
behoeften en opgaven pakken we niet los van elkaar, maar in               geven wij hiervoor op hoofdlijnen richting en een eerste strekking voor
samenhang op. In onze provincie zien we drie stedelijke netwerken, de     beleid.
‘Dagelijkse Stedelijke Systemen’ (DSS): Twente, Stedendriehoek en
Zwolle. Dit zijn samenhangende gebieden van steden en omliggende          Nadere uitwerking vindt plaats in onder meer de landbouwvisie,
kernen waarin mensen dagelijks bewegen tussen wonen, werken en            beleids- of uitvoeringsprogramma’s, gebiedsprocessen en/of projecten
leven. Zwolle, Almelo, Hengelo, Enschede en Deventer zijn belangrijke     of initiatieven. Met medeoverheden, partners, ondernemers en
centrale motoren hierin, maar juist het samenspel met de omliggende       inwoners kijken wij hoe we invulling kunnen geven aan doelen voor
kernen maakt het DSS tot een eigen functionerend systeem. We zetten       natuur, water en klimaat. De opgaven in de groene omgeving leiden



11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>ook tot een sector- en gebiedsspecifiek ontwikkelperspectief voor de       We werken aan het verbeteren van de kwaliteit van de natuur, water
landbouw, waarbij de fysieke condities en de opgaven ter plaatse           en biodiversiteit zowel binnen als buiten de natuurgebieden. Binnen de
leidend zijn. Zo kan de grondgebonden landbouw in gebieden met             natuurgebieden realiseren we goede ruimtelijke en milieucondities voor
relatief grote gebiedsspecifieke opgaven verbreed en meer                  natuur, planten en dieren binnen de natuurgebieden zelf. Buiten de
toekomstgericht worden en zetten we in op het realiseren van meer          natuurgebieden realiseren we dat in de omgeving van natuurgebieden,
verwevenheid tussen landbouw en natuur.                                    in de groene omgeving en binnen het bebouwde gebied. Daarnaast
                                                                           werken we buiten de natuurgebieden aan het realiseren van een
We onderscheiden landbouwgebieden met generieke opgaven en                 netwerk van groene en blauwe verbindingen tussen de natuurgebieden
kansen en landbouwgebieden met gebiedsspecifieke opgaven en                en stimuleren we basiskwaliteit natuur in gebieden waar andere
kansen. Deze indeling is gebaseerd op de lokale omstandigheden, die        functies dan natuur leidend zijn.
wij samen met de Wageningen Universiteit (WUR) in beeld hebben
gebracht. Daarbij kun je denken aan het water- en bodemsysteem,            Visiekaart
maar ook aan de aanwezigheid van drinkwaterwinningen of Natura             Op onze visiekaart, die op de volgende pagina is weergegeven, is onze
2000 gebieden. Door rekening te houden met deze omstandigheden,            visie en ons beleid verbeeld. De visiekaart geeft een overzicht van de
kan de landbouw beter inspelen op de gebiedsspecifieke kansen en           ruimtelijke thema’s die belangrijk zijn in de verschillende delen van
opgaven. In de landbouwgebieden met generieke opgaven en kansen            onze provincie. Het is een optelsom van de afzonderlijke thema’s en
zetten we in op het beschermen van de ruimte voor de landbouw. In de       maakt inzichtelijk hoe deze elkaar raken en aanvullen. Dit geeft een
landbouwgebieden met gebiedsspecifieke opgaven en kansen zien we           richtinggevend totaalbeeld over de ontwikkeling van onze provincie die
naast voedselproductie, ook kansen voor maatschappelijke diensten op       wij voor ogen hebben. Op de kaart staan onder andere de verschillende
het gebied van natuur, water en klimaat. En combinaties met andere         thema’s: gebiedstypen, energie, natuur, landbouw, verstedelijking en
functies zoals bijvoorbeeld recreatie en zorg voor het verbreden van het   mobiliteit.
bedrijfsmodel. Voorwaarde voor het kunnen benutten van deze kansen
en combinaties is de beschikbaarheid van voldoende financiële              Aan de slag
middelen. We zetten ons richting het Rijk en Europa dan ook in voor        Met deze Omgevingsvisie als kader zoeken we in overleg met
noodzakelijke structurele financiering voor bijvoorbeeld langjarige        medeoverheden, partners, ondernemers en inwoners in de uitvoering
ecosysteemdiensten, agrarisch natuurbeheer en efficiënt ruimte- en         oplossingen in bijvoorbeeld beleids- en/of uitvoeringsprogramma’s,
doelbereik.                                                                gebiedsprocessen en/of met initiatieven en projecten. Dit doen we
                                                                           samenhangend en gebiedsgericht, passend bij het noaberschap in
                                                                           Overijssel.




12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Afbeelding: Visiekaart voor Overijssel




13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>De Omgevingsvisie van Aniek Olsman en Oscar Schippers
De leefomgeving                                                             op mijzelf gaan wonen. Dat kan ik hier zelfstandig, omdat ik indien
‘Ik was anderhalf jaar oud toen ik een epilepsieaanval kreeg die vier       nodig hulp krijg. De zorgmedewerkers helpen mij bijvoorbeeld bij het
dagen duurde. Ik lag zwetend en schokkend in bed en had 42 koorts.          uit bed komen en naar bed gaan en bij het douchen. Verder heb ik
Hoewel de dokter mij daarna maar weinig kans gaf, heb ik het toch           gewoon een eigen woonkamer en keuken, een slaapkamer, een eigen
overleefd. Sindsdien ben ik half verlamd en zit ik in een rolstoel, maar    badkamer met douche en toilet en ik geniet van het mooie uitzicht. In
dat heeft geen invloed op mijn humeur. Ik lach elke dag en haal graag       dit complex wonen in totaal 22 mensen en ik ben bevriend met een
geintjes uit. Hoe gekker de grap, hoe mooier ik het vind’, aldus Aniek      aantal van hen. We komen bij elkaar op bezoek, halen een grap uit en
Olsman (30 jaar) uit Vroomshoop. Natuurlijk baalt ze er wel eens van        meestal eten we samen. Want we zijn gek op gezelligheid.’
dat ze niet zonder haar rolstoel kan, maar Aniek vindt zichzelf niet
zielig. Integendeel. ‘Als ik mijn leven een cijfer tussen de 1 en 10 moet
geven, kies ik voor een 10+. Gewoon omdat ik altijd lekker in mijn vel
zit én omdat ik een heel fijn appartement heb hier in Vroomshoop.’

Verplaatsen per fiets
Net als Aniek is Oscar Schippers (15 jaar) best tevreden met zijn
leefomgeving. De 4-vwo-leerling woont bij zijn ouders thuis in Almelo
en hij heeft het geluk dat de openbare scholengemeenschap Het
Erasmus op slechts vier minuten lopen ligt. ‘De middagpauze duurt een
half uur en dat biedt me net genoeg tijd om naar huis te lopen, een
lekkere kop koffie te zeten en te drinken en weer op tijd op school te
zijn voor het volgende lesuur. Dat kunnen niet veel klasgenoten mij
nazeggen.’ In zijn vrije tijd is Oscar druk met huiswerk en korfbal en in
het voor- en zomerseizoen heeft hij een bijbaantje bij IJscotheek Van
Olffen in het centrum van de stad. ‘Ik kan alle plekken makkelijk met
de fiets bereiken. Dat is het voordeel van Almelo, want qua omvang is       Afbeelding: Foto van Aniek Olsman

het geen stad als Amsterdam, maar eerder een groot dorp.’
                                                                            Bereikbaarheid en vermaak
Zelfstandig wonen                                                           Ook Oscar brengt graag tijd door met zijn vrienden. Ze zitten vaak in
Aniek woont sinds 2014 in Spoor 12, een woonlocatie voor                    de schuur van zijn ouders, waar ze kunnen snookeren en darten.
(jong)volwassenen met een lichte tot matige verstandelijke en/of            ‘Natuurlijk willen we ook weleens de stad in, maar helaas biedt het
lichamelijke beperking. ‘Toen mijn vier oudere broers, mijn oudere zus      uitgaanscentrum in Almelo eigenlijk geen gelegenheden voor jongeren
én mijn jongere broer het huis van mijn ouders verlieten, wilde ik ook      van mijn leeftijd. Voor de meeste cafés moet je achttien jaar of ouder



14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>zijn. Discotheek Lucky in Rijssen organiseert weleens een Teenageparty     werk ik vier dagen per week in de winkel van arbeidscentrum De
voor jongeren vanaf 12 jaar, maar dat is wel een heel eind om te           Vlinder in Ommen, waar ik achter de kassa zit en gastvrouw ben’.
fietsen. Daarom ga ik soms met vrienden per trein naar Amsterdam,
Groningen of Utrecht om een concert te zien of de stad te verkennen.       Teruggaan naar Almelo
Als we de laatste trein nemen, komen we rond 01.00 uur ’s nachts in        Voor Oscar duurt het nog wel even voordat hij officieel aan het werk
Almelo aan. Het nadeel van de trein is dat je met een kortingskaart niet   gaat. Eerst moet hij het vwo afronden en vervolgens gaat hij
tijdens de spits mag reizen en een gewoon treinkaartje is best prijzig.’   waarschijnlijk een technische opleiding volgen. ‘Maar het kan ook zijn
                                                                           dat ik fysiotherapie ga doen, dat lijkt me ook heel leuk. In ieder geval
                                                                           ben ik van plan om tijdens mijn opleiding op kamers te gaan. Misschien
                                                                           in Almelo, omdat je hier wat makkelijker een kamer vindt. Of ik ga naar
                                                                           een grotere stad, maar ik weet dat het veel lastiger is om daar een
                                                                           kamer te vinden. In ieder geval ben ik van plan om na mijn studie weer
                                                                           terug naar Almelo te komen. Ik vind het hier gemoedelijk en het is niet
                                                                           zo druk. Ik zou nooit in de Randstad willen wonen.’

                                                                           Bijdragen aan de opgaven
                                                                           Hoewel Aniek en Oscar wel degelijk geïnteresseerd zijn in de opgaven
                                                                           rondom klimaatverandering, de stikstofproblematiek en bijvoorbeeld de
                                                                           woningbouw, doen ze er niet heel veel mee. ‘Simpelweg omdat ik er
                                                                           vanuit mijn rolstoel niet veel aan kan doen’, aldus Aniek. Oscar maakt
                                                                           zich wel zorgen, maar hij vraagt zich af wat hij er als individu aan kan
                                                                           doen. ‘Thuis scheiden we het afval en ik verplaats me per fiets en trein,
                                                                           maar verder kan ik niet veel. En omdat ik nog geen achttien ben, mag
                                                                           ik nog niet stemmen en heb ik dus geen invloed op de politiek.’
Afbeelding: Foto van Oscar Schippers
                                                                           Een meer of minder groene omgeving
Meedraaien in de maatschappij                                              Als ze naar hun eigen leefgebied kijken, hebben Aniek en Oscar een
Aniek realiseert zich ook hoe duur sommige dingen zijn. ‘Ik krijg ieder    duidelijke voorkeur als het gaat om meer of minder groen in hun
jaar een Persoonsgebonden budget (pgb) waarmee ik samen met mijn           omgeving. Zo vindt Oscar het belangrijk dat er voldoende planten en
ouders zorg en ondersteuning inkoop. Van dat geld betaal ik o.a. de        bomen in zijn wijk staan. ‘Dat ziet er gewoon gezelliger uit. En ik vind
huur van mijn appartement. Daarnaast krijg ik ongeveer iedere zeven        het fijn dat er vlakbij ons huis een bos ligt waar ik bijvoorbeeld lekker
jaar een nieuwe rolstoel die al snel 30 duizend euro kost. En eens in de   kan gaan hardlopen.’ Als het aan Aniek ligt, mag het aanwezige groen
anderhalf jaar kopen we nieuwe schoenen waar je al snel ruim               in Vroomshoop best worden vervangen door beton en asfalt. ‘Maar dat
tweeduizend euro voor moet betalen. Hoewel ik geen loon verdien, vind      zeg ik alleen omdat het voor mij dan veel makkelijker is om in mijn
ik het wel belangrijk om mee te draaien in de maatschappij. Daarom         rolstoel rond te rijden, haha.’




15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave


                                                                              2.3.    Werken aan onze opgaven en doelen: afwegen, prioriteren en kiezen
Overijssel voor en met elkaar!                                            1
                                                                                                                                                      31
                                                                              2.4.    Brede welvaart voor al onze inwoners                             33
Colofon 2
                                                                              2.5.    We benutten de ruimte zuinig, zorgvuldig en meervoudig           34
                                                                              2.6.    Voorbereid op de toekomst: klimaatbestendig en duurzaam          36
Voorwoord                                                                 3
                                                                              2.7.    Samenhangende verstedelijking als motor van onze economie        43
                                                                              2.8.    Bereikbaarheid voor en door onze provincie                       48
De Omgevingsvisie van Jarno Bremmer en Jan Paul ten Berge                 4
                                                                              2.9.    Toekomstbestendige landbouw met duidelijkheid en perspectief     53
                                                                              2.10.   Natuur ligt overal ‘om de hoek’ in een beeldbepalend landschap   56
Samenvatting                                                              7
                                                                              2.11.   Gebiedseigen oplossingen in vier windstreken                     60
                                                                              2.12.   In overleg met de samenleving                                    62
De Omgevingsvisie van Aniek Olsman en Oscar Schippers                    14
                                                                              Hoofdstuk 3: Leidende Principes en Redeneerlijn. Het hart van onze
Inhoudsopgave                                                            16           Omgevingsvisie!                                                  63

                                                                              3.                                                                       64
De Omgevingsvisie van Tiny Makkinga-Boesenkool, Kees de Vos en
                                                                              3.1.    Inleiding                                                        64
      Martine Bisschop                                         18
                                                                              3.2.    Duurzaam omgaan met ruimte en voorraden                          65
                                                                              3.3.    Water en bodem sturend maken in onze ruimtelijke inrichting      68
Hoofdstuk 1: Inleiding                                                   21
                                                                              3.4.    We zetten in op krachtige DSS-regio’s                            71
1.1.   Aanleiding voor deze Omgevingsvisie                               22   3.5.    Voortbouwen op onze bestaande sterke netwerken                   73
1.2.   Status van deze Omgevingsvisie                                    23   3.6.    De Redeneerlijn: toepassen van de Leidende Principes             74
1.3.   Totstandkoming van deze Omgevingsvisie, participatie en vervolg   25
                                                                              Hoofdstuk 4: Werken aan brede welvaart met Rode Draden                   79
1.4.   Leeswijzer                                                        26
                                                                              4.                                                                       80
Hoofdstuk 2: Onze visie: Overijssel voor en met elkaar!                  27
                                                                              4.1.    Inleiding                                                        80
2.1.   Het vele moois van Overijssel                                     29   4.2.    Ruimtelijke kwaliteit                                            81
2.2.   Noaberschap zit in ons DNA                                        30   4.3.    Sociale kwaliteit                                                84
                                                                              4.4.    Gezondheid                                                       85




16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>4.5.    Duurzaamheid                                             86    De Omgevingsvisie van Henk Nowee en Henk Gort                 137

Hoofdstuk 5: Bestuursstijl, uitvoering, samenwerking en monitoring.
                                                                       Bijlagen                                                      141
       Van Visie naar Praktijk                                    87

5.                                                               88    Bijlage 1: Begrippenlijst                                     142
5.1.    Inleiding                                                88
5.2.    Bestuursstijl                                            89    Bijlage 2: Overzicht informatieobjecten                       150
5.3.    Samenwerking en uitvoering                               92
5.4.    Monitoring, evalueren en leren                           96    Bijlage 3: OF, WAAR en HOE                                    151

Hoofdstuk 6: Kaderstelling voor beleid                           97
                                                                       Bijlage 4: Gebiedseigen perspectieven voor vier windstreken   153
6.1.    Water, bodem en klimaatadaptatie                         100
                                                                       Vier windstreken                                              153
6.2.    Klimaatmitigatie en energie(transitie)                   104
                                                                       Salland 154
6.3.    Landbouw en voedselvoorziening                           108
                                                                       Noordwest Overijssel                                          160
6.4.    Natuur en landschap                                      111
                                                                       Het Vechtdal                                                  167
6.5.    Cultureel erfgoed                                        115
                                                                       Twente 172
6.6.    Verstedelijking                                          117
6.7.    Wonen                                                    119   Bijlage 5: Totstandkoming en participatie                     178
6.8.    Ondernemen, werken, voorzieningen en logistiek           122
6.9.    Goede bereikbaarheid                                     126   Bijlage 6: Omgevingseffectrapport (OER)                       195
6.10.   Vrije tijd, recreatie en toerisme (vrijetijdseconomie)   130
6.11.   Milieu en gezondheid                                     132   Bijlage 7: Gebiedsvisie Technology Base                       196
6.12.   Sociale kwaliteit en (positieve) gezondheid              135




17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>De Omgevingsvisie van Tiny Makkinga-Boesenkool, Kees
de Vos en Martine Bisschop
De leefomgeving                                                             Gebrek aan geschikte woningen
‘Wat ik zo fijn vind aan Nieuwleusen? De rust en de vrijheid. Ik ben hier   Wat dat betreft hadden Kees en Tiny ruim een jaar geleden enorm
geboren en getogen, ken de mensen die hier wonen en zie hen zo              veel geluk, zo vertelt Kees. ‘Nadat onze partners waren overleden, zijn
ongeveer als familie. Dat “ons-kent-ons-gevoel” vind ik niet beklemmend,    Tiny en ik na verloop van tijd gaan samenwonen in het huis van Tiny.
maar juist aangenaam, aldus Martine Bisschop (47 jaar). Samen met           Die eengezinswoning was eigenlijk te groot voor ons en dus gingen we
haar man, zoon en dochter woont ze inmiddels alweer 22 jaar in het huis     op zoek naar een kleiner huis of een appartement die helaas niet of
dat ze zo goed als helemaal zelf hebben ontworpen en gebouwd. ‘De           nauwelijks beschikbaar zijn in Ommen. Dat horen we van meerdere
grond kochten we nog nét in de “guldentijd” in 2001 en in 2002 zijn we      oudere mensen die we bijvoorbeeld via de kerk spreken. Dit
daadwerkelijk gaan bouwen. Daarvoor woonden we een tijdje in                appartement was wel een optie, maar de prijs lag te hoog, ook omdat
Staphorst, waar mijn man vandaan komt. Maar ook toen deed ik de             er tot zo’n twee jaar geleden veel werd overboden. We hebben ons
boodschappen in Nieuwleusen, om toch even een praatje met bekenden          daarom ingeschreven voor een nieuwbouwwoning, hoewel de
te kunnen maken. Je kan wel zeggen dat ik vrij honkvast ben. Ik hou van     realisatie van een nieuwe wijk naar onze mening vaak erg lang duurt.’
deze vertrouwde en veilige omgeving.’

Het belang van sociale contacten
 ‘In tegenstelling tot Martine zijn Tiny en ik wat minder honkvast,
hoewel ook wij alweer zo’n zeventien jaar samen in Ommen wonen’, zo
vertelt Kees de Vos (77 jaar). Voor zijn pensioen werkte Kees 40 jaar
bij de PTT (de voorloper van KPN). ‘Omdat ik door de jaren heen diverse
functies binnen de organisatie heb bekleed, woonde ik met mijn partner
en twee kinderen onder meer in Zwolle en Zevenaar. Nadat mijn vrouw
overleed, kreeg ik een relatie met Tiny.’ Tiny Makkinga-Boesenkool (79
jaar) komt oorspronkelijk uit het Drentse Zuidwolde en groeide op in
Gramsbergen. ‘Nadat ik getrouwd was, woonde ik in verschillende
Overijsselse plaatsen, kreeg ik kinderen, werkte ik als poetsinstructrice
en tandartsassistente bij de Schooltandverzorging en verzorgde ik
administratieve werkzaamheden bij de Thuiszorg. Toen ik met pensioen
ging, zijn mijn man en ik in Ommen gaan wonen, omdat dit het
geboortedorp van mijn man was en hij hier nog veel sociale contacten        Afbeelding: Foto van Tiny Makkinga-Boesenkool en Kees de Vos
had. Dat maakte dat we weer graag in Ommen wilden wonen.’




18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Nieuwbouw op oud industrieterrein                                            Tiny houses op de plek van boerderijen
Op het oude industrieterrein in Ommen worden nu bijvoorbeeld oude            Martine kan zich dit helemaal voorstellen, hoewel haar leven zich in
bedrijfspanden gesloopt om nieuwe woningen te kunnen bouwen. Dat             een ander stadium bevindt. ‘Op dit moment wonen mijn zoon van 21
vindt Kees een goede zaak, maar… ‘Voordat die nieuwe woningen klaar          en dochter van 19 nog thuis, maar ik kan me voorstellen dat er een
zijn en er ook maar een boom groeit, ben je zo drie jaar verder. Dus         moment komt waarop zij op zichzelf willen gaan wonen. Dan kiezen ze
toen Tiny en ik na verloop van tijd opnieuw op Funda keken en zagen          niet voor de stad, maar net als mijn man en ik in Nieuwleusen willen
dat de prijs van dit appartement gezakt was, besloten we het snel te         blijven wonen. Gewoon omdat hun vriendenkring hier is en hun sociale
kopen.’ Net als Kees beseft Tiny maar al te goed hoeveel geluk ze            leven zich grotendeels in dit dorp afspeelt. Helaas is ook in
hebben met deze woning. ‘Iedereen die bij ons op bezoek komt, zegt           Nieuwleusen het aanbod van betaalbare huizen zeer beperkt, hoewel
dat ook. We hebben een woonkamer vol daglicht, twee slaapkamers,             er op woongebied wel allerlei initiatieven zijn. Zo komen er misschien
een balkon met een wijds uitzicht en aan de andere kant van de               diverse tiny houses op erven bij enkele boerderijen te staan. Dat zou
woonkamer zicht op de Vecht en het centrum. Vanuit deze plek kunnen          voor mijn autistische zoon ideaal zijn, omdat hij daar lekker klein en
we heerlijk wandelen, fietsen of boodschappen doen. Bovendien wonen          overzichtelijk kan wonen. Kijk ik naar mijn man en mijzelf, dan zou ik
we vlakbij onze vijf kinderen en dertien kleinkinderen. En dat is ons heel   in de toekomst graag in een appartement als dat van Kees en Tiny
veel waard.’                                                                 willen wonen, maar dan wel in Nieuwleusen natuurlijk.’

                                                                             Stad versus dorp
                                                                             Het is niet zo dat Martine alleen het leven in een dorp kent.
                                                                             Integendeel. Sinds zes jaar werkt ze als servicecoördinator bij
                                                                             ouderenzorgorganisatie Stichting Driezorg, waarbij Martine 28 uur per
                                                                             week vanuit een vestiging in Zwolle de extramurale bewoners op
                                                                             allerlei gebieden ondersteunt en faciliteert. ‘Ik vind de stad prima,
                                                                             maar wel heel druk. Als ik iets in een Zwolse winkel wil kopen, dan sta
                                                                             ik opzettelijk al tien minuten voor de opening voor de deur, om te
                                                                             voorkomen dat ik door een volle winkelstraat moet lopen waar
                                                                             iedereen tegen je aanbotst. Daarnaast moet ik mijn auto in een
                                                                             parkeergarage parkeren en een stuk lopen, terwijl ik in Nieuwleusen
                                                                             mijn auto heerlijk voor de deur kan parkeren. In vergelijking met de
                                                                             stad vind ik Nieuwleusen zo lekker prikkelarm. En we leven hier in een
                                                                             dorps tempo, waarbij alles wat minder hectisch is. Dat vind ik fijn,
                                                                             want tijdens mijn werk sta ik constant al “aan”, zoals dat heet.’


Afbeelding: Foto van Martine Bisschop




19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>     Het sociale welzijn staat onder druk                                           Datzelfde geldt voor Kees en Tiny. Zo is Kees vrijwilliger bij
     Waar Martine op doelt, is de steeds luidere en toenemende zorgvraag.           verpleeghuis De Hoekstee, waar hij met bewoners gaat fietsen en
     ‘De vergrijzing neemt toe, bejaardentehuizen zijn verdwenen, er zijn           zwemmen. En samen met Tiny en andere bewoners van
     steeds meer zorgvragen aan psychiatrie en traumaverwerking en er zijn          appartementencomplex Molenerf praat hij eens per maand onder het
     steeds meer zorgmedewerkers nodig, terwijl het aantal niet toeneemt.           genot van een drankje gezellig bij in een restaurant vlakbij het
     Dat is behoorlijk frustrerend. De zorg is een snelle wereld geworden           complex. ‘Juist met het oog op ons sociale netwerk zijn we niet naar
     waarbij steeds meer moet en steeds minder tijd is voor een echt gesprek        Dalfsen of bijvoorbeeld Den Ham verhuisd.’
     met de bewoners. Ik begrijp dat de overheid graag wil dat mensen zo
     lang mogelijk zelfstandig blijven wonen, maar dat mag niet ten koste           Leven in de brouwerij
     gaan van hun gezondheid en veiligheid. Ik voel me simpelweg heel erg           Ondanks dat Tiny vier jaar geleden is gestopt met haar
     betrokken en vind het verdrietig als ik bijvoorbeeld zie of merk dat           vrijwilligerswerk, heeft ook zij nog volop contact met de buitenwereld.
     bewoners van onze aanleunwoningen steeds minder contact hebben met             ‘Als je op latere leeftijd naar een andere plek verhuist, kost het veel
     een netwerk.’                                                                  energie om een nieuw sociaal netwerk op te bouwen. En dat willen we
                                                                                    niet meer. We zijn blij hier in Ommen. De natuur is prachtig en je kunt
     Deel uitmaken van de maatschappij                                              hier van alles doen. Natuurlijk is het in de zomer wat drukker door de
     Martine prijst zich dan ook gelukkig dat ze zelf over best een groot           toeristen, maar dat vinden Kees en ik eigenlijk wel gezellig. Een beetje
     sociaal netwerk beschikt. ‘Ik heb mijn gezin, zie mijn collega’s natuurlijk    reuring zorgt voor leven in de brouwerij.’
     meerdere dagen per week, ik tennis regelmatig met een groepje
     kennissen en ik ga op pad om te fotograferen. Daarnaast neem ik deel
     aan de activiteiten in het dorp, zoals het jaarlijkse Oranjefeest, en ik zet
     me in als vrijwilliger bij de sportverenigingen. Wat dat betreft maak ik
     echt deel uit van de gemeenschap waarin ik woon.’




20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Hoofdstuk 1: Inleiding




21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>1.1. Aanleiding voor deze Omgevingsvisie

Overijssel is een mooie provincie om in te wonen, te werken, te leven     Tegelijkertijd willen we ook oog houden voor het bestaande, dat wat er
en te recreëren. Op het gebied van brede welvaart scoort onze             al is, dat wat ons bindt. Zoals het waardevolle landschap, kenmerkende
provincie bovengemiddeld, onder andere door ons ‘noaberschap’. Dat        bebouwing met de daarbij samenhangende identiteit, cultuur en het
willen we graag zo houden. Tegelijkertijd staan we voor grote opgaven     erfgoed. Dit willen we niet alleen behouden, maar ook versterken en
die om ruimte vragen. Denk aan de vraag naar nieuwe woningen (voor        ontwikkelen.
verschillende doelgroepen), ruimte voor bedrijven, het omgaan met
klimaatverandering, zorgen voor schoner water en gezondere bodems,        Met deze Omgevingsvisie geven we ruimte voor nieuwe ontwikkelingen,
de energietransitie, de mobiliteitstransitie, behoud van bestaande        kan er ingespeeld worden op wat lokaal nodig en wenselijk is en bieden
infrastructuurnetwerken, ruimte voor defensie, behoud van voldoende       we duidelijkheid door middel van doelen en kaders voor de invulling
ruimte voor landbouw, de toekomst en leefbaarheid van onze provincie,     van de opgaven. We doen dit door in te zetten op zuinig, zorgvuldig en
het stoppen van de achteruitgang van de kwaliteit van de natuur en        meervoudig ruimtegebruik. Dit vraagt om het maken van keuzes, het
biodiversiteit en het blijven verbeteren van milieucondities voor de      goed inpassen van ontwikkelingen en het grijpen van kansen. We
gezondheid en veiligheid van mensen. Ook op economisch gebied moet        zoeken naar samenhangende oplossingen en verweving van opgaven.
er veel gebeuren: denk aan digitalisering, innovatie, verduurzaming,      Bomen planten tegen de hitte draagt bijvoorbeeld ook gelijk bij aan de
meer hergebruik van materialen (circulaire economie) en het vinden        biodiversiteit. En dit kan weer zorgen voor verbetering op het gebied
van geschikt en voldoende personeel.                                      van gezondheid, sociale kwaliteit en leefbaarheid.

Hoe willen we hier mee omgaan? Wat moeten en willen we bereiken?          Dit vraagt maatwerk per gebied. Onze provincie kent meerdere
En welke oplossingen zien we voor deze grote opgaven? Hoe zorgen we       gebieden, met ieder een eigen cultuurhistorische ontstaansgeschiedenis
ervoor dat onze provincie een mooie, prettige, veilige en gezonde plek    en identiteit. Het vraagt ook om breder kijken dan alleen naar de lokale
blijft om te wonen, werken, leven en recreëren, voor nu en in de          opgave, omdat opgaven en bijbehorende oplossingen op een hoger
toekomst? Stuk voor stuk ingewikkelde vragen met antwoorden die           schaalniveau plaatsvinden. De water-, natuur- of landbouwopgaven
invloed op elkaar hebben. Alles komt samen op het beperkte                houden niet op bij een lokale of gemeentegrens (of de provinciegrens).
grondgebied van onze provincie. Het inpassen ervan is een                 En we lossen het woningbouwprobleem ook niet op in één stad of
ingewikkelde puzzel.                                                      gemeente of enkel binnen onze provincie. We willen daarom met
                                                                          medeoverheden, partners, ondernemers en inwoners werken aan de
In een notendop is onze visie dat we onze inwoners en ondernemers         toekomst van Overijssel.
een aantrekkelijke, prettige, gezonde en veilige woon-, werk- en
leefomgeving willen bieden. Zowel in het bebouwde gebied als in de
groene omgeving. In deze leefomgeving willen we ruimte bieden voor
de belangrijke opgaven op het gebied van verstedelijking en mobiliteit,
klimaat en energie en landbouw en natuur.




22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>1.2. Status van deze Omgevingsvisie

De Omgevingsvisie is een instrument onder de nieuwe Omgevingswet,         Concreet betekent dit dat deze Omgevingsvisie ingaat op de kwaliteit
elke provincie moet een Omgevingsvisie hebben. Deze Omgevingsvisie        van de leefomgeving, de keuzes die gemaakt zijn en de samenhang
is een integrale visie met ambities, doelen, beleid en een omschrijving   tussen onder andere ruimte, erfgoed, water, bodem, klimaat, milieu,
van de beoogde uitvoering voor (gebieden in) Overijssel voor de fysieke   gezondheid, natuur, landbouw, landschap, wonen, werken, recreëren,
leefomgeving voor de middellange termijn (10 jaar – tot ongeveer          mobiliteit, ondergrond, sterke netwerken en cultuur. Ook komen
2035), met een doorkijk naar de lange termijn (tot 2050). Deze            economische, sociaal-maatschappelijke en duurzame thema’s aan bod,
doorkijk is nodig, zodat we nu keuzes kunnen maken, die ook passend       zodat ook brede welvaart in samenhang meegewogen wordt.
zijn voor de lange termijn.




Afbeelding: Overzicht van de inhoud van de Omgevingsvisie




23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>In onze Omgevingsvisie bakenen we af waar we voor de fysieke              We pakken hierbij onze rol als gebiedsregisseur. In de ‘Memorie van
leefomgeving in onze provincie vanuit wettelijke taken verantwoordelijk   Toelichting bij de Omgevingswet’ staat hierover het volgende genoemd:
voor zijn en wat we van provinciaal belang vinden. Daarbij is echter      “De provincies hebben een belangrijke bestuurlijke rol bij het verbinden
niet alles van ‘even groot’ provinciaal belang. Belangrijk is dat we      en regisseren van de opgaven in de fysieke leefomgeving, opdat het
sturen op doelen en dat er ruimte blijft voor maatwerk en gebiedseigen    geheel meer is dan de som der delen”. We stemmen af met partners
oplossingen. Zodat er ook flexibel ingespeeld kan worden op de            wie welke rol en verantwoordelijk heeft en wie welke besluiten neemt.
bestaande situatie en nieuwe ontwikkelingen.                              Dit is in lijn met de Omgevingswet die aangeeft dat provincies alleen
                                                                          taken voor de fysieke leefomgeving uitvoeren voor een provinciaal
De Omgevingsvisie bindt alleen de provincie en heeft geen doorwerking     belang, als dit niet op een doeltreffende of efficiëntere wijze door de
naar andere medeoverheden of partijen. Wel geeft deze visie voor de       gemeente kan worden gedaan.
komende jaren richting aan (nieuwe) ontwikkelingen binnen onze
provincie en de inspanning die wij leveren. We zeggen bewust dat we       Deze Omgevingsvisie is op hoofdlijnen en biedt richting en kaders voor
richting geven. Deze Omgevingsvisie is geen blauwdruk voor hoe onze       de verdere ontwikkeling van Overijssel. Om tot realisatie te kunnen
provincie er straks bij ligt. We geven een beeld van waar we vandaan      komen, werken we deze visie en ons beleid, in overleg met
komen, wat we van waarde vinden en dus willen behouden. Voor              medeoverheden, partners, ondernemers en inwoners, verder uit in
nieuwe ontwikkelingen geven we richting met onze Leidende Principes       bijvoorbeeld beleids- en/of uitvoeringsprogramma’s, gebiedsprocessen
en Rode Draden. We beschrijven de doelen en kaders voor het               en/of met initiatieven en projecten. Dit doen we samenhangend en
omgevingsbeleid voor de middellange en lange termijn, de wijze            gebiedsgericht, passend bij de kwaliteiten van Overijssel. We monitoren
waarop we richting geven en de manier waarop we naar nieuwe               daarbij de voortgang.
initiatieven en de bestaande inrichting kijken. Ook geven we een
systematiek voor afweging, keuzes en uitvoering van oplossingen voor      Naast deze Omgevingsvisie kennen we ook een Omgevingsverordening.
de grote opgaven en andere thema’s: de Redeneerlijn. We zijn duidelijk    De Omgevingsverordening is een eigenstandig document dat juridische
in ’wat’ we willen bereiken, ‘waar’ doelen en opgaven zich bevinden of    doorwerking heeft richting medeoverheden, partners en
moeten plaatsvinden (indien mogelijk) en ‘hoe’ we deze ontwikkelingen     initiatiefnemers. We hebben in de Omgevingsverordening opgenomen
willen inpassen (zie ook bijlage 3).                                      waar we als provincie actief op willen sturen. Een bijlage bij deze
                                                                          Omgevingsverordening is de Catalogus Gebiedskenmerken. Waar nodig
We geven in deze Omgevingsvisie ook aan hoe we, in overleg met onze       verwijzen we in deze visie naar deze documenten.
medeoverheden, partners, ondernemers en inwoners, deze visie willen
gaan realiseren. Gemeenten zijn als eerste verantwoordelijk voor lokale
opgaven. Op regionaal en provinciaal niveau nemen wij als provincie
een sleutelrol in.




24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>1.3. Totstandkoming van deze Omgevingsvisie, participatie en vervolg

Voor deze Omgevingsvisie hebben we uitgebreid gesproken met
medeoverheden, partners en ondernemers. Hun kennis en ervaring zijn
onmisbaar. Maar ook inwoners hebben een stem gekregen in ons
omgevingsbeleid. We hebben hen gevraagd hoe ze denken over de
identiteit van Overijssel. Belangrijk, want onze inwoners willen zich
thuis voelen en goed en prettig kunnen wonen, werken en leven in hun
provincie.

In bijlage 5 van deze Omgevingsvisie is een uitgebreid verslag
opgenomen van het doorlopen proces en de bijbehorende participatie.
Dit proces heeft geleid tot een mooi resultaat: een toekomstvisie voor
Overijssel en gebiedseigen perspectieven voor haar deelgebieden, met
bijbehorende ambities, doelen en opgaven en beleid, een omschrijving
van onze bestuursstijl en een strategie voor de uitvoering.

Overijssel is nooit af en daarmee deze Omgevingsvisie ook niet. Deze
Omgevingsvisie bevat een visie voor de langere termijn, die nadere
uitwerking vraagt. Daar blijven we onze medeoverheden, partners,
ondernemers en inwoners bij betrekken.

Met behulp van hun inzet, energie, denk- en ondernemerskracht
bepalen we onze toekomst.




                                                                         Afbeelding: Illustrerende weergave van de totstandkoming van deze Omgevingsvisie




25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>1.4. Leeswijzer

We beginnen deze Omgevingsvisie met onze visie voor Overijssel             In hoofdstuk 5 van deze Omgevingsvisie gaan we in op de manier
(hoofdstuk 2). Waar willen we naartoe? Deze visie voor Overijssel is       waarop we ons omgevingsbeleid, in overleg met medeoverheden,
geen blauwdruk voor hoe Overijssel er straks bij ligt. We geven een        partners, ondernemer en inwoners, willen uitvoeren, welke rol we
beeld van waar we naartoe willen, waarbij er ruimte is voor maatwerk       daarbij pakken en hoe we het gaan monitoren.
en flexibiliteit. We nemen het vele moois van onze provincie – de
bestaande kwaliteiten en noaberschap – als basis. Deze basis willen we     In hoofdstuk 6 geven we een overzicht van ambitie, doelen en opgaven
beschermen en ontwikkelen. Tegelijkertijd staan we voor grote              en strekking voor beleid. Dit is uitgesplitst in thematische paragrafen.
opgaven, onder andere op het gebied van verstedelijking en mobiliteit,     Bij het lezen van deze thematische paragrafen is het van belang dat ze
landbouw en natuur en klimaat en energie. We beschrijven in onze visie     integraal gelezen.
hoe we met deze grote opgaven om willen gaan. Een nadere uitwerking
van de visie is opgenomen in hoofdstuk 6.                                  Bij deze Omgevingsvisie horen een aantal bijlagen. In de eerste bijlage
                                                                           is een begrippenlijst opgenomen. De tweede bijlage bevat een overzicht
In deze Omgevingsvisie hebben we gezocht naar balans. We zetten in         van de informatieobjecten. Dat zijn de kaarten die gelinkt zijn aan deze
op zuinig, zorgvuldig en meervoudig ruimtegebruik. We maken duidelijk      Omgevingsvisie in het formele digitale systeem van de Omgevingswet.
hoe we de doelen en opgaven willen halen én we geven richting om te        In bijlage 3 is een uitwerking van het OF, WAAR en HOE opgenomen. In
helpen bij het maken van keuzes. Hierbij maken we gebruik van              bijlage 4 zijn de gebiedseigen perspectieven van de windstreken van
Leidende Principes en een Redeneerlijn (hoofdstuk 3). De Redeneerlijn      Overijssel: Salland, Noordwest Overijssel, het Vechtdal en Twente
is het kader dat helpt bij de afweging ‘waar’ een ontwikkeling een plek    opgenomen. Deze perspectieven geven een beeld van de kenmerken en
kan krijgen. Het is daarmee een hulpmiddel dat helpt om binnen de          kwaliteiten van de regio. Ze vormen de gebiedseigen uitwerking van
kaders van de Omgevingsvisie een afweging te maken, of om te               deze Omgevingsvisie. De uitgewerkte perspectieven zijn geen
kunnen reageren op een initiatief tot functieverandering.                  blauwdruk, maar inspirerend en uitnodigend. Bijlage 5 bevat een
                                                                           verslag van de totstandkoming van deze Omgevingsvisie en hoe
Bij het maken van keuzes is het belangrijk om naast ruimtelijke            participatie daarbij heeft plaatsgevonden. Bijlage 6 is het
afwegingen ook rekening te houden met economische, sociaal-                Omgevingseffectrapport (OER) dat is opgesteld ten behoeve van deze
maatschappelijke en duurzame aspecten. We willen namelijk met onze         Omgevingsvisie. In dit rapport zijn de omgevingseffecten van de
visie ook bijdragen aan de brede welvaart van onze inwoners. Dit doen      Omgevingsvisie in beeld gebracht. Tot slot bevat bijlage 7 de
we met onze Rode Draden: 1) ruimtelijke kwaliteit, 2) sociale kwaliteit,   Gebiedsvisie Technology Base Twente.
3) gezondheid en 4) duurzaamheid. Dit is beschreven in hoofdstuk 4.
Voor de economische kant van brede welvaart hebben we economisch           In deze Omgevingsvisie zijn verder interviews met Overijsselaars
beleid opgenomen in deze Omgevingsvisie.                                   opgenomen.




26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Hoofdstuk 2: Onze visie: Overijssel voor en met elkaar!




27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Afbeelding: Visiekaart voor Overijssel




28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>2.1. Het vele moois van Overijssel

Overijssel is een prachtige provincie om in te wonen, te werken, te         Overijssel is ook een provincie met een rijke natuur en een bloeiende
leven en te recreëren. Levendige steden en hechte dorpen, allerlei          agrarische sector. We hebben talrijke prachtige en soms
soorten woonomgevingen, een goed vestigingsklimaat voor bedrijven,          grensoverschrijdende natuurgebieden, die jaarlijks vele toeristen uit
een aantrekkelijke groene omgeving met hoogwaardige natuur,                 binnen- en buitenland aantrekken. Ons agrarisch gebied is van grote
cultureel erfgoed, innovatieve (agrarische) bedrijven, mooie                waarde en onze landbouwproducten worden over de grenzen
landgoederen en landschappen, en de mooiste rivieren van Nederland:         geëxporteerd.
de IJssel en de Vecht.
                                                                            Onze provincie is er één van contrasten. De hoogten van de Sallandse
Onze provincie ligt op een strategische locatie met sterke verbindingen     Heuvelrug én de Waterrijke Kop van Overijssel met het laagveen in de
binnen Nederland en daarbuiten. We zijn een belangrijke schakel             Weerribben – met als grote publiekstrekker Giethoorn. Het ‘intieme’
tussen de Randstad, verstedelijkte gebieden in Duitsland en het             coulisselandschap in Twente én het ‘open landschappelijke patroon’ van
verdere Europese achterland. Zowel naar het noorden als het zuiden,         de laagveengebieden en klei-ontginningen in het polderland in de Kop
over de weg, het spoor en het water. Denk hierbij aan verbindingen          van Overijssel. De zandgronden in het oosten én het water van de
zoals de Northsea Baltic Corridor, de Northsea Shortsea, Rhine Alpine       IJsseldelta in het (noord)westen. De houtwallen, singels en bomenlanen
Corridor, Berlijnlijn en de Verbinding IJsselmeer Meppel. Daarnaast         in het agrarische gebied van Salland én het Wilde Hart van Vecht,
hebben we drie logistieke hotspots aan of in de nabijheid van               Regge en Sallandse Heuvelrug. Het rivierenlandschap met de
internationale transportroutes, waar een sterke groei van goederen-         afwisseling van landbouw en natuur in het Vechtdal én de Hanzesteden
stromen wordt verwacht. Onze provincie staat dus niet op zichzelf,          Deventer, Zwolle, Kampen en Hasselt langs de IJssel. De
maar vervult een cruciale rol in een veel groter (inter)nationaal geheel.   dienstensector rond Zwolle én de maakindustrie en nanotechnologie in
                                                                            Twente. De dynamische gebieden - met veel bedrijvigheid, mobiliteit,
Binnen onze provincie vormen de drie DSS-regio’s (Stedendriehoek,           attractieparken, voorzieningen en cultuur - én rustige gebieden, waar
Twente en Zwolle) de motor van onze economie en cultuur. Zwolle en          het ‘s nachts nog echt donker is en je je ver waant van de stad. Een
Deventer liggen in het economisch kerngebied van Nederland, terwijl         veelzijdig en afwisselend landschap met hechte gemeenschappen en
Twente een belangrijke positie inneemt als een regio van kennis en          fraaie dorpen én drie grote stedelijke netwerken - met de grote
innovatie met sterke internationale verbindingen. Deze drie regio’s         bruisende steden - met elk een onderscheidend profiel (Regio Twente,
houden niet op bij de grens van onze provincie. De regio                    Regio Zwolle en de Stedendriehoek). Met musea van betekenis, rijk
Stedendriehoek ligt bijvoorbeeld voor het grootste deel in de provincie     cultureel erfgoed, grote (sport)evenementen en festivals.
Gelderland. De regio Zwolle valt binnen vier provincies (Drenthe,
Flevoland, Gelderland en Overijssel) en de regio Twente heeft nauwe         Onze inwoners zijn vooral trots op al deze contrasten en afwisselingen.
banden met steden over de grens.                                            We vinden het belangrijk dat nieuwe ontwikkelingen passen in en
                                                                            bijdragen bij als dit moois. Zodat we dit behouden en versterken.




29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>2.2. Noaberschap zit in ons DNA

Onze provincie is door het verleden gevormd. Omdat elk gebied anders         Wij willen dat iedereen kan genieten van een breed cultureel aanbod,
is ontstaan, zijn in elk gebied het landschap, de bebouwing en de            ongeacht de grootte van iemands portemonnee. Cultuur zorgt namelijk
ordende en dragende structuren zoals wegen en landschapselementen            voor ontspanning, verwondering, inspiratie en het versterkt onze
steeds anders. Dit geldt ook voor gebieden met een verschillende             identiteit.
grondsoort: op veen is de ruimtelijke ontwikkeling anders geweest dan
op zand of klei. De rijkdom aan cultureel erfgoed, zoals aardkunde,          Onze kracht zit daarom niet alleen in onze fysieke leefomgeving. Ook
archeologie, gebouwde monumenten, het historische cultuurlandschap           het sociale leven is een grote kracht van Overijssel. Onze inwoners
en het Overijsselse immateriële erfgoed vertellen gezamenlijk het            hebben bij het opstellen van deze Omgevingsvisie aangegeven wat zij
verhaal van Overijssel. Het ontstaan en de ontwikkeling zijn onderdeel       belangrijke waarden vinden. Die staan op onderstaande afbeelding
van de identiteit van de provincie en de mensen die hier wonen,              weergegeven. Deze waarden willen we behouden en versterken en zijn
werken, ondernemen en recreëren. We willen ons kenmerkende en                daarom onderdeel van onze visie voor Overijssel.
typisch Overijsselse cultureel erfgoed, waaronder het landschap,
behouden en versterken, en gebruiken als drager van identiteit en
gebiedseigen ontwikkelingen.

Dit vinden we belangrijk, want ons culturele erfgoed is van invloed op
de identiteit en sociale cohesie in onze provincie. Onze inwoners voelen
zich thuis en verbonden met de plek waar ze wonen, daar delen ze een
gezamenlijke identiteit, zoals streektaal en tradities. Noaberschap zit in
ons DNA. Overijsselaars werken hard en velen zijn actief voor hun
omgeving. Dat zien we terug in het verenigingsleven, de culturele
activiteiten en het vrijwilligerswerk. We zijn een ondernemende
provincie. We zien kansen en mogelijkheden die we volop benutten.
Ons ondernemerschap is veelzijdig. Van de boeren die ons voedsel
produceren tot aan de hightechbedrijven die de nieuwste technologieën
ontwikkelen. De mkb- en familiebedrijven vormen de ruggengraat van
onze regionale economie. Sociale contacten zijn belangrijk voor het
welzijn en welbevinden. Mensen lezen, werken en ontmoeten elkaar
onder andere in bibliotheken. Culturele ondernemingen zorgen voor
vernieuwing en laten talent tot bloei komen.
                                                                             Afbeelding: Een weergave van belangrijke waarden die door inwoners van onze
                                                                             provincie zijn benoemd




30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>2.3. Werken aan onze opgaven en doelen: afwegen, prioriteren en kiezen

Zoals in de inleiding van deze Omgevingsvisie al is benoemd, staan we          goede balans tussen voedselproductie, leefomgeving en
voor een aantal grote opgaven. Met name op het gebied van klimaat en           verdienmodel.
energie, verstedelijking en mobiliteit en landbouw en natuur.
                                                                           Het zoeken naar balans vraagt om keuzes, prioritering, slimme
Hoe willen we hier mee omgaan? Welke doelen moeten en willen we            combinaties en innovaties. Niet alles kan overal. Daarom moeten we
bereiken? En welke kansen en perspectief zien we? Hoe zorgen we            zuinig, zorgvuldig en meervoudig met de ruimte omgaan. We zoeken
ervoor dat onze provincie een mooie, prettige, veilige en gezonde plek     naar samenhangende oplossingen en verweving van opgaven. Hierdoor
blijft om te wonen, werken, leven en recreëren, voor nu en in de           kunnen opgaven elkaar versterken. In een gebied moeten alle belangen
toekomst? Stuk voor stuk ingewikkelde vragen. Met antwoorden die           die bij een ontwikkeling betrokken zijn zorgvuldig worden afgewogen.
invloed hebben op elkaar. Al deze opgaven komen samen op het               Het gaat hierbij niet alleen om ruimtelijke belangen, maar ook sociaal-
beperkte grondgebied van onze provincie. Het inpassen ervan is een         maatschappelijke, economische en duurzame belangen.
ingewikkelde puzzel. Niet alleen om ruimte te vinden voor nieuwe
functies. Maar ook om daarbij rekening te houden met de wisselwerking      We gaan uit van drie vragen: OF, WAAR en HOE (zie ook bijlage 3).
tussen de huidige situatie en de bestaande kwaliteiten (onder andere       •  Bij de OF vraag gaat het om een duiding van de opgave of het
op het gebied van erfgoed, cultuur en identiteit).                            initiatief: wat is de opgave / het initiatief, wat is het
                                                                              maatschappelijke belang, aan welke doelen / opgaven draagt het
Het vraagt om zoeken naar balans.                                             (nog meer) bij, hoe past het binnen deze Omgevingsvisie, etc.
•   Balans in het vinden van ruimte voor verschillende functies door       •  Bij de WAAR vraag gaat het om een onderbouwde locatiekeuze.
    zuinig, zorgvuldig en meervoudig ruimtegebruik, zowel boven- als          Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de Leidende Principes en de
    ondergronds (multidimensionaal).                                          Redeneerlijn uit deze Omgevingsvisie.
•   Balans tussen de groene omgeving en het bebouwde gebied:               •  Bij de HOE vraag gaat het om een omschrijving van het doorlopen
    hechte en unieke dorpen met de dagelijkse voorzieningen binnen            proces en de participatie, zoals beschreven in onze participatievisie
    handbereik in een mooie en vitale groene omgeving met ruimte              en –werkwijze. Daarnaast vragen we een omschrijving van hoe het
    voor de landbouw en natuur versus levendige steden waar het               initiatief bijdraagt aan de brede welvaart met behulp van de Rode
    goed wonen en werken is, met volop voorzieningen en vertier.              Draden.
•   Balans tussen rust en reuring: de stilte, donkerte en ruimte van het
    platteland versus dynamische (inter)nationale netwerken en             Met deze Omgevingsvisie sturen we met name op doelen. De
    knooppunten waarlangs we ons verplaatsen en handelen met de            uitwerking van hoe we die doelen gaan halen vindt plaats in overleg
    rest van Nederland en Noordwest-Europa.                                met medeoverheden, partners, ondernemers en inwoners in
•   Balans tussen de natuurlijke omstandigheden en het landgebruik:        bijvoorbeeld beleids- en/of uitvoeringsprogramma’s, gebiedsprocessen,
    we houden oog voor de lange termijn en de grenzen van de               projecten en initiatieven vanuit de samenleving.
    natuurlijke omstandigheden. Waarbij we ook zoeken naar een




31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                                         Afbeelding: De Redeneerlijn op basis van de vier Leidende Principes
Afbeelding: De vier Leidende Principes




32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>2.4. Brede welvaart voor al onze inwoners

We zetten in op:                                                          Ondanks dat het over het algemeen goed gaat met de brede welvaart,
• Het meewegen van brede welvaartsaspecten bij                            is een deel van onze inwoners pessimistisch over de toekomst. Mensen
  beleidsuitwerkingen, gebiedsprocessen, projecten en initiatieven        maken zich zorgen over de betaalbaarheid van woningen en energie,
  met behulp van onze Rode Draden: ruimtelijke kwaliteit, sociale         stijgende kosten en of ze nog in hun levensonderhoud kunnen blijven
  kwaliteit, gezondheid en duurzaamheid.                                  voorzien, de milieuvervuiling en het gebruik van grondstoffen en
                                                                          natuurlijke hulpbronnen, de gevolgen van de klimaatverandering en de
Aanleiding                                                                verandering van het landschap en de natuur.
Brede welvaart is alles wat mensen van waarde vinden. Naast materiële
en economische welvaart gaat het ook om zaken als gezondheid,             Werken aan brede welvaart met Rode Draden
onderwijs, voorzieningen, milieu, leefomgeving, sociale cohesie,          Bij deze Omgevingsvisie gaat het niet alleen om het maken van
persoonlijke ontplooiing en (on)veiligheid. Bovendien betreft het niet    ruimtelijke keuzes en afwegingen. Ook sociaal-maatschappelijke,
alleen de kwaliteit van leven in het ‘hier en nu’, maar ook de effecten   economische en duurzame aspecten spelen hierbij een rol. Keuzes
van onze manier van leven op het welzijn van mensen ‘elders’ buiten       maken doen we op basis van ons economische beleid en onze Rode
de provincie en ‘later’, de toekomstige generaties.                       Draden:
                                                                          •    ruimtelijke kwaliteit.
In onze provincie gaat het, volgens de Monitor van de Leefomgeving,       •    sociale kwaliteit.
over het algemeen goed met de brede welvaart. De werkloosheid is          •    gezondheid.
laag en de gezondheid van mensen is over het algemeen goed. De            •    duurzaamheid.
ervaring van brede welvaart verschilt per bevolkingsgroep en is anders
in de steden, in de dorpen en in de kernen. De steden scoren over het     Met behulp van de Rode Draden en het economische beleid willen we
algemeen beter op het gebied van voorzieningen, maar slechter op          bijdragen aan het verbeteren van de brede welvaart van onze inwoners
inkomen, werkloosheid, vrijwilligerswerk, criminaliteit, milieu en        en ondernemers. Bij het maken van ons beleid, en bij de nadere
natuur. In onze hele provincie is er sprake van afname van het aantal     uitwerking in beleids- en/of uitvoeringsprogramma’s, gebiedsprocessen,
mensen dat vrijwilligerswerk doet en hebben mensen minder vaak            projecten en/of initiatieven willen we dat er oog wordt gehouden voor
contact met familie, vrienden en buren. Vanwege het ‘Noaberschap in       de impact daarvan op de mens en maatschappij. We vragen daarom bij
ons DNA’, scoren we als provincie wel hoger dan de rest van Nederland.    de nadere uitwerking om een onderbouwing hoe dit bijdraagt aan de
Op het gebied van bewegen, sporten en gezondheid, scoort onze             brede welvaart.
provincie minder goed. Op dit moment voldoen onze inwoners maar
voor ongeveer 50% aan de beweegnorm van minstens 150 minuten per
week matig intensieve inspanning.




33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>2.5. We benutten de ruimte zuinig, zorgvuldig en meervoudig

We zetten in op:                                                         uitbreiding. Bij inbreiding zetten we in op verdichting, waarbij ruimte
•  Inbreiding voor uitbreiding. Uitbreiding is onder voorwaarden         blijft voor open gebieden, zoals groen om te ontspannen of te
   mogelijk en kan parallel ontwikkeld worden als er een goede visie     verkoelen en plekken om te spelen en te ontmoeten. Verdichting vindt
   is op het totaal.                                                     bij voorkeur plaats door slim te kijken naar een combinatie van sloop,
•  We benutten de ruimte binnen het bebouwde gebied om kwalitatief       herbestemming of transformatie. Hoger bouwen speelt hierbij een rol.
   goede woon-, werk- en leefmilieus te ontwikkelen. We werken           En we zetten in op nabijheid: het realiseren van ontwikkelingen bij
   hiermee aan nabijheid. We zetten in op zuinig, zorgvuldig en          elkaar in de buurt. Waardoor ruimte bespaard kan worden die nu
   meervoudig ruimtegebruik, nabijheid en stimuleren de                  benodigd is voor mobiliteit. Hiermee ontstaat verdichting mét oog voor
   mobiliteitstransitie.                                                 leefbaarheid, verplaatsingen, ontmoetingen, klimaatadaptatie en groen
•  Bij inbreiding én uitbreiding is er oog voor de openbare ruimte en    / biodiversiteit.
   toekomstbestendigheid. Er blijft ruimte voor groen, biodiversiteit,
   klimaatadaptief, duurzaam, bewegen, ontmoeten en ontspannen.          Als inbreiding niet mogelijk is, dan is uitbreiding in de groene omgeving
   Er wordt ingezet op verdichting door onder andere een combinatie      onder voorwaarden mogelijk. Dat kan alleen als er sprake is van een
   van sloop, herbestemming of transformatie. Het bebouwde gebied        maatschappelijke behoefte aan de beoogde ontwikkeling én als er
   en de groene omgeving blijven met elkaar in balans.                   binnen het bestaande bebouwde gebied geen locaties beschikbaar zijn
•  Inbreiding en uitbreiding moet passen bij de bestaande omgeving       die hiervoor benut kunnen worden. We vragen gemeenten om dit in
   qua schaal, kwaliteiten en identiteit. Nieuwe ontwikkelingen voegen   beeld te brengen in een visie. Uitbreiding moet in eerste instantie
   kwaliteit toe aan de bestaande situatie. Nieuw helpt bestaand.        plaatsvinden aan de rand van en/of net buiten een kern. Een andere
                                                                         mogelijkheid is om gebruik te maken van de ruimte binnen bestaande
Aanleiding                                                               erven of van vrijkomende agrarische bebouwing (VAB’s) met
Al onze doelen en opgaven vragen om ruimte. Niet alles past naast        bijbehorende erven en gronden. Hierbij geldt dat dit wel past bij ons
elkaar binnen het grondgebied van onze provincie. We moeten daarom       beleid op het gebied van landbouw. Bij een nieuwvestiging of
keuzes maken en zorgvuldig omgaan met de ruimte die we hebben,           uitbreiding kan de eis gesteld worden dat (elders) opstallen gesloopt
deze beschermen en zo goed mogelijk benutten. Zuinig, zorgvuldig en      worden en verharding wordt verwijderd. Hierdoor blijft het bebouwde
meervoudig ruimtegebruik staat daarom voor ons voorop bij het maken      en onbebouwde gebied met elkaar in balans.
van de keuzes in onze Omgevingsvisie. Daarom is dit ook een Leidend
Principe.                                                                Zorgvuldig en meervoudig ruimtegebruik
                                                                         Zorgvuldig en meervoudig ruimtegebruik houdt in dat we de ruimte
Zuinig ruimtegebruik / inbreiding voor uitbreiding                       slim willen gebruiken en functies goed willen combineren.
Zuinig ruimtegebruik houdt in dat nieuwe ontwikkelingen die ruimte
vragen - zowel bovengronds als ondergronds – zo goed mogelijk            Bij nieuwe ontwikkelingen vragen we een onderbouwing of de
ingepast worden. Uitgangspunt is de balans tussen de bebouwde en         bestaande situatie of toekomstige ontwikkelingen niet worden
onbebouwde gebieden. Daarom zetten we in op inbreiding boven             belemmerd door deze nieuwe ontwikkeling en of er ruimte overblijft




34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>voor andere functies en opgaven. Dit doen we per gebied, maar ook         Hardenberg en Steenwijk hebben als streekcentrum in hun specifieke
over de hele provincie. Zo willen we in sommige gebieden geen functies    regio ook een centrale rol. Bij deze kernen is een eigen stedelijk
toestaan die de ruimte voor de leidende functie in een gebied beperken.   systeem ontstaan, doordat de ligging te ver van Zwolle is om zich tot
Een voorbeeld is de ontwikkeling van nieuwe woningen in Vrijkomende       deze grote kern voor de genoemde functies te richten. Vanwege deze
Agrarische Bebouwing (VAB’s) in gebieden waar goede                       ietwat solitaire ligging zijn Steenwijk en Hardenberg aangemerkt als
ontwikkelingsmogelijkheden voor de agrarische sector zijn, als die        streekcentrum. Gemeenten stemmen onderling op basis van
woningen deze ontwikkelingsmogelijkheden kunnen beperken.                 programmeringen af waar ontwikkelingen plaatsvinden.

Bij het combineren van functies hebben we het over meervoudig en          Toekomstbestendig
multidimensionaal ruimtegebruik. Wij geven voorrang aan                   Bij nieuwe ontwikkelingen moet rekening gehouden worden met
ontwikkelingen binnen een gebied of locatie als deze ruimte bieden aan    toekomstige opgaven, zoals ruimte voor klimaat-, biodiversiteits-,
meerdere functies. Bijvoorbeeld het combineren van wonen, werken,         milieu- en leefbaarheids-opgaven. Nieuwe ontwikkelingen dragen
voorzieningen en parkeren. Er wordt hierbij niet alleen gekeken naar      daarmee bij aan de behoefte van de huidige generatie, en bieden ook
functies bovengronds, maar ook wat er ondergronds mogelijk is. En er      ruimte voor de behoeften van toekomstige generaties. Het gaat daarbij
wordt gekeken op zowel wijk- of buurtniveau, als op gebouwniveau. Dit     om balans tussen het welzijn van mensen, economische welvaart,
bespaart ruimte en zorgt ervoor dat inwoners, bezoekers en bedrijven      rekening houden met klimaatverandering en het water- en
veel functies makkelijk dichterbij hebben. Dat draagt ook bij aan         bodemsysteem, het beheer van natuurlijke voorraden en het opwekken
levendigheid en meer robuuste leefomgevingen. Niet alleen in bebouwd      van duurzame energie.
gebied, maar ook in de groene omgeving zien we kansen voor
meervoudig en multidimensionaal ruimtegebruik. Bijvoorbeeld als er        Aansluiten op en bijdragen aan de identiteit, kenmerken en
meerdere opgaven in een gebied spelen, zoals in landbouwgebieden          kwaliteiten
met gebiedsspecifieke opgaven en kansen.                                  Van nieuwe ontwikkelingen vragen wij om aan te sluiten op de
                                                                          kenmerken van het gebied, het water- en bodemsysteem, de
Concentratie, nabijheid en (boven)regionale afstemming                    economische structuur, de aanwezige mobiliteitsnetwerken en de
We willen slim omgaan met het concentreren van functies waartussen        beschikbaarheid van nutsvoorzieningen. Daarnaast passen nieuwe
mensen zich vaak verplaatsen. Het gaat hier om stedelijke functies,       ontwikkelingen in, of dragen ze bij aan, de bestaande kwaliteit,
zoals wonen, werken en voorzieningen. Door deze dicht bij elkaar te       identiteit, cultureel erfgoed en de leefbaarheid en voegt de nieuwbouw
realiseren blijven reistijden kort en kunnen mensen en bedrijven elkaar   ruimtelijke kwaliteit toe. Dit houdt onder andere in: het aansluiten bij
makkelijk ontmoeten en met elkaar samenwerken. Concentratie houdt         het eigen karakter van steden, dorpen en kernen en omliggend
in dat nieuwe ontwikkelingen zoveel mogelijk geconcentreerd worden in     landschap. Hierbij geldt als een belangrijk uitgangspunt: nieuw helpt
de vijf grote steden (Zwolle, Deventer, Almelo, Hengelo en Enschede).     bestaand. Dit houdt in dat nieuwe ontwikkelingen bij moeten dragen
Daar mag voor (boven)regionale behoefte gebouwd worden.                   om de bestaande situatie te verbeteren.




35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>2.6. Voorbereid op de toekomst: klimaatbestendig en duurzaam

We zetten in op:                                                           biodiverse bossen en natuur, schone lucht en grondstoffen voor de
•  Inspelen op klimaatverandering en zuinig omgaan met onze                bouw en het opwekken van energie.
   voorraden door het water- en bodemsysteem sturend te laten zijn
   in onze ruimtelijke inrichting bij nieuwe ontwikkelingen, en            De Overijsselse opgaven
   bestaand gebruik na verloop van tijd hierop aan te passen.              Droogte en beperkte waterbeschikbaarheid in Twente
•  Bijdragen aan het tegengaan van klimaatverandering door het             Op de hoge zandgronden in Twente komen in de zomers vaker lange
   stimuleren van het besparen van energie, en het beperken van            periodes voor waarin geen of weinig neerslag valt. De droogte en
   uitstoot van broeikasgassen, door het opwekken van duurzame             beperkte wateraanvoer hebben op deze hoge zandgronden effecten op
   energie, het meer vastleggen van koolstof via het gebruik van           de productieomstandigheden voor de landbouw en zorgen voor verlies
   natuur- en landbouwgrond en het inzetten op de                          aan biodiversiteit. Grondwaterpeilen zakken in deze gebieden weg,
   mobiliteitstransitie.                                                   waardoor wateronttrekkingen verdrogingseffecten op hun omgeving
•  Zuinig omgaan met voorraden door toe te werken naar een                 hebben. Daarnaast kan drinkwaterwinning op langere termijn in deze
   circulaire economie en maatschappij.                                    gebieden steeds meer effecten hebben op de omgeving en moeilijker te
•  Een gezonde en schone leefomgeving door onze natuurlijke                realiseren zijn. Dit vormt een steeds groter dilemma bij het bouwen
   hulpbronnen zoals water, bodem en lucht te beschermen en                van nieuwe bedrijventerreinen of woningen. Daarom moet in de
   kwalitatief op orde te brengen.                                         verstedelijkingsstrategie in Twente de waterbeschikbaarheid in brede
                                                                           zin als belangrijke opgave worden meegenomen. Op de langere termijn
Aanleiding                                                                 kan de waterbeschikbaarheid in de rest van Overijssel ook afnemen,
Onze provincie staat voor een aantal opgaven die gekoppeld zijn aan        met soortgelijke problemen in onze hele provincie.
klimaatverandering. Het KNMI heeft in 2023 nieuwe klimaatscenario’s
gepresenteerd waaruit nog duidelijker blijkt dat het naar verwachting in   Toenemende risico’s voor waterveiligheid in de IJssel-Vechtdelta
de toekomst warmer, natter (met name in de winter), droger (met            De zeespiegelstijging en een grotere zoetwaterbeschikbaarheid hebben
name in de zomer) wordt en dat de zeespiegel stijgt. Dit gaat gevolgen     gevolgen voor het peilbeheer van het IJsselmeer en daarmee voor de
hebben voor onze provincie.                                                IJssel-Vechtdelta. Het peil van het IJsselmeer gaat naar verwachting in
                                                                           de toekomst flexibeler worden beheerd, wat kan leiden tot grotere
Klimaatverandering ontstaat onder andere doordat er te veel                peilveranderingen op de IJssel en de Vecht. Het risico op
broeikasgassen worden uitgestoten. Door deze uitstoot te verminderen,      overstromingen langs deze rivieren en in de kuststrook langs het
kunnen we klimaatverandering tegengaan (klimaatmitigatie).                 IJsselmeer kan hierdoor toenemen. De Kampereilanden merken de
Daarnaast moeten we leren om te gaan met de effecten van                   waterveiligheidsrisico’s als buitendijks gelegen gebieden als eerste. Ook
klimaatverandering (klimaatadaptatie). Door uitputting en vervuiling te    de bevaarbaarheid van de IJssel komt onder druk te staan. Dit kan
beperken blijven onze natuurlijke bronnen en grondstoffen behouden         grote gevolgen hebben voor de scheepvaart. Daarom moet in de
voor de toekomst. Met natuurlijke bronnen bedoelen we voldoende            verstedelijkingsstrategie in de regio Zwolle de koppeling met
schoon zoetwater, gezonde bodems en vruchtbare landbouwgronden,            waterveiligheid en wateroverlast in brede zin worden meegenomen.




36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Wanneer dit gebiedsgericht wordt opgepakt kan dit leiden tot             opgevangen, of worden afgevoerd in een omgeving met veel steen.
interessante landschappen waarin water, woon- en leefgebieden            Ook kan er overlast ontstaan door onbegaanbare wegen en lokale
allemaal een plek krijgen.                                               overstromingen. De afvoeren van de IJssel en de Vecht nemen toe en
                                                                         worden grilliger door seizoenen heen. Bovenregionale extreme buien
Bodemdaling in veenweidegebied in Noordwest Overijssel                   (waterbom) kunnen leiden tot overbelasting van het Overijsselse
De kunstmatig lagere grondwaterstanden in het veenweidegebied            watersysteem. Beken in Twente, weteringen in Salland, de grote
zorgen voor oxidatie van het veen. Dit zorgt voor uitstoot van           rivieren de IJssel en de Vecht en het IJsselmeer kunnen samen tot
broeikasgassen en bodemdaling, wat kan leiden tot schade aan             risico’s leiden voor onze waterveiligheid. Als dit voorkomt willen we de
funderingen. Het waterpeil verhogen in het veenweidegebied heeft ook     bereikbaarheid van ziekenhuizen en zorginstellingen waarborgen en het
gevolgen voor de gebruikers. Het kan leiden tot lagere opbrengsten       uitvallen van nutsvoorzieningen voorkomen. De overlast en het herstel
voor de landbouw. Vernatting is een bewezen methode om                   kunnen steeds langer aanhouden. De risico’s hierop zijn het grootst in
bodemdaling tegen te gaan, maar of dit mogelijk is, is afhankelijk van   West-Overijssel waar veel wateren samenkomen in de delta.
de lokale en landschappelijke kenmerken. Om te kunnen vernatten is
gebiedseigen water nodig. Momenteel stroomt een groot deel van dit       De kwaliteit van onze leefomgeving staat onder druk
water weg naar omliggende laaggelegen gebieden, zoals polders in         Veel Overijsselse waterlichamen voldoen niet aan de voorwaarden van
Overijssel, Flevoland en Friesland. De omstandigheden in de diverse      de Kaderrichtlijn Water, hoewel er wel vooruitgang wordt geboekt. Dit
delen van het veenweidegebied zijn enorm verschillend en vragen om       heeft te maken met stoffen die vrijkomen in de industrie, landbouw en
een gebiedsgerichte aanpak die een sociaal-economisch                    bij lozingen van rioolwaterzuiveringsinstallaties en het uitspoelen naar
toekomstperspectief biedt voor ondernemers en inwoners.                  het water- en bodemsysteem, met negatieve effecten op de natuur en
                                                                         de drinkwatervoorziening. Voor een gezonde leefomgeving is het
Hogere temperaturen hebben negatieve effecten op mens en economie        belangrijk om ook te kijken naar een opeenstapeling van effecten.
We krijgen steeds vaker te maken met hittestress, met name in grote      Bijvoorbeeld van verschillende gevaarlijke (chemische) stoffen die via
steden als Zwolle, Deventer, Almelo, Hengelo en Enschede. Gebouwen       de lucht in ons bodem- en watersysteem terechtkomen. Samen kunnen
en straten koelen ’s nachts nauwelijks af, waardoor de warmte langer     die (combinaties van) verschillende stoffen - met individueel wellicht
blijft hangen. Zeker in gebieden met veel steen en weinig groen en       een beperkt gezondheidseffect - bij mens en milieu tot een verhoogd
water. Dit gaat ten koste van nachtrust en productiviteit overdag én     risico leiden.
brengt – vooral voor kwetsbare mensen – extra gezondheidsrisico’s
met zich mee. De verdamping neemt toe en daardoor neemt ook het          Opraken van grondstoffen, energietransitie en circulaire economie
waterverlies toe. Hogere temperaturen van het oppervlaktewater           Er zijn zorgen over de beschikbaarheid, betaalbaarheid en het uitputten
kunnen effect hebben op waterafhankelijke industrie, natuur en           van natuurlijke hulpbronnen. Daarom is het nodig om hier zuinig mee
recreatie.                                                               om te gaan en om te werken aan een energietransitie en een circulaire
                                                                         economie.
Extreme buien geven overlast
Door langdurige neerslag en extreme buien ontstaat schade aan            Die energietransitie is al volop bezig. Om te voorkomen dat de aarde te
gebouwen, infrastructuur en landbouwgewassen. Het water kan bij          sterk opwarmt hebben we als Nederland, en als provincie, de opgave
hevige regenbuien moeilijk in de bodem infiltreren, worden               om minder CO2 uit te stoten en volledig klimaatneutraal te zijn.




37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Daarnaast is het voor de lange termijn noodzakelijk om minder             Bij het plannen van een ontwikkeling wordt de wateropgave vroegtijdig
afhankelijk te worden van de eindige voorraad natuurlijke grondstoffen.   meegenomen. In bebouwd gebied wordt gekeken naar mogelijkheden
Daarom willen we afstappen van het gebruik van fossiele brandstoffen      om water te infiltreren in de bodem en bij nieuwe ontwikkelingen wordt
en veel daarvan vervangen door hernieuwbare energie. Momenteel            de wateropgave niet afgewenteld op de omgeving. De maatlat ‘Groene
doen we dat vooral met zonnepanelen en windturbines. Dit vraagt veel      klimaatadaptieve gebouwde omgeving’ is een goed hulpmiddel om dat
ruimte en kan botsen met de ruimtevraag van andere opgaven binnen         te realiseren.
onze provincie. De vraag naar elektriciteit wordt steeds groter, omdat
we voor bijvoorbeeld verwarming, transport en productieprocessen          Het is belangrijk om vooraf goed na te denken over de locatiekeuze van
steeds meer overstappen naar elektriciteit. Ons (provinciale)             functies in relatie tot het water- en bodemsysteem. Op kwetsbare
energiesysteem kan dit amper bijbenen, met netcongestie als gevolg.       locaties ligt een grotere opgave om ontwikkelingen klimaatrobuust te
                                                                          maken. Bij kwetsbare locaties moet gedacht worden aan laagtes en
Op het gebied van circulaire economie moet ook veel gebeuren. Er is       beeksystemen waar in natte perioden het water naartoe stroomt en/of
nog steeds veel vraag naar grondstoffen en natuurlijke hulpbronnen, dit   afgevoerd wordt, bodems met slechte draagkracht, gebieden die bij
zorgt voor schaarste. Dat levert problemen op voor bijvoorbeeld onze      keringen liggen en buitendijkse gebieden. Deze gebieden kennen
maakindustrie en voor de energietransitie, omdat deze stoffen             allemaal specifieke omstandigheden waar bij het realiseren van een
essentieel zijn voor elektrische systemen. Om de vraag naar nieuwe        ontwikkeling rekening mee moet worden gehouden. Dit kost vaak meer
grondstoffen en natuurlijke hulpbronnen te verminderen, moet er meer      geld, tijd en/of innovatie en in bepaalde gevallen kan de
hergebruikt worden. Daarvoor is wel veel ruimte nodig om te kunnen        klimaatrobuustheid simpelweg niet op orde of betaalbaar te krijgen
recyclen (inclusief het opslaan van de (gerecyclede) stoffen) en veel     zijn. Hierbij hebben de waterschappen, als kennishouder van de
energie.                                                                  regionale water- en bodemsystemen, een cruciale rol in de weging van
                                                                          het waterbelang. Bij nieuwe ontwikkelingen moet ook onderzocht
Water- en bodem sturend in de ruimtelijke inrichting                      worden hoe bestaande opgaven in de omgeving, zoals wateroverlast of
De klimaatverandering vraagt om een andere inrichting en ander            hittestress, meegenomen en verbeterd kunnen worden.
gebruik van onze ruimte en gronden. We streven naar regionale water-
en bodemsystemen die robuust, veerkrachtig, klimaatbestendig,             Bijdragen aan het tegengaan van klimaatverandering
gezond, schoon en veilig zijn. Alleen dán zijn we in staat om met         Naast het omgaan met de effecten van klimaatverandering en het
weersextremen om te gaan en behouden we een veilig, economisch            zoeken naar oplossingen voor de effecten daarvan, is het belangrijk om
sterk en gezond Overijssel. We willen daarom keuzes maken die in          de klimaatverandering tegen te gaan. We zetten hiervoor in op het
balans zijn met het water- en bodemsysteem, en waarbij we het water-      zuiniger en zorgvuldiger omgaan met energie, grondstoffen en
en bodemsysteem sturend in de ruimtelijke inrichting als leidend          natuurlijke hulpbronnen. En op het beperken van uitstoot van
principe inzetten. Dit pakt in de gebiedstypen die voorkomen in           broeikasgassen door het opwekken van duurzame energie, het meer
Overijssel (zie Visiekaart gebiedstypen aan het eind van deze             vastleggen van koolstof via het gebruik van natuur- en landbouwgrond
paragraaf) op verschillende manieren uit. Zo vergroten we onze            en door te werken aan de mobiliteitstransitie.
klimaatrobuustheid.




38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Dit vraagt om een forse verandering: Nederland – en ook onze                       gebruiken om energie op te wekken, bepalen we bij de herijking van de
provincie – is voor de energievoorziening nog grotendeels afhankelijk              energievisie in 2028. Wel staan nu in de energievisie al de contouren en
van fossiele brandstoffen. De omslag naar een nieuw energiesysteem is              onze ambitie voor zelfvoorzienendheid.
in volle gang. In onze provincie wekken we steeds meer energie op met
onder andere windturbines en zonnepanelen. Voor zonnepanelen op                    De komende jaren halen we steeds minder fossiele energie van ver weg
land hebben we onze doelstelling tot 2030 al gehaald. Voor                         en wekken we steeds meer schone of schonere energie dichtbij op. Dit
windturbines op land hebben we onze doelstelling tot 2030 nog niet                 proces is in volle gang. Met deze verduurzaming maken we ook een
gehaald. We moeten meer dan ooit nadenken over waar ontwikkelingen                 omslag naar een energiesysteem dat om kan gaan met wisselende
kunnen plaatsvinden, en waar niet. En welke infrastructuur, zoals                  vraag naar en aanbod van energie en kan meebewegen met
waterstof, op welke plek kan worden aangelegd, zodat bepaalde                      ontwikkelingen. Bij nieuwe ontwikkelingen vragen we daarom om de
ontwikkelingen wel mogelijk zijn.                                                  impact op het energiesysteem in beeld te brengen.

                                                                                   Op heel veel plekken wordt energie in het netwerk gebracht,
                                                                                   afhankelijk van het weer. Hiervoor hebben we wel meer leidingen en
                                                                                   kabels nodig. Het aanleggen van die leidingen en kabels kost tijd.
                                                                                   Hierdoor verwachten we dat we de komende jaren nog te maken zullen
                                                                                   hebben met te weinig netcapaciteit.

                                                                                   In onze provincie kiezen we ervoor om een deel van onze energievraag
                                                                                   richting 2050 te voorzien met andere soorten energiesoorten dan
                                                                                   elektriciteit. We gaan werken aan een grotere bijdrage vanuit warmte,
                                                                                   biogas en waterstof. Hiermee beperken we de druk op ons
                                                                                   elektriciteitssysteem en verminderen we onze afhankelijkheid van één
                                                                                   soort energie.

                                                                                   Ook als er meer netcapaciteit komt, zullen we moeten wennen aan het
                                                                                   feit dat we opwek en verbruik beter op elkaar moeten gaan afstemmen.
                                                                                   Op sommige momenten is er meer dan genoeg beschikbaar, op andere
                                                                                   momenten is het te druk op het net. Ondernemers die erin slagen hun
Afbeelding: Illustrerende weergave van de ligging van de waterstofbackbone en de
                                                                                   energiebehoefte flexibel in te richten, kunnen bijvoorbeeld energie gaan
mogelijke aftakkingen
                                                                                   verbruiken op momenten dat het goedkoop is en daarmee hun
                                                                                   onderneming versterken. Dit heeft ook gevolgen voor waar welke
In de energievisie zijn de contouren geschetst voor het energiesysteem
                                                                                   nieuwe functies mogelijk zijn, nieuwe locatieontwikkelingen zouden
dat hier invulling aan moet geven. In deze energievisie hebben we onze
                                                                                   afhankelijk kunnen worden van de beschikbaarheid van een aansluiting
doelstellingen voor 2050 geformuleerd ten aanzien van onze mate van
                                                                                   op het elektriciteitsnetwerk. We moeten allemaal meer inzetten op het
zelfvoorzienendheid. In welke mate we daarbij bepaalde technieken




39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>besparen van energie zodat ondernemers kunnen blijven ondernemen,     Op het gebied van het zuinig omgaan met grondstoffen werken we toe
huizen verwarmt kunnen worden en industrie kan blijven bestaan.       naar een circulaire economie en maatschappij. Dit is een economie en
                                                                      maatschappij die spaarzaam omgaat met grondstoffen, waaronder
Door meer koolstof vast te leggen via het gebruik van natuur- en      energie en drinkwater, waar winning, gebruik en maximaal hergebruik
landbouwgronden dragen we bij aan het tegengaan van                   dichtbij elkaar plaatsvinden (kringlopen sluiten) en waar gebruik van
klimaatverandering. Dit kan bijvoorbeeld door het toevoegen van       hernieuwbare grondstoffen wordt gestimuleerd. We zetten hierbij onder
bomen, bos en landschapselementen die CO2 opnemen en het              andere in op innovaties, optimalisatie van productieprocessen,
tegengaan van bodemdaling in veenweidegebieden door bijvoorbeeld      versterken van regionale ketens en het verduurzamen van mobiliteit.
vernatting. En door het organische stofgehalte van de bodems te       We willen groene innovaties stimuleren, door kennisdeling,
vergroten, waardoor koolstof wordt gebonden. Dit draagt bij aan       ketenontwikkeling en ondersteuning.
verbetering van de natuur en biodiversiteit, beperkt (verdere)
verzakking van gebouwen en infrastructuur door bodemdaling en zorgt
voor betere omstandigheden voor landbouw.




40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Afbeelding: Visiekaart Gebiedstypen




41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Afbeelding: Visiekaart Energie




42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>2.7. Samenhangende verstedelijking als motor van onze economie

Wij zetten in op:                                                         de periode erna verwachten we dat er behoefte is aan nog meer
•   Zuinig, zorgvuldig en meervoudig gebruik van onze ruimte. Dit         hectares. Voor zowel de woningbouwopgave als de opgave voor
    doen we door eerst te kijken naar de mogelijkheden binnen             bedrijventerreinen maken gemeenten onderling programmerings-
    bestaand bebouwd gebied, met nadruk op de samenhang tussen de         afspraken.
    verschillende stedelijke functies zoals wonen, werken,
    voorzieningen, groen/biodiversiteit, mobiliteit en beschikbare        Alleen woningen en werklocaties toevoegen is niet voldoende. Een
    netwerken.                                                            bruisende, leefbare, veilige en economisch waardevolle leefomgeving
•   Een regionale aanpak waarin we in samenwerking de drie                heeft meer nodig. Goede woon-, werk- en leefomgevingen, en variatie
    Overijsselse Dagelijkse Stedelijke Systemen versterken en daarbij     daarin, draagt bij aan het welzijn van onze inwoners en is een
    ruimte bieden om te bouwen voor lokale behoefte.                      belangrijke vestigingsvoorwaarde voor ondernemers en
•   Het verder ontwikkelen van onze economie met voldoende en             ondernemingen. Mensen zijn gelukkiger als ze wonen en werken op een
    goede toekomstbestendige werklocaties die bijdraagt aan de brede      plek die ze mooi of aantrekkelijk vinden, of waarmee ze een band
    welvaart van onze inwoners.                                           hebben. Dat vraagt om een goede functiemenging, identiteit, ruimte
                                                                          om te ontspannen en te bewegen, verkoeling, voorzieningen, cultuur,
Aanleiding                                                                onderwijs, zorg, veilige en prettige openbare ruimte en
Op het gebied van verstedelijking is en blijft er onverminderd vraag      werkgelegenheid. Deze functies vragen allemaal om ruimte, hebben
naar ruimte voor wonen, werken en de bijbehorende bereikbaarheid. In      veel samenhang en beïnvloeden elkaar.
heel Nederland zijn er tot 2030 980.000 nieuwe woningen nodig om de
huidige wooncrisis te bezweren. Voor de periode na 2030 wordt nog         Zo’n goede leefomgeving is ook goed bereikbaar. Niet alleen in het
een vergelijkbare bouwopgave verwacht, die ook in onze provincie zal      bebouwde gebied, ook binnen de groene omgeving. De blijvende
landen. De vraag naar woningen gaat over woningen in verschillende        bereikbaarheid van onze provincie, lopend, met de fiets, het openbaar
prijsklassen en voor verschillende doelgroepen. De woningbouwopgave       vervoer, de auto, of vrachtverkeer is daarom van blijvend groot belang.
komt voor een deel omdat we met steeds minder mensen in één               In een duurzamere samenleving moeten we ons vaker afvragen of het
woning wonen, maar ook door groei van de bevolking.                       wel nodig is om te reizen (minder). En als we tóch de deur uitgaan, of
                                                                          dat op een minder vervuilende manier kan (anders en schoner).
De Overijsselse opgaven                                                   Minder, anders en schoner zijn de basis van de mobiliteitstransitie.
Voor Overijssel geldt er een woningbouwopgave van 47.300 woningen
tot 2030, en een ambitie om 60.000 woningen tot 2030 te bouwen. De        Binnen onze provincie kennen we drie regio’s, met ieder hun eigen
vraag naar woningen gaat over woningen in verschillende prijsklassen      verstedelijkingsopgaven: Zwolle, Twente en Stedendriehoek.
en voor verschillende doelgroepen. Ook voor de periode tussen 2030 en
2050 en verder zal er een vergelijkbare woningbouwopgave zijn. Op         In de regio Zwolle is de opgave om de stedelijke en economische groei
het gebied van werklocaties geldt dat er binnen onze provincie tot 2040   te realiseren in een kwetsbare delta. De regio Zwolle ligt centraal
behoefte is aan ongeveer 1000 hectare voor bedrijventerreinen, voor       tussen de Randstad en het Noorden en Oosten van Nederland, wat




43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>kansen biedt voor stedelijke groei en nieuwe woon-, werk en                Een samenhangende verstedelijkingsaanpak in Dagelijkse
leefmilieus. In de regio komen het regionale en nationale watersysteem     Stedelijke Systemen
samen, waardoor keuzes elkaar beïnvloeden. Om goed voorbereid te           Voor het aanpakken van de grote opgaven op het gebied van
zijn op de toekomst is het belangrijk dat de stedelijke opgave integraal   verstedelijking zetten we in op een samenhangende benadering van
wordt opgepakt met behoud en ontwikkeling van de kwaliteit van de          gebiedsontwikkeling. We hanteren bewust de term ‘verstedelijking’. Dit
leefomgeving en bereikbaarheid van de regio. Regio Zwolle ligt op een      duidt op de samenhang tussen en de diversiteit van de opgaven in het
knooppunt van weg en spoor en om de regio op lange termijn                 Dagelijkse Stedelijke Systeem (DSS). Verstedelijking gaat om méér
bereikbaar te houden moet wordt gewerkt aan nieuwe                         dan ‘slechts’ woningbouw, economie en bereikbaarheid. En het gaat
mobiliteitsoplossingen.                                                    niet alleen over steden, maar over alle kernen in de provincie. Stad en
                                                                           platteland. Van buurtschap of klein dorp, tot de grote stad. Daar hoort
In de regio Twente is het vasthouden van talent de grootste opgave.        ook een leefbaar platteland bij. De gekozen term ‘verstedelijking’
Het Rijk ziet kansen voor een schaalsprong in Twente. Er is veel           omvat daarmee de vele functies die we in steden en dorpen
binnenstedelijke ontwikkelruimte en Twente heeft met een universiteit      tegenkomen: wonen, werken, winkels, voorzieningen (onderwijs, sport,
een goede uitgangspositie. Door het toevoegen van nieuwe woon-,            cultuur, infrastructuur, etc.) en de samenhang hiervan met de opgaven
werk- en leefmilieus willen we talent een plek geven en voor Twente        rondom water, vergroening, biodiversiteit en klimaat in het bebouwde
behouden. Er moet ruimte zijn voor bedrijven om door te groeien, en        gebied.
mogelijkheden voor startups en om uit te bouwen (scale ups). Ook
moet het mobiliteitssysteem meegroeien, zodat mensen naar hun werk         Binnen de Dagelijkse Stedelijke Systemen staan samenwerking en
kunnen, kunnen recreëren en naar huis kunnen. Een belangrijke andere       versterking centraal in onze aanpak. Dat doen we onder andere door
randvoorwaarde is meer rekening houden met, en ruimte maken voor,          het opstellen van verstedelijkingstrategieën. Het dagelijks leven van
het watersysteem. Twente kampt met een drinkwatertekort en met             wonen, werken en ontspannen en de bijbehorende verplaatsingen,
verdroging en wateroverlast door piekbuien.                                speelt zich grotendeels af binnen een netwerk van steden en
                                                                           omliggende dorpen. Dat noemen we de ‘Dagelijkse Stedelijke
In de regio Stedendriehoek is de belangrijkste opgave om de                Systemen’. We kennen er in onze provincie drie (die deels ook buiten
verstedelijking in balans te brengen. Woningbouw moet hand in hand         de provinciegrenzen gelegen zijn): Regio Zwolle, Regio Stedendriehoek
gaan met economische versterking, energie, brede welvaart en de            (waaronder Deventer) en Regio Twente. In deze DSS-regio’s spelen de
nabijheid van groen. De regio wordt omsloten door landschappelijk en       grote steden een centrale rol op het gebied van wonen, werk en
toeristisch fraaie gebieden als Salland, Veluwe en Achterhoek. Deze        voorzieningen, zoals cultuur en zorg. Zwolle en Deventer bevinden zich
nabijheid is een belangrijke waarde die de regio koestert. De regio is     in het economisch kerngebied van Nederland. De steden Almelo,
gunstig gelegen op het kruispunt van (inter-)nationale verbindingen        Hengelo en Enschede nemen in Twente een eigen belangrijke positie in
over zowel weg, spoor als water en als schakel tussen zowel de             als een regio van kennis en innovatie met sterke internationale
Randstad en Twente, als Arnhem-Nijmegen en Zwolle. De                      verbindingen. In een DSS-regio draait het echter niet alleen om de
verstedelijkingsopgave in de regio kan niet los worden gezien van de       grote steden, juist het samenspel met de omliggende kernen maakt de
opgave voor de IJssel waar opgaven spelen rond waterveiligheid,            DSS-regio tot een eigen functionerend systeem.
ecologie, waterkwaliteit, bevaarbaarheid en zoetwaterbeschikbaarheid.




44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>De grote steden concentreren de woon- en werkgelegenheid en               Een goede bereikbaarheid in de hele provincie via robuuste
bevatten een ruime keus aan verschillende typen woon- en                  infrastructuur netwerken is hierbij van belang, zodat
werklocaties, een sterke mkb-sector met florerende (familie-)bedrijven,   basisvoorzieningen voor onze inwoners toegankelijk zijn. Daarbij is
een goede aansluiting tussen arbeidsmarkt en onderwijs en een goed        bereikbaarheid een motor achter de mobiliteitstransitie, waarmee we
voorzieningenniveau. Dit biedt een voedingsbodem voor creativiteit en     streven naar schonere, actievere (lopen en fietsen) en minder
innovatie, wat essentieel is voor de concurrentiepositie van onze         mobiliteit.
provincie.
                                                                          Bij iedere toevoeging en/of uitbreiding wordt rekening gehouden met
We zetten in deze verstedelijkingsaanpak zuinig, zorgvuldig en            de bestaande situatie: de bestaande kwaliteiten, erfgoed, identiteit,
meervoudig ruimtegebruik centraal. Dit gaat over concentratie,            etc. Dit betekent niet dat er niks mag veranderen, maar wel dat nieuwe
nabijheid, toekomstbestendigheid, inbreiding boven uitbreiding en         ontwikkelingen worden ingepast en eventueel aangepast zodat ze
meervoudig en multidimensionaal ruimtegebruik. Dit is belangrijk, want    passend zijn. Dat vraagt om een goede onderbouwing, waarin
buiten het bestaande bebouwde gebied vragen ook andere opgaven om         aangegeven wordt hoe de nieuwe ontwikkelingen bijdragen aan de
ruimte.                                                                   doelen en opgaven, hoe deze voldoen aan de uitgangspunten van de
                                                                          Leidende Principes en hoe ze bijdragen aan de kwaliteitsambities van
Daarnaast zetten we in op geconcentreerde groei van steden én van de      de Rode Draden.
goed bereikbare middelgrote kernen en de dorpen. Iedere kern kan
bouwen voor de lokale behoefte.                                           Economie is van belang voor brede welvaart
                                                                          Kans hebben op leuk, passend en gewaardeerd werk en
We willen compacte aantrekkelijke steden en dorpen met de groene          ontwikkelingsmogelijkheden vinden wij van belang voor onze inwoners.
omgeving dichtbij. Zodat mensen snel kunnen genieten van rust en          Daarbij gaat het niet alleen om het hebben van voldoende en
ruimte. Dat draagt bij aan het woon- en werkgenot en de gezondheid        toekomstbestendige werklocaties die in grote mate bijdragen aan een
van inwoners. De randen van de steden en dorpen worden ingericht als      aantrekkelijk vestigingsklimaat en prettige leefomgeving. Het gaat ook
poort van de stad of het dorp en vormen een natuurlijke schakel tussen    om ontwikkelkansen in de diverse werkvelden. Onder andere op het
het bebouwde gebied en de groene omgeving. De randen zijn geschikt        gebied van circulariteit, digitalisering, innovatie, onderwijs en
voor meerdere functies, waarbij moet worden voorkomen dat er              arbeidsmarkt. Hierbij hebben we specifiek aandacht voor het midden-
verrommeling ontstaat of een te grote verdichting. Bij                    en kleinbedrijf inclusief familiebedrijven, zij zijn de motoren van onze
functieverandering in deze randen moet een zorgvuldige integrale          economie. En ook voor de logistieke sector en defensie moet plek zijn.
afweging worden gemaakt. Ook bij inbreiding streven we naar
voldoende groen, water en biodiversiteit.                                 Het belang van economie en financiële bestaanszekerheid (door onder
                                                                          andere voldoende inkomen te kunnen verdienen) maakt deel uit van
Het streven naar nabijheid is bij geconcentreerde groei een belangrijk    brede welvaart. Binnen onze provincie willen we dat economische groei
uitgangspunt. Nabijheid van wonen en werkgelegenheid, nabijheid van       bijdraagt aan een hoger welvaartsniveau van onze inwoners in brede
voorzieningen en cultuur, nabijheid van ruimte voor groen en              zin. Want een toekomstbestendige economische ontwikkeling is een
ontspanning, etc. In de programmeringsafspraken concretiseren we dit.     essentieel middel om te werken aan maatschappelijke opgaven en
                                                                          transities, aan bestaanszekerheid in brede zin en aan een hoogwaardig




45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>voorzieningenniveau dat bereikbaar en toegankelijk is voor iedereen.        ondernemerschap, onder andere op het gebied van digitalisering,
En daarmee aan het welbevinden van onze inwoners.                           verduurzaming en internationalisering. Hiermee wordt de economische
                                                                            ontwikkeling in onze provincie in kwantitatieve, maar vooral in
Onze economie is niet vanzelf ontstaan. Daar hebben we hard voor            kwalitatieve zin verbeterd.
gewerkt en moeten we hard voor blijven werken. We vinden het als
provincie belangrijk, om in overleg met onze medeoverheden, partners,       Voor het sociaal-economisch functioneren van onze (binnen)steden en
ondernemers en inwoners, te blijven werken aan een aantrekkelijk            dorpskernen is het belangrijk dat er gericht wordt geïnvesteerd in
vestigingsklimaat voor het bestaande bedrijfsleven, waaronder ons           aantrekkelijke winkelomgevingen met een goed detailhandel- en
eigen mkb, familiebedrijven en voor nieuwe bedrijven en investeerders       voorzieningenniveau. En functiemening met wonen is voor de
van buiten onze provincie die onze economie en samenleving verrijken.       levendigheid van deze gebieden van belang. Daarbij zijn de
Daarbij sturen we op voldoende, aantrekkelijke en toekomstbestendige        (cultuurhistorische) kwaliteiten en bereikbaarheid van deze plekken
werklocaties met goede (onderlinge) bereikbaarheid, zoals                   uitgangspunt. Dit is niet alleen van belang voor de instandhouding van
bedrijventerreinen, kantoorlocaties, stationsomgevingen, detailhandel       het detailhandel- en voorzieningenniveau voor de eigen bevolking,
locaties en woon-werkomgevingen. En op het behouden en beschermen           maar ook voor het functioneren van de toeristisch-recreatieve sector.
van het bestaande areaal aan werklocaties en de huidige milieu
categorieën. We zetten in op behoud van bedrijventerreinen met              Voor de toeristisch-recreatieve sector willen we de vrijetijdseconomie
hogere milieucategorieën (3, 4 en 5), omdat dit type bedrijventerrein       behouden en versterken. We zetten daarbij in op kwaliteit, nieuwe
nodig is voor ruimte voor de transitie naar een circulaire economie en      producten, voldoende ruimte voor de sector en spreiding van gasten
energietransitie. Uitgangspunt hierbij is zuinig, zorgvuldig en             (inwoners en bezoekers) in ruimte en tijd.
meervoudig ruimtegebruik.
                                                                            Bij groei én verduurzaming van de economie moeten we rekening
Voor logistieke ontwikkelingen zoeken we aansluiting bij doorgaande         houden met het feit dat productie en consumptie meer in balans
grote corridors, zoals de North Sea Baltic Corridor. Deze corridor is een   moeten komen met de omgeving en de natuurlijke hulpbronnen. Daar
belangrijke route vanuit de grote zeehavens Rotterdam, Amsterdam en         is een overgang naar een circulaire economie voor nodig. Een te groot
Antwerpen naar Noordoost- en Oost-Nederland, Duitsland, Scandinavië,        deel van producten die we maken en kopen verandert nu nog in afval.
Polen en de Baltische Staten. De positie van onze provincie op de North     Om de ecologische schade terug te brengen vraagt dit een andere visie
Sea-Baltic Corridor, haar vestigings- en ondernemersklimaat en de           op verdienmodellen en worden onder meer productieprocessen en
multimodale bereikbaarheid via de binnenvaart, over de weg en via het       logistieke bouwstromen ingericht met herbruikbare (natuurlijke)
spoor, bieden kansen voor groei van logistieke activiteiten. Dit draagt     grondstoffen. We ondersteunen ondernemers in deze transitie.
bij aan onze economische activiteiten en werkgelegenheid. Het heeft         Specifiek voor de locatiekeuze van bedrijven zijn natuur, bodem en
ook een sterke relatie met het goederenvervoer. Een aantrekkelijk           water meer sturend dan voorheen.
vestigingsklimaat wordt ook bepaald door een goede aansluiting tussen
arbeidsmarkt en onderwijs én ruimte voor innovatie en




46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Afbeelding: Visiekaart Verstedelijking en Mobiliteit




47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>2.8. Bereikbaarheid voor en door onze provincie

We zetten in op:                                                         afhankelijkheid van grondstoffen, vragen om een andere organisatie
•  Goede bereikbaarheid voor al onze inwoners, ongeacht leeftijd,        van bereikbaarheid. Dit geldt voor alle schaalniveaus: lokaal, regionaal,
   geslacht, inkomen of lichamelijke beperking, zodat bereikbaarheid     interregionaal, nationaal en internationaal. Door op elk schaalniveau de
   geen belemmering is om deel te nemen aan de maatschappij.             juiste maatregelen te treffen, kan de provincie haar strategische positie
•  Bereikbaarheid boven mobiliteit, door onder andere te streven naar    behouden en versterken én de leefbaarheid vergroten.
   nabijheid.
•  Bereikbaarheid op verschillende schaalniveaus: (inter)nationaal,      De Overijsselse opgaven
   regionaal en lokaal over robuuste netwerken.                          Lokale netwerken / lokale bereikbaarheid.
•  Een goede balans tussen bereikbaarheid, zuinig ruimtegebruik en       Lokale bereikbaarheid betreft het bereiken van bijvoorbeeld dagelijkse
   leefbaarheid, met verkeersveiligheid als randvoorwaarde.              voorzieningen op korte afstanden, via het lokale netwerk. Vrijwel elke
•  De mobiliteitstransitie (minder, anders en schoner). Dit doen we      reis begint of eindigt op dit netwerk. Hier spelen vooral opgaven op het
   met behulp van slimme locatiekeuzes voor maximalisering van het       gebied van verkeersveiligheid en zuinig ruimtegebruik. Elke lokale
   STOMP-principe (stappen, trappen, openbaar vervoer,                   situatie heeft een passend mobiliteitssysteem nodig met goede
   mobiliteitsdiensten en privéautogebruik als volgorde van voorkeur).   verbindingen naar omliggende bestemmingen.

Aanleiding                                                               Veel lokale verplaatsingen gebeuren lopend, met de fiets of auto. Bij
Onze provincie bevat belangrijke verbindingen binnen Nederland en        lange-afstandsverkeer begint of eindigt de reis ook op dit netwerk. Om
tussen Nederland en Duitsland. De provincie kent drie Dagelijkse         dit in goede banen te leiden wordt onderscheid gemaakt tussen
stedelijke Systemen (DSS-regio’s) met elk hun eigen karakter en          verblijfsgebieden (waar geleefd en gewerkt wordt) en wegen met een
uitdagingen: Twente in het oosten, Stedendriehoek in het zuidwesten      accent op doorstroming. De rol van het openbaar vervoer in lokale
en Zwolle in het noordwesten. Deze gebieden vormen samen het             reizen is beperkt, zeker buiten de steden. Kleinschaliger en flexibelere
economische en sociale hart van de provincie. De verbindingen tussen     vormen van openbaar vervoer passen beter bij de schaal van de lokale
de drie DSS-regio’s zijn zo cruciaal, dat we ze de Overijsselse gouden   weginfrastructuur en bij de vervoersvraag. Een voorbeeld hiervan is
driehoek noemen.                                                         Flex RRReis in Rijssen-Holten, waar vrijwilligers zonder vaste routes op
                                                                         afroep reizigers tussen de vele haltes in de gemeente vervoeren.
De bereikbaarheid in onze provincie staat onder druk. In de groene
omgeving vanwege toenemende afstanden tot voorzieningen. En in en        Hoewel de groene omgeving de grootste reistijden en de meeste
rondom de steden vooral tijdens spitsuren, wanneer de volledige          autoafhankelijkheid kent, zijn inwoners meestal tevreden over de
capaciteitsgrenzen worden bereikt. De verstedelijkingsopgave vraagt      bereikbaarheid. Voor inwoners in de dorpen en kernen in de groene
ruimte en vergroot de druk op ons mobiliteitssysteem. De ambities en     omgeving is de bereikbaarheid van voorzieningen in en nabij de steden
afspraken op het gebied van gezondheid, verkeersveiligheid,              van belang. Men is ingesteld op een leven waarin veel met de auto
betaalbaarheid, leefbaarheid, het beperken van uitstoot en               wordt gereisd. Dat ligt anders in de ‘tussengebieden’, zoals




48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>buitenwijken van grote steden en grotere kernen. Hier is de behoefte        verbindingen zit het openbaar vervoer tussen de Twentse steden en
aan betere bereikbaarheid onder een groter deel van de bevolking. We        omliggende kernen in de spits overvol. Op de weg zijn de grootste
onderzoeken in het kader van de streefwaarde bereikbaarheid hoe we          knelpunten de A1/A35 rond Hengelo, de N35 en de N36 bij Almelo en
de bereikbaarheid van deze gebieden kunnen verbeteren.                      bijvoorbeeld de N342, de rondweg Oldenzaal.

Regionale netwerken / regionale bereikbaarheid                              De Stedendriehoek is ook een stedelijke regio waar de drie steden
Binnen onze DSS-regio’s zijn grote stromen woon-werkverkeer, verkeer        samen een rol vervullen in voorzieningen voor de regio. Naast
naar onderwijs en zakelijk verkeer met de steden als zwaartepunten.         onderlinge verbondenheid is de Stedendriehoek sterk verbonden met
Dagelijks reizen aanzienlijk meer mensen vanuit de regio naar de stad       de omliggende regio’s. Station Deventer heeft uitbreiding nodig om als
dan andersom, wat in mindere mate geldt voor de streekcentra. Het           spoorknooppunt te kunnen fungeren en betere overstapmogelijkheden
regionale netwerk, bestaand uit (rijks- en provinciale) wegen,              te bieden tussen de lijnen Zwolle – Arnhem en Randstad – Twente. De
doorfietsroutes, regionale busverbindingen en treindiensten faciliteert     wegbereikbaarheid in de regio kampt met knelpunten op de A1 en
dit dagelijkse verkeer.                                                     A50. In Deventer leidt de autopendel tot diverse knelpunten in de stad,
                                                                            zoals het Hanzetracé (N337) en de brug over de IJssel (N344).
Knelpunten binnen de DSS-regio’s hebben onze aandacht. Er liggen
vooral uitdagingen in de bereikbaarheid van steden tijdens de spits en      Interregionale of nationale netwerken / bereikbaarheid
in de bereikbaarheid van werklocaties en voorzieningen buiten de            De Overijsselse gouden driehoek is cruciaal voor zowel de regionale als
steden, waar de auto soms de enige reismogelijkheid is. Regionale           interregionale bereikbaarheid voor een groot deel van onze inwoners en
routes dwars door woongebieden veroorzaken barrièrewerking                  ondernemers. Tussen Twente en de Stedendriehoek via de A1-corridor
(bijvoorbeeld wegen die lastig over te steken zijn), verkeersveiligheids-   (A1, Spoor en Twentekanaal). Tussen Zwolle en de Stedendriehoek via
risico’s, en overlast. De (vaak) historisch gegroeide situaties, vragen     A50, N348-N35, IJsselvalleilijn en IJssel. Tussen Zwolle en Twente via
om ingrijpende maatregelen.                                                 de N35, het spoor en de fietssnelweg F35. De verstedelijkingsopgave
                                                                            maakt het goed functioneren van deze gouden driehoek van toenemend
De drie DSS-regio’s hebben ieder hun eigen kenmerken. De regio              belang.
Zwolle is uitgestrekt, wat leidt tot lange reisafstanden en een relatief
grote afhankelijkheid van ov of auto. Dit leidt tot overvolle treinen op    Onze DSS-regio’s zijn met meerdere corridors verbonden met de rest
de trajecten Hardenberg-Zwolle en Enschede-Zwolle en op diverse             van Nederland en het buitenland. Op deze corridors hebben zowel weg-
busverbindingen. Op de weg zijn de grootste knelpunten de A28 door          , spoor-, water- als fietsroutes een belangrijke functie om de
Zwolle, de N50 tussen Kampen en Hattemerbroek en de N35, in Zwolle          economische, sociale en onderwijsrelaties te versterken. Dit gaat zowel
en bij knooppunt Raalte (N35xN348).                                         om verplaatsingen van bijvoorbeeld kenniswerkers, scholieren en
                                                                            studenten, die hoofdzakelijk gebruik kunnen maken van het openbaar
De grote steden in Twente zijn te typeren als meerdere steden die           vervoer, als over logistiek en maakberoepen met fysieke materialen en
samen de voorzieningen voor een regio bedienen. In zo’n                     gereedschappen die aangewezen zijn op de weginfrastructuur.
(polycentrische) regio zijn de steden onderling verbonden en hebben ze      Op deze verbindingen zitten knelpunten die met verdere verstedelijking
allemaal een belangrijke rol. Tussen de steden Enschede, Hengelo en         mogelijk groter worden. Vanwege de schaarse ruimte zetten we op
Almelo is er sprake van intensieve reizigersstromen. Op meerdere            deze corridors in op een grote rol voor collectieve mobiliteit. Op




49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>bijvoorbeeld de corridor Zwolle-Twente-Münster is uitbreiding van          beschouwen. Samen met het rijk en gemeenten zorgen we voor routes
frequentie en capaciteit nodig. De aanpak van de flessenhals bij Meppel    waarbij lokaal, regionaal en nationaal verkeer elkaar minder hinderen
verbetert de betrouwbaarheid van de spoorverbindingen met het              en voor een netwerkinrichting die uitnodigt tot lopen en fietsen op
Noorden. De Nedersaksenlijn biedt in dit opzicht ook kansen. De N35 is     kortere afstanden en meer gebruik van openbaar vervoer. Dit komt de
regelmatig overbelast en verkeersonveilig en kent een te lage              bereikbaarheid, veiligheid én leefbaarheid ten goede.
basiskwaliteit. Het blijvend bevaarbaar houden van de IJssel en
Twentekanaal, staat onder druk door te hoog water in de winter of te       We zetten in op bereikbaarheid en nabijheid boven mobiliteit
laag water in de zomer.                                                    Goede bereikbaarheid is cruciaal voor ons dagelijks leven en voor onze
                                                                           economie. Het gaat over een acceptabele hoeveelheid (reis)tijd, moeite
Op veel van de doorgaande routes op dit schaalniveau zijn grote            en kosten en is afhankelijk van de persoon, de verwachtingen en de
verkeersveiligheidsrisico’s, zoals op de vervlochten snelwegen A1/A35,     omstandigheden. Goede bereikbaarheid bevordert maatschappelijke
op diverse wegvakken van de N35 en op de N36 en N50. Veel van deze         deelname en leefbare steden en dorpen.
knelpunten bevinden zich op Rijksinfrastructuur, zowel weg als spoor,
wat samenwerking noodzakelijk maakt om deze op te lossen.                  Bereikbaarheid is te behalen door te zorgen dat het eenvoudig is om
                                                                           van a naar b te komen, en door te zorgen dat a en b minder ver van
Internationale netwerken / bereikbaarheid                                  elkaar af liggen. Tot op heden is ingezet om de toenemende
Het internationale netwerk is bedoeld voor verplaatsingen van mensen       mobiliteitsvraag te faciliteren door bijvoorbeeld meer wegen aan te
en goederen over lange afstand. Het omvat de Europese TEN-T                leggen. De gemiddelde afstanden die we afleggen voor onze dagelijkse
corridors, over zowel weg, spoor als water. Onze provincie ligt centraal   bezigheden zijn in de afgelopen decennia daardoor fors toegenomen.
op één van de TEN-T-corridors: de North Sea-Baltic Corridor. De A1, de     Dit heeft veel inwoners in staat gesteld met grotere snelheden grote
A28-A37 en ook de A/N35 maken hier onderdeel vanuit, evenals de            delen van de provincie te bereiken, maar maakt mensen ook
belangrijkste spoorverbindingen (Amsterdam-Berlijn, Zwolle-Twente-         afhankelijker van (auto)mobiliteit. Dat is duur en belast de omgeving.
Münster). Hierover is internationaal treinverkeer mogelijk, zoals
goederenvervoer en de IC Amsterdam-Berlijn. Recent is ook Zwolle-          Door in te zetten op bereikbaarheid en nabijheid kunnen we de cyclus
Enschede toegevoegd aan het uitgebreide TEN-T-netwerk.                     doorbreken van toenemende afstanden, autoafhankelijkheid, autobezit
                                                                           en -gebruik en daardoor toenemende afstanden. Zonder daarbij
Het belang van robuuste netwerken                                          degenen te schaden die nog deel kunnen nemen aan de maatschappij
De netwerken functioneren in samenhang. Een zwakke schakel in het          dankzij hun auto. Nabijheid maakt werk of voorzieningen beter lopend
regionale netwerk kan leiden tot ongewenst doorgaand verkeer in            en fietsend bereikbaar. Onze hub-aanpak bevordert geclusterde
verblijfsgebieden, met overlast of ongevallen tot gevolg. Ook kan lokaal   decentralisatie van voorzieningen op goed ov-bereikbare plekken. Bij
verkeer de doorstroming op nationale verbindingswegen onnodig              nieuwe ontwikkelingen kunnen we eisen stellen aan nabijheid en
hinderen. Dit speelt bijvoorbeeld op de A28 tussen Zwolle-Noord en         bereikbaarheid. Goede (multimodale) bereikbaarheid heeft daarom ook
Zwolle-Zuid, waar deze weg een rol vervult op alle schaalniveaus en        een plek in onze Redeneerlijn.
regelmatig een knelpunt is tijdens de spits. Ingrepen op het ene
schaalniveau kunnen problemen op het andere niveau veroorzaken of          Onze verstedelijkingsopgave biedt ook kansen, bijvoorbeeld door
oplossen. Daarom is het belangrijk netwerklagen in samenhang te            woningen en voorzieningen toe te voegen op plekken waar veel




50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>werkgelegenheid is. We concentreren verstedelijking op duurzaam           Daarom moeten we kwetsbare verkeersdeelnemers beschermen en de
bereikbare plekken, met name in onze steden en nabij andere goed          snelheid van gemotoriseerd verkeer beperken, zowel in bebouwd
bereikbare knooppunten in ons mobiliteitsnetwerk. Zo organiseren we       gebied als in de groene omgeving. We werken aan veiligere
nabijheid en kunnen we het ruimtegebruik van mobiliteit zoveel            infrastructuur, zoals rijbaanscheiding op de N36 en het scheiden van
mogelijk beperken door het toepassen van het STOMP-principe               verschillende typen verkeersdeelnemers. Ook willen we mensen bewust
(stappen, trappen, openbaar vervoer, mobiliteitsdiensten en               maken van veiliger gedrag. We gebruiken ontwikkelingen in netwerken
privéautogebruik). Voor inwoners die vanuit het landelijk gebied naar     en ruimtelijke ordening om de verkeersveiligheid te verbeteren en
stedelijk gebied komen met de auto, willen we eenvoudig overstappen       (nieuwe) risico’s te verminderen.
naar een ander vervoersmiddel faciliteren. Zo draagt STOMP ook bij
aan de bereikbaarheid van voorzieningen vanuit het landelijk              Zo geven we de mobiliteitstransitie vorm: minder, anders,
gebied.Met verdichting en functiemenging wordt ook het draagvlak voor     schoner en gedragsverandering
betere ov-verbindingen vergroot. Dit vraagt sector-overstijgende          Om te zorgen voor een goede bereikbaarheid van onze provincie op de
afwegingen waarbij duurzame bereikbaarheid een belangrijk                 lange termijn, moeten we veranderen en keuzes maken. Dit vraagt om
afwegingscriterium wordt bij het ontwikkelen van functies op bepaalde     een samenhangende benadering van mobiliteit en verstedelijking. Dit
plekken. Dit werken we verder uit in de verstedelijkingsstrategieën.      omvat technologische en infrastructurele ontwikkelingen, nabijheid,
                                                                          organisatorische verandering, maar vraagt bovenal om andere keuzes
We werken aan een streefwaarde voor bereikbaarheid                        van mensen, bedrijven en overheden. We streven naar minder, anders
We werken aan een streefwaarde voor bereikbaarheid om inzicht te          en schoner (reizen), met de daarbij behorende gedragsverandering.
krijgen in zowel beleefde (kwalitatief) als meetbare (kwantitatieve)      Minder reizen kan door digitale bereikbaarheid, zoals thuiswerken en e-
aspecten van bereikbaarheid. Omdat bereikbaarheid afhankelijk is van      learning, en door het verkleinen van afstanden en het combineren van
persoonlijke omstandigheden, zien we de streefwaarde als onderwerp        reisdoelen. Anders reizen stimuleren we via het STOMP-principe: Zo
van een politiek en maatschappelijk debat. De streefwaarde vormt de       kunnen we bereikbaarheid organiseren met minder ruimte en
basis voor keuzes om de bereikbaarheid te verbeteren. Wij willen de       energiegebruik. Schoner reizen betekent de overgang naar zero-
bereikbaarheid van alle inwoners in onze provincie verbeteren,            emissie voertuigen, zoals batterij-elektrisch en waterstof-elektrisch. Dit
ongeacht leeftijd, inkomen of beperking, en niet alleen van degenen die   vereist dat mensen en bedrijven andere keuzes maken. Deels doen we
beschikking hebben over een auto. Bij investeringen in mobiliteit         dit door te investeren in doorfietsroutes en ov. Uit de eerste metingen
hanteren we de volgorde: veiligheid, bereikbaarheid, duurzaamheid en      van het geopende F35 traject Borne – Enschede blijkt een flinke
reistijd. Verbetering van de bereikbaarheid is een gezamenlijke           toename in aantal fietsers, waaronder (voormalig) automobilisten.
verantwoordelijkheid van markt, samenleving en overheden. Dit vraagt      Daarmee draagt de F35 bij aan het oplossen van knelpunten in de
om goede samenwerking. Het is belangrijk dat veranderende                 autobereikbaarheid op o.a. de N35. Veel gedragsverandering kan
mobiliteitsdiensten, zoals regionaal openbaar vervoer (provincie) en      bereikt worden zonder dat daar
WMO-vervoer (gemeente), goed op elkaar afgestemd blijven.                 (kostbare) infrastructurele wijzigingen voor nodig zijn, bijvoorbeeld met
                                                                          onze werkgeversbenadering (Overijssel Onderweg). Deze benadering
Verkeersveiligheid als randvoorwaarde                                     legt bovendien zwakke schakels in onze fiets- en ov-netwerken bloot,
Verkeersveiligheid is belangrijk voor leefbaarheid en bereikbaarheid.     die we kunnen verbeteren. Dit werken we verder uit in het Regionaal
Op plekken waar verschillende typen verkeersdeelnemers mengen,            Mobiliteitsprogramma (RMP).
gelden verhoogde risico’s.


51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>Afbeelding: Illustratie (inter)nationale logistieke corridors




52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>2.9. Toekomstbestendige landbouw met duidelijkheid en perspectief

Wij zetten in op:                                                          Tegelijkertijd bieden die veranderingen ook kansen. Door als provincie
•   Zuinig omgaan met ruimte en grond voor de landbouw.                    mee te doen en verantwoordelijkheid te nemen, vergroten we de kans
•   Heldere ontwikkelingsrichtingen voor de landbouw, met                  om de groene omgeving van onze provincie te versterken. En het nog
    onderscheid tussen gebieden met generieke opgaven en kansen, en        beter te maken dan het nu al is.
    gebieden met specifieke opgaven rond klimaat, water en natuur.
                                                                           De landbouwsector in onze provincie staat voor grote opgaven. Die
Aanleiding                                                                 hebben vooral te maken met de noodzaak om de effecten van
Nederland heeft van nature een aantal gunstige voorwaarden voor            landbouwactiviteiten op natuur, milieu en klimaat terug te brengen tot
landbouw en voedselproductie: een gematigd klimaat, vruchtbare             binnen de wettelijke grenzen. Tegelijkertijd dwingen ontwikkelingen als
grond, de nabijheid van grote zeehavens en een goed ontwikkelde            geopolitieke spanningen, klimaatverandering, ruimtedruk vanuit andere
infrastructuur. Om optimaal van deze voordelen te profiteren, zijn in de   sectoren en problemen met bedrijfsopvolging tot een koerswijziging.
afgelopen decennia veel ruilverkavelingen en landinrichtingen              Dat raakt veel agrarische ondernemers direct. Duurzaamheid,
uitgevoerd. Die maakten het mogelijk om grootschaliger en                  circulariteit en extensivering blijven belangrijke thema’s voor de
gemechaniseerd te telen en om wateroverschotten snel af te voeren ten      komende jaren. De aanhoudende onzekerheid over duidelijke kaders
behoeve van de landbouw. Zo is een sterke landbouwsector ontstaan.         vanuit het Rijk maakt het echter lastig vooruitkijken. Een toekomst-
Tegelijkertijd loopt de sector tegen grenzen aan. Het verdienvermogen      bestendige agro- en foodsector in Overijssel is er één die innovatief is
staat onder druk en de geldende doelen voor de kwaliteit van de            en zich weet aan te passen. Alleen dan kan de sector concurrerend
leefomgeving, geven randvoorwaarden mee voor natuur, water en              blijven en bijdragen aan voedselzekerheid in een veranderende wereld.
klimaat.                                                                   Dat moet wél gebeuren op basis van robuuste verdienmodellen die
                                                                           aansluiten bij gebiedsspecifieke opgaven en kansen.
De Overijsselse opgaven
We zijn trots op onze boeren, onze natuur en onze gemeenschappen.          Bescherming van landbouwgrond en perspectief voor de sector
De groene omgeving is een uitgestrekt gebied met unieke                    Met ons beleid willen we richting geven aan de landbouw, zodat er
landschappen, hechte gemeenschappen, waardevolle natuur en tal van         perspectief ontstaat op een toekomst met robuuste verdienmodellen
ondernemers die er hun bedrijf hebben. Het is een prachtige plek om te     voor de sector. Voedselzekerheid is daarbij het vertrekpunt. We streven
wonen, te werken en te ontspannen. Onze innovatieve landbouwsector         naar een innovatieve en concurrerende agro- en foodsector die
is en blijft belangrijk. Wij hebben de agrarische ondernemers nodig        duurzaam is en zoveel mogelijk circulair werkt. We zoeken naar balans
voor ons voedsel, de regionale economie en als belangrijke beheerders      tussen de landbouw en de draagkracht van de fysieke leefomgeving,
van het landschap. Daarnaast zorgen ze voor de leefbaarheid en sociale     met voldoende ruimte voor een gezond verdienvermogen. Voor onze
kwaliteit in het gebied.                                                   voedselvoorziening is het van belang dat de landbouwbodems vitaal en
                                                                           gezond zijn en dat er voldoende schoon water beschikbaar is. We zien
De landbouw staat aan de vooravond van ingrijpende veranderingen.          kansen om de positie van de landbouw te versterken: als producent
Dit brengt onzekerheid met zich mee en kan grote gevolgen hebben.          van voedsel en groene grondstoffen, als beheerder van natuur, water




53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>en bodem, én als sector die dankzij kennis en innovatie voorop kan          Bij nieuwe ontwikkelingen, zoals woningbouw of ruimte voor bedrijven
blijven lopen.                                                              in de groene omgeving, moeten we zorgvuldig afwegen wat waar
                                                                            mogelijk is. We moeten ervoor waken dat er voldoende ruimte blijft
In deze Omgevingsvisie geven wij op hoofdlijnen richting en een eerste      voor landbouw en voedselproductie. Dat past bij de kracht van
strekking voor beleid. De verdere uitwerking volgt onder andere via de      Overijsel, waarbij landbouw en voedselproductie niet alleen economisch
landbouwvisie, beleid- of uitvoeringsprogramma’s, gebiedsprocessen,         van belang zijn. Maar ook onderdeel uitmaken van onze cultuur,
projecten en/of initiatieven. Samen met medeoverheden, partners,            bijdragen aan een leefbaar platteland en het landschap mede
ondernemers en inwoners kijken we hoe we invulling kunnen geven aan         vormgeven.
de doelen voor natuur, water en klimaat. De opgaven in de groene
omgeving vragen om een perspectief dat per sector en per gebied             In ons omgevingsbeleid maken we onderscheid tussen verschillende
verschilt, waarbij de fysieke omstandigheden en de lokale opgaven           typen landbouwgebieden. Die indeling is gebaseerd op de lokale
leidend zijn. Glastuinbouw concentreren we in het glastuinbouw-             omstandigheden, die we samen met de Wageningen Universiteit (WUR)
concentratiegebied Koekoekspolder. Vanwege de problematiek in het           in kaart hebben gebracht. Daarbij gaat het onder andere om het water-
veenweidegebied en de ligging binnen het Nationaal Landschap is             en bodemsysteem, de aanwezigheid van drinkwaterwinningen of Natura
uitbreiding buiten dit concentratiegebied niet mogelijk. In gebieden met    2000 gebieden. Door rekening te houden met deze omstandigheden,
relatief grote gebiedsopgaven kan de grondgebonden landbouw worden          kan de landbouw beter inspelen op de lokale kansen en opgaven. Dit
verbreed en toekomstgericht worden ontwikkeld. Daarbij zetten we in         onderscheid biedt richting en meer duidelijkheid voor toekomstige
op een sterkere verwevendheid van landbouw en natuur. Grondbeleid is        ontwikkelingen binnen de verschillende typen landbouwgebieden.
een belangrijk instrument om dit mogelijk te maken.                          1. Landbouwgebieden met generieke opgaven en kansen. Dit zijn
                                                                                 gebieden die op basis van de aanwezige omgevingscondities goed
We zetten ons in om de randvoorwaarden vanuit de Europese Unie, Rijk             geschikt zijn voor landbouw. In deze gebieden zetten we in op het
en provincie goed op orde te brengen. Het is mede aan de overheid om             beschermen van de ruimte voor landbouw en gaan we zuinig en
langjarige duidelijkheid te bieden over ruimtelijke en financiële kaders.        zorgvuldig om met andere ruimteclaims. Bij planologische
Daarbij is de overheid één van de partijen die moet bijdragen aan het            afwegingen krijgt het behoud van deze landbouwgronden dan ook
borgen van financiële kaders. Specifiek vanuit de overheid zijn nieuwe,          nadrukkelijk aandacht.
structurele financiële kaders nodig voor die gebieden waar                   2. Landbouwgebieden met gebiedsspecifieke opgaven en kansen voor
maatschappelijke opgaven rond natuur, water en klimaat samenkomen                natuur, klimaat en water. In deze gebieden spelen meerdere
met gebiedspecifieke kansen. Tegelijkertijd speelt de keten zelf een             opgaven. Landbouw blijft hier mogelijk, mits afgestemd op de
belangrijke rol in het toekomstbestendig maken van de agrarische                 lokale omstandigheden. We zien in deze gebieden naast
sector. De landbouwsector is zelf aan zet om, binnen de wettelijke               voedselproductie vooral kansen voor multifunctionele landbouw en
ruimte, te komen tot een toekomstbestendig en houdbaar bedrijfs-                 andere vormen van verbreding, zoals natuurbeheer, recreatie en
model. Dat vraagt om maatwerk per onderneming, afgestemd op de                   zorg, die bijdragen aan de opgaven op het gebied van natuur,
ambities van de ondernemer, de omgeving waarin het bedrijf ligt en de            water en klimaat. In deze gebieden kunnen ook aanvullende
doelen die daar gelden.                                                          gebiedsgerichte maatregelen nodig zijn, bijvoorbeeld om emissies
                                                                                 te beperken of de waterhuishouding te verbeteren.




54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>Afbeelding: Visiekaart Landbouw




55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>2.10. Natuur ligt overal ‘om de hoek’ in een beeldbepalend landschap

Wij zetten in op:                                                           De Overijsselse opgaven
•   Biodiversiteitsherstel en -verbetering binnen Natura 2000 gebieden      In Overijssel is de natuur altijd dichtbij. Ongeveer 20% van onze
    en ons Natuurnetwerk Nederland (NNN).                                   provincie bestaat uit bos- en natuurgebieden. Daarnaast zijn er talloze
•   De leefomstandigheden voor wilde planten en dieren buiten               landschapselementen zoals houtwallen, singels, poelen en
    natuurgebieden in stand houden en waar nodig verbeteren. Dit            waterpartijen. Ook in het bebouwde gebied is veel groen en natuur te
    doen we door toe te werken naar 10% groenblauwe dooradering,            vinden. De variatie aan natuur is groot, dankzij de afwisseling in
    de uitbreiding van agrarisch natuurbeheer en het stimuleren van         bodem, reliëf en waterhuishouding. Denk aan de IJssel die traag
    basiskwaliteit natuur.                                                  stroomt langs de Duursche Waarden, Vreugderijkerwaard en Reevediep
•   Natuur dichter bij mensen brengen door het vergroten van kennis         richting de Keteldelta met stroomdalgraslanden en vochtige bossen. Of
    en bewustzijn bij inwoners en ondernemers over de sociale,              aan het Vechtdal met zijn beboste rivierduinen, de Wieden-Weerribben
    economische en maatschappelijke waarde van natuur in hun eigen          als grootste laagveenmoeras van Noordwest-Europa, en de Sallandse
    omgeving.                                                               Heuvelrug met uitgestrekte bossen en heide, leefgebied van de
•   Behouden en versterken van de (kern)kwaliteiten van onze                kwetsbare korhoen. Ook het glooiende Twentse landschap met
    landschappen, waaronder de Nationale Landschappen en                    stuwwallen en beken zoals de Regge en de Dinkel is kenmerkend, net
    landgoederen.                                                           als de weidevogelgebieden waar soorten als grutto, tureluur en kievit
                                                                            thuishoren.
Aanleiding
De natuur en het landschap in Nederland zijn grotendeels door mensen        Een groot deel van de natuurgebieden in onze provincie is
gevormd. Door veranderingen in landgebruik is de kwaliteit van de           stikstofgevoelig en kwetsbaar, onder andere door versnippering
natuur en biodiversiteit echter achteruit gegaan. En we staan niet altijd   (geïsoleerde ligging) en verdroging. In sommige gebieden spelen ook
stil bij de gevolgen daarvan. Natuur is van grote waarde: voor onze         andere factoren mee, zoals de invloed van nutriënten, de toename van
gezondheid, schoon water, frisse lucht, rust en ontspanning, maar ook       invasieve exoten, het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en de
voor de beschikbaarheid van grondstoffen, biodiversiteit en de              effecten van klimaatverandering. De opgaven zijn groot: zowel voor het
bestuiving van gewassen. Het gaat hierbij niet alleen om de                 behoud van de natuurkwaliteit als voor het behalen van de wettelijke
natuurgebieden. Ook landschapselementen, groen in steden,                   doelen op het gebied van natuur, en de samenhang met het
verbindingszones en agrarische natuurgronden dragen bij aan de              omliggende landgebruik. Samen met medeoverheden, partners,
noodzakelijke biodiversiteit. We moeten daarom bewuster omgaan met          ondernemers en inwoners werken we aan een robuustere natuur en
natuur. Niet alleen door haar te beschermen, maar ook door natuur te        een duurzame balans tussen menselijk gebruik en het behoud van onze
beleven en verantwoord te benutten. Dat is een voorwaarde voor een          waardevolle natuur.
gezonde en prettige woon-, werk- en leefomgeving.




56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>In onze provincie streven we naar een aantrekkelijke, gezonde, veilige    Werken aan biodiversiteitsverbetering via verschillende sporen
en prettige woon-, werk- en leefomgeving. Groen, natuur en                De kwaliteit van onze natuur en de biodiversiteit neemt af. Om de
landschappen spelen daarin een belangrijke rol, zowel binnen als buiten   biodiversiteitsdoelen te halen, moet deze trend worden gekeerd. Ook
natuurgebieden én in het bebouwde gebied. De natuur is onmisbaar in       voor het halen van de doelen van de Kaderrichtlijn water (KRW) is
onze leefomgeving. Het biedt ruimte voor ontspanning, sport en            verbetering van de waterkwaliteit nodig. Het is belangrijk dat er een
ontmoeting, draagt bij aan verkoeling tijdens warme periodes, zorgt       goede balans ontstaat tussen natuur, water, maatschappelijke
voor schoon water en schone lucht, en ondersteunt de landbouw.            belangen en ruimtelijke ontwikkelingen. Daarom werken we aan het
Daarnaast is natuur een wezenlijk onderdeel van het karakteristieke       verbeteren van de kwaliteit van natuur, water en biodiversiteit:
Overijsselse landschap. Het is daarom belangrijk om de natuur te           1. Binnen natuurgebieden: zorgen voor goede ruimtelijke en
behouden, te beschermen en verder te ontwikkelen. Een robuust                  milieucondities voor natuurtypen, planten en dieren binnen de
water- en bodemsysteem is daarbij onmisbaar, omdat veel planten-en             natuurgebieden zelf.
diersoorten daarvan afhankelijk zijn. Ook groene en blauwe structuren,     2. Buiten natuurgebieden: verbeteren van de ruimtelijke en
zoals houtwallen, sloten, poelen en kleine bosjes, vervullen een               milieucondities voor natuurtypen, planten en dieren in de
belangrijke ecologische functie, ook in het bebouwde gebied. Niet              omgeving van natuurgebieden, in de groene omgeving en in het
alleen het beschermen van individuele soorten is van belang, maar juist        bebouwde gebied.
ook het op orde brengen van de omgevingscondities, het water- en           3. Buiten natuurgebieden: realiseren van een netwerk van groene en
bodemsysteem en de groenblauwe dooradering.                                    blauwe verbindingen om natuurgebieden met elkaar te verbinden.
                                                                           4. Buiten natuurgebieden: stimuleren van basiskwaliteit natuur in
Het samenspel tussen natuur, mens en landbouw heeft het Overijsselse           gebieden waar andere functies dan natuur leidend zijn.
landschap gevormd. Door de eeuwen heen zijn, onder invloed van
veranderingen in de samenleving, techniek, natuurlijke processen en       Bij nieuwe (bebouwde) ontwikkelingen moet voldoende aandacht zijn
bijvoorbeeld de beschikbaarheid van meststoffen, verschillende typen      voor natuur en de bestaande biodiversiteit. Dergelijke ontwikkelingen
landschappen ontstaan. Zo groeide een gevarieerd patroon van akkers,      moeten bijdragen aan de versterking ervan. Ook in de bestaande
weiden, hooiland en bebouwing, met hoeven, dorpskernen en                 bebouwde omgeving is biodiversiteit van belang. Denk aan
landgoederen. Structuren, maatvoering en landschapselementen pasten       groenblauwe dooradering, het behoud en herstel van leefgebieden voor
zich steeds aan de tijd aan. Dat veelgelaagde landschap is nog altijd     gebouwbewonende soorten, en het vergroenen van het bebouwde
zichtbaar: in de bebouwing van historische binnensteden en dorpen, bij    gebied.
oude molens, kerken, boerderijen en landhuizen. Ook de ligging van
wegen, dijken en gebouwen vertelt het verhaal van het landschap: van      Beleven en benutten van natuur
het organisch gegroeide essenlandschap tot de planmatige, rechte          We zetten ook in op het beleven en benutten van natuur. Natuur
verkavelingen van jongere ontginningen. Dit landschap is niet alleen      dichtbij heeft een bewezen positief effect op de fysieke en mentale
waardevol, maar ook aantrekkelijk. Veel mensen recreëren er -             gezondheid van inwoners. Onze ambitie is dan ook om natuur dichter
fietsend, wandelend, sportend of varend – en genieten van de rust,        bij mensen te brengen. Wanneer natuur onderdeel is van het dagelijks
ruimte, natuur en historie. Juist dat maakt onze groene omgeving zo       leven, gaan mensen er zorgvuldiger mee om, waarderen ze haar meer
bijzonder. Daarom zetten we ons in om deze landschappen te                en draagt dit bij aan hun welzijn. Daarom willen we de kennis en het
behouden en te versterken.                                                bewustzijn over de waarde van de natuur in de eigen leefomgeving




57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>vergroten. Via ons programma Natuur voor Elkaar, ons                           Voor nieuwe ontwikkelingen in de groene omgeving gelden de
opdrachtgeverschap en bij de uitvoering van projecten geven we hier            Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving (KGO) en de Catalogus
volop aandacht aan.                                                            Gebiedskenmerken. In deze catalogus is per landschapstype in
                                                                               Overijssel beschreven welke kwaliteiten en kenmerken behouden,
Behouden en versterken van onze landschappen                                   versterkt en ontwikkeld kunnen of moeten worden. Ook bevat de
Onze provincie kent een grote landschappelijke variatie in de groene           catalogus onze inzet voor Basiskwaliteit Natuur: een vrijwillige methode
omgeving. Die diversiteit willen we niet alleen behouden, maar ook             waarin we stimuleren, inspireren en faciliteren.
versterken. Dat kan door elk project en initiatief, groot of klein, te laten
bijdragen aan de landschappelijke en ruimtelijke kwaliteit.                    In de Nationale Landschappen IJsseldelta en Noordoost-Twente zetten
                                                                               we in op het behoud, duurzaam beheer en, waar mogelijk, versterking
In de groene omgeving hebben ‘groene’ functies voorrang.                       van de bijzondere kwaliteiten van deze gebieden. Daarnaast willen we
Ontwikkelingen die daar niet vanzelfsprekend thuishoren, worden alleen         de recreatieve toegankelijkheid vergroten.
onder voorwaarden toegestaan. Voor ontwikkelingen die aansluiten bij
de Leidende Principes en bij het gewenste gebiedsperspectief (bijlage          Landgoederen ondersteunen we bij het versterken van bestaande
4), bieden we ruimte. Voorwaarde is wel dat elke ontwikkeling actief           kwaliteiten en het ontwikkelen van nieuwe (groene) ruimtelijke
bijdraagt aan het behoud en de versterking van het landschap, de               waarden. Dat doen we door ruimte te bieden voor maatschappelijk
natuur, de cultuurhistorie en andere opgaven in de groene omgeving.            ondernemerschap: de landgoedaanpak. Deze aanpak kan ook worden
Het tegengaan van klimaatverandering én het nemen van maatregelen              toegepast door andere partijen, zoals recreatieondernemers, groene
om de effecten ervan op te vangen, vormt daarbij een overkoepelende            bedrijventerreinen of agrarische bedrijven.
opgave.




58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Afbeelding: Visiekaart Natuur




59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>2.11. Gebiedseigen oplossingen in vier windstreken

Onze visie voor Overijssel is niet in heel Overijssel hetzelfde. De      Voor de vier windstreken Salland, Noordwest Overijssel, Vechtdal en
opgaven en doelen verschillen, en niet alle oplossingen zijn overal op   Twente hebben we dit verder uitgewerkt in gebiedseigen perspectieven.
dezelfde manier mogelijk. Dit komt door het ter plaatse aanwezige        Daarbij is gebruik gemaakt van hetgeen we meekregen van onze
water- en bodemsysteem en omdat elk gebied zijn eigen kwaliteiten,       partners tijdens de gebiedsdagen, inwonergesprekken en reacties op
cultureel erfgoed en identiteit kent waarmee we rekening willen          conceptteksten. We hebben daarin ook aansluiting gezocht bij visies en
houden. Salland is anders dan Twente en het Vechtdal verschilt weer      gebiedsinitiatieven in de gebieden. Op de volgende pagina zijn
van Noordwest Overijssel.                                                verkleinde versies van de illustratieve uitsneden opgenomen behorende
                                                                         bij de gebiedseigen perspectieven. In bijlage 4 zijn illustraties van de
We nemen de cultuur(historie), de identiteit en kwaliteit van een        gehele windstreek opgenomen.
gebied, netwerk of kern en de kracht van de gemeenschap als basis en
proberen dat te versterken. Door de kwaliteiten en het erfgoed te        De perspectieven geven een beeld van hoe de regio eruit kan komen te
combineren met nieuwe ontwikkelingen, behouden of versterken we          zien en zijn bedoeld om inspiratie te bieden om op een gebiedseigen
het streekeigen karakter van een gebied. Dit biedt kansen om te          manier en in samenhang, invulling te kunnen geven aan de opgaven
innoveren en tegelijkertijd een herkenbaar Overijssel te blijven. Deze   die spelen. De uitgewerkte perspectieven zijn geen blauwdruk, maar
aanpak sluit aan op de specifieke behoeften van de verschillende         inspirerend en uitnodigend bedoeld. We vertrouwen erop dat onze
gebieden en biedt zoveel mogelijk ruimte voor maatwerk. Dit resulteert   medeoverheden, partners, ondernemers en inwoners die met ons willen
in gebiedseigen oplossingen.                                             realiseren.




60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>Afbeelding: Uitsnede illustratief gebiedseigen perspectief Salland                Afbeelding: Uitsnede illustratief gebiedseigen perspectief Het Vechtdal




Afbeelding: Uitsnede illustratief gebiedseigen perspectief Noordwest Overijssel   Afbeelding: Uitsnede illustratief gebiedseigen perspectief Twente




61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>2.12. In overleg met de samenleving

Voor het uitvoeren van deze visie is het van belang om de opgaven          Dit doen we in overleg met medeoverheden, partners, ondernemers en
samen aan te pakken. We kunnen én willen dit als provincie niet alleen     inwoners. We stemmen af met partners wie welke rol en
doen. Door samen op te trekken bereiken we meer. Bij veel opgaven          verantwoordelijk heeft en wie welke besluiten neemt. Dat doen we met
heb je elkaar nodig om een doel te bereiken. Voor die opgaven willen       respect voor elkaars taken en verantwoordelijkheden. Voor de
we in overleg aan de slag om ze te kunnen realiseren. Dat vraagt om        uitvoering van de Omgevingsvisie is de Omgevingswet daarbij de basis
creativiteit en lef: buiten de gebaande paden denken en aan de slag        voor wat wij verwachten van elkaar.
gaan om bij te dragen aan een duurzame toekomst voor Overijssel.
                                                                           We stimuleren onze medeoverheden, partners, ondernemers en
Voor lokale opgaven zijn gemeenten als eerste aan zet. Bij opgaven         inwoners ook om onderling de samenwerking te blijven zoeken. Daarbij
van provinciaal belang heeft de provincie een belangrijke sleutelrol als   zetten we ook ons eigen netwerk in. We verbinden opgaven en
gebiedsregisseur. Dat doen we in overleg met medeoverheden,                betrokkenen en creëren zo win-win situaties. Dit doen we onder andere
partners, ondernemers en inwoners. De opgaven van provinciaal belang       door regelmatig in gesprek te gaan met gemeenten en waterschappen,
komen voort vanuit wettelijke taken, zoals bijvoorbeeld de zorg voor       waarin nieuwe ontwikkelingen vroeg in het proces worden besproken
voldoende en schoon water, natuur en het provinciale wegennet. Maar        en waarbij gezamenlijk gekeken wordt hoe deze passend kunnen zijn.
ook vanuit het provinciaal schaalniveau. Dit zijn bijvoorbeeld opgaven     We zetten in op een regionale aanpak. Deze regionale aanpak vindt niet
zoals ruimte voor woningen en bedrijven in balans met de groene            alleen binnen onze provinciegrenzen plaats, we kijken ook buiten onze
omgeving, waarbij oog is voor de ruimtelijke kwaliteit.                    provinciegrenzen. Niet alles is namelijk binnen onze provincie op te
                                                                           lossen. Soms zijn opgaven en de bijbehorende oplossingen zo groot dat
In onze Omgevingsvisie sturen we op doelen en opgaven. En we bieden        een aanpak of benadering op een hoger schaalniveau nodig is. De
ruimte voor maatwerk en gebiedseigen oplossingen. Zodat er ook             water-, natuur- of landbouwopgaven houden niet op bij een lokale
flexibel ingespeeld kan worden op de bestaande situatie en nieuwe          grens (of de provinciegrens). En we lossen het woningbouwprobleem
ontwikkelingen. In deze Omgevingsvisie zijn we duidelijk in ‘wat’ we       ook niet op in één stad of gemeente of enkel binnen onze provincie. We
willen en moeten bereiken. We hebben hiervoor doelen, opgaven en           gaan daarom ook in gesprek met (de omliggende) provincies, het Rijk
kaders opgenomen in hoofdstuk 6. Waar mogelijk geven we aan ‘waar’         en Duitsland.
doelen en opgaven zich bevinden. Daarnaast hebben we een
Redeneerlijn geformuleerd als leidraad voor de locatieafweging. En we      We maken gebruik van de kennis en ervaringen van onze inwoners,
geven richting en ruimte aan ‘hoe’ we die doelen en opgaven gaan           ondernemers, partners en medeoverheden. In overleg met hen en met
bereiken. Het OF, WAAR en HOE wordt nader toegelicht in bijlage 3.         behulp van hun inzet en energie, denk- en ondernemerskracht, maken
                                                                           we onze provincie nóg mooier, nóg beter en nóg prettiger voor mensen
Verdere uitwerking vindt plaats in beleids- en of                          om in te wonen, te werken en te leven.
uitvoeringsprogramma’s, gebiedsprocessen, projecten en initiatieven.




62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>Hoofdstuk 3: Leidende Principes en Redeneerlijn. Het hart
van onze Omgevingsvisie!




63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>3.1.       Inleiding

In dit hoofdstuk worden de Leidende Principes en Redeneerlijn              ontwikkeling een plek kan krijgen en voor de evenwichtige toedeling
toegelicht. Onder andere op basis van deze onderdelen is de visie in       van functies aan locaties.
hoofdstuk 2 tot stand gekomen. In paragraaf 2.3. is een korte
toelichting gegeven op de Leidende Principes en de Redeneerlijn. Dit       De HOE vraag leidt tot een omschrijving van het doorlopen proces en
hoofdstuk is een verdieping daarop. In bijlage 3 is daarnaast nog een      de participatie, volgens onze Participatievisie en -werkwijze. Daarnaast
nadere uitwerking van het OF, WAAR en HOE opgenomen.                       vragen we hoe het initiatief bijdraagt aan de brede welvaart met de
                                                                           Rode Draden. Zo zorgen we voor een zorgvuldige afweging van alle
De vele opgaven die op ons afkomen, vragen om het maken van                belangen op het gebied van brede welvaart, zoals economische,
afwegingen, prioritering en keuzes, want niet alles kan overal. Dit doen   sociaal-maatschappelijke en duurzame belangen. De Rode Draden
we aan de hand van drie vragen: OF?, WAAR? en HOE?                         ruimtelijke kwaliteit, sociale kwaliteit, gezondheid en duurzaamheid
                                                                           geven houvast en maken onderdeel uit van ons ruimtelijk beleid.
De OF vraag geeft een antwoord op vragen als: wat is de opgave / het       Duurzaamheid bijvoorbeeld door zuinig omgaan met ruimte en
initiatief, wat is het maatschappelijke belang, aan welke doelen /         voorraden, maar ook door ruimte te bieden voor duurzame energie en
opgaven draagt het (nog meer) bij, hoe past het binnen deze                het aanwijzen van voorkeursgebieden voor het opwekken van
Omgevingsvisie, etc. In hoofdstuk 6 van deze Omgevingsvisie zijn           windenergie. Het versterken van ruimtelijke kwaliteit is als
ambities, doelen en opgaven opgenomen.                                     uitgangspunt opgenomen in de Omgevingsverordening en de
                                                                           Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving (KGO) en werkt zo door naar
Bij de WAAR vraag gaat het om een onderbouwing van de locatiekeuze.        ontwikkelingen en initiatieven. Onze Catalogus Gebiedskenmerken
Hiervoor zijn Leidende Principes en de Redeneerlijn opgesteld. Onze        biedt inspiratie en houvast voor het vormgeven en kiezen van de
vier Leidende Principes zijn:                                              inpassing van nieuwe ontwikkelingen en initiatieven. Een ander
•    Duurzaam omgaan met onze ruimte en voorraden.                         voorbeeld is dat vanuit sociale kwaliteit en gezondheid
•    Water en bodem sturend maken in onze ruimtelijke inrichting.          aandachtspunten worden meegeven voor de ontwikkeling van
•    We zetten in op krachtige DSS-regio’s (Dagelijkse Stedelijke          aantrekkelijke woon-, werk- en leefomgevingen. Voor de economische
     Systemen).                                                            kant van brede welvaart hebben we economisch beleid. Dit is op
•    Voortbouwen op onze bestaande sterke netwerken.                       hoofdlijnen opgenomen in deze Omgevingsvisie in paragraaf 6.8. Dit is
                                                                           daarom geen aparte Rode Draad. Bij nieuwe ontwikkelingen of
Deze Leidende Principes kunnen elkaar raken. De Redeneerlijn in deze       initiatieven vragen we om te onderbouwen hoe ze bijdragen aan de
Omgevingsvisie maakt duidelijk hoe wij de Leidende Principes               Rode Draden en daarmee de brede welvaart. Dit is daarom ook
toepassen en hoe wij prioriteren wanneer zij elkaar raken, en waar er      onderdeel van de Redeneerlijn.
ruimte is voor lokale bestuurlijke afwegingen. We gaan uit van ‘ja,
tenzij’. De Redeneerlijn is een hulpmiddel voor de afweging waar een




64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>3.2. Duurzaam omgaan met ruimte en voorraden

We gaan duurzaam om met onze ruimte en onze voorraden, omdat                 nieuwe bedrijventerreinen en dat goed gekeken wordt naar de
beiden op een gegeven moment opraken.                                        bereikbaarheid van beide.

Duurzaam omgaan met de ruimte                                                Zuinig ruimtegebruik:
Steeds meer functies en opgaven vragen ruimte, en die is schaars.            Door zuinig ruimtegebruik wordt de ruimte – zowel bovengronds als
Zuinig, zorgvuldig en meervoudig ruimtegebruik staat daarom voorop           ondergronds – zo optimaal mogelijk benut. Uitgangspunt is de balans
bij het maken van de keuzes in onze Omgevingsvisie. We beschermen            tussen de bebouwde en onbebouwde gebieden. Daarom zetten we in op
de ruimte die er is, en benutten die zo goed mogelijk.                       inbreiding boven uitbreiding, in eerste instantie door verdichting. Niet
                                                                             door alle waardevolle groene ruimte in het bebouwde gebied vol te
Concentratie, nabijheid en (boven)regionale afstemming:                      bouwen, maar wel door slim te kijken naar een combinatie van sloop,
We concentreren functies waartussen mensen zich vaak verplaatsen.            herbestemming of transformatie. Hoger bouwen speelt hierbij een rol.
Het gaat hier om stedelijke functies, zoals wonen, werken en                 En we kiezen voor nabijheid: het realiseren van ontwikkelingen bij
voorzieningen met bijbehorende infrastructuur en groenvoorzieningen.         elkaar in de buurt, met mogelijk een andere rol voor binnenstedelijke
Door deze dicht bij elkaar te realiseren blijven reistijden kort en kunnen   mobiliteit. Daarmee ontstaat verdichting mét oog voor leefbaarheid,
mensen, zijn voorzieningen goed te bereiken en kunnen bedrijven              verplaatsingen, ontmoetingen, klimaatadaptatie en groen.
elkaar makkelijk ontmoeten en met elkaar samenwerken. Nieuwe
ontwikkelingen concentreren zich zoveel mogelijk in en nabij de vijf         Als inbreiding in bestaand bebouwd gebied niet kan, dan is uitbreiding
grote steden (Deventer, Zwolle, Almelo, Hengelo en Enschede) in de           in de groene omgeving onder voorwaarden mogelijk. Bij nieuwe
DSS-regio’s (Dagelijkse Stedelijke Systemen). Bij voorkeur op locaties       (stedelijke) ontwikkelingen vragen we voordat uitbereiding plaatsvindt
die goed ontsloten zijn voor meerdere vervoerswijzen en de bestaande         in de groene omgeving een onderbouwing:
netwerken. We werken dit samen met het Rijk en de regio’s uit in de          •    Dat er een maatschappelijke behoefte is aan de beoogde
verstedelijkingsstrategieën voor de drie DSS-regio’s (Stedendriehoek,             ontwikkeling.
Twente en Zwolle).                                                           •    Of er binnen het bebouwde gebied locaties benut kunnen worden of
                                                                                  beschikbaar te maken zijn door bijvoorbeeld sloop, herstructurering
In de vijf grote steden mag voor (boven)regionale behoefte worden                 en transformatie.
gebouwd. Voor overige kernen geldt dat altijd voor de lokale behoefte        •    Of de mogelijkheden voor meervoudig ruimtegebruik binnen het
en bijzondere doelgroepen gebouwd mag worden. Onder voorwaarden                   bestaand bebouwd gebied optimaal zijn benut.
is er voor deze kernen ook ruimte om te bouwen voor meer dan hun
lokale behoefte. In de verstedelijkingsstrategieën wordt per DSS-regio       Dit vraagt een visie van gemeenten op hun kernen en de
bekeken welke rol passend is voor de verschillende kernen in de regio.       ontwikkelingsmogelijkheden daarin. Hierbij moet bij de
Gemeenten stemmen hun ontwikkelplannen onderling af in regionale             verdichtingsmogelijkheden oog zijn voor alle functies en opgaven die
afspraken voor wonen en werken. Hierbij is het van belang dat er             spelen in de kern en ruimte worden gehouden voor groen, water,
samenhang is tussen het programmeren van woningbouwlocaties en               klimaatadaptatie, verduurzaming en ontmoeting. De eis ‘inbreiding gaat




65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>voor uitbreiding’ betekent niet dat een plan voor uitbreiding pas         geen functies toestaan die de ruimte voor de leidende functie in een
gerealiseerd kan worden als eerst alle inbreidingsmogelijkheden zijn      gebied beperken. Een voorbeeld is de ontwikkeling van nieuwe
benut. We verwachten van gemeenten dat zij een visie op inbreiding        woningbouw in Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB’s) in gebieden
maken, waaruit blijkt hoe inbreiding wordt ingezet om een compacte        waar goede ontwikkelingsmogelijkheden voor de agrarische sector zijn,
opbouw van het bestaand bebouwd gebied te realiseren. In de visie kan     als die woningen deze ontwikkelingsmogelijkheden kunnen beperken.
daarnaast in beeld worden gebracht hoe de verhouding is tussen
ontwikkelingen binnen bestaand bebouwd gebied en op                       Bij het combineren van functies hebben we het over meervoudig en
uitbreidingslocaties. Zo kunnen parallel aan de ontwikkeling van de       multidimensionaal ruimtegebruik. Als een gebied of locatie bijvoorbeeld
inbreidingslocaties ook uitbreidingslocaties worden ontwikkeld.           meerdere functies kan hebben, dan geven wij daar voorrang aan boven
Instrumenten die hiervoor ingezet kunnen worden zijn bijvoorbeeld een     gebruik van een gebied of locatie voor maar één doel. Er wordt hierbij
gemeentelijke Omgevingsvisie, een stedenbouwkundige visie op kern-        niet alleen gekeken naar functies bovengronds, maar ook wat er
of gemeenteniveau en een visie op hoger bouwen.                           ondergronds mogelijk is. Een voorbeeld is om zowel op gebouwniveau
                                                                          als op wijk- en buurtniveau verschillende functies zoals wonen, werken
Uitbreiding moet in eerste instantie plaatsvinden aan de rand van en/of   en parkeren te combineren. Dit bespaart ruimte en zorgt ervoor dat
net buiten een kern. Een andere mogelijkheid is om gebruik te maken       inwoners, bezoekers en bedrijven veel functies dichtbij hebben. We zien
van de ruimte binnen bestaande erven. Bij een nieuwvestiging of           ook kansen voor meervoudig en multidimensionaal ruimtegebruik als er
uitbreiding kan de eis gesteld wordt dat (elders) opstallen gesloopt      meerdere opgaven in een gebied spelen, bijvoorbeeld in
worden en verharding wordt verwijderd, om zo de balans tussen             landbouwgebieden met gebiedsspecifieke opgaven en kansen.
bebouwd en onbebouwd gebied te bewaken. Bij vrijkomende agrarische
bebouwing (VAB’s) maken wij hergebruik van gebouwen, met                  Toekomstbestendig:
bijbehorende erven en gronden, mogelijk. Dit moet wel passend zijn in     Nieuwe ontwikkelingen houden rekening met ruimte voor klimaat-,
de omgeving en bij ons landbouwbeleid. We zien hier een link met de       biodiversiteits-, milieu- en leefbaarheidsopgaven. Zo dragen nieuwe
uitbreidingsbehoeften van kleine kernen en dorpen. In overleg met         ontwikkelingen bij aan de behoefte van de huidige generatie en bieden
onze medeoverheden, partners, ondernemers en/of inwoners worden           ook ruimte voor de behoeften van toekomstige generaties. We vragen
passende nieuwe initiatieven voor de VAB’s ontwikkeld.                    aan gemeenten om aannemelijk te maken dat ontwikkelingen
                                                                          toekomstbestendig zijn en dus:
Zorgvuldig, meervoudig en multidimensionaal ruimtegebruik:                •   De mogelijkheden van toekomstige generaties om in hun behoeften
Door zorgvuldig en meervoudig ruimtegebruik benutten we ruimte slim           te voorzien niet in gevaar brengen.
en combineren we functies.                                                •   Duurzaam en evenwichtig bijdragen aan het welzijn van mensen,
                                                                              economische welvaart en het beheer van natuurlijke voorraden.
Bij het slim benutten van de ruimte verdelen we functies goed over de     •   Ook op de lange termijn toegevoegde waarde hebben.
beschikbare ruimte. Bij nieuwe ontwikkelingen vragen we een
onderbouwing of de bestaande situatie of toekomstige ontwikkelingen       Aansluiten op en bijdragen aan de identiteit, kenmerken en kwaliteiten:
niet belemmerd worden door deze nieuwe ontwikkeling én of er ruimte       Nieuwe ontwikkelingen sluiten aan op de kenmerken van het gebied,
overblijft voor andere functies en opgaven. Dit doen we per gebied,       het water- en bodemsysteem, de economische structuur, de aanwezige
maar ook over de hele provincie. Zo willen we in sommige gebieden         mobiliteitsnetwerken en de beschikbaarheid van nutsvoorzieningen.




66
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>Daarnaast passen ze in of dragen ze bij aan de bestaande kwaliteit,           grondstoffen. Dit geldt voor het bedrijfsleven, overheid, agro- en
identiteit, cultureel erfgoed en de leefbaarheid en voegt de nieuwbouw        foodsector, en dergelijke. We willen voorwaarden scheppen
ruimtelijke kwaliteit toe. Ze sluiten aan bij het eigen karakter van          waaronder groene innovaties tot stand kunnen komen, bijvoorbeeld
steden, dorpen en kernen en omliggend landschap. Het gaat hierbij om          door het stimuleren van kennisdeling, keten-ontwikkeling en waar
het herontdekken of zelfs opnieuw uitvinden van de dragende                   mogelijk en gewenst door actieve ondersteuning.
kwaliteiten en structuren en daarbij aansluiten met eigentijdse vormen    •   Energie- en warmtetransitie door het opwekken van energie uit
van grondgebruik en inrichting. Belangrijk uitgangspunt is dat nieuwe         bronnen als zon, wind, biomassa, mono-mestvergisting,
ontwikkelingen moeten helpen om de bestaande situatie te verbeteren.          ondergrond en mogelijk in de toekomst andere duurzame
Het bebouwde gebied en de groene omgeving blijven hierbij met elkaar          energievormen zoals waterstof en kernenergie. We zien daarnaast
in balans en we versterken het contrast tussen de dynamische en luwe          goede mogelijkheden voor besparing en efficiënter gebruik van
gebieden.                                                                     energie in (nieuwe) woningen of op bedrijventerreinen en
                                                                              productieprocessen van bedrijven, bij de verwarming en verkoeling
Duurzaam omgaan met voorraden                                                 van gebouwen en bij mobiliteit. Innovatie en andere systemen
We werken we toe naar een circulaire economie en maatschappij die             leveren hier in de toekomst ook een bijdrage aan.
spaarzaam omgaat met grondstoffen, waar winning, gebruik en               •   Besparen van (drink)water. Dit kan door het verhogen van
maximaal hergebruik dicht bij elkaar plaatsvinden (kringlopen sluiten)        waterstanden, water in gebieden langer vast te houden (zeker in
en waar gebruik van hernieuwbare grondstoffen wordt gestimuleerd.             droge perioden), het bergen van water (bij met name extreme
Dit beperkt het gebruik van niet-hernieuwbare grondstoffen, zoals             neerslag) en het water te laten infiltreren in de bodem. Maar ook
fossiele brandstoffen. Dat willen we doen door onder andere de                door zelf minder (drink)water te gebruiken. Bijvoorbeeld door
volgende uitgangspunten:                                                      lokale ingrepen te doen, zoals het opvangen van water in huis en
•    Duurzaam omgaan met het gebruik van materiaal en hergebruik              tuin en door hergebruik van grijs water. En door circulair gebruik
     van grondstoffen en het sluiten van (regionale) kringlopen.              van (drink)water, inclusief het water uit industriële processen en
•    De vier pijlers van ons ontgrondingenbeleid: 1) balans tussen            het - binnen de Rijkskaders - hergebruik van effluent van
     beschermen en benutten, 2) waardecreatie bij ruimtelijke ingrepen,       rioolwaterzuiveringsinstallaties. (Drink)waterbesparing draagt bij
     3) integratie van ontgrondingenbeleid binnen het bredere kader           aan het behoud van ons milieu. Het vermindert de vraag naar
     van ruimtelijke ontwikkeling en 4) borgen van duurzaamheid en            energie die nodig is om water te verwerken en te leveren, wat weer
     circulariteit.                                                           leidt tot vermindering van vervuiling die ontstaat bij die processen.
•    Innovaties, optimalisatie van productieprocessen waaronder het
     zuinig omgaan met het milieu, met zeer zorgwekkende stoffen en




67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>3.3. Water en bodem sturend maken in onze ruimtelijke inrichting

Het water- en bodemsysteem vormt de basis voor de (toekomstige)           manier waarop water en bodem werken in het veenweidegebied is
inrichting van onze provincie. In ons omgevingsbeleid zoeken we naar      bijvoorbeeld heel anders dan op de zandgronden. Op de visiekaart in
oplossingen die zich goed verhouden tot of aansluiten bij het water- en   paragraaf 2.6. hebben we Overijssel ingedeeld in vier gebiedstypen:
bodemsysteem. Dan kunnen we veilig en gezond in onze provincie            zandgronden, IJssel Vecht en Delta, veenweidegebieden en bebouwd
blijven wonen, werken en leven. Ook als we te maken krijgen met een       gebied.
ander en grillig klimaat.
                                                                          Op de zandgronden willen we werken aan het vergroten van de
Het water- en bodemsysteem is de onderlegger voor ruimtelijke             grondwatervoorraad door herstel van de balans tussen onttrekking en
opgaven zoals verstedelijking, woningbouw, landbouw en                    aanvulling. Dit doen we door de afvoer van water te vertragen, de
energievoorziening. Door in te spelen op de werking van het natuurlijke   grondwaterstanden te verhogen, de bodem meer water te laten
water- en bodemsysteem kunnen de diverse ruimtelijke functies op een      vasthouden en de waterkwaliteit te verbeteren. Daarnaast moet er
logische, kosteneffectieve en houdbare manier worden ingericht. Het is    voldoende ruimte in het landschap zijn om heftige neerslag te kunnen
de basis voor onze leefomgeving.                                          bufferen, te laten infiltreren naar de ondergrond en gecontroleerd te
                                                                          kunnen afvoeren. Dit kunnen we bereiken door voorwaarden te stellen
Uitgangspunt is dat nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen worden              aan ontwatering, onttrekkingen, bufferruimte, lozingen en het
ontworpen met het bestaande water- en bodemsysteem als                    tegengaan van de afspoeling van stoffen. Deze voorwaarden moeten
uitgangspunt. Soms kan dit betekenen dat bepaalde functies op een         ervoor zorgen dat beken genoeg water hebben, de grondwaterstanden
bepaalde plek niet mogelijk zijn, omdat er niet voldoende water           op peil kunnen komen, sterke kwelstromen intact blijven en de
beschikbaar is of de effecten van de klimaatverandering niet voldoende    waterkwaliteit goed is.
kunnen worden opgevangen. Het kan ook betekenen dat het ontwerp
aangepast of de locatie heroverwogen moet worden. Voor bestaande          In de IJssel Vecht delta nemen de risico's op overstromingen toe door
functies geldt dat we in sommige gevallen meer overlast moeten            onzekerheid over toekomstige waterafvoeren en waterstanden. We
accepteren, de huidige situatie moeten aanpassen of omvormen. Hierbij     willen deze risico's beheersen door ruimte te reserveren voor
hebben de waterschappen, als kennishouder van de regionale water- en      toekomstige waterafvoer, waterberging, uitbreiding van infrastructuur
bodemsystemen, een cruciale rol in de weging van het waterbelang.         en in te spelen op een eventuele stijging van het waterpeil van het
Wanneer de waterschappen zo vroeg mogelijk worden betrokken, zijn         IJsselmeer. We zijn terughoudend met het toestaan van buitendijkse
zij in staat in de planvormingsprocessen de waterbelangen te              ontwikkelingen. Bij het bouwen in gebieden die kunnen overstromen,
behartigen.                                                               beoordelen we de locatie op deze risico's. Als er toch gebouwd wordt op
                                                                          plekken met een hoger risico, zorgen we ervoor dat de kwetsbaarheid
Gebiedsgerichte uitwerking van dit Leidende Principe                      voor wateroverlast of overstroming niet toeneemt.
Onze provincie bestaat uit verschillende landschappen. Elk
landschapstype vraagt om een specifieke benadering van het Leidende       In het veenweidegebied willen we werken aan het tegengaan of
Principe ‘Water en bodem sturend in de ruimtelijke inrichting’. De        stoppen van veenoxidatie en bodemdaling door vernatting van het




68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>laagveen. Dit kan door peilopzet, het verdichten van het slotenpatroon   bodemsysteem werkt door van de lokale naar de West-Europese
en water in greppels te laten infiltreren. Het vernatten vereist         schaal, van bovenstrooms naar benedenstrooms. Dit geldt voor de
maatwerk op basis van de lokale fysieke omstandigheden (veensoort,       IJssel als onderdeel van de Rijndelta, maar ook voor kleinere
bodemopbouw, etc.) en landschappelijke kenmerken. Om het                 peilgebieden zoals polders in Noordwest Overijssel of de weteringen in
laagveengebied nat te kunnen houden, zijn hydrologische bufferzones      Salland. In bovenstroomse gebieden moet rekening gehouden worden
nodig als randvoorwaarde om het wegstromen van water tegen te            met de invloed op benedenstroomse gebieden en versnelde afvoer
gaan. Het gebruik van gebiedseigen water voor het vernatten heeft de     moet worden voorkomen. Dit geldt ook voor grondwaterstroming, waar
voorkeur, omdat dit dezelfde organische en chemische kwaliteit heeft     water via de bodem naar de oppervlakte komt.
als in het gebied aanwezig is en minder vervuiling veroorzaakt ten
opzichte van gebiedsvreemd water.                                        Technische maatregelen zijn en blijven lokaal, en voor specifieke
                                                                         opgaven zoals dijkversterking, mogelijk. Daarbij wordt wel gekeken of
Voor stedelijke gebieden geldt een duidelijke relatie met het            deze technische maatregelen passen bij het ‘in balans zijn en komen
onderliggende gebiedstype. Zwolle in de IJsseldelta heeft andere         met het water- en bodemsysteem’ en ook of ze een goede keuze zijn
opgaven dan Enschede, dat hoog op de zandgronden ligt. Bij het kiezen    gelet op de toekomst, houdbaarheid en betaalbaarheid.
van locaties voor nieuwe stedelijke ontwikkeling willen we rekening
houden met de bodem en de plaats in het watersysteem. De                 Afwentelen voorkomen
klimaatopgave mag niet worden vergroot en daarom zijn slappe, natte      •  We voorkomen afwentelen naar toekomstige generaties (tijd) door
relatieve laagtes en overstroombare gebieden beperkt geschikt voor          nu rekening te houden met belasting van het huidige systeem,
nieuwbouw. Klimaatrobuustheid kan vorm krijgen door eisen te stellen        klimaatverandering en beheerkosten in de toekomst. Door
aan bouwwijzen zodat die zijn afgestemd op lokale water- en                 bijvoorbeeld woningbouw of infrastructuur aan te leggen op
bodemkarakteristieken en rekening houden met lange termijn                  plaatsen waar we als gevolg van klimaatverandering in de
klimaatverandering.                                                         toekomst ruimte voor klimaatmaatregelen nodig hebben, zadelen
                                                                            we toekomstige generaties op met een probleem.
De hiervoor geschetste gebiedstypen zijn gebaseerd op hydrologische,     •  Afwentelen voorkomen naar andere gebieden of functies (ruimte):
geomorfologische en landschappelijke kenmerken en houden zich niet          activiteiten op bepaalde locaties, zoals afstromen van verontreinigd
aan bestuurlijke grenzen. Ze gaan geleidelijk in elkaar over en             regenwater in bebouwd gebied, mogen niet leiden tot effecten op
beïnvloeden elkaar. In veenweidegebieden is bijvoorbeeld de invloed         een andere locatie, bijvoorbeeld wateroverlast en verslechtering
van aangrenzende zandgronden en de IJssel, Vecht en Delta merkbaar          van de waterkwaliteit. Onderbouwde uitzonderingen blijven
door grondwaterstromingen en overstromingsrisico. Ook voor de               mogelijk, doordat afwentelen soms niet te voorkomen is. Dit moet
zandgronden is de grens met andere gebiedstypen niet scherp. In deze        dan wel goed worden onderbouwd.
overgangsgebieden moet een lokale analyse uitwijzen welke                •  Niet afwentelen van privaat naar publiek (kosten): door bij
maatregelen voor water en bodem sturend van toepassing zijn en              investeringen voldoende rekening te houden met bijvoorbeeld
leiden tot een gebiedsgerichte uitwerking.                                  klimaatverandering, bodemdaling en bodem- en watervervuiling,
                                                                            worden de kosten hiervoor nu meegenomen en niet naar de
Daarnaast is Overijssel geen eiland en bestaan er bovenregionale            toekomst doorgeschoven. Bijvoorbeeld door rekening te houden
relaties met de omliggende provincies en Duitsland. Het water- en           met het water- en bodemsysteem bij het bouwrijp maken van een




69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>     gebied, waardoor we geen kosten afwentelen op overheden en          Minder afdekken, minder vergraven, minder verontreinigen
     bewoners voor instandhouding van woningen, funderingen, wegen       Een gezonde en vitale bodem en het benutten van de natuurlijke kracht
     en leidingen.                                                       van de bodem is van belang voor het bestrijden van wateroverlast,
                                                                         droogte en hittestress. Daarnaast zijn duurzaam beheerde bodems
Meer rekening houden met extremen                                        beter bestand tegen klimaateffecten en helpen deze bij het opslaan en
In beleid, ruimtelijke inrichting en het ontwerpen van maatregelen       vastleggen van CO2 en stikstof. Daarom gaan we bodemafdekking,
houden we veel meer rekening met bovennormatieve weersextremen           vergraven en extra verontreinigen van de bodem tegen. Hiermee
die horen bij klimaatverandering. Bijvoorbeeld momenten van extreme      bedoelen we:
regenval. Door in de ruimtelijke inrichting meer flexibiliteit en        •   Minder bodemafdekking: afdekking van de bodem met
veerkracht in te bouwen, kunnen we beter omgaan met deze extremen.           ondoordringbaar materiaal of door verwoesting gaat vaak ten koste
Hiervoor hanteren we klimaatrobuuste ontwerpprincipes. Zo geeft de           van vruchtbare landbouwgrond of stadsbodem, is een risico voor de
Maatlat groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving hier al                    biodiversiteit, vergroot de kans op overstromingen en
handvatten voor. Waterschappen hebben met klimaatstresstesten                waterschaarste en draagt bij aan de opwarming van de aarde.
kennis over de effecten van weersextremen verkregen.                     •   Niet vergraven: het behouden van een bodem met een intact
                                                                             profiel, omdat deze betere bodemecosysteemdiensten vervult
Meerlaagsveiligheid                                                          (water vasthouden, stikstof en fosfaat kringloop, diversiteit
Meer aandacht voor meerlaagsveiligheid is nodig om de risico’s op en         bodemorganismen, bufferen van verontreinigende stoffen) dan een
gevolgen van overstromingen in de toekomst te beperken. Dit geldt            vergraven bodem.
niet alleen voor het hoofdwatersysteem, maar ook voor het regionale      •   Niet verontreinigen: beperken van emissies naar water- en
watersysteem, beekdalen en onbedijkte rivierdelen. Meerlaagsveiligheid       bodemsysteem om gevoelige functies te beschermen: landbouw,
bestaat uit:                                                                 natuur, drinkwater, industrie/bedrijfsleven, wonen.
1. Preventie: verkleinen van de overstromingskans door aanleg en
     versterken van dijken en keringen.                                  Comply or explain: pas toe of leg uit
2. Gevolgbeperking: door ruimtelijke inrichting en maatregelen de        Het inspelen op de condities van het water- en bodemsysteem moet de
     effecten van een overstroming beperken. Denk aan bescherming        basis zijn van de ruimtelijke inrichting. Zo wordt een bijdrage geleverd
     van kritische infrastructuur, aangepast bouwen of instellen van     aan het bereiken van doelen als biodiversiteit, klimaatmitigatie en
     risicozones.                                                        waterkwaliteit. Mochten er onverhoopt toch redenen zijn om hiervan af
3. Crisisbeheersing: voorbereiden op een overstroming door               te wijken dan geldt het principe ‘comply of explain’, ofwel: ‘pas toe of
     verbeteren van de crisisbeheersing (organisatie en communicatie     leg uit’. Als wordt afgeweken, moet uitlegbaar en toetsbaar zijn hoe
     bij een eventuele calamiteit).                                      dan wel de doelen bereikt worden.




70
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>3.4. We zetten in op krachtige DSS-regio’s

In onze provincie zien we drie sterke en krachtige Dagelijkse Stedelijke    poort van de stad of het dorp en vormen een natuurlijke schakel tussen
Systemen (DSS)-regio's: Zwolle, Stedendriehoek en Twente. Dit zijn          het bebouwde gebied en de groene omgeving. De randen zijn geschikt
samenhangende regio's waarin een groot deel van het dagelijks leven         voor meerdere functies, waarbij moet worden voorkomen dat er
van mensen plaatsvindt. Denk aan wonen, werken, voorzieningen en            verrommeling ontstaat of een te grote verdichting. Bij
recreatie.                                                                  functieverandering in deze randen moet een zorgvuldige integrale
                                                                            afweging worden gemaakt. Ook brengen we water en natuur meer
We zien graag ontwikkelingen die de bestaande DSS-regio’s versterken        binnen de bebouwde omgeving, om zo een gezondere leefomgeving te
en verbeteren. Dit willen we doen door ruimte te bieden aan                 creëren en de biodiversiteit te verbeteren.
bedrijvigheid en versterking van de grootstedelijke cultuur én door in te
zetten op concentratie van (boven)regionale functies en voorzieningen       De steden zijn een belangrijke schakel voor de verbinding met de rest
op de hoogdynamische plekken binnen de stedelijke netwerken, waar           van Nederland en daarbuiten. Zeker met het openbaar vervoer, maar
zij het beste tot hun recht komen. Het concentreren van wonen,              ook weg en water spelen een cruciale rol in de verbinding met de rest
werken en voorzieningen (nabijheid) zorgt ervoor dat diensten,              van Nederland en daarbuiten. In de steden ontstaat de opgave om dit
voorzieningen, bedrijven en kennisinstellingen het meest van elkaar         in samenhang vorm te geven en daarbij aandacht te hebben voor de
profiteren. Dit bevordert de werkgelegenheid en arbeidsproductiviteit.      opgaven die dit met zich meebrengt op andere verstedelijkingsthema’s.
Maar nog belangrijker: het vergroot de leefbaarheid en brede welvaart
in onze regio’s.                                                            Voor deze omvangrijke en samenhangende opgave hanteren we bewust
                                                                            de term ‘verstedelijking’. Dit duidt de samenhang tussen en diversiteit
Iedere DSS-regio heeft zijn eigen profiel met een daarbij passend en        van de opgaven in het bebouwde gebied. Verstedelijking gaat om méér
variërend pakket aan woon-, werk- en leefmilieus en een totaalpakket        dan ‘slechts’ woningbouw, economie en bereikbaarheid. Het gaat om
aan voorzieningen. Dit geldt zowel binnen het bestaande bebouwde            een levendige, leefbare en bruisende plek voor iedere bewoner. Dat
gebied als in de groene omgeving. Dit vraagt in de programmering van        vraagt ook aandacht voor voldoende ruimte voor groen, biodiversiteit,
deze stedelijke functies regionale afstemming. Daardoor willen we ook       water en klimaatverandering, ontspanning, veilige openbare ruimte,
de brede welvaartsverschillen tussen regio’s tegengaan. Dit sluit aan op    ontmoeting, recreatie en voorzieningen (onderwijs, zorg, sport, cultuur,
de resultaten uit het rapport ‘Elke regio telt’ van de Raad voor de         infrastructuur, etc.).
Leefomgeving en Infrastructuur, de Raad voor het Openbaar Bestuur en
de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving.                                Een DSS functioneert niet alleen door de steden. Stad en land
                                                                            functioneren in een DSS juist in een innig verband. De samenhang met
We willen compacte aantrekkelijke steden en dorpen met de groene            de omliggende kernen en de groene omgeving is erg belangrijk.
omgeving dichtbij, zodat mensen snel kunnen genieten van rust en            Mensen bewegen zich voor de dagelijkse bezigheden door het hele
ruimte. Dat draagt bij aan het woon- en werkgenot en de gezondheid          Dagelijkse Stedelijke Systeem. Voor woon-werkverkeer, familiebezoek,
van inwoners. De randen van de steden en dorpen worden ingericht als        gebruik van voorzieningen, ondernemen of recreatie en ontspanning.




71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>Dat maakt ook de onderlinge verbindingen binnen een DSS zo                Ruimtelijk Economische Bouwstenen op, die een helder economisch
belangrijk. Bereikbaarheid van iedere kern, passend bij de aard van de    profiel geven voor de DSS-regio tot aan 2040 en input vormen voor
kern moet daarom ook op orde zijn. Om dit optimaal te laten               ruimtelijk-economische afwegingen binnen de programmering van
functioneren werken we aan een mobiliteitstransitie waarin minder,        bedrijventerreinen, verstedelijkingsstrategieën en de aanpak van de
anders en schoner leidraad zijn.                                          groene omgeving.

Zowel bij woningbouw- als bedrijvigheidontwikkeling is zuinig,            Op het gebied van de mobiliteitstransitie bouwen we voort op onze
zorgvuldig en meervoudig ruimtegebruik een belangrijk uitgangspunt.       sterke netwerken zoals weg, water en spoor, waarbij we aandacht
Dit betekent dat we steviger voorwaarden stellen aan stedenbouw,          hebben voor snelheid, veiligheid en doorstroming voor de
uitgaan van hoger bouwen en slimmer ruimtegebruik. Voor                   bereikbaarheid van, naar en binnen onze provincie. Voor het grote
bedrijvigheid willen we dat bedrijven zich vestigen in clusters met een   belang van de bereikbaarheid in de hele provincie, streven we voor
profiel, bijvoorbeeld op Topwerklocaties of locaties rond innovatieve     iedere kern naar een passende vorm van (publieke) bereikbaarheid. De
thema’s. Of clusters van bedrijven met hogere milieu categorieën. We      steden zijn vervolgens de poort en verbinding naar de rest van het land
zetten in op behoud van bedrijventerreinen met hogere                     en daarbuiten. De belangrijke corridors die de onderlinge verbinding
milieucategorieën (3, 4 en 5), omdat dit type bedrijventerrein nodig is   vormen tussen de drie DSS-regio's zijn van cruciaal belang om deze
voor ruimte voor de transitie naar een circulaire economie en             schakel te kunnen zijn tussen regionaal en nationaal vervoer.
energietransitie. Grootschalige bedrijvigheid clusteren we op plekken
met ruimte en goede aansluitingen voor overslag (weg, water en            Tot slot kennen we drie Cultuurregio’s die samenvallen en verweven
spoor). Voor overige kernen geldt dat zij alleen voorzien in hun          zijn met de DSS-regio’s. Elke Cultuurregio heeft een eigen profiel,
behoefte aan bedrijventerrein op basis van de geldende                    waarin de ambities staan voor het cultuurbeleid in die regio.
programmeringsafspraken. Voor de drie DSS-regio’s stellen we




72
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>3.5. Voortbouwen op onze bestaande sterke netwerken

We willen voortbouwen op onze bestaande en sterke netwerken;                land en daarbuiten, en zeker zo belangrijk: als verbinder tussen onze
nieuwe ontwikkelingen moeten hierop aansluiten. Op verschillende            inwoners.
gebieden is onze provincie voorzien van een sterk netwerk. Of het nu
gaat over mobiliteit, natuur, landbouw, water- en bodemsysteem,             Door voort te bouwen op deze sterke netwerken zorgen we dat
energie, of sterke sociale structuren zoals noaberschap, of de              ontwikkelingen optimaal profiteren van deze netwerken én dat
samenwerking die diepgeworteld zit in ons midden- en kleinbedrijf.          netwerken onderling elkaar versterken. Voorbeelden van dit principe
Deze sterke netwerken bieden een goede basis om ontwikkelingen aan          zijn:
te koppelen.                                                                •    Liever ontwikkelen van wonen en werken op goed (ov-) bereikbare
                                                                                 plekken dan het realiseren van grootschalige nieuwe infrastructuur.
Wij willen deze netwerken blijvend hun functie laten vervullen, zodat zij        We blijven ons basis-ov-netwerk in de hele provincie waar mogelijk
bestand zijn tegen ontwikkelingen in de toekomst en de impact die dat            versterken.
op een netwerk heeft. Denk aan de toename van de verstedelijking,           •    Bestaande infrastructuur flexibel en weerbaar houden.
nieuwe vormen van mobiliteit, veranderingen in ons energiegebruik en        •    Werken ontwikkelen in nabijheid van werknemers.
–opwek of de gevolgen van de voortgaande klimaatverandering. Een            •    Een krachtige landbouwsector als drager van een leefbaar
sterk netwerk heeft flexibiliteit en veiligheid om mee te bewegen op             platteland/ plattelandskracht.
verandering in de omgeving.                                                 •    Energie-opwek nabij energienetwerk en energievraag nabij opwek.
                                                                            •    Natuurnetwerken beschermen, ontwikkelen en verbinden.
Netwerken vertakken zich door de hele provincie. Een goed                   •    Samenwerking als basis voor regionale ontwikkeling.
functionerend netwerk is daarmee een krachtig middel om bij te dragen       •    Netwerken beschermen tegen ontwikkelingen die bestaande
aan de balans die we in de provincie hebben en willen houden. Dit                netwerken juist verzwakken.
netwerk fungeert namelijk als verbinding tussen bijvoorbeeld het
bebouwde gebied en de groene omgeving, producent en afnemer,
ondernemer en klant, flora en fauna, Overijssel met de rest van het




73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>3.6. De Redeneerlijn: toepassen van de Leidende Principes

De Redeneerlijn maakt duidelijk hoe we de Leidende Principes
toepassen en hoe wij prioriteren wanneer zij elkaar raken, en waar er
ruimte is voor lokale bestuurlijke afwegingen. De Redeneerlijn is een
hulpmiddel voor de afweging waar een ontwikkeling een plek kan
krijgen en voor de evenwichtige toedeling van functies aan locaties.

De Redeneerlijn is nadrukkelijk een instrument dat gaat over
locatiekeuze (WAAR). Het gaat daarmee dus ook niet over de vraag of
een ruimteclaim terecht is (OF) en ook niet over de ruimtelijke
inpassing in een gebied (HOE) – zie hiervoor ook de inleiding van dit
hoofdstuk en bijlage 3.

Bij het beoordelen of een ontwikkeling of initiatief passend is op een
locatie, wordt de hele Redeneerlijn doorlopen. In de Redeneerlijn is
onderscheid gemaakt in de mate van afweegruimte. Hoger in de
Redeneerlijn wordt minder lokale afweegruimte geboden. Hier sturen
(Europese, landelijke) wettelijk bepalingen of ons provinciale beleid in
deze Omgevingsvisie en onze Omgevingsverordening meer. Lager in de
Redeneerlijn is meer ruimte voor lokale afweging en invulling.

Uitgangspunt is dat per horizontale balk van de Redeneerlijn (zie de
afbeelding hiernaast) een afweging wordt gemaakt. Hierbij wordt
beoordeeld of een functie een belemmering vormt voor (instandhouding
of ontwikkeling van) een te beschermen kwetsbare plek en of wordt          Afbeelding: de Redeneerlijn op basis van de vier Leidende Principes
bijgedragen aan een toekomstbestendig en klimaatrobuust Overijssel.
In deze paragraaf volgt per horizontale balk in de Redeneerlijn een
korte toelichting.

De Redeneerlijn is verwerkt in onze Omgevingsverordening.




74
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>                                                                         ontwikkelingsrichting van het gebied. Deze ontwikkelingsrichtingen zijn
                                                                         ook opgenomen in de Omgevingsverordening. Bij elke ontwikkeling
                                                                         moet inzichtelijk worden gemaakt of die bijdraagt aan een
                                                                         klimaatrobuust water- en bodemsysteem. Bij een initiatief moet worden
                                                                         onderbouwd hoe de voorgenomen functie passend is bij de specifieke
(Wettelijke) beschermde gebieden
                                                                         omstandigheden.
Als eerste stap wordt gekeken welke juridisch verankerde bescherming
er op een locatie rust. Bescherming uit bijvoorbeeld wettelijke
bepalingen, Europese richtlijnen of zaken die we in onze eigen
Omgevingsverordening juridische bescherming hebben willen of moeten
geven. Dit gaat bijvoorbeeld om drinkwaterwingebieden, Natura 2000-
gebieden of beschermde stad- en dorpsgezichten. Nieuwe
ontwikkelingen mogen hiermee niet in strijd zijn. Functies die goed
samengaan met de wettelijk beschermde status van het gebied kunnen
uiteraard wel ontwikkeld worden.



                                                                         Landgebruik dat afhankelijk is van specifieke natuurlijke
                                                                         omstandigheden
                                                                         Er is een onderscheid tussen functies (vormen van landgebruik) die wel
                                                                         of niet gebonden zijn aan specifieke natuurlijke omstandigheden van
Maatregelen die nodig zijn om in te spelen op en het tegengaan           een locatie. Functies die afhankelijk zijn van specifieke omstandigheden
van effecten van klimaatverandering                                      zijn bijvoorbeeld natuur of landbouw met generieke opgaven en
Hiermee geven we, voor de locatiekeuze, nadere invulling aan het         kansen, of het winnen van aardwarmte of grondwater. Voorbeelden van
Leidende Principe 3.3 “Water en bodem sturend maken in onze              functies die minder afhankelijk zijn van specifieke omstandigheden en
ruimtelijke inrichting”. Vertrekpunt voor de beoordeling of een nieuwe   daardoor op meerdere plekken ontwikkeld kunnen worden, zijn
functie passend is, is het onderscheid in vier gebiedstypen waar         woningbouw, bedrijvigheid of het opwekken van (duurzame) energie.
verschillende maatregelen nodig zijn om in te spelen op doorzettende
klimaatverandering. De indeling van deze gebiedstypen is weergegeven     Doorzettende klimaatverandering kan effect hebben op de natuurlijke
op de visiekaart in paragraaf 2.6. Voor ieder van de gebiedstypen is     omstandigheden van een plek. Om de ruimte in onze provincie
een ontwikkelingsrichting opgesteld, die inspeelt op de doorzettende     zorgvuldig te gebruiken vinden wij het van belang om mee te wegen of
klimaatverandering of die helpt klimaatverandering tegen te gaan, en     een functie afhankelijk is van deze omstandigheden. Die functie willen
de specifieke effecten die dat op verschillende gebieden heeft. Deze     wij waar nodig dan ook voorrang geven boven functies die minder
ontwikkelingsrichtingen zijn beschreven in paragraaf 3.3 (Leidende       gebonden zijn aan de natuurlijke omstandigheden. Reden hiervoor is
Principe: Water en bodem sturend maken in onze ruimtelijke               dat als gevolg van doorzettende klimaatverandering deze plekken
inrichting). Nieuwe functies moeten passen bij de eigenschappen en




75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>schaarser worden en wij zuinig willen zijn op deze gebieden en ze
zorgvuldig willen benutten.

Maar te strikt hanteren van dit uitgangspunt kan ongewenste effecten
hebben. Bijvoorbeeld als een kern direct omsloten is door veel natuur
of landbouwgrond met generieke opgaven en kansen. In zo'n geval         Duurzaam omgaan met ruimte en voorraden
zouden dan nauwelijks nog mogelijkheden overblijven voor het            Een volgende stap in de Redeneerlijn biedt nog meer ruimte voor
ontwikkelen van woningen, voorzieningen of werklocaties. Dit staat      afweging aan de hand van het Leidende Principe “3.2 Duurzaam
echter haaks op het Leidende Principe dat we werken aan krachtige       omgaan met ruimte en voorraden”.
DSS-regio’s, waarvoor ook een ruimtevraag geldt. Daarom is het van      Duurzaam omgaan met ruimte kent twee belangrijke onderdelen:
belang om een uitzondering op te nemen voor lokale en regionale         inbreiding gaat voor uitbreiding en meervoudig gaat voor enkelvoudig
verstedelijkingsopgaven die regionaal zijn afgestemd binnen de DSS-     ruimtegebruik. Door af te wegen of nieuw ruimtebeslag kan worden
regio.                                                                  beperkt of voorkomen gaan we zuinig om met schaarse ruimte. Zo
                                                                        heeft het bijvoorbeeld onze voorkeur om invulling van de opgave van
Ook kan het zijn dat er gunstige omstandigheden zijn voor een opgave    10% groenblauwe dooradering, met name te laten landen in gebieden
op een bepaalde plek, maar dat elders voor die opgave al voldoende is   met meervoudige opgaven en kansen voor klimaat, water en natuur.
gedaan. Denk bijvoorbeeld aan leefgebied van te beschermen soorten      Ook kijken we bij inbreiding voor wonen, werken of voorzieningen naar
waarvoor specifieke omstandigheden nodig zijn. Als zich een             de optimale mogelijkheden om, passend bij de identiteit, in hogere
ruimtevraag aandient in een gebied dat hier geschikt voor is, dan zou   dichtheden te bouwen. Voor hulp bij de afweging bij deze stap
dat bij het hanteren van het beschermen van het leefgebied voorrang     verwijzen we naar dit Leidende Principe.
vragen. Wanneer echter elders in de provincie al voldoende leefgebied
zou zijn voor een gunstige staat van instandhouding van deze soorten,
is er meer afwegingsruimte voor ander gebruik op die locatie.

Om invulling te geven aan de afweegruimte die we hier bieden, nemen
we de Redeneerlijn op in onze Omgevingsverordening. Hierdoor moet
bij de beoordeling van plannen inzichtelijk worden gemaakt dat de
voorgenomen functie niet elders ontwikkeld kan worden op een locatie    Ontwikkelingen die aansluiten op bestaande netwerken en deze
waar zich géén functies bevinden die gebonden zijn aan specifieke       versterken
omstandigheden. Als dat toch het geval is, wordt beoordeeld of de       Het Leidende Principe “3.5 Voortbouwen op onze bestaande sterke
ontwikkeling plaatsvindt in het kader van een regionale                 netwerken” vraagt om het in beeld brengen van de verschillende
programmeringsafspraak. Daarmee stimuleren we ook                       netwerken die er zijn (denk aan natuur, energie, infrastructuur,
bovengemeentelijke afweging.                                            bebouwing of een sociaal netwerk). Is het mogelijk om hierop voort te
                                                                        bouwen en dat netwerk te versterken? Voorkomen moet worden dat
                                                                        nieuwe ontwikkelingen een bestaand netwerk verzwakken.




76
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>Opgaven gaan voor ambities
Om voldoende ruimte te hebben voor alles wat een plek nodig heeft in
onze provincie, is het relevant om onderscheid te maken tussen            Weeg toekomstbestendigheid en effecten op brede welvaart
opgaven (taken) en ambities (streven). Als een opgave nog niet            mee
voldoende is ingevuld, moet dit meewegen en prioriteit krijgen wanneer    Als laatste stap is het ook belangrijk om mee te wegen of een
keuzes nodig zijn. Als er aanvullende ruimte gevraagd wordt voor          ontwikkeling op die plek, als 10 of 20 jaar vooruit wordt gekeken, ook
functiegebruik waarvoor al aan de opgave is voldaan, is er dus sprake     een verstandige ontwikkeling is. Past de beoogde ontwikkeling dan op
van een aanvullende ambitie. Deze ambitie moet de ontwikkeling van        deze plek? Dit is bedoeld om de toekomstbestendigheid te betrekken
een functie waar nog een opgave op te behalen is, niet in de weg          op het moment dat een keuze wordt gemaakt. Hetzelfde geldt voor het
zitten. Zo gaat op het moment dat de doelstellingen voor zon op land al   meenemen van de effecten op brede welvaart. Hiervoor verwijzen we
behaald zijn, het behouden van voldoende landbouwgrond met oog op         naar paragraaf 2.4 Brede welvaart voor al onze inwoners van deze
voedselzekerheid vóór op het realiseren van een lokaal zonneveld. Of      Omgevingsvisie en de uitwerking van de Rode Draden van deze
als in de regionale woondeals is afgesproken om bij een kern 100          Omgevingsvisie.
woningen te realiseren, mag eventuele aanvullende woningbouw
bovenop die 100, het ontwikkelen van nog niet bereikte opgaven            Brede afweging van alle elementen in de redeneerlijn
rondom groenblauwe dooradering of de realisatie van                       De groene pijl in de Redeneerlijn symboliseert dat het van belang is om
bedrijventerreinen niet in de weg zitten. Pas als aan alle opgaven is     alle aspecten uit de Redeneerlijn te betrekken in de afweging. Ook in
voldaan, kan er meer ruimte gelaten worden voor ambities.                 beschermde gebieden liggen wellicht kansen die goed te combineren
                                                                          zijn met de functie die bescherming nodig heeft en zo zou bij kunnen
                                                                          worden gedragen aan het versterken van de brede welvaart, of het
                                                                          binnen bereik brengen van een ambitie.




77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>78
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>Hoofdstuk 4: Werken aan brede welvaart met Rode
Draden




79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>4.1.       Inleiding

In dit hoofdstuk worden de Rode Draden toegelicht. Bij het maken van       We werken aan het behouden en verbeteren van brede welvaart met
keuzes is het belangrijk om naast ruimtelijke afwegingen ook rekening      onze Rode Draden en ons economisch beleid. Bij nieuwe initiatieven
te houden met economische, sociaal-maatschappelijke en duurzame            vragen we te onderbouwen hoe deze initiatieven bijdragen aan de
aspecten. Dit doen we met Rode Draden. Deze zijn verwerkt in de visie      brede welvaart.
in hoofdstuk 2 en kort toegelicht in paragraaf 2.4. Dit hoofdstuk is een
verdieping daarop.                                                         Onze Rode Draden zijn: ruimtelijke kwaliteit, sociale kwaliteit,
                                                                           gezondheid en duurzaamheid. De Rode Draden zien we als belangrijke
Brede welvaart is alles wat mensen van waarde vinden. Naast                waarden die bijdragen aan een mooi, sociaal, duurzaam en gezond
materiële/economische welvaart gaat het ook om gezondheid,                 Overijssel. Voor deze Rode Draden hebben we kwaliteitsambities
onderwijs, milieu, leefomgeving, sociale cohesie, persoonlijke             opgesteld, die we in dit hoofdstuk nader toelichten. Deze
ontplooiing en (on)veiligheid. Bovendien gaat het niet alleen om de        kwaliteitsambities hebben we in ons beleid meegewogen. Voor het
kwaliteit van leven in het ‘hier en nu’, maar ook de effecten van onze     behouden en verbeteren van de economische kant van brede welvaart,
manier van leven op het welzijn van mensen ‘elders’ (buiten de regio)      gebruiken we ons economisch beleid. Dat is beschreven in hoofdstuk 6
en ‘later’ (toekomstige generaties).                                       van deze Omgevingsvisie.

Met deze Omgevingsvisie willen we een bijdrage leveren aan de brede        De Rode Draden hebben overlap met elkaar. Ontwikkelingen kunnen
welvaart van onze inwoners. We nemen daarom ook economische en             bijdragen aan meerdere Rode Draden. Zo verbetert het vergroenen van
sociaal-maatschappelijke aspecten in onze ruimtelijke afwegingen mee.      de leefomgeving zowel de sociale kwaliteit als de gezondheid van
Zo houden we oog voor de impact op de mens en de maatschappij.             mensen. En het draagt bij aan de ruimtelijke kwaliteit van een gebied
                                                                           of locatie. Een leefomgeving waarbij de milieucondities op orde zijn,
Zoals in de inleiding van het vorige hoofdstuk al is beschreven, doen we   zorgt voor verbetering van de gezondheid van mensen en draagt bij
dat aan de hand van de vragen over het OF, WAAR en HOE. Voor het           aan de Rode Draad duurzaamheid. De overlap tussen de Rode Draden
OF hebben we in deze visie doelen en opgaven opgenomen. Bij nieuwe         zien we als een kracht. Door te werken aan één of meerdere van de
ontwikkelingen of initiatieven is het van belang dat deze bijdragen aan    Rode Draden, bereiken we op meerdere vlakken een verbetering van de
of nodig zijn voor het behalen van deze doelen en opgaven. Voor het        brede welvaart.
WAAR hebben we Leidende Principes en een Redeneerlijn opgesteld. De
Rode Draden zijn een belangrijk onderdeel van het HOE, maar spelen
ook mee bij het WAAR. Ze maken daarom ook onderdeel uit van de
Redeneerlijn.




80
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>4.2. Ruimtelijke kwaliteit

Ruimtelijke kwaliteit is wat de ruimte geschikt maakt en houdt voor             gebied met de groene omgeving. Het gaat bij Natuur als
mens, plant en dier. Ruimtelijke kwaliteit gaat hierbij niet zo zeer over       ruggengraat om groene en blauwe (verbindende) elementen, zoals
‘mooi’, maar vooral over ‘goed’: gebiedseigen (belevingswaarde),                houtwallen, watergangen, kruidenrijke graslanden en soortenrijke
functioneel (gebruikswaarde) en toekomstbestendig (toekomstwaarde).             stroken in de akkerbouw. Daarmee bevorderen we niet alleen
Ruimtelijke kwaliteit is van grote betekenis voor de inwoners, de               biodiversiteit, maar ook het benutten, beleven en de
gebruikers en de bezoekers van onze provincie. Het draagt bij aan een           toegankelijkheid van natuur met behoud van identiteit. Het
goede, mooie en prettige woon- en werk-, en leefomgeving.                       opnemen van de natuur-opgave in bredere gebiedsopgaven geeft
We hebben voor ruimtelijke kwaliteit zeven kwaliteitsambities die hun           de natuur een duidelijk gezicht. Nabijgelegen dorpen en steden
vertrekpunt hebben in de bestaande kwaliteiten van Overijssel:                  willen we als ‘poorten’ naar de natuur ontwikkelen en zo veel beter
                                                                                verbinden met de natuurgebieden ‘om de hoek’. Een goede stad-
•    Bodem als basis met een robuust en beleefbaar watersysteem. Het            landverbinding vergroot de toegankelijkheid en daarmee wordt
     water- en bodemsysteem is leidend voor (land)gebruik en nieuwe             bewegen en ‘erop uitgaan’ gestimuleerd. Dat is goed voor zowel de
     ontwikkelingen. Dit betekent dat ontwikkelingen rekening houden            mentale als fysieke gezondheid en de sociale kwaliteit. Andersom
     met de bodem, het reliëf en het watersysteem ter plekke en                 kan natuur ook meer onderdeel worden van het stedelijk gebied,
     bijdragen aan het herstel daarvan. Door grote regionale verschillen        waardoor natuurinclusieve steden en dorpen ontstaan. Specifiek
     in ons bodem- en watersysteem hebben we een gevarieerd                     voor de randen van onze dorpen en steden is er een methodiek
     landschap. Dit is in het verleden bepalend geweest voor de                 ontwikkeld voor natuurinclusieve uitbreidings-locaties: ‘Recept voor
     natuurkwaliteit, het (grond)gebruik en de inrichting van onze              onze randen’. Deze kwaliteitsambitie sluit ook aan op het
     provincie. We onderscheiden in onze provincie vier typen gebieden          stimuleren van toekomstbestendige landbouw en omgaan met
     met hun eigen bodem- en waterkenmerken. Die zijn weergegeven               vrijkomende agrarische bebouwing (VAB’s) met bijbehorende
     op de visiekaart in paragraaf 2.6. In paragraaf 3.3. zijn de               gronden en erven. De ‘handreiking planologische concepten
     gewenste ontwikkelingen op hoofdlijnen beschreven per gebied.              erftransformaties’ helpt gemeenten en provincie om agrarische
                                                                                ondernemers te kunnen bijstaan bij erftransformaties die een
•    Natuur als ruggengraat. Voor heel Overijssel stimuleren we een             bijdrage leveren aan maatschappelijke opgaven, zoals op het
     basiskwaliteit natuur en werken we aan een groenblauwe                     gebied van natuur, landschap en water.
     dooradering voor met name natuur, landschap en water.
     Basiskwaliteit natuur is gericht op het verbeteren van                 •   Voortbouwen aan de kenmerkende structuren van de agrarische
     omstandigheden voor algemeen voorkomende soorten (flora en                 cultuurlandschappen. Het uiterlijk van bijna driekwart van het
     fauna) op plekken waar natuur niet de leidende functie is. Hiervoor        oppervlak van onze provincie wordt bepaald door het agrarisch
     hebben we een methode ontwikkelt die vrijwillig is, waarbij we             cultuurlandschap. Voor veel inwoners is dit hun woon- of
     inzetten op stimuleren, inspireren en faciliteren. Deze methode is         werkomgeving en voor nog meer mensen de omgeving waarin ze
     ook verwerkt in de Catalogus Gebiedskenmerken. De groenblauwe              hun vrije tijd doorbrengen. Het herkennen, koesteren en verder
     dooradering verbindt natuurgebieden onderling en het bebouwde              uitbouwen van de dragende structuren van het agrarische




81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>     cultuurlandschap is onze leidraad. De verschillende onderdelen van          verrommeling van de randen tegen en voorkomen we te grote
     het agrarisch cultuurlandschap worden tot grotere ensembles                 verdichting. Deze randen vervullen een cruciale rol doordat ze
     verenigd en bijeengehouden door een aantal karakteristieke                  zowel poort van de stad als toegang vanuit de stad naar het
     structuren: de wegenstructuur, de structuur van waterlopen, de              landelijk gebied zijn.
     bebouwingslinten en de nederzettingsvormen. Door nieuwe
     initiatieven zorgvuldig in te passen en aan te sluiten op de            •   Het contrast tussen dynamische en luwe gebieden versterken. Het
     dragende structuren van een gebied, wordt het karakter en het               contrast tussen rust en drukte is een grote kwaliteit van onze
     onderscheid met andere gebieden versterkt. Het is daarbij de kunst          provincie. We hebben gebieden waar het ‘s nachts nog echt donker
     om vormen van grondgebruik, bebouwingsvormen en infrastructuur              is, maar ook gebieden waar het licht nooit uit gaat. Dit contrast
     zo te ordenen dat naast het karakter ook de samenhang in het                willen we versterken door hoog dynamische ontwikkelingen te
     gebied wordt versterkt en nieuwe kwaliteiten (kunnen) ontstaan.             concentreren rondom bestaande hoofdinfrastructuur, bebouwd
     Zorgvuldige opstellingen van bebouwing, versterking van                     gebied en bedrijventerreinen en daarnaast de luwe en donkere
     landschappelijke structuren en het beheer van kenmerkende                   gebieden te beschermen. Deze kwaliteit wordt namelijk steeds
     landschapselementen horen daar vanzelfsprekend bij.                         zeldzamer. De infrastructurele hoofdstructuur is de motor voor de
                                                                                 ontwikkeling en dynamiek (bundeling van stedelijke functies), maar
•    Elke stad, dorp en buurtschap zijn eigen kleur: een brede waaier            respecteert tegelijkertijd de relatieve ‘luwte’ (extensieve vormen
     aan woon-, werk- en mixmilieus. Mensen koesteren verschillende              van grondgebruik). Dit draagt naast onze bereikbaarheidsambitie
     wensen voor hun woning en woonomgeving. Dit verschil in                     ook bij aan onze ambities voor veiligheid en gezondheid, omdat we
     woonwensen neemt eerder toe dan af. Aansluiten op het eigen                 zo de overlast van het verkeer (geluid, stof) zo veel mogelijk
     karakter en de ligging vormen het vertrekpunt voor het                      concentreren rond een beperkt aantal routes. Het is belangrijk om
     ontwikkelen van een brede waaier aan woon-, werk- en mixmilieus.            de steeds grotere vraag naar nieuwe vormen van
     Wij hebben dan ook de ambitie om het palet aan woon-, werk- en              energieopwekking ook te koppelen aan de dynamische gebieden.
     mixmilieus verder te verbreden. Dit moet dan niet alleen gebeuren           Denk aan het koppelen van windenergie aan bundels van
     door aan te sluiten op bestaande kenmerken en kwaliteiten, maar             infrastructuur. We bouwen voort op de sterke netwerken die er zijn
     ook door het herontdekken of opnieuw ontwikkelen van dit soort              en optimaliseren mobiliteit binnen het Dagelijks Stedelijk Systeem
     kenmerken en kwaliteiten. Daarbij spelen we ook in op hittestress,          (DSS). Binnen het DSS sturen we op het combineren van
     vergroening en andere klimaatopgaven in het bebouwde gebied.                gebiedsopgaven, waardoor de beschikbare ruimte zo effectief
     We streven hierbij naar fraaie dorpen en vitale steden. Met eigen           mogelijk wordt gebruikt. De donkere gebieden zijn grofweg onze
     cultuurhistorische identiteit, klimaatbestendig en met natuur om de         natuurgebieden en grote landbouwgebieden. Deze gebieden
     hoek. We kijken eerst naar de mogelijkheden binnen de steden en             worden gekoesterd en we proberen het rustige en onthaaste
     dorpen, voordat we gaan uitbreiden (inbreiden gaat voor                     karakter te behouden.
     uitbreiden). Als er een goede visie is op het totaal kan parallel aan
     inbreiding uitgebreid worden aan de randen van steden en dorpen.        •   Aantrekkelijke routes voor een toegankelijk en beleefbaar
     In deze gebieden is een hoge dynamiek, maar ook een grote                   Overijssel. Verschillende groepen mensen met verschillende
     ruimtelijke druk. Daarom is het belangrijk dat hier een goede               aanspraken en behoeften maken gebruik van de mogelijkheden die
     variatie en balans van functies komt. Hierbij gaan we tegelijkertijd        het landschap biedt voor grote en kleine ommetjes, voor grote en




82
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>     kleine tochten en ontdekkingsreizen. Een netwerk van routes voor     Sallandse Heuvelrug, het rivierenlandschap van de IJssel, het
     wandelen, fietsen, paardrijden, varen en autorijden verhoogt de      landgoederenlandschap ten noorden van Deventer, de Twentse
     belevingskwaliteit aanzienlijk, omdat het de binnensteden,           steden en het Nationaal Landschap Noordoost Twente met het
     dorpscentra, landgoederen, de recreatievoorzieningen, de             Dinkeldal zijn ijzersterke identiteiten met een groot potentieel. De
     toeristische attracties en de natuurgebieden verbindt. Een           verschillende identiteiten van deze gebieden zijn
     verbindend netwerk, niet alleen als ontsluiting zodat je er kunt     aanknopingspunten voor gebiedsgerichte ontwikkeling.
     komen, maar ook als ruimtelijke structuur zodat je het landschap     Cultuurhistorische en landschappelijke waarden zijn belangrijk voor
     kunt ervaren. Aantrekkelijke routes en een toegankelijk landschap    de identiteit. We willen de potentiële kwaliteiten zoveel mogelijk
     stimuleren het naar buiten gaan. Onze inzet is het accentueren en    verzilveren. Daarbij kun je denken aan inrichtingskwaliteit, een
     het beleefbaar houden of maken van regionale lange lijnen in onze    eigen gezicht geven, het stimuleren van ondernemerschap,
     provincie. Het gaat hier bijvoorbeeld om het herstellen en           streekproducten en vergroting, verdieping en verbreding van de
     complementeren van de laanstructuren van Twente en Salland. Of       recreatieve mogelijkheden. Het gaat niet alleen om het maken van
     het (her)inrichten van de grote doorgaande routestructuren van       een prettige leefomgeving, maar ook om het gebied levendig en
     het provinciale wegen- en kanalennetwerk als lineair landschap.      dynamisch te houden. Om de bestaande identiteit te behouden en
     Maar het gaat ook om de beleving van de kwaliteiten van het          nieuwe elementen toe te voegen, zijn investeringen nodig die
     landschap als je je rijdend, fietsend, wandelend of varend over de   nieuwe ontwikkelingen stimuleren. De landschappen vormen een
     diverse routestructuren beweegt.                                     goed uitgangspunt voor het maken van gebiedsplannen. Niet alleen
                                                                          historische en archeologische waarden zijn belangrijk, maar ook
•    Sterke merken van Overijssel. Gedeelde verhalen en waardering        lokale gemeenschappen en tradities dragen bij aan de identiteit en
     van gebieden met een sterke ‘sense of place’ zorgen ervoor dat       kunnen inspireren bij nieuwe ontwikkelingen. De sterke kenmerken
     mensen er identiteit en betekenis aan toekennen. Onze provincie      van een gebied zijn geen vast recept, maar geven richting om
     heeft een aantal ‘sterke merken’ in huis: de waterrijke Kop van      ontwikkelingen aan te laten sluiten bij het karakter van het gebied.
     Overijssel, de Hanzesteden, het Wilde Hart van Vecht, Regge en




83
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>4.3. Sociale kwaliteit

Met de Rode Draad sociale kwaliteit bedoelen we hoe mensen hun               •   Een gezonde samenleving. Een samenleving waar toegang is tot
leefomgeving waarderen als het gaat om zaken als noaberschap,                    voorzieningen en/of activiteiten die bijdragen aan (positieve)
vitaliteit, inclusie en gezondheid. Door het stimuleren van sport en             gezondheid. Positieve gezondheid is veel meer dan niet ziek zijn:
bewegen, positieve gezondheid en initiatieven vanuit de samenleving              het gaat om goed voor jezelf zorgen en plezier uit het leven
draagt sociale kwaliteit bij aan een gezondere en gelukkigere                    kunnen halen. Denk daarbij aan goede voeding, bewegen in de
Overijsselse samenleving. Daarbij streven wij ernaar dat Overijsselaars          buitenlucht, een fijn sociaal leven en mee kunnen doen in de
gezond en vitaal blijven, initiatief blijven nemen voor een fijne buurt en       samenleving. We helpen inwoners zodat ze de kans hebben gezond
een omgeving die past bij wat ze nodig hebben. Zodat zij zo lang                 te blijven, gelukkig te zijn en te bewegen.
mogelijk zelfstandig kunnen leven in hun vertrouwde leefomgeving.
Waar mensen lekker in hun vel zitten en voor elkaar klaar staan. Onze        •   Overijssels noaberschap. Een samenleving waarin de sociale
inwoners maken onze provincie tot wat ze is: een aantrekkelijke plek             verbinding wordt versterkt vanuit de identiteit. Vrijwilligers,
om te wonen, werken, recreëren en leven.                                         mantelzorgers en initiatiefnemers zijn de basis voor een vitale en
We hebben voor deze Rode Draad de volgende kwaliteitsambities:                   aantrekkelijke leefomgeving. Ze doen belangrijk werk en zijn
                                                                                 onmisbaar. Als provincie waarderen en stimuleren wij deze
•    Een inclusieve en participatieve samenleving. Een samenleving               vrijwilligers. Samen voor en met elkaar. Inwoners bedenken samen
     waar iedereen mee kan doen en veilig zichzelf kan zijn. Een                 de mooiste initiatieven om hun omgeving mooier, socialer en
     inclusieve samenleving zonder fysieke of sociale beperkingen                toekomstbestendiger te maken. En hoe mooi is het om een eigen
     betekent dat iedereen meedoet en meetelt. Zodat iedereen een fijn           idee, samen met buurtbewoners, leden van verenigingen of
     sociaal leven heeft. Dat we allemaal op onze eigen wijze bijdragen          stichtingen, uit te voeren. Wij faciliteren initiatiefnemers bij het
     aan veiligheid en acceptatie in de samenleving. En dat we bereid            realiseren van hun plannen.
     zijn ons over verschillen heen te zetten en om te kijken naar de
     ander.                                                                  •   Een samenleving waarin mensen elkaar kunnen ontmoeten. Bij
                                                                                 sociale ontmoetingsplekken in dorpen en wijken ontmoeten
•    Een actieve samenleving. Een samenleving waar de mogelijkheid               mensen elkaar en kunnen ze van elkaar leren. Het is de plek waar
     om te sporten en te bewegen in de directe omgeving beschikbaar is           goede ideeën ontstaan voor een aantrekkelijke en sociale
     en de omgeving uitdaagt tot bewegen. Sporten verbindt mensen                leefomgeving. Een plek om te sporten, samen activiteiten te doen,
     met elkaar en versterkt de vitaliteit van de inwoners. We                   naar een voorstelling gaan, een boek te halen of gewoon gezellig
     ondersteunen en stimuleren Overijsselaars om hun leven lang te              koffiedrinken. De ontmoetingsplekken vormen ‘het cement van de
     bewegen, op hun eigen niveau en met hun eigen doel. Vitale en               samenleving’. Daarom ondersteunen en helpen wij bij het komen
     gezonde mensen hebben meer energie en kunnen goed voor                      tot eigentijdse sociale ontmoetingsplekken.
     zichzelf en hun leefomgeving zorgen.




84
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>4.4. Gezondheid

Met onze Rode Draad gezondheid geven we in ons omgevingsbeleid                milieukwaliteit ervoor zorgen dat de omgeving geen negatieve
expliciet uitvoering aan één van de belangrijke doelen van brede              impact heeft op de gezondheid. Anderzijds willen we de
welvaart. Met Gezondheid willen we zorgen voor "een langer leven in           leefomgeving zo inrichten dat deze positief bijdraagt aan de
goede gezondheid en verminderde gezondheidsverschillen" voor en               gezondheid door uit te nodigen tot beweging en ontmoeting.
tussen onze inwoners. Gezondheid is een brede term en bevat zowel
milieukundige gezondheid als positieve gezondheid:                        •   Actief in de wereld, waarin we ons beleid gebruiken voor het
•    Milieukundige gezondheid: maatregelen die de gezondheid                  inzetten op actief bewegen (fietsen, wandelen). In ons beleid voor
     beschermen en/of de gezondheid bevorderen.                               de woon-, werk- en leefomgeving en ons mobiliteitsbeleid (o.a.
•    Positieve gezondheid betekent niet alleen aandacht voor                  STOMP-principe) maken we meer plek voor beweging en
     lichamelijke of mentale ziekte, maar ook voor zingeving, kwaliteit       ontmoeting en faciliteren we initiatieven die inzetten op meer
     van leven, meedoen en dagelijks functioneren.                            bewegen. Actief bewegen draagt bij aan de fysieke en mentale
We hebben voor deze Rode Draad de volgende kwaliteitsambities:                gezondheid. Daarnaast zetten we in op meer beweging door sociale
                                                                              ontmoetingen aan te moedigen, omdat de verbinding met anderen
•    Het realiseren van een langer leven in goede gezondheid en               bijdraagt aan de gezonde actieve deelname in de samenleving.
     verminderde gezondheidsverschillen van inwoners van Overijssel.
     Iedereen heeft recht op een lang en gezond leven. We nemen           •   Thuis voelen, met aandacht voor inclusiviteit, cultuurhistorie en
     maatregelen om te zorgen dat inwoners van onze provincie                 korte voedselketens. Iedereen moet zich in Overijssel thuis voelen.
     kwalitatief langer leven. De verschillen tussen inwoners van             Door inclusiviteit te bevorderen, creëren we ruimte voor inwoners
     Overijssel verminderen we. Bij verschillen kan gedacht worden aan        in al hun diversiteit. Dit maakt Overijssel sterk. De cultuurhistorie
     de verschillen tussen stad en platteland, tussen theoretisch en          van onze provincie is iets wat ons daarbij allemaal bindt. Deze
     praktisch opgeleid, en tussen arm en rijk.                               verbinding is er ook tussen stad en platteland en producent en
                                                                              consument. Zodat we elkaar begrijpen en respecteren.
•    Gezonde leefomgeving. Een leefomgeving met een goede
     milieukwaliteit (lucht, water, geluid en bodem), een groene en
     klimaatadaptieve leefomgeving en veilig, gezond en schoon kunnen
     wonen, werken, recreëren en reizen. De leefomgeving heeft grote
     invloed op onze gezondheid. Enerzijds willen we met een goede




85
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>4.5. Duurzaamheid

Met de Rode Draad duurzaamheid staan we voor een duurzame                   •   Bevorderen van een duurzame economie en leefomgeving die
ontwikkeling die voorziet in de behoefte van de huidige generatie,              voorziet in de behoefte van de huidige generatie, zonder de
zonder de behoeften van toekomstige generaties in gevaar te brengen.            behoeften van toekomstige generaties, zowel hier als in andere
Daarbij spelen onder andere schoon, veilig, leefcondities, milieu/natuur,       delen van de wereld, in gevaar te brengen. De economische
circulariteit en minder verbruik van grondstoffen een belangrijke rol.          ontwikkeling van en in onze provincie koppelen we bij voorkeur aan
We hebben voor deze Rode Draad de volgende kwaliteitsambities:                  de sterke kanten van Overijssel, aan de (top)sectoren die ook in de
                                                                                toekomst kansen bieden. Bijvoorbeeld aan de agro- en foodsector,
•    Een schone en veilige leefomgeving in Overijsel. Door het                  waar we voorlopers ruimte geven in proeftuinen en - samen met
     waarborgen en bevorderen van onder andere de (fysieke)                     onze partners - de kansen voor ketenoptimalisatie concretiseren.
     milieucondities en vergroening van onze leefomgeving dragen we             Daarnaast gaat het ook om besparen van grondstoffen, energie en
     bij aan de materiële welvaart, het welzijn en de gezondheid van            (drink)water. En om het opwekken van duurzame (betaalbare)
     onze inwoners alsook aan het realiseren van duurzame steden en             energie en ontwikkeling van innovatie, infrastructuur en industrie.
     gemeenschappen.
                                                                            •   Toekomstbestendig kringlopen sluiten, waarbij we inzetten op
•    In stand houden en bevorderen van de leefcondities, waarbij we de          minder gebruik van niet hernieuwbare grondstoffen, efficiënt
     milieukwaliteit, water- en bodemkwaliteit en de                            (her)gebruik van grondstoffen, producten en materialen en
     natuur/biodiversiteit in Overijssel duurzaam beschermen, benutten          vermindering van de CO2-uitstoot. In onze provincie willen we
     en beleven. Met het bewerkstelligen van water- en bodemkwaliteit           verantwoord omgaan met grondstoffen en natuurlijke hulpbronnen
     en natuur/biodiversiteit in alle onderdelen van ons beleid,                en hebben we, als stip aan de horizon, de ambitie toe te groeien
     versterken we de natuurlijke situatie en de milieucondities van            naar een circulaire economie. Een economie die spaarzaam omgaat
     onze provincie. Hiermee geven we uitwerking aan het                        met grondstoffen, waar winning, gebruik en hergebruik dicht bij
     welvaartsprincipe gericht op het natuurlijk kapitaal en een                elkaar plaatsvinden. Waarin reststoffen maximaal worden
     duurzame ontwikkeling.                                                     hergebruikt en biobased toepassingen worden gestimuleerd. Het
                                                                                sluiten van kringlopen staat hierbij centraal. Dit draagt ook bij aan
                                                                                het borgen van een gezonde leefomgeving door het beperken van
                                                                                schadelijke emissies, hier in onze provincie of elders.




86
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>Hoofdstuk 5: Bestuursstijl, uitvoering, samenwerking en
monitoring. Van Visie naar Praktijk




87
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>5.1.       Inleiding

In dit hoofdstuk gaan we in op de manier waarop we ons                                   Daarmee is de bestuursstijl een belangrijk onderdeel van onze
omgevingsbeleid, in overleg met medeoverheden, partners,                                 Omgevingsvisie. Het draait namelijk niet alleen om de inhoudelijke
ondernemers en inwoners, willen uitvoeren, welke rol we daarbij                          keuzes voor een goede verdeling van de ruimte en de kwaliteit van
pakken en hoe we het gaan monitoren. Dit staat al kort beschreven in                     onze (toekomstige) leefomgeving, maar ook om hóe we die keuzes
onze visie in hoofdstuk 2, met name in paragrafen 2.3 en 2.12. Dit                       maken. Om onze doelen en opgaven te behalen, en daarmee onze visie
hoofdstuk is een verdieping daarop.                                                      uit te kunnen voeren, gaan we uit van onze hoofdstrategie ‘doelgerichte
                                                                                         samenwerking en uitvoering in gebiedsprocessen’. Daarnaast maken
Voor het uitvoeren van deze visie is het van belang om de opgaven                        we gebruik van thematische samenwerking en uitvoering. In deze
samen aan te pakken. We kunnen én willen dit als provincie niet alleen                   thematische werkwijze wordt deze Omgevingsvisie concreter uitgewerkt
doen. Door samen op te trekken bereiken we meer. Bij veel opgaven                        en uitgevoerd. Dit doen we onder andere met beleids- en
heb je elkaar nodig om een doel te bereiken. Voor die opgaven willen                     uitvoeringsprogramma’s, thematische uitwerkingen, visies,
we in overleg aan de slag om ze te kunnen realiseren.                                    samenwerkingsverbanden, etc. Tot slot maken we gebruik van
                                                                                         participatie en passen we monitoring toe.
Bij alles wat we doen, zetten we ons in voor de Overijsselse
samenleving. De manier waarop we dat doen, is onze bestuursstijl.                        In de afbeelding hieronder is dit schematisch weergegeven.




                    Afbeelding: Illustrerende weergave van de wisselwerking tussen de Omgevingsvisie en andere beleids- en/of uitvoeringsinstrumenten




88
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>5.2. Bestuursstijl

Uitgangspunten van onze bestuursstijl                                    We willen gebiedsgericht werken en ruimte laten voor oplossingen in
We willen noaberschap in het bestuur brengen                             gebiedsprocessen
Hierbij is het uitgangspunt de rol die de verschillende medeoverheden,   Elk gebied is verschillend en vraagt om andere oplossingen. Wij zorgen
partners, ondernemers en inwoners daarbij hebben. We gaan uit van        ervoor dat de aanpak aansluit op de specifieke behoeften van onze
de kracht van de samenleving. Onze ambitie voor bestuursstijl            regio’s en gebieden. Met ons omgevingsbeleid bieden we heldere
kenmerkt zich door ‘noaberschap’:                                        kaders voor de gebiedsprocessen én laten we binnen de kaders van ons
•   Luisteren en verbinden: we brengen verschillende belangen,           beleid zoveel mogelijk ruimte voor maatwerk om plannen uit te voeren
    perspectieven en ideeën bij elkaar en leren daarvan. We hebben       en in gebiedsprocessen met elkaar oplossingen te vinden. Met ons
    oog voor inhoud, proces én samenwerking.                             omgevingsbeleid sturen we daarom op doelen, zodat duidelijk is
•   Eerlijk en betrouwbaar: we doen wat we zeggen en we zeggen wat       waaraan voldaan moet worden.
    we doen. We geven aan wat wél en niét mogelijk is. Wanneer we
    opgaven oppakken, beschrijven we hoe we inwoners, partners en        We ‘leren door te doen’
    medeoverheden betrekken. Daarover maken we afspraken. Binnen         De inrichting van onze fysieke leefomgeving is nooit af en verandert
    de afspraken is ruimte voor maatwerk om plannen uit te voeren.       continu. Dat gebeurt door nieuwe ontwikkelingen en als antwoord op
•   Open en uitlegbaar: we communiceren in duidelijke taal en spreken    nieuwe wensen en eisen die de samenleving en leefomgeving stellen.
    als provincie met één mond. We vertellen hoe we hebben               Soms is dan nieuw of aangepast beleid nodig. Monitoring en evaluatie
    nagedacht over besluiten die we nemen en wat we met ideeën en        zijn essentieel om te weten wat wél en niét werkt en om een aanpak bij
    suggesties hebben gedaan.                                            te stellen wanneer dat nodig is.
•   Betrokken: het perspectief van de inwoners staat centraal. Onze
    inwoners betrekken we in de volle breedte. Dat doen we op allerlei   Provincie als gebiedsregisseur
    manieren, passend bij de doelgroepen. En we denken mee met           Als provincie vervullen wij een belangrijke rol bij het realiseren van de
    initiatieven. Hoe kan het wél?                                       grote opgaven in onze leefomgeving. We weten of onderzoeken wat er
                                                                         speelt en brengen de belangen van de verschillende partijen in het
We willen zoveel mogelijk werken als één overheid in en met de           gebied bij elkaar.
samenleving
De samenleving mag verwachten dat de overheden als één overheid          Gemeenten zijn als eerste verantwoordelijk voor lokale opgaven. Als
opereren. Dat is binnen een politieke context niet eenvoudig. We         provincie zetten we ons in voor opgaven van provinciaal belang, deze
proberen daar zo dicht mogelijk bij te komen, maar we zullen daar nog    beschrijven we in deze Omgevingsvisie. De opgaven van provinciaal
de nodige uitdagingen in tegen komen. We maken afspraken over hoe        belang komen voort vanuit wettelijke taken, zoals op het gebied van
we samenwerken, passen het geleerde toe en geven dit een plek in         zorg voor voldoende en schoon water, natuur en de provinciale
onze overleggen, zoals het Inter Bestuurlijke Toezicht en                infrastructuur. Maar ook vanuit het provinciaal schaalniveau. Dit zijn
voorkantsamenwerking.                                                    bijvoorbeeld opgaven als ruimte voor woningen en bedrijven in balans
                                                                         met de groene omgeving, waarbij oog is voor de ruimtelijke kwaliteit.




89
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>We zijn duidelijk in ‘wat’ we willen en moeten bereiken. We hebben         Rollen en instrumenten
hiervoor doelen, opgaven en beleid. Waar mogelijk geven we aan ‘waar’      Om invulling aan onze provinciale taken en verantwoordelijkheden te
doelen en opgaven zich bevinden. Daarnaast hebben we een                   geven, onderscheiden we op hoofdlijnen drie rollen met ieder hun eigen
Redeneerlijn geformuleerd als leidraad voor de locatieafweging. En we      wederzijdse verwachtingen: samenwerken, faciliteren en kaderstellen.
geven richting en ruimte aan ‘hoe’ we die doelen en opgaven gaan           Welke rol we vervullen heeft te maken met de opgave, het gebied, de
bereiken. Een nadere uitleg over het OF, WAAR en HOE is opgenomen          fase, de context en de gewenste samenwerking. Daarnaast kennen we
in bijlage 3. We pakken hierbij onze rol als gebiedsregisseur. In de       meerdere instrumenten die ingezet kunnen worden om onze
‘Memorie van Toelichting bij de Omgevingswet’ staat hierover het           bestuursstijl tot uitvoering te brengen.
volgende genoemd: “De provincies hebben een belangrijke bestuurlijke
rol bij het verbinden en regisseren van de opgaven in de fysieke           Samenwerkende rol:
leefomgeving, opdat het geheel meer is dan de som der delen”. We           •  In deze rol werken we met onze medeoverheden en partners als
stemmen af met partners wie welke rol en verantwoordelijk heeft en            evenwaardige partijen aan een helder en gezamenlijk doel.
wie welke besluiten neemt. Dit is in lijn met de Omgevingswet die          •  Instrumenten die passen bij deze rol zijn bijvoorbeeld
aangeeft dat provincies alleen taken voor de fysieke leefomgeving             samenwerkingsovereenkomsten en beleids- en/of
uitvoeren voor een provinciaal belang, als dit niet op een doeltreffende      uitvoeringsprogramma’s met bijbehorende programmerings-
of efficiëntere wijze door de gemeente kan worden gedaan.                     afspraken.
                                                                           •  Wederzijdse verwachtingen: Vertrouwen en gedeeld eigenaarschap
We stimuleren onze medeoverheden, partners, ondernemers en                    zijn essentieel voor goede samenwerking. Dat mogen
inwoners, maar ook onze eigen uitvoerende diensten, ook om onderling          medeoverheden en partners van ons verwachten, en dat
de samenwerking te blijven zoeken. Daarbij zetten we ook ons eigen            verwachten wij ook van hen.
netwerk in. We verbinden opgaven en betrokkenen en creëren zo win-
win situaties. Dit doen we onder andere door regelmatig in gesprek te      Faciliterende rol:
gaan met gemeenten en waterschappen, waarin nieuwe ontwikkelingen          •    In deze rol anticiperen we op initiatieven uit de samenleving en
vroeg in het proces worden besproken en waarbij gezamenlijk gekeken             stimuleren we deze proactief.
wordt hoe deze passend kunnen zijn. We zetten in op een regionale          •    Instrumenten die passen bij deze rol zijn bijvoorbeeld deze
aanpak. Deze regionale aanpak vindt niet alleen binnen onze                     Omgevingsvisie, subsidieregelingen, het uitwisselen van goede
provinciegrenzen plaats, we kijken ook buiten onze provinciegrenzen.            praktijkvoorbeelden, het uitvoeren van onderzoeken of het
Niet alle opgaven zijn namelijk binnen onze provincie op te lossen.             opzetten van een kennisnetwerk.
Soms zijn opgaven en de bijbehorende oplossingen zo groot dat een          •    Wederzijdse verwachtingen: Van onze medeoverheden en partners
aanpak of benadering op een hoger schaalniveau nodig is. De water-,             verwachten wij creativiteit, innovativiteit en proactiviteit. Zij mogen
natuur- of landbouwopgaven houden niet op bij een lokale of                     van ons verwachten dat we dit stimuleren en (mede) mogelijk
gemeentegrens (of de provinciegrens). En we lossen het                          maken.
woningbouwprobleem ook niet op in één stad of gemeente of alleen
binnen onze provincie. We gaan daarom ook in gesprek met de
omliggende provincies, het Rijk en Duitsland.




90
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>Kaderstellende rol:                                                       uitspraken zijn randvoorwaarden waarmee rekening gehouden moet
•  In deze rol sturen we door kaders te stellen en normerend op te        worden. Hier kun je gemotiveerd van afwijken mits je aannemelijk
   treden. Wij zien toe op naleving hiervan.                              maakt en kunt onderbouwen dat met het alternatief de doelen en
•  Instrumenten die passen bij deze rol zijn bijvoorbeeld de              opgaven even goed of zelfs beter gerealiseerd kunnen worden. De
   Omgevingsverordening, ontheffingen en vrijstellingen.                  inspirerende uitspraken bieden een wenkend perspectief: het zijn
•  Wederzijdse verwachtingen: Onze medeoverheden en partners              voorbeelden hoe onder andere ruimtelijke kwaliteitsambities ingevuld
   mogen van ons duidelijkheid verwachten over wat wél en niét kan.       kunnen worden, bijvoorbeeld in de Catalogus Gebiedskenmerken. Je
   Wij verwachten dat medeoverheden en partners de kaders en              kunt je hierdoor bij plannen laten inspireren, maar dit hoeft niet.
   normen naleven.                                                        Daarnaast hebben we waar nodig, op basis van provinciaal belang en
                                                                          onze wettelijke taken en bevoegdheden, normerende uitspraken
Betekenis voor ons Omgevingsbeleid                                        gedaan. Hiervoor geldt dat deze opgevolgd moeten worden. Ze zijn
Onze bestuursstijl komt op allerlei manieren in ons omgevingsbeleid tot   daarom in onze Omgevingsverordening vastgelegd.
uiting. Deze Omgevingsvisie is zoveel mogelijk op hoofdlijnen. Hierin
geven we een toekomstperspectief (waar we naartoe willen) voor            De uitvoering van de Omgevingsvisie vindt waar nodig plaats in
Overijssel voor de middellange termijn (2035) en de lange termijn         bijvoorbeeld beleids- en/of uitvoeringsprogramma’s , gebiedsprocessen,
(2050). Daar waar wij een provinciaal belang en wettelijke taken en       projecten en/of initiatieven. Hierbij kunnen we verschillende
bevoegdheden hebben, geven wij via kaders - zoals de te behalen           instrumenten inzetten, in overleg met en met ruimte voor onze
doelen en opgaven in ons omgevingsbeleid - richting aan                   medeoverheden, partners, ondernemers en inwoners. Én binnen de
ontwikkelingen binnen de fysieke leefomgeving. Dit doen we onder          gestelde kaders uit ons omgevingsbeleid. Als provincie faciliteren wij
andere in deze Omgevingsvisie, in onze Omgevingsverordening en in de      initiatieven die bijdragen aan onze leefomgeving zoveel mogelijk (‘ja,
Catalogus Gebiedskenmerken. Deze worden uiteindelijk door onze            tenzij’ of vragen om een nadere onderbouwing ‘dit kan als’). Dat doen
Provinciale Staten vastgesteld.                                           we op allerlei manieren met kennis en ervaringen, mensen, middelen
                                                                          en besluiten.
Op basis van onze bestuursstijl geven we duidelijke kaders in ons
omgevingsbeleid die ruimte laten voor uitwerking, maatwerk en             Kortom, we werken in overleg samen en faciliteren waar het kan, en we
flexibiliteit. Dat is noodzakelijk om in te kunnen spelen op              geven richting en stellen kaders waar het moet. De Omgevingsvisie is
ontwikkelingen en initiatieven te stimuleren die bijdragen aan onze       een cyclisch proces. De beleidskeuzes en de uitvoering beïnvloeden
leefomgeving. Daarvoor hebben we in ons omgevingsbeleid                   elkaar. Leren en monitoring zijn daarom belangrijke elementen in onze
richtinggevende en inspirerende uitspraken gedaan. Richtinggevende        werkwijze, zie verderop in dit hoofdstuk.




91
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>5.3. Samenwerking en uitvoering

Onze hoofdstrategie: doelgerichte samenwerking en uitvoering              Bijvoorbeeld van de kennis van waterschappen over het water- en
in gebiedsprocessen                                                       bodemsysteem, en van de kennis van gemeenten, partners,
Onze uitvoeringsstrategie is gebaseerd op onze bestuursstijl, waarin we   ondernemers en inwoners over de lokale situatie. We willen hierbij in
de uitvoering van beleid in overleg met onze medeoverheden, partners,     een zo vroeg mogelijk stadium samen optrekken.
ondernemers en inwoners samenhangend en gebiedsgericht willen gaan
uitvoeren, passend bij het noaberschap in Overijssel.                     Gebiedsprocessen zijn er in vele vormen en soorten. De uitvoering
                                                                          vindt dus niet plaats in één gebiedsproces, waarbinnen alle opgaven en
Met ons omgevingsbeleid sturen we op doelen en opgaven. Deze              doelen bereikt moeten worden. We zoeken bij de samenwerking en
komen vaak voort uit wettelijke verplichtingen of uit bestuurlijke        uitvoering naar de juiste vorm van een gebiedsproces op het juiste
afspraken, maar komen ook uit ons eigen beleid waarin staat               schaalniveau. Het schaalniveau kan het schaalniveau van de provincie
beschreven wat wij als provincie belangrijk vinden. De doelen en          zijn, op regionaal niveau, op gemeentelijk niveau, op lokaal niveau,
opgaven staan uitgebreid beschreven in hoofdstuk 6.                       maar ook op het niveau van meerdere provincies, landelijk niveau of
                                                                          zelfs internationaal niveau.
De uitvoering is gebaseerd op het uitgangspunt dat we de doelen en
opgaven zoveel mogelijk willen behalen door uitvoering in                 Voor de groene omgeving werken we met gebiedsprocessen onder
gebiedsprocessen, waarin we in overleg met medeoverheden, partners,       andere vanuit ons programma Toekomst voor ons Platteland. Deze
ondernemers en inwoners onderzoeken en bepalen welke maatregelen          gebiedsprocessen zijn gericht op de samenhangende aanpak voor
getroffen moeten worden. Daarom schrijven we in ons omgevingsbeleid       natuur-, water- en klimaatdoelen, het behouden en versterken van een
zo min mogelijk voor hoe of met welke maatregelen we deze doelen en       leefbaar platteland en het benutten van economische kansen voor
opgaven gaan halen. Dit doen we, omdat we het belangrijk vinden om        boeren en bewoners. Dat doen we door de 3x3-aanpak centraal te
ruimte voor maatwerk en flexibiliteit te bieden bij het bereiken van de   zetten die gericht is op een goed sociaal-economisch perspectief, een
doelen en opgaven door samenwerking en uitvoering. Uitgangspunt           toekomstbestendige landbouw en het herstel van natuur, het
hierbij is zoveel mogelijk ‘decentraal wat kan, centraal wat moet’.       watersysteem en het klimaat.

In de gebiedsprocessen staat voorop dat meerdere opgaven in overleg       Voor het bebouwde gebied zetten we regionale samenwerking en de
uitgewerkt en uitgevoerd worden, in samenhang dus. Dit vinden wij         verstedelijkingsstrategieën voor de drie DSS-regio’s centraal. De
belangrijk, omdat hierbij actief gezocht kan worden naar maatregelen      verstedelijkingsstrategieën gaan onder andere in op de groei van
die elkaar versterken. Uitgangspunt bij de gebiedsprocessen zijn de       wonen en werken in de regio, in relatie tot mobiliteit,
kenmerken, kwaliteiten en identiteit van het gebied. Dit kan betekenen    klimaatverandering, biodiversiteit, wateropgaven en de
dat er niet één algemene maatregel genomen wordt om een opgave of         energietransitie. De verstedelijkingsstrategieën zijn daarnaast input
doel te halen, maar dat dat afhankelijk is van het gebied. Maatwerk en    voor het proces dat samen met het Rijk doorlopen wordt in het kaders
gebiedseigen staat hierbij centraal. Daarnaast willen we met              van het Programma NOVEX en de Nota Ruimte.
gezamenlijk feitenonderzoek gebruik maken van elkaars kennis.




92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>Thematische samenwerking en uitvoering                                •    Inspireren en stimuleren door het verwerven en delen van kennis,
Om de doelen en opgaven te halen werken we niet alleen met                 het bieden van subsidies en fondsen, het bieden van
gebiedsprocessen’. We maken daarnaast gebruik van thematische              inspiratieboeken/ handreikingen (bijvoorbeeld voor sociale
samenwerking en uitvoering. In deze thematische werkwijze wordt            kwaliteit), onze Kwaliteitsimpulsen (o.a. Agro & Food en Groene
deze Omgevingsvisie concreet. Veel van deze thematische                    Omgeving) of onze Catalogus Gebiedskenmerken, met daarin onze
samenwerking en uitvoering vindt nu al plaats. We blijven hiermee          methodiek voor Basiskwaliteit Natuur.
doorgaan en sluiten aan op bestaande (uitvoerings)processen.          •    Onze reguliere werkzaamheden op het gebied van instandhouding,
                                                                           realisatie, uitvoering, vergunningverlening en toezicht, het
Thematische samenwerking en uitvoering gebeurt bijvoorbeeld met:           doorlopen van ruimtelijke procedures, aanbestedingen en
•  Programma’s onder de Omgevingswet: Regionaal Waterprogramma             concessies.
   (RWP), Natura 2000-beheerplannen, Actieplan Geluid, Provinciaal    Bij de thematische samenwerking en uitvoering maken we gebruik van
   Programma Energiestrategie (PPE).                                  de meest ideale en doeltreffende vorm van inzet en bijbehorende
•  Thematische beleids- en/of uitvoeringsprogramma’s zoals het        variatie van instrumenten.
   programma Toekomst voor ons Platteland, het Deltaprogramma en
   het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP), het Regionaal           De thematische samenwerking en uitvoering staat niet los van onze
   Mobiliteitsprogramma (RMP), Meerjarenprogramma’s op het gebied     hoofdstrategie ‘doelgerichte samenwerking en uitvoering in
   van mobiliteit, Programma Ruimte voor Defensie, Programma          gebiedsprocessen’, maar vindt daarbinnen plaats. We kijken als
   Nieuwe Energie Overijssel (NEO), Provinciaal Meerjarenprogramma    provincie breder naar alle andere beleids- en/of
   Infrastructuur, Energie en Klimaat (PMIEK), Programma Regionale    uitvoeringsprogramma’s, gebiedsprocessen, projecten of initiatieven die
   Economie, Programma Circulaire Economie, Programma Natuur          spelen in een gebied.
   voor Elkaar, de Ontwikkelopgave Natura 2000/NNN, Programma
   Leefbaar Platteland, Programma Agro en Food, Programma Sociale     Participatie
   Kwaliteit, Programma Woningbouw / Volkshuisvestelijk               We vinden het belangrijk dat iedereen die zich betrokken voelt bij
   programma.                                                         provinciaal beleid, plannen en programma’s zijn stem heeft kunnen
•  Visies, zoals de Landbouwvisie, Energievisie, Gebiedsvisie         laten horen, en dat ze horen hoe wij met hun input zijn omgegaan.
   Technology Base, Gebiedsvisie ZSDZ.                                Participatie bij provinciale beleids- en/of uitvoeringsprogramma’s,
•  Beleidslijnen, strategieën, nota’s en plannen, zoals               gebiedsprocessen en projecten vindt nu al plaats, zo is deze
   Verstedelijkingsstrategiën, Beleidslijn Grote Rivieren,            Omgevingsvisie tot stand gekomen via een uitgebreid participatief
   Bossenstrategie, Adaptieve Strategie Drinkwater, Regionale         proces met onze medeoverheden, partners, ondernemers en inwoners.
   Sponsstrategie, Cultuur- en Erfgoedbeleid, Regionale Economische   Een verantwoording van dit proces met bijbehorende participatie is te
   Bouwstenen, Milieunota, Actieplan Weidevogels, Faunabeheerplan,    vinden in bijlage 5 van deze Omgevingsvisie.
   Actieplan Water, Nota Grondbeleid.
•  Programmeringsafspraken voor bedrijventerreinen en de              De inzet en toepassing van participatie in de uitvoering van deze
   woonafspraken, woondeals, Bestuurlijke afspraken Bodem.            Omgevingsvisie is net zo divers als de opgaven waaraan wij werken.
•  Voorkantsamenwerking en plantoetsing.                              Per opgave bepalen we óf en hóe we participatie toepassen, passend bij
                                                                      de doelgroepen en de opgave. Leidend hierbij is onze participatievisie




93
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>en –werkwijze. Een goed verwachtingenmanagement is hierbij van             gezamenlijk oplossingen vinden voor grensoverschrijdende
belang. We geven daarom van tevoren duidelijk de kaders aan                vraagstukken. Door actief deel te nemen aan nationale en Europese
waarbinnen geparticipeerd kan worden. Bij gebiedsprocessen nemen           netwerken en samenwerkingsverbanden, kunnen we onze stem laten
we een regisserende rol om te zorgen dat samen met de ‘noabers’            horen en invloed uitoefenen op het beleid en de besluitvorming die
oplossingen worden gevonden. Bij gebiedsprocessen of projecten van         onze provincie beïnvloeden.
anderen vragen we aan de start een startdocument op te stellen. Hierin
moet helder gemaakt worden welke (harde en zachte) doelen er zijn en       Op het gebied van beleidsvorming voor de fysieke leefomgeving werken
wat de inzet van de provincie en andere partijen hierin is. Ook worden     we als provincie actief samen met het Rijk. Het Rijk stelt voor heel
hierin rollen en verantwoordelijkheden van de verschillende deelnemers     Nederland een Nationale Omgevingsvisie op (Nota Ruimte). Bij de
benoemd, en moet een omschrijving van het te volgen                        totstandkoming van deze Nota Ruimte heeft afstemming
participatieproces worden opgenomen.                                       plaatsgevonden met provincies, waterschappen en gemeenten. Deze
                                                                           Omgevingsvisie is inhoudelijke afgestemd met de Nota Ruimte, zodat
We denken mee met initiatieven vanuit de samenleving en faciliteren        nationaal en provinciaal beleid op elkaar aansluit. Verdere doorwerking
initiatieven die bijdragen aan onze leefomgeving zoveel mogelijk (‘ja,     en uitvoering van de Nota Ruimte vindt plaats via
mits’). In de Omgevingswet staat dat initiatiefnemers bij al hun           samenwerkingsverbanden en (bestuurlijke) afspraken, in nationale
plannen aangeven of participatie heeft plaatsgevonden. Daarom vragen       programma’s (waaronder NOVEX en Mooi Nederland), door
wij aan initiatiefnemers om vooraf een participatieplan op te stellen en   kennisdeling, stimulering en inzetten van investeringen.
achteraf te laten zien hoe ze participatie hebben vormgegeven en wat
daarmee gedaan is (verantwoording) in de vorm van een                      We werken ook veel samen met andere provincies. Dit doen we zowel
participatieverslag. Ook hiervoor is de werkwijze zoals weergegeven in     in IPO verband (Interprovinciaal Overleg), als aan de hand van
onze participatievisie en –werkwijze leidend.                              grensoverschrijdende opgaven en onderwerpen. Het IPO behartigt de
                                                                           gezamenlijke belangen van de provincies bij het Rijk en in Europa. Aan
Provinciegrensoverschrijdende uitvoering en samenwerking                   de ene kant door een informerende en richtinggevende rol te spelen bij
Als provincie zijn we afhankelijk van (inter)nationale wet- en             de (formele) voorbereiding van beleid dat voor provincies van belang
regelgeving, van programma’s en ook van financieringsmogelijkheden.        is. Aan de andere kant door kennisdeling met en informatievoorziening
Het Rijk en de Europese Unie spelen dan ook een belangrijke rol bij het    aan de provinciale medeoverheden en partners.
realiseren van de grote opgaven binnen onze provincie. En ook bij het
stimuleren van de ontwikkeling van technologische, maatschappelijke        Waar onderwerpen grensoverschrijdend zijn, waar
en organisatorische innovaties die ons kunnen helpen om de opgaven         grensoverschrijdende relaties zijn, of waar grensoverschrijdende
aan te pakken en tegelijkertijd onze concurrentiepositie versterken,       effecten zijn, werken we samen met andere provincies. Dat kunnen de
uitdagingen aangaan en een duurzame en welvarende toekomst voor            direct aansluitende provincies zijn, waar opgaven spelen die op de
onze provincie nastreven. Als provincie willen we profiteren van de        grenzen plaatsvinden (denk aan de waterhuishouding, of windenergie,
mogelijkheden die de nationale en Europese samenwerking biedt.             of verstedelijking en mobiliteit). Of met andere provincies die dezelfde
Daarom hebben we nauwe betrokkenheid bij nationale en Europese             kenmerken of problemen hebben (denk aan dezelfde soort water- en
visies, programma’s, initiatieven en fondsen. Hierdoor kunnen we           bodemsystemen of de stikstofproblematiek). Afhankelijk van het
kennis uitwisselen, samenwerken met andere (Europese) partners en          onderwerp, de situatie en/of de relatie zoeken we verbinding met




94
</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>andere provincies. Om samen op te trekken, opgaven aan te pakken of     helderheid bieden over de mogelijkheden voor het betreffende initiatief.
om van elkaar te leren en kennis uit te wisselen. De afstemming is      We denken mee vanuit de gedachte ‘hoe kan het wel?’. Daarnaast
daarmee opgaveafhankelijk en/of gebiedsafhankelijk.                     maken we ook gebruik van omgevingstafels, waar we met partners
                                                                        initiatieven die zich aandienen in samenhang bespreken.
Voorkantsamenwerking met gemeenten, actief betrekken van
waterschappen en meewerken met initiatieven                             We positioneren de waterschappen om een centrale plek in te nemen in
Het bereiken van de doelen en opgaven en daarmee het uitvoeren van      de ruimtelijke ordening. Hierdoor kunnen zij in de
ons omgevingsbeleid, vindt ook plaats via processen en/of projecten     planvormingsprocessen advies geven over de weging van het
van gemeenten en initiatieven vanuit de samenleving. Wij moedigen       waterbelang. We sporen initiatiefnemers daartoe aan. Dit geldt ook
inwoners, ondernemers, partners en medeoverheden, maar ook onze         voor omgevingsdiensten en de veiligheidsregio’s.
eigen uitvoerende diensten aan om met ruimtelijke initiatieven bij te
dragen aan onze leefomgeving en te helpen bij het behalen van de        Bij nieuwe initiatieven vragen we een onderbouwing hoe het initiatief
doelen en opgaven.                                                      past binnen ons omgevingsbeleid, aan de hand van drie vragen: Of?,
                                                                        Waar? en Hoe? Dit is nader toegelicht in de inleiding van hoofdstuk 3
Voor initiatieven vanuit de samenleving is de gemeente vaak het         en in bijlage 3.
eerste aanspreekpunt. Met behulp van voorkantsamenwerking met de
gemeenten, helpen we als provincie, vanuit ons eigen omgevingsbeleid,
mee aan deze ruimtelijke initiatieven. Voorkantsamenwerking houdt in
dat we in een zo vroeg mogelijk stadium overleggen met gemeenten en




95
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre>5.4. Monitoring, evalueren en leren

Inleiding                                                                Monitor brede welvaart
Overijssel is nooit af en daarmee deze Omgevingsvisie ook niet. Het is   In de Monitor van de leefomgeving vindt indirect monitoring van onze
een levend document dat elk jaar wordt geactualiseerd met vastgesteld    Rode Draden plaats. Met onze Rode Draden willen we de brede
beleid. Dat is dan geen totale herziening, maar een actualisatieronde    welvaart van onze provincie verbeteren. Die monitoring vullen we aan
van nieuw vastgesteld beleid dat bijvoorbeeld tot stand gekomen is       met de gegevens die komen uit de landelijke Monitor brede welvaart
omdat er nieuwe ontwikkelingen plaatsvonden, of omdat op basis van       van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Die monitor kijkt niet
monitoring of praktijkervaringen nieuw beleid nodig was. Dit nieuwe of   alleen naar onze brede welvaart ‘hier en nu’, maar ook naar de impact
aangepaste beleid wordt meegenomen in de jaarlijkse actualisatieronde    die dit heeft voor volgende generaties in Nederland (brede welvaart
van ons Omgevingsbeleid.                                                 ‘later’) en op andere landen (brede welvaart ‘elders’). Daarnaast
                                                                         onderzoekt de monitor hoe brede welvaart verdeeld is onder bepaalde
Monitor van de leefomgeving                                              groepen in de samenleving, en geeft het een beeld van hoe
Met de monitor van de leefomgeving monitoren we de staat van de          schokbestendig de brede welvaart nu is en of we schokken in de
leefomgeving in onze provincie en proberen daarmee indirect de           toekomst op kunnen vangen. Deze landelijke Monitor brede welvaart
voortgang van de uitvoering van ons beleid te monitoren en evalueren.    geeft ons een goede mogelijkheid om de brede welvaart in onze
De monitor wordt regelmatig geactualiseerd, de wens is om jaarlijks      provincie te vergelijken met die op andere plekken in het land. De
een rapportage op te leveren. De monitor van de leefomgeving bestaat     Monitor van de leefomgeving en de Monitor brede welvaart geven
uit 37 indicatoren verdeeld over 12 thema’s. De basis voor de monitor    samen een goed beeld van hoe het gesteld is met de brede welvaart
is het provinciale Rad van de Leefomgeving dat is gebruikt in de         binnen onze provincie, en of het nodig is om ons omgevingsbeleid aan
Omgevingseffectrapportage van de Omgevingsvisie. Voor ieder van de       te vullen, aan te passen of te actualiseren.
thema’s in het Rad zijn minimaal drie indicatoren gekozen die samen
een beeld geven van de staat van de Overijsselse leefomgeving. Op        Proces monitor
deze manier ontstaat een monitor die compact is, maar toch alle          Een laatste variant van monitoring passen we toe op ons interne proces
belangrijke thema’s dekt. Bij de keuze van de indicatoren is rekening    van voorkantsamenwerking. Deze monitor is opgezet naar aanleiding
gehouden met diverse criteria: zo moeten ze inzicht bieden in            van het onderzoek van Rekenkamer Oost (‘Schipperen en sturen in de
veranderende omstandigheden, moeten er frequent nieuwe cijfers           ruimte, mei 2022) en daaruit voortkomende aanbevelingen. De monitor
beschikbaar komen en zijn er bij voorkeur data voor lagere               brengt voor dit proces in beeld welke thema’s het meeste naar voren
schaalniveaus. Op basis van de uitkomsten van de monitor van de          komen in de voorkantsamenwerking en wat er vervolgens op besloten
leefomgeving bekijken we of ons omgevingsbeleid aangevuld,               is. De analyse van deze gegevens geeft waardevolle informatie waar we
aangepast of geactualiseerd moet worden. We betrekken hierbij niet       ons beleid en proces nog verder kunnen verduidelijken of verbeteren.
alleen de kwalitatieve gegevens die uit de monitor naar voren komen.
We gaan hierover ook in gesprek met onze medeoverheden en partners
om zo ook de ervaringen in de praktijk mee te kunnen nemen. Zodra er
nieuw beleid ontwikkeld wordt, vindt er ook participatie plaats.




96
</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>Hoofdstuk 6: Kaderstelling voor beleid




97
</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>Dit hoofdstuk bevat een nadere uitwerking van onze visie (hoofdstuk    Elke paragraaf is hetzelfde opgebouwd:
2), de Leidende Principes (hoofdstuk 3) en de Rode Draden (hoofdstuk   •   Allereerst beschrijven we onze ambitie voor dit thema of clustering
4). Daarin zijn de uitgangspunten van onze bestuursstijl en                van thema’s.
uitvoeringsstrategie (hoofdstuk 5) verwerkt.                           •   Vervolgens geven we aan met welke andere thema’s deze
                                                                           paragraaf een relatie heeft. Het is belangrijk om de verschillende
Dit hoofdstuk is verdeeld in thematische paragrafen, waarin de             thematische paragrafen in samenhang met elkaar te lezen. Er is
kaderstelling voor het beleid is opgenomen. Het gaat hierbij om de         bewust gekozen om in de thematische paragrafen geen ambities,
volgende paragrafen:                                                       doelen en opgaven en strekking van beleid van andere thema’s op
                                                                           te nemen. Hierdoor zouden de teksten te veel dubbelingen
6.1. Water, bodem en klimaatadaptatie                                      bevatten en de kwaliteit van de leesbaarheid zou daardoor
6.2. Klimaatmitigatie en energie(transitie)                                achteruit gaan.
6.3. Landbouw en voedselvoorziening                                    •   Na de beschrijving van de relatie met andere thema’s beschrijven
6.4. Natuur en landschap                                                   we de doelen en opgaven voor het thema of de clustering van de
6.5. Cultureel erfgoed                                                     thema’s van de betreffende paragraaf. Dit doen we zowel op
6.6. Verstedelijking                                                       Europees, landelijk als provinciaal niveau.
6.7. Wonen                                                             •   We eindigen elke paragraaf met een omschrijving van de strekking
6.8. Ondernemen, werken, voorzieningen en logistiek                        van ons beleid. Deze strekking moet in veel gevallen nog nader
6.9. Goede Bereikbaarheid                                                  uitgewerkt worden. Dit doen we in onze Omgevingsverordening,
6.10. Vrije tijd, recreatie en toerisme (vrijetijdseconomie)               met beleids- en/of uitvoeringsprogramma’s, in (deel)visies, met
6.11. Milieu en gezondheid                                                 gebiedsprocessen, projecten of initiatieven vanuit de samenleving.
6.12 Sociale kwaliteit en (positieve) gezondheid




98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 99 ======================================================================

<pre>Afbeelding: Visiekaart voor Overijssel




99
</pre>

====================================================================== Einde pagina 99 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 100 ======================================================================

<pre>6.1. Water, bodem en klimaatadaptatie

Ambitie                                                                  •   Er moeten voldoende schone bronnen beschikbaar zijn zodat
                                                                             drinkwaterbedrijven drinkwater van goede kwaliteit kunnen
We willen een klimaatrobuust water- en bodemsysteem door beter aan           produceren volgens de Drinkwaterwet waarbij de zuiveringsopgave
te sluiten bij natuurlijke kenmerken en processen. Hierdoor zijn we          niet mag toenemen (Kaderrichtlijn Water).
beter bestand tegen weersextremen zoals droogte, piekbuien,              •   Primaire waterkeringen langs het hoofdwatersysteem voldoen
piekafvoeren en hittegolven.                                                 uiterlijk in 2050 aan de Omgevingswaarden uit de Omgevingswet.
We willen vervuiling en uitputting van onze natuurlijke bronnen, zoals       Overstromingsrisico’s worden in beeld gebracht en er wordt een
onze zoetwatervoorraad en bodems, tegengaan.                                 Overstromingsrisicobeheerplan opgesteld, waarin
                                                                             meerlaagsveiligheid centraal staat (Europese Richtlijn
Zo willen we:                                                                Overstromingsrisico’s / EU-ROR).
•   Goed beschermd zijn tegen wateroverlast en overstromingen.           •   Het zwemwater in Overijssel voldoet aan de normen en eisen
•   Voldoende zoetwater beschikbaar hebben voor landbouw, natuur,            (Europese Zwemwaterrichtlijn 2006, Omgevingswet, Besluit
    industrie en drinkwater.                                                 Kwaliteit Leefomgeving).
•   Schoon water.                                                        •   Voorkomen en verminderen van bodemverontreiniging en het
•   Gezonde en vitale bodems.                                                effect hiervan op grondwater (Kaderrichtlijn Water, de EU
•   Een klimaatrobuuste leefomgeving en ruimtelijke inrichting, zowel        bodemstrategie en Omgevingswet).
    boven als beneden maaiveld.                                          •   Het duurzaam en efficiënt inrichten van de leefomgeving zowel
                                                                             boven als onder maaiveld vraagt om 3D/4D regie en ordening, om
Relatie met andere thema’s (niet limitatief)                                 zowel energie als grondwaterwinning en ondergrondse
                                                                             infrastructuur te faciliteren (Nota Ruimte).
Klimaatmitigatie, Landbouw en voedselvoorziening, Natuur en              •   Het in 2030 beheersen van de bekende bodemverontreinigingen die
landschap, Verstedelijking, Wonen, Economie, Mobiliteit,                     vallen onder de spoedopgave en het oppakken van
Vrijetijdseconomie, Milieu, Gezondheid, Duurzaamheid.                        buitenproportionele opgaven (o.a. PFAS) (Bestuurlijke afspraken
                                                                             Bodem).
Doelen en opgaven                                                        •   Nederland moet in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust zijn. Dit
                                                                             houdt onder andere in dat wateroverlast en droogte (zo veel
Europese en Rijksdoelen en opgaven:                                          mogelijk) voorkomen moet worden (Deltaprogramma, Nationale
•   In 2027 moet het oppervlaktewater van goede ecologische en               Adaptatie Strategie, Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie, Nationaal
    chemische kwaliteit zijn en grondwater moet in een goede                 Waterprogramma, Ruimte voor de Rivier 2.0).
    chemische en kwantitatieve toestand verkeren. Achteruitgang in       •   Water en bodem sturend in de ruimtelijke ordening (Kamerbrief
    fysisch-chemische en ecologische toestand is niet toegestaan             Water en bodem sturend, 25-11-2022 en 22-10-2024).
    (Kaderrichtlijn Water).                                              •   Klimaatbestendig maken van de zoetwatervoorziening
                                                                             (Deltaprogramma).




100
</pre>

====================================================================== Einde pagina 100 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 101 ======================================================================

<pre>•     Voorzien in voldoende bronnen om ook in de toekomst aan de               het bredere kader van ruimtelijke ontwikkeling en 4) borgen van
      drinkwatervraag te kunnen voldoen (Beleidsnota Drinkwater).              duurzaamheid en circulariteit.
                                                                           •   Toewerken naar een gezonde en vitale bodem in 2050. Zorgen voor
Provinciale doelen en opgaven:                                                 een gestage verbetering van de fysische, biologische en chemische
•   Een robuust en veerkrachtig water- en bodemsysteem waarmee,                bodemkwaliteit.
    door water vast te houden, vertraagd af te voeren en te bergen, de     •   Ruimtelijke ontwikkelingen passen zich aan de gegeven
    zoetwatervoorraad op orde is.                                              omstandigheden ter plekke aan.
•   Waterkwaliteit (ecologie en chemie) verbeteren tot ten minste het      •   Het water- en bodemsysteem is in 2050 klimaatrobuust.
    niveau dat afgesproken is in de EU Kaderrichtlijn Water; uiterlijk
    eind 2027. Leefgebieden voor waterdieren en -planten en                Strekking van het beleid
    drinkwaterbronnen verbeteren tot ten minste het niveau dat
    afgesproken is in de EU Kaderrichtlijn Water.                          Veilig water:
•   Voldoende schone bronnen beschikbaar stellen zodat                     •    Primaire en regionale waterkeringen voldoen uiterlijk 2050 aan de
    drinkwaterbedrijven drinkwater van goede kwaliteit kunnen                   gestelde normen of omgevingswaarden.
    produceren volgens de nationale verplichtingen.                        •    Water opvangen en vertragen waardoor piekafvoeren over beken
•   Blijven inzetten op besparing en onnodig gebruik van drinkwater.            en rivieren minder extreem zijn.
•   Het (achterliggend) gebied beschermen tegen onaanvaardbare             •    Gebieden aanwijzen die geschikt zijn om piekberging van
    maatschappelijke overstromingsschade vanuit het hoofd- en                   waterafvoer op te vangen.
    regionale watersysteem. Regionale keringen voldoen uiterlijk in        •    Beschermen van vitale en kwetsbare functies door de locatiekeuze
    2050 aan de in de Omgevingsverordening vastgelegde norm.                    en/of het ontwerp aan te passen.
•   Het voorkomen, dan wel beperken van ontoelaatbare wateroverlast        •    De omgevingswaarden voor wateroverlast in de verordening
    door overstroming (inundatie) vanuit oppervlaktewater of door               doorontwikkelen, zodat deze meer in lijn zijn met de locatie van de
    extreme neerslag. In de Omgevingsverordening zijn                           functie in het water en bodemsysteem.
    omgevingswaarden voor wateroverlast gekoppeld aan functies, en
    zijn watergebiedsreserveringen vastgelegd.                             Voldoende water:
•   Het saneren dan wel beheersen van risico’s van bekende                 •   Hemelwater beter vasthouden en laten infiltreren naar de
    bodemverontreinigingen met asbest en bekende spoedlocaties in              ondergrond. Daarbij moet wegzijging en afvloeiing van kwalitatief
    2030. Aanvullend het beperken van de risico’s van PFAS in het              goed gebiedseigen water vertraagd worden. Hiervoor wordt
    water- en bodemsysteem.                                                    verkend welke gebieden nodig zijn om dit tegen te gaan.
•   Het in 2050 duurzaam en efficiënt geordend en ingericht hebben         •   Zoet water zorgvuldig en hoogwaardig gebruiken, daarbij moet
    van de ondergrond met een goede balans tussen beschermen en                meer grip gekregen worden op onttrekkingen.
    benutten. Het toepassen van zorgvuldige 3D-ordening en streven         •   Nattere omstandigheden, zeker in het voorjaar, in lagere delen van
    naar meervoudig ruimtegebruik is hiervan onderdeel.                        gebieden meer accepteren.
•   Inzetten op de vier pijlers van het provinciale ontgrondingenbeleid:   •   Het uitgangspunt 'functie volgt peil’ volgen: gebruik en functies
    1) balans tussen beschermen en benutten, 2) waardecreatie bij              moeten zich aanpassen aan grondwaterstanden, niet andersom.
    ruimtelijke ingrepen, 3) integratie van ontgrondingenbeleid binnen         Mogelijkheden voor vernatting zijn afhankelijk van de locatie




101
</pre>

====================================================================== Einde pagina 101 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 102 ======================================================================

<pre>      specifieke omstandigheden op het gebied van waterhuishouding,     •   Bij ruimtelijke ontwikkelingen worden ook de (on)mogelijkheden en
      bodemkenmerken en het landschap. In het veenweidegebied wordt         effecten op en van de bodem en ondergrond integraal meegewogen
      hiermee de cyclus van grondwaterstanddaling, veenoxidatie en          (3D-benadering).
      bodemdaling doorbroken.                                           •   Het hanteren van de ladder als het gaat om prioriteitstelling van
                                                                            het gebruik van de ondergrond: 1. Drinkwater, 2. Energietransitie,
Schoon water:                                                               3. Tijdelijk gebruik, 4. Permanent gebruik, 5 Verboden activiteiten
•  Tegengaan van verontreinigingen aan de bron (o.a. industrie,             (o.a. schaliegas en opslag kernafval).
   landbouw, rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI’s), overstorten,    •   Duurzaam ontgronden en grondstoffen zoveel mogelijk circulair
   medicijngebruik).                                                        benutten. Dit betekent het spaarzaam omgaan met het winnen van
•  Verbeteren van de waterkwaliteit van zowel oppervlakte- als              primaire grond- en delfstoffen. Als voor maatschappelijk opgave
   grondwater en dit oppakken als een gezamenlijke opgave van Rijk,         winning noodzakelijk is dan zoveel mogelijk duurzaam, met
   waterschappen, provincies en gemeenten met een mix van                   ruimtelijke waarde creatie en in samenhang met de fysieke
   generieke en gebiedsgerichte maatregelen.                                leefomgeving.
•  Herstellen van het beek- en watersysteem, waarmee de
   ecologische en landschappelijke kwaliteit versterkt wordt en het     Klimaatrobuuste verstedelijking:
   verbeteren van het waterbergend vermogen, waaronder het              •   Ontwikkelingen laten aansluiten bij de kenmerken van het water-
   tegengaan van droogval.                                                  en bodemsysteem. Kwetsbare plekken zoals beekdalen, zones
•  Behouden van waardevolle kleine wateren zoals bronnen, vennen            langs keringen, diepste plekken van gebieden en polders, gebieden
   en bovenlopen van beken. Hierbij wordt gestreefd naar                    met een slappe ondergrond en buitendijkse gebieden worden
   systeemherstel met verbeteringen van de kwaliteiten in en om het         zoveel mogelijk vermeden. Op deze locaties vragen het realiseren
   water.                                                                   van nieuwe ontwikkelingen een zwaardere inspanning om
•  Het zoveel mogelijk tegengaan van de noodzaak voor aanvoer van           klimaatadaptief te zijn. Hierbij positioneren we de waterschappen
   gebiedsvreemd water. Hiermee wordt het negatieve effect op de            centraal in de planvorming om de weging van het waterbelang in te
   waterkwaliteit (vergrijzing) tegengegaan.                                brengen op basis van hun kennis van het bodem- en
                                                                            watersysteem.
Gezonde en vitale bodem:                                                •   Gemeenten en initiatiefnemers vragen om bij renovatie of herbouw
•  Gebruik van de bodem en ondergrond moet duurzaam, veilig en              van bestaande bebouwing en infrastructuur op kwetsbare plekken
   efficiënt zijn.                                                          de locatie of het ontwerp te heroverwegen. Is deze functie op deze
•  Inzetten op duurzaam bodembeheer met de bodem als startpunt              plek naar de toekomst toe nog wel te handhaven? Klimaatadaptief
   voor gezonde en veerkrachtige bodemecosystemen, een duurzame             bouwen wordt de standaard.
   agrarische bedrijfsvoering en stedelijke ontwikkeling met
   inachtneming van de specifieke eigenschappen van de bodem.           Drinkwater:
•  Tegengaan van verdichting, verstoring, afdekking en vervuiling van   •   Inzetten op drinkwaterbesparing bij particulieren, bij bedrijven en
   bodems.                                                                  in de agrarische sector.
                                                                        •   Drinkwater meenemen als duidelijke randvoorwaarde voor de
                                                                            verstedelijkingstrategieën en in de afspraken hierover met het Rijk.




102
</pre>

====================================================================== Einde pagina 102 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 103 ======================================================================

<pre>•     Zoeken naar nieuw aanbod in de lage delen waar effecten beperkt        type gebieden: zandgronden, IJssel Vecht en Delta,
      of goed te mitigeren zijn:                                             veenweidegebieden en bebouwd gebied.
      o   Daarbij zoeken naar een diversificatie van bronnen om de       •   Voor al deze gebieden geldt een verschillende opgave en
          afhankelijkheid van grondwater te verkleinen en risico’s te        verschillende (on)mogelijkheden voor gebruik en functies. Het
          spreiden.                                                          betreft een indeling op hoofdlijnen, binnen de gebiedstypen is nog
      o   Transport van drinkwater van west naar oost Overijssel wordt       een grote verscheidenheid aan landschappen aanwezig.
          daarbij noodzakelijk; dit zal om grote infrastructurele        •   Op langere termijn speelt bij de zandgronden de onzekerheid dat
          investeringen zoals grote waterleidingen vragen.                   wateraanvoer in gebieden waar dat nu nog mogelijk is in de
      o   Op lange termijn zorgen voor voldoende drinkwater in een           toekomst niet meer gegarandeerd is. In 2026 is de minister van
          klimaatbestendig en robuust water- en bodemsysteem waarbij         Infrastructuur en Waterstaat van plan om te besluiten over de
          omgevingseffecten afwezig of zo minimaal mogelijk zijn.            waterverdeling van de Rijntakken. Dit heeft invloed op de
                                                                             mogelijkheid om water aan te voeren uit de IJssel en het
Zwemwater:                                                                   IJsselmeer.
•  Toezien op, en informatie geven over, de kwaliteit van goed en        •   De overgang van het ene gebiedstype naar het andere is vaak niet
   veilig zwemwater.                                                         een harde rechte lijn, maar een geleidelijke overgangszone. Toch
                                                                             helpt deze hoofdindeling in gebiedstypen in het structureren van
Gebiedsgerichte uitwerking:                                                  wat water en bodem sturend in de praktijk betekent. Deze
•   Het water- en bodemsysteem gebruiken als sturend uitgangspunt.           gebiedstypen bieden houvast bij het maken van locatiekeuzes aan
    Hierdoor ontstaat een hoofdverdeling van onze provincie in vier          de hand van de redeneerlijn. Deze Redeneerlijn is opgenomen in
                                                                             hoofdstuk 3 van deze Omgevingsvisie.




103
</pre>

====================================================================== Einde pagina 103 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 104 ======================================================================

<pre>6.2. Klimaatmitigatie en energie(transitie)

Ambitie                                                                      en nadrukkelijk ook verder te kijken naar verdere reductie op
                                                                             langere termijn 2050 (Klimaatakkoord).
We dragen bij aan het tegengaan van klimaatverandering door in te        •   Inspanningsverplichting om bij te dragen aan het Europese doel om
zetten op:                                                                   tot drie miljard extra bomen in Europa aan te planten
•   Het beperken van de uitstoot van broeikasgassen.                         (Natuurherstelverordening, dit is nog niet doorvertaald naar
•   Vastlegging van koolstof in landbouw en landgebruik.                     Nederlandse recht). Provincies hebben zich gecommitteerd om 0,4-
•   Het besparen van energie.                                                0,8 Mton CO2 eq. in 2030 vast te leggen in bomen, bossen en
•   Het verbeteren van energienetwerken.                                     andere natuur. Als onderdeel hiervan hebben Rijk en provincies de
•   Het opwekken van duurzame energie.                                       landelijke bossenstrategie opgesteld. Deze landelijke
•   Het beperken van uitstoot in mobiliteit.                                 Bossenstrategie kent de volgende doelen: het areaal bos uitbreiden
                                                                             met 39.000 hectare (10%) in 2030, bestaande bossen
Relatie met andere thema’s (niet limitatief)                                 revitaliseren, uitbreiding van natuurbos met 10% in 2030,
                                                                             uitbreiding van het aantal bomen (tot 5% houtige
Landbouw en voedselvoorziening, Natuur en Landschap,                         landschapselementen en ondersteuning van de lange termijn
Verstedelijking, Wonen, Werken / Economie, Mobiliteit, Gezondheid,           ambitie (na 2030) om 25.000 hectare agroforestry te realiseren)
Duurzaamheid.                                                                (Europese Natuurherstelverordening, Klimaatakkoord (Landelijke
                                                                             Bossenstrategie).
Doelen en opgaven                                                        •   Vastleggen van 0,5 Mton CO2 eq. in 2030 in landbouwbodems door
                                                                             een toename van het organische stofgehalte en een verminderde
Europese en Rijksdoelen en opgaven:                                          vorming van lachgas in deze bodems. Voor de sectoren bedrijven
•   Klimaatneutraliteit in 2050, ten minste 55% reductie (ten opzichte       en industrie, bebouwde omgeving, landbouw, landgebruik en
    van 1990) in de netto-uitstoot van broeikasgassen in 2030                mobiliteit CO2 zijn andere reductiedoelstellingen opgenomen
    (Europese Klimaatwet).                                                   (Klimaatakkoord).
•   In 2050 klimaatneutraliteit voor Nederland. In 2030 is de            •   Op nationaal niveau het reduceren van 30 procent van de nationale
    broeikasgasuitstoot met 55% gereduceerd ten opzichte van 1990.           methaanemissie tussen 2020 en 2030. Tot 2030 is de opgave voor
    Voor alle sectoren (industrie, mobiliteit, elektriciteit, bebouwde       de landbouw een extra broeikasgasemissiereductie methaan van 5
    gebied, landbouw en landgebruik) gelden er taakstellingen met een        Mton CO2 eq waarvan minimaal een reductie van 3,8 Mton CO2 eq
    afgesproken maatregelenpakket. Deze doelen zijn in het                   methaanemissie (Klimaatakkoord, Beleidsprogramma Klimaat,
    Klimaatakkoord (2019) en Klimaatplan 2021-2030 uitgewerkt                Methaanstrategie 2020).
    (Nederlandse Klimaatwet).                                            •   In Nederland voor 2030 49TWh duurzame elektriciteit opwekken op
•   Provincies hebben zich gecommitteerd om broeikasgasemissies in           zee en 35 TWh op land. In Nederland worden in 30 RES-regio’s
    veenweidegebieden te verminderen met 1 Mton CO2 eq. in 2030,             Regionale Energie Strategieën (RESsen) gemaakt die opgeteld de
                                                                             doelstelling van 35 TWh gaan invullen. Omdat al in 2030 35 TWh




104
</pre>

====================================================================== Einde pagina 104 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 105 ======================================================================

<pre>      moet worden opgewekt, zal daartoe gebruik worden gemaakt van       •   Op het gebied van mobiliteitstransitie werken we aan een transitie
      bestaande bewezen technieken: energie uit wind en zon                  naar duurzamere mobiliteit met als doel om een flinke besparing op
      (Klimaatakkoord, Regionale Energie Strategieën).                       de uitstoot van CO2 te bereiken (maximale rest-emissie 2030
                                                                             Overijssel van 1,48 Mton). Hierbij zetten we in op minder
Provinciale doelen en opgaven:                                               mobiliteit, andere mobiliteit en schonere mobiliteit. Onderdeel
•   Voor landbouw en landgebruik gelden de volgende provinciale              hiervan is inzet op nabijheid en het STOMP principe (Stappen,
    doelen en opgaven. Voorwaarde hiervoor is de beschikbaarheid van         Trappen, Openbaar vervoer, Mobiliteitsdiensten, Privéauto). Zie
    voldoende financiële middelen. We zetten ons richting het Rijk en        verder paragraaf 6.9.
    Europa dan ook in voor noodzakelijke structurele financiering:
    o    Verminderen van broeikasemissies uit veenweiden met 0,10        Strekking van het beleid
         Mton CO2-equivalent.
    o    Het vastleggen van koolstof in bomen, bos en natuur door        Broeikasgasemissies veenweiden:
         bosuitbreiding van 3.900 hectare, revitalisering bestaande      •   Verminderen van de broeikasgasemissies uit veenweiden in het
         bossen op een nog nader te bepalen aantal hectares, toename         veenweidegebied Noordwest Overijssel om zo voor 2030 te voldoen
         van het aantal landschapselementen tot 10% in 2050 (waarvan         aan de klimaatopgave. Dit gebeurt door het opstellen en uitvoeren
         5% houtige elementen), kwaliteitsverbetering (9000 ha) en           van een gebiedsprogramma. Om deze emissies te reduceren en
         realisatie van nieuwe groenblauwe dooradering (4500 ha) tot         bodemdaling tegen te gaan, ligt de focus op het aanpassen van de
         2030, realisatie van houtige elementen, en uitbreiding met          waterhuishouding op basis van op maatwerk gebaseerde vernatting
         10% natuurbos.                                                      van delen van het gebied. Gebiedsgericht vernatting is een
    o    Vastleggen van koolstof in landbouwbodems.                          bewezen methode om broeikasgasemissies te verminderen en
    o    Verminderen broeikasgasemissie vanuit de veehouderij en             bodemdaling tegen te gaan. Randvoorwaarde daarbij is het
         mestaanwending in de akkerbouw.                                     vasthouden van gebiedseigen water. Overige maatregelen om veen
•   Op het gebied van de energietransitie gelden de volgende                 te behouden zijn in de onderzoeksfase en kunnen ingezet worden
    provinciale doelen en opgaven:                                           wanneer ze bewezen effectief zijn. In pilots wordt hiermee
    o    Besparen van energie en energie efficiëntie: bedrijven en           geëxperimenteerd.
         industrie stoten in 2030 nog maximaal 1,2Mton CO2 uit, het
         bebouwde gebied maximaal 1,05 Mton.                             Koolstof vastleggen in landgebruik:
    o    Besparen van energie en energie-efficiëntie en opwekken van     •   Vastleggen van koolstof door aanpassingen in landgebruik. Inzetten
         duurzame elektriciteit in 2030 van 3,3 TWh met grootschalig         op:
         zon en wind, in streefverhouding 40/60.                             o   Het uitbreiden van het areaal bos, waar mogelijk gecombineerd
    o    In 2030 wordt de helft van alle beschikbare mest vergist, wat           met andere doelstellingen.
         zo’n 100 mln. m3 aardgas kan vervangen. Dit staat gelijk aan        o   Het revitaliseren van bossen door omgevingsfactoren en
         het aardgasverbruik van ongeveer 70.000 huishoudens.                    beheer te verbeteren.
                                                                             o   Het uitbreiden van houtige landschapselementen als onderdeel
                                                                                 van groenblauwe dooradering.




105
</pre>

====================================================================== Einde pagina 105 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 106 ======================================================================

<pre>      o   Het benutten van kansen om door vernatting van natuur              o    Inzetten van zowel centrale als decentrale oplossingen.
          uitstoot van broeikasgassen te verminderen.                        Deze keuzes zijn in de energievisie nader uitgewerkt. Op basis van
                                                                             deze energievisie werken we samen met gemeenten en
Broeikasgasemissies vanuit de landbouw:                                      netbeheerders aan de uitwerking van die keuzes.
•   Verminderen van broeikasgasemissies vanuit de landbouw als           •   Als provincie hebben we een regierol op ons genomen voor de
    gevolg van verteringsprocessen in dieren en mest. Binnen de              energie-infrastructuur op regionale schaal. Ruimtelijke
    mogelijkheden inzetten op het stimuleren en kennis delen over            ontwikkelingen en de mogelijke uitbreidingen van het
    maatregelen.                                                             energiesysteem worden samen met gemeenten en netbeheerders
                                                                             op elkaar afgestemd in een proces genaamd “integraal
Besparen van energie en inzetten op energie-efficiëntie en waar              programmeren".
mogelijk energiegebruik verminderen:                                     •   Veel van onze maatschappelijke opgaven zijn afhankelijk van het
•   Door het stimuleren van energiebesparing bijvoorbeeld bij                tijdig realiseren van energie-infrastructuur (o.a. onderstations,
    bedrijven, scholen en verenigingen. En inzetten op minder, andere,       buisleidingen, batterijsystemen, smart energy hubs) waarbij nut en
    schonere en efficiëntere keuzes voor mobiliteit, het bij elkaar          noodzaak vaak in samenhang met het nationale en het lokale
    brengen van vraag en aanbod van (rest)energie en                         energiesysteem wordt bepaald. In de Redeneerlijn heeft energie-
    nabijheid/concentratie van functies.                                     infrastructuur daarom een plek gekregen waarbij deze relaties naar
                                                                             onze eigen opgave en die van andere overheidslagen is
Energienetwerken en energie-infrastructuur:                                  meegenomen.
•   Verbeteren van de energienetwerken en energie-infrastructuur,
    zodat gekomen wordt, nu en in de toekomst, tot een betaalbaar,       Opwekken van duurzame energie:
    betrouwbaar, veilig, duurzaam en rechtvaardig energiesysteem.        •  Met onze partners werken aan het opwekken van duurzame
    Uiteraard betrouwbaar en veilig. Een systeem waarin lokale kansen       energie. Dit doen we door samen te zoeken naar locaties voor
    om van duurzame energie te profiteren worden benut en waarin            duurzame elektriciteitsproductie op land en duurzame
    rekening gehouden wordt met de beschikbare ruimte in Overijssel         warmtebronnen. Hierbij wordt gekeken naar verschillende
    en de impact op het landschap. Ontwikkelingen van de regionale          mogelijkheden voor het opwekken van energie.
    energie-infrastructuur zodanig prioriteren en programmeren, dat      •  Windenergie: inzetten op clustering, waarbij binnen de
    deze zo goed mogelijk aansluiten op de maatschappelijk gewenste         voorkeursgebieden geen eisen gesteld worden aan de omvang van
    ontwikkelingen (onder andere woningbouw en bedrijvigheid,               de windturbineopstellingen. Buiten de voorkeursgebieden zijn
    verduurzaming mobiliteit en industrie). Inzetten op het slimmer en      alleen clusters van minimaal 4 windturbines toegestaan. Een
    efficiënter benutten van de huidige netcapaciteit. Daarnaast            uitzondering hiervoor is voor bedrijventerreinen. Erfmolens vallen
    bouwen aan het energiesysteem van de toekomst aan de hand van           niet onder de clustereis. Verder gelden er in bepaalde gebieden
    de volgende keuzes:                                                     beperkingen voor het oprichten van windturbines, zoals in het NNN,
    o    Variatie in de energiemix.                                         de Nationale Landschappen en beperkingsgebieden. Dit alles is
    o    Zelfvoorzienend voor alle energiedragers, behalve voor             vastgelegd in de Omgevingsverordening en het provinciaal
         waterstof.                                                         Programma Energietransitie. Bij het realiseren van windturbines
    o    Clusteren vraag- en aanbod van energie waar nodig.




106
</pre>

====================================================================== Einde pagina 106 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 107 ======================================================================

<pre>      wordt getoetst aan de Catalogus Gebiedskenmerken en is de                mits de installaties milieu-hygiënisch en ruimtelijk goed inpasbaar
      Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving (KGO) van toepassing.                   zijn.
•     Zonne-energie: inzetten op het zoveel mogelijk combineren van        •   Bodemenergie: bij het toepassen van nieuwe
      het opwekken van zonne-energie met andere functies. De voorkeur          bodemenergiesystemen ernaar streven dat dit zo optimaal mogelijk
      gaat uit naar in eerste instantie het plaatsen van zonnepanelen op       op elkaar afgestemd is met een maximale efficiency.
      daken in bebouwd gebied, te bebouwen gebieden of bruikbare               (Kleinschalige) collectieve systemen hebben voorrang boven
      restruimte. In de groene omgeving zijn zelfstandige opstellingen         individuele systemen. Daarnaast wordt ingezet op warmte-koude-
      van zonnepanelen beperkt toegestaan. Dit is vastgelegd in de             opslag (WKO), geothermie en Hoge Temperatuur Opslag (HTO).
      Omgevingsverordening. Bij het realiseren van zelfstandige                Het benutten van WKO-systemen en geothermie wordt
      opstellingen van zonnepanelen wordt getoetst aan de Catalogus            gestimuleerd, daar waar het mogelijk is. Wel geldt in bepaalde
      Gebiedskenmerken en is de Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving               gebieden nader beleid, dit is opgenomen in de
      (KGO) van toepassing.                                                    Omgevingsverordening. Op het gebied van HTO worden de
•     Bio-energie: biomassa kan worden ingezet voor energieopwekking           mogelijkheden geïnventariseerd en onderzocht.
      als hoogwaardige toepassing van biomassa als materiaal of            •   Schaliegas en steenkoolgas: er wordt geen ruimte geboden voor de
      grondstof niet meer mogelijk is, en als op termijn geen                  opsporing en het winnen van deze gassen.
      alternatieven beschikbaar zijn of deze niet kosten efficiënt zijn.   •   Waterstof zien we als belangrijke energiedrager voor onze industrie
      Ingezet wordt op innovatie om technologieën te ontwikkelen die           en logistiek. Belangrijk is daarbij dat er perspectief komt voor
      biomassa kunnen vervangen en biomassa efficiënter en                     ondernemers op aanbod. Ingezet wordt daarbij op lokale productie
      hoogwaardiger kunnen inzetten. Kleinschalige mestvergisting              voor lokale toepassingen. Aanvullend wordt ingezet op de komst
      (monovergisting) op het eigen erf bij agrarische bedrijven is            van een drietal aftakkingen van de landelijke backbone waarmee
      mogelijk. Vergisting op regionale schaal kan onder voorwaarden,          een robuuste aanvoer van grotere volumes waterstof mogelijk
      waarbij vooral een goede ontsluiting belangrijk is en een                wordt. Het streven is om hiervoor een deel van de bestaande
      ruimtelijke inpassing op basis van de Catalogus                          gashoofdinfrastructuur te hergebruiken.
      Gebiedskenmerken. Grootschalige industriële bio-energie-             •   Tot slot worden de mogelijkheden van kernenergie in Overijssel
      installaties moeten zich primair vestigen in bestaand bebouwd            onderzocht. Daarbij wordt aangesloten bij diverse studies en doen
      gebied op bedrijventerreinen van categorie 3 of hoger en op              we waar nodig zelf onderzoek, bijvoorbeeld naar geschikte locaties.
      locaties gekoppeld aan grootschalige afvalverwerking en                  Of en de mate waarin kernenergie – in de vorm van (micro-)SMR’s
      rioolwaterzuiveringen. Ook andere productielocaties zijn mogelijk,       – een rol gaat spelen in Overijssel wordt bepaald in een herijking
                                                                               van onze energievisie (voorzien in 2028).




107
</pre>

====================================================================== Einde pagina 107 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 108 ======================================================================

<pre>6.3. Landbouw en voedselvoorziening

Ambitie                                                                  •   Sluiten van regionale kringlopen en impuls op biologische
                                                                             landbouw. (Farm to Fork Strategie, Programma Circulaire
Het vinden van een goede balans tussen voedselproductie en een               Economie).
gezonde leefomgeving, waarbij we inzetten op zuinig en zorgvuldig        •   Herstel van de biodiversiteit in landbouwecosystemen, zoals
ruimtegebruik met bescherming van goede landbouwgrond als                    opgenomen in de Europese Natuurherstelwet (artikel 11). Overige
uitgangspunt. In aanvulling op deze Omgevingsvisie stellen we een            Europese kaders voor water, klimaat en natuur worden uitgewerkt
landbouwvisie op die zich specifieker richt op het toekomstperspectief       onder de bijbehorende thema’s.
van de landbouw in Overijssel.
                                                                         Provinciale doelen en opgaven:
Relatie met andere thema’s (niet limitatief)                             •   We werken aan voedselvoorziening en voedselzekerheid. Dat
                                                                             betekent: gezond en goed voedsel is er voor iedereen. In Overijssel
Water, Bodem, Klimaatadaptatie, Klimaatmitigatie, Natuur, Landschap,         willen we hieraan bijdragen, in de eerste plaats voor Nederland
Verstedelijking, Wonen, Werken / Economie, Milieu, Sociale kwaliteit,        maar ook voor buurlanden zoals Duitsland, België, Frankrijk en
Duurzaamheid, Gezondheid.                                                    Verenigd Koninkrijk.
                                                                         •   We streven naar een toekomstbestendige landbouwsector die in
Doelen en opgaven                                                            balans is met haar omgeving:
                                                                             o    Een innovatieve en concurrerende agro & foodsector die
Europese en Rijksdoelen en opgaven:                                               duurzaam is en zoveel mogelijk circulair werkt.
•   Een toekomstbestendige en innovatieve landbouw in balans met             o    Landbouw met robuuste verdienmodellen, afgestemd op
    natuur, milieu en klimaat (o.a. Europees Gemeenschappelijk                    gebiedsspecifieke opgaven en kansen.
    Landbouwbeleid, Klimaatakkoord en Nationaal Beleidsprogramma
    klimaat, Kaderrichtlijn Water, Nitraatrichtlijn,                     Strekking van het beleid
    Biodiversiteitsstrategie, Toekomstvisie Gewasbescherming 2030).
•   Betaalbaar, veilig voedsel van hoge kwaliteit (Europese              Algemeen:
    Gemeenschappelijk Landbouwbeleid);                                   •   We zetten in op zuinig met ruimte omgaan en het behoud van
•   Een evenwichtige verhouding tussen bedrijfsareaal, de                    voldoende grond voor de landbouw.
    voederproductie en mestafzet in de veehouderij gericht op            •   We bieden duidelijkheid over ontwikkelingsmogelijkheden door
    vermindering van waterverontreiniging door nitraten (7e                  onderscheid te maken in twee type grondgebonden
    Actieprogramma Nitraatrichtlijn).                                        landbouwgebieden:
•   Stimuleren van plantaardige teelten en groene grondstoffen               o   Landbouwgebieden met generieke opgaven en kansen. Dit zijn
    (Nationale Eiwitstrategie, de Bean Deal, Nationale aanpak biobased           gebieden die vanuit de aanwezige omgevingscondities goed
    bouwen, Woondeals, Grondstoffenakkoord).                                     geschikt zijn voor landbouw. In deze gebieden beschermen we
                                                                                 de ruimte voor landbouw en gaan we zuinig om met andere




108
</pre>

====================================================================== Einde pagina 108 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 109 ======================================================================

<pre>          ruimtevragers. Deze zorgvuldige benadering krijgt een               andere met behulp van de Catalogus Gebiedskenmerken en de
          duidelijke plek bij planologische afwegingen.                       Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving (KGO).
      o   Landbouwgebieden met gebiedsspecifieke opgaven en kansen        •   Samen met gemeenten werken we aan een passend planologisch
          voor natuur, klimaat en water. In deze gebieden spelen              perspectief voor de transformatie van vrijkomende agrarische
          meerdere opgaven tegelijk. Naast voedselproductie zien we           bebouwing (VAB's) met bijbehorende erven en gronden, met
          hier kansen voor multifunctionele landbouw en verbreding,           aandacht voor omliggende bedrijven en maatwerk per gebied.
          bijvoorbeeld richting natuurbeheer, recreatie of zorg. Binnen   •   De kwaliteitsimpuls Agro & Food (KAF) wordt aangepast. Waar deze
          deze gebieden is vaak sprake van een stapeling van opgaven,         eerst gericht was op uitbreiding van bedrijven, verschuift de
          waardoor aanvullende maatregelen nodig kunnen zijn, zoals           aandacht nu naar het stimuleren van extensivering, verbreding van
          emissiereductie of ingrepen in de waterhuishouding.                 verdienmodellen en nieuwe functies.
          Deze gebieden liggen rondom Natura 2000-gebieden,               •   We streven naar structurele financiering van het Rijk en Europa
          beekdalen, drinkwaterwinningen of in veenweidegebieden.             voor langjarige ecosysteemdiensten, agrarisch natuurbeheer en
          Voorwaarde voor ontwikkeling is dat er voldoende financiële         efficiënt gebruik van ruimte en middelen, door bijvoorbeeld
          middelen beschikbaar zijn. We pleiten daarom bij het Rijk en        koppelkansen en innovatie te benutten.
          Europa voor structurele financiering van langjarige
          ecosysteemdiensten, agrarisch natuurbeheer en een efficiënte    Landbouwgebieden met generieke opgaven en kansen:
          inzet van ruimte, onder meer door het benutten van              •   Deze gebieden worden zorgvuldig beschermd.
          koppelkansen en innovatie.                                      •   We streven naar een toekomstbestendige landbouwstructuur.
                                                                          •   Herontwikkeling van VAB’s met bijbehorende erven en gronden is
      De indeling van landbouwgebieden is gebaseerd op de lokale              mogelijk, zolang het past bij omliggende agrarische bedrijven en
      omstandigheden, die in samenwerking met Wageningen                      agrarische bedrijven uit de omgeving niet worden beperkt.
      Universiteit (WUR) in kaart zijn gebracht. Daarbij kun je denken    •   Er is ruimte voor verschillende vormen van landbouw.
      aan het water- en bodemsysteem of aan de nabijheid van
      kwetsbare gebieden. Deze benadering helpt de landbouw beter in      Landbouwgebieden met gebiedsspecifieke opgaven en kansen voor
      te spelen op gebiedsspecifieke kansen en opgaven. Daarnaast biedt   water, klimaat en natuur:
      het de mogelijkheid om toekomstige bedrijfsontwikkelingen in te     •   We sturen op multifunctioneel en multidimensionaal ruimtegebruik
      schatten, aan de hand van de opgaven en wettelijke verplichtingen       met behoud van ruimtelijke kwaliteit.
      in het gebied, zoals de nabijheid van Natura 2000-gebieden of           We stimuleren nieuwe verdienmodellen die aansluiten op de
      beekdalen.                                                              gebiedsspecifieke opgaven.

Alle landbouwgronden:                                                     Glastuinbouw in Koekoekspolder:
•    We zetten in op technische en sociale innovatie vanuit een           •   Glastuinbouw wordt geconcentreerd in het glastuinbouwgebied
     stimulerende en faciliterende rol via programma’s Agro&Food en           Koekoekspolder. Vanwege de ligging in het Nationaal Landschap
     Circulaire Economie en Natuur voor Elkaar.                               IJsseldelta en de veenweideproblematiek is uitbreiding buiten dit
•    We sturen op ruimtelijke kwaliteit, groenblauwe dooradering en           gebied niet mogelijk. De glastuinbouw in de Koekoekspolder is van
     stimulering van basiskwaliteit natuur in de groene omgeving onder        economisch belang. Om ondernemers duidelijkheid te bieden op de




109
</pre>

====================================================================== Einde pagina 109 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 110 ======================================================================

<pre>      lange termijn, wordt samen met hen een toekomstperspectief        het opkweken van plantmateriaal. Bestaande, bestemde
      verkend.                                                          glastuinbouwbedrijven buiten het concentratiegebied behouden hun
•     Buiten de Koekoekspolder staan we geen nieuwvestiging van         uitbreidingsmogelijkheden.
      glastuinbouw toe. Wel is ondersteunende glastuinbouw van
      ondergeschikte aard toegestaan, zoals het broeien van bollen of




110
</pre>

====================================================================== Einde pagina 110 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 111 ======================================================================

<pre>6.4. Natuur en landschap

Ambitie                                                                         Natura 2000-gebieden moeten de habitattypen en soorten in
                                                                                ‘Gunstige Staat van Instandhouding’ worden gebracht of
Wij willen de natuur en biodiversiteit in Overijssel duurzaam                   gehouden. Relevante kaders hierbij zijn de Vogel- en
beschermen, beleven en benutten. Daarbij streven we ernaar natuur en            Habitatrichtlijn, Omgevingswet, Klimaatakkoord, het Aanvalsplan
landschap dichter bij mensen te brengen. Dit willen we bereiken zowel           Landschap en het Natuurpact. Deze geven ons nadere (wettelijke
binnen als buiten natuurgebieden, in het landelijk gebied én in de              en interbestuurlijke) kaders voor verdere uitwerking:
bebouwde omgeving.                                                              o   Het treffen van alle nodige maatregelen om de populatie van
                                                                                    de bedoelde soorten op niveau te houden of te brengen (Vogel-
Relatie met andere thema’s (niet limitatief)                                        en Habitatrichtlijn).
                                                                                o   Het verbod op verslechtering voor natuurlijke habitats en
Water, Bodem, Klimaat, Landbouw en voedselvoorziening,                              leefgebieden binnen Natura 2000-gebieden (Vogel- en
Verstedelijking, Wonen, Werken / Economie, Vrijetijdseconomie,                      Habitatrichtlijn).
Ruimtelijke kwaliteit, Sociale kwaliteit, Gezondheid, Duurzaamheid.             o   Bijdrage aan het landelijke doel om in 2030 30% van het
                                                                                    verschil te overbruggen tussen de huidige en gunstige staat
Doelen en opgaven                                                                   van instandhouding voor alle Vogel- en Habitattypen en
                                                                                    soorten in 2030, met uiteindelijk 100% doelrealisatie op lange
Europese en Rijksdoelen en opgaven:                                                 termijn (Vogel- en Habitatrichtlijn, vertaling in nationaal
•   De Europese Natuurherstelverordening. Deze verordening vloeit                   Natuurherstelplan).
    voort uit de Europese Biodiversiteitsstrategie en hangt samen met           o   Stikstofreductie: in 2025 mag 40% van het stikstofgevoelige
    de Global Biodiversity Framework. In Nederland wordt dit nog                    areaal in Natura 2000 niet meer overbelast zijn; 50% in 2030
    vertaald in het nog op te stellen nationaal Natuurherstelplan. De               en 74% in 2035 (Omgevingswet, Programma Natuur als
    verordening richt zich op een bredere aanpak van                                onderdeel van de structurele stikstof aanpak).
    biodiversiteitsherstel , niet alleen in Natura 2000-gebieden maar           o   Behoud en versterking van de kwaliteit van het NNN buiten
    ook buiten natuurgebieden, in steden, langs rivieren en in                      Natura 2000 (Natuurpact).
    landbouwgebieden. De verordening vervangt geen bestaande                    o   Vergroten van maatschappelijke betrokkenheid bij natuur,
    regelingen, maar is bedoeld als aanvulling op de reeds bestaande                herstel van biodiversiteit en versterken van de relatie tussen
    natuurwetgeving (Vogel- en Habitatrichtlijn, EU-                                economie en natuur (Natuurpact).
    biodiversiteitsstrategie, etc.) en geeft specifieke doelen voor 2030,   •   Buiten de natuurgebieden de condities voor wilde plant- en
    2040 en 2050.                                                               diersoorten op orde brengen (Vogel- en Habitatrichtlijn):
•   Verbeteren van de kwaliteit van natuur en biodiversiteit binnen de          o   Wettelijke opgave om leefgebieden en verblijfplaatsen van
    Natura 2000-gebieden en het Natuurnetwerk Nederland (NNN).                      Vogel- en Habitatrichtlijnsoorten in stedelijk en agrarisch
    Dat betekent dat we moeten zorgen voor goede ruimtelijke en                     gebied te verbeteren.
    milieucondities voor natuurtypen, planten en dieren. Binnen de




111
</pre>

====================================================================== Einde pagina 111 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 112 ======================================================================

<pre>      o   Realisatie van 10% groenblauwe dooradering in de groene         •   De condities voor natuur binnen de natuurgebieden (Natuurnetwerk
          omgeving in 2050 (Klimaatakkoord, landelijke Bossenstrategie,       Nederland en Natura 2000) op orde brengen:
          Aanvalsplan Landschap).                                             o   Bijdragen aan 30% biodiversiteitsherstel in 2030, in lijn met de
      o   Stimuleren van een goede basiskwaliteit van de natuur, binnen           Vogel – en Habitatrichtlijn in 2030 (Europese
          én buiten natuurgebieden het stimuleren van maatschappelijke            biodiversiteitsstrategie en nationaal Natuurherstelplan).
          betrokkenheid bij natuur, versterken van de relatie tussen              Uitbreiden van het Natuurnetwerk in Overijssel in
          economie en natuur en het bevorderen van de transitie naar              overeenstemming met afspraken Natuurpact; 8199 hectare
          een natuurinclusieve samenleving (Nationale Agenda                      nieuwe natuur (peildatum 31 december 2023).
          Natuurinclusief, Natuurpact).                                       o   Realiseren van instandhoudingsdoelen Natura 2000 in alle 24
•     Beleidsprogramma Nationale Parken 2024-2030: Dit programma                  Natura 2000-gebieden in Overijssel. Op grond van de Vogel- en
      onderstreept het belang en de rol van de Nationale Parken.                  Habitatrichtlijn het voorkomen van verslechtering en, op
      Verschillende partners dragen vanuit hun rol verantwoordelijkheid           termijn, bereiken van de instandhoudingsdoelen voor Natura
      of betrokkenheid bij aan de ontwikkeling en versterking van                 2000-gebieden. Vanuit de provincie dragen we hier, in
      Nationale Parken tot robuuste, kwalitatief hoogstaande natuur- en           aanvulling op generieke maatregelen vanuit het Rijk, aan bij
      landschapsgebieden.                                                         via gebiedsspecifieke en gebiedsgerichte maatregelen.
                                                                              o   Verminderen van gewasbeschermingsmiddelen in lijn met de
Provinciale doelen en opgaven:                                                    toekomstvisie gewasbescherming 2030 en provinciaal traject
Onze provinciale doelen en opgaven zijn uitwerkingen van de Europese              gewasbeschermingsmiddelen.
en Rijksdoelen. Hierover zijn interbestuurlijke afspraken gemaakt:            o   Uitbreiding met 1.800 hectare nieuwe natuur (indicatief tot
•   Inwoners van Overijssel voelen zich meer verbonden met de natuur              2030) voor habitats en leefgebieden voor de soorten
    dichtbij en weten wat zij zelf kunnen doen om de natuur een                   beschermd onder de Vogel- en Habitatrichtlijn.
    handje te helpen (Programma Natuur voor Elkaar).                      •   De omstandigheden voor wilde plant- en diersoorten buiten de
•   Er is meer groen toegevoegd in alle steden en dorpen in Overijssel        natuurgebieden op orde brengen. De maatregelen komen voort uit
    en kwaliteit van groen in de groene omgeving is toegenomen.               het water- en bodemsysteem en de verschillende landschapstypen
    Daarmee is de kwaliteit van onze natuur toegenomen; groen dat             en hun kenmerkende soorten:
    bijdraagt aan meer biodiversiteit, klimaatopgaven, sociale cohesie        o   Het realiseren van extra agrarische natuur voor Vogel- en
    en gezondheid (Programma Natuur voor Elkaar).                                 Habitatrichtlijn soorten (indicatief 15.300 ha voor 2030) en
•   We hebben een wettelijke verantwoordelijkheid op basis van de                 daarmee de versterking van de leefgebieden in de groene
    Omgevingswet om soorten te beschermen ongeacht waar ze                        omgeving voor 2030.
    voorkomen. Dit betreft ook een wettelijke inspanningsverplichting         o   Het verbeteren van de kwaliteit van bestaande groenblauwe
    om de van nature in Nederland in voorkomende dier- en                         dooradering (circa 9000 hectare) en het realiseren van nieuwe
    plantensoorten te beschermen, de gunstige staat van                           groenblauwe dooradering (circa 4500 hectare voor 2030) ten
    instandhouding van Vogel- en Habitatrichtlijn soorten te bereiken,            behoeve van de verbinding tussen natuurgebieden en
    ook op landbouwgrond en stedelijk gebied. Hiervoor zijn 114                   versterking van het landschap. Daarnaast op de lange termijn
    aandachtsoorten benoemd waarvoor extra maatregelen worden                 o   4500 hectare realiseren (2050) om toe te werken naar 10%
    uitgevoerd.                                                                   groenblauwe dooradering buiten bestaande natuur. 3900 ha




112
</pre>

====================================================================== Einde pagina 112 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 113 ======================================================================

<pre>         bosuitbreiding in 2030 (volgens de Bossenstrategie) en             •   We versterken en beschermen natuurwaarden buiten de
         daarnaast revitalisering van bestaande bossen ten behoeve van          natuurgebieden:
         klimaat en natuur.                                                     o   We werken aan de instandhouding en herstel van Vogel- en
    o    Het stimuleren van kruidenrijke bermen en slootkanten.                     Habitatrichtlijnsoorten in de gebieden met meervoudige
    o    Het uitvoeren van maatregelen voor aandachtsoorten in de                   opgaven in de groene omgeving.
         groene omgeving.                                                       o   We realiseren verbindingen tussen natuurgebieden. Deze
•   We voeren onze wettelijke taken uit op het gebied van                           zorgen ervoor dat dieren en planten zich kunnen verplaatsen
    faunabeheer, faunaknelpunten en invasieve exoten.                               tussen verschillende leefgebieden. Het NNN, KRW
•   Behouden en versterken van de kernkwaliteiten van onze                          waterlichamen en waardevolle kleine wateren (bovenlopen,
    landschappen en landgoederen (Omgevingsvisie).                                  vennen en bronnen) maken deel uit van deze groenblauwe
Voorwaarde om deze doelen en opgaven te halen is de beschikbaarheid                 verbindingen.
van voldoende financiële middelen. We zetten ons daarvoor in richting           o   We zetten in op behoud en versterking van de groenblauwe
het Rijk en Europa.                                                                 dooradering, een fijnmazig netwerk van kleine
                                                                                    landschapselementen in het agrarisch cultuurlandschap zoals
Strekking van het beleid                                                            houtwallen, bosjes, sloten en poelen. We werken aan
                                                                                    voldoende en kwalitatief goede leefgebieden voor weidevogels,
•     We werken aan de instandhouding van wettelijk beschermde                      akkervogels en overige agrarische natuur (zoals groenblauwe
      soorten. Daarbij maken we onderscheid tussen actief en passief                dooradering) door meer beheercontracten af te sluiten binnen
      soortenbeleid.                                                                de (agrarische) leefgebieden. Agrarisch natuurbeheer is
•     We beschermen en versterken de kwaliteit van de natuur in                     hiervoor een belangrijk instrument. Er is extra inzet voor
      bestaande natuurgebieden door:                                                specifiek weidevogelsoorten conform het Actieplan weide- en
      o   Ruimtelijke begrenzing van het Natuurnetwerk Nederland                    akkervogels.
          inclusief het nog te realiseren resterende areaal.                    o   We stimuleren de versterking van de basiskwaliteit natuur: dit
      o   Financiële ondersteuning voor beheermaatregelen.                          is gericht op het verbeteren van omstandigheden voor
      o   Uitvoering van herstel- en beheermaatregelen in Natura 2000               algemeen voorkomende soorten (flora en fauna) op plekken
          gebieden met beheerplannen en Ontwikkelopgave.                            waar natuur niet de leidende functie is.
      o   Extra benodigde maatregelen worden uitgewerkt in een              •   We werken aan het dichterbij brengen van natuur en landschap bij
          uitvoeringsprogramma.                                                 mensen. Dit doen we via het programma Natuur voor Elkaar, ons
      o   Initiatieven die niet passen binnen de doelstelling van het NNN       opdrachtgeverschap en bij de uitvoering van opgaven.
          zijn alleen mogelijk bij groot openbaar belang waar niet op een   •   We streven naar een zo goed mogelijk evenwicht tussen de
          andere manier aan voldaan kan worden. Hierbij geldt dat de            belangen van dieren, bewoners en ondernemers. Hierbij letten we
          kwaliteit, samenhang en het areaal van het NNN er niet op             speciaal op de belangen voor gezondheid en veiligheid.
          achteruit mogen gaan. Negatieve effecten moeten worden            •   We werken aan schadepreventie, beheer van dierpopulaties en
          gemitigeerd of gecompenseerd.                                         opheffen van faunaknelpunten.




113
</pre>

====================================================================== Einde pagina 113 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 114 ======================================================================

<pre>•     We bestrijden invasieve exoten met prioriteit voor soorten die de        waaronder IJsseldelta en Noordoost Twente, Nationale Parken en
      humane of veterinaire gezondheid bedreigen en soorten die zich           landgoederen.
      zeer snel kunnen verspreiden.                                        •   We werken aan een gebiedsgerichte KGO waarin we de positie van
•     In (gebieds)programma's hebben we aandacht voor concrete                 de groenblauwe dooradering en de relatie ten opzichte van overige
      natuuropgaven en brede biodiversiteit, vaak in combinatie met            opgaven en doelen – waaronder biodiversiteit – meenemen.
      klimaatadaptatie. Een voorbeeld is het samenwerkingsprogramma        •   We willen landgoederen behouden en versterken. Op basis van een
      Zoetwatervoorziening Oost-Nederland. We verkennen actief hoe             ontwikkelvisie van een landgoed kunnen er afspraken gemaakt
      natuur kan bijdragen aan andere provinciale opgaven.                     worden over rode en groene investeringen binnen het landgoed.
•     We zetten ons in voor behoud en versterking van kernkwaliteiten          Vooral als deze bijdragen aan de grote opgaven waar de provincie
      van natuur en landschap via ruimtelijk beleid. Hiervoor zetten we        mee te maken heeft. We verkennen de mogelijkheden om, waar
      onze instrumenten als de Catalogus Gebiedskenmerken en                   passend, nieuwe (boeren)landgoederen te ontwikkelen. Daarbij
      Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving (KGO) in waarbij we ook                 zien we mogelijkheden voor ketenoptimalisatie (biobased), en het
      ecologische kwaliteit toevoegen. Dit geldt voor alle landschappen,       stimuleren van de omschakeling naar een duurzame en
                                                                               toekomstbestendige bedrijfsvoering, waaronder nieuwe teelten.




114
</pre>

====================================================================== Einde pagina 114 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 115 ======================================================================

<pre>6.5. Cultureel erfgoed

Ambitie                                                                      Doelen en opgaven

We nemen cultureel erfgoed als vertrekpunt. We willen ons                    Mondiale doelen en opgaven:
kenmerkende en typisch Overijsselse cultureel erfgoed behouden,              •  Het beschermen en bewaren van erfgoed dat van unieke en
versterken en gebruiken als inspiratiebron en drager van identiteit voor        universele waarde is voor de mensheid voor toekomstige
gebiedseigen ontwikkelingen. Daarnaast kunnen we leren van het                  generaties (Unesco Werelderfgoed-verdrag).
verleden, hoe bijvoorbeeld onze voorouders al leefden met het principe       •  Het beschermen van immaterieel erfgoed en vergroten van het
van het water- en bodemsysteem sturend te laten zijn. Deze lessen uit           bewustzijn van het belang van immaterieel erfgoed (Unesco
het verleden kunnen een inspiratiebron zijn voor de opgaven waar we             Verdrag ter bescherming van immaterieel erfgoed).
nu voor staan. Het is van belang om de kennis uit het verleden voor de
opgaven van nu te benutten.                                                  Europese en Rijksdoelen en opgaven:
                                                                             •   Zorgvuldig omgaan met cultureel erfgoed in de fysieke
Bij de inpassing van de nationale en provinciale opgaven worden                  leefomgeving, waaronder bescherming van archeologische en
erfgoed en ruimtelijke kwaliteit als vertrekpunt genomen, en als                 gebouwde monumenten, stads- en dorpsgezichten en
integraal onderdeel van de transformatie behouden of versterkt. Op die           cultuurlandschappen (Omgevingswet en Erfgoedwet).
manier draagt cultureel erfgoed bij aan een gebiedseigen toekomst van        •   Beschermen van archeologische waarden, melden van
Overijssel, waarin onze inwoners zich thuis voelen en bezoekers onze             archeologische vondsten en archeologische vondsten opslaan,
provincie of gebieden binnen onze provincie blijven herkennen als                beheren en beschikbaar te stellen voor onderzoek en bruikleen
typisch Overijssel. Dit geldt niet alleen voor het cultureel erfgoed boven       (Erfgoedwet).
de grond, maar ook ondergronds. We vinden het belangrijk om dit              •   Beschermen van cultureel erfgoed: Rijksmonumenten
cultureel erfgoed – Het verhaal van Overijssel - door te kunnen geven            (Erfgoedwet).
aan volgende generaties. Cultureel erfgoed verbindt mensen, het biedt        •   Voortbouwen op wat er is/cultureel erfgoed: erfgoed verbinden aan
houvast en handvatten om nieuwe ontwikkelen gebiedseigen vorm te                 de hedendaagse transitieopgaven en gebruiken als vertrekpunt
geven met respect voor het bestaande.                                            (Contourennotitie Nota Ruimte 2023, Nationale Omgevingsvisie).
                                                                             •   Inspannen en samenwerken om het Nedersaksisch te behouden en
Relatie met andere thema’s (niet limitatief)                                     het gebruik ervan te bevorderen (Convenant Nedersaksisch).
                                                                             •   De mens en de samenleving (erfgoedgemeenschappen) in hun
Ruimtelijke kwaliteit, Verstedelijking, Vrijetijdseconomie, Landschap,           relatie met erfgoed centraal stellen. De drie belangrijkste doelen in
Sociale kwaliteit.                                                               het verdrag zijn het stimuleren van meedoen en meebeslissen in de
                                                                                 erfgoedpraktijk, erfgoed inzetten voor sociaal-maatschappelijke
                                                                                 doelen en openstaan voor andere erfgoedopvattingen (Verdrag van
                                                                                 Faro 2024).




115
</pre>

====================================================================== Einde pagina 115 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 116 ======================================================================

<pre>Provinciale doelen en opgaven:                                               ontwikkelingen wordt bij de planontwikkeling een onderbouwing
•   Beschermen en beleven van cultuurhistorische waarden, waaronder          gegeven hoe met het aanwezige erfgoed rekening wordt gehouden
    aardkundige en archeologische waarden.                                   en hoe dit positief kan worden benut en versterkt.
•   Ontwikkelen van cultuurhistorische waarden en inspiratie bieden      •   Bij ruimtelijke initiatieven vindt de toets plaats met de Catalogus
    ten behoeve van gebiedseigen oplossingen (cultuur- en erfgoed            Gebiedskenmerken en de Cultuurhistorische Waardenkaart (waarop
    beleid 2025-2028).                                                       onder andere 20 karakteristieke cultuurlandschappen staan). Voor
                                                                             hulp en advies over cultureel erfgoed kunnen gemeenten en
Strekking van het beleid                                                     particulieren terecht bij Steunpunt Cultureel Erfgoed Overijssel.
                                                                         •   De materiële en immateriële waarden vertellen het ‘Verhaal van
•     Beschermen en behouden van cultureel erfgoed in lijn met               Overijssel’ en dragen bij aan de aantrekkelijke provincie om in te
      gemeentelijk beleid, provinciaal beleid en rijksbeleid (zoals          wonen, te werken, te leven en te recreëren. De Catalogus
      (rijks)monumenten, archeologische waarden en aardkundige               Gebiedskenmerken en de Cultuurhistorische Waardenkaart leveren
      waarden).                                                              input om nieuwe ontwikkelingen gebiedseigen vorm te geven.
•     Ontwikkelen van cultureel erfgoed, zoals het stimuleren van het    •   ‘Beleefbaar’ maken van het ‘Verhaal van Overijssel’ en input
      herbestemmen en het hergebruik van cultureel erfgoed. Bij nieuwe       leveren om de typerende Overijsselse kenmerken te behouden en
                                                                             te ontwikkelen.




116
</pre>

====================================================================== Einde pagina 116 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 117 ======================================================================

<pre>6.6. Verstedelijking

Ambitie                                                                    benadrukken we het belang van een samenhangende benadering. Voor
                                                                           de specifieke doelen en opgaven van de sectorale opgaven van wonen,
Er blijft onverminderd vraag naar ruimte voor wonen, werken en             economie en mobiliteit, verwijzen we naar de paragrafen ‘Wonen’,
voorzieningen. De ontwikkeling in de woon- en leefomgeving van onze        ‘Ondernemen, werken, voorzieningen en logistiek’, ‘Mobiliteit en
inwoners raakt logischerwijze ook aan de behoefte aan mobiliteit,          luchtvaart’, ‘Vrije tijd, recreatie en toerisme’.
ontspanning en recreatie, energie, groen en biodiversiteit, cultureel
erfgoed en klimaat. Daarom pakken we deze opgaven niet los van             Strekking van het beleid
elkaar, maar in samenhang van het Dagelijkse Stedelijke Systeem
(DSS) op. Dit geldt niet alleen in de steden, maar in alle kernen in de    •   Verstedelijking beschouwen we als een samenhangende opgave.
provincie. Wij maken daarbij zuinig, zorgvuldig en meervoudig gebruik          Sectorale opgaven houden rekening met de opgaven in andere
van onze ruimte en kijken daarvoor in eerste instantie naar bestaand           sectoren. De principes van nabijheid en de mobiliteitstransitie,
bebouwd gebied. We kiezen voor geconcentreerde groei van steden én             vragen dat er samenhang is tussen het programmeren van
van de goed bereikbare middelgrote kernen en de dorpen, met functies           woningbouwlocaties, voorzieningen en werklocaties en dat goed
in nabijheid van elkaar. We streven hierbij naar een leefbare en sociaal       gekeken wordt naar de bereikbaarheid. Dit werken we samen met
en economisch waardevolle leefomgeving. Voor de vraag naar wonen,              Rijk en regio verder uit in drie verstedelijkingsstrategieën voor de
werken en voorzieningen is er daarnaast ook ruimte nodig buiten het            drie Dagelijkse Stedelijke Systemen (Stedendriehoek, Twente en
bestaande bebouwde gebied. Dat doen we zorgvuldig in afweging met              Zwolle). Hierbij kijken we ook naar de relatie tussen stad en land
andere functies en ruimtelijke kenmerken van het gebied en zoveel              en de verhouding tussen de verschillende kernen in het Dagelijks
mogelijk aansluitend aan bebouwd gebied en op basis van een lokale of          Stedelijk Systeem.
regionale visie op verstedelijking.                                        •   Hierbij hanteren we de onderstaande basisuitgangspunten:
                                                                               o    Aanvullende bovenregionale groei vangen we op in de grote
Relatie met andere thema’s (niet limitatief)                                        steden Deventer, Zwolle, Enschede, Hengelo en Almelo.
                                                                               o    Het verdient de voorkeur om te ontwikkelen in de steden en
Werken / Economie, Wonen, Mobiliteit, Water, Bodem, Klimaat,                        nabij andere goed bereikbare en multimodale knooppunten
Energie, Duurzaamheid, Natuur, Landbouw, Gezondheid, Ruimtelijke                    (zoals de stationsomgevingen uit het programma
kwaliteit.                                                                          stationsomgevingen in de regio Zwolle).
                                                                               o    Voor kernen is altijd ruimte om te bouwen voor de lokale
Doelen en opgaven                                                                   behoefte.
                                                                               o    Onder voorwaarden kan in de regionale afspraken afgesproken
Bij de verstedelijkingsopgave pakken we de verschillende sectorale                  worden dat een kern meer kan bouwen dan de lokale behoefte
opgaven (zoals wonen, werken, voorzieningen, mobiliteit,                            (zie 6.7 Wonen).
klimaatadaptatie, groen / biodiversiteit) in samenhang op. We                  o    Ontwikkelen van de zones direct aangrenzend aan het
benaderen de opgave als één verstedelijkingsopgave. Daarmee                         bebouwde gebied (aan de randen van steden en dorpen) tot




117
</pre>

====================================================================== Einde pagina 117 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 118 ======================================================================

<pre>          zowel poort van de stad, als toegang vanuit de stad naar de        werken, mobiliteit en voorzieningen. We bepalen regelmatig in
          groene omgeving.                                                   overleg met onze partners wat de regionale opgaven zijn en maken
      o   We streven naar zuinig en zorgvuldig ruimtegebruik. Mede aan       met de regio’s afspraken hoe en waar we die invullen. Bijvoorbeeld
          de hand van het Leidende Principe ‘duurzaam omgaan met             de afspraken voor wonen en bedrijvigheid.
          ruimte en voorraden’.                                          •   Bij het uitwerken van de verstedelijkingsstrategieën en regionale
      o   Nieuwbouwontwikkelingen helpen om de opgaven in het                afspraken, zoals de afspraken voor wonen en bedrijvigheid, vragen
          bestaande bebouwde gebied in te vullen en te versterken.           we gemeenten naar hun ruimtelijke visie, waarin aandacht is voor
      o   We streven naar multifunctioneel en multidimensionaal              de samenhang tussen de opgaven en de wijze waarop de planning
          ruimtegebruik op gebieds- en gebouwniveau. We willen meer          van functies bijdraagt aan zuinig en zorgvuldig ruimtegebruik. Deze
          functiemenging in binnensteden, wijken, buurten,                   uitwerking kan als basis dienen voor de onderbouwing van de in
          centrumschil, dorpen en bedrijventerreinen.                        onze Omgevingsverordening opgenomen Overijsselse principes
•     We zetten in de context van de verstedelijkingsstrategieën in op       voor duurzame verstedelijking op planniveau.
      regionale afspraken voor het invullen van de opgaven in wonen,




118
</pre>

====================================================================== Einde pagina 118 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 119 ======================================================================

<pre>6.7. Wonen

Ambitie                                                                       met de bouw van woningen, en zorgen voor een eerlijke verdeling
                                                                              waarbij urgent woningenzoekenden een betere kans krijgen op een
Onze ambitie is dat er voor iedereen een passende woning is in de             passende woning (wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting).
provincie. Dit betekent dat er fors woningen bijgebouwd moeten
worden. Daarbij kijken we niet alleen naar de hoeveelheid te bouwen       Provinciale doelen en opgaven:
woningen, maar ook naar de juiste doelgroepen in het licht van            •   De Rijksopgave rond woningbouw heeft geleid tot een tweetal
demografische veranderingen en betaalbaarheid. Bij nieuwbouw willen           interbestuurlijke woonafspraken voor de regio’s West-Overijssel en
we kansen benutten om slim te combineren en andere doelen zoals               Twente (Interbestuurlijke afspraken tussen Rijk-Provincie-
energie-, klimaat- en natuurinclusief bouwen mee te nemen. We zijn            Gemeenten). We werken met het Rijk en regiopartners aan de
zuinig op de beschikbare ruimte en streven naar gebieden met                  uitvoering van deze afspraken en maken periodiek nieuwe of
functiemenging en nabijheid van werken, voorzieningen, openbaar               aanvullende afspraken.
vervoer en de groene omgeving voor sport en ontspanning. We zetten        •   De opgave en ambitie voor de periode na 2030 (Rijks-, provinciaal
hierbij in op het zuinig, zorgvuldig en meervoudig gebruiken van onze         én regionaal) leidt via verstedelijkingsstrategieën tot nieuwe
ruimte.                                                                       interbestuurlijke afspraken (ambitie rijk-provincie-gemeenten).
                                                                          •   Naast de kwantitatieve opgave werken we aan een kwalitatieve
Relatie met andere thema’s (niet limitatief)                                  opgave rondom wonen. Dit gaat om betaalbaarheid, wonen voor
                                                                              iedere doelgroep en zaken als verduurzaming, bereikbaarheid en
Verstedelijking, Werken / Economie, Mobiliteit, Water, Bodem, Klimaat,        klimaatadaptatie (interbestuurlijke afspraak rijk-provincie-
Energie, Duurzaamheid, Natuur, Landbouw, Gezondheid, Ruimtelijke              gemeenten).
kwaliteit.                                                                •   We hebben als provincie een wettelijke taak voor het houden van
                                                                              toezicht op de huisvesting van statushouders.
Doelen en opgaven
                                                                          Strekking van het beleid
Europese en Rijksdoelen en opgaven:
•   Tot 2030 zijn in heel Nederland 980.000 nieuwe woningen nodig         Overijsselse Woonaanpak:
    om de huidige wooncrisis te bezweren. Hiervan moet tweederde          •  We maken periodiek met het Rijk en regiopartners afspraken over
    betaalbaar zijn (Nationale Bouw- en Woonagenda).                         de kwalitatieve en kwantitatieve verdeling en realisatie van de
•   Voor de periode daarna zijn bij de voorziene groei van de bevolking      woningbouw.
    nog eens een miljoen extra woningen nodig (contourennotitie Nota      •  We werken vanuit de Overijsselse aanpak samen met gemeenten,
    Ruimte).                                                                 markt en corporaties aan het realiseren van de doelen en de
•   De overheid neemt een regierol op hoeveel, waar en voor wie we           gemaakte afspraken.
    bouwen. Het gaat onder andere om het bouwen van voldoende             •  We werken de kaders uit deze Omgevingsvisie uit in een
    betaalbare woningen, met kortere procedures meer vaart maken             programma Woningbouw / Volkshuisvestelijk programma.




119
</pre>

====================================================================== Einde pagina 119 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 120 ======================================================================

<pre>•     Conform de interbestuurlijke afspraken hanteren Overijsselse              Verstedelijking ligt de basis hiervoor in de verstedelijkingsstrategieën
      overheden en partners bij het realiseren van nieuwbouwwoningen            voor de drie Dagelijkse Stedelijke Systemen (Stedendriehoek, Twente
      de principes van 30% sociale huurwoningen, 40% betaalbare en              en Zwolle). Deze verstedelijkingsstrategieën vormen ook de context
      middenhuur en 30% duurdere koop- en huurwoningen. Deze                    van de sectorale afspraken voor bijvoorbeeld wonen en bedrijven.
      afspraak geldt op gemeenteniveau. Dit betekent dat gemeenten dit          •   Bij het maken van de verstedelijkingsstrategieën hanteren we de
      een plek geven in hun totale woningbouwprogrammering, ook in                  basisuitgangspunten zoals genoemd in paragraaf 6.6
      relatie tot de bestaande woningvoorraad. Per project kan een                  Verstedelijking.
      afweging worden gemaakt welk programma passend is. We leggen              •   We zetten in de context van de verstedelijkingsstrategieën in op
      dit periodiek vast in de woonafspraken met gemeenten.                         sectorale regionale afspraken voor bijvoorbeeld wonen en
•     Woningbouw draagt bij aan de regionale opgave rond de                         bedrijvigheid. We bepalen regelmatig samen met onze
      huisvesting van ouderen, starters en andere aandachtsgroepen op               medeoverheden en partners wat de regionale opgaven zijn en
      de woningmarkt.                                                               maken met de regio’s afspraken hoe en waar we die invullen.
•     Woningbouwplannen dragen bij aan een toekomstbestendige                       Hierbij kijken we ook naar de balans tussen wonen, werken,
      woningvoorraad.                                                               voorzieningen en mobiliteit.
•     Woningbouw draagt bij aan een gedifferentieerd aanbod aan                 •   Voor het ontwikkelen van woningbouwplannen zijn belangrijke
      woonmilieus en leefmilieus.                                                   uitgangspunten dat:
•     Uitgangspunt bij alle woningbouwplannen is dat de kwaliteit van de            o    zowel qua ov/publieke mobiliteit als qua ontsluiting via de weg
      woonomgeving voorop staat. Hierbij is de bestaande situatie het                    voorzien is; én
      vertrekpunt.                                                                  o    het plan voldoet aan het beleidsuitgangspunt water en bodem
•     Nieuwbouwontwikkelingen helpen om de opgaven in het bestaande                      sturend; én
      bebouwde gebied in te vullen.                                                 o    er voldoende drinkwater en netcapaciteit beschikbaar is; én
•     Om sneller meer woningen te kunnen realiseren en te zorgen voor               o    er niet onevenredig beslag gelegd wordt op voor landbouw
      doorstroming, stimuleren we industriële concepten en kunnen er                     geschikte gronden.
      ook flexwoningen gebouwd worden. Flexwonen is meer dan tijdelijk          •   Onder voorwaarden kan in de verstedelijkingsstrategieën en de
      gebruik van locaties. Transformaties van bestaande gebouwen,                  sectorale afspraken voor bijvoorbeeld wonen en bedrijvigheid
      bestaande voorraad anders gebruiken, inzet van bestaande                      worden afgesproken zodat een kern meer kan bouwen dan de
      gebouwen voor een tijdelijke woonfunctie vallen hier bijvoorbeeld             lokale behoefte, mits:
      ook onder. Inzet van dit beleid is dat dit een tijdelijke oplossing is,       o    het in de regionale functie een toegevoegde waarde heeft
      waarbij ingezet blijft worden op de bouw van volwaardige                           (kwantitatief of kwalitatief).
      woningen.                                                                     o    het is een pre als gemeenten hebben nagedacht over de
                                                                                         woningbouwprogrammering in de kleine kernen.
Duurzame verstedelijking:                                                       •   Woningbouw in de groene omgeving (zoals Vrijkomende Agrarische
De principes van nabijheid en de mobiliteitstransitie vragen dat er                 Bebouwing (VAB’s)) is ook onderdeel van de interbestuurlijke
samenhang is tussen het programmeren van woningbouwlocaties en                      woonafspraken. Dit kan, mits:
nieuwe werklocaties, en dat goed gekeken wordt naar de                              o    de landbouwfunctie het toestaat.
bereikbaarheid van beide. Zoals beschreven in paragraaf 6.6




120
</pre>

====================================================================== Einde pagina 120 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 121 ======================================================================

<pre>      o    De woningbouw in de groene omgeving bijdraagt aan behoud      klimaatadaptieve gebouwde omgeving (Maatlat groene
           en versterking van landschap, natuur, cultuurhistorie en      klimaatadaptieve gebouwde omgeving - Klimaatadaptatie
           andere opgaven in de groene omgeving.                         (klimaatadaptatienederland.nl)).
•     Bij nieuwe ontwikkelingen wordt in het ontwerp rekening gehouden
      met het klimaat, bijvoorbeeld volgens de Maatlat groene




121
</pre>

====================================================================== Einde pagina 121 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 122 ======================================================================

<pre>6.8. Ondernemen, werken, voorzieningen en logistiek

Ambitie                                                                  Provinciale doelen en opgaven:
                                                                         •   Voldoende en toekomstbestendige werklocaties (totale behoefte
Kansen voor alle inwoners op passend werk met mogelijkheden om zich          van ca. 1000 hectare tot 2040) en winkelomgevingen die bijdragen
te ontwikkelen. Inzet op een economische groei die bijdraagt aan             aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat en prettige leefomgeving
bestaanszekerheid, een hoger welvaartsniveau en daarmee aan de               binnen en buiten stad en dorp.
brede welvaart van onze inwoners.                                        •   Voor circulaire economie blijven we ons als provincie binnen onze
                                                                             eigen kaders en verantwoordelijkheid bijdragen aan inzetten voor
Relatie met andere thema’s (niet limitatief)                                 de landelijke doelstellingen.
                                                                         •   Voldoende ontwikkelingskansen voor circulariteit, digitalisering,
Verstedelijking, Wonen, Mobiliteit, Water, Bodem, Klimaat, Energie,          innovatie, onderwijs en arbeidsmarkt.
Duurzaamheid, Natuur, Landbouw, Recreatie en Vrije tijd, Gezondheid,     •   Specifiek aandacht voor het midden- en kleinbedrijf (mkb) inclusief
Ruimtelijke kwaliteit.                                                       familiebedrijven, de motoren van onze economie.
                                                                         •   Specifieke aandacht voor de logistiek als belangrijke factor in onze
Doelen en opgaven                                                            economie.

Europese en Rijksdoelen en opgaven:                                      Strekking van het beleid
•   “Bevordering van voldoende werkgelegenheid is voorwerp van zorg
    der overheid’’ (artikel 19 van de Grondwet).                         Ruimte voor economie:
•   Een volledig circulaire economie in 2050 en een halvering van het    •   Vanuit zuinig en zorgvuldig ruimtegebruik willen we behoud van het
    primaire grondstoffenverbruik door het bedrijfsleven in 2030             bestaande areaal werklocaties en huidige milieucategorieën. Het
    (Nationaal Programma Circulaire Economie 2023-2030).                     uitgangspunt is inbreiding gaat voor uitbreiding bij de ontwikkeling
•   In 2050 is ruimtegebruik van 3 procent van ons land nodig voor           van nieuw aanbod bedrijventerrein:
    economie, werk en ondernemen (Nationaal programma Ruimte                 o   Door beter benutten en herontwikkeling ontstaat extra
    voor Economie -Ministerie van Economische Zaken en Klimaat,                  bedrijfsruimte op bestaande werklocaties.
    2023).                                                                   o   Als na onderzoek blijkt dat inbreiding niet mogelijk is, dan is
•   Werken als gezamenlijke overheden en marktpartijen aan een                   uitbreiding van nieuw bedrijventerrein in overeenstemming
    transitie naar duurzamere bedrijvigheid met als doel om een flinke           met de programmeringsafspraken mogelijk.
    besparing op de uitstoot van CO2 te bereiken (maximale                   o   Dit betekent dat uitbreiding voor eigen behoefte
    restemissie Overijssel in 2030 van 1,20 Mton) (Nationale                     (lokaal/regionaal mkb) mogelijk is mits kwantitatief en
    Klimaatakkoord 2019).                                                        kwalitatief onderbouwd conform de programmeringsafspraken.
•   Het creëren van meer Ruimte voor Defensie (voorlopige Nationale
    Beleidsvisie Ruimte voor Defensie).




122
</pre>

====================================================================== Einde pagina 122 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 123 ======================================================================

<pre>      o   Op bestaande en nieuwe locaties vragen we in de                          tegengaan van congestie. Met deze aspecten zetten we in op
          planontwikkeling inzet op intensief ruimtegebruik (meerlaags             een hoogwaardige ruimtelijke kwaliteit van bedrijventerreinen.
          bouwen en functiestapeling), duurzame energie,                   •   Voor iedere DSS-regio (Stedendriehoek, Twente, Zwolle) zijn de
          klimaatadaptatie (water/bodem), circulaire economie,                 ruimtelijk economische bouwstenen (REB) het kader voor het
          duurzame ruimtelijke inpassing (groene omlijsting) en                regionaal economisch profiel van de bedrijventerreinen voor de
          landschappelijke kwaliteit.                                          toekomst (met name voor de terreinen met grote kavels) en
      o   We sturen op behoud van bedrijventerreinen met hogere                innovatieomgevingen. Ook vormen deze REB’s input voor de
          milieucategorieën (3, 4, 5) omdat dit type bedrijventerrein          verstedelijkingsstrategieën en het Ruimtelijk Voorstel.
          nodig is voor ruimte voor circulaire economie en
          energietransitie.                                                Toekomstbestendige werklocaties:
      o   Voor milieucategorie 1,2 bedrijven zien we kansen voor           Bedrijventerreinen:
          functiemenging van wonen en werken op binnenstedelijke           •   Op de ruim 300 bedrijventerreinen zijn circa 13.200 bedrijven
          woon-werklocaties.                                                   gevestigd (12,7% van de vestigingen); zij vertegenwoordigen 35%
      o   De Herstructureringsmaatschappij Overijssel (HMO) werkt aan          van de werkgelegenheid (Nederland 30%). Het ruimtebeslag van
          de herstructurering en vitalisering van bedrijventerreinen en        de Overijsselse bedrijventerreinen is 2% (landelijk 2,5%). Op deze
          werklocaties om leegstand te voorkomen.                              bedrijventerreinen gaat het vooral om mkb bedrijvigheid. Bij de
•     In de bedrijventerreinprogrammering zetten we in op balans in            ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen:
      vraag en aanbod met kwantitatieve en kwalitatieve afspraken (zie          o Werken we mee aan grootschalige nieuwe bedrijventerreinen
      voor nadere uitwerking de Programmeringsafspraken                            voor kavelgrootte > 3 ha als de regionale meerwaarde (zie
      Bedrijventerreinen regio’s West Overijssel en Twente 2023-2027):             Landelijke Handreiking (regionale) meerwaarde) is aangetoond
       o Adaptief programmeren; de gemeenten dragen gezamenlijk de                 (ja, mits).
          verantwoordelijkheid voor het evenwicht in vraag en aanbod en         o Werken we niet mee aan nieuwe bedrijventerreinen voor
          spelen flexibel in op veranderende marktomstandigheden en                datacentra > 5 ha, tenzij de regionale meerwaarde is
          nieuwe initiatieven.                                                     aangetoond (nee, tenzij).
       o De programmeringsafspraken zijn gebaseerd op                           o e Hanteren we ‘clustering’ als uitgangspunt voor nieuwe
          beleidsneutrale ramingen. Dit betekent dat de extra benodigde            regionale bedrijventerreinen in bebouwd gebied gelegen aan de
          ruimte als gevolg van onder andere de energie-, voedsel- en              corridors A1/A35 en A28.
          circulaire transitie én de extra ambities uit de                      o Werken we mee aan nieuwe bedrijventerreinen voor regionale
          verstedelijkingsstrategieën nog niet kwantitatief bekend is en           en lokale ruimtevraag voor kavelgrootte < 3 ha als de actuele
          daarmee nog niet in de ramingen zit.                                     marktvraag is aangetoond en herontwikkeling van bestaande
       o Kwaliteitsambities: streven naar toekomstbestendige                       locaties is uitgesloten.
          bedrijventerreinen op de thema’s bodem en water, circulair            o Voegen we aanbod haventerrein toe op basis van de
          bouwen, gezonde en groene leefomgeving, duurzame energie,                toenemende vraag naar watergebonden kavels door
          zorgvuldig en intensief ruimtegebruik, organisatiegraad,                 herontwikkeling en beter benutten van de bestaande havens,
          huisvestiging arbeidsmigranten, vrachtwagenparkeren en                   juiste bedrijf op de juiste plek.




123
</pre>

====================================================================== Einde pagina 123 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 124 ======================================================================

<pre>Topwerklocaties:                                                            Detailhandel en voorzieningen:
•  Topwerklocaties zijn werklocaties met bijzondere                         •   Binnensteden vormen het hart van Overijsselse steden en regionale
   vestigingscondities voor bedrijven die zich richten op een                   centra. Bundeling van detailhandelsvoorzieningen in
   (inter)nationaal verzorgingsgebied en een stuwende functie hebben            kernwinkelgebieden (binnensteden en buurt- en wijkwinkelcentra) .
   voor de regionale economie. We zetten in op de (door)ontwikkeling            zorgt voor aantrekkelijke winkelomgevingen en is belangrijk voor
   van enkele onderscheidende topwerklocaties waar een bijzonder                de aantrekkingskracht van binnensteden als woon/werklocaties en
   ondernemersklimaat geboden wordt door de koppeling van                       recreatieve bestemmingen.
   topsectorbedrijven en/of universiteit/kennisinstelling (Triple Helix).   •   Bij specifiek grootschalige detailhandel gaat het om winkels met
                                                                                zeer groot vloeroppervlak. Die ruimte is nodig voor het grote
Kantoren:                                                                       assortiment dat om veel ruimte vraagt en niet voor de omvang van
•  De werklocaties voor kantoren bieden een gevarieerd aanbod van               de goederen, zoals bij volumineuze detailhandel. Het soort
   zelfstandige kantoren, passend bij de huidige marktvraag.                    goederen in de grootschalige detailhandel past op zichzelf heel
   Aangezien er al een ruime voorraad aan kantoren beschikbaar is,              goed binnen een kernwinkelgebied. Het is daarom alleen bij hoge
   ligt de focus op het optimaal benutten van deze bestaande locaties.          uitzondering dat de provincie meewerkt aan de vestiging van dit
   Indien er vanuit de huidige voorraad niet volledig in specifieke             type detailhandel op perifere locaties. Op perifere locaties kan
   behoeften kan worden voorzien, wordt er wel actief gekeken naar              grootschalige detailhandel een ongewenste concurrentie opleveren
   de mogelijkheid om nieuwe kantoren en kantoorconcepten te                    voor de kernwinkelgebieden. Door de forse omvang van de winkel
   ontwikkelen. Dit alleen mits er elders capaciteit wordt verminderd           is grootschalige detailhandel echter niet altijd goed in te passen in
   of getransformeerd. Zo wordt een evenwichtige en                             een kernwinkelgebied. Bij uitzondering kan dit type grootschalige
   toekomstgerichte groei van de kantorenmarkt gestimuleerd.                    detailhandel worden toegestaan buiten het kernwinkelgebied, maar
                                                                                dan alleen bij grote kernen. Het aanbod van grootschalige
Stationsomgevingen/ innovatieclusters:                                          detailhandel is namelijk gericht op een (boven)regionaal
•   De binnenstedelijke stationsomgevingen zien we als dynamische               verzorgingsgebied. Regionale voorzieningen horen op grond van
    werklocaties waar verschillende functies samen komen. Vaak is dit           het principe van concentratie thuis in kernen met een
    een gebied met een aantrekkelijke werk- en leefomgeving voor                bovenregionale verzorgingsfunctie. De binnensteden van grote
    innovatieve en creatieve startups en scale-ups die zorgen voor              kernen kunnen meestal de concurrentie van grootschalige
    economische groei. Dankzij de slimme samenwerking tussen                    detailhandel op een perifere locatie wel hebben.
    ondernemers, onderwijs en onderzoek leidt kennisuitwisseling hier       •   We stimuleren (tijdelijk) zorgvuldig gebruik met passende
    tot nieuwe technologische ontwikkeling en ontstaan                          toekomstbestendige functies van vrijkomende winkelpanden en
    innovatieclusters. Met name in de stationsomgevingen van de grote           leegstaand cultureel erfgoed in binnensteden en centra van
    steden Enschede, Zwolle, Deventer, Almelo en Hengelo zien we                dorpskernen.
    ruimte voor publieks- en arbeidsintensieve bedrijven, onderwijs en      •   We stimuleren functiemenging op (binnenstedelijke) werklocaties
    voorzieningen.                                                              door (creatieve) bedrijvigheid samen te laten gaan met horeca,
                                                                                sporten, cultuur, ontmoeting, vrijetijdsbesteding en onderwijs.




124
</pre>

====================================================================== Einde pagina 124 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 125 ======================================================================

<pre>Circulaire economie, digitalisering en innovatie, mkb, familiebedrijven       goederenvervoer en afzetmarkt een geoliede keten vormen. Met de
en onderwijs en arbeidsmarkt:                                                 netwerkorganisatie Logistics Overijssel richten we ons op
•   We werken aan de transitie naar een circulaire economie in                voldoende ruimte & bereikbaarheid, international business,
    Overijssel. Dit doen we langs de lijnen van de Regionale                  duurzaamheid & circulaire economie en kennis, onderwijs &
    Transitieagenda’s (RTA’s) voor Kunststof, Textiel, Bouw, Infra,           arbeidsmarkt. In de uitvoering van onze visie en werkplan werken
    Maakindustrie en Biomassa & Voedsel die we in 2019 met de 3-O             we samen met Port of Zwolle, Port of Twente en Port of Deventer.
    netwerken hebben gemaakt.                                             •   Voor een goed vestigingsklimaat van logistieke bedrijven of
•   In huidige prognoses voor bedrijventerreinen is de additionele            productiebedrijven positioneren we deze op locaties waar een
    ruimtevraag voor de circulaire economie nog niet opgenomen. In            goede ontsluiting voor hun goederenvervoer via de internationale
    overleg met onze partners verkennen we deze ruimtevraag naar              verbindingen en waterwegen is te realiseren. Bijvoorbeeld op XL
    een circulaire economie (productie, logistiek, opslagruimte) en           Business Park Twente, Hessenpoort in Zwolle of bedrijvenpark A1
    sturen we op (toekomstig) ruimtebeslag.                                   in Deventer.
•   Onze Overijsselse economie bestaat voor het overgrote deel uit        •   We zien met name in onze havens kansen voor de transitie naar
    mkb dat zorgt voor 60% van de werkgelegenheid in onze provincie.          een circulaire economie. De toenemende vraag naar havengebruik,
    We ondersteunen het mkb om te innoveren (digitaal, duurzaam               op- en overslag via water, vraagt sturing op huisvesting van
    etc.).                                                                    watergebonden bedrijvigheid aan het water. We gaan zuinig om
•   Overijssel telt 28.300 familiebedrijven (CBS, 2022), 63% van het          met de voorraad van watergebonden kavels door deze te behouden
    totaal aantal bedrijven. We willen deze familiebedrijven met kennis       voor watergebonden bedrijven.
    en subsidies helpen met vraagstukken rondom familie (opvolging
    etc.).                                                                Defensie:
•   In het kader van ons arbeidsmarktbeleid zetten we erop in dat onze    •   Vanuit het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie (NPRD)
    provincie beschikt over voldoende deskundige vakmensen en                 brengt het Rijk de (ruimte)behoefte in kaart. In overleg met het
    kenniswerkers voor de grote transitieopgaven en in de vitale              Rijk zetten wij in opkoppelkansen in onze provincie, zowel
    sectoren techniek, zorg en onderwijs. Randvoorwaarde voor                 economisch als ruimtelijk. Bij de ruimtelijke afweging nemen we
    voldoende deskundige vakmensen en kenniswerkers is dat we een             expliciet de belangen van het bestaande gebruik en andere
    goede, gezonde leefomgeving en een aantrekkelijk woon- en                 (toekomstige) ruimtewensen mee. De insteek is om investeringen
    werkklimaat hebben.                                                       van het Rijk te koppelen aan provinciale opgaven op het gebied
                                                                              van ruimte, werkgelegenheid, onderwijs, multimodaal vervoer en
Logistiek:                                                                    natuur. Bij de vaststelling van de voorlopige Nationale Beleidsvisie
•   Logistiek is de versterkende factor voor de regionale economie.           Ruimte voor Defensie door het Rijk zijn ook de voorkeurslocaties
    Onmisbaar in een ecosysteem waarin productie, opslag,                     voorzien.




125
</pre>

====================================================================== Einde pagina 125 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 126 ======================================================================

<pre>6.9. Goede bereikbaarheid

Ambitie                                                                      •   In het nationale klimaatakkoord (2019) hebben we als
                                                                                 gezamenlijke overheden en marktpartijen afgesproken te werken
We hebben de ambitie de bereikbaarheid te verbeteren voor al onze                aan een transitie naar duurzamere mobiliteit met als doel een flinke
inwoners - ongeacht leeftijd, inkomen of lichamelijke beperking - zodat          besparing op de uitstoot van CO2 (maximale rest-emissie 2030
bereikbaarheid geen beperking vormt om deel te nemen aan de                      Overijssel van 1,48 Mton). In het klimaatakkoord wordt daartoe de
maatschappij. Deze ambitie geldt ook voor logistiek en goederen,                 “trias mobilica” gehanteerd, bestaande uit de elementen minder
essentieel voor onze economische ontwikkeling.                                   mobiliteit, andere mobiliteit en schonere mobiliteit. Ook binnen
Tegelijkertijd willen we met betere bereikbaarheid ruimte bieden aan             Europa is er vanuit de “Green Deal” veel aandacht voor duurzame
leefbare steden en dorpen, de verstedelijkingsopgave en bijdragen aan            mobiliteit (Klimaatakkoord, Green Deal).
duurzame economische ontwikkeling, de energietransitie, de                   •   Op het gebied van verkeersveiligheid is landelijk afgesproken te
gezondheid van onze inwoners en natuur en sociale verbondenheid.                 streven naar nul slachtoffers. Dat betekent dat veel aandacht
Voorop staat dat onze bereikbaarheid veilig georganiseerd moet zijn,             gegeven moet worden aan de verkeersveiligheid binnen de
voor zowel de gebruiker, medeweggebruiker als omstander. Dat doen                mobiliteitstransitie naar betere bereikbaarheid en duurzaamheid.
we door de autoafhankelijkheid te verkleinen en door het stimuleren              Het is een bestuurlijke afweging om keuzes te maken over de
van de mobiliteitstransitie. Daarbij zetten we in op bereikbaarheid met          balans tussen bereikbaarheid, duurzaamheid en verkeersveiligheid.
nabijheid en op minder, andere en schonere mobiliteit.                           Hierbij is ons uitgangspunt dat de aanpassing moet bijdragen aan
                                                                                 het verlagen van risicofactoren op het gebied van
Relatie met andere thema’s (niet limitatief)                                     verkeersveiligheid (Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030).

Verstedelijking, Werken en Economie, Duurzaamheid, Gezondheid,               Provinciale doelen en opgaven:
Energie, Klimaat, Natuur, Sociale kwaliteit.                                 •   De provinciale doelen en opgaven zijn afgeleid van de Europese en
                                                                                 nationale doelen en opgaven, vertaald naar de provinciale schaal.
Doelen en opgaven                                                                We hanteren hiervoor de provinciale doelen (in deze volgorde):
                                                                                 Verkeersveiligheid, Goede bereikbaarheid en Duurzaamheid.
Europese en Rijksdoelen en opgaven:                                          •   In goede afstemming met rijksoverheid en gemeenten is de
•   Goede bereikbaarheid is afhankelijk van veel variabelen en keuzes            provincie verantwoordelijk voor de regionale mobiliteit. Daarbij
    en daarom niet in één getal uit te drukken. We ontwikkelen daarom            spelen twee belangrijke opgaven:
    in afstemming met de rijksoverheid een “streefwaarde                         o    Provinciale infrastructuur: De provincie is wettelijk
    bereikbaarheid”, een kwalitatieve en kwantitatieve maatstaf voor                  verantwoordelijk voor de instandhouding van de provinciale
    goede bereikbaarheid, op basis waarvan we investeringen in de                     (vaar)weginfrastructuur inclusief alle daarbij behorende
    bereikbaarheid onderbouwen. Hierbij zoeken we afstemming met                      kunstwerken en objecten. Het Beheerplan Infrastructurele
    het ‘bereikbaarheidspeil’, zoals dit door het Rijk wordt gedefinieerd.            Kapitaalgoederen (BIK) legt alle werkzaamheden vast die nodig
                                                                                      zijn om de infrastructuur op het gewenste kwaliteitsniveau in




126
</pre>

====================================================================== Einde pagina 126 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 127 ======================================================================

<pre>          stand te houden. Deze werkzaamheden worden bepaald aan de               verbeteren, zijn ook gedragsverandering en bewustwording van
          hand van technische toestand en geldende wet- en                        belang. Ook kan het STOMP-principe hier een bijdrage aan leveren.
          regelgeving. Het BIK wordt vastgelegd in provinciale besluiten.     •   Een zelfstandig programma om de verkeersveiligheid te verbeteren
          Voor Rijkswegen en het spoor ligt deze verantwoordelijkheid bij         werkt onvoldoende om tot een structurele daling van het aantal
          het Rijk. De knelpunten in Overijssel liggen ten dele op                verkeersslachtoffers te komen. Verkeersveiligheid moet nog beter
          provinciale infrastructuur en grotendeels op Rijksinfrastructuur,       worden meegenomen in alle facetten van ons beleid en dat van
          ook bij maximaal inzetten op de mobiliteitstransitie. De                onze medeoverheden. Uitgangspunt is dat we ontwikkelingen in de
          capaciteit van de hoofdinfrastructuur (weg en spoor) staat              netwerken en ruimtelijke ordening aangrijpen om de verkeers-
          onder druk, vooral rondom de steden en op de corridor Zwolle-           veiligheid te verbeteren, en eventueel nieuwe risico’s te verkleinen
          Twente. Daar zijn deels (inter)bestuurlijke afspraken met de            of te voorkomen.
          rijksoverheid over gemaakt (bijvoorbeeld N35), en deels zijn
          we nog in gesprek met het Rijk (bijvoorbeeld elektrificatie van     Goede bereikbaarheid:
          onze nog resterende diesel-spoorlijnen). We zijn bereid te          •  Goede bereikbaarheid is afhankelijk van veel variabelen en keuzes
          investeren in Rijksinfrastructuur, aangezien dit cruciaal is voor      en daarom niet in één getal uit te drukken. We ontwikkelen
          de Overijsselse bereikbaarheid.                                        daarom, in aansluiting op de rijksoverheid, een “streefwaarde
      o   Regionaal openbaar vervoer (ov): De provincie is wettelijk             bereikbaarheid”, een kwalitatieve en kwantitatieve maatstaf voor
          verantwoordelijk voor het regionale ov (bus en trein). De eisen        goede bereikbaarheid. Deze norm kan overigens ook uit meerdere
          die aan het regionale ov worden gesteld zijn in een Nota van           “subnormen” bestaan o.a. afhankelijk van het type
          Uitgangspunten en concessies vastgelegd in provinciale                 bestemming/voorziening, het gebiedstype, de vervoerswijze en/of
          besluiten. De bereikbaarheid van het platteland willen we              het type reiziger. De streefwaarde helpt ons bij het maken en
          verbeteren door enerzijds snel en verbindend ov, zowel trein           onderbouwen van keuzes.
          als bus. Anderzijds door voorzieningen geclusterd terug te          •  We verbeteren bereikbaarheid allereerst door goede ruimtelijke
          brengen naar het platteland op goed bereikbare plekken                 ordening, waardoor afstanden tussen wonen, voorzieningen en
          (hubs). Waarbij verschillende vormen van vervoer (privaat,             werken worden verkort. De verstedelijkingsopgave benutten we
          particulier en publiek) goed op elkaar aansluiten. Bij publiek         hierbij.
          vervoer zorgen we voor passende oplossingen: lijnbussen op          •  Door op een andere manier gebruik te maken van mobiliteit,
          plekken en tijden met veel reizigers, kleinere flexibele               verbeteren we bereikbaarheid. Hiervoor hanteren we het STOMP-
          mobiliteitsdiensten op plekken en tijden met weinig reizigers.         principe (zie ook onder duurzame mobiliteit). Dit komt ook ten
                                                                                 goede aan de leefbaarheid van onze provincie.
Strekking van het beleid                                                      •  Voor een goede bereikbaarheid is het noodzakelijk om de basis van
                                                                                 de de infrastructuur de basis op orde te houden/brengen, waarmee
Verkeersveiligheid:                                                              de betrouwbaarheid, doorstroming en snelheid worden verbeterd.
•   Om onze (inter)nationale ambities en doelen –een structurele                 Dit betekent dat de diverse infrastructurele netwerken goed op
    daling van het jaarlijks aantal verkeersslachtoffers te realiseren,          elkaar moeten aansluiten en eventuele ontbrekende verbindingen
    zijn diverse maatregelen nodig. Naast infrastructurele en                    en knelpunten moeten worden opgelost. Dit geldt zowel voor weg,
    technologische maatregelen om de verkeersveiligheid te                       water als spoor en in internationale, nationale, regionale en lokale




127
</pre>

====================================================================== Einde pagina 127 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 128 ======================================================================

<pre>      netwerken. Het onderhoud moet op orde zijn en de capaciteit              en elektrische laadinfrastructuur, waar mogelijk in combinatie met
      voldoende om de verkeersbewegingen (zowel personen- als                  beveiligde truckparkings.
      goederenvervoer) te kunnen faciliteren. Daarnaast gaat het ook om
      het beter benutten van wat we al hebben, onder andere door het       Goederenvervoer:
      spreiden van verkeersbewegingen in tijd en locatie.                  •  We willen minder situaties met veel vrachtverkeer over lokale en
•     Om een goede bereikbaarheid te waarborgen is het cruciaal om het        minder geschikte regionale wegen, vanwege de leefbaarheid,
      lokale en regionale wegverkeer in het Dagelijkse Stedelijke             geluidshinder en verkeersveiligheid. Wij stimuleren de verandering
      Systeem zoveel mogelijk te scheiden van het (inter)nationale            van vervoerswijze, de zogenoemde ‘modal shift’, van weg naar
      verkeer op de hoofdinfrastructuur/corridors. De                         water en spoor en daar waar mogelijk naar buisleidingen.
      capaciteitsproblemen ontstaan immers vooral rondom de steden.        •  We zetten in op blijvende bevaarbaarheid van de IJssel, het
      Het provinciale en stedelijke hoofdwegennet en het nog vorm te          Twentekanaal en kanaal Almelo-De Haandrik. De bevaarbaarheid
      geven publieke mobiliteitssysteem vormen een systeem waarbij            staat op de lange termijn onder druk vanwege klimaatverandering.
      publieke mobiliteit de ruggengraat is in het DSS en die              •  Voor het nu al drukke spoornet geldt dat wij oog hebben voor en
      geïntegreerd is met private en zakelijke mobiliteit. Aanvullend op      rekening houden met tegenstrijdige belangen, zoals de
      deze netwerken is maatwerk mogelijk om de “first en last mile”          capaciteitsvraag en -ambitie van personenvervoer,
      (“eerste en laatste kilometer”) van en naar deze verbindende            woningbouwambities in spoorzones en de veiligheid en leefbaarheid
      netwerken te optimaliseren voor de reiziger.                            van onze inwoners langs het spoor, bijvoorbeeld bij de ontwikkeling
                                                                              van een railterminal. Dit heeft een sterke relatie met de
Duurzame mobiliteit:                                                          Goederencorridor Noordoost Europa (GNOE).
•  Duurzame mobiliteit richt zich op schonere mobiliteit (zero             •  De capaciteitsvraag van goederenvervoer over de weg richt zich op
   emissie), maar ook op minder en ander gebruik van mobiliteit. Een          de hoofdwegen. Voor vrachtwagenparkeren langs de hoofdwegen
   uitgangspunt hierbij is het STOMP-principe. Dat houdt in dat de            zoeken we locaties bij voorkeur nabij economische centra, waar
   voorkeursvolgorde van personenverplaatsingen is: Stappen,                  voldoende voorzieningen en veiligheid gewaarborgd kunnen
   Trappen, OV, Mobiliteitsdiensten, Privéauto. Om actieve mobiliteit         worden.
   (fietsen en lopen) mogelijk te maken is nabijheid van                   •  Door het maken van logistieke hubs rondom de stad willen we
   voorzieningen/bestemmingen cruciaal. Daar waar regulier                    goederenstromen bundelen en zo bijdragen aan zero-emissie in de
   lijngebonden ov geen haalbare oplossing is, kan in samenspraak             binnensteden. Van hieruit is distributie met emissieloze voertuigen
   met betrokkenen gezocht worden naar betere                                 mogelijk.
   mobiliteitsoplossingen. Gemeenten kiezen steeds vaker voor
   leefbare centra, waardoor ruimte voor autoparkeren vaak wordt           Luchtvaartlocaties:
   ingewisseld voor fietsparkeren, groen en andere functies. Wij           •   We willen bestaande luchtvaartlocaties optimaal benutten. We
   ondersteunen gemeenten met de realisatie van (ook logistieke)               onderscheiden twee categorieën voor terreinen voor het opstijgen
   hubs rondom centra en wijken, in stadsranden en op grotere                  en landen van luchtvaartuigen (vliegtuigen, helikopters,
   afstand van de steden en werken mee aan goede vormen van                    zweefvliegtuigen, paramotorvliegers):
   alternatief vervoer. Daarbij zetten we in op het clusteren van tank-        o   Terreinen met structureel gebruik (meer dan 12 dagen per
                                                                                   jaar); Dit betreft met name ziekenhuizen en Vliegveld Twente;




128
</pre>

====================================================================== Einde pagina 128 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 129 ======================================================================

<pre>      Regels hiervoor leggen we vast met luchthavenbesluiten en         o   Incidentele locaties (12 dagen of minder per jaar); Deze zijn
      luchthavenregelingen. Voor het Vliegveld Twente hebben we             onder voorwaarden mogelijk mits het goed samengaat met
      ook de gebiedsvisie Technology Base Twente vastgesteld                belangen uit de omgeving rondom bijvoorbeeld natuur.
      (bijlage 7). Nieuwe helikopterlandingsplaatsen bij ziekenhuizen       Hiervoor is een TUG-ontheffing nodig. Aanvragen om een TUG-
      en andere hulpverleningsinstellingen zijn mogelijk. Bij               ontheffing worden getoetst op grond van de Wet Luchtvaart en
      bedrijventerreinen zijn ze mogelijk als de economische                aan de beleidsregel Tijdelijk en Uitzonderlijk Gebruik (TUG)-
      meerwaarde is aangetoond en er geen sprake is van                     ontheffingen.
      onevenredige nadelige gevolgen voor de omgeving. Overige
      helikopterlandingsplaatsen staan we niet toe.




129
</pre>

====================================================================== Einde pagina 129 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 130 ======================================================================

<pre>6.10. Vrije tijd, recreatie en toerisme (vrijetijdseconomie)

Ambitie                                                                     •   Op nationaal niveau is in de afgelopen eeuw de groene
                                                                                recreatieruimte (parken en plantsoenen, dagrecreatieve terreinen,
Het behouden en versterken van de vrijetijdseconomie binnen onze                bossen, natte en droge natuurlijke terreinen) met 80% afgenomen.
provincie. We zetten daarbij in op kwaliteit, nieuwe producten,                 Dit terwijl de bevolking exponentieel gegroeid is en ook verder zal
voldoende ruimte voor de sector en spreiding van gasten (inwoners en            groeien de komende jaren tot aan 2050. De landelijke opgave voor
bezoekers) in ruimte en tijd. Als randvoorwaarden hierbij gelden: een           extra groene recreatieruimte in 2050 bedraagt 62.800 hectare. Dit
goede bereikbaarheid, voldoende faciliteiten voor wandelen en fietsen           vraagt om meer natuurgebied, meer recreatiegebied en routes en
en een gastvrije sector. We willen dat recreatie en toerisme integraal in       meer groen en recreatieruimte in bebouwd gebied(Meer ruimte
diverse gebiedsontwikkelingen en -processen wordt meegenomen,                   voor recreatie – Verkenning nationaal toekomstig recreatietekort –
omdat dit van meerwaarde is voor de recreatiebehoefte van de eigen              ANWB, 2023).
inwoners en de toeristische gasten die we jaarlijks in Overijssel
ontvangen.                                                                  Provinciale doelen en opgaven
                                                                            •   Bureau Buiten heeft begin 2024 een ruimtescan met daarin de
Relatie met andere thema’s (niet limitatief)                                    ruimtebehoefte voor recreatie en vrije tijd tot 2040 afgerond.
                                                                                Confrontaties tussen vraag en aanbod laten zien dat er een forse
Werken en Economie, Verstedelijking, Mobiliteit, Water, Bodem,                  druk ligt op recreatieruimte in en om de vijf grote steden tot 2030
Klimaat, Energie, Cultureel erfgoed, Natuur, Landbouw, Sociale                  én 2040. De ecologische draagkracht van natuurgebieden is ook
kwaliteit, Ruimtelijke kwaliteit, Gezondheid.                                   van belang. Zo is in een aantal Natura 2000 en NNN-gebieden in
                                                                                onze provincie recreatieve druk als aandachtspunt aangemerkt.
Doelen en opgaven                                                           •   Uit de meest recente prognoses van het NBTC blijkt dat er tot 2035
                                                                                een groei van circa 20% aan binnenlandse én buitenlandse
Europese en Rijksdoelen en opgaven:                                             verblijfsgasten in Overijssel wordt verwacht (NBTC - Forecast 2035,
•   Het scheppen van voorwaarden voor maatschappelijke en culturele             NBTC 2025). We gaan onderzoeken wat deze extra overnachtingen
    ontplooiing en voor vrijetijdsbesteding (Grondwet artikel 22 lid 3).        aan nieuw verblijfsrecreatief aanbod vraagt.
•   Het Nationaal Bureau voor Toerisme en Congressen voorspelt dat          •   Het rapport ‘Geef recreatie en toerisme in Overijssel de plek die het
    er in 2030 ongeveer 29 miljoen inkomende verblijfbezoekers zijn.            verdient’ van de Sociaal Economische Raad Overijssel (2023) geeft
    Dat is een groei van maar liefst 60%. Zet de groei van de                   een aantal adviespunten voor recreatie en toerisme in Overijssel:
    afgelopen jaren exponentieel door, dan kan dit aantal in 2030               inspelen op recreatiemogelijkheden dichtbij de woonplaats,
    oplopen tot maar liefst 42 miljoen. Dit is exclusief het binnenlands        recreatie en toerisme meenemen aan de voorkant van ruimtelijke
    toerisme. Het spreiden van bezoekers en inwoners in ruimte en tijd          processen, aandacht voor recreatie en toerisme in stedelijke regio’s
    is daarmee een nationale opgave (Actieagenda Perspectief 2030 –             door onder andere het stimuleren van uitnodigingsplanologie en
    Bestemming Nederland – NBTC, 2019).                                         ruimte voor ondernemerschap.
                                                                            •   Het bevorderen van de kwaliteit van bestaande voorzieningen.




130
</pre>

====================================================================== Einde pagina 130 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 131 ======================================================================

<pre>•     Het spreiden van bezoekers in tijd en ruimte om zo de druk en        •   We gebruiken de zes ontwikkelprincipes uit de ruimtescan door
      draagkracht bij toeristisch-recreatieve iconen zoals de Nationale        Bureau Buiten als vertrekpunt om deze integratie te borgen. Deze
      Parken te garanderen.                                                    ontwikkelprincipes zijn: spreiding en geleiding, slimme mobiliteit,
                                                                               ondernemerschap, groenblauwe verbindingen, erfgoed en korte
Strekking van het beleid                                                       ketens.
                                                                           •   We zetten in op het spreiden van bezoekers en inwoners in ruimte
Vrijetijdslandschappen (de bedrijfsomgeving):                                  en tijd zodat de lusten en lasten van vrije tijd, recreatie en
•    Er is geen uniforme definitie voor het begrip                             toerisme in balans zijn. Dit doen we samen met regionale partners
     Vrijetijdslandschappen. Het zijn karaktervolle plekken om te              waarin ruimte is voor maatwerk binnen een sub-regionale aanpak.
     wonen, te werken en om vrije tijd door te brengen. Er komen           •   Routestructuren voor varen, wandelen, fietsen en ruiters zijn van
     verschillende functies samen die elkaar versterken; natuur,               groot belang voor de recreatiebehoefte van eigen inwoners en die
     landschap, (agrarische) cultuur, erfgoed, wonen, werken en                van inkomende gasten. Vanaf 2013 ligt het beheer en onderhoud
     recreëren. Er gaat geen planologisch regime uit van dergelijke            van routestructuren bij gemeenten. Wel bekijken we hoe het thema
     landschappen. De omgevingskwaliteit is er hoog. Het zijn plekken          routestructuren kan integreren met opgaven voor infrastructuur,
     die mensen een rijkheid aan belevingen bieden, waar bezoekers             wonen en de groene omgeving.
     van heinde en verre naar toe komen en voor terug komen, en die
     tegelijkertijd voorzien in de behoeften van de toenemende             Ontwikkeling van de vrijetijdssector
     recreatiebehoefte van bewoners en gebruikers. Ook is er ruimte        •  We zetten in op een groene, digitale en toegankelijke ontwikkeling
     voor ondernemersinitiatieven, voor concepten die elkaar aanvullen        van de vrijetijdssector.
     en voor projecten die leiden tot een optimale belevingskwaliteit en   •  We zien, onder bepaalde voorwaarden, kansen voor een
     bedrijfsmatige vitaliteit. De balans tussen toerisme, recreatie en       recreatieve/toeristische invulling van vrijkomende agrarische
     leefbaarheid (bestemmingsmanagement) staat centraal in deze              bebouwing (VAB) met bijbehorende erven en gronden.
     omgevingen.
•    We zetten waar mogelijk in op het integraal meenemen van              Nieuw aanbod voor nieuwe gasten
     recreatie en toerisme in de diverse gebiedsontwikkelingen en -        •   We ontwikkelen in overleg met partners nieuw aanbod voor nieuwe
     processen die de komende jaren op het programma staan. Zo                 gasten door met partners arrangementen en producten in het
     werken we aan vrijetijdslandschappen. Deze extra ruimte voor              bebouwde gebied en de groene omgeving te ontwikkelen.
     recreatie en toerisme is nodig gelet op de verwachte groei in het
     aantal inwoners en bezoekers aan onze provincie.




131
</pre>

====================================================================== Einde pagina 131 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 132 ======================================================================

<pre>6.11. Milieu en gezondheid

Ambitie                                                                         ontwikkeling van Nederland als geheel en van alle onderdelen van
                                                                                de fysieke leefomgeving. (Nationale Omgevingsvisie).
Onze ambitie is dat onze inwoners, ondernemers en bezoekers kunnen          •   De Europese Unie (EU) heeft grenswaarden en streefwaarden voor
wonen, werken, recreëren en leven in een gezonde en veilige fysieke             stoffen in de lucht vastgesteld. EU-lidstaten mogen de
leefomgeving. De kwaliteit van het milieu is daarbij een belangrijke            grenswaarden niet overschrijden (Normen luchtkwaliteit |
factor.                                                                         Luchtkwaliteit | Rijksoverheid.nl).
                                                                            •   Het realiseren van een gezondheidswinst van minimaal 50 procent
We hechten grote waarde aan een gezonde en veilige fysieke                      in 2030 ten opzichte van 2016 (Nationale Schone Lucht Akkoord /
leefomgeving voor onze inwoners en bezoekers. We willen de                      SLA).
milieukwaliteit verbeteren en gezondheidswinst realiseren. Een              •   De verbetering van de luchtkwaliteit moet zorgen voor 55% minder
gezonde, schone en veilige leefomgeving is geen luxe; het is een                sterfgevallen als gevolg van luchtverontreiniging en verontreiniging
noodzaak voor het welbevinden en het is daarnaast een fundament                 die een bedreiging voor de biodiversiteit vormt, moet met 25%
onder een duurzame economie en een biodiverse natuur die tegen een              worden teruggebracht (Europese Zero Pollution Action Plan).
stootje kan.                                                                •   De blootstelling aan omgevingslawaai voorkomen of verminderen
                                                                                (Europese Richtlijn omgevingslawaai (Richtlijn 2002/49/EN)).
Relatie met andere thema’s (niet limitatief)                                •   Andere regels op het gebied van geluidhinder en omgevingslawaai
                                                                                richten zich op de bronnen van geluidshinder; zo zijn er onder
Water, Bodem, Klimaat, Energie, Verstedelijking, Mobiliteit, Werken /           andere geluidslimieten voor motorvoertuigen (Verordening
Economie, Natuur, Landschap, Landbouw, Duurzaamheid.                            Nr.540/2014 van het Europees Parlement en de Raad) en voor
                                                                                materieel gebruik buitenshuis, zoals betonbrekers en trilhamers
Doelen en opgaven                                                               (Richtlijn 2000/14/EG).
                                                                            •   Chronische hinder door verkeerslawaai moet met 30% verminderd
Europese en Rijksdoelen en opgaven:                                             worden in 2030 (Zero Pollution Action Plan).
•   Meewerken aan het behalen van de doelen die zijn gericht op             •   De EU-wetgeving over chemische stoffen moet waarborgen dat
    klimaat- en milieudoelstellingen uit de Green Deal, de transitie naar       chemische stoffen worden geproduceerd en gebruikt op een wijze
    een klimaatneutrale, hulpbronnenefficiënte, schone en circulaire            waarmee eventuele significante nadelige effecten op de menselijke
    economie, het terugdringen van de vervuiling en het herstel van de          gezondheid en het milieu zo veel mogelijk worden beperkt. Als
    biodiversiteit (EU Milieuactieprogramma MAP 8 2021-2030).                   onderdeel van de EU-doelstelling om de verontreiniging terug te
•   Realiseren van een goede leefomgeving. Het waarborgen en                    brengen naar nul heeft de Europese Commissie op 14 oktober 2020
    bevorderen van een veilige, schone en gezonde fysieke                       de strategie voor duurzame chemische stoffen gepubliceerd. De
    leefomgeving. Het realiseren van een toekomstbestendige,                    strategie is erop gericht de bescherming van burgers en het milieu
    circulaire economie. En het bevorderen van een duurzame                     te verbeteren en de innovatie voor veilige en duurzame chemische




132
</pre>

====================================================================== Einde pagina 132 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 133 ======================================================================

<pre>      stoffen te bevorderen (Strategie voor duurzame chemische stoffen     de in Europees verband afgesproken ambitie om in 2050 alle
      – ECHA).                                                             milieuverontreinigingen voor lucht, bodem en water te hebben
•     Op basis van Europese doelstellingen moeten Zeer Zorgwekkende        teruggebracht tot een niveau dat niet schadelijk is voor mens en
      Stoffen (ZZS) en pZZS (potentieel ZZS) in 2030 zijn gehalveerd       natuur.
      t.o.v. 2023.
•     De Kaderrichtlijn afvalstoffen (KRA; 2008/98/EG), de Richtlijn       Strekking van het beleid
      Verpakkingsafval en de Richtlijn Storten vormen de basis van de
      EU-wetgeving op het gebied van afvalstoffen. Lidstaten zijn          Om de milieukwaliteit te verbeteren en gezondheidswinst voor onze
      verplicht deze richtlijnen uit te werken in het Landelijk            inwoners te realiseren zetten we in op een aantal prioritaire thema's
      Afvalbeheerplan (LAP). Voor het verminderen van schadelijke          waar we als provincie de meeste gezondheidswinst kunnen halen en
      milieueffecten is ook een goede nazorg van stortplaatsen van         waar we ook daadwerkelijk impact kunnen hebben:
      belang (Kaderrichtlijn afvalstoffen, Richtlijn Verpakkingsafval,     •   De luchtkwaliteit in Overijssel voldoet in 2030 aan de
      Richtlijn Storten).                                                      luchtkwaliteitseisen. We streven naar het voldoen aan ten minste
•     In 2030 moet de afvalproductie aanzienlijk verminderd zijn; de           de WHO-advieswaarde (2021) voor fijn stof en stikstof(oxide).
      hoeveelheid stedelijk afval moet met 50% worden teruggedrongen           Overeenkomstig het SLA realiseren we (daarmee) minimaal 50%
      (Zero Pollution Action Plan).                                            gezondheidswinst t.o.v. 2016.
•     Verbetering van waterkwaliteit door tot 50% minder afval op zee      •   Het voorkomen van verdere toename van de geluidbelasting,
      en 30% minder microplastic in het milieu. Voor de kwaliteit van de       tegengaan van overlast door cumulatie van bronnen en een daling
      bodem gaat het om een verbetering van het verlies van nutriënten         van het aantal geluidgehinderden in Overijssel.
      en gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen met 50% terug te       •   Omgevingsveiligheid/ externe veiligheid: voorkomen van nieuwe
      dringen (Zero Pollution Action Plan).                                    saneringssituaties door gebruik, opslag en vervoer van gevaarlijke
•     In 2030 50% minder niet-hernieuwbare grondstoffen gebruiken en           stoffen. Daarnaast het reguleren van externe veiligheidsrisico's van
      het in 2050 hebben van een volledig circulaire economie (Nationale       het transport van gevaarlijke stoffen over de weg door ons
      Grondstoffenakkoord).                                                    provinciaal routering netwerk gevaarlijke stoffen aan te sluiten op
                                                                               het landelijke basisnet vervoer gevaarlijke stoffen. Dit landelijke
Provinciale doelen en opgaven:                                                 basisnet routes voor snelwegen, autowegen, spoor en wateren
Er is een groeiend besef dat de leefomgeving invloed heeft op de               wordt door het Rijk aangewezen. Zorgen voor bescherming van
gezondheid. De maatschappelijke zorgen hierover en de vraag om                 vitale functies en voorzieningen (zoals zorgcentra en
ingrijpen door de overheid nemen toe. De bestaande wettelijke normen           energiecentrales).
staan onder druk en er is meer aandacht voor opstapeling van               •   Chemische stoffen: de risico’s van het gebruik en transport van
(bronnen) van milieuhinder. Nationaal en internationaal is er sprake           gevaarlijke stoffen beperken door toepassing van veilige
van aanscherping van doelen en eisen. Daarom blijven wij als provincie         inrichtingen en nieuwe, zich snel ontwikkelende, technologieën.
investeren in een gezonde en veilige leefomgeving. We zetten in op het     •   Het (beter) in beeld krijgen van de milieueffecten van alle bronnen
op orde hebben van de (basis)milieucondities, waarbij negatieve                in Overijssel, gericht op lucht, water en bodem. Dit in relatie tot de
milieueffecten en -kosten niet afgeschoven worden op toekomstige               toegenomen zorg voor de gezondheid van omwonenden bij
generaties of andere gebieden. Voor de lange termijn richten we ons op         (agrarisch) ondernemen en de Kaderrichtlijn Water.




133
</pre>

====================================================================== Einde pagina 133 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 134 ======================================================================

<pre>•     Het op het gebied van geur voorkomen van normopvulling, waarbij       De gezondheidseffecten en onze afwegingen daarbij maken we
      we oog hebben voor cumulatie en gevoelige bestemmingen.               expliciet(er) in onze beleidsbeslissingen. We bezien de effecten van
•     Een coördinerende aanpak op het milieuthema afval, richting           onze besluitvorming op cumulatie per milieuthema en tussen
      bedrijventerreinen of specifiek risicovolle bedrijven/branches. Als   milieuthema’s/in gebieden.
      bijdrage aan de Circulaire Economie richten we ons op het
      voorkomen, verminderen en recyclen van afval, kennisdelen en          Waar nodig vanuit gezondheidsbelang, beoordelen we de toepassing
      toepassing in het VTH-instrumentarium (vergunningverlening,           van het voorzorgsbeginsel. Dit kan per milieuthema verschillen. Via
      toezicht en handhaving).                                              milieueffectrapportages en monitoring bewaken we de effecten t.o.v. de
•     Het voorkomen van verdere lichthinder, verstoring en                  milieureferentiesituatie.
      gezondheidsschade als gevolg van lichthinder. Naast schade voor
      de gezondheid van mensen, is er ook natuurschade door                 In onze aanpak dragen we zorg voor samenwerking/integratie met
      overmatige verlichting. De sociale veiligheid dient bij het           andere programma's en partijen. En we stellen de inwoner centraal in
      voorkomen van lichthinder vanzelfsprekend gewaarborgd te blijven.     onze beleidsontwikkeling en –uitvoering. We werken volgens het
                                                                            principes van gezamenlijk feitenonderzoek en bezien de mogelijkheden
                                                                            voor doelsturing. We versterken de (organisatie) van de uitvoering.




134
</pre>

====================================================================== Einde pagina 134 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 135 ======================================================================

<pre>6.12. Sociale kwaliteit en (positieve) gezondheid

Ambitie                                                                     Provinciale doelen en opgaven:
                                                                            •   Overijsselaars bewegen een leven lang.
Onze ambitie is een inclusieve samenleving: een samenleving zonder          •   Iedereen doet mee.
fysieke of sociale beperkingen, waarin iedereen mee kan doen en             •   Verbetering van gezondheid voor iedereen.
iedereen zich veilig voelt om zichzelf te zijn. Om dit te bereiken werken   •   Een sterk zelforganiserend vermogen.
we aan de hand van twee ambities:                                           •   Duurzame eigentijdse voorzieningen en diensten.
•    Inwoners van Overijssel zijn een leven lang gezond en vitaal,          •   Versterking maatschappelijke initiatieven en inzet vrijwilligers.
     kunnen zichzelf zijn en meedoen in een inclusieve samenleving.
•    We versterken het zelforganiserend vermogen van inwoners van           Strekking van het beleid
     Overijssel met duurzame voorzieningen en verbindingen.
                                                                            •   Ondersteunen van initiatieven die bijdragen aan een inclusieve,
Relatie met andere thema’s (niet limitatief)                                    sociale en vitale samenleving. Een toegankelijke openbare ruimte is
                                                                                dan van groot belang. Daartoe wordt een inspiratieboek opgesteld.
Verstedelijking, Wonen, Werken / Economie, Ruimtelijke kwaliteit,           •   Stimuleren van een beweegvriendelijke omgeving die uitnodigt tot
Vrijetijdseconomie, Natuur en Landschap, Gezondheid.                            bewegen en sporten. Daarnaast stimuleren van het uitnodigend,
                                                                                veilig en toegankelijk inrichten van de ruimte.
Doelen en opgaven                                                           •   Positieve gezondheid is een benadering binnen de gezondheidszorg
                                                                                die niet de ziekte, maar een betekenisvol leven van mensen
Europese en Rijksdoelen en opgaven:                                             centraal stelt. We participeren via de regio-aanpak positieve
•   Mensen met een handicap moeten met een beperking volwaardig                 gezondheid in vier regio's (Twente, Salland, Vechtdal en IJsseland)
    mee kunnen doen aan onze samenleving (Verenigde Naties -                    in overleg met gemeenten, GGD, zorgpartners en
    Verdrag handicap).                                                          zorgverzekeraars. Samen met hen doen we onderzoek, delen we
•   Ieder mens heeft recht op ‘het genieten van de hoogst haalbare              kennis over positieve gezondheid en ondersteunen we projecten op
    standaard van lichamelijke en geestelijke gezondheid’ (Verenigde            het gebied van preventie, positieve gezondheid en urgente
    Naties - Resolutie 2022).                                                   zorgthema's. Door de fysieke ruimte en leefomgeving van inwoners
•   Het bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde                  gezonder in te richten kan gezondheidswinst worden geboekt en zo
    fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit                        levert de omgeving een bijdrage aan de (positieve) gezondheid van
    (Omgevingswet).                                                             inwoners. Daartoe wordt een inspiratieboek opgesteld.
•   Prioritaire sterke en gezonde steden en regio’s. Het doel is om de      •   Bij sociale ontmoetingsplekken in dorpen en wijken ontmoeten
    leefomgeving zo in te richten dat deze een actieve, gezonde                 mensen elkaar en kunnen ze van elkaar leren. Om elkaar te
    leefstijl en maatschappelijke participatie bevordert (Nationale             kunnen ontmoeten is ruimte nodig. We ondersteunen bij het komen
    Omgevingsvisie).                                                            tot eigentijdse sociale ontmoetingsplekken. Het gaat hierbij om
                                                                                lokale dorpshuizen, Kulturhusen en multifunctionele




135
</pre>

====================================================================== Einde pagina 135 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 136 ======================================================================

<pre>      accommodaties. We stimuleren om bij ruimtelijke ontwikkelingen        o   Met ons beleid voor sociale kwaliteit stimuleren en
      aandacht te hebben voor ruimte voor ontmoeting, door middel van           ondersteunen we maatschappelijke initiatieven.
      een nog op te stellen inspiratieboek met tips, praktijkvoorbeelden,   o   Met ons beleid op het gebied van sociale kwaliteit zetten we in
      inspiratie en handvatten.                                                 op het waarderen en ontzorgen van vrijwilligers. We sluiten in
•     Vrijwilligers en initiatiefnemers zijn de basis voor een vitale en        onze aanpak aan bij de lokale netwerken, omdat
      aantrekkelijke leefomgeving.                                              vrijwilligerswerk vaak een lokale aangelegenheid is.




136
</pre>

====================================================================== Einde pagina 136 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 137 ======================================================================

<pre>De Omgevingsvisie van Henk Nowee en Henk Gort
De leefomgeving
‘Hoe ik mijn dagen als gepensioneerd systeembeheerder invul? Ik mag
graag wandelen en fietsen. Ik ben lid van Fotocollectief Dinkelshoot. En
doordeweeks ben ik bijna elke dag in het repaircafé te vinden, want
techniek en automatisering blijven mij boeien. Ik kan nog wel meer
zaken op gaan pakken, maar eerlijk gezegd ben ik bang dat dat te veel
van het goede wordt.’ Aan het woord is Henk Nowee (68 jaar) uit
Losser. Henk heeft een goede reden om niet nóg meer hobby’s of
vrijwilligerswerk op zich te nemen, want vijf jaar geleden liep hij na een
dienstverband van 16 jaar bij Ten Hag Makelaars tegen een burn-out
aan waardoor hij eerder dan gepland met pensioen is gegaan. ‘Als
ervaren en enthousiaste medewerker kreeg ik steeds meer taken
toegeschoven en dat leidde tot die klassieke burn-out. Gelukkig zit ik
nu weer goed in mijn vel en ik geniet van mijn leven.’

Rondleiding door Oldenzaal
Datzelfde geldt voor Henk Gort (71 jaar) uit Oldenzaal. Henk is
inmiddels alweer 10 jaar met pensioen, aangezien hij in 2014 gebruik         Afbeelding: Foto van Henk Gort
kon maken van een plaatsmakersregeling bij powermanagementbedrijf
Eaton, waar hij maar liefst 44 jaar heeft gewerkt. ‘Eerlijk gezegd was ik    Eeuwenoude gebouwen verdwijnen
op dat moment ook wel aan mijn pensioen toe. Toch was het best even          Tot verdriet van Henk Gort is het aantal eeuwenoude gebouwen in
lastig om na mijn pensionering een nieuwe invulling aan mijn dagen te        Oldenzaal de afgelopen decennia wel sterk afgenomen. ‘Dat vind ik echt
geven. Ik maak graag muziek en bespeel al jaren de bariton in de             jammer. Want hoe ouder ik word, hoe meer ik de oude panden en hun
Bonkenbargkapel en de Koninklijke Muziekvereniging Semper                    historie ga waarderen. Ik begrijp dat het lastig kan zijn om een nieuwe
Crescendo. Daarnaast was ik de afgelopen negen jaar vrijwilliger bij         bestemming aan zo’n groot gebouw te geven, maar om nou alles plat
woonzorgcentrum Gereia, maar daar ben ik in januari mee gestopt. Ik          te gooien... In de loop van de jaren hebben bijvoorbeeld twee kloosters
wilde weer eens wat anders gaan doen en daarom heb ik me                     plaatsgemaakt voor woningbouw. Op de plek waar de grote
aangemeld als stadsgids en basiliekwacht. Hiervoor moet ik nog worden        huishoudschool stond, zijn en worden koopwoningen van tenminste zes
opgeleid, zodat ik rondleidingen door het centrum van Oldenzaal en de        ton gebouwd. En de pastorie tegenover de Sint Plechelmusbasiliek
Plechelmusbasiliek kan geven. Als geboren en getogen inwoner ben ik          moest in 1978 plaatsmaken voor een kantoor van ABN AMRO.’
trots op deze stad en ik wil anderen graag laten zien wat Oldenzaal          Inmiddels is dit bankkantoor vier jaar geleden op zijn beurt
allemaal te bieden heeft.’




137
</pre>

====================================================================== Einde pagina 137 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 138 ======================================================================

<pre>omgebouwd tot veertien huurappartementen. In een van deze                  De kracht van het repaircafé
appartementen wonen Henk en zijn vrouw met veel plezier. ‘Ik woon in       Zelf moeten Henk Nowee en Henk Gort er niet aan denken om uit
de schaduw van de basiliek die al rond 1150 is gebouwd. Als Oldenzaler     Losser of Oldenzaal te verhuizen, want ze wonen er met veel plezier.
vind ik dat best bijzonder.’                                               Bovendien maken ze op hun eigen manier deel uit van de plaatselijke
                                                                           gemeenschap. Zo is Henk Nowee al jaren vrijwilliger bij het repaircafé,
Verpaupering van het dorp                                                  waar mensen hun defecte elektrische apparaat kunnen laten repareren.
Net als Oldenzaal, heeft ook het dorp Losser haar eigen “gebouwen-         ‘We leven in een wegwerpmaatschappij. Kapotte apparaten worden
probleem”. Want meer en meer sfeerbepalende panden staan leeg en           veel te makkelijk weggegooid, terwijl ze vaak relatief eenvoudig
wachten al jaren op een nieuwe bestemming, zo vertelt Henk Nowee.          gemaakt kunnen worden. Wekelijks worden er 20 tot 30 apparaten bij
‘Een goed voorbeeld is café en zalencentrum De Vereniging, dat naast       ons ingeleverd, van stofzuigers en strijkijzers, tot radio’s, monitoren en
de kerk staat en tijdens de jaarwisseling in 1996 is afgebrand. Op die     koffiebonenmaalmachines. Eigenlijk dus alle apparaten waar een
plek is nog steeds niets nieuws gekomen. De voormalige elektrozaak in      stekker aan zit. Het lukt ons in 70 procent van de gevallen om zo’n
het centrum is al jaren leeg en staat op instorten. Hotel Marktzicht       apparaat een tweede leven te geven. En als dit echt niet mogelijk is,
wonen nu volgens mij Oekraïners en de supermarkt naast de oude             halen we het apparaat helemaal uit elkaar en bieden we de gesorteerde
toren is ook al vier jaar dicht. In al deze gevallen worden de betrokken   onderdelen als grondstoffen aan bij diverse bedrijven in de buurt.’
partijen het niet eens over de nieuwe bestemming. Daardoor zijn er
diverse plekken in Losser waar niets gebeurt en dat zorgt voor             Bijdragen aan duurzaamheid
verpaupering. Deze stilstand houdt de vooruitgang tegen en dat heeft       Henk Nowee vindt het niet alleen leuk om zijn kennis en kunde in te
impact op de dynamiek in het dorp. Ik begrijp dan ook heel goed dat de     zetten om apparaten te repareren. Het geeft hem ook een goed gevoel
jeugd wegtrekt, aangezien de middenstand steeds minder aanwezig is         dat hij op deze manier bijdraagt aan een duurzamere wereld. ‘In mijn
en er steeds meer lege panden zijn.’                                       ogen moeten er echt stappen gezet worden. Mede daarom hebben mijn
                                                                           vrouw en ik vier jaar geleden 15 zonnepanelen laten installeren, overal
Leegstaande boerderijen                                                    HR++-glas geplaatst en de muren en de kruipruimte in onze twee-
Tijdens zijn wekelijkse fietstocht met zijn neef ziet Henk Gort dat ook    onder-een-kapwoning laten isoleren. De overheidssubsidie van bijna 33
de streek rondom Losser en Oldenzaal verpaupert. ‘Samen fietsen we         procent was wat dat betreft een stimulerende steun in de rug.’ Ook
veel door de bossen in de omgeving en het valt mij op dat er steeds        Henk Gort zou vanuit de duurzaamheidsgedachte graag zien dat de
meer kolossale boerderijen aan de rand van Natura 2000-gebieden            verhuurder van zijn appartement zonnepanelen, een warmtepomp of
langdurig leegstaan. Bijvoorbeeld richting de grens met Duitsland en bij   betere isolatie zou laten realiseren. ‘Maar helaas wil hij daar niet aan.
de Tankenberg. De eigenaren van deze boerderijen zijn jaren terug          Terwijl dergelijke maatregelen zowel bijdragen aan het milieu als aan
uitgekocht en sindsdien worden de panden niet meer gebruikt, behalve       de portemonnee. Wat dat betreft zou de overheid ook op dit gebied wel
dan dat er soms asielzoekers voor een korte periode worden                 wat meer mogen doorpakken.’
opgevangen. Naast de leegstand van deze boerderijen vind ik het
jammer dat steeds meer agrariërs verdwijnen, want ze horen in en bij
onze streek.’




138
</pre>

====================================================================== Einde pagina 138 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 139 ======================================================================

<pre>                                                                      tussen de 35 en 45 duizend euro aan eigen spaargeld zouden
                                                                      investeren. Maar veel Lossenaren zijn senioren die zo’n groot bedrag
                                                                      niet voor dit gasloze doel willen ophoesten, als ze het geld überhaupt al
                                                                      hebben. En omdat de gemeente dus geen financiële ondersteuning
                                                                      bood, is de werkgroep inmiddels opgeheven en blijven we de komende
                                                                      jaren gewoon gas gebruiken in onze woningen.'

                                                                      Sneller slagen maken
                                                                      Ook Henk Gort heeft het idee dat de overheid op het van
                                                                      duurzaamheid, de energietransitie en klimaatverandering vaak te traag
                                                                      opereert. ‘Kijk bijvoorbeeld naar de ontwikkelingen op het gebied van
                                                                      waterstof. Naar mijn mening moeten we daar als land volop in
                                                                      investeren, omdat waterstof in de toekomst heel veel gaat opleveren.
                                                                      Hetzelfde geldt voor de waterhuishouding in Nederland, ook omdat er
                                                                      steeds meer regen valt en we steeds vaker te maken krijgen met lange
                                                                      periodes van droogte.’ Henk Nowee knikt instemmend. ‘Een paar jaar
                                                                      geleden maakte ik vanuit Losser een rondvaart met een luchtballon.
Afbeelding: Foto van Henk Nowee                                       Vanuit de lucht zag je precies waar de grens tussen Nederland en
                                                                      Duitsland lag, want vanaf de grens stonden er talloze windmolens in
Losser niet gasloos in 2030                                           ons buurland. Duitsland is daarin gewoon veel vooruitstrevender.
Het toeval wil dat Henk Nowee tot voor kort deelnaam aan de           Hoewel ik het natuurlijk ook kan begrijpen wanneer mensen in opstand
werkgroep “Gasloos Losser in 2030”. ‘Vanuit de gemeente Losser kwam   komen als zo’n enorm vehikel in de buurt van hun huis komt te staan.’
het initiatief om Losser in 2030 aardgasvrij te maken’, aldus Henk    En daar is Henk Gort het dan weer mee eens. ‘Inspraak maakt een
Nowee. ‘Onze werkgroep deed volop onderzoek naar de mogelijkheden,    belangrijk onderdeel uit van onze democratie. Maar met het oog op de
maar helaas kregen we totaal geen ondersteuning toen puntje bij       opgaven zullen we uiteindelijk toch moeten kiezen of we links- of
paaltje kwam. Uit het onderzoek bleek namelijk dat de woningen in     rechtsaf willen gaan.’
Losser alleen gasloos konden worden als de woningeigenaren zelf




139
</pre>

====================================================================== Einde pagina 139 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 140 ======================================================================

<pre>140
</pre>

====================================================================== Einde pagina 140 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 141 ======================================================================

<pre>Bijlagen




141
</pre>

====================================================================== Einde pagina 141 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 142 ======================================================================

<pre>Bijlage 1: Begrippenlijst
•     Actieplan weide- en akkervogels: Is een provinciaal plan gericht op het versterken van weide- en akkervogels, waarin natuurbeheerders en
      boeren intensief samenwerken.
•     Agrarisch natuurbeheer: De maatregelen die landbouwers nemen om de kwaliteit van natuur en landschap te behouden of te verbeteren. Het
      omvat aangepaste bedrijfsvoering om natuur- en landschapswaarden te behouden of te creëren. Hieronder valt ook het agrarisch Natuur- en
      Landschapsbeheer.
•     Agroforestry: Is een landgebruikssysteem waarbij bomen en struiken bewust worden geïntegreerd in landbouw- en veeteeltsystemen.
•     Basiskwaliteit natuur: Is een in Nederland voorgestelde minimale vereiste waaraan condities van een landschap moeten voldoen om een gewenst
      niveau van bij dat landschap passende biodiversiteit duurzaam te ontwikkelen en in stand te houden. Drie factoren zijn hierbij leidend: de
      milieucondities, de inrichting van het landschap en het beheer van het landschap.
•     Bedrijventerreinen met milieucategorie: Milieucategorie is een vakterm uit de planologie en milieukunde. Het is een indeling van de belasting
      die een (bedrijfs)activiteit kan leggen op het milieu. Deze indeling bestaat uit zes categorieën: 1 tot en met 6. Hoe hoger de klasse, hoe intensiever
      de belasting van het milieu.
•     Beleidsneutrale ramingen: Bij beleidsneutrale ramingen, of berekeningen, wordt uitgegaan van de bestaande economische situatie. Ambities of
      nieuwe investeringen zijn in de ramingen niet meegenomen.
•     Bereikbaarheid: Is omgekeerd evenredig aan de kosten in tijd, geld en/of moeite voor de verplaatsing die nodig is. De mate waarin een plaats of
      bestemming bereikbaar is voor personen, gemeten in tijd, kosten en moeite. Kan geredeneerd worden vanuit een bestemming (bijvoorbeeld de
      mate waarin een bestemming bereikbaar is voor personen) of persoon (bijvoorbeeld het aantal voorzieningen of banen dat bereikt kan worden in
      een bepaalde tijd, kosten en moeite). Nabijheid en mobiliteit zijn hierin belangrijke bepalende factoren.
•     Bereikbaarheidspeil: Een referentiekader ontwikkeld door de Rijksoverheid dat de acceptabele reistijden per vervoersvorm aangeeft voor de
      belangrijkste voorzieningen, om de prestaties van regio's te vergelijken.
•     (Bestaand) bebouwd gebied: De grond, binnen steden en dorpen, die benut wordt voor stedelijke functies op grond van een geldend
      omgevingsplan.
•     Betaalbare huur: De nieuwe woningbouwwet Betaalbare Huur kent drie categorieën woningen. Het lage huursegment, het middenhuursegment
      en het hoge huursegment. Woningen die volgens deze indeling in het lage en midden segment vallen vormen samen de categorie betaalbare huur.
•     Beweegvriendelijke omgeving: Een omgeving die mensen uitnodigt tot bewegen en sporten.
•     Biobased toepassingen: Verwijzen naar het gebruik van materialen die afkomstig zijn uit biologische bronnen, zoals planten en dieren, in
      verschillende producten en processen.
•     Biodiverse natuur: Natuur met een grote verscheidenheid aan planten en dieren die bestand is tegen veranderingen.
•     Biodiversiteit: De totale variatie van alle levende planten, dieren en micro-organismen.
•     Bossenstrategie: Is een beleidsplan dat is opgesteld door het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) in samenwerking met
      provincies en andere partners. Het doel van deze strategie is om de hoeveelheid en kwaliteit van bossen in Nederland te vergroten en te
      verbeteren.




142
</pre>

====================================================================== Einde pagina 142 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 143 ======================================================================

<pre>•     Brede welvaart: Alles wat mensen van waarde vinden, naast materiele welvaart (inkomen en werkgelegenheid) ook gezondheid, onderwijs,
      milieu, leefomgeving, sociale cohesie, persoonlijke ontplooiing en veiligheid.
•     Catalogus Gebiedskenmerken: De bijlage van de Omgevingsverordening Overijssel waarin een beschrijving is opgenomen van alle gebiedstypen
      in Overijssel, waarbij is vastgelegd welke kwaliteiten en kenmerken van elke gebiedstype behouden, versterkt en ontwikkeld moeten vanuit de
      benadering van de natuurlijke laag, de laag van de agrarische cultuurlandschappen, de stedelijke laag en de laag van de beleving.
•     Chemische stoffen: Stoffen die risico's kunnen vormen voor gezondheid en milieu.
•     Circulaire economie: Een economisch systeem gericht op het hergebruik van materialen en het verminderen van afval.
•     Corridor: Verbindingszone, bijvoorbeeld een ecologische verbindingszone (ecologische corridor), of zone met spoor-, weg- en fietsverbindingen, of
      verstedelijkingszone/ economische ontwikkelingszone geënt op deze verbindingen.
•     Cultureel erfgoed: Dit verwijst naar de tastbare en niet-tastbare elementen van een cultuur die een bijzondere waarde hebben voor een
      gemeenschap en die van generatie op generatie worden doorgegeven. Het gaat hierbij om monumenten en historische objecten en ook over zaken
      die in de bodem zitten zoals archeologische sites. Bij niet tastbaar erfgoed denken we aan onze tradities, rituelen en verhalen.
•     Cultuurhistorische waardenkaart: Is een kaart waarop we bestaande en verdwenen landschapstypen en cultuurhistorische elementen in het
      landschap laten zien. Deze kaart toont de historische en culturele elementen die belangrijk zijn voor een bepaald gebied, zoals oude gebouwen,
      archeologische vindplaatsen, en historische landschapsstructuren.
•     Deelmobiliteit: Vervoersmiddelen die gedeeld worden door meerdere gebruikers, zoals deelauto's, deelfietsen en deelscooters. Kan zowel door
      overheden, marktpartijen als particulieren worden aangeboden.
•     Delta: Een landvorm die ontstaat waar een rivier uitmondt in een groter waterlichaam zoals een zee of een meer. Delta’s worden gekenmerkt door
      hun vertakte netwerk van riviertakken en sedimentafzettingen.
•     Dienstregeling: Voor eenieder kenbaar schema van reismogelijkheden waarin zijn aangeduid de halteplaatsen waartussen en de tijdstippen
      waarop openbaar vervoer wordt verricht, zo nodig onder de vermelding of de halteplaatsen of de tijdstippen door de reiziger kunnen worden
      beïnvloed.
•     Digitalisering: de overgang van fysieke informatie naar een digitale vorm.
•     Doelbereik: Het halen van een vooraf gesteld doel.
•     DSS / Dagelijks Stedelijk Systeem: Gebied rondom een grote stad of groep grote steden, waarbinnen inwoners wonen, werken, ondernemen,
      recreëren en gebruik maken van voorzieningen. Het gebied en de kernen daarbinnen fungeert als samenhangend systeem met invloed op economie
      en leefomgeving. Veel dagelijkse verplaatsingen vinden plaats binnen een Dagelijks Stedelijk Systeem.
•     Duurzaamheid: Ontwikkelingen die voorzien in de behoefte van de huidige generatie, zonder voor toekomstige generaties de mogelijkheden in
      gevaar te brengen om ook in hun behoefte te voorzien. Hierbij houden we rekening met milieu, economie en samenleving.
•     Duurzame economie: Een economie die rekening houdt met mens en milieu en gericht is op de behoeften van de huidige en toekomstige
      generaties.
•     Ecologie: De manier waarop planten en dieren samenleven.
•     Ecosysteemdiensten: De voordelen die mensen ontvangen van gezonde ecosystemen zoals voedsel, drinkwater, plaagbestrijding, recreatie,
      bestuiving van gewassen.
•     Emissiereducerende maatregelen: Zijn technieken en strategieën die worden toegepast om de uitstoot van schadelijke stoffen in de lucht,
      water of bodem te verminderen.




143
</pre>

====================================================================== Einde pagina 143 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 144 ======================================================================

<pre>•     Emissies: Uitstoot van stoffen.
•     Energietransitie: De overgang van fossiele energie naar energie uit hernieuwbare bronnen.
•     Erfmolen: Kleine windturbines op het erf van een (agrarisch) bedrijf waarmee energie wordt opgewekt voor in hoofdzaak eigen gebruik.
•     Erftransformaties: Verwijzen naar het proces waarbij een bestaand agrarisch erf een nieuwe functie krijgt. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren
      wanneer een boer stopt met zijn bedrijf of wanneer een erf niet meer volledig wordt gebruikt voor landbouw.
•     Extensivering van de landbouw: Verwijst naar een landbouwmethode waarbij minder intensief gebruik wordt gemaakt van de beschikbare
      grond. Dit betekent dat er meer ruimte per dier of gewas wordt gebruikt, en er minder kunstmest, bestrijdingsmiddelen en andere externe inputs
      worden ingezet.
•     Flexwoningen: Kleine flexibele woningen die door omvang en bouwmethode over het algemeen in relatief korte tijd te realiseren zijn.
•     Functie volgt peil: Landgebruik en functies passen zich aan de grondwaterstanden aan, niet andersom.
•     Functiestapeling / functiemenging: Is het combineren van verschillende functies binnen een gebouw of gebied.
•     Fysieke leefomgeving: De ruimte waarin mensen wonen, werken, recreëren en leven.
•     Gebiedseigen perspectief: Is een visie of plan dat specifiek is afgestemd op de unieke kenmerken en behoeften van een bepaald gebied.
•     Gebiedseigen water: Water dat niet van buiten een bepaald gebied wordt aangevoerd. De bron van dit water is meestal neerslag, en het bestaat
      uit een mengsel van regenwater, grondwater en kwelwater.
•     Gebiedsgerichte aanpak: Is gericht op een aanpak van de opgaven speciaal voor dat gebied.
•     Gebiedsvreemd water: Is water dat van buiten een bepaald gebied wordt aangevoerd, vaak om droogte te bestrijden. Dit water kan afkomstig
      zijn uit rivieren, kanalen, het IJsselmeer of opgepompt grondwater.
•     Geluidsbelasting: De mate van geluidsoverlast in een gebied.
•     Gemitigeerd: Het verzachten, verminderen of verzwakken van negatieve effecten.
•     Gezondheid: Fysieke en mentale gezondheid van de mens door een veilige, toegankelijke en milieuvriendelijke leefomgeving.
•     Gezondheidseffecten: De gevolgen van beslissingen op de gezondheid van inwoners.
•     Gezondheidswinst: Verbetering van de gezondheid van inwoners door een betere milieukwaliteit.
•     Groenblauwe dooradering / GBDA: Is het netwerk van half-natuurlijke landschapselementen die het landelijk gebied doorsnijden. 'Groene
      dooradering' zijn elementen met een 'droog karakter', zoals houtwallen, bomenrijen, dijken en wegbermen. ‘Blauwe dooradering’ zijn elementen
      met een 'nat' karakter, zoals sloten en beken.
•     Groenblauwe verbindingen: Dit zijn netwerken van natuurlijke elementen die natuurgebieden met elkaar verbinden. Ze zorgen ervoor dat dieren
      en planten zich kunnen verplaatsen tussen verschillende leefgebieden, wat essentieel is voor hun overleving en voortplanting. Deze verbindingen
      kunnen bestaan uit bossen, heggen, waterlopen, en andere natuurlijke structuren.
•     Groene omgeving: Dat deel van de fysieke leefomgeving waarvan de gronden niet vallen binnen (bestaand) bebouwd gebied.
•     Grondgebonden landbouw: Grondgebonden betekent dat een agrarisch bedrijf afhankelijk is van grond als productiemiddel. Wat we er ook mee
      bedoelen is dat er sprake is van een kringloop van mineralen. Gras en maïs worden aan het vee gevoerd en met de mest van het vee worden deze
      voedergewassen bemest.
•     Grootschalige detailhandel: Winkels met een zeer groot vloeroppervlak en groot assortiment. Vanwege de omvang van het assortiment hebben
      deze winkels een groot winkeloppervlak nodig.
•     Hemelwater: Verzamelnaam voor water dat uit de lucht valt, zoals regen, sneeuw, hagel en dauw.




144
</pre>

====================================================================== Einde pagina 144 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 145 ======================================================================

<pre>•     Hergebruik van effluent: Het proces waarbij gezuiverd afvalwater (effluent) opnieuw wordt gebruikt voor verschillende doeleinden.
•     Hittestress: Een toestand waarbij mensen en dieren lichamelijke en mentale klachten ervaren door extreme hitte.
•     Houtopstanden: Houtopstanden verwijzen naar bomen, struiken, boomvormers, hakhout of wilgenhakhout.
•     Hub: Een plek waar mensen samenkomen. In het kader van bereikbaarheid, tevens een, liefst aangename, plek waar (maatschappelijke)
      voorzieningen worden geboden en tussen vervoersmiddelen kan worden overgestapt. Hubs komen in verschillende gradaties. Van
      deelmobiliteithubs, waar bijvoorbeeld deelfietsen kunnen worden geboden en intercitystations tot multifunctionele accomodaties (MFA's) en
      dorpshuizen.
•     IJssel, Vecht en Delta: Een type landschap in Nederland waar de rivieren Vecht en IJssel in het IJsselmeer stromen.
•     Inbreidingslocatie: Een locatie binnen bestaand stedelijk gebied die gebruikt gaat worden voor woningbouw of andere nieuwe functies.
•     Industriële concepten: Type woningbouw die meer fabrieksmatig gemaakt wordt waardoor een hoger bouwtempo gehaald kan worden.
•     Innovatieomgevingen: Een omgeving die stimuleert om nieuwe ontwikkelingen en nieuwe ideeën toe te passen.
•     Integraal: Compleet, Samenhangend. Kijken naar de samenhang tussen verschillende onderwerpen en het afwegen van verschillende belangen.
•     Intrekkingsgebieden: Gebieden die aangewezen zijn voor de bescherming van grondwater op basis van de tijd die een waterdruppel er over doet
      om vanaf de rand van het gebied tot aan een winput te komen waar grondwater wordt onttrokken voor de bereiding van voor menselijke
      consumptie bestemd water.
•     Intensieve exoten: Een plant, dier of micro-organisme dat oorspronkelijk niet in een bepaald gebied voorkomt, maar daar door menselijk
      handelen terecht is gekomen. Deze soorten kunnen zich snel verspreiden en schade veroorzaken aan de lokale natuur en economie.
•     Invloed van nutriënten: Nutriënten zijn essentiële voedingsstoffen voor planten, zoals stikstof en fosfor. Ze spelen een cruciale rol in de groei en
      ontwikkeling van planten, maar hun aanwezigheid in hoge concentraties kan negatieve gevolgen hebben voor het milieu en de waterkwaliteit. Zij
      hebben dan invloed op de bodem, het water en de leefomgeving.
•     Kader Richtlijn Water (KRW): Een Europese richtlijn die in 2000 is ingevoerd met als doel de kwaliteit van oppervlaktewater en grondwater in
      Europa te verbeteren en te beschermen.
•     Klimaatadaptief: Het vermogen om aanpassingen te maken die de gevolgen van klimaatverandering helpen opvangen.
•     Klimaatmitigatie: Maatregelen die zijn bedoeld om de omvang of snelheid van de opwarming van de aarde te beperken.
•     Klimaatrobuustheid: De mate waarin we de effecten van de verandering van het klimaat kunnen opvangen.
•     Laadinfrastructuur: Alle voorzieningen en infrastructuur die nodig zijn voor het opladen van elektrische voertuigen, inclusief laadpunten en
      laadstations.
•     Landbouwgebieden met gebiedsspecifieke opgaven en kansen: Landbouwgebied waar wij mogelijkheden zien voor voedselproductie waarbij
      naast landelijk geldende regels ook gebiedsspecifieke opgaven zijn op gebied van klimaat, water en natuur.
•     Landbouwgebieden met generieke opgaven: Landbouwgebied waar wij mogelijkheden zien voor voedselproductie die voldoet aan landelijk
      geldende regels.
•     Leidende Principes: Regels die richting geven aan ons handelen. Deze zijn sturend in de besluitvorming.
•     Lichthinder: Overlast en gezondheidsschade door overmatige verlichting.
•     Logistieke hotspot: Is een gebied dat zich onderscheidt door veelheid van logistieke activiteiten. Dit kan een bedrijventerrein, een overslagpunt
      of een specifieke regio zijn. Deze hotspots zijn vaak strategisch gelegen met goede infrastructuur en bereikbaarheid, waardoor ze aantrekkelijk zijn
      voor logistieke bedrijven.




145
</pre>

====================================================================== Einde pagina 145 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 146 ======================================================================

<pre>•     Luchtvaartlocaties met incidenteel gebruik: Terreinen die af en toe gebruikt worden: 12 dagen of minder per jaar.
•     Luchtvaartlocaties met structureel gebruik: Terreinen die regelmatig gebruikt worden: meer dan 12 dagen per jaar.
•     Meerlaagsveiligheid: Concept dat wordt gebruikt om overstromingsrisico's te beheren door een combinatie van maatregelen in drie lagen:
      preventie, ruimtelijke ordening en crisisbeheersing.
•     Micro SMR’s: Kleine reactoren, innovatieve ontwerpen van kerncentrales.
•     Milieueffecten: De gevolgen van verschillende bronnen op lucht, water en bodem.
•     Milieukwaliteit: De kwaliteit van het water, de bodem en de lucht. Milieukwaliteit is een belangrijke factor voor een gezonde leefomgeving.
•     Milieureferentiesituatie: De toestand van het milieu die als basis dient voor het beschrijven en beoordelen van de gevolgen van een plan of
      project.
•     Mobiliteit: Het verplaatsen van personen of goederen in een bepaald gebied, of het vermogen hiertoe.
•     Mobiliteitsdiensten: Dit zijn diensten die gericht zijn op het faciliteren van de verplaatsing van personen en goederen. Mobiliteitsdiensten kunnen
      worden aangeboden door verschillende partijen, zoals de overheid, commerciële bedrijven of particuliere initiatieven. In de opsomming van het
      STOMP-principe wordt onder de 'M' van mobiliteitsdiensten o.a. verwezen naar deelauto's. Omdat deelauto's meerdere gebruikers kennen, kunnen
      ze gebruikt worden ter vervanging van meerdere privé-auto's en dragen daarmee bij aan zuinig ruimtegebruik.
•     Mobiliteitsnetwerken: Verschillende vervoersvormen die in samenhang bekeken worden.
•     Mton: Een metrieke ton is een eenheid van massa die gelijk is aan 1000 kilogram.
•     Multifunctionele landbouw: Ook wel verbrede landbouw of bedrijfsverbreding genoemd. Dit is een vorm van landbouwbedrijfsvoering waarin
      nevenactiviteiten een grote rol spelen zoals zorg, recreatie of maatschappelijke diensten.
•     Multimodale knooppunten: Locaties waar overstapmogelijkheden zijn voor meerdere vervoerswijzen, zoals te voet, fiets, auto en verschillende
      vormen van Openbaar vervoer, deelvervoer of publieke mobiliteit.
•     Nabijheid: De afstand tussen twee locaties. Belangrijke factor van bereikbaarheid.
•     Natura 2000 / N2000: Is een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden. Overijssel heeft er maar liefst 24 van. Natuur die zo bijzonder
      en uniek is, dat we die graag willen beschermen.
•     Natuurinclusief: Natuurinclusiviteit wil zeggen dat er rekening wordt gehouden met de natuurwaarden en dat het inspelen op, en waar mogelijk
      versterken van natuur een vanzelfsprekend onderdeel uitmaakt van het doen en handelen. Natuurinclusiviteit draagt actief bij aan de kwaliteit van
      diezelfde natuurlijke omgeving.
•     Netcapaciteit: De maximale hoeveelheid elektriciteit die door het elektriciteitsnet kan worden vervoerd en verdeeld.
•     Niet-grondgebonden landbouw: Niet-grondgebonden landbouw zijn bedrijven die niet gebonden zijn aan land voor hun voedselvoorziening. Dit
      kan glastuinbouw zijn, gebouwgebonden teeltbedrijven of kwekerijen, maar bijvoorbeeld ook pluimveehouderij of varkenshouderij als die niet
      gebonden zijn aan land voor de voedselvoorziening.
•     Natuurnetwerk / NNN: Het Overijsselse deel van het Natuurnetwerk Nederland met daarin de Overijsselse natuurgebieden, waaronder ook de
      Natura 2000-gebieden.
•     Noaberschap: Buurtgenoten, in een gemeenschap, die elkaar bij staan met raad en daad waar dat nodig is.
•     Normopvulling: Het voldoen aan minimale normen, met aandacht voor cumulatie en gevoelige bestemmingen.
•     Nutsvoorzieningen: Een algemene voorziening zoals water, gas, elektriciteit, riolering.
•     Omgevingseffectrapportage (OER): De rapportage die laat zien welke gevolgen de visie heeft op de omgeving.




146
</pre>

====================================================================== Einde pagina 146 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 147 ======================================================================

<pre>•     Omgevingsveiligheid/externe veiligheid: Het voorkomen van gevaarlijke situaties door gebruik, opslag en vervoer van gevaarlijke stoffen.
•     Omgevingsverordening: Provinciale verordening die alle regels van de provincie Overijssel bevat voor de fysieke leefomgeving.
•     Omgevingswaarden voor wateroverlast: Normen die door provincies worden vastgesteld in de verordening om de kans op overstromingen te
      beperken en de bergings- en afvoercapaciteit van regionale watersystemen te waarborgen.
•     Ontgrondingenbeleid: Beleid wat de activiteiten die leiden tot de verlaging van de bodem reguleert, zoals de winning van zand, grind of klei.
•     Openbaar vervoer: Voor eenieder openstaand personenvervoer volgens een dienstregeling met een auto, bus, trein, metro, tram of een via een
      geleidesysteem voortbewogen voertuig. Grotendeels rijdt openbaar vervoer volgens een dienstregeling op vaste routes. Een kleiner deel rijdt op
      afroep (vraagafhankelijk) en op flexibele routes (zoals FlexRRReis).
•     Ov concessie: Het recht om openbaar vervoer uit te voeren in een bepaald gebied gedurende een bepaald tijdsvak.
•     Parkeerbeleid: Regels en maatregelen die de beschikbaarheid en het gebruik van parkeerplaatsen reguleren. Parkeerbeleid wordt vastgesteld
      door gemeenten en is van invloed op het gebruik van verschillende vervoersvormen.
•     Participatie: Het actief deelnemen, hier bedoeld als het actief deelnemen aan de voorbereiding van provinciale besluitvorming.
•     Pfas: Zijn een groep synthetische chemicaliën die veel worden gebruikt vanwege hun water-, vet- en vuilafstotende eigenschappen. Ze worden
      vaak "forever chemicals" genoemd omdat ze zeer persistent zijn in het milieu en moeilijk afbreken.
•     Positieve gezondheid: Gezondheid die een betekenisvol leven van mensen centraal stelt.
•     Publieke mobiliteit: Een integraal vervoerssysteem van openbaar vervoer, doelgroepenvervoer én aanvullende vervoersvormen waarbij de
      overheid een verantwoording heeft of kan nemen met als doel om, naast particuliere en commerciële mogelijkheden, verplaatsingen voor inwoners
      mogelijk te maken.
•     Redeneerlijn: De Redeneerlijn maakt duidelijk hoe we de Leidende Principes toepassen en hoe wij prioriteren wanneer zij elkaar raken, en waar er
      ruimte is voor lokale bestuurlijke afwegingen. De Redeneerlijn is een hulpmiddel voor de afweging waar een ontwikkeling een plek kan krijgen en
      voor de evenwichtige toedeling van functies aan locaties.
•     Reductiedoelstellingen: Reductiedoelstellingen zijn specifieke doelen die worden gesteld om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen.
•     Regionale meerwaarde: De mate waarin een bedrijf van belang is voor de regio. Bijvoorbeeld op het gebied van werkgelegenheid of
      kennisinfrastructuur. De meerwaarde kan ook de maatschappelijke waarde voor de regio zijn of de waarde voor de regionale opgaven.
•     Rode Draden: Instrument om aan de hand van 4 niet-fysieke aspecten (ruimtelijke kwaliteit, sociale kwaliteit, gezondheid, duurzaamheid) te
      toetsen hoe beleidsbeslissingen en nieuwe initiatieven bijdragen aan de brede welvaart.
•     Ruilverkaveling: Ook wel kavelruil of herverkaveling genoemd, is een proces waarbij boeren onderling stukken grond herverdelen. Het doel is om
      de landbouwgrond efficiënter te gebruiken, waardoor iedereen er beter van wordt. Dit proces helpt om grotere, beter bewerkbare kavels te creëren,
      wat de landbouwproductie kan verhogen.
•     Ruimtelijk Economische Bouwsteen: Economische bouwstenen voor omgevingsvisies, verstedelijkingsstrategieën en herziening
      programmeringsafspraken bedrijventerreinen. De bouwstenen beschrijven het economisch profiel van de desbetreffende regio en de voorgestelde
      koers en inzet voor het bieden van voldoende ruimte voor grootschalige bedrijfsvestigingen en de doorontwikkeling van innovatie omgevingen.
•     Ruimtelijke kwaliteit: Het resultaat van menselijk handelen en natuurlijke processen dat de ruimte functioneel, aantrekkelijk en
      toekomstbestendig maakt en houdt voor wat voor mens, dier en plant belangrijk is.
•     Scale up: Is een bedrijf dat de start-up fase succesvol heeft doorlopen en zich in een fase van snelle groei bevindt. Dit betekent dat het bedrijf zijn
      bedrijfsmodel heeft bewezen en nu opschaalt om een bredere markt te bedienen.




147
</pre>

====================================================================== Einde pagina 147 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 148 ======================================================================

<pre>•     Smart Energy Hub: Een slim lokaal energiesysteem. De energieopwek, het gebruik en de opslag wordt lokaal beheerd.
•     Sociale cohesie: Gaat over naar de mate waarin (groepen) mensen zich met elkaar en met allerlei organisaties verbonden voelen.
•     Sociale kwaliteit: Bevorderen van noaberschap, vitaliteit, inclusie en gezondheid van de mens in samenhang met de inrichting of vormgeving van
      de leefomgeving.
•     Start up: Een start-up is een jong bedrijf met een innovatieve werkwijze dat gebruik maakt van nieuwe technologie en gericht is op snelle groei.
•     STOMP-principe: Een mobiliteitsprincipe dat voorkeur geeft aan vervoersvormen met minder milieubelasting en minder ruimtegebruik, met de
      voorkeursvolgorde Stappen, Trappen, Openbaar vervoer, Mobiliteitsdiensten, Privé auto.
•     Stroomgebieden: Een gebied waar al het water dat valt, zoals regen of sneeuw, naar een gemeenschappelijk punt stroomt.
•     Systeem efficiëntie: De transitie naar een toekomstbestendige energie-infrastructuur: voldoende capaciteit, slim koppelen van vraag en aanbod
      en opslag van energie.
•     Thematische opgave: De opgave die hoort bij een bepaald onderwerp.
•     Toegankelijkheid: Dat iedereen zonder onderscheid en zonder hulp deze plaats kan bereiken, betreden, gebruiken en begrijpen. Is een onderdeel
      van bereikbaarheid.
•     Toekomstbestendige landbouw: Landbouwpraktijken die duurzaam zijn gericht op de lange termijn. Dit betekent dat deze economisch
      levensvatbaar zijn, ecologisch verantwoord en sociaal rechtvaardig.
•     Topwerklocaties: Zijn werklocaties met bijzondere vestigingscondities voor bedrijven die zich richten op een (inter)nationaal verzorgingsgebied
      en een stuwende functie hebben voor de regionale economie.
•     Transformatie: Een nieuwe invulling geven aan een gebied met bestaande functie(s).
•     Transformatie van bestaande gebouwen: Het geven van een nieuwe functie en invulling aan bestaand vastgoed.
•     TWh: Terrawattuur, Het jaarlijkse elektriciteitsgebruik van heel Nederland wordt uitgedrukt in terrawattuur, ofwel miljarden Kilowattuur, KWh.
•     Uitnodigingsplanologie: Is een benadering binnen de ruimtelijke ordening waarbij overheden zich uitnodigend en faciliterend opstellen tegenover
      initiatiefnemers. In plaats van vooraf strikt vast te leggen wat wel en niet mag, wordt er ruimte gelaten voor verschillende invullingen en
      ontwikkelingen.
•     Veenoxidatie: Is een proces waarbij veen, door een lage grondwaterstand, blootgesteld wordt aan zuurstof en waardoor het veen wordt
      afgebroken en de bodem daalt.
•     Veenweidegebieden: Een type landschap in Nederland dat bestaat uit weiden op veengrond.
•     Verbrede bedrijfsmodellen: Verwijzen naar bedrijfsstrategieën waarbij bedrijven hun activiteiten diversifiëren om meerdere inkomstenbronnen
      te creëren.
•     Verdichting: Het verhogen van het aantal woningen of andere stedelijke functies binnen bestaand bebouwd gebied.
•     Verdienvermogen: Verwijst naar het vermogen van een persoon of organisatie om inkomsten te genereren door middel van arbeid of andere
      economische activiteiten.
•     Verkeersveiligheid: De mate waarin iedereen veilig kan deelnemen aan het verkeer.
•     Verstedelijking: Samenhangende benadering van de invulling van opgaven in steden en dorpen. Bestaande uit de opgaven rond wonen,
      economie, mobiliteit, groen, energie, voorzieningen en leefbaarheid.
•     Verstedelijkingsstrategie: De gezamenlijke koers voor de langere termijn, die wordt bepaald door gemeenten, regio provincie(s), waterschappen
      en Rijk samen, als het gaat om de verstedelijkingsopgave binnen een Dagelijks Stedelijk Systeem.




148
</pre>

====================================================================== Einde pagina 148 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 149 ======================================================================

<pre>•     Vervoersmodaliteit: Wijze van verplaatsen of vervoeren. Bijvoorbeeld fiets, auto, openbaar vervoer, schip of lopen.
•     Veterinaire gezondheid: Verwijst naar de gezondheid en het welzijn van dieren, zowel huisdieren als vee. Dit draagt bij aan de diergezondheid
      en de volksgezondheid door het bestrijden van dierziekten die op de mens kunnen worden overgedragen.
•     Vitale functies en voorzieningen: Belangrijke infrastructuren zoals zorgcentra en energiecentrales.
•     Volumineuze detailhandel: Winkels met een zeer groot vloeroppervlak. Vanwege de omvang van de goederen die zij verkoopt hebben deze
      winkels een groot winkeloppervlak nodig.
•     Voorkantsamenwerking: vooroverleg tussen gemeenten en provincie en waterschappen en provincie.
•     Voorzorgsbeginsel: Het uitgangspunt om voorzorgsmaatregelen te nemen bij mogelijke risico's voor gezondheid en milieu.
•     Vrijetijdslandschappen: Dit zijn karaktervolle plekken om te wonen, te werken en om vrije tijd door te brengen. Hier komen verschillende
      functies samen en versterken elkaar; natuur, landschap, (agrarische) cultuur, erfgoed, wonen, werken en recreëren. Er gaat geen planologisch
      regime uit van deze landschappen.
•     Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB's ): Bedrijfsruimten en bouwwerken (stallen, loodsen, kassen, silo’s e.d.) op een agrarisch bouwvlak
      die leeg (komen te) staan na beëindiging van de bedrijfsactiviteiten ter plaatse.
•     VTH instrumentarium: Instrumenten voor vergunningverlening, toezicht en handhaving.
•     Warmtetransitie: De overgang van het energiegebruik in gebouwen; van aardgas naar een hernieuwbare alternatieve energiebronnen.
•     Water- en bodemsysteem: De water- en bodemlichamen in een bepaald gebied die met elkaar een samenhang hebben.
•     Waterbeschikbaarheid: De hoeveelheid water die beschikbaar is voor verschillende toepassingen.
•     Watergebiedreserveringen: Gebieden die door provincies zijn aangewezen waar specifieke beperkingen gelden ten behoeve van het
      waterbeheer.
•     Waterlichaam: Een aanzienlijke hoeveelheid water. Dit kan variëren van grote wateren zoals zeeën, meren of grondwatersystemen tot kleinere
      waterlichamen zoals sloten, kreken en poeltjes.
•     Weidevogelgebieden: Gebieden die geschikt zijn voor weidevogels.
•     WHO advieswaarden: Richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie voor luchtkwaliteit, zoals fijnstof en stikstof(oxide).
•     WMO-vervoer: Vervoer geregeld door gemeenten in het kader van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning voor mensen die niet zelfstandig
      kunnen reizen.
•     Woon-, werk- en leefmilieus: Verschillende vormen van bebouwing binnen de bebouwde omgeving die een samenhangend geheel vormen en
      een samenhangend karakter hebben in uitstraling en bij elkaar passende functies.
•     Zandgronden: Zijn bodems die uit zand bestaan en een korrelige structuur hebben waardoor water en lucht makkelijk door de bodem kunnen
      stromen.
•     Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS): Stoffen die schadelijk zijn voor gezondheid en milieu, waarvan het gebruik moet worden verminderd.




149
</pre>

====================================================================== Einde pagina 149 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 150 ======================================================================

<pre>Bijlage 2: Overzicht informatieobjecten
Deze bijlage is te vinden in de versie die is opgenomen op ‘regels op de kaart’.




150
</pre>

====================================================================== Einde pagina 150 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 151 ======================================================================

<pre>Bijlage 3: OF, WAAR en HOE




151
</pre>

====================================================================== Einde pagina 151 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 152 ======================================================================

<pre>152
</pre>

====================================================================== Einde pagina 152 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 153 ======================================================================

<pre>Bijlage 4: Gebiedseigen perspectieven voor vier
windstreken

Vier windstreken

Onze visie voor Overijssel is niet in heel de provincie hetzelfde. Niet
overal zijn de opgaven en doelen hetzelfde zijn, en ook zijn niet alle
oplossingen op dezelfde manier mogelijk. Dit komt door het ter plaatse
aanwezige water- en bodemsysteem, maar ook doordat elk gebied zijn
eigen kwaliteiten, cultureel erfgoed en identiteit kent waarmee we
rekening willen houden.

Voor de vier windstreken Salland, Noordwest Overijssel, Vechtdal en
Twente is dit verhaal verder uitgewerkt en uitgeschreven in
gebiedseigen perspectieven, bedoeld ter inspiratie. Daarbij is gebruik
gemaakt van de input van onze partners tijdens de gebiedsdagen,
inwonergesprekken en reacties op concept-stukken. We hebben daarbij
aansluiting gezocht bij visies en initiatieven in de gebieden.

De perspectieven geven een beeld van hoe de regio eruit kan komen te
zien. We gaan uit van identiteit en kwaliteiten, de gemeenschappen en
de tradities van de verschillende windstreken, zodat we op een
gebiedseigen manier en in samenhang invulling kunnen geven aan de
opgaven die spelen. De uitgewerkte perspectieven zijn geen blauwdruk,
maar inspirerend en uitnodigend. We gaan deze perspectieven graag
met onze partners en inwoners samen realiseren.




153
</pre>

====================================================================== Einde pagina 153 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 154 ======================================================================

<pre>Salland




Afbeelding: Illustratie gebiedseigen perspectief Salland




154
</pre>

====================================================================== Einde pagina 154 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 155 ======================================================================

<pre>Tussen de Sallandse Heuvelrug en de IJssel en tussen het Vechtdal en     stadsgracht en vervolgens in het Zwarte Water. De weteringen spelen
de A1 ligt Salland. Een agrarische regio met bossen, weteringen,         een belangrijke rol in de waterhuishouding van Salland. Vroeger lagen
weilanden, landgoederen, gezellige dorpen, de Hanzestad Deventer en      hier grote doorstroommoerassen, waarin water bleef staan en
de IJssel met haar uiterwaarden. Hier kan je in het voorjaar genieten    overstromingen vanuit de IJssel en de Zuiderzee nog meer water
van bloemrijke graslanden langs de weteringen en ‘s zomers van           aanvoerden. Daar kwam verandering in toen dijken werden aangelegd,
paarse heide op de Sallandse Heuvelrug. In augustus Stoppelhaene         weteringen werden gegraven en de Sallanders het gebied naar hun
vieren in Raalte, in het najaar wandelen door de kleurrijke bossen van   hand zetten. Zo konden ook de lage, natte gronden worden gebruikt
de landgoederen rond Deventer en met een beetje geluk in de winter       voor de landbouw.
schaatsen op de uiterwaarden van de IJssel. Sallanders vormen hechte
gemeenschappen die samen veel voor elkaar krijgen. De Kracht van         De weteringen vormen nu en in de toekomst een groenblauw netwerk
Salland is daar een mooi voorbeeld van. Een netwerk van vrijwilligers    waarin wateroverlast en overstromingen opgevangen en begeleid
en organisaties die samen werken aan nieuwe ontwikkelingen in het        worden naar plaatsen waar het geen kwaad kan. Het schone water
gebied.                                                                  wordt hier vastgehouden voor droge tijden. Dit groenblauwe netwerk is
                                                                         gelijktijdig het ecologisch raamwerk waarlangs planten en dieren zich
Wij Sallanders                                                           kunnen verplaatsen. De lagergelegen delen rondom de weteringen
Salland kent veel parallellen met de Achterhoek en Twente, denk          bieden kansen voor het aanleggen van groen, bos en recreatieve
daarbij aan noaberschap, ‘niet lullen maar poetsen’, hun trots en        routes. Dit maakt het landschap aantrekkelijk en beleefbaar, verbetert
pioniersgeest. Sallanders zijn initiatiefrijk en ondernemend, maar ook   de verbinding tussen stad en land en biedt recreatieve kansen.
zuinig op hun cultuur en erfgoed, bescheiden en open. De dorpen
hebben een eigen identiteit en kennen veel saamhorigheid en              De IJssel is met haar rivierduinen, oeverwallen, kronkelwaarden en
draagkracht waardoor zij veel voor elkaar krijgen. Zo zijn er in         komgebieden een bijzondere aardkundige verschijning. Het IJsseldal
Broekland en Luttenberg veel initiatieven op het gebied van recreatie    werd al in prehistorie bewoond, maar het zijn vooral de middeleeuwse
en zijn andere buurtschappen bekend om de strijd om het hoogste          Hanzesteden en boerderijen die nu nog steeds herinneren aan glorieuze
Paasvuur.                                                                handelstijden. De rivier heeft altijd een strategische functie gekend, zo
                                                                         blijkt uit de aanleg van verschillende IJssellinies door de eeuwen heen.
Uniek voor Salland is de wil om samen te veranderen, men is dat          De IJssel heeft twee gezichten, in de winter hoog water met
gewend. Zo wordt in de toekomstvisie De Kracht van Salland 2023-         overstroomde uiterwaarden en in de zomer (te) laag met foeragerende
2030 gesproken van modern noaberschap, waarbij oorspronkelijke           vogels, vee en recreanten. Door het veranderende klimaat worden de
Sallanders en nieuwe Sallanders, van jong tot oud, het (nieuwe)          verschillen tussen hoog en laag water groter. De rivier is daarom een
noaberschap samen vormgeven. Op basis van een open houding, leer         belangrijke buffer, zowel in natte als in droge tijden. Zo kan nu tijdens
je elkaar kennen en kun je elkaars verschillende talenten beter          droge zomers nog water vanuit de IJssel ingelaten worden om
benutten.                                                                bijvoorbeeld kwetsbare natuur en landbouw van water te voorzien.
                                                                         Deze mogelijkheid wordt in de toekomst steeds onzekerder. De IJssel is
Veelzijdig water- en bodemsysteem                                        de blauwe slagader van de regio. De rivier verbindt, vermaakt en voedt
Vanaf de Sallandse Heuvelrug stromen weteringen richting de IJssel.      de regio al eeuwenlang en is een belangrijke identiteitsdrager. De IJssel
Daar buigen ze af naar het noorden en komen bij Zwolle uit in de         is een belangrijke verbinding voor de beroepsvaart, maar ook een




155
</pre>

====================================================================== Einde pagina 155 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 156 ======================================================================

<pre>aantrekkelijke recreatieve route tussen de Hanzesteden van Arnhem tot      financiële zekerheid voor de lange termijn, een positieve wisselwerking
Kampen. De bevaarbaarheid tijdens drogere zomers en de                     met de samenleving, keten- en marktpartijen en waarbij de omgeving
waterkwaliteit zijn grote uitdagingen. Aan dat laatste werken twintig      en het landschap ecologisch in balans zijn.
organisaties samen met als uitdagend vergezicht een Drinkbare IJssel.
                                                                           In de toekomst verdienen boeren op de lager gelegen, nattere
De komende jaren wordt de dijk tussen Olst en Zwolle versterkt, zodat      kleigronden, langs de IJssel, rond natuurgebieden en nabij Deventer en
deze weer aan de veiligheidseisen voldoet. Bij Paddenpol wordt de dijk     Zwolle hun geld niet alleen met het produceren van voedsel, waaronder
verlegd in plaats van versterkt, waardoor de rivier meer ruimte krijgt     streekproducten, maar ook met het bijdragen aan maatschappelijke
en de waterstand wordt verlaagd. Bij hoog water blijft het water langer    doelen. Daarbij kun je denken aan het vasthouden van water, agrarisch
staan, waardoor een natuurlijke waterbuffer ontstaat die in droge tijden   natuurbeheer voor weidevogels, CO2 opslag in de bodem of door
water levert aan de natuur. Dit alles verbetert bovendien de               bosaanplant en het opwekken van duurzame energie. Daarnaast biedt
waterkwaliteit en er ontstaat extra riviernatuur met natte graslanden.     de herontwikkeling van vrijkomende agrarische bebouwing nieuwe
                                                                           kansen en verdienmodellen. Verschillende initiatieven vanuit de
Rijk boerenland                                                            samenleving werken hier anno 2025 al aan. Een mooi voorbeeld
Salland is van oudsher een agrarische regio en de landbouw is vormend      daarvan is Salland Loont, een netwerk dat de verduurzaming van het
geweest voor het landschap, dat geldt ook voor de toekomst. Er is          landelijk gebied verbindt met langjarige verdienmodellen voor boeren
brede waardering voor het landschap en Sallanders zijn daar ook zuinig     en grondeigenaren voor het leveren van maatschappelijke diensten.
op. Het is belangrijk dat boeren een eerlijke prijs krijgen voor hun
producten en de maatschappelijke diensten die zij leveren. Het credo is    Er wordt ook gekeken naar de teelt van nieuwe gewassen. Een mooi
‘Veur mekare en met mekare’ door in Salland niet af te wachten, maar       initiatief is Biobased (ver)bouwen Salland, waar boeren, verwerkers,
de regie te pakken en gebiedsgericht aan de slag te gaan (uit De Kracht    bouwers en opdrachtgevers de handen ineen hebben geslagen om
van Salland 2023-2030).                                                    biobased bouwmaterialen te verbouwen op Sallandse gronden en te
                                                                           verwerken in Sallandse woningen. Zo kunnen de boeren een nieuw en
Raalte is het hart van agrarisch Salland waar onder meer The Green         duurzaam verdienmodel onderzoeken en de bouwsector kan bijdragen
East, het agro & food innovatiecentrum van de regio, gevestigd is. Op      aan het verminderen van CO2-uitstoot bij de bouw en het vergroten
de oostelijke zandgronden, rondom Raalte, is water vanuit de               van het gebruik van natuurlijke bouwmaterialen. Het eerste
weteringen beschikbaar, hier is volop ruimte voor landbouw. Op deze        proefproject waarbij 10 hectare wordt verbouwd voor ongeveer 50
gronden staat voedselproductie op de eerste plaats en daarom is het        woningen is al gestart en de komende tijd wordt dit verder
belangrijk dat de herontwikkeling van vrijkomende agrarische               opgeschaald.
bebouwing de boeren niet belemmert. In de toekomst zal de
waterbeschikbaarheid mogelijk wel afnemen, daarom zijn er op dit           Groen, toegankelijk en gezond
gebied wel oplossingen en innovaties nodig. We zoeken daarbij naar         De natuurgebieden van de Sallandse Heuvelrug, het Boetelerveld, de
een goede balans tussen natuur en een toekomstperspectief voor de          Lemelerberg, de IJssel met zijn uiterwaarden en de landgoederenzone
landbouw. Een mooi voorbeeld hiervan is het Naboerschap Haarle, waar       rond Deventer vormen samen een robuust samenhangend
een aantal Haarlese boerenfamilies de handen ineen hebben geslagen         natuurnetwerk met leefgebieden voor bedreigde soorten. Dit stevige
en samen een visie hebben opgesteld. Zij werken gezamenlijk aan            groenblauwe netwerk is ook goed verbonden met de Veluwe, de Vecht,




156
</pre>

====================================================================== Einde pagina 156 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 157 ======================================================================

<pre>de Twentse natuurgebieden en de Schipbeek. Daarnaast vormen de               grotere dorpen, zoals Raalte, Wijhe, Olst en Diepenveen zijn
weteringen en de landbouwgebieden met houtsingels, bosjes,                   voorzieningen, zoals winkels voor de dagelijkse boodschappen,
bloemrijke slootkanten, wegbermen en akkerranden een fijnmazig en            basisonderwijs, bibliotheek en sportclubs, aanwezig. Voor bovenlokale
aantrekkelijk natuurnetwerk dat bijdraagt aan de biodiversiteit.             voorzieningen, zoals een ziekenhuis, museum of poppodium, zijn de
                                                                             dorpen aangewezen op Deventer en Zwolle.
Dit aantrekkelijke ‘vrijetijdslandschap’ biedt recreatieve mogelijkheden
met een uitgebreid wandel- en fietsnetwerk en extensieve en                  In de dorpen is ruimte om de eigen groei op te vangen. Grootste zorg
bijzondere verblijfsrecreatie. De Slinger van Salland zijn fietsroutes die   daarbij is de beschikbaarheid van betaalbare woningen voor jongeren
door Salland slingeren waarbij je meer te weten komt over de                 en goede mogelijkheden voor ouderen om in hun eigen leefomgeving te
geschiedenis en het landschap van Salland. Salland is bovendien de           blijven wonen. Sallanders zien naast nieuwbouw en inbreiding ook
regio met de hoogste dichtheid aan landgoederen. Plekken met oude            kansen voor innovatieve woonoplossingen, bijvoorbeeld in
gebouwen, indrukwekkende verhalen, mooie tuinen en parken en                 (monumentale) panden die leeg komen te staan, zoals kerken en
wandel- en fietsmogelijkheden. Zo heb je Kasteel Nijenhuis met een           stallen. Door nieuwe woonvormen kan doorstroming op gang komen
dependance van Museum de Fundatie en een beeldentuin, Nieuw Rande            (uit de Kracht van Salland 2023-2030).
met een hotel en restaurant Gaia bij Deventer en Havezate den
Alerdinck en Landhuis De Colckhof bij Laag Zuthem.                           In de steden en dorpen draagt groenblauwe dooradering en
                                                                             natuurinclusief en duurzaam bouwen (met regionale biobased
De Sallanders zelf vinden dat de recreatieve kansen van het Overijssels      grondstoffen) bij aan een aantrekkelijke en gezonde leefomgeving voor
Kanaal en de IJssel nog nauwelijks worden benut. De centrale ligging         mens, dier en plant. Woningen en bedrijfspanden zijn goed geïsoleerd
van beide watergangen tussen gebieden waar al veel toeristen komen           en hebben zonnepanelen op het dak liggen. Daarnaast zien we
(de nationale parken Veluwe en Sallandse Heuvelrug en de                     oplossingen met warmtepompen, warmte-koude-opslag en het gebruik
Hanzesteden Deventer en Zwolle), biedt immers volop mogelijkheden.           van restwarmte. Zo wordt zwembad Het Tijenraam in Raalte
De tweejaarlijks de IJsselbiënnale is hiervan een mooi voorbeeld.            opgewarmd met de restwarmte van de rioolzuivering en ook een deel
Belangrijk daarbij is dat de oevers toegankelijk worden gemaakt. In          van de Deventerse wijk Zandweerd wordt verwarmd met warmte die
Olst mooier aan de IJssel en de Loswal in Wijhe is daar al een eerste        vrijkomt bij het zuiveren van water. Ook zien we initiatieven met tiny
begin mee gemaakt. Hierbij is het wel belangrijk om een goed                 houses, zoals de Tuinen van Zandweerd van een woningbouwcorporatie
evenwicht te vinden tussen rust en reuring.                                  in Deventer.

Aantrekkelijk wonen op het Sallandse platteland / Sallaand,                  Robuuste groenblauwe bufferzones vertragen de waterafvoer, dragen
Sallaand, hier is mien stea                                                  bij aan de sponswerking van de bodem en bieden verkoeling in tijden
Voor Sallanders wordt leefbaarheid mede bepaald door de                      van droogte en hitte. Bij piekbuien kunnen zij een deel van het gevallen
voorzieningen die er in de dorpen en op het platteland zijn. Van alle        water vasthouden en bergen. Drinkwaterwinningen kunnen robuuster
voorzieningen is de ontmoetingsfunctie (in welke aard dan ook) de            gemaakt worden, de effecten op de omgeving kunnen beter worden
belangrijkste voor een dorp of gemeenschap. Daarbij is een variatie          gemitigeerd. Bovendien zijn ze belangrijk voor de verbinding tussen
van leeftijden, woonvormen en soorten woningen van belang, zodat je          stad en land en de natuurwaarden in steden en dorpen. Woningen zijn
voor elkaar kunt zorgen en een diverse gemeenschap houdt. In de              klimaatbestendigrobuust gebouwd en maken gebruik van de




157
</pre>

====================================================================== Einde pagina 157 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 158 ======================================================================

<pre>overgangen van land en water: dit leidt tot interessante en gewilde        Deventer goed bereikbaar en een aantrekkelijke stad om in te wonen,
woon- en leefmilieus. Olstergaard in Olst is zo’n bijzondere wijk met      te werken en te recreëren. Mede daarom wordt in de stad woningbouw
respect voor de natuur, het landschap en de cultuurhistorie. De wijk is    voor bovenregionale groei gerealiseerd, met bijzondere plekken als het
samen met een deel van de toekomstige bewoners ontworpen. De               Havenkwartier en ROTO in de schil rondom de binnenstad en het
openbare ruimte en de woningen zijn natuurinclusief en houden              nieuwe dorp Steenbrugge in het noorden. Ook wordt een sprong over
rekening met het veranderende klimaat, de woningen zijn energiezuinig      de IJssel verkend, vanwege het mooie omliggende landschap dat je wilt
en krijgen geen gasaansluiting. Bewoners en gemeente gebruiken zo          behouden.
veel mogelijk gerecyclede materialen, die bij verbouwing of sloop ook
weer gedemonteerd kunnen worden.                                           Rondom het station wordt Stadscampus De Kien ontwikkeld. Hier
                                                                           werken bedrijven, scholen en overheden samen aan innovatieve (ICT)
Salland is goed ontsloten door een aantal spoorlijnen, meerdere            oplossingen voor maatschappelijke opgaven en zij willen samen
provinciale wegen en de Rijkswegen A1 en N35. Deze laatste is een          Deventer als ICT stad op de kaart zetten. Zo wordt tegenover het
belangrijke route tussen Zwolle en Twente, maar is ook voor de             station de Topicus campus ontwikkeld; een aantrekkelijke plek om te
ontsluiting van Salland belangrijk. De komende jaren werken we samen       werken, te leren, te wonen en te ontspannen midden in de
met Rijkswaterstaat aan de verkeersveiligheid en doorstroming op deze      samenleving. De Kien is de poort van de Kennisas Deventer die van het
weg. Daarbij zetten we in op een rondweg bij Mariënheem. Daarnaast         station via onder andere het Havenkwartier en de Gasfabriek richting
zetten we ons in voor de verdubbeling van het spoor tussen Olst en         de A1 loopt.
Deventer. Maar Salland pakt natuurlijk ook zelf al de handschoen op.
Zo heeft ’t Natuurlijk Huus in Raalte een deelauto gelanceerd en ook in    Het A1 Bedrijvenpark, ten zuiden van Deventer, is één van de
Olst delen inwoners één of meerdere auto’s.                                Overijsselse Topwerklocaties. Door de strategische ligging aan één van
                                                                           de Europese corridors en de nabijheid van een van de grootste
Hanzestad aan de IJssel                                                    binnenhavens van Nederland is dit een aantrekkelijke vestigingslocatie
Deventer is de grootste stad van Salland en ligt prachtig aan de IJssel.   voor internationaal georiënteerde en logistieke bedrijven. Dit duurzame
In de zomer kun je heerlijk wandelen in de uiterwaarden of wat drinken     bedrijventerrein wil in 2030 energieneutraal zijn en heeft bovendien
aan het stadsstrand, terwijl in de winter soms zandzakken nodig zijn       veel aandacht voor natuurinclusief en circulair bouwen. Zo moet een
om het water buiten te houden. Deventer is een levendige Hanzestad         bedrijf bij de bouwaanvraag inzicht geven in de mate van circulariteit,
met een monumentale sfeer, waar het goed verblijven is en waar veel        de mate van losmaakbaarheid en de mogelijkheden voor recycling van
te doen is. Overal zie je monumentale panden, eeuwenoude pleinen en        grondstoffen. Langs de A1 is ruimte voor windturbines.
historische kerken zoals de Lebuïnuskerk en de Bergkerk. Daarnaast
trekken bekende evenementen zoals Deventer op Stelten, de                  Stedendriehoek
Boekenmarkt en het Dickens Festijn veel bezoekers naar de Hanzestad.       De Stedendriehoek, met daarin de gemeenten Apeldoorn, Brummen,
                                                                           Deventer, Epe, Heerde, Lochem, Voorst en Zutphen, is op weg naar
Deventer (en de Stedendriehoek) ligt op het kruispunt van de A1 en de      een half miljoen inwoners, 250.000 werkenden en 50.000
A50 en de spoorlijn Arnhem-Zwolle en Amsterdam-Enschede.                   ondernemingen. Hier komen de IJssel, de Veluwe, Salland en de
Strategisch gegroeid aan de IJssel maakt het deel uit van het oostelijk    Achterhoek samen. De kracht van de Stedendriehoek zit in de
deel van Stedelijk Netwerk Nederland (rondje Randstad). Dit maakt          afwisseling van dorpen, steden en landschappen. De natuur en cultuur




158
</pre>

====================================================================== Einde pagina 158 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 159 ======================================================================

<pre>hebben een grote aantrekkingskracht op toeristen en recreanten. Ook      Gezamenlijk wordt gewerkt aan een gebalanceerde stedelijke groei in
inwoners ontsnappen in hun eigen omgeving even aan het dagelijks         de driehoek Apeldoorn, Deventer en Zutphen, waarbij ook een
leven. De steden en dorpen en het platteland zijn complementair en       mogelijke stedelijke schaalsprong wordt onderzocht die past bij het
onlosmakelijk met elkaar verbonden. De reuring, dynamiek en het          eigene en unieke van de steden. Daarnaast wordt gewerkt aan de
vertier van Apeldoorn, Zutphen en Deventer zorgen samen met de rust,     ontwikkeling van de corridors A1/A50, het bevaarbaar houden van de
schone lucht, de verschillende landschappen en natuurgebieden voor       IJssel, een vitaal platteland en een robuuste Veluwe. Daarbij worden
een aantrekkelijke woonomgeving. De regio ligt centraal in Nederland     drie uitgangspunten gehanteerd: Duurzaam: het langdurig versterken
en wordt goed verbonden met grote delen van het land. Mensen willen      van de welvaart met behoud en versterking van het groene karakter en
graag wonen, werken en hun ondernemingen vestigen in de                  met oog voor toekomstige generaties, Divers: het vergroten van
Stedendriehoek. Het inwoneraantal groeit.                                (economische) ontwikkeling door de bestaande verscheidenheid van de
                                                                         regio te benutten en uit te breiden en Dichtbij: het verkleinen van de
Dit samenwerkingsverband van acht gemeenten en de provincies             afstand tot voorzieningen en tot elkaar. De Stedendriehoek kent grote
Gelderland en Overijssel staat voor de uitdaging om nu en in de          verschillen en nuances in haar gebieden en partners, maar er is
toekomst een aantrekkelijke en leefbare regio te zijn voor de bewoners   vertrouwen en ambitie om samen te werken aan de regio in balans.
en bedrijven in de steden en dorpen.




159
</pre>

====================================================================== Einde pagina 159 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 160 ======================================================================

<pre>Noordwest Overijssel




Afbeelding: Illustratie gebiedseigen perspectief Noordwest Overijssel




160
</pre>

====================================================================== Einde pagina 160 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 161 ======================================================================

<pre>De kop van Overijssel is uniek: de Weerribben-Wieden zijn samen met      Kampereiland, was de rationale verkaveling van de Polder Mastenbroek
de Rottige Meenthe en de Oldematen het grootste laagveenmoeras van       het gevolg van goed overleg om de waterstand te beheersen; de
noordwest Europa. De IJsseldelta is Nederland in het klein, een          bekende poldermentaliteit. Zo zijn de cultuur, het landschap, de
laaggelegen delta waarin veen, klei en zand tussen hooggelegen           steden, de landbouw en economie in Noordwest Overijssel in sterke
stuwwallen en de oude rivierarmen van de IJssel en de Vecht het          mate bepaald door de bijzondere, waterrijke cultuurhistorie van het
landschap en grondgebruik bepalen. De bijzondere verwevenheid van        gebied. Iedere stad, dorp en gemeenschap heeft een eigen verhaal en
landbouw, natuur, bodem, water, cultuur en recreatieve infrastructuur    geschiedenis en dit is het uitgangspunt bij de nieuwe opgaven waar we
levert waardevolle kwaliteiten. Nationaal Park Weerribben-Wieden,        nu voor staan.
Nationaal Landschap IJsseldelta en verschillende natuurgebieden, zoals
Oldematen-Veerslootlanden en de Uiterwaarden van het Zwarte Water        Het ene veen is het andere veen niet
en de Vecht liggen onder de rook van Hanzesteden als Zwolle, Kampen      In het veenweidegebied in de Kop van Overijssel daalt de bodem. Om
en Hasselt, de Zuiderzeestadjes Vollenhove en Blokzijl en de             hier droge voeten te houden en om het land te kunnen bewerken,
garnizoensstad Steenwijk. En de veenontginningsdorpen Giethoorn, het     wordt de waterstand verlaagd. Hierdoor komt het veen in contact met
Venetië van het noorden, en Staphorst met z’n karakteristieke            zuurstof, waardoor het veen ‘verbrandt’ en CO 2 vrijkomt. Dit leidt tot
elzensingels zijn alom bekend. Het is een levend, duurzaam landschap     bodemdaling, waardoor opnieuw verlaging van het waterpeil nodig is.
waarin we het grondgebruik in balans brengen met het bodem- en           Dit proces van waterpeilverlaging, gevolgd door bodemdaling, is al
watersysteem. Hier wordt gewoond en gewerkt, voedsel geproduceerd        eeuwen bezig. Deze bodemdaling zorgt naast CO 2 uitstoot ook voor
en recreanten en toeristen worden er gastvrij ontvangen. Bijzondere      knelpunten in de waterhuishouding, landbouwkundige problemen,
plant- en diersoorten, zoals de grote vuurvlinder en de kievitsbloem,    ecologische en landschappelijke schade en schade aan gebouwen en
voelen zich hier thuis en de rietcultuur, de hooiwinning en              infrastructuur. Daarbij is het goed om te onthouden dat er grote
biezenverwerking maken deel uit van de cultuurhistorie.                  verschillen zijn tussen de verschillende veenweidegebieden wat betreft
                                                                         dikte van het veen, opbouw van de bodem, hydrologie, maar ook
Van Hanzestad tot rietcultuur                                            landgebruik en cultuurhistorie. Dit betekent ook dat de oplossingen
De complexe ontstaansgeschiedenis van het gebied heeft niet alleen       verschillen en een gebiedsspecifieke aanpak nodig is.
geleid tot een grote diversiteit aan landschappen en kernen, maar ook
tot verschillende gemeenschappen met elk hun eigen geschiedenis,         Om het veenpakket dat is ontstaan tussen de voormalige Zuiderzeekust
verhalen en identiteit. De geschiedenis ligt nog dicht aan de            en de hogere zandgronden van Drenthe en Overijssel te behoeden voor
oppervlakte en is ook nu nog merkbaar in de sociale omgangsvormen        oxidatie en daarmee bodemdaling en CO2-uitstoot tegen te gaan, is het
en samenwerking tussen mensen in de verschillende gebieden. De           nodig om het grondwaterpeil de komende jaren geleidelijk te verhogen.
omgang met het water is hierbij in belangrijke mate bepalend. Waar de    Daarnaast is op sommige plekken een natte bufferzone nodig om het
Hanzesteden hun rijkdom en aanzien verwierven dankzij de                 wegzijgen van water naar de lagergelegen gebieden zoals de
handelsroutes over water, werd in de veenmoerassen rond Giethoorn        Noordoostpolder, Koekoekspolder, de diep bemalen polders rond
met bloed, zweet en tranen een hongerloon verdiend aan de                Scheerwolde en Friesland tegen te gaan. Deze natte bufferzones bieden
turfwinning, waarvan we de sporen nog terugzien in de Weerribben-        tegendruk aan het wegzijgende water en gaan daarmee de verdroging
Wieden. Waar met opgestroopte mouwen de strijd tegen het water           van de laagveenmoerassen tegen en dragen bij aan natuurherstel.
aangaan resulteerde in de grillige mozaïekverkaveling op het




161
</pre>

====================================================================== Einde pagina 161 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 162 ======================================================================

<pre>Het grondgebruik zal worden aangepast aan het nieuwe waterregime           achteruitgaat. Dat betekent ook dat er boeren stoppen om ruimte te
met extensievere vormen van landbouw, landschapsbeheer, andere             creëren voor de blijvers.
(natte) teelten en nieuwe verdienmodellen, zoals wonen en recreatie.
Zo zijn er bijvoorbeeld kansen voor ‘nieuwe teelten’ door vanuit water     Weerribben-Wieden: bijzondere natuur die onder invloed van
en bodem sturend te kijken naar gewassen die hier vroeger ook werden       mensenhanden is ontstaan
geteeld, zoals riet of biezen. Dit biedt kansen voor de ontwikkeling van   De Weerribben en de Wieden vormen samen één van de bekendste
de bestaande natuurgebieden tot een robuust netwerk als onderdeel          veengebieden van ons land. Tot in de middeleeuwen lagen hier grote
van de Natte As, die zich uitstrekt van de Zeeuwse Delta tot het           hoogveenkoepels, die zijn ontgonnen met als doel er landbouwgronden
Lauwersmeer en de Waddenzee in het noorden van Nederland. Niet             aan te leggen. Toen de natte gronden niet langer geschikt waren voor
alleen weidevogels, zoals de grutto en de tureluur, hebben baat bij een    de landbouw is het overgebleven veen afgegraven en gebruikt als
peilverhoging, maar hiermee wordt ook de verdroging van de                 brandstof. Het veen werd gestoken en op smalle stroken grond, bekend
laagveenmoerassen en bodemdaling tegengegaan, waardoor schade              als ‘ribben', te drogen gelegd. Om de turf te vervoeren, werden sloten
aan gebouwen en infrastructuur wordt voorkomen.                            en grachten, 'weren', gegraven. Dijkdoorbraken tijdens zware stormen
                                                                           leidden tot grote overstromingen van het afgegraven gebied en op die
De landbouw is van oudsher gewend om in te spelen op het bodem- en         manier ontstonden de ‘wijden’ van de Wieden. Zo is tussen Ossenzijl,
watersysteem en die verschilt in de Kop nogal. De hogere zandgronden       Zwartsluis en Giethoorn het waterrijke landschap met petgaten,
rond Steenwijk en Vollenhove bieden andere mogelijkheden dan               slootjes, legakkers, meren en bloemrijke hooilanden van de
bijvoorbeeld Polder Mastenbroek, het Staphorsterveld of het                Weerribben-Wieden ontstaan.
Kampereiland. Door de geleidelijke peilverhoging kunnen weilanden
minder intensief worden beweid en gemaaid en hebben boeren ook             Dit waardevolle natuurgebied is een populaire bestemming voor
andere inkomstenbronnen nodig. Ook dit is niet nieuw voor Noordwest        toeristen en recreanten. Hier kun je het verhaal van de Weerribben-
Overijssel, waar boeren soms ook rietsnijder en visser waren en hun        Wieden, haar natuur en cultuurgeschiedenis op verschillende manieren
vangst zelf naar de markt brachten. Bij het verbreden van de               beleven. Je kunt fietsen, varen of wandelen door het Nationaal Park en
bedrijfsvoering kun je denken aan de verwerking en verkoop van eigen       waterdorpen als Giethoorn, Dwarsgracht en Wanneperveen, maar ook
(streek)producten, zoals Weerribben Zuivel, Dijkgoud Kaas en Erf 1,        struinen door de Zuiderzeestadjes Blokzijl en Vollenhove, waar de
het telen van gewassen die baat hebben bij de natte omstandigheden,        sporen van een rijk vissers- en handelsverleden nog steeds zichtbaar
zoals lisdodden en natuurlijk riet, agrotoerisme of het leveren van        zijn. Vanaf de oude kronkelende zeedijk tussen Kuinre en Vollenhove
ecosysteemdiensten, zoals landschapsbeheer, het vasthouden van             heb je prachtig zicht op dijkdoorbraakkolken, haventjes en het A.F.
water of het vastleggen van CO2. Zo werken 9 vooruitstrevende boeren       Stroink gemaal. Hier ervaar je het contrast tussen de grootschalige,
uit de Baarlingerpolder aan een plan waarin de stikstofdepositie wordt     rationele Noordoostpolder met bloeiende tulpenvelden, aardappels en
verminderd, bodemdaling wordt tegengegaan, de CO2-uitstoot wordt           graan aan de ene kant en de smalle percelen van het
verlaagd en natuur en biodiversiteit ruimte krijgt en waarbij ook hun      veenweidelandschap aan de andere kant. In combinatie met een
concurrentiepositie ten opzichte van andere agrarische ondernemers         bezoek aan de Fundatie in Zwolle, het Waterloopbos bij Kraggenburg,
niet verslechtert. Een belangrijk voorwaarde hierbij is dat alle           het Bloemencorso in Vollenhove en Sint Jansklooster of de Gondelvaart
betrokkenen achter het streefbeeld staan en niemand erop                   in Giethoorn en Belt-Schutsloot heeft het gebied veel te bieden. Deze
                                                                           combinatie van natuur en cultuur biedt volop kansen voor




162
</pre>

====================================================================== Einde pagina 162 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 163 ======================================================================

<pre>recreatieondernemers, maar ook voor boeren die extensiveren en             percelen. Het is een prachtig voorbeeld van het middeleeuwse
verbreden; zij kunnen een bijzondere overnachtingsplek of                  slagenlandschap dat is ontstaan met de ontginning van het hoogveen.
streekproducten aanbieden. Zo ontstaat een herkenbaar en gevarieerd        Nog altijd is hier de kenmerkende driedeling van akkers, weilanden en
recreatief profiel waar de hele regio van profiteert. En met het Drents    hooilanden terug te zien. De Olde Maten en Veerslootslanden, de
Friese Woud en het Vechtdal op steenworp afstand kunnen bezoekers          hooilanden, zijn de laagstgelegen en natste delen van dit
beter in ruimte en tijd gespreid worden.                                   veenweidegebied en ongeschikt voor de landbouw. Het zijn nu
                                                                           waardevolle natuurgebieden en vormen één van de belangrijkste
De hooilanden, weilanden en akkers van Staphorst en Rouveen                broedplekken voor de wulp in onze provincie.
Op de hogere rivierduinen langs het Zwarte Water en de Sethe               Vanaf Olde Maten en Veerslootslanden loopt het Staphorster Veld
(tegenwoordig het Meppelerdiep) zijn in de loop van de middeleeuwen        geleidelijk op tot aan Staphorst en Rouveen en tegelijkertijd neemt de
meerdere kleine nederzettingen gesticht, waaronder ook het                 dikte van het veenpakket af. Ook hier wordt gezocht naar oplossingen
Zwartewatersklooster. De stichting van het klooster houdt verband met      om de oxidatie van het veen en bodemdaling tegen te gaan en
de slag bij Ane in 1227, waarbij de bisschop van Utrecht samen met         tegelijkertijd de boeren perspectief te bieden. Dit alles met behoud en
ongeveer vierhonderd ridders en soldaten sneuvelde. Hun lichamen           versterking van de biodiversiteit, landschappelijke en cultuurhistorische
zouden zijn begraven in de buurt van het kloosterterrein. De kleine        waarden. Zo heeft Coöperatief Gebiedsplan Staphorst, een collectief
rivierduinen boden slechts beperkt ruimte en vanaf de twaalfde eeuw        van verschillende partijen die opkomen voor de belangen van de
werden vanaf de ontginningsbasis op de rivierduinen sloten in het          boeren, natuur en bewoners, een gebiedsplan opgesteld met tien
hoogveen gegraven. Staphorst en Rouveen kennen hier hun oorsprong.         uitgangspunten voor een omslag naar duurzame landbouw en een
Nadat het veen voldoende was ontwaterd, werd de grond in gebruik           leefbaar platteland.
genomen als akker. Zodra het (hoog)veen werd ontwaterd, ging het
oxideren en daalde de bodem, waardoor de nieuw ontgonnen gronden           De IJssel, de mooiste rivier van Nederland
al snel te nat werden om nog als akker te gebruiken. Er werd weer een      De IJssel vormt de natuurlijke grens tussen Gelderland en Overijssel.
nieuw stuk veen afgegraven en de oude akkers werden omgevormd              Met zijn rivierduinen, oeverwallen, kronkelwaarden en komgebieden is
naar grasland. Op een gegeven moment lagen de akkers wel erg ver           de IJssel een bijzondere aardkundige verschijning. Het IJsseldal werd al
van de boerderijen af en werd besloten om het hele dorp te                 in prehistorie bewoond, maar het zijn vooral de middeleeuwse
verplaatsen. Dit proces is vier keer herhaald en uiteindelijk zijn         Hanzesteden, waaronder Kampen en Zwolle, en de IJsselhoeven die nu
Rouveen (voortgekomen uit Zwartewatersklooster) en Staphorst               nog steeds herinneren aan deze glorieuze handelstijden. Langs de
(voortgekomen uit Olde Staphorst nabij Meppel) in de zeventiende           IJssel wordt veel gefietst en gewandeld en evenementen als de
eeuw op hun huidige plek komen te liggen. Kenmerkend voor het              tweejaarlijks IJsselbiënnale met prikkelende kunstwerken in het
dorpslint zijn de zeer smalle percelen, waarop boerderijen achter elkaar   landschap of Sail Kampen met o.a. bijzondere schepen, straattheater
geplaatst zijn. Dit patroon is ontstaan door vererving, waarbij de toch    en oude ambachten trekken vele bezoekers.
al smalle percelen in de lengte werden gesplitst en zo steeds smaller      De rivier heeft altijd een strategische functie gehad, zo blijkt uit de
werden.                                                                    aanleg van verschillende IJssellinies door de eeuwen heen. En nog
                                                                           steeds is de IJssel van strategische waarde voor onder andere de
Aan weerszijden van het dorpslint van Staphorst en Rouveen wordt het       scheepvaart, natuur en drinkwater. Zo is de IJssel van groot belang
landschap bepaald door elzensingels langs smalle, langgerekte              voor onze drinkwatervoorziening en bij Zalk ligt een reservering voor




163
</pre>

====================================================================== Einde pagina 163 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 164 ======================================================================

<pre>een nieuwe winning. Daarnaast wordt onderzoek gedaan naar nieuwe          kaarsrechte lijnen en strakke verkavelingsblokken is hier geen gevolg
concepten om aan de toenemende vraag naar drinkwater te kunnen            van rigoureuze ingrepen uit de twintigste eeuw, maar werd al in de
voldoen. En voor de langere termijn werken meerdere organisaties          veertiende eeuw (vanaf 1364) doelbewust zo ontworpen. Verschillende
samen aan een Drinkbare IJssel.                                           gemalen, waar onder het stoomgemaal 'd Olde Mesiene aan de
                                                                          Kamperzeedijk, nu cultuurhistorische erfgoed, hielden het water in de
De afgelopen decennia heeft de rivier meer ruimte gekregen, zodat         polder op peil. Polder Mastenbroek is daarmee één van de oudste
piekafvoeren beter opgevangen kunnen worden. Het bekendste                polders van Nederland. Het rationele stelsel van wegen en waterlopen
voorbeeld daarvan is de hoogwatergeul Reevediep bij Kampen, waar          bepaalt hier al eeuwenlang de inrichting van het gebied en door de
waterveiligheid gecombineerd wordt met natuurontwikkeling, recreatie      openheid en weidsheid kun je de kerktorens van alle omliggende
en het nieuwe dorp Reeve. Ruimte om te wonen, werken, sporten,            steden zien. Tegenwoordig is Polder Mastenbroek naast een agrarisch
leven in een natuurinclusieve omgeving, veilig ingericht voor een         gebied ook een belangrijk weidevogelgebied.
veranderend klimaat en duurzaam gebouwd.                                  Al in de middeleeuwen zorgt de sterke ontwatering voor veenoxidatie
Om ook in de toekomst droge voeten te houden, wordt op dit moment         en bodemdaling. Om droge voeten te houden, werden de boerderijen
onderzoek gedaan naar de Keteldelta. Door het Ketelmeer om te             op huisterpen gebouwd. Droge voeten houden is nog steeds een
vormen tot een ondiepe delta à la de Biesbosch met rietmoeras,            voortdurende uitdaging, ook voor de glastuinbouw in de
zandplaten en ooibossen kunnen meerdere opgaven gecombineerd              Koekoekspolder. Om de ondernemers hier voldoende duidelijkheid te
worden. De Keteldelta heeft een dempende werking tegen de                 geven op de lange termijn zal gezamenlijk een toekomstperspectief
opstuwing vanuit het IJsselmeer en vergroot daarmee de veiligheid van     voor de sector worden verkend.
de Hanzesteden. Bovendien draagt dit waterrijke natuurgebied bij aan
natuurontwikkeling en biodiversiteit, biedt kansen voor toerisme en       Aan de andere kant van de Kamperzeedijk ligt het Kampereiland, een
recreatie en door de aanleg van spaarbekkens kan hier drinkwater          gebied dat in het verleden sterk onder invloed van de zee en de rivier
gewonnen.                                                                 stond en dat door aanslibbing steeds verder kon worden uitgebreid. De
                                                                          rijke kleigronden en de periodieke overstromingen zorgden voor
Leven met water in de IJsseldelta                                         vruchtbare hooilanden en nog steeds zijn deze gronden erg geschikt
Historische steden, eeuwenoude waterwegen en unieke polders, dat is       voor duurzame landbouw. Verspreid in het buitendijkse, open
wat de Nationaal Landschap IJsseldelta te bieden heeft. Dit bijzondere    weidelandschap liggen middeleeuwse polderdijkjes en boerderijen op
gebied, aan de monding van de IJssel, wordt omringd door de drie          terpen en daarom is dit gebied ook bestand tegen hogere waterstanden
Hanzesteden Zwolle, Kampen en Hasselt, tapijtstad Genemuiden en           in het IJsselmeer.
watersportstadje Zwartsluis. Hier werken tientallen gebiedspartijen van
de Gebiedscoöperatie IJsseldelta samen aan een sterke IJsseldelta met     Klimaatadaptieve groeiregio Zwolle
vitale dorpen, versterking van natuur en landschap, een duurzame          Zwolle, de grootste stad van de regio, vormt het kloppende hart waar
landbouw en een gezonde regionale economie. Daarbij zijn goede            alle bovenlokale voorzieningen te vinden zijn. Een bruisende Hanzestad
ideeën en plannen van bewoners en ondernemers onmisbaar.                  met creatieve studenten, inventieve ondernemers en eigenwijze
                                                                          vrijdenkers. De grandeur van het rijke Hanzeverleden en de Moderne
In het midden van de IJsseldelta ligt één van de oudste polders van       Devotie, een hervormingsbeweging binnen de kerk en maatschappij,
Nederland, Polder Mastenbroek. Het open polderlandschap met               zijn hier nog steeds zichtbaar. En de mooiste boekhandel van




164
</pre>

====================================================================== Einde pagina 164 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 165 ======================================================================

<pre>Nederland, de beeldbepalende Peperbus, een spraakmakende                   Chinese, toeristen die Giethoorn willen bezoeken komen aan op station
tentoonstelling in de Fundatie of het jaarlijkse Stadsfestival zijn een    Steenwijk en daarom zijn hier de verwijsborden en de streekbussen al
bezoekje waard.                                                            in het Chinees. De stad wil de stationsomgeving transformeren naar
                                                                           een aantrekkelijk woonmilieu in combinatie met werklocaties, onderwijs
De stad heeft uitstekende verbindingen met andere steden en dorpen in      en voorzieningen en zo optimaal gebruik maken van de potentie van
de regio via spoor, provinciale wegen en fietsroutes. Zwolle ligt op het   het station. Het aantrekkelijke buitengebied met havezate De Eese, de
kruispunt van verschillende wegen en spoorlijnen; de A28, A50, de          vele kleine gehuchten met kampen, houtwallen en singels op de
corridor Amsterdam – Zwolle – Twente – Münster en het IJsselspoor          stuwwal van Steenwijkerwold en de Koloniën van Weldadigheid zijn
dat onderdeel is van Stedelijk Netwerk Nederland (Rondje Randstad).        daarbij een grote pré.
In het Zwolse stationsgebied wordt een mix van woningen,
werkplekken, winkel- en onderwijsvoorzieningen in hoge dichtheid           Duurzame werklocaties
ontwikkeld tot een dynamisch en aantrekkelijk gebied waar de               Noordwest Overijssel is een regio met veel MKB-bedrijven en meerdere
verschillende functies elkaar versterken. Samen met de gevarieerde         topwerklocaties, waar veel aandacht is voor duurzaamheid, nieuwe
landschappelijke omgeving maakt dit Zwolle tot een zeer goed               energie, circulariteit en klimaatadaptatie. Zo is het tapijtcluster
bereikbare en aantrekkelijke stad om in te wonen en te werken.             Genemuiden-Hasselt, een doorontwikkeling van de
De regio wil zich ontwikkelen als klimaatbestendige groeiregio. De         biezenmattenmakers van Genemuiden, een wereldspeler, maar ook één
bodem en het watersysteem zijn bepalend voor waar en vooral hoe            van de grootste energieverbruikers van Overijssel. De ondernemers
gebouwd wordt. Dit betekent dat de komende jaren veel woningen             willen verduurzamen door onder andere gebruik te maken van
gebouwd gaan worden, in eerste instantie in Zwolle zelf, maar ook in       windenergie of restenergie.
de warme harten daar omheen. Dit zijn de kernen die met hoogwaardig
openbaar vervoer goed bereikbaar zijn, denk daarbij aan Hardenberg,        Port of Zwolle, het gezamenlijke havenbedrijf van Zwolle, Kampen en
Steenwijk, Kampen en Raalte, maar ook Dronten, Meppel en                   Meppel, vervult een belangrijke functie in het logistieke ecosysteem. De
Hoogeveen. De woningen worden zoveel mogelijk in de bestaande              havens fungeren als achterland voor de mainports van Rotterdam en
steden en dorpen gebouwd en dragen bij aan een klimaatadaptieve            Amsterdam en zijn van grote toegevoegde waarde voor de vele MKB-
inrichting van de regio. Met ruimte voor groen en biodiversiteit en        maakbedrijven in de regio. Daarnaast zijn havens een belangrijke
onder de voorwaarde dat er voldoende drinkwater voorradig is. Dit          schakel in de keten voor de energietransitie en de toekomstige
betekent ook dat nieuwe ontwikkelingen bijdragen aan het                   circulaire economie.
klimaatbestendig maken van de bestaande stad.
                                                                           In Zwolle zijn de sectoren health, ICT en slimme en creatieve
Vestingstad Steenwijk is ontstaan op de flanken van de stuwwal van         maakindustrie sterk vertegenwoordigd. Een mooi voorbeeld daarvan is
Steenwijkerwold aan de Steenwijker Aa. De stad lag tijdens de              Perron038, het open innovatiecentrum op het gebied van de high tech
Tachtigjarige Oorlog vol in de frontlinie en de vestingwallen herinneren   maakindustrie. Technici en bevlogen studenten onderzoeken en
aan dat historische verleden. Steenwijk heeft altijd al een                experimenteren om technologische innovaties mogelijk te maken.
centrumfunctie gehad voor de wijde regio. En ook nu zijn de winkels,       Daarnaast is Regio Zwolle koploper in de kunststofinnovatie. Grondstof-
de bedrijvigheid en regionale voorzieningen, zoals een theater en een      producenten, afval-inzamelaars en recyclelaars werken hard aan een
bioscoop, belangrijk voor het omliggende platteland. De vele, vaak         gesloten kunststofketen.




165
</pre>

====================================================================== Einde pagina 165 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 166 ======================================================================

<pre>Net ten noorden van Zwolle, aan de A28, ligt Hessenpoort, een          de bestaande en nieuw te realiseren windturbines getransformeerd tot
aantrekkelijke vestigingslocatie voor grootschalige logistiek. Het     een energielandschap. Hier werken inwoners en overheden van de
bedrijventerrein wil met zonnepanelen, windturbines en aardwarmte      gemeenten Zwolle, Staphorst, Dalfsen en Zwartewaterland aan de
energieneutraal worden. Bij Hessenpoort wordt een energiehub           inpassing van een windcluster.
gerealiseerd die ervoor zorgt dat lokaal opgewekte energie zoveel
mogelijk lokaal wordt gebruikt en dat het overschot wordt omgezet in
waterstof. De zone langs de A28 tussen Zwolle en Staphorst wordt met




166
</pre>

====================================================================== Einde pagina 166 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 167 ======================================================================

<pre>Het Vechtdal




Afbeelding: Illustratie gebiedseigen perspectief Het Vechtdal




167
</pre>

====================================================================== Einde pagina 167 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 168 ======================================================================

<pre>Het Vechtdal in het noorden van onze provincie is een gebied met          prehistorische samenlevingen verder onder de aandacht gebracht. Aan
meerdere gezichten. De Vecht is de grootste van de kleine en de           de zuidkant van de Vecht zijn de prehistorische bewoningssporen
kleinste van de grote Nederlandse rivieren. De rivier meandert door       minder zichtbaar door middeleeuwse essen en latere
schitterende landschappen en passeert daarbij pittoreske dorpen en        zandverstuivingen, die de sporen hebben afgedekt.
steden, landgoederen, bossen en heide. Ten noorden van de Vecht
vinden we het grootschalige agrarische landschap met dorpen als           Van oudsher vormde de Vecht een belangrijke handelsroute van
Nieuwleusen, Balkbrug en Dedemsvaart. Op de grens met Drenthe             Amsterdam naar Duitsland, totdat er andere, beter bevaarbare en
slingert de Reest nog in haar oorspronkelijke vorm door het               daarmee snellere routes beschikbaar kwamen. Zo was Ommen vroeger
eeuwenoude kleinschalige landschap met bossen, heidevelden,               één van de Hanzesteden. De Vecht bracht dus welvaart voor de boeren
hooilanden en oude boerderijen.                                           en bewoners. In de late middeleeuwen was het Vechtdal bovendien
                                                                          politiek en strategisch van belang vanwege haar ligging: de Vecht
De identiteit en cultuur van het Vechtdal zijn nauw verweven met de       vormde een natuurlijke barrière om vijanden tegen te houden en een
rivier. De Vecht zocht bij iedere overstroming een andere weg en          logisch lint om linies aan te bouwen. De Loozensche Linie uit 1801 bij
boeren en bewoners waren steeds genoodzaakt om zich daaromheen te         Gramsbergen is daarvan een bekend voorbeeld, en her en der zijn ook
organiseren. Ook nu staan de inwoners en bedrijven van het Vechtdal       nog enkele kastelen, oude slagvelden en verdedigingslinies zichtbaar.
voor uitdagingen, zoals klimaatverandering, toekomstbestendige
landbouw en een verstedelijkingsopgave. Er is nog steeds veel             Het is de Overijsselse Vecht zoals wij die tegenwoordig kennen. De
ondernemerskracht om deze opgaven op te pakken. Je ziet dat aan de        rivier meandert door het geringe verval (vanaf de Duitse grens daalt de
vele lokale initiatieven en goede ideeën in het gebied.                   Vecht nog slechts 10 meter) traag door het landschap. Tussen Dalfsen
                                                                          en Hardenberg ligt de Vecht in een echt dal. Stroomopwaarts van
Historische handelsroute                                                  Hardenberg en stroomafwaarts van Dalfsen ligt de Vecht nauwelijks
De bron van de Vecht is bij Wasserschloss Darfeld in de glooiende         lager dan de omgeving en daarom wordt de rivier hier begrensd door
heuvels van de Duitse Baumbergen en vanaf daar slingert de rivier, 167    kaden en dijken. Op de hogere oeverwallen en stuifduinen langs de
kilometer lang, richting het Zwarte Water en uiteindelijk het             rivier liggen de dorpen, bossen en landgoederen. De vele afgesneden
IJsselmeer. Hier maakt de Vecht gebruik van het oude oerstroomdal,        meanders tonen het vroegere ongetemde karakter van de Vecht.
dat is uitgesleten na de laatste ijstijd. Toen het ongeveer 15.000 jaar
geleden warmer werd, steeg de zeespiegel en versmalde de brede            Het Vechtdal als merk
afvoervlakte van het oerstroomdal steeds verder. Hierdoor is aan de       De Vecht biedt een unieke combinatie van natuur, rust, ruimte, rivier,
zuidkant van het stroomdal één enkele meanderende rivier ontstaan.        landschappen, cultuur en historie. Dit maakt het Vechtdal niet alleen
                                                                          een aantrekkelijke woonomgeving, ook toeristen en recreanten komen
De hoge gronden langs de Vecht werden in de prehistorie al bewoond        er graag. Er is dan ook een groot aanbod aan kampeerterreinen,
en op sommige plekken zijn deze sporen nog steeds zichtbaar. Denk         bungalowparken en vakantiehuizen. De gemeenten stimuleren toeristen
bijvoorbeeld aan de Larinkmars bij Varssen, de grote groepen              om zoveel mogelijk met de trein te komen om overlast te voorkomen.
grafheuvels ten oosten van het Junner Koeland en de boswachterij
Ommen bij Eerde. Een grote, unieke opgraving van de                       De Vecht vormt samen met de beboste oeverwallen een belangrijke
Trechterbekercultuur in Ooster-Dalfsen heeft de laatste jaren deze        verbinding tussen de Veluwe en het Duitse Reichswald. Deze verbinding




168
</pre>

====================================================================== Einde pagina 168 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 169 ======================================================================

<pre>bestaat uit natuur-, recreatie- en landbouwgebieden. Hier ligt de         nu concrete stappen te zetten. En van een betere waterkwaliteit
nadruk niet alleen op het produceren van streekproducten, zoals           kunnen ook de huidige drinkwaterwinningen al profiteren. En dit is
Vechtdal Wijnen, kaas, ijs, asperges en vlees van de Brandrode koe,       belangrijk, omdat de vraag naar drinkwater alleen maar toeneemt door
maar ook op het vergroten van de biodiversiteit, het vasthouden van       klimaatverandering, nieuwe woningen en bedrijvigheid.
water en het vastleggen van CO2. Daarnaast zijn er door de
landschappelijke kwaliteiten volop recreatieve kansen, waardoor nieuwe    Parels aan de Vecht
bedrijvigheid en werkgelegenheid is ontstaan. De Koesafari is             Dalfsen, Ommen, Hardenberg en Gramsbergen liggen alle vier prachtig
ondertussen een begrip en trekt bezoekers van heinde en ver. Maar         aan de Vecht en zijn bijzonder aantrekkelijke plaatsen om te wonen en
ook de verhuur van kano’s, tiny houses of proeverijen zijn een mooie      te werken. Met de ontwikkeling van het Waterfront presenteert Dalfsen
toevoeging aan het huidige recreatieve aanbod. De vrijetijdseconomie      zich nadrukkelijker aan het water en wordt op een natuurlijke wijze
is daarmee een belangrijke economische pijler van het gebied.             verbonden met het knusse dorp erachter. In Ommen is met de
                                                                          ontwikkeling van de Vechtoevers een verbinding gelegd tussen het
De Vechtdal-kernen werken veel samen en weten elkaar goed te              centrum en de rivier. Hier is de verbreding van de Vecht, de verlaging
vinden. Onder de naam Ruimte voor de Vecht werken 13                      van het winterbed en de aanleg van natuurvriendelijke oevers
maatschappelijke en overheidsorganisaties samen aan een duurzame          gecombineerd met de aanleg van een passantenhaven, wandelpaden,
ontwikkeling en bekendheid van het Vechtdal. De Vechtdalanjer is          een plein en een boulevard, waardoor een aantrekkelijk waterfront is
ondertussen een bekend ‘merk’. Er wordt ingezet op een integrale          ontstaan. Ook Hardenberg richt zich steeds meer op de Vecht. Met
benadering van het Vechtdal, waarbij de belangen van waterbeheer,         nieuwe woningbouw langs de Vecht wordt water en natuur verbonden
verstedelijking, landbouw, natuur, recreatie en milieu met elkaar in      met de stad. Datzelfde geldt voor het Vechtpark, een parkachtig
samenhang worden opgepakt en afgewogen.                                   rivierenlandschap door het centrum van Hardenberg. Hier kunnen zowel
                                                                          inwoners als toeristen wandelen en fietsen en genieten van de groene,
Veilige en drinkbare Vecht                                                waterrijke omgeving die bovendien een betere bescherming biedt tegen
De Vecht is sterk afhankelijk van neerslag, waardoor er een duidelijk     overstromingen, want water krijgt hier volop de ruimte.
verschil is tussen de zomer en de winter. In de zomer is het een rivier
met lage waterstanden en in de winter staat soms het hele winterbed       Het water, de Vechtdallijn en de N340 verbinden de kernen met elkaar
onder water. Door klimaatverandering krijgt de Vecht te maken met         en met Zwolle. Dit zorgt voor een grote uitwisseling tussen de kernen
hogere piekafvoeren. Om deze goed te kunnen opvangen, krijgt de           onderling en met Zwolle. Ook wordt gewerkt aan snelle
rivier meer ruimte. De Vecht wordt hierdoor een robuuste, half-           fietsverbindingen, zodat dit een aantrekkelijk alternatief is voor de
natuurlijke laaglandrivier die gevoed wordt door neerslag en de ruimte    auto.
heeft om te meanderen, pieken op te vangen en water vast te houden.
Hierdoor krijgt de Vecht weer wat meer zijn oorspronkelijke loop.         Hardenberg heeft als streekcentrum een verzorgende functie voor een
                                                                          groot deel van noordoost Overijssel. De voor onze provincie
Verschillende partijen werken samen aan een drinkbare Vecht in 2053.      kenmerkende MKB-maakindustrie is hier rijk vertegenwoordigd. Een
Een drinkbare Vecht heeft drinkbaar rivierwater, maar ook een rijk en     mooi voorbeeld hiervan is de IQ-boulevard, een innovatief
gevarieerd dieren- en plantenleven, een gezonde bodem en een              bedrijvencluster waar ondernemers uit de maakindustrie hun krachten
prachtig landschap waarvan je kunt genieten. Dit droombeeld helpt om      bundelen en met een stevig leer-werk milieu dicht bij het station. Zo




169
</pre>

====================================================================== Einde pagina 169 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 170 ======================================================================

<pre>blijft kennis in de regio behouden. Dat is van cruciaal belang voor grote   ontgonnen voor de commerciële turfwinning. Grote veenbazen
werkgevers als het ziekenhuis en Wavin. Ook voor logistieke bedrijven       verdienden goudgeld met de verkoop van turf als brandstof, terwijl
is Hardenberg een aantrekkelijke vestigingslocatie via de weg en het        arbeiders er onder barre omstandigheden lange kanalen en wijken
water door de ligging op de Vechtdal-as. Als belangrijk economisch en       groeven. In dezelfde periode werd op de locatie van de zeventiende-
vervoersknooppunt tussen Zuidoost Drenthe (Hoogeveen, Emmen,                eeuwse Ommerschans een strafkolonie gesticht.
Coevorden), Twente en Duitsland en door de goede stad-land
verbindingen vervult Hardenberg haar rol als streekcentrum.                 Wat overbleef was een rationeel verkaveld landschap met rechte
                                                                            wegen, waterlopen en lintbebouwing. Een goed ontwaterd gebied dat
Landgoederen als drager van duurzame ontwikkeling                           zich uitstekend leent voor landbouw. En nog steeds kan het robuuste
De vele landgoederen, met name langs de zuidkant van de Vecht, zijn         watersysteem de extremen opvangen, water op maat leveren aan de
kenmerkend voor het Vechtdal. Oorspronkelijk hadden deze een                landbouw en natuurgebieden verbinden. Vanwege de bodemgesteldheid
economisch doel, maar later werden er ook buitenplaatsen gebouwd            en nattere omstandigheden vind je in het westen veel veeteelt. Richting
voor rijke stedelingen die de stad wilden ontvluchten. Rond en op de        het oosten komen daar meer akkerbouwbedrijven bij. Deze diversiteit
buitenplaatsen en landgoederen werden bossen aangelegd die                  aan landbouw is een bijzondere kwaliteit. Vanaf de twintigste eeuw
statusverhogend moesten werken voor de eigenaren, maar ook voor de          kwamen nieuwe technieken beschikbaar en werd de productie flink
houtproductie. Dat laatste kwam echt grootschalig op gang met de            opgeschroefd en meer gespecialiseerd. Hier wordt nu op een
oprichting van Staatsbosbeheer, die ‘overtollige grond’ aanplantte met      intensieve, duurzame manier voedsel geproduceerd en gewerkt aan
naaldbomen.                                                                 innovaties, zoals strokenteelt, robotisering en emissiearme stallen. Dit
                                                                            wordt gecombineerd met het opwekken van duurzame energie door
De landgoederen, met bekende namen zoals o.a. Vilsteren, Den Berg,          zonnepanelen op daken en clusters windturbines te plaatsen. De
de Horte en Kasteel Rechteren bezitten veel grond in het Vechtdal. Niet     ontwikkeling van een energiecluster wordt gecombineerd met de aanleg
alle landgoederen zijn op dit moment even goed toegankelijk, dus hier       van landschappelijke structuren langs wegen en vaarten en in de
liggen mogelijk kansen voor recreatie en nieuwe verdienmodellen. Van        dorpsranden. Zo werken in het grensgebied van de gemeenten Zwolle,
oudsher zijn landgoederen landschappen van verwevenheid, plaatsen           Staphorst, Dalfsen en Zwartewaterland inwoners en overheden samen
waar natuurwaarden, economische, cultuurhistorische en sociale              aan een visie voor de toekomstige inrichting van het gebied. In deze
waarden samenkomen. Ook nu zijn landgoederen voorlopers op het              ZSDZ gebiedsvisie wordt gewerkt aan een goede balans tussen de
gebied van verduurzaming. Zo is Landgoed Vilsteren één van de               opgaven enerzijds en het behouden, beschermen en ontwikkelen van
initiatiefnemers van Soil4U, een organisatie die werkt aan                  de gebiedskwaliteiten anderzijds.
gebiedsspecifieke land- en bosbouw, duurzaamheid, kleinschaligheid,
gezamenlijkheid en meervoudige waardecreatie.                               Dorpen aan de Dedemsvaart
                                                                            Veel dorpen in dit grootschalige ontginningslandschap zijn ontstaan aan
Grootschalig agrarisch ontginningslandschap                                 de Dedemsvaart of zijvaarten (wijken) daarvan. Denk aan Nieuwleusen,
Het gebied ten noorden van de Vecht bestond zo’n 200 jaar geleden           Balkbrug, Dedemsvaart, Slagharen, de Krim en Schuinesloot. Vooral in
nog uit onbegaanbare en uitgestrekte hoogveenmoerassen. Deze zijn           Dedemsvaart zijn sporen uit die tijd nog herkenbaar aanwezig, zoals de
vanaf de negentiende eeuw, na het graven van de Dedemsvaart tussen          statige negentiendeeeuwse villa’s die welgestelde verveners langs de
Hasselt en Gramsbergen, in hoog tempo systematisch afgegraven en            vaart lieten bouwen. Dit is ook het dorp van Mien Ruys, de




170
</pre>

====================================================================== Einde pagina 170 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 171 ======================================================================

<pre>internationaal bekende tuinarchitect, die gezien wordt als een pionier     landschap dragen boeren met agrarisch natuurbeheer, weidevogel
van de moderne tuinarchitectuur. Haar levenswerk is nog steeds te          beheer en het vernatten van hun gronden bij aan het herstel van de
bezoeken in de Tuinen Mien Ruys.                                           natuur en landschappelijke waarden. Het Reestdal biedt mogelijkheden
                                                                           voor kleinschalige, extensieve recreatie.
Er zijn duidelijke cultuurverschillen tussen de verschillende dorpen,
maar overal zie je veel ondernemerszin en noaberschap. Binnen de           Regio Zwolle
dorpen zie je veel samenwerking en initiatief en zij krijgen ook veel      Het Vechtdal is onderdeel van Regio Zwolle, een vitale en
voor elkaar, denk aan MFA De Beuk in de Krim of De Spil in                 ondernemende regio met veel (familie)bedrijven. Binnen de regio
Nieuwleusen. Zo zijn de dorpen uitgegroeid tot aantrekkelijke              werken 22 gemeenten en 4 provincies samen op het gebied van
woon/werklocaties. Het gebied wordt via de N337 en een hoogwaardige        economie en arbeidsmarkt en ruimtelijke ontwikkeling. Regio Zwolle
busverbinding met een aantal hubs goed verbonden met de A28 en             richt zich op de topsectoren kunststoffen, gezondheid en landbouw en
Zwolle.                                                                    daarnaast zijn logistiek, e-commerce en vrijetijdseconomie groot. In
                                                                           het Vechtdal ligt de nadruk, naast landbouw en de vrijetijdseconomie,
Reestdal: mysterieus en uniek                                              op MKB-maakbedrijven en hoogwaardige industrie. Dit zijn vaak
Op de grens van Overijssel en Drenthe kronkelt de Reest van                familiebedrijven die hier al generaties lang geworteld zijn en dragend
Drogteropslagen bij Dedemsvaart naar Meppel. De Reest is één van de        zijn voor de economie.
weinige beken in ons land die zijn oorspronkelijke meanderende loop
heeft behouden. Het lijkt of de tijd hier stil heeft gestaan, het          De Verstedelijkingsstrategie Regio Zwolle gaat uit van warme harten in
middeleeuwse cultuurlandschap is goed bewaard gebleven. Dat heeft          een klimaatadaptieve delta. Dit betekent dat je bouwt op de plekken
alles te maken met de ligging op de grens van de twee provincies,          waar al mensen zijn, zodat de nieuwe ontwikkeling als hefboom kan
waardoor de Reest in tegenstelling tot veel andere beken nooit is          werken voor de grote opgaven in de bestaande steden en dorpen, zoals
gekanaliseerd.                                                             Dalfsen, Ommen, Hardenberg, Nieuwleusen of Dedemsvaart. Daarmee
                                                                           zet de regio in op een stedelijke en economische groei, maar wel op
In het afwisselende, kleinschalige cultuurlandschap rijgt de Reest         een klimaatrobuuste manier. In de demodelta worden innovatieve
landgoederen, heideterreinen, bossen, bloeiende hooilanden met             ideeën in de praktijk gebracht en hiermee inspireren we anderen. Regio
ooievaars en sfeervolle boerderijen, als parels aan een ketting, aaneen.   Zwolle heeft ook een Regio Deal met het Rijk gesloten, waarin ingezet
Van oudsher werd op de hogere zandkoppen, ook wel horsten of bergen        wordt op leefbaarheid, extra innovatiekracht en duurzaamheid voor alle
genoemd, gebouwd en daar vind je nog steeds bijzondere                     inwoners en ondernemers in de regio.
landgoederen en karakteristieke boerderijen. In dit kleinschalige




171
</pre>

====================================================================== Einde pagina 171 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 172 ======================================================================

<pre>Twente




Afbeelding: Illustratie gebiedseigen perspectief Twente




172
</pre>

====================================================================== Einde pagina 172 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 173 ======================================================================

<pre>Het Twentse landschap is een aantrekkelijke afwisseling van stuwwallen     Een culturele waterscheiding
en beekdalen, bossen en houtwallen, agrarische gronden met vaak            Midden in onze provincie ligt een groot stuwwallencomplex, dat is
boerenerven, rustige dorpen en bruisende steden. De bewerking van de       ontstaan toen het landijs in de voorlaatste ijstijd de bodem omhoog
‘oale groond‘ heeft Twente dit aantrekkelijke, kleinschalige landschap     drukte: de Sallandse Heuvelrug. De Heuvelrug vormt samen met de
opgeleverd dat door de vele (zand)paden en routes goed toegankelijk        Regge het hooggewaardeerde ‘natuurlijke hart’ van Overijssel, het is
is.                                                                        tevens de waterscheiding tussen Twente en Salland. De waterscheiding
                                                                           is niet alleen fysiek, maar ook sociaal en cultureel. De gemeenschappen
Twente heeft meerdere culturele trekkers als het Rijksmuseum Twente        aan beide kanten van de berg hebben een andere geschiedenis en
in Enschede, de glaskunst uit Ootmarsum, het Afrika Festival in Hertme     identiteit: katholiek en protestants, oude gronden en jonge
of de FBK Games in Hengelo. De combinatie van natuur en cultuur            ontginningen, Twents en Sallands. Dit alles ten gevolge van verschillen
maken van Twente een veelzijdige en aantrekkelijke regio.                  in historische ontwikkeling. De sociale samenhang, noaberschap, is aan
Noaberschap, noaberplicht en noabers zijn bekende begrippen voor           beide zijden van de Heuvelrug, hoewel verschillend van aard, in sterke
Tukkers. De betrokkenheid van de gemeenschappen is groot met vele          mate aanwezig.
vrijwilligers en lokale netwerken. Dit komt onder andere tot uitdrukking
in het rijke verenigingsleven en de vele tradities, zoals de               Stuwwallen, beken en hoogveen
Pinksterbruidjes, carnaval of de Poaskaerls.                               Het Twentse landschap is een aantrekkelijke afwisseling van stuwwallen
                                                                           en beekdalen, bossen en houtwallen, agrarische gronden met
Cives Tuihanti                                                             boerenerven, rustige dorpen en bruisende steden. De bewerking van de
Iedereen die wel eens in Twente is geweest, heeft het kunnen ervaren:      ‘oale groond‘ heeft Twente dit aantrekkelijke, kleinschalige landschap
hier woont een volk met een eigen karakter. Niet dat de Tukkers zich       opgeleverd dat door de vele (zand)paden en routes goed toegankelijk
ook maar iets van die typering aantrekken: ze zijn er juist trots op.      is. En daar waar ontginning later volgde of uitbleef, met name langs de
Eigenzinnig, trots en soms wat tegendraads. Een beetje stug, maar          landsgrens, is unieke natuur ontstaan.
altijd gastvrij.
                                                                           De Twentse stuwwallen en de vele beken, die vanaf de stuwwallen
Tukkers zijn een eeuwenoude stam, misschien wel de oudst levende           richting de Dinkel en de Regge stromen en die beide weer uitmonden in
stam van Europa. Ze stammen af van de Tuihanti, ook wel Tubanti. Een       de Vecht, zijn kenmerkend voor het landschap en voor het
nomadisch volk dat leefde langs de huidige Nederlands-Duitse grens. Al     watersysteem. Ze waren van oudsher sturend voor ontwikkelingen in
in het jaar 14 worden ze door de Romeinse historicus Tacitus               Twente. De hoogteverschillen in Twente zijn grotendeels in de
beschreven. Een volk dat leefde in en met de natuur. De nuchterheid        voorlaatste ijstijd ontstaan. Gletsjers zorgden hier voor opstuwing van
en eigenzinnigheid vindt daar zijn oorsprong. En de Twentse                zand, klei en grind tot een lange en brede stuwwal, waarbij de stuwwal
bescheidenheid is waarschijnlijk de belangrijkste reden waarom zij,        van Oldenzaal en die van Ootmarsum oorspronkelijk aan elkaar hebben
anders dan alle andere stammen, overleefden. Overal werd gevochten         gezeten. Een nieuwe gletsjer breekt door deze stuwwallen heen en
en oorlogen gevoerd, maar …Wie bemeu’j t’r os nicht met. De                zorgt ervoor dat ze van elkaar worden gescheiden. Op de plaats waar
paasvuren, midwinterhoornblazen en de geveltekens, allemaal                de stuwwal is weggeschoven ontstond een moeras met bijzondere
historische erfenissen van een rijke geschiedenis (uit: Perspectief        natuur dat we nog steeds kennen; het Agelerbroek en Voltherboek.
Vrijetijdseconomie Twente).




173
</pre>

====================================================================== Einde pagina 173 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 174 ======================================================================

<pre>Aan de westzijde van de stuwwallen stromen de beken naar de Regge.        rechtgetrokken. Dit is één van de oorzaken van het watertekort, zoals
In het Reggedal heeft de mens al sinds de prehistorie sporen in het       we dat de afgelopen droge zomers hebben meegemaakt. Beken vallen
landschap achtergelaten, zoals grafheuvels, nederzettingen en             droog, oogsten vallen tegen, bomen en planten verdrogen en er is
karrensporen. In de loop der eeuwen hebben de inwoners het gebied         schade voor industrie, scheepvaart en aan woningen. De verdroging is
steeds meer naar hun hand gezet door ontginningen, nieuwe                 ook merkbaar aan de steeds verdere uitzakking van het grondwaterpeil
landbouwmethoden, landgoederen en ruilverkavelingen. Aan de               in de zomer, hierdoor wordt de mogelijkheid om robuust drinkwater te
oostzijde van de stuwwallen lopen beekjes richting de Dinkel, die ook     winnen steeds schaarser in Twente.
water krijgen vanaf de hoogten rond Baumberge en de
Bentheimerberg. Onderweg stroomt de Dinkel door een kleinschalig          Een robuust water- en bodemsysteem bedient de functies die we
Twents cultuurlandschap met oude boerderijen, houtwallen en               belangrijk vinden in Overijssel: natuur, landbouw,
hooilanden, voordat hij ten noordoosten van Ootmarsum opnieuw de          drinkwatervoorziening en industrie. Om het water- en bodemsysteem
landsgrens passeert en bij het Duitse Neuenhaus uitstroomt in de          weerbaar te maken en de waterbeschikbaarheid en de kwaliteit van het
Vecht. Langs de rivier liggen talloze cultuurhistorische relicten,        water te verbeteren zijn maatregelen nodig. Hoog in het systeem kan
waaronder het middeleeuwse Huis te Breckelenkamp, landgoed                door herstel van het microreliëf water worden opgevangen en infiltreren
Singraven en het stuifzandgebied Lutterzand.                              in de bodem. De hoge zandgronden op de stuwwal functioneren als een
                                                                          spons, waar tot in de haarvaten van het systeem het water zo lang
In het laaggelegen gebied ten westen van de stuwwal van Ootmarsum         mogelijk wordt vastgehouden. Op de flanken van de stuwwallen zetten
en ten noorden van het huidige Almelo ontwikkelde zich na de laatste      beheerders van natuurgebieden, landgoedeigenaren en
ijstijd hoogveen. Dit hoogveen maakte deel uit van een groot complex      waterbeheerders zich hiervoor in met het programma Haarvaten op
dat zich uitstrekte tot aan de Vecht en doorliep in Duitsland. In dit     peil. In ondiepe, brede en boomrijke beekdalen krijgt het water weer de
hoogveengebied bleef de invloed van de mens tot in de negentiende         ruimte, waardoor de afvoer wordt vertraagd en de grondwaterstand
eeuw beperkt tot het weiden van schapen, boekweitbrandcultuur en          wordt verhoogd. In de winter staan de dalen vol water, ’s zomers
kleinschalige turfwinning voor eigen gebruik. Tussen 1850 en 1950         slingert de beek door een zomerbedding en is er door de hogere
werden de Engbertsdijksvenen ontgonnen en ontstond het huidige            grondwaterstand op de meeste plaatsen voldoende water voor natuur
landschap met kanalen en wijken, zoals het Veenkanaal en de               en landbouw. Zo werkt Landgoed Het Lankheet met zogenaamde
Vriezenveenschewijk, langgerekte dorpen en de opstrekkende                vloeiweiden, een eeuwenoud en ingenieus systeem van sloten en
verkaveling. Na de vervening is het gebied rationeel verkaveld en als     sluizen om de hooilanden van water te voorzien. De groenblauwe
landbouwgrond in gebruik genomen. In dit uitgestrekte grootschalige       beekdalen zijn bovendien belangrijke verbindingen voor planten en
agrarische landschap ligt Engbertsdijksvenen als een eiland dat           dieren en aantrekkelijke routes voor inwoners, toeristen en recreanten.
herinnert aan het uitgestrekte hoogveenlandschap dat hier ooit was.       In Twente combineren de Boeren voor Drinkwater het verminderen van
                                                                          de uitspoeling van meststoffen en bestrijdingsmiddelen met een
Spons van het oosten                                                      verbeterd economisch bedrijfsresultaat. Daarnaast wordt onderzocht of
Om wateroverlast te voorkomen en ten behoeve van de landbouw is           op de Sallandse Heuvelrug op een innovatieve wijze extra drinkwater
het watersysteem er inmiddels op ingericht om overtollig water zo snel    gewonnen kan worden. Met Panorama Waterland wil men voorkomen
mogelijk af te voeren. Zo is op veel plaatsen in Twente het microreliëf   dat het water afstroomt via de Sallandse weteringen, zodat dit water
geëgaliseerd en zijn veel beken de laatste decennia verdiept en           als drinkwater gebruikt kan worden.




174
</pre>

====================================================================== Einde pagina 174 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 175 ======================================================================

<pre>Cultuur en natuur in een aantrekkelijk coulisselandschap                  Twents boerenverstand
Twente kent veel bijzondere natuurgebieden. Denk aan de                   In Twente hebben agrarische familiebedrijven een sterke binding met
stroomdalgraslanden in het Dinkeldal met de zeldzame Steenanjer of        de ‘oale groond’, die vaak al vele generaties in eigendom is. Boeren zijn
het hoogveen van het Wierdense Veld. Aan de Buurserbeek liggen het        hier onlosmakelijk verbonden met het landschap, zij werkten met de
Haaksbergerveen en het Buurserzand, één van de weinige gebieden           natuurlijke omstandigheden en gaven zo het landschap vorm. Vanaf de
waar de vlinder het gentiaanblauwtje leeft. Maar ook het Springendal -    middeleeuwen werden bijvoorbeeld al boerderijen gebouwd op de
Dal van de Mosbeek met onder andere kalkmoeras, trilveenvegetaties,       hogere dekzandkopjes rond Ypelo, Enter en Zeldam te midden van de
droge en vochtige heiden, maar ook de prehistorische grafheuvels en       natte broekgebieden. Deze boerderijen en hun akkers liggen nog altijd
raatakkers en de twee grote, perfect ronde Cirkels van Jannink als een    als kleine eilandjes in het landschap.
kunstwerk midden in het landschap. We werken aan een robuust
samenhangend netwerk waar deze natuurgebieden onderdeel van zijn          De kwaliteit van vele natuurgebieden en de waterkwaliteit in Twente
en dat heel Twente omspant.                                               staan onder druk en ook zijn er tijdens droge perioden watertekorten.
                                                                          Er is een uitgesproken wens om landbouw en natuur meer in balans te
Tussen deze verschillende natuurgebieden vormt de groenblauwe             krijgen met een belangrijke rol voor boeren in het beheer met
dooradering met beekdalen, bossen, houtwallen en wegbeplanting een        bijbehorende vergoedingen voor de geleverde ecosysteemdiensten. Een
fijnmazig netwerk dat het landelijk gebied van Twente maakt tot een       mooi voorbeeld hiervan zijn de tientallen boeren die onder de
regio met grote natuurwaarden. Dit prachtige, kleinschalige landschap     naam Boerencoöperatie Agrarisch Terreinbeheer Wierden (CATB)
met daarnaast ook landgoederen, watermolens, authentieke dorpen en        samen natuurgebieden gaan beheren, de biodiversiteit versterken,
bruisende steden biedt volop kansen voor toerisme en recreatie. Het       helpen met opwekken van duurzame energie en uiteraard ook voedsel
heuvelachtige Noordoost Twente is ook niet voor niets een Nationaal       produceren. Wel tegen een eerlijke vergoeding. Een aantal
Landschap.                                                                landgoederen rond Diepenheim en ook Twickel zijn in gesprek met hun
                                                                          pachters en onderzoeken samen hoe zij kunnen bijdragen aan de
Via een uitgebreid netwerk aan routes kunnen wandelaars, fietsers,        verschillende klimaat- water en natuuropgaven.
MTB’ers en ruiters de regio doorkruisen. Zo kun je prachtig wandelen of   Ook wordt er gekeken naar andere teelten. Zo werkt de Twentse
fietsen langs de verschillende kastelen rondom Diepenheim en Goor. De     Bouwboeren aan het opzetten van een duurzame en eerlijke keten van
kastelen bestonden al in de twaalfde eeuw en controleerden de grote       land naar pand. Het telen, verwerken en toepassen van biovezels biedt
moerassen aan de voet van de stuwwallen van Markelo. Vanaf de             niet alleen een nieuw economisch perspectief, het draagt ook bij aan
veertiende eeuw worden vanuit deze machtscentra nieuwe kastelen in        het verbeteren van de water- en bodemkwaliteit én aan de grote bouw-
de regio gesticht. Vanuit de middeleeuwse boerensamenleving ontstaan      en renovatieopgave in Twente. De intentieverklaring is ondertekend
de stad Delden en het uitgestrekte landgoed Twickel. Het is met name      door ruim 30 partijen vanuit de hele keten, van agrariërs tot bouwers
het landgoed dat voorkomt dat na de Tweede Wereldoorlog het               en van gemeenten tot terrein beherende organisaties.
middeleeuwse landschap rondom Delden verdwijnt. Tegenwoordig zien         Door gebruik te maken van haar innovatiekracht en kennis wil Twente
we de overblijfselen van deze middeleeuwse verdedigingsposten in de       meer dan gemiddeld in Nederland bijdragen aan de verduurzaming van
vorm van grote landgoederen en buitenplaatsen in het verder               de landbouw die maatschappelijke doelen realiseert als water
kleinschalige Twentse landschap.                                          vasthouden, verbeteren van de waterkwaliteit, vergroten van
                                                                          biodiversiteit en het onderhoud van het landschap. Zo innoveert en




175
</pre>

====================================================================== Einde pagina 175 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 176 ======================================================================

<pre>experimenteert De Land Bouwers, een samenwerking van overheden,           Naast de agrarische sector is de vrijetijdseconomie dan ook belangrijk
onderzoek- en onderwijsinstellingen en ondernemers in de agro & food      voor met name de landelijke gemeenten. Zo zijn Nijverdal, Hellendoorn
sector, volop. In verschillende proeftuinen worden nieuwe oplossingen     en Holten door hun ligging op de flanken van de Sallandse Heuvelrug
en technieken op het gebied van regionale voedselproductieketen,          een uitstekende uitvalsbasis voor de vele toeristen die hier komen
landbouw en maatschappij, meerwaarde biomassa en klimaat,                 wandelen, fietsen, mountainbiken of kanoën. Verder heeft Twente een
bodemgezondheid en water onderzocht.                                      aantal bodemschatten, waaronder steen, gas en zout. Dit laatste vind
                                                                          je met name in het gebied tussen Hengelo, Enschede en Boekelo en
Knappe koppen en gouden handen                                            hier vind je dan ook de kenmerkende houten boortorens en
Wie Twente zegt, zegt techniek. In Twente weet men als geen ander         zouthuisjes.
hoe techniek de economie en samenleving kan veranderen. De
industriële revolutie, met voornamelijk de textiel- en metaalindustrie,   De Twentse stedenband / regio Twente
bracht Twente economische groei, nieuw werk en inkomsten. Naast           Met de Regionale Stedelijke Investeringsagenda (RSIA) willen de
fabriekshallen en spoorverbindingen bouwden de textielfabrikanten         gemeenten Almelo, Hengelo en Enschede en de provincie de potentie
grote landgoederen en tuindorpen en lieten ze parken aanleggen.           van de Twentse steden optimaal benutten en daarmee een bijdrage
Techniek zit in het Twentse DNA en brengt ook vandaag de dag              leveren aan de grote opgaven waar we voor staan. In het netwerk van
voorspoed en welvaart. Dit maakt dat de Twentse knappe koppen en          Europese economische topregio’s is Twente een krachtig vliegwiel. De
gouden handen voorbereid zijn op de toekomst. Zo spelen Universiteit      technologische topinnovaties worden niet alleen bedacht, maar ook
Twente, Saxion Hogeschool, ROC van Twente en de ondernemers               gerealiseerd.
soepel in op maatschappelijke ontwikkelingen.
                                                                          Het versterken van de economische kracht van de groene
Twente profileert zichzelf als de groene technologische topregio met      technologische topregio gaat samen met de verdichting rondom
innovatieve bedrijven en een stevige MKB-maakindustrie, onder andere      spoorzones, de verbetering van de energie-infrastructuur, het
in de bouw- en infra. Mede als spin-off van de Universiteit Twente        watersysteem en de ecologische en landschappelijke kwaliteiten. De
wordt de Twentse economie gekenmerkt door toonaangevende high-            ligging bovenop, op de flank of onderaan de stuwwal is bepalend voor
tech en med-tech bedrijven en IT-sector. Een mooi voorbeeld daarvan       de wateropgave en daarmee ook de oplossing, waardoor verschillende
is de innovatiecampus High Tech Systems Park (HTSP) op het                woon- en werkmilieus ontstaan. Zo wordt gewerkt aan een nieuw type
voormalige Thales-terrein in Hengelo waar scale-ups en volwassen          stad die de vijfde stad van Nederland moet worden met 420.000
ondernemingen in fieldlabs samenwerken aan open innovaties. Of denk       inwoners en een grote aantrekkingskracht op talent. In Almelo,
aan Technology Base Twente op de voormalige Vliegbasis Twente met         Hengelo en Enschede wordt onder andere ingezet op hoogstedelijke
diverse faciliteiten voor het testen en trainen van bemande én            gebieden rondom de belangrijkste stations met een bruisende en
onbemande luchtvaartsystemen en innovaties op het gebied van safety       compacte mix van wonen, werken en voorzieningen. Sleutel voor
& security.                                                               succes is groen en openbare ruimte van hoge kwaliteit, zoals het
                                                                          Kristalbad tussen Hengelo en Enschede, en een goed geprogrammeerde
                                                                          begane grond. Samen vormen ze plekken van ontmoeting.




176
</pre>

====================================================================== Einde pagina 176 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 177 ======================================================================

<pre>Goed verbonden                                                             hebben elk hun eigen geschiedenis en verhalen. Deze verschillen zijn
De strategische ligging van Twente op Europese schaal valt meteen op.      ontstaan door de ligging en de natuurlijke omstandigheden. Zo staat
De A1 corridor is onderdeel van de internationale oost-west verbinding     Overdinkel, vlak bij de Duitse grens, bekend als smokkeldorp, waar
tussen de Randstad en de stedelijke knooppunten in Duitsland en het        later veel forenzen uit textielindustrie woonden. Het gezellige,
Europese achterland. Door de ontwikkeling van de Corridor Zwolle -         bourgondische Oldenzaal is een prachtige stad, waar stukje voor stukje
Twente -Münster wordt dit nog verder verbeterd en kunnen                   het Singelpark rondom het centrum wordt aangelegd. In deze
bedrijfsleven en onderwijs nieuwe duurzame innovaties doen. De             Hanzestad is het credo: leven en laten leven. Voor de jeugd zijn
Twentekanalen en de snel- en spoorwegen vormen samen een                   Dancing Bruins in Saasveld en Dieka in Markelo bekende
belangrijk netwerk voor de logistieke bedrijvigheid. Zo maakt de ligging   uitgaansplekken.
aan de A1 corridor Twente voor veel logistieke distributiecentra een
belangrijke schakel naar Noord- en Oost-Europa. Zo zijn de havens van      Het industriële erfgoed van de textiel- en staalindustrie levert ook
Hengelo en Almelo belangrijke multimodale schakels in dit netwerk en       bijzondere woonmilieus op. Zo wordt in Goor het voormalige
is het XL Businesspark bij Almelo een locatie voor grootschalige           fabrieksterrein van de Twentse Stoomblekerij herontwikkeld. Op Stoom
logistieke bedrijvigheid. De Twentekanalen geven het gebied een sterke     is een unieke combinatie van eigentijdse nieuwbouwwoningen,
positie op de nationale vaarroute voor de binnenvaart in verbinding met    karakteristieke bedrijfsgebouwen en een groen stadspark aan de
mainport Rotterdam. Langs de A35 worden rond de knooppunten                Regge. Een ander mooi voorbeeld is de herontwikkeling van het Hoge
windturbines geplaatst om duurzame energie voor de regio op te             Dijkje in Nijverdal. Op dit 200 jaar oude fabrieksterrein van de
wekken, dicht bij de gebruikers en het netwerk. Samen met het cluster      Koninklijke Stoomweverij is Nijverdal in feite ontstaan en dat wordt
windturbines net ten noorden van Almelo wordt een flinke bijdrage          getransformeerd naar een nieuwe groenblauwe woonwijk.
geleverd aan de Twentse energietransitie.
                                                                           Binnen de regio zijn de Tukkers toch vooral inwoner van een stad of
Twente oriënteert zich niet alleen op het westen, maar zoekt ook           dorp en voor de dagelijkse boodschappen blijven ze vaak binnen hun
uitdrukkelijk de samenwerking met Duitsland. Zo werken Enschede,           eigen gemeente. Denk daarbij aan de grotere kernen zoals
Hengelo en Almelo als ‘Netwerkstad Twente’ samen met de Duitse             Haaksbergen, Wierden, Tubbergen, Denekamp, Losser, Nijverdal of
steden Münster en Osnabrück in de samenwerkingsagenda MONT. Deze           Rijssen. De niet-dagelijkse boodschappen worden vooral in Almelo,
samenwerking kenmerkt zich niet alleen door wederzijds informeren en       Hengelo of Enschede gedaan. Het grootste deel van het Twentse woon-
leren van elkaar, maar ook door een intensieve inzet op een sterke         werkverkeer beperkt zich tot de regio zelf of omliggende regio’s, zoals
positionering in het Europa van de regio’s en een gezamenlijke aanpak      de Stedendriehoek en Regio Zwolle. Dit is vooral eenrichtingsverkeer:
van sociale en economische uitdagingen in de regio.                        werken in de stad en wonen op het rustige en groene platteland. Het
                                                                           contrast tussen de dynamische steden en het aantrekkelijke
Eenheid in verscheidenheid                                                 buitengebied is een grote kwaliteit en biedt volop kansen.
De Tukkers zijn trots op hun regio en naar buiten toe vormen ze een
blok, maar wie beter kijkt, ziet grote verschillen. De 14 gemeenten




177
</pre>

====================================================================== Einde pagina 177 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 178 ======================================================================

<pre>Bijlage 5: Totstandkoming en participatie




               Afbeelding: Illustrerende weergave van de totstandkoming van deze Omgevingsvisie




178
</pre>

====================================================================== Einde pagina 178 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 179 ======================================================================

<pre>De opdracht                                                               •   Rode Draden en transities als principe: de Rode Draden zijn
In 2019 zijn we begonnen met het maken van deze Omgevingsvisie. De            ruimtelijke kwaliteit, sociale kwaliteit, gezondheid en
opdracht voor de herziening van de Omgevingsvisie komt voort uit het          duurzaamheid. Ze vormen de lens waardoor naar iedere opgave
coalitieakkoord ‘Samen bouwen aan Overijssel’ (2019-2023): ‘De                gekeken wordt. Daarnaast zijn er grote transities die een andere
herziening vindt plaats op basis van onder meer de gestelde ambities in       vraag op de toekomst van onze leefomgeving vragen.
het coalitieakkoord, en met aanvulling van een vierde rode draad:         •   Verschillende snelheden: het nieuwe omgevingsbeleid wordt in
gezondheid. Sturing op de samenhang van de opgaven en een heldere             onderlinge samenhang gemaakt met onderdelen en beleidsvelden
koers voor het landelijk gebied en voor de verbinding tussen stad en          die op dit moment al ontwikkeld zijn. Er vindt een wisselwerking
land worden hierin uitgewerkt. Belangrijk onderdeel van de herziening         plaats met nieuw te ontwikkelen beleid en (huidige)
is dat deze plaatsvindt op basis van brede betrokkenheid uit de               uitvoeringsprogramma's.
samenleving en Provinciale Staten en maximaal aansluit op de              •   Werkingstermijn: de Omgevingsvisie richt zich op een termijn van
Omgevingswet’.                                                                enkele decennia (2050). In de uitwerking zal de nadruk liggen op
                                                                              de komende 8 jaar (2030).
Kwartiermakersfase en Startnotitie Omgevingsvisie Overijssel              •   Schaal volgt vraagstuk: ieder vraagstuk heeft een ideaal
Herziening                                                                    schaalniveau waarop de oplossingen kunnen worden gezocht. Er
We zijn het proces gestart met een kwartiermakersfase waarin eerste           moet daarom (meer dan in het verleden) op zoek gegaan worden
verkennende gesprekken zijn gevoerd over het proces en de inhoud om           naar regionale differentiatie en een gebiedsgerichte uitwerking
te komen tot een nieuwe Omgevingsvisie. Hierbij is informeel en               vanuit samenhang in de regio.
incidenteel ook gesproken met diverse (externe) partners. Het resultaat   •   Participatief proces: de provincie willen met de nieuwe
van deze fase was een startnotitie waarin de ambities, doelen, proces         Omgevingsvisie hoger op de participatieladder staan (consultatie).
en organisatie zijn vastgelegd voor het proces om te komen tot een            Dit verschilt per onderdeel (afhankelijk van de provinciale rol als
nieuwe Omgevingsvisie. Deze is door Provinciale Staten vastgesteld op         bevoegd gezag) en hiervoor is een participatiestrategie leidend in
5 juni 2020.                                                                  het gehele traject.

Vertrekpunten voor het opstellen van de nieuwe visie                      Notitie ‘Opmaat naar beleid’
De verstrekpunten van de nieuwe Omgevingsvisie van Overijssel zijn:       Op 1 april 2021 heeft Provinciale Staten de notitie ‘Opmaat naar beleid’
•   Wat is het ‘provinciaal belang’: een provinciale Omgevingsvisie is    vastgesteld. Hierin is de basis gelegd voor het visie- en
    onder de Omgevingswet verplicht. Het is aan de provincie om,          beleidsvormingstraject met drie grote uitdagingen, de staat van
    onderbouwd, thema’s die benoemd zijn als ‘provinciaal belang’ in      Overijssel, de sturingsfilosofie (in 2023 hernoemd naar bestuursstijl) en
    de Omgevingsvisie op te nemen.                                        participatiestrategie. Ter voorbereiding daarvan zijn Provinciale Staten
•   Norm, richting en inspiratie: per onderwerp verschilt de taak en      in het najaar van 2020 hierover meermaals geconsulteerd over de
    opdracht van de provincie vanuit bestaande wet- en regelgeving.       gewenste participatie, de opgaven, ambities, doelen en belangen.
    Denk aan normen van de EU en het Rijk. Er zijn ook aspecten
    waarin de provincie richting wil geven en/of inspireren voor          Voor de participatiestrategie is gekozen voor een consultatieve stijl
    initiatieven die de omgevingskwaliteit ten goede komen.               (consulteren). Dit betekent dat we onze partners om inbreng vragen,
                                                                          maar dat wij zelf als provincie uiteindelijk bepalen wat we met die




179
</pre>

====================================================================== Einde pagina 179 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 180 ======================================================================

<pre>adviezen doen. Voor het onderdeel Identiteit is gekozen voor een               ambtelijke en bestuurlijke vertegenwoordigers van gemeenten
participatieve stijl (co-creëren).                                             (24), waterschappen (3), belangenorganisaties (17) en
                                                                               kennisinstellingen (3).
In lijn daarmee is er een enquête uitgevoerd onder inwoners en zijn in     •   In het voorjaar van 2021 hebben er drie regioateliers voor het
meerdere ronden van ateliers, werksessies, verdiepende gesprekken,             stedelijke gebied plaatsgevonden om bouwstenen voor de
gebruikerstoetsen et cetera, in zowel digitale als fysieke bijeenkomsten       Omgevingsvisie/ verstedelijkingsstrategie bij stakeholders op te
partners geconsulteerd (gemeenten, waterschappen, maatschappelijke             halen.
organisaties):                                                             •   In diezelfde periode heeft een verdiepende analyse van de
•     In het najaar (september/ oktober) van 2020 is er een enquête            bestaande Omgevingsvisie plaatsgevonden. Deze analyse spitste
      uitgevoerd door I&O Research onder inwoners om inzicht te krijgen        zich toe op drie casussen: 1) de status van streekfunctie, 2) de
      in de voorkeuren die inwoners hebben ten aanzien van de inrichting       zonneladder en zonnevelden en 3) de omgevingsverordening en de
      van hun leefomgeving en de wijze waarop zij betrokken willen             catalogus gebiedskenmerken (in het bijzonder waterpeil en
      worden bij het vormgeven ervan. De enquête is uitgezet in het I&O        weidevogels). Hiervoor zijn diverse stakeholders geïnterviewd:
      Research Panel, 1478 inwoners van Overijssel hebben hieraan              ambtelijke en bestuurlijke vertegenwoordigers van gemeenten,
      deelgenomen, dat was een respons van 54 procent. Belangrijkste           waterschap, LTO en een bewonersorganisatie.
      uitkomsten per onderwerp zijn op de volgende pagina                  •   In maart 2021 hebben er interviews plaatsgevonden met
      weergegeven.                                                             ambtelijke vertegenwoordigers van gemeenten, waterschap en
•     In het najaar van 2020 zijn in het kader van de evaluatie van de         terreinbeheerders in het kader van de tweede ronde van de lerende
      bestaande Omgevingsvisie zes (digitale) focusgroepen                     evaluatie van de Omgevingsvisie.
      georganiseerd om met stakeholders in gesprek te gaan. In vijf        •   En van april tot september 2021 waren er elf regio-ateliers voor het
      ambtelijke focusgroepen is gesproken over: ‘Economie &                   landelijk gebied in deelgebieden om input op te halen voor de
      Bereikbaarheid’, ‘Landbouw & Natuur’, ‘Energie’ en ‘Bodem,               beleidskeuzes voor ‘klimaat en energie’ en ‘landbouw en natuur’.
      ondergrond & water’. In een bestuurlijke focusgroep is                   Deze opbrengst hebben wij gebruikt als basis om vanuit onze rol en
      gediscussieerd over het thema ‘Samenwerken & sturen’. Er namen           verantwoordelijkheid als provincie beleidskeuzes te maken.
      47 extern betrokkenen deel aan de focusgroepen, te weten




180
</pre>

====================================================================== Einde pagina 180 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 181 ======================================================================

<pre>Afbeelding: Belangrijkste uitkomsten per onderwerp uit enquête van I&O Research – deel 1




181
</pre>

====================================================================== Einde pagina 181 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 182 ======================================================================

<pre>Afbeelding: Belangrijkste uitkomsten per onderwerp uit enquête van I&O Research – deel 2




182
</pre>

====================================================================== Einde pagina 182 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 183 ======================================================================

<pre>Vier perspectieven voor Overijssel                                       resultaten van deze gesprekken en de uitkomsten uit het OER fase 1
Vervolgens hebben we vier perspectieven voor Overijssel geschetst:       zijn meegegeven aan Gedeputeerde Staten.
Geconcentreerd Overijssel, Overspannen Overijssel, Eigenwijs
Overijssel en Zelfbewust Overijssel. Deze perspectieven hebben           Omgevingseffectrapport (OER fase 1)
geholpen bij het maken van keuzes, omdat elk perspectief vanuit een      Voor de vier perspectieven is een OER fase 1 opgesteld. Hierin is het
andere blik keek naar de toekomst van de fysieke leefomgeving. Hierbij   volgende in beeld gebracht:
stonden een aantal hoofdkeuzes centraal:                                 •    de kwaliteit van de huidige staat van de leefomgeving van
•   Natuur versus Techniek.                                                   Overijssel.
•   Rol van de provincie: Regisseren versus Faciliteren.                 •    een toets of het huidige beleid voldoende is om in te spelen op de
•   Concentreren & inbreiden versus Spreiden & uitbreiden.                    uitdagingen en toekomstige ontwikkelingen.
•   Functies scheiden versus Functies verweven.                          •    de effecten van de verschillende perspectieven op de leefomgeving
                                                                              en een toets op welke wijze deze perspectieven kunnen leiden tot
                                                                              het wel of niet halen van de uitdagingen en ontwikkelingen die op
                                                                              ons afkomen.
                                                                         Naast de klassieke thema's die normaal gesproken in een
                                                                         milieueffectrapport zijn opgenomen (zoals natuur, bodem, water,
                                                                         geluid, lucht, etc.) is in het OER ook aandacht besteed aan sociale en
                                                                         economische aspecten (zoals gezondheid, werkloosheid, bereikbaarheid
                                                                         en welzijn).

                                                                         Perspectief Zelfbewust Overijssel
                                                                         Gedeputeerde Staten hebben in september 2021 besloten om het
                                                                         perspectief ‘Zelfbewust Overijssel’ verder uit te werken. In het najaar
                                                                         van 2021 hebben er gebiedsateliers plaatsgevonden met de regio’s
                                                                         Zwolle, Twente en Stedendriehoek en de 5 grote steden over het
                                                                         voorkeursperspectief ‘Zelfbewust Overijssel’. Aandachtspunten die
                                                                         hieruit naar voren kwamen waren:
                                                                         •   Belang van samenwerking en monitoring
                                                                         •   Aandacht voor wat de nieuwe generatie wil
                                                                         •   Smart mobility op regionale schaal
Afbeelding: De vier perspectieven                                        •   Aandacht voor innovatie
                                                                         •   Omgaan met maatschappelijke weerstand
Deze perspectieven zijn toegelicht aan de interne organisatie en         •   Hoe gaan we om met internationale verbindingen
externe partners. Ook zijn de omgevingseffecten van de vier              •   Aansluiting bij omgevingsvisies gemeenten
perspectieven in een Omgevingseffectrapport (OER fase 1) met elkaar      •   Maak gebruik van Omgevingsagenda Oost
vergeleken (zie hierna meer informatie over het OER fase 1). De          •   Naast het generieke verhaal ook plek maatwerk




183
</pre>

====================================================================== Einde pagina 183 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 184 ======================================================================

<pre>                                                                            grote uitdagingen en andere ontwikkelingen en dat we samen met
                                                                            partners werken aan oplossingen hiervoor.

                                                                            Extra aandacht voor interactie en participatie
                                                                            Gedurende het proces bleek dat het opstellen van een nieuwe
                                                                            Omgevingsvisie meer tijd vroeg dan oorspronkelijk gedacht. Er was
                                                                            behoefte aan meer interactie en participatie met Provinciale Staten en
                                                                            onze partners. Daarom is in december 2021 door Gedeputeerde Staten
                                                                            besloten om hier meer tijd en ruimte voor te nemen. Er is een aanpak
                                                                            vastgesteld waarin eerst toegewerkt werd naar beleidsvoorstellen en
                                                                            later een Fundament (voorgenomen beleid op hoofdlijnen) voor de
                                                                            nieuwe Omgevingsvisie, om meer rust te nemen voor inhoudelijke
                                                                            keuzes en een goed participatief proces met onze partners naar een
Afbeelding: Perspectief Zelfbewust Overijssel                               nieuwe Omgevingsvisie voor Overijssel. Zo is er in januari 2022 een
                                                                            spiegelgroep en denktank samengesteld voor de interactie tussen de
In diezelfde periode (oktober 2021) ontving Provinciale Staten een brief    provincie en gemeenten in het proces naar een nieuwe Omgevingsvisie.
van VNG Overijssel waarin de gemeenten zorgen uitspraken over het           De groep bestond uit Dalfsen, Zwolle en Rijssen-Holten. In februari
proces van totstandkoming van de nieuwe Omgevingsvisie. In de PS-           2022 zijn daarnaast interviews gehouden met wethouders in het kader
vergadering van november 2021 bleek er bij Provinciale Staten steun         van de derde ronde van de lerende evaluatie van het proces voor de
voor de door Gedeputeerde Staten gekozen voorkeursrichting                  nieuwe Omgevingsvisie.
‘Zelfbewust Overijssel’.
                                                                            Beleidsvoorstellen
Vervolgens hebben we het voorkeursperspectief ‘Zelfbewust Overijssel’       De uitwerking van het perspectief ‘Zelfbewust Overijssel’ heeft in eerste
verder uitgewerkt, zowel inhoudelijk als procesmatig. Inhoudelijk lag bij   instantie geleid tot beleidsvoorstellen voor de drie grote uitdagingen.
deze uitwerking de focus op ‘het aansluiten bij het natuurlijke systeem’    Hiervoor zijn drie gebiedsateliers georganiseerd.
en de grote uitdagingen:
•    Klimaatverandering & energietransitie (water en klimaatadaptie,        Om het beleid helder te formuleren zijn deze systematisch doordacht
     klimaatmitigatie en energietransitie).                                 langs de lijnen van het wat, waar en hoe:
•    Natuur & landbouw (natuur & biodiversiteit en landbouw &               •   Wat is de beoogde ontwikkeling en wat is de provinciale inzet?
     voedselproductie).                                                         Opstellen van kaders ten aanzien van wat onder welke
•    Verstedelijking & mobiliteit (verstedelijking, woningbouw,                 voorwaarden kan plaatsvinden gerelateerd aan het provinciaal
     werklocaties, voorzieningen, vrijetijdseconomie, mobiliteit).              belang. Dit zijn kaders die kunnen worden getoetst. De kaders
Wat betreft het proces was bij deze uitwerking het uitgangspunt dat we          bieden duidelijkheid aan de partners en samenleving. Ook
als provincie een grotere regierol op ons nemen. Een grotere regierol           ondernemerschap en de ontwikkeling van nieuwe verdienmodellen
betekent dat we als provincie verantwoordelijkheid nemen voor de                kan hierdoor gestimuleerd worden. De kaders bevatten ambities,




184
</pre>

====================================================================== Einde pagina 184 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 185 ======================================================================

<pre>      Leidende Principes en beleidsuitspraken (normerend,                   Inwonersgesprekken door participatiepioniers
      richtinggevend en inspirerend).                                       Vanaf het najaar van 2021 tot het voorjaar van 2022 hebben er diverse
•     Waar kunnen ontwikkelingen wel, niet of onder voorwaarden             inwonersgesprekken plaatsgevonden met een dwarsdoorsnede van de
      plaatsvinden? Op de grote opgaven zijn gebieden en                    Overijsselse samenleving over Identiteit, dit omdat we de Overijsselse
      ontwikkelingsperspectieven benoemd waarbinnen bepaalde functies       identiteit(en) een volwaardige plek wilden geven in ons nieuwe
      wel of geen ontwikkelingsmogelijkheden (meer) hebben. Dit is          Omgevingsbeleid. Met als doel omdat we uiteindelijk willen komen tot
      gebeurd door de ruimtelijke uitwerking van beleidsvoorstellen en      een provincie waar men goed en prettig kan wonen, werken en leven.
      Leidende Principes. Daarnaast is aangegeven waar iets wel kan,        En wie kan dit nou beter beoordelen dan de mensen die er wonen?
      waar iets onder voorwaarden kan of waar iets juist niet (meer)        Daarom hebben we gesprekken gevoerd met ruim 350 inwoners. Deze
      kan.                                                                  inwoners vormen een goede dwarsdoorsnede van de Overijsselse
•     Hoe (en door/met wie) krijgt dit in de praktijk vorm? Bij het         samenleving.
      vormgeven van het hoe wordt zoveel mogelijk samengewerkt met
      onze partners. Hierbij geldt het provinciaal belang (benoemd in het   De gesprekken hebben ons geleerd dat mensen graag meedenken over
      wat en het waar) als vertrekpunt. Binnen de kaders stimuleert de      hun leefomgeving. De uitkomsten van deze gesprekken staan op
      provincie partijen om zelf ook ontwikkelingen te initiëren en         hoofdlijnen in onderstaande afbeelding. We hebben gemerkt dat
      worden hier ook instrumenten voor ingezet. Sturing vindt plaats op    inwoners van Overijssel hechten aan een paar belangrijke zaken:
      resultaat en bijsturing is mogelijk (bijvoorbeeld met een             noaberschap, rust, en natuur. Maar ook wonen, ruimte, en veiligheid
      escalatieladder) wanneer doelen niet gehaald lijken te worden.        zijn thema’s die we vaak te horen kregen. Dit zijn thema’s die we
                                                                            daarom ook terug laten komen in onze Omgevingsvisie. Daarnaast zijn
De beleidsvoorstellen zijn in april 2022 vastgesteld door Gedeputeerde      quotes uit die gesprekken verwerkt in het Fundament voor de nieuwe
Staten. De beleidsvoorstellen zijn uitgewerkt op basis van vier Rode        Omgevingsvisie. Hiermee heeft ook de stem van de inwoners een plek
Draden (ruimtelijke kwaliteit, sociale kwaliteit, gezondheid en             in de Omgevingsvisie gekregen.
duurzaamheid) en vier Leidende Principes:
•   Duurzaam omgaan met ruimtegebruik en voorraden.
•   Water en bodem als basis.
•   Inzetten op krachtige DUS-regio’s.
•   Voortbouwen op onze bestaande sterke netwerken.




185
</pre>

====================================================================== Einde pagina 185 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 186 ======================================================================

<pre>Afbeelding: Opbrengst inwonersgesprekken




186
</pre>

====================================================================== Einde pagina 186 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 187 ======================================================================

<pre>Het Fundament voor de nieuwe Omgevingsvisie                                nieuwe Omgevingswet. Hierover hebben Gedeputeerde Staten en
De beleidsvoorstellen zijn in mei 2022 ter consultatie voorgelegd aan      Provinciale Staten met elkaar gesproken. Ook heeft er een gesprek
gemeenten en waterschappen. De binnengekomen reacties zijn                 plaatsgevonden tussen een delegatie van Gedeputeerde Staten en het
meegenomen in de verdere uitwerking van de beleidsvoorstellen tot          VNG-bestuur Overijssel.
een Fundament. De gemeenten en waterschappen hebben door middel
van een hoofdlijnennotitie een terugkoppeling gekregen van de wijze        Om partners en medeoverheden meer ruimte te geven voor de
waarop met hun reacties is omgegaan in het Fundament of de wijze           concretisering van het Fundament in het vervolgproces (de
waarop met hun reactie omgegaan wordt in het verdere proces.               gebiedsgerichte uitwerking naar een nieuwe Omgevingsvisie) is er
Daarnaast is er een collectief atelier georganiseerd waarin input vanuit   vervolgens voor gekozen om het Fundament op 16 november 2022 niet
diverse eerdere ateliers is samengebracht en besproken. Hieraan            ter vaststelling, maar voor wensen en bedenkingen aan Provinciale
hebben zo’n 60 deelnemers van onze partners deelgenomen.                   Staten voor te leggen. Het belang van rolneming, taken en
                                                                           verantwoordelijkheden van provincie en gemeenten in het samen
In het Fundament zijn naast de drie grote uitdagingen uit de               optrekken als één overheid is hierbij onderschreven. De wens was dat
beleidsvoorstellen ook andere thema’s meegenomen die een relatie           er meer kan worden samengewerkt aan de grote maatschappelijke
hebben met de drie grote uitdagingen (bijvoorbeeld vrijetijdseconomie      opgaven die vragen om concrete antwoorden en doortastend
en gezondheid) en er zijn gebiedseigen perspectieven toegevoegd voor       gezamenlijk optreden als één overheid. Provinciale Staten hebben
vier regio’s: Salland, Noordwest Overijssel, het Vechtdal en Twente.       uiteindelijk op 16 november 2022 elf moties ingediend voor het vervolg
                                                                           om te komen tot een nieuwe Omgevingsvisie. In december 2022 is
Het Fundament is op 21 juni door Gedeputeerde Staten 2022                  Provinciale Staten geïnformeerd met een brief over het vervolgproces
vastgesteld en kreeg hiermee de status van voorgenomen beleid. Het         en hoe er omgegaan wordt met de moties en het amendement en
Fundament hebben we gebruikt om, vooruitlopend op de nieuwe                andere schriftelijke reacties van partners op het Fundament (PS22-
Omgevingsvisie, richting te geven aan nieuwe ontwikkelingen. Ook was       000220).
het de basis voor de verdere gebiedsgerichte uitwerking tot een
volledige nieuwe Omgevingsvisie.                                           Begin december 2022 heeft er een Reflectiekamer plaatsgevonden in
                                                                           het kader van de lerende evaluatie van de Omgevingsvisie.
In augustus en september 2022 is er een ambtelijke en bestuurlijke         Vertegenwoordigers van Gedeputeerde Staten, Provinciale Staten, de
bijeenkomst georganiseerd om een toelichting te geven over het             ambtelijke organisatie, gemeenten en waterschappen gingen in gesprek
Fundament en wensen over het vervolgproces op te halen. Deze zijn          over de nieuwe Omgevingsvisie met de focus op de rol van de provincie
meegenomen in de uitwerking van het vervolgproces.                         in het ruimtelijk beleid en de bijbehorende samenwerking met en
                                                                           tussen overheden. En tot slot hebben er tussen december 2022 en
Na vaststelling van het Fundament door Gedeputeerde Staten (juni           februari 2023 interviews met extern betrokkenen plaatsgevonden in het
2022) als voorgenomen beleid was beoogd dat dit op 16 november             kader van de vierde ronde van de lerende evaluatie van de
2022 bij Provinciale Staten ter besluitvorming voor zou liggen. In de      Omgevingsvisie (zes gemeentelijke beleidsadviseurs, drie wethouders,
bijeenkomsten van augustus en september kwam echter naar voren dat         een medewerker van respectievelijk Staatbosbeheer,
er weerstand leefde op zowel proces, snelheid en inhoud van het            Natuurmonumenten, LTO-Noord, Waterschap Drents-Overijsselse Delta,
Fundament en ook de rolneming van de provincie in relatie tot de           Regio Twente).




187
</pre>

====================================================================== Einde pagina 187 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 188 ======================================================================

<pre>Rondreizend panorama                                                     De eerste twee urgente opgaven
In januari tot en met maart 2023 is er een rondreizend Panorama          Parallel aan het werken aan de beleidsvoorstellen en het Fundament is
‘Zelfbewust Overijssel’ georganiseerd. Op dit panorama was het           ook gewerkt aan urgente opgaven. Urgente opgaven zijn zaken die op
toekomstperspectief te zien van hoe Overijssel er in 2050 uit zou        korte termijn om een besluit vroegen, waardoor die niet konden
kunnen zien. Dit panorama heeft op vier locaties in Overijssel voor de   wachten totdat de nieuwe Omgevingsvisie gereed was. In eerste
duur van 2 à 3 weken gestaan, vrij om te bezoeken voor inwoners en       instantie zijn de urgente opgaven voor ‘sturen op water en bodem’ en
organisaties. Op elke locatie is één avond georganiseerd om              ‘duurzame energie’ uitgewerkt en verwerkt in de toen geldende
gemeenteraadsleden hierover te informeren en er is voor enkele andere    Omgevingsvisie en Omgevingsverordening (actualisatie 2022). In het
organisaties op verzoek ook een presentatie gegeven. Op 22 maart is      OER fase 1 zijn de omgevingseffecten van deze urgente opgaven ook in
ook een digitaal webinar voor alle gemeenteraadsleden georganiseerd.     beeld gebracht (naast de omgevingseffecten van de vier
                                                                         perspectieven). De Actualisatie 2022 is, inclusief het OER fase 1,
Van 17 juni tot en met 17 september 2023 heeft het Panorama              gelijktijdig met het Fundament als ontwerp door Gedeputeerde Staten
onderdeel uitgemaakt van de tentoonstelling IJsselbiënnale en van 3      vastgesteld. De Actualisatie 2022 inclusief het OER fase 1 hebben
tot en met 31 oktober 2023 heeft het Panorama onderdeel uitgemaakt       gedurende de zomerperiode ter inzage gelegen. Op 16 november heeft
van een tentoonstelling in de Museumfabriek in Enschede. Op deze         Provinciale Staten deze Actualisatie 2022 inclusief het OER fase 1, na
manier is ons voorgenomen nieuwe beleid breed bekendgemaakt              kennis te hebben genomen van de ingediende zienswijzen, vastgesteld.
binnen onze provincie.                                                   Bij die vaststelling is één amendement ingediend. Dit amendement is
                                                                         verwerkt in de definitieve stukken.




Afbeelding: Een foto van het panorama




188
</pre>

====================================================================== Einde pagina 188 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 189 ======================================================================

<pre>Gebiedsgerichte uitwerking                                              steden in Overijssel. Deze gebiedsdagen werden niet alleen voor de
Deze Omgevingsvisie is samen met partners, via onder andere een         nieuwe Omgevingsvisie georganiseerd. Andere programma’s zoals het
gebiedsgerichte uitwerking van het Fundament, verder tot stand          PPLG ((voormalige) Programma Landelijk gebied), RES (Regionale
gekomen. Er is gekozen voor een gebiedsgerichte uitwerking, omdat       Energiestrategie) en de NOVEX-opgave (Ruimtelijk Voorstel van het
verschillende gebieden om verschillende oplossingen vragen voor         Ministerie van BZK) waren hieraan gekoppeld. Dit vond allemaal plaats
dezelfde opgaven. Tevens kon er ook beter ingespeeld worden op de       tussen januari en september 2023.
lokale kennis van de partners en konden er integrale oplossingen
gezocht worden in de gebieden. Ook was het in een gebiedsgerichte       Voor deze dagen waren alle partners voor deze programma’s
uitwerking mogelijk om de identiteit van een gebied een prominentere    uitgenodigd, te weten: gemeenten, waterschappen, maatschappelijke
plek te geven.                                                          organisaties, terreinbeheerders, landbouworganisaties, etc.

                                                                        Op hoofdlijnen waren de drie rondes als volgt opgebouwd:
                                                                        •   Gebiedsdag 1: Samen, binnen de kaders van het Fundament, de
                                                                            opgaven per gebied in beeld krijgen, inclusief het in beeld krijgen
                                                                            van de overeenkomsten (schitterpunten) en knelpunten
                                                                            (schuurpunten) met het beleid/ wensen van de partners. Dit niet
                                                                            alleen in relatie tot de nieuwe Omgevingsvisie, maar ook in relatie
                                                                            tot het (voormalige) PPLG en de RES.
                                                                        •   Gebiedsdag 2: Samen vooruitkijken: waar willen we naartoe? Wat
                                                                            gaan we ervoor doen en hoe gaan we het realiseren? We gingen
                                                                            met elkaar in gesprek over de Leidende Principes uit het
                                                                            Fundament en hoe die zich tot elkaar verhouden. Ook is er
                                                                            aandacht besteed aan het sociaal-economisch perspectief en het
                                                                            perspectief voor de landbouw in de gebieden.
                                                                        •   Rond de periode van gebiedsdag 2 is er ook een aparte gebiedsdag
                                                                            georganiseerd voor de vijf grote steden waarin de specifieke
                                                                            grootstedelijke en bovenregionale thema’s zijn besproken. In
                                                                            september is deze dag herhaald om met de grote steden door te
                                                                            praten over bovenstedelijke thema’s.
                                                                        •   Gebiedsdag 3: tijdens deze dag zijn we met onze partners in
Afbeelding: De zes gebieden in Overijssel                                   gesprek gegaan over de wijze waarop keuzes gemaakt kunnen
                                                                            worden over waar nieuwe ontwikkelingen kunnen plaatsvinden
De gebiedsgerichte uitwerking vond plaats door middel van drie rondes       (Redeneerlijn). Daarnaast hebben we met elkaar verschillende
van (ambtelijke) gebiedsdagen in zes deelgebieden in Overijssel.            thema’s verkend: perspectieven voor de gebieden, basiskwaliteit
Eveneens zijn er twee gebiedsdagen georganiseerd voor de vijf grote         natuur, vrijetijdseconomie. En hebben we met elkaar gesproken
                                                                            over het vervolgproces en samenwerking.




189
</pre>

====================================================================== Einde pagina 189 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 190 ======================================================================

<pre>Van de gebiedsdagen zijn uitgebreide verslagen gemaakt. Deze                Op 28 maart 2023 hebben Gedeputeerde Staten besloten om
verslagen zijn gedeeld met onze partners. De opbrengsten van elke           gemeenten te stimuleren en te ondersteunen bij het opstellen van
gebiedsdag zijn ambtelijk en bestuurlijk met partners besproken. En         (uitvoerings)programma’s en beleid voor de urgente opgave
ook is er een terugkoppeling geven bij het VNG Platform Ruimtelijk          ‘verstedelijking en vrijkomende agrarische bebouwing (VAB’s)’. In
Domein.                                                                     overleg met gemeenten ontwikkelen we een gebiedsgerichte
                                                                            samenhangende aanpak voor de herontwikkeling van VAB’s.
Van de gebiedsdagen is een eindverslag gemaakt waarin is aangegeven
wat er tijdens de gebiedsdagen is opgehaald, wat we ermee gedaan            Met betrekking tot de bedrijventerreinen hebben de Provincie en
hebben en/of wat er we er in het vervolgproces nog mee gaan doen.           gemeenten afspraken gemaakt, zowel over kwantiteit (vraag en aanbod
Deze is gedeeld met de partners.                                            aantal hectares in balans) als over kwaliteit (bijvoorbeeld inbreiding
                                                                            boven uitbreiding, water en bodem sturend, duurzaamheid, clustering
In november 2023 is er een hybride bijeenkomst georganiseerd voor           en aansluiten op bestaande netwerken). Gedeputeerde Staten hebben
gemeenten en waterschappen. Tijden deze dag zijn de resultaten uit de       op 25 april 2023 de programmeringsafspraken vastgesteld. Deze
gebiedsdagen op hoofdlijnen teruggekoppeld en aangegeven hoe we             afspraken zijn, waar nodig, opgenomen in deze Omgevingsvisie.
met de uitkomsten gaan meenemen in het verdere vervolgproces.
Tijdens deze bijeenkomsten is aan gemeenten en waterschappen                Verkiezingen en informeren nieuwe Gedeputeerde, college en
gevraagd hoe zij in het vervolgproces betrokken willen worden op basis      Staten
van de participatiestrategie. De reacties van de partners zijn vervolgens   In maart 2023 vonden de provinciale verkiezingen plaats. In juli 2023
verwerkt in een verbrede participatiestrategie en communicatieplan.         is het nieuwe coalitieakkoord ‘Schouder aan Schouder’ vastgesteld. In
                                                                            dat coalitieakkoord staat met betrekking tot de nieuwe Omgevingsvisie
Herijking bestaand Omgevingsbeleid                                          het volgende:
Naast de gebiedsgerichte uitwerking is ook het huidige omgevingsbeleid
in de toen geldende Omgevingsvisie en -verordening tegen het licht          Alle opgaven vragen om ruimte, terwijl niet alles kan en past binnen
gehouden. Van dit beleid is beoordeeld wat overgenomen kon worden           onze provincie. Daarom moeten er (ruimtelijke) keuzes gemaakt
in de nieuwe Omgevingsvisie, wat aangepast moest worden en wat              worden. In de provinciale Omgevingsvisie staan heldere bovenregionale
geschrapt kon worden. Daarbij zijn ook de Rode Draden en brede              kaders om lokaal, gebiedsspecifiek, keuzes te kunnen maken over onze
welvaart verder uitgewerkt. Dit geldt ook voor bepaalde (andere)            ruimtelijke inrichting. In hoofdlijnen gaat het om de kaders voor
uitvoeringsinstrumenten zoals de Catalogus Gebiedskenmerken, het            zorgvuldig en meervoudig ruimtegebruik, water en bodem sturend,
Regionaal Waterprogramma, Regionaal Mobiliteitsprogramma,                   inzet op krachtige regio’s en voortbouwen op bestaande netwerken.
Programma Landelijk gebied, etc.                                            Sociale kwaliteit, ruimtelijke kwaliteit, gezondheid en duurzaamheid
                                                                            zijn hierbij belangrijke rode draden om ons ruimtelijk beleid aan te
De derde en vierde urgente opgaven                                          toetsen. De komende coalitieperiode werken we het Fundament van de
Parallel aan de gebiedsgerichte uitwerking en de herijking van het          nieuwe Omgevingsvisie gebiedsgericht uit tot een nieuwe
bestaande omgevingsbeleid is er ook gewerkt aan nog twee urgente            Omgevingsvisie voor Overijssel. Dat doen we in nauw overleg met
opgaven. Het ging hierbij om nieuw beleid voor ‘verstedelijking en          onder andere gemeenten en waterschappen. We gaan met hen in
vrijkomende agrarische bebouwing (VAB)’ en ‘bedrijventerreinen’.            gesprek over de afstemming van provinciale kaders en hun ambities. In




190
</pre>

====================================================================== Einde pagina 190 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 191 ======================================================================

<pre>nauw overleg met gemeenten en waterschappen zorgen we voor een               Ruimtelijk Voorstel programma NOVEX
grotere betrokkenheid en inbreng van onze inwoners en ondernemers            In mei 2022 heeft de Minister van BZK de provincies een brief gestuurd
bij de uitwerking van de nieuwe Omgevingsvisie.                              waarin zij aangeven meer regie te willen gaan nemen op de nationale
                                                                             programma’s. Dit is door de Minister concreet vertaalt in het
De opdracht om te komen tot een nieuwe Omgevingsvisie is daarmee             Programma NOVEX, dat hij in juni 2022 heeft gepresenteerd. De
niet veranderd. Om de nieuwe bestuurders en Statenleden goed te              minister heeft vervolgens medio december 2022 een startpakket
informeren over het proces met betrekking tot de nieuwe                      verzonden aan de provincies. In dit startpakket zijn de nationale
Omgevingsvisie, hebben in de tweede helft van 2023 en het voorjaar           programma's en opgaven genoemd. De Minister vroeg aan alle 12
van 2024 diverse gesprekken plaatsgevonden met de Gedeputeerde,              provincies de nationale doelen en opgaven ruimtelijk te vertalen, in te
Gedeputeerde Staten en Provinciale Staten. Diverse thema’s zijn              passen en te combineren met decentrale opgaven. Het leggen van de
besproken, zoals:                                                            zogenaamde ruimtelijke puzzel, wat later het ruimtelijke voorstel is
•    Nieuwe bestuursstijl, uitvoering en samenwerking, en monitoring:        genoemd.
     de sturingsfilosofie uit het Fundament wordt aangepast in lijn met
     het nieuwe coalitieakkoord Schouder aan Schouder.                       Het Ministerie van BZK doorliep hiervoor samen met de provincies de
•    Verbrede communicatie- en participatieaanpak: de                        eerste helft van 2023 een eigen proces om zo in december 2023 te
     participatiestrategie die eerder is vastgesteld blijft behouden, maar   komen tot provinciale ruimtelijke voorstellen. Dit proces liep los van het
     de aanpak wordt verbreed met onder andere meer bestuurlijke             proces van de nieuwe Omgevingsvisie. Wel was er samenhang tussen
     participatie en inwonersparticipatie.                                   deze processen. De nieuwe Omgevingsvisie is namelijk als het ware het
•    Gebiedsgerichte uitwerking van het Fundament tot een nieuwe             Overijsselse ruimtelijke voorstel, waarin alle opgaven samen komen en
     Omgevingsvisie. Onderdelen hierin waren:                                keuzes worden gemaakt. We hebben met ons proces zo veel mogelijk
    o    Wat voor een Omgevingsvisie willen we maken? (vorm,                 bij dit proces aangesloten en parallel opgelopen. Dat houdt in dat we
         detailniveau en gebiedsgericht)                                     begin 2024 een eerste concept Ruimtelijk Voorstel hebben ingediend bij
    o    Opbrengst gebiedsdagen, waaronder ‘Hoe we komen tot                 de Minister. Dit eerste concept Ruimtelijk Voorstel is toegelicht aan
         afwegingen (Redeneerlijn)’;                                         Provinciale Staten op 15 december 2023 tijdens een informatiesessie
    o    Rode Draden en brede welvaart verweven in ons                       en in januari behandeld in Provinciale Staten.
         Omgevingsbeleid
    o    Omgevingseffectrapport fase 2.                                      Naast het maken van het ruimtelijke voorstel voor de gehele provincie,
•    Ruimtelijk Voorstel in het kader van het Rijksprogramma NOVEX,          heeft het Ministerie ook 16 zogeheten NOVEX-gebieden aangewezen. In
     een concept hiervan is in januari 2024 ter bespreking (wensen en        Overijssel is dat regio Zwolle. In deze gebieden komen veel nationale
     bedenkingen) voorgelegd aan Provinciale Staten. De reacties van         opgaven samen, is de transitie ingrijpend of overstijgt het de grenzen
     PS zijn verwerkt in een eerste versie van het Ruimtelijk Voorstel       van de provincie. Om die reden wil het Ministerie in die gebieden
     dat in februari 2024 aan het Rijk is toegezonden.                       langjarig samen met de regio optrekken om de opgave samen op te
                                                                             pakken. Voor de Regio Zwolle is de opgave voor het NOVEX-gebied
                                                                             gericht op verstedelijking en mobiliteit, in de context van een grote
                                                                             klimaatopgave. We hebben dit opgepakt door de




191
</pre>

====================================================================== Einde pagina 191 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 192 ======================================================================

<pre>verstedelijkingsstrategie voor de Regio Zwolle verder uit te werken in
een aantal uitvoeringsprogramma’s.

Bestuurlijke ronde, portretten van inwoners en jongeren-event
In het najaar van 2023 en het voorjaar van 2024 heeft de
Gedeputeerde Ruimte gesprekken gevoerd met de bestuurders van
gemeenten en waterschappen. Tijdens deze bestuurlijke ronde is
besproken wat er leeft bij de bestuurders van de gemeenten en
waterschappen en wat zij nodig hebben in ons provinciale beleid. De
uitkomsten van deze gesprekken zijn meegenomen in het concept van
de nieuwe Omgevingsvisie. Van al deze gesprekken zijn verslagen
gemaakt. De vragen en opmerkingen die uit die gesprekken naar voren
zijn gekomen zijn verwerkt en beantwoord in een brief aan de
bestuurders van de gemeenten en waterschappen.

Om in onze nieuwe Omgevingsvisie de ‘stem van onze inwoners’ meer         Afbeelding: Eén van de toekomstbeelden van de Overijsselse jongeren
te kunnen betrekken, hebben we in het najaar van 2023 en voorjaar
van 2024 meerdere inwoners geïnterviewd (duo-interviews), wat geleid      Kernwoorden die jongeren noemden bij het Overijsselse platteland van
heeft tot 25 portretten. Geprobeerd is om zo veel mogelijk                de toekomst waren: goed openbaar vervoer, auto's,
verschillende ‘soorten’ inwoners te betrekken, zodat er portretten zijn   ontmoetingsplekken voor jongeren, veel bos en biodiversiteit, weiland,
ontstaan van een dwarsdoorsnede van de Overijsselse inwoners. De          lokale voedselproductie, supermarkt en goede basisvoorzieningen,
interviews zijn verwerkt in het concept van de nieuwe Omgevingsvisie.     zonnepanelen, waterenergie, zuipketen, landbouw met ruimte voor de
Dit is gebeurt door óf teksten aan te passen of aan te vullen, óf door    dieren, kerk, boerenmarkten, tentfeesten, elektrische fietsen,
enkele interviews op te nemen in het concept van de nieuwe                fietssnelwegen, wateropslag, grote steden en een dunbevolkt
Omgevingsvisie.                                                           platteland, vliegende tractoren, transportdrones.

In april 2024 hebben we vanuit de Nieuwe Omgevingsvisie samen met         Kernwoorden die jongeren noemden bij de Overijsselse stad van de
(voormalige) PPLG meegedaan aan het jongeren-event Tienskip. Dit          toekomst waren: Mogelijkheden voor recreatie zoals bioscopen en bars,
event werd georganiseerd door Overijssel Doet Mee. We zijn hier in        wolkenkrabbers, stadsparken met bossen en water, moestuinen op de
gesprek gegaan met HAVO-leerlingen van de Meander in Zwolle over          daken, openbaar vervoer, monorail, duurzame energie, frisse lucht,
het Overijssel van de toekomst. Samen met groepjes leerlingen hebben      autoluwe steden, vliegende auto's, bossen in de stad, veel winkels,
we hun Overijssel van de toekomst samengevat in een door AI               huizen onder de grond, zonnepanelen, groene daken, Mc Donalds,
(Artificial Intelligence) samengestelde afbeelding. Zo zijn er visuele    robots die je eten maken en brengen, parken met dieren, veel water en
toekomstbeelden ontstaan, die meegenomen zijn in de verdere               wateropslag.
ontwikkeling van de nieuwe Omgevingsvisie.




192
</pre>

====================================================================== Einde pagina 192 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 193 ======================================================================

<pre>Afbeelding: Overzichtsafbeelding van onze geportretteerde inwoners




193
</pre>

====================================================================== Einde pagina 193 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 194 ======================================================================

<pre>Concept Omgevingsvisie en informele consultatie                             van het ontwerp van de nieuwe Omgevingsvisie zijn gemeenten en
Op basis van de resultaten van de gebiedsdagen, de resultaten van de        waterschappen actief meegenomen in de vorm van diverse
herijking van het bestaande omgevingsbeleid en bijbehorende                 bijeenkomsten.
instrumenten, de uitwerking van de urgente opgaven en nieuw beleid
en/of ontwikkelingen (zoals het coalitieakkoord en bestuurlijke ronde),     De concept Omgevingsvisie is ook toegezonden aan Provinciale Staten
zijn voor de verschillende thema’s en uitdagingen beleidsvoorstellen        en toegelicht tijdens informatiesessie op 5 juni 2024 (proces) en op 16
opgesteld in het najaar van 2023 en voorjaar van 2024. Deze                 oktober 2024 (reacties op de concept Omgevingsvisie). Provinciale
beleidsvoorstellen zijn intern en extern met partners voorbereid en         Staten hebben op 10 juli 2024 (proces) en 23 oktober 2024 (inhoud en
besproken. Het betrof beleidsvoorstellen voor onder andere:                 reacties) tijdens de Commissie Ruimte & Water hierover met elkaar
Redeneerlijn, bestuursstijl/ uitvoering / monitoring, klimaat en energie,   gesproken. De reactie van Provinciale Staten is verwerkt in het ontwerp
verstedelijking en mobiliteit, landbouw en natuur, Rode Draden,             van de nieuwe Omgevingsvisie.
gebiedseigen perspectieven en participatie. Deze beleidsvoorstellen zijn
besproken met Gedeputeerde Staten en verwerkt in het concept van de         Ontwerp en definitieve Omgevingsvisie, -verordening en andere
nieuwe Omgevingsvisie.                                                      uitvoeringsinstrumenten
                                                                            De concept Omgevingsvisie is naar aanleiding van de binnengekomen
Gedeputeerde Staten hebben op 18 juni 2024 ingestemd met het                reacties van partners en Provinciale Staten, aangepast tot een ontwerp
concept van de nieuwe Omgevingsvisie en deze ter consultatie                Omgevingsvisie. Daarnaast zijn er een ontwerp Omgevingsverordening,
toegezonden aan partners (inclusief de bestuurders). Partners en hun        OER fase 2 en andere uitvoeringsinstrumenten opgesteld, zoals het
bestuurders konden tot eind september 2024 hierop reageren. We              RWP (Regionaal Waterprogramma).
hebben veel reacties ontvangen. Alle Overijsselse gemeenten en
waterschappen hebben gereageerd, evenals vele diverse betrokken             Gedeputeerde Staten hebben op 22 april 2025 ingestemd met deze
partners, buurprovincies en de provinciale organisatie. De reacties zijn    ontwerpen en deze in de periode 19 t/m 30 mei 2025 ter inzage gelegd
uitgebreid en het is duidelijk dat er veel en zorgvuldig aandacht aan is    (verwijzing opnemen). Er zijn in totaal PM zienswijzen ingediend. Deze
besteed. De ontvangen reacties hebben we geanalyseerd en besproken          zienswijzen zijn behandeld en van antwoord voorzien en waar nodig
met Gedeputeerde Staten. Daarbij is richting gevraagd voor de               verwerkt in de definitieve Omgevingsvisie, Omgevingsverordening en
beantwoording en verwerking van de binnengekomen reacties. Dit is           uitvoeringsinstrumenten. Op PM zijn deze documenten behandeld in de
opgenomen in een reactiedocument die door Gedeputeerde Staten op            commissievergadering Ruimte en Water van Provinciale Staten en
februari 2025 is vastgesteld. Het reactiedocument is aan de partners        uiteindelijk hebben Provinciale Staten deze documenten vastgesteld op
toegezonden die een reactie hadden ingestuurd. In het                       PM. Na publicatie op PM zijn deze stukken in werking getreden.
reactiedocument is beschreven op welke wijze de reactie verwerkt
wordt in het ontwerp voor de nieuwe Omgevingsvisie. Bij het opstellen




194
</pre>

====================================================================== Einde pagina 194 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 195 ======================================================================

<pre>Bijlage 6: Omgevingseffectrapport (OER)
Deze bijlage vindt u in een aparte losse bijlage.




195
</pre>

====================================================================== Einde pagina 195 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 196 ======================================================================

<pre>Bijlage 7: Gebiedsvisie Technology Base

d_NL.IMRO.9923.GebiedsvisieTecBT-va01.pdf (ruimtelijkeplannen.nl)

In de uiteindelijke versie moet het pdf bestand van deze Gebiedsvisie als bijlage bij de Omgevingsvisie worden opgenomen. De verwijzing naar
ruimtelijkeplannen.nl komt te vervallen en in het nieuwe DSO kan maar 1 visie geplaatst worden.




196
</pre>

====================================================================== Einde pagina 196 =================================================================

<br><br>