<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Verkenning naar het versterken
van maatschappelijke
weerbaarheid en veerkracht
in tijden van crises
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Colofon
© Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV), Mei 2024


Deze weergave is een publieksversie van het brondocument “Verkenning naar het
versterken van maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht in tijden van crises”.


Auteur: 		            Paul Gelton Strategisch adviseur
Opdrachtgever: IJle Stelstra Algemeen Directeur NIPV
Foto’s:		             ANP


Wij hechten veel belang aan kennisdeling. Delen uit deze publicatie mogen dan
ook worden overgenomen op voorwaarde van bronvermelding




Nederlands Instituut Publieke Veiligheid
Postbus 7010
6801 HA Arnhem
Kemperbergerweg 783, Arnhem


www.nipv.nl
info@nipv.nl
088 274 74 00

Het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid is bij wet
vastgelegd onder de naam Instituut Fysieke Veiligheid.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Inhoud
Onderweg naar 18 miljoen hulpverleners   7

Het landschap in beeld                   11

Aanbevelingen voor meer resilience       23
1. Netwerkvorming                        24
2. Inzicht                               28
3. Slagkracht                            29
4. Bewustwording                         36
5. Kaderstelling                         38


Een vervolgaanpak                        43
1. Netwerkvorming                        44
2. Inzicht                               44
3. Slagkracht                            45
4. Bewustwording                         45
5. Kaderstelling                         45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>      1
Onderweg naar
18 miljoen
hulpverleners




                7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>    Oplopende spanningen in de wereld en een oorlog in Europa. Een toenemende
    kans op natuurrampen. Nieuwe soorten calamiteiten en verstoringen van onze
    infrastructuur, aangewakkerd door de klimaatverandering, energietransitie en
    datarevolutie. De overheid is niet alleen in staat om al deze 21e-eeuwse dreigingen
    het hoofd te bieden. Als we toekomstige rampen en crises goed voorbereid
    tegemoet willen treden, is de volledige kracht van de samenleving nodig.
    Dat vraagt om een maatschappij die zich weerbaar en veerkrachtig kan opstellen.


    De coronacrisis en de vluchtelingenstromen uit Syrië en Oekraïne hebben ons
    duidelijk gemaakt hoe groot ons zelforganiserend vermogen is. Tegelijk hebben
    we in die kritieke perioden geleerd dat de samenwerking tussen overheid,
    bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en individuele burgers op vele
    punten beter kan.


    De wil is er
    Burgers en organisaties willen graag helpen, hand in hand met de traditionele
    hulpverleners. Dat is de afgelopen jaren duidelijk gebleken. Daarbij wachten
    ze niet op de overheid, ze nemen zelf het initiatief. Toch is er nog altijd weinig
    aandacht voor de structurele inzet van deze niet-traditionele partners in de
    veiligheidsketen. Hun inzet staat dan ook in de kinderschoenen. Waar ligt dat aan?


    Maar het blijft een zoektocht
    Een rondgang langs de reguliere hulpverleners in het netwerk laat zien dat
    zij onvoldoende kennis hebben van het handelend vermogen (in het Engels
    capabilities genoemd) van deze nieuwe partijen. Onbekend maakt vervolgens
    onbemind. Daarnaast leeft er vrees om buiten bestaande kaders te treden, ook
    doordat de verantwoordelijkheden niet duidelijk zijn afgebakend. Daardoor
    blijft het voor traditionele netwerkpartners een zoektocht om hun netwerk uit te
    breiden en een constructieve samenwerking met nieuwe partijen aan te gaan.


    Nederlandse burgerbescherming is versnipperd georganiseerd
    Deels heeft dat een historische oorzaak. In tegenstelling tot in de landen om
    ons heen is de burgerbescherming in Nederland versnipperd georganiseerd.
    De gebrekkige zichtbaarheid die daarvan het gevolg is, zorgt ervoor dat het
    onduidelijk of onbekend is wat van een netwerkpartner wordt verwacht, wat een
    partij in welke scenario’s kan leveren, en hoe die inzet vervolgens in een breder
    verband kan worden gecoördineerd.


8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Terwijl de samenleving als geheel veel kan bijdragen
De rol van de hele maatschappij in tijden van crisis is niet te onderschatten.
Een weerbare en veerkrachtige samenleving blijft op zulke momenten ondanks
alles overeind – dat is de weerbare component. Vervolgens is ze in staat om
terug te veren naar het oude normaal of een gewenste nieuwe situatie – dat is
het vermogen tot veerkracht.


Daar moeten we dan wel samen iets voor doen
Zo’n samenleving bestaat uit een netwerk van relevante partijen die
samen een crisis te lijf gaan: van overheid tot bedrijfsleven, aanbieders van
nutsvoorzieningen, non-gouvernementele organisaties en burgers die als
vrijwilligers inspringen als de nood aan de man komt. Een goed functionerend
en geoefend maatschappelijk netwerk deelt kennis, expertise en informatie,
zorgt voor monitoring en beeldopbouw, verhoogt de publieke paraatheid en
bewustwording via risicocommunicatie, houdt strategische voorraden en
capaciteiten bij en draagt zorg voor een gecoördineerde inzet en effectief
herstel. Daarvoor doorlopen alle partijen een cyclus van opleiden, trainen,
oefenen, testen, evalueren en leren. Ook houdt zo’n netwerk de banden met
vergelijkbare buitenlandse netwerken warm.


Op vijf fronten meer bekendheid en duidelijkheid creëren
Om zo’n eigentijdse vorm van civiele bescherming in Nederland vorm te geven,
is het zaak om de huidige onduidelijkheid en onbekendheid weg te nemen.
Daar kunnen netwerkpartners voor zorgen als ze samen maatschappelijke
behoeftescenario’s uitwerken en die vastleggen in maatschappelijke
netwerkkaarten. Zo krijgen we in de veiligheidsketen zicht op de beschikbaarheid
van ieders capabilities en kunnen we de inzet daarvan beter coördineren.
Daarnaast moeten we werken aan een passend regelgevend kader, om zo
helderheid te creëren over de onderlinge verantwoordelijkheden. Verder zijn de
weerbaarheid en veerkracht in de samenleving (in het Engels samen resilience
genoemd) gebaat bij een gerichte risico- en crisis­communicatie die dicht bij de
belevingswereld van de burger staat en uitnodigt tot actie. Daarvoor is het nodig
dat ministeries, veiligheidsregio’s, waterschappen, gemeenten en hun nieuwe
veiligheidspartners gezamenlijk aan de slag gaan met een programma langs
vijf programmalijnen: netwerkvorming, inzicht, slagkracht, bewustwording en
kaderstelling.




                                                                                    9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>      2
Het landschap
in beeld




                11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>     Om goed in beeld te krijgen wie er kan bijdragen aan het versterken van de
     resilience in Nederland, is het van belang om het huidige landschap in kaart
     te brengen.


     Wat is er al? Wat ontbreekt er nog? Hoe kan de samenleving hulp bieden?
     Wie kunnen er helpen? Wat houdt de samenwerking momenteel nog tegen?
     En aan welke knoppen kunnen we draaien om die samenwerking te verbeteren?


     Daarnaast verdient het aanbeveling om de Nederlandse situatie in internationaal
     perspectief te plaatsen: hoe komt het dat maatschappelijke weerbaarheid en
     veerkracht in Nederland minder hoog op de agenda staat dan in ons omliggende
     landen?


     Wat is er al?
     Binnen de EU bestaat brede consensus over de soorten crises waar de
     maatschappij zich op moet voorbereiden. Zo moet elk land over crisisplannen
     beschikken ten aanzien van klimaatverandering en extreem weer, natuurbranden,
     overstromingen, watertekorten en hitte, uitval van vitale processen, energie,
     communicatie, drinkwater en voedsel, grootschalige infecties en pandemieën,
     militaire conflicten en cyberdreigingen.


     Daarnaast stelt de EU dat elk land op het vlak van CBRN (chemische, biologische,
     radiologische of nucleaire dreigingen) over responscapaciteiten dient te
     beschikken. In aanvulling daarop legt de NAVO nadruk op de continuïteit van
     transportvoorzieningen en een functionerende overheid, de civiele ondersteuning
     van militaire processen en het vermogen om massale mensenstromen in goede
     banen te leiden.




12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Een eerste inventarisatie leert dat ons land beschikt over een breed scala
aan landelijke crisisplannen en draaiboeken. Die hebben betrekking op:
> klimaat (natuurbranden, hoog water en overstromingen, waterverdeling
  en droogte, extreem weer)
> continuïteit van vitale processen (elektriciteit, olie en gas, digitaal en
  communicatie)
> extreem geweld en terrorisme
> infectieziekten
> straling
> militaire dreiging (i.o.).


Wat ontbreekt er nog?
Voor het grootste deel dekken de huidige crisisplannen het lijstje van de EU af,
toch zijn er enkele lacunes waarneembaar.


Zo is de aanpak bij CBRN-rampen beperkt uitgewerkt. Alleen voor een pandemie
beschikt Nederland over een volwaardig crisisplan. Overige CBRN-incidenten
komen wel voor in de plannen voor extreem geweld/terrorisme en straling, maar
zijn onvoldoende operationeel uitgewerkt voor een landelijk dekkende aanpak.


Daarnaast beschouwt Nederland de continuïteit van de voedselvoorziening niet
als vitaal proces. Misschien is dat begrijpelijk, want de voedselproductie lijkt
een robuust proces dat niet snel verstoord zal raken. Toch laat die optiek buiten
beschouwing dat de voedselvoorziening voor de distributie sterk afhankelijk
is van logistiek en transport. Die sector is kwetsbaar geworden doordat die
in de afgelopen decennia volledig op efficiency en just-in-time is ingericht.
Personeelstekorten en gebrek aan materieel hebben ervoor gezorgd dat er
momenteel weinig vlees op de botten zit bij een plotselinge crisissituatie.
Daarom verdienen logistiek en transport meer aandacht in crisisscenario’s.




                                                                                    13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>     Hoe kan de samenleving hulp bieden?
     Bijna elke ramp of crisis leidt tot de volgende maatschappelijke behoeften of
     hulpvragen:
     > evacueren en schuilen
     > basisbehoeften
     > opgeschaalde geneeskundige zorg
     > nafase en herstel.


     Als de samenleving op deze kritieke momenten aan deze behoeften kan voldoen,
     maakt dat het incasserings- en herstelvermogen van de gemeenschap aanzienlijk
     sterker.


     Bij een eerste inventarisatie onder mogelijke netwerkpartners bleek dat deze
     behoeften meteen tot de verbeelding spreken. Dat hoeft geen verbazing te
     wekken, want veel van deze organisaties en netwerken zijn ooit ontstaan om
     invulling te geven aan deze behoeften. Aan de hand van deze behoeften werd
     het eenvoudiger om op een rij te zetten welke maatschappelijke organisaties en
     bedrijven in tijden van nood kunnen bijspringen.


     Wie kunnen er helpen?
     Bij elke crisis of calamiteit komen doorgaans meteen de traditionele partners
     in het veiligheidsdomein in actie. Denk daarbij aan de meldkamer, de politie, de
     brandweer, de ambulancezorg, de veiligheidsregio in de hele breedte (met taken
     als crisisbeheersing, GHOR en risicocommunicatie) en de gemeente (met taken
     als bevolkingszorg en crisiscommunicatie). Deze organisaties zijn bij elkaar de
     ‘professionele hulpverleners’ te noemen.


     Los van deze gebruikelijke partners in de veiligheidsketen zijn er nog drie andere
     groepen van netwerkpartners die in verschillende fasen van een crisis of ramp
     een rol kunnen spelen. Daarin kunnen we niet alleen onderscheid maken tussen
     reguliere en niet-reguliere partners. Het maakt ook verschil of organisaties in
     de bestaande structuur een bijdrage kunnen leveren of dat via een aangepaste
     structuur moeten doen:




14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre> Structuur       Reguliere taken                      Niet-reguliere taken

 Bestaand        1. Gevestigde organisatie            2. Uitbreidende organisatie
                 > brandweer, politie, ziekenhuizen   > transportsector,
                    etc.                                 levensmiddelenindustrie etc.

 Aangepast       3. Expanderende organisatie          4. Emergente organisatie
                 > Rode Kruis, Leger des Heils,       > spontaan georganiseerde
                    Reddingsbrigade etc.                 vrijwillige netwerken



Deze partijen kunnen helpen
Op grond van bovenstaand kwadrantenmodel hebben we hieronder op een rij gezet
welke organisaties in welke fase van een crisis of ramp een bijdrage leveren
of kunnen leveren. Let wel: dit is bij lange na geen volledige inventarisatie.
Organisaties buiten het traditionele veiligheidsdomein zullen wellicht verrast
zijn om hun naam bij een onderdeel terug te vinden. Aan de andere kant
kunnen ze juist vinden dat hun naam ten onrechte ontbreekt. Het verdient dan
ook aanbeveling om gezamenlijk met alle netwerkpartners deze netwerken
nauwkeurig in kaart te brengen.


 Evacuatie en schuilen

 Professionele hulpverleners                  Personenvervoerbedrijven:
 Ministerie van JenV                          Bus
 Ministerie van Defensie                      Taxi’s
 Ministerie van IenW                          Spoor
 Ministerie van OCenW                         Watertaxi’s
 Rijkswaterstaat                              Goederenvervoerbedrijven:
 Waterschappen                                Veetransport
 LTO                                          Aannemers
 Internationale bijstand (o.a. THW)           Offshore
                                              Duikbedrijven
                                              Helikopter operators

 Rode Kruis                                   Ready2help
 Leger des Heils                              Veterans Search Team
 Reddingsbrigade-NRV                          Dierenambulance
 KNRM                                         Watersportverenigingen
 Dierenbescherming                            Duikverenigingen
 Musea




                                                                                        15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>     Acute medische en psychosociale zorg

     Professionele hulpverleners            Gespecialiseerd personenvervoer
     Ministerie van JenV                    Thuiszorg
     Ministerie van VWS                     Laboratoria
     Ministerie van Defensie                Sanquin
     Ziekenhuizen                           Bloedbanken
     ROAZ/LNAZ                              Leveranciers van:
     Huisartsenposten                       PBM
     GGD                                    Ziekenhuismiddelen
     GGZ                                    Steriele middelen
     GHZ                                    Medicijnen
     VVT                                    Apparatuur
     RIVM (cGM)                             Private klinieken
     LFI                                    Quarantainelocaties (bijv. hotels)
     Apotheken                              Uitvaartbranche
     Internationale bijstand                Koelbedrijven
                                            Ontsmettingslocaties (sporthallen,
                                            zwembaden)

     Rode Kruis                             Nationale zorgreserve
     Leger des Heils
     Slachtofferhulp Nederland
     Arq
     Monuta
     Oranje Kruis
     EHBO-verenigingen




     Drinkwater en voeding

     Professionele hulpverleners            Transportbedrijven
     Ministerie van JenV                    Supermarkten
     Ministerie van IenM
     VEWIN

     Rode Kruis                             Ready2help
     Leger des Heils                        Vrijwilligersnetwerken
     Ridderlijke Orden                      Geloofsgemeenschappen
     Ngo’s actief in hulpverlening          Sportverenigingen
                                            Ad hoc




16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Onderdak, persoonlijke verzorging en hygiëne

Professionele hulpverleners                    Stichting Salvage (verzekeraars)
Ministerie van JenV                            Hotel en pension accommodaties
Ministerie van Defensie                        Woningcorporaties en verhuurders
Ministerie van BZK                             Vakantieparken
Internationale bijstand                        Publieke locaties:
                                               Scholen
                                               Bibliotheken
                                               Kazernes
                                               Evenementenorganisaties
                                               Terreineigenaren
                                               Afvalstoffenbedrijven
                                               Leveranciers van:
                                               Tenten
                                               Mobiele units
                                               Noodwoningen
                                               Tijdelijke woningen
                                               Overgangshuizen
                                               Persoonlijke verzorgingsmiddelen
                                               Tijdelijke sanitaire voorzieningen

Rode Kruis                                     Particuliere huisvesting en verzorging
Leger des Heils                                Vrijwilligersnetwerken
Ngo’s actief in hulpverlening                  Geloofsgemeenschappen
                                               Sportverenigingen
                                               Ad hoc




Communicatie en verwantencontact

Professionele hulpverleners                    Telecombedrijven
Ministerie van JenV                            Netwerkbeheerders
Ministerie van EZK                             Koeriersdiensten
Ministerie van Defensie                        Grote sociale netwerken (Meta, Google)
Publieke (nood)communicatienetwerken           Leveranciers van:
                                               Generatoren
                                               WiFi-oplossingen

Rode Kruis                                     Ready2help
Dares                                          Vrijwilligersnetwerken
                                               Geloofsgemeenschappen
                                               Sportverenigingen
                                               Ad hoc




                                                                                        17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>      Nafase en herstel (medisch, psychisch, financieel, sociaal)

      Professionele hulpverleners                     Verzekeraars
      Ministerie van JenV (WTS, nazorgproces)         Grote sociale netwerken (Meta, Google)
      Ministerie van Financiën                        Banken (gelddistributie)
      Ministerie van EZK
      Ministerie van LNV
      Ministerie van VWS
      GGD
      GGZ
      RIVM (cGM)
      Revalidatiecentra
      Gemeenten:
      Jeugd en Welzijn
      Maatschappelijk werk

      Rode Kruis                                      Vrijwilligersnetwerken
      Leger des Heils                                 Geloofsgemeenschappen
      Ngo’s actief in hulpverlening                   Sportverenigingen
      Ridderlijke orden                               Ad hoc
      Slachtofferhulp Nederland                       Privénetwerken
      Arq
      Rampenfonds

     Ter aanvulling kunnen ngo’s inspringen die actief zijn in noodhulp en humanitaire
     hulpverlening:


                                      Leden Partos (* = zijn geen
      Leden Dutch Relief Alliance                                    Ridderlijke orden
                                      lid van Dutch Relief Alliance)

      >   CARE Nederland              >   CARE Nederland            > Soevereine Militaire
      >   Cordaid                     >   Cordaid                     Hospitaal Orde van Malta
      >   Dorcas                      >   Dorcas                    > Johanniter Orde
      >   Oxfam Novib                 >   Habitat for Humanity *    > Ridderorde van het Heilig
      >   Plan International          >   Healthnet TPO *             Graf van Jeruzalem
      >   Red Een Kind                >   Kerk In Actie *           > Ridderlijke Duitse Orde,
      >   Save the Children           >   World Coaches *             Balije van Utrecht
      >   SOS Kinderdorpen            >   Leger des Heils *
      >   Stichting Vluchteling       >   Leprazending *
      >   Tearfund                    >   Mercy Corps *
      >   Terre des Hommes            >   Mondiaal FNV *
      >   War Child                   >   Vereniging NEDWORC *
      >   World Vision                >   Oxfam Novib
      >   ZOA                         >   Plan International
                                      >   Prisma *
                                      >   Red een Kind
                                      >   Right To Play*
                                      >   Rode Kruis *
                                      >   Save the Children
                                      >   Tearfund
                                      >   Terre des Hommes
                                      >   Unicef *
                                      >   Vastenactie *
                                      >   Woord en Daad *
                                      >   World Vision
                                      >   ZOA


18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Wat houdt de samenwerking momenteel tegen?
Veel van deze netwerkpartners buiten de traditionele kring van professionele
hulpverleners willen graag een bijdrage leveren. Daarvoor brengen ze de nodige
capaciteiten met zich mee. Helaas stuiten zij op een gebrek aan houvast in de
huidige landelijke crisisplannen en draaiboeken. Die bieden momenteel weinig
concrete aansluitpunten voor het aanhaken van hun eigen processen, mensen
en middelen.


De reden daarvoor is dat de huidige landelijke crisisplannen en draaiboeken zijn
ontwikkeld als antwoord op specifieke dreigingen en rampen, zoals natuurbranden,
overstromingen of aanslagen. Daarin zijn ze nog volledig ingestoken op de
samenwerking tussen traditionele crisispartners. Het ontbreekt aan gedetailleerde
scenario’s die duidelijk maken welke capabilities andere partijen leveren en hoe
die operationeel kunnen worden ingepast.


Waarom staat resilience in Nederland minder op de agenda?
Vrijwel alle Europese landen beschikken over specifieke organisaties die beleid
ontwikkelen op het gebied van burgerbescherming en daaraan vervolgens
uitvoering geven. Die organisaties vallen onder de centrale aansturing van een
ministerie – doorgaans Defensie, Binnenlandse Zaken of Justitie. In een enkel
geval bestaat er zelfs een eigen ministerie van Civiele Defensie. Deze organisaties
kennen vaak al een zekere mate van structurele samenwerking in een netwerk
van publieke en private partners, ngo’s en burgers. In veel van deze stelsels in
omliggende landen zijn de taken en rollen van al deze partijen formeel en soms
zelfs wettelijk omschreven.


Sinds de opheffing van de Bescherming Bevolking (BB) in de jaren tachtig is het
begrip ‘civiele bescherming’ in Nederland echter langzaam buiten beeld geraakt.
Sindsdien zijn de taken en rollen van de civiele bescherming verdeeld over de
bestaande hulpverleningsorganisaties.


In ons land is evenmin sprake van een verregaande bevoegdheid van de overheid
om niet-traditionele netwerkpartners aan het doel van de burgerbescherming
te binden. In de landen waar daarvan wél sprake is, zijn doorgaans ook
aansprakelijkheid en compensatie voor netwerkpartners geregeld. Bovendien
is daar vastgelegd welke informatie mag worden gedeeld terwijl de privacy
wordt gewaarborgd. In Nederland bestaan zulke vormen van samenwerking
en bijbehorende afspraken niet.
                                                                                      19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>     Aan welke knoppen kunnen we draaien?
     Ons land kan zijn weerbaarheid op vele terreinen verbeteren: institutioneel,
     sociaal en individueel, infrastructureel, economisch en via de leefomgeving. Op
     deze terreinen hebben we tal van afspraken gemaakt en systemen ingericht die op
     het moment van een calamiteit bijdragen aan het opvangen en oplossen van een
     ramp of crisis – of daarin momenteel nog tekortschieten.


     Van het rechtssysteem tot de zelfredzaamheid van de burger, van drinkwater­
     voorziening tot afvalverwerking: op al deze gebieden kunnen netwerkpartners in
     kaart brengen hoe deze zijn ingeregeld op het voorkomen van, voorbereid zijn op,
     bestrijden van en herstellen na een crisis. Daarbij is het van groot belang om deze
     gebieden in hun samenhang te bekijken. De volgende systemen en grootheden
     verdienen daarbij onze aandacht:
     > rechtssysteem
     > openbaar bestuur
     > hulporganisaties
     > instituties en bedrijfsleven
     > maatschappelijke competenties van de burger
     > zelfredzaamheid van de burger
     > natuurlijke leefomgeving
     > voedselvoorziening
     > drinkwatervoorziening
     > betalingsverkeer
     > afvalverwerking
     > energievoorziening
     > informatie en communicatie
     > gezondheidsvoorzieningen
     > transportinfrastructuur
     > voorraad noodgoederen en opvang
     > beheer fysieke leefomgeving
     > ruimtelijke inrichting
     > economisch systeem.




20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Ook ter versterking van de veerkracht kunnen netwerkpartners tal van concrete
activiteiten ontplooien. Die kunnen reiken van het agenderen van veerkracht als
een wenselijk fenomeen in de samenleving tot het creëren van nieuwe netwerken,
het aangaan van samenwerkingsverbanden met bestaande netwerken en het
meten van de veerkracht in de samenleving op verschillende momenten in de tijd.
Veiligheidsregio’s kunnen hierin het voortouw nemen. Denk daarbij aan:
> expliciete aandacht voor veerkracht
> detectie en monitoring van de ‘gevoelstemperatuur’ van de samenleving
> training en oefening van bestuurders en operationeel leiders
> netwerkanalyse, afspraken tussen partners en strategie voor netwerkonderhoud
> inventarisatie vrijwilligersnetwerken en creëren nieuwe structuren
> programmaplan versterking veerkracht, na een ‘nulmeting veerkracht’.




                                                                                  21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>          3
Aanbevelingen
voor meer
resilience     1




      1 Resilience is in deze context de Engelse term voor
        maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht in tijden
        van crises.


                                                                23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>     In alle onderzoeken naar meer resilience in de samenleving is al snel een rode
     draad terug te vinden. Begrijpelijk, want de beheersing van elke crisis vraagt
     om grofweg dezelfde inspanningen. Deze strategieën staan daarbij voorop:
     > intensief samenwerken in een netwerk met alle relevante spelers in de
       maatschappij
     > netwerk blijvend in stand houden en de samenwerking blijven oefenen
     > delen van kennis, expertise en informatie
     > zorgdragen voor monitoring en beeldopbouw
     > publieke paraatheid en bewustwording verhogen door risicocommunicatie
     > zorgdragen voor gecoördineerde inzet en operaties
     > zorgdragen voor effectieve nafase en herstel
     > zorgdragen voor strategische (nood)voorraden en capaciteiten
     > opleiden, trainen, oefenen, testen, evalueren en leren
     > versterken van de internationale samenwerking.


     Deze strategische thema’s zijn leidend geweest voor de onderstaande
     aanbevelingen. Ze zijn tot stand gekomen na verkennende gesprekken met tal van
     netwerkpartners. Logisch gegroepeerd vallen de aanbevelingen in vijf groepen
     uiteen:
     > Netwerkvorming (‘verbinden en richten’)
     > Inzicht (‘zien en begrijpen’)
     > Slagkracht (‘inrichten en verrichten’)
     > Bewustwording (‘voelen en bewegen’)
     > Kaderstelling (‘afbakenen en besturen’).



     1. Netwerkvorming
     Snijd planvorming toe op generieke hulpverleningsvragen
     Netwerkpartners die een bijdrage kunnen leveren aan maatschappelijke weer­
     baarheid en veerkracht, hebben vaak een taak of doelstelling op het gebied van
     hulpverlening en zorg – of hun doelstelling grenst daaraan. Hun primaire aandacht
     gaat bijvoorbeeld uit naar het vervullen van concrete persoonlijke behoeften, zoals
     huisvesting, drinkwater, voeding, energievoorziening en zorg.


     De huidige landelijke rampen- en crisisplannen zijn doorgaans opgebouwd
     vanuit een dreiging, ramp, uitval of aanval, en minder vanuit de maatschappelijke
     behoeften die het gevolg daarvan zijn. Om een brug te slaan naar de wereld


24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>van (nieuwe) netwerkpartners, is het beter om de planvorming toe te snijden
op generieke hulpverleningsvragen zoals evacuatie, acute medische en
psychosociale zorg, basisbehoeften (zoals onderdak, persoonlijke verzorging,
drinkwater, voeding, communicatie en verwantencontact) en nafase en herstel.


Aanbeveling
Ontwikkel maatschappelijke behoeftescenario’s die gezamenlijke planvorming
kunnen ondersteunen. Laat deze scenario’s de verbinding vormen tussen de
landelijke crisisplannen en de processen van netwerkpartners.


Werk behoeftescenario’s op operationeel detailniveau uit
Er bestaat bij netwerkpartners een grote bereidheid om bij te dragen aan de
maatschappelijke opgave. Vervolgens komen al snel hoe-vragen aan de orde.
Hoeveel capaciteit is er nodig? Welke expertise? Hoelang kan het duren?
Welke middelen zijn er nodig? Hebben onze mensen extra training nodig?


Die vragen zijn nog niet goed te beantwoorden. Daarom blijft de volgende stap
in de samenwerking uit. Dat komt doordat er geen uitgewerkte operationele
scenario’s bestaan van landelijke of bovenregionale crises. De huidige
landelijke crisisplannen gaan in op verantwoordelijkheden, bevoegdheden en
sleutelbesluiten, maar beschrijven alleen op hoofdlijnen de uitvoering. Daarbij
ligt de focus sterk op de rol van overheden, traditionele hulpdiensten en vitale
processen. Om maatschappelijke organisaties in hun netwerk beter op elkaar
te laten aansluiten, is het zaak om maatschappelijke behoeftescenario’s tot
op uitvoeringsniveau concreet te maken.


Aanbeveling
Werk samen met netwerkpartners maatschappelijke behoeftescenario’s uit tot op
detailniveau, zodat ze beter aansluiten op de werkprocessen van deze partners.


Breng onbekende maar relevante partners in beeld
Diverse netwerkpartners spelen nu al een rol in het beheersen en bestrijden
van rampen en crises. Daarnaast zijn tal van partners potentieel relevant,
maar desondanks onbekend of minder bekend. Denk daarbij met name aan
netwerkpartners uit het bedrijfsleven. Traditioneel heeft de overheid er
moeite mee om bedrijven te zien als hulpverleningspartner. Dat komt door het
hardnekkige beeld dat bedrijven commercieel gedreven zijn en het onderste uit


                                                                                   25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>     de kan willen halen. Ook speelt de angst mee dat de overheid aanbestedingsregels
     overtreedt door het aangaan van relaties met bedrijven.


     Er bestaan al bestuurlijke netwerkkaarten en bevoegdhedenschema’s voor
     crisisbeheersing, maar die bieden onvoldoende zicht op het bredere netwerk
     van partners. Door deze bestuurlijke netwerkkaarten uit te breiden met
     maatschappelijke netwerkkaarten, komen ook de verantwoordelijkheden
     en mogelijkheden van overige netwerkpartners beter in beeld.


     Aanbeveling
     Maak samen met netwerkpartners maatschappelijke netwerkkaarten die zo veel
     mogelijk partners in kaart brengen, samen met hun bevoegdheden en capabilities
     bij rampen en crises.


     Richt lokale resilience-platforms op
     Lokale netwerken kunnen de weerbaarheid en veerkracht in de samenleving
     versterken, zo vinden de EU en de VN. Dat blijkt uit ervaring in het buitenland,
     maar ook in Caribisch Nederland, waar het hechte sociale weefsel van ieder
     eiland bijna een resilience-platform op zichzelf vormt. In Nederland heeft het VN-
     initiatief Resilient Cities navolging gekregen in bijvoorbeeld Resilient Rotterdam,
     Amsterdam Smart City en Resilient The Hague.


     In Nederland komt de gemiddelde burger weinig in aanraking met rampen en
     crises. De vraag is dus of er voor zulke platforms voldoende animo bestaat.
     Meestal nemen veiligheidsregio’s en gemeenten daarom het voortouw zodra
     er een crisis uitbreekt. Toch zijn de processen van bevolkingszorg, nafase
     en herstel dicht op de burger georganiseerd. De hulp en ondersteuning moet
     immers aansluiten op de behoeften die lokaal leven. Die lokale organisatie kan
     de basis vormen voor de platforms die de EU en de VN bepleiten. Deze platforms
     vervolgens in stand houden vraagt om voortdurende aandacht, een sterke
     visie, leiderschap en voldoende middelen. De koppeling van maatschappelijke
     weerbaarheid en veerkracht aan bredere sociaal-maatschappelijke onderwerpen
     kan daarbij een voedingsbodem voor succes zijn. Een eerder ervaren crisis kan de
     betrokkenheid eveneens verhogen – kijk bijvoorbeeld naar Groningen en Limburg.




26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Aanbevelingen
Onderzoek hoe partners het beste kunnen samenwerken aan de totstandkoming
van lokale resilience-platforms. Stimuleer en ondersteun lokale initiatieven tot
vorming daarvan en maak gebruik van de ervaringen die elders opgedaan zijn.


Zet brandweerposten als lokale verbindingspunten in
In deze lokale resilience-platforms kunnen brandweerkazernes een bijzondere rol
innemen als vooruitgeschoven posten van de veiligheidsregio. Die waarde bewezen
ze eerder toen het alarmnummer 112 niet bereikbaar was vanwege een grote KPN-
storing. De posten waren toen open voor informatie en spoedmeldingen.


Deze rol als lokaal verbindingspunt kunnen brandweerposten evenzeer
spelen buiten een ramp of crisis. Ze staan immers dicht bij de burger, zowel
fysiek als in de beleving van burgers. Vrijwillige brandweermensen komen
uit de eigen gemeenschap voort. Als posten deze rol willen innemen, dienen
zij wel toegankelijker te zijn voor de burger. Dat gebeurt nu al op 112- of
brandveiligheidsdagen. Met vaker geopende deuren kunnen de bijna duizend
brandweerkazernes van Nederland zich ontwikkelen tot een burgerplatform
voor persoonlijke veiligheid.


Aanbeveling
Onderzoek een nieuwe rol en taak van brandweerposten als burgerplatform,
in zowel de koude als de warme fase van een ramp of crisis.


Geef een rol aan post-actieven in de veiligheidsregio’s
De capaciteit die nodig is om brandweerposten te transformeren tot steunpunten
van een burgerplatform hoeft niet ten koste te gaan van de inzet van het schaarse
repressieve brandweerpersoneel. Niet-repressief personeel kan daarin een
rol spelen, maar ook post-actieven in de veiligheidsregio kunnen dat. Dat
kunnen oud-brandweermensen zijn, maar ook voormalig politiepersoneel
en ambulanceverpleegkundigen met ervaring in crisissituaties.


Deze toch al maatschappelijk actieve mensen, die vaak een rol spelen in lokale
sportverenigingen, bij het Rode Kruis of bij een reddingsbrigade, kunnen zo een
logische brug slaan met andere netwerkpartners. Ook het veteranenbeleid van
het ministerie van Defensie en de Nationale Zorgreserve in de zorgsector kunnen
daarbij als inspiratie dienen.


                                                                                    27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>     Aanbeveling
     Onderzoek nut en noodzaak van een post-actievenbeleid in de veiligheidsregio’s,
     om zo een netwerk van vrijwilligers op te bouwen.



     2. Inzicht
     Sluit meer netwerkpartners aan in KCR2, via LVCB
     Tijdens recente rampen en crises – van de overstromingen in Limburg tot de
     coronacrisis en de vluchtelingencrisis – werd eens te meer duidelijk hoe belangrijk
     een gezamenlijke beeldopbouw is. Voor reguliere hulpverleningsorganisaties is
     inmiddels het Knooppunt Coördinatie Rijk-Regio (KCR2) in ontwikkeling. Het is
     de bedoeling om meer netwerkpartners op dit samenwerkingsverband aan te
     sluiten. Steeds meer netwerkpartners tonen al belangstelling om aan te haken
     op de Landelijke Voorziening Crisisbeheersing (LVCB), waarvan de hulpdiensten
     en enkele vitale partners in crisissituaties gebruikmaken. Daarin werken partners
     ‘netcentrisch’ met elkaar aan een gezamenlijk operationeel beeld. Deze aanpak
     heeft zijn succes inmiddels bewezen. Nederland loopt er zelfs in voorop ten
     opzichte van andere landen.


     Door deze gezamenlijke beeldopbouw houden de partners in de koude fase
     de vinger aan de pols van de samenleving. In de warme fase kunnen zij deze
     monitoring opschalen naar een eenduidig gezamenlijk crisisbeeld. Met meer
     netwerkpartners krijgt de informatie in KCR2 – daarbij gebruikmakend van LVCB –
     extra waarde. Elke individuele organisatie voelt zich daarnaast meer betrokken bij
     haar rol ten aanzien van de maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht.


     Aanbeveling
     Onderzoek en bepaal welke netwerkpartners een rol kunnen spelen bij
     gezamenlijke beeldopbouw in KCR2 en welke netwerkpartners netcentrisch
     kunnen en willen samenwerken in LVCB.


     Maak goede afspraken over informatiemanagement
     Hoe meer partijen betrokken raken bij de gezamenlijke beeldopbouw, des te groter
     het belang van informatiemanagement. Hoe wordt informatie ingezet? Voor wie is
     de informatie nuttig? En wie mag de informatie duiden?




28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Daarnaast ontstaan er vanzelf vragen ten aanzien van opslag en rechten. Waar
is de informatie fysiek opgeslagen? Wie krijgt er toegang toe? Met wie wordt die
gedeeld? Wie mag wijzigingen doorvoeren? Wie wordt of blijft eigenaar van de
informatie? Het is daarom zaak om niet te snel te veel partijen aan te sluiten en
hier eerst goede afspraken over te maken.


Aanbeveling
Onderzoek de wensen, eisen en mogelijkheden die netwerkpartners inbrengen bij
gezamenlijke beeldopbouw. Draag daarbij zorg voor passend informatiemanagement.


Maak uitwisseling mogelijk van kennis en expertise op landelijk niveau
Bovenregionaal of landelijk georganiseerde netwerkpartners stemmen graag op
dat niveau af om hun kennis over rampenbestrijding en crisisbeheersing onderling
en met de overheid uit te wisselen. Toch ontbreekt het vaak aan overleg op
landelijk niveau.


Een gezamenlijke digitale omgeving kan helpen om kennis landelijk vast te leggen,
te delen en te verrijken. Op basis daarvan kunnen partners bovendien makkelijker
nieuwe ideeën ontwikkelen.


Aanbeveling
Ontwikkel een landelijk netwerk waarop landelijk opererende netwerkpartners
kennis en ervaringen kunnen delen en innovatie tot stand kunnen brengen.



3. Slagkracht
Sluit zo veel mogelijk aan bij bestaande werkprocessen
Het is te gemakkelijk om ervan uit te gaan dat elke netwerkpartner zomaar
kan samenwerken binnen de structuur van reguliere hulpverleningsdiensten.
Netwerkpartners hebben hun eigen taken en processen. Die verhouden zich niet
altijd eenvoudig tot de commandostructuren en hulpverleningsprocessen in de
traditionele veiligheidsketen. Door beter gebruik te maken van de bestaande
structuren en processen van netwerkpartners, zal de inzet soepeler verlopen.


Het is daarom nuttig om deze processen vooraf in kaart te brengen en niet
pas op het moment dat ze nodig zijn. Dat geldt evenzeer voor de bijbehorende
mandaten. Wie is bevoegd om over welk onderwerp iets te zeggen? Hoe lopen


                                                                                    29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>     de sturingslijnen? Hoe vindt de onderlinge coördinatie plaats? Deze vragen gaan
     des te meer op voor netwerkpartners met een lage organisatiegraad of weinig
     commandostructuur, zoals vrijwilligersorganisaties.


     Aanbevelingen
     Breng gezamenlijk in kaart welke (commando)structuren en werkprocessen er bij
     netwerkpartners bestaan en welke bevoegdheden en mandaten iedere partner
     heeft. Ontwikkel op basis daarvan operationele inzetkaders die zo veel mogelijk
     aansluiten op elkaars werkprocessen. Oefen deze inzet en maak daarbij zo veel
     mogelijk gebruik van elkaars sterke punten.


     Werk specifiek militair-civiele samenwerkingsscenario’s uit
     Van oudsher heeft de krijgsmacht een formele bijstandstaak aan civiele
     autoriteiten. Omgekeerd wordt steeds vaker duidelijk dat er behoefte bestaat aan
     de ondersteuning van militaire operaties met civiele capaciteiten. Tegelijk kennen
     beide werelden eigen commandostructuren en specifieke bevoegdheden.


     Een militair conflict is intussen minder denkbeeldig geworden. Daardoor komen
     scenario’s in beeld waarin de territoriale integriteit van ons land in het geding
     is. Ter bescherming van de samenleving is daarom behoefte aan zowel militaire
     slagkracht als voortzettingsvermogen vanuit de civiele wereld. Verschillende
     netwerkpartners werken al met Defensie samen aan een landelijk crisisplan
     militaire dreiging. Daarbij is het van belang dat beide zijden elkaars werkprocessen
     kennen en op zoek gaan naar een goede balans in hun wederzijdse ondersteuning.


     Aanbeveling
     Werk naast de eerdergenoemde maatschappelijke behoeftescenario’s specifiek
     militair-civiele scenario’s uit voor netwerkpartners die daarin een rol kunnen
     spelen.


     Formuleer een landelijke aanpak voor burgerinitiatieven
     Burgerinitiatieven kunnen spontaan ontstaan en zijn doorgaans van grote waarde
     voor het beheersen van de crisis. Denk aan de opruimactiviteiten na de ramp met
     de MSC Zoë in de Waddenzee of het opvangen van onderkoelde of oververhitte
     wandelaars tijdens de Vierdaagse. Daarnaast kunnen vrijwilligers zich organiseren
     in min of meer gestructureerde samenwerkingsverbanden zoals het Veterans
     Search Team of Ready2Help van het Rode Kruis.


30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Het is belangrijk dat reguliere hulpverleners hiermee leren omgaan. Een aanzet
hiertoe biedt bijvoorbeeld de handreiking Omgaan met spontane burgerinitiatieven
van Veiligheidsregio Fryslân. Daarnaast heeft TNO samen met Veiligheidsregio
Groningen in 2023 het Handboek burgerhulp voor hulpdiensten tijdens een crisis
gepubliceerd. Deze initiatieven verdienen een landelijke aanpak, niet alleen
binnen alle veiligheidsregio’s, maar ook bij de landelijke overheid.


Aanbeveling
Stel een landelijk kader vast voor de omgang met spontane burgerinitiatieven.
Maak daarbij gebruik van de ervaringen, aanpak en bestaande handreikingen
van veiligheidsregio’s.


Regel aanvullende landelijke operationele coördinatie
De inzet van hulpdiensten wordt in Nederland gecoördineerd via de veiligheids­
regio’s en opgeschaald via de GRIP-procedure. Bij een grotere ramp of crisis vindt
de aansturing vanuit de ‘bronregio’ plaats. Politie (via NSGBO), defensie (via DOPS)
en brandweer (via COLS) kennen elk hun eigen vorm van landelijke coördinatie,
maar die blijft binnen de eigen kolom. Bovenregionaal en landelijk is er geen
multidisciplinaire coördinatie ingeregeld. Zowel het Nationaal Crisiscentrum
(NCC) als het Landelijk Operationeel Coördinatiecentrum heeft die rol niet.


Dat is typisch voor de decentrale crisisstructuur van ons land. In landen met meer
centraal gezag is vaak wel een landelijk (crisis)centrum aanwezig waarvandaan
de operationele coördinatie en sturing plaatsvindt. Het Nederlandse gebrek aan
landelijke multidisciplinaire coördinatie wordt alleen maar nijpender als er nog
meer landelijke netwerkpartners willen meewerken. Denk daarbij aan het Rode
Kruis, de Reddingsbrigade, de KNRM, het KNMI, het RIVM en de waterschappen.
Daarom is het zaak om de behoefte aan deze landelijke coördinatie verder in kaart
te brengen.


Aanbeveling
Onderzoek en bepaal de behoefte aan bovenregionale en landelijke operationele
coördinatie met betrekking tot de operationele inzet van netwerkpartners.




                                                                                       31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>     Creëer meer landelijke samenhang tussen crisisbeheersing enerzijds
     en bevolkingszorg, nafase en herstel anderzijds
     Dankzij vlot en effectief verlopende processen voor onder meer (nood)huisvesting,
     drinkwatervoorziening, medische zorg en psychosociale zorg kunnen burgers
     en bedrijven weer snel hun leven of hun bedrijfsvoering oppakken. Daarbij is
     het essentieel om de lokale aanpak in stand te houden en te ondersteunen,
     want meer landelijke regie en sturing kan inbreken op de bestaande lokale
     oplossingen. Het is de kunst om de processen van bevolkingszorg, nafase en
     herstel dicht bij de burger te blijven organiseren, binnen heldere kaders en met
     duidelijke taakomschrijvingen. Bij landelijke opschaling moet de kwaliteit van
     de hulp geborgd blijven en gecoördineerd kunnen worden ingezet. Daarbij is
     de verwevenheid groot van taken op het gebied van crisisbeheersing enerzijds
     en bevolkingszorg, nafase en herstel anderzijds. Dat vraagt om intensieve
     samenwerking tussen de betrokken ministeries (in ieder geval JenV, BZK, VWS
     en EZK), het Veiligheidsberaad en de Vereniging Nederlandse Gemeenten.


     Momenteel is de bevolkingszorg bij de gemeenten belegd. Daardoor bestond
     er van oudsher een wisselend kwaliteitsniveau, maar er is vooruitgang geboekt
     sinds het Veiligheidsberaad in 2023 een uniform kwaliteitskader bevolkingszorg
     heeft vastgesteld. Toch ontbreekt het volgens de commissie Muller aan
     duidelijke wettelijke taakomschrijvingen en landelijke regie op de uitvoering.
     Netwerkpartners laten weten dat zij daaraan behoefte hebben. Ook missen zij
     landelijke of bovenregionale aanspreekpunten. Een duidelijke positionering van
     de bevolkingszorgtaken onder regie van veiligheidsregio’s (en onder landelijke
     regie voor landelijke crises) is om die reden wenselijk. Dat geldt ook voor het
     proces van nafase en herstel, dat naadloos moet aansluiten op de bevolkingszorg.
     De reguliere instanties werken daar nu aan vanuit hun eigen specifiek omschreven
     taakgebied. Toch is er geen zekerheid over een goede afstemming tussen partijen.
     Voorbeelden van een gecoördineerde aanpak zijn er gelukkig genoeg. Zo kregen
     familierechercheurs na de MH17-ramp een spilfunctie in een gecoördineerd
     programma van verbinding, rouwverwerking en psychologische hulp voor
     nabestaanden.




32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Aanbevelingen
Geef de processen van bevolkingszorg, nafase en herstel de landelijke aandacht
die ze nodig hebben en zorg voor landelijke regie op deze processen. Onderken
het belang van samenhang tussen de processen van crisisbeheersing enerzijds en
bevolkingszorg, nafase en herstel anderzijds. Onderzoek welke samenwerking en
sturing op landelijk niveau noodzakelijk zijn om het gewenste effect te bereiken.
Verbind netwerkpartners in bevolkingszorg, nafase en herstel door gebruik te
maken van maatschappelijke behoeftescenario’s.


Zorg voor een effectieve schadeafhandeling
Hoe eerder mensen na een calamiteit hun eigen woning kunnen betrekken of
hun bedrijf kunnen laten draaien, des te sneller pakken ze het normale leven
weer op. Daar is wel een effectieve schadeafhandeling voor nodig. Uit de op
zichzelf goed verlopen schadeafhandeling van de overstromingen in Limburg en
Noord-Brabant zijn diverse lessen te trekken. Een effectief proces is geholpen
met reële verwachtingen, heldere uitleg, indien nodig bevoorschotting, een vlot
afhandelingsproces en geen verrassingen over de dekking van de polis. Daarnaast
blijkt zakendoen met twee partijen – de verzekeraar en de overheid – lastig voor
de gedupeerden. Eén loket heeft de voorkeur.


Snelle eerste financiële hulp draagt bij aan de veerkracht van burgers en
bedrijven. Die financiële spoedhulp wordt ook wel ‘eerste beredding’ genoemd.
Daarvoor hebben verzekeraars de stichting Salvage opgericht. Deze stichting
verleent eerste hulp bij schade door brand, blikseminslag, explosie, water, storm
en/of aanrijding en fungeert als loket voor gedupeerden. Na de eerste beredding
draagt Salvage de dossiers over aan de individuele verzekeraars. Salvage heeft
hiermee een duidelijke rol, maar die rol is niet overal bekend. Zo kon Salvage
tijdens de overstromingen in Limburg haar rol niet goed oppakken.


Aanbevelingen
Zorg bij schade voor snelle afhandeling via één loket voor gedupeerden. Creëer
daarbij voor Salvage een rol, positie en inzetprotocol die landelijk uniform zijn.
Informeer gedupeerden tijdig en besteed in de risico- en crisiscommunicatie
aandacht aan de rol van Salvage bij de eerste beredding.




                                                                                     33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>     4. Bewustwording
     Sluit met risicocommunicatie meer aan op brede gevaren
     voor de samen­leving
     Goed geïnformeerd zijn over risico’s ligt aan de basis van maatschappelijk
     bewustzijn en handelingsbereidheid. Daarom is risicocommunicatie essentieel
     voor het vergroten van de maatschappelijke weerbaarheid. De boodschap
     luistert daarbij nauw: die moet bewustwording creëren zonder onnodige onrust
     te veroorzaken. Zeker in de Nederlandse samenleving is dat van belang. Onze
     samenleving bestaat immers uit mondige burgers die zijn gesteld op hun
     autonomie en individuele vrijheid. Bovendien waant de gemiddelde burger in
     Nederland zich sinds het einde van de Koude Oorlog in een veilige wereld. Dit is
     anders in landen die van oudsher een hogere mate van dreiging kennen, zoals
     Finland en Zweden.


     De Nederlandse risicocommunicatie is tot nu toe gericht geweest op bekende
     rampen en crises zoals (natuur)branden, overstromingen en ongelukken. De aard
     van crises en dreigingen is echter aan verandering onderhevig: we zullen meer
     aandacht moeten besteden aan langdurige verstoringen en uitval, maar ook aan
     militaire dreiging en internationale conflicten. Daarvoor hebben we een grote stap
     te zetten. Om die reden is er een beleidsmatige en maatschappijbrede benadering
     van netwerkpartners nodig. Zo kunnen we de boodschap juist formuleren en
     vervolgens goed laten landen.


     Aanbeveling
     Bepaal gezamenlijk met netwerkpartners de risicoboodschap en op welke manier
     de maatschappij zich op deze risico’s moet voorbereiden.


     Breng risicocommunicatie dichter bij de burger
     De gemiddelde mens komt pas in actie als de nood hoog is. Generieke en passieve
     risicocommunicatie via landelijke campagnes zet het grote publiek dan ook
     maar beperkt aan tot handelen. Daarom is het zaak om deze communicatie
     zo dicht mogelijk bij de burger te brengen. Dat kan door gebruik te maken van
     lokale netwerken zoals de lokale sportvereniging, de geloofsgemeenschap,
     jongerennetwerken, scholen of het werk.




36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>In onze nog altijd veilige maatschappij is voorbereid zijn op rampen en crises
nauwelijks een thema. Het is daarom het overwegen waard om dit thema te
koppelen aan actuele onderwerpen die meer tot de verbeelding spreken en dichter
bij het individu staan. Denk daarbij aan onderwerpen zoals sociale veiligheid en
persoonlijke weerbaarheid.


Aanbevelingen
Gebruik voor risicocommunicatie lokale netwerken die dicht bij het individu staan.
Koppel het thema van maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht aan actuele
onderwerpen die bij iedereen tot de verbeelding spreken.


Neem handelingsperspectieven voor meer veerkracht
in de risicocommunicatie op
De huidige risicocommunicatie is erop gericht om dreigingen, effecten en risico’s
van een ramp of crisis te beschrijven en een handelingsperspectief te geven
op het moment van het incident zelf. De landelijke campagne ‘Denk Vooruit’ zet
mensen bijvoorbeeld aan om noodpakketten in huis te hebben. Daarmee ligt de
focus op de weerbaarheid in de eerste uren en dagen.


Daardoor komt de veerkracht die nodig is voor het vervolg relatief weinig ter
sprake, terwijl er ook op dat vlak handelingsperspectieven te geven zijn. Denk
daarbij aan het opvangen van financiële risico’s en de dekking van verzekeringen,
het in huis hebben van een zekere hoeveelheid contant geld, een overzicht van de
organisaties die kunnen helpen, het netwerk waarop mensen kunnen terugvallen
en een opsomming van wat burgers nu al kunnen doen om dat netwerk zo nodig te
versterken.


Aanbeveling
Maak in de risicocommunicatie ruimte voor handelingsperspectieven die helpen
om zo snel mogelijk terug te keren naar het normale leven.


Creëer meer samenhang tussen risicocommunicatie en
crisiscommunicatie
Handelingsperspectieven in de koude fase horen logisch en naadloos aan te
sluiten op handelingsperspectieven in de warme fase. Goede risicocommunicatie
vergemakkelijkt kortom de crisiscommunicatie, omdat mensen feitelijk al
weten hoe ze adequaat voorbereid moeten zijn op een crisis. Momenteel is


                                                                                     37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>     crisiscommunicatie echter een gemeentelijke verantwoordelijkheid, terwijl
     de taak van risicocommunicatie bij de veiligheidsregio’s ligt.


     Daarom is het van belang om meer samenhang aan te brengen in beide processen,
     zowel inhoudelijk als in de uitvoering. De nafase begint immers al terwijl de
     crisis nog gaande is. Zo helpt goede crisiscommunicatie bij het vergroten van
     weerbaarheid en veerkracht. Dat kan bijvoorbeeld door handelingsperspectieven
     te bieden die gericht zijn op hulp die partijen in en na de warme fase kunnen
     bieden en wat burgers zelf kunnen doen om anderen effectief te helpen. Daarbij is
     het zaak om een balans te vinden tussen het benoemen van mogelijkheden en het
     scheppen van verwachtingen die mogelijk niet kunnen worden waargemaakt.


     Aanbeveling
     Maak in de crisiscommunicatie meer ruimte voor handelingsperspectieven die zijn
     gericht op het adequaat opstarten van de processen nafase en herstel. Bewaak
     daarin de balans tussen verwachtingen en wat redelijkerwijs mogelijk is.



     5. Kaderstelling
     Formuleer doelgebonden regelgeving voor informatiedeling
     De wetgever stelt hoge eisen aan informatiedeling – zie de strenge regels
     in de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Voor veel van de
     semipublieke en private netwerkpartners is het daarom niet eenvoudig om te
     bepalen of ze informatie mogen delen en zo ja, onder welke voorwaarden.
     Vanwege de AVG spelen partijen in toenemende mate op zeker.


     Daarom zijn we gebaat bij specifieke doelgebonden regelgeving voor informatiedeling
     tussen netwerkpartners. Zonder die informatiedeling kunnen zij immers niet komen
     tot effectieve monitoring en beeldopbouw. Aan de andere kant is het zaak om kaders
     te scheppen voor het opeisen van informatie in situaties van verhoogde spanning.


     Aanbevelingen
     Maak het voor netwerkpartners wettelijk mogelijk om in koude, lauwe en warme
     fasen samen te beschikken over informatie voor het voorkomen, bestrijden
     en beperken van de gevolgen van rampen en crises. Onderzoek daarnaast de
     behoefte en mogelijkheden om informatie verplicht te laten aanleveren in tijden
     van verhoogde spanning.


38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Positioneer (nieuwe) netwerkpartners duidelijk in hun rol
Als netwerkpartners een nieuwe rol op zich nemen ter bevordering van de
weerbaarheid en veerkracht in de samenleving, is het belangrijk dat zij duidelijk
in die rol worden gepositioneerd. Op dit moment zijn alleen het Rode Kruis en
de waterschappen bij wet genoemd. Het Rode Kruis heeft zijn eigen besluit, de
waterschappen zijn genoemd in de Wet Veiligheidsregio’s. De Reddingsbrigade
en de Nationale Reddingvloot zijn bijvoorbeeld niet genoemd. Dat kan leiden tot
onduidelijkheid ten aanzien van hun rol, positie, mandaat, inzet en de financiële
afhandeling daarvan.


In andere landen zijn organisaties die een cruciale rol spelen in de civiele
bescherming vaak wel in de wet of onderliggende regelgeving genoemd. Denk
daarbij aan reddingsdiensten, medische en psychosociale hulpdiensten en
leveranciers van vitale voorzieningen, maar ook aan georganiseerde verbanden
van vrijwilligers.


Aanbeveling
Benoem in het regelgevende kader de netwerkpartners die een cruciale rol
vervullen (of kunnen vervullen) bij crisisbeheersing.


Leg de veranderende rol van het Rode Kruis wettelijk vast
Het Rode Kruis heeft in vele landen een wettelijk opgedragen taak in de rampen­
bestrijding en crisisbeheersing. In Nederland is dat niet anders met het Besluit
Rode Kruis van 1988. De taakomschrijving in dit besluit is echter gedateerd: het
beschrijft alleen de rol van het Rode Kruis in oorlogs- en conflictsituaties.


De recente crises hebben eens te meer duidelijk gemaakt dat het takenpakket
van het Nederlandse Rode Kruis inmiddels breder is. Als bijstandsverlener
in hulpverlening en crisisbeheersing neemt het Rode Kruis steeds vaker
een coördinerende rol in. Die rol past de organisatie goed en wordt door
netwerkpartners hogelijk gewaardeerd. Daarnaast heeft het Rode Kruis het
initiatief genomen voor een netwerk van vrijwilligers (Ready2Help) dat bij rampen
en crises in stelling kan worden gebracht. De bredere taakopvatting van het Rode
Kruis draagt bij aan het vergroten van de maatschappelijke weerbaarheid en
verdient daarom wettelijke inkadering.




                                                                                    39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>     Aanbeveling
     Actualiseer de taken van het Rode Kruis in het kader van zich ontwikkelende
     rampen en crises en geef deze een passende plek in het regelgevende kader.


     Creëer regelgeving voor aansprakelijkheid, schade en compensatie
     van niet-beroepsmatige hulpverleners
     Professionele hulpverleners kunnen tijdens een inzet gewond raken of schade
     aan anderen toebrengen. De aansprakelijkheid daarvoor is geregeld via de
     arbeidsvoorwaarden. Dat is minder duidelijk voor mensen of organisaties die
     vrijwillig – gevraagd of ongevraagd – een bijdrage leveren aan de hulpverlening.


     In 2018 adviseerde het toenmalige IFV aan gemeenten om richtlijnen op te
     stellen voor de inzet van burgers en de daarmee gepaard gaande financiële
     regelingen en juridische bijstand. Die aanbeveling is nog steeds actueel,
     maar de verantwoordelijkheid blijft zo wel op het niveau van de gemeente of
     veiligheidsregio. Aansprakelijkheid en compensatie voor burgerinzet bij rampen
     op landelijke schaal zijn daarmee nog altijd niet geregeld.


     Aanbeveling
     Ontwikkel landelijke regelgeving ten aanzien van aansprakelijkheid, schade en
     compensatie bij het inzetten van niet-beroepsmatig aangestelde hulpverleners
     en vrijwilligers.


     Leg ieders taken en verantwoordelijkheden in de crisisbeheersing vast
     in de regelgeving
     Crisisbeheersing is een cyclisch proces dat voortdurend moet worden geoefend.
     Daarvoor investeert de overheid in kennisontwikkeling, opleiding en training. Nieuwe
     netwerkpartners moeten een plek krijgen in dit proces, maar dat vraagt veel van
     hen. Ze hebben vaak andere procedures dan de hulpdiensten. Daarnaast beschikken
     hun medewerkers over andere kennis en vaardigheden dan die van professionele
     hulpverleners. De aanvullende kennis van nieuwe netwerkpartners is van waarde,
     maar tegelijk moeten zij zich het proces van crisisbeheersing eigen maken.


     Meedoen in dit cyclische proces kan alleen slagen als duidelijk is wat er van
     de netwerkpartners wordt verwacht en hoe hun inspanningen worden gedekt.
     Partners kunnen daarop gericht investeren in kennisuitwisseling, opleiding en
     training van de juiste vaardigheden.


40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Aanbeveling
Benoem in het regelgevende kader verplichtingen en rechten van netwerkpartners
in hun bijdrage aan het cyclische proces van crisisbeheersing.


Tot slot
Meerdere vormen van bestuur zijn betrokken bij de netwerksamenwerking in onze
landelijke crisisbeheersing: van het landelijk bestuur, de regionale besturen van
de veiligheidsregio’s en de gemeenten tot verenigingsbesturen, stichtingen en
bestuurders van private bedrijven. Het zal daardoor niet eenvoudig worden om
een gezamenlijke beweging tot stand te brengen.


De overheid zal daarom het voortouw moeten nemen. Het is aan gemeenten,
veiligheidsregio’s en ministeries om de handen ineen te slaan en een passend
regelgevend kader te ontwikkelen. Bestaande regelingen zullen niet altijd
voldoende zijn. Ook is het zaak om doublures te voorkomen: wat bijvoorbeeld
gemeentelijk geregeld is, moet niet ook nog een plek krijgen in de Wet
Veiligheidsregio’s.



  De situatie in Caribisch Nederland
   Deze aanbevelingen hebben in algemene zin ook betrekking op Caribisch
   Nederland, al verschillen hun risico’s en context aanzienlijk met Nederland.
   Caribisch Nederland is zich meer bewust van rampen en crises zoals orkanen en
   overvloedige regenval of uitval van elektriciteit – en is daar ook op voorbereid.
   Door de kleine schaal van de eilanden is de bevolking van nature sterk op elkaar
   aangewezen: de samenleving is hechter dan in Nederland, resilience zit meer in
   het DNA van de bewoners.


   Het is daarom wenselijk om een specifieke vertaalslag te maken naar
   de situatie op de eilanden, maar deze aanbevelingen gaan zeker op voor
   het normeren van scenario’s, het inzichtelijk maken van capabilities, het
   versterken van opleidingen, trainingen en oefeningen, het ondersteunen van de
   zelfredzaamheid, het verbinden van netwerken en het operationeel versterken
   van de samenwerking.




                                                                                       41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>      4
Een vervolgaanpak




                    43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>     Voor een concreet vervolg passen vijf programmalijnen die aansluiten op de
     aanbevelingen die in vijf logische groepen zijn gerangschikt:
     1. Netwerkvorming (‘verbinden en richten’)
     2. Inzicht (‘zien en begrijpen’)
     3. Slagkracht (‘inrichten en verrichten’)
     4. Bewustwording (‘voelen en bewegen’)
     5. Kaderstelling (‘afbakenen en besturen’).


     Samengevat komen de taken van elke programmalijn neer op de volgende punten:



     1. Netwerkvorming
     Door netwerken te vormen, verbinden we maatschappelijke crisispartners in een
     netwerk dat we vervolgens gezamenlijk dienen te onderhouden. Dat doen we via
     de volgende activiteiten:
     > behoeftescenario’s beschrijven en uitwerken
     > netwerkpartners in kaart brengen en benaderen
     > netwerkpartners aan het doel verbinden
     > netwerken in maatschappelijke netwerkkaarten beschrijven
     > rollen, mandaten en taken beschrijven
     > kennis en ervaringen in een landelijk resilience-netwerk delen
     > het netwerk levend houden.



     2. Inzicht
     Door een gezamenlijk beeld te creëren, kunnen netwerkpartners effectief
     samenwerken. Zo’n gezamenlijk beeld komt tot stand via de volgende activiteiten:
     > benodigde en beschikbare capabilities inventariseren
     > zicht hebben en houden op deze capabilities
     > actuele maatschappelijke ontwikkelingen bijhouden
     > bovenregionaal en landelijk operationeel beeld tot stand brengen
     > netcentrisch werken.




44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>3. Slagkracht
Door alle vaardigheden van netwerkpartners op elkaar aan te sluiten en
vervolgens daarop te trainen, kunnen we de operationele slagkracht verbeteren.
Dat brengen we tot stand via de volgende activiteiten:
> gereed stellen en inzetbaar maken van capabilities
> werken aan inzetprocedures
> zorgen voor effectieve en passende coördinatie en sturing
> opleiden, trainen en oefenen.



4. Bewustwording
Via risico- en crisiscommunicatie creëren we voldoende urgentie in de
samenleving, bieden we handelingsperspectieven en zetten we maatschappelijke
beweging in gang. Dat bereiken we via de volgende activiteiten:
> werken aan een heldere en op maat gesneden boodschap
> bepalen hoe deze boodschap te brengen, zodat deze leidt tot actie
> een landelijke aanpak kiezen waarin risicocommunicatie een plek krijgt
> in crisiscommunicatie aandacht besteden aan nafase en herstel.



5. Kaderstelling
Door passende wettelijke en regelgevende kaders te bieden, voeren we straks
een stimulerend beleid dat is gericht op de vorming en instandhouding van
een effectief stelsel van crisisbeheersing. Zo’n stelsel kan bogen op voldoende
bestuurlijke, financiële en organisatorische mogelijkheden. Binnen die kaders
leggen we daarvoor de volgende zaken vast:
> rollen en taken
> verplichtingen
> mandaten
> aansprakelijkheid
> compensatie.




                                                                                  45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>     Naar een ‘whole of society’-aanpak
     Deze vijf programmalijnen kunnen de aanzet vormen tot een landelijke aanpak
     die onder verschillende namen bekendstaat: ‘all hazard’, ‘whole of government’ of
     ‘whole of society’. De gedachte erachter is hetzelfde: in al hun variaties bedreigen
     risico’s onze samenleving vaak op dezelfde manier. Daarin vraagt de beteugeling
     van die risico’s doorgaans om een multisectorale en multidisciplinaire aanpak,
     volgens één vaststaand en beproefd model.


     De Scandinavische landen zijn vergevorderd met deze ‘whole of society’-aanpak.
     Hun hele beleid voor burgerbescherming en crisisbeheersing is eromheen
     opgebouwd. Deels heeft dat te maken met de toenemende en zeer nabije dreiging
     vanuit het oosten. Maar toch beschikten onder meer Zweden en Finland ook vóór
     die tijd al over een brede maatschappelijke organisatie die tot doel had om de
     weerbaarheid en veerkracht van de samenleving te vergroten. Het zou verstandig
     zijn als Nederland met datzelfde doel toewerkt naar een eigentijdse vorm van
     civiele bescherming.




46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>