<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inhoud
1      Inleiding ........................................................................................................................................................................................................... 2


2      Ruimtelijke en historische context .............................................................................................................................................. 4
    2.1 Historische schets van de omgeving ..................................................................................................................................... 4
    2.2 Wederopbouw 1940-1965.............................................................................................................................................................. 5
    2.3 De aanleiding voor de bouw .........................................................................................................................................................6
    2.3 Scholenbouw na de Tweede Wereldoorlog ........................................................................................................................7
    2.4 De totstandkoming van de H.B.S. ...........................................................................................................................................9
    2.5 De architectuur van de Wederopbouw................................................................................................................................14
    2.6 De architecten Hendrik Geels (1906-1978) en Wim Hebly (1908-1996).................................................. 15
    2.7 Het oorspronkelijke schoolgebouw en de latere bouwfasering ......................................................................... 18
       2.7.1 Bouwfase 0, 1959 ..................................................................................................................................................................... 18
       2.7.2 Bouwfase 1, 1971-1975 ....................................................................................................................................................... 19
       2.7.3 Bouwfase 2, 1995-1996 ......................................................................................................................................................20
       2.7.4 Bouwfase 3, 2001-2002 ...................................................................................................................................................... 22
       2.7.5 Bouwfaseringsoverzicht ....................................................................................................................................................... 23


3      Beschrijving van de school (fase 0: 1959)..........................................................................................................................24
    3.1            Aanleg ...............................................................................................................................................................................................24
    3.2            Hoofdvorm .....................................................................................................................................................................................24
    3.3            Exterieur .........................................................................................................................................................................................24
       3.3.2 Middenvleugel, gevel C en D ........................................................................................................................................... 27
       3.3.3 Rechtervleugel, gevel G, H en I .................................................................................................................................... 28
       3.3.4 Kantine/overblijflokaal, gevel J, K en L ...................................................................................................................30
    3.4            Interieur .......................................................................................................................................................................................... 32
       3.4.1 Algemeen ....................................................................................................................................................................................... 32
       3.4.2 Linkervleugel ...............................................................................................................................................................................34
       3.4.3 Middenvleugel............................................................................................................................................................................. 38
       3.4.4 Rechtervleugel,..........................................................................................................................................................................42
       3.4.5 Kantine/overblijflokaal: .......................................................................................................................................................45
    3.5            Toegepaste wandkunst interieur ...................................................................................................................................47
    3.6 Bijgebouwen en terrein ................................................................................................................................................................ 49
       3.6.1 Conciergewoning ..................................................................................................................................................................... 49
       3.6.2 Fietsenstalling.............................................................................................................................................................................50


4      Waardenstelling........................................................................................................................................................................................ 51
    4.1 Externe of contextuele waardenstelling ............................................................................................................................. 51
    4.2 Interne of intrinsieke waardenstelling ............................................................................................................................... 53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>5. Conclusie, advies en aanbeveling ................................................................................................................................................. 57
    5.1 Conclusie ................................................................................................................................................................................................. 57
    5.2 Advies ........................................................................................................................................................................................................ 57
    5.3 Aanbevelingen ..................................................................................................................................................................................... 57


6. Bronnen............................................................................................................................................................................................................ 58
Bijlage ...................................................................................................................................................................................................................... 59
    Plattegronden met waardestelling .................................................................................................................................................. 59




                                                                                                               1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>1      Inleiding
Administratieve basisgegevens

Adres:         Slingelaan 28
Postcode:      7122 AW Aalten
Coördinaten:   X = 236.577, Y = 438.156
Status:        niet beschermd
Onderzoek:     cultuurhistorische verkenning met waardestelling
Functie:       onderwijs
Bouwjaar:      1959

In opdracht van de gemeente Aalten is dit waardestellend onderzoek uitgevoerd met als doel om
inzicht te krijgen in de cultuurhistorische waarden van het oorspronkelijke schoolgebouw uit 1959.

Het gebouw aan de Slingelaan, dat sinds 1959 dienst doet als schoolgebouw, wordt nog steeds
gebruikt door het (Christelijk College) Schaersvoorde. In januari 2025 heeft de gemeenteraad van
Aalten een motie van D66 aangenomen en besloten te onderzoeken of het gebouw uit 1959 een
karakteristieke en/of monumentale waarde heeft. Het Gelders Genootschap is gevraagd dit
onafhankelijke onderzoek uit te voeren.

Onderzoeksopzet
Het onderzoek is voor een groot deel gebaseerd op de criteria uit de Uitvoeringsrichtlijn (URL) 2007
van de stichting ERM. Het onderzoek is opgebouwd uit een aantal onderdelen:

Literatuuronderzoek
Het inventariseren van direct beschikbare gegevens uit de literatuur. Een belangrijke bron van
informatie vormden de websites Delpher en Oud Aalten. Voor de informatie over de toegepaste kunst
in de school danken we Remco Neerhof van ‘Oud Aalten’ voor het speurwerk.

Archiefonderzoek
Het raadplegen van het bouwarchief bij het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers (ECAL)
Het raadplegen van beeldbanken voor historische afbeeldingen en kaarten.

Veldwerk
Het veldwerk op locatie heeft plaatsgevonden op 29 april en 9 mei 2025. Aan de hand van de
verschijningsvorm, de constructie, de indeling en het interieur, zijn de zichtbare bouwfasen en
veranderingen van het gebouw gedocumenteerd. Dankzij de welwillende medewerking van de school
(in de persoon van de heer Pascal Koolhof) waren er geen beperkingen voor het locatieonderzoek.

Conclusie en advies
Naast de waardenstelling worden in hoofdstuk 5 adviezen en aanbevelingen gegeven voor verder
onderzoek en behoud.




                                                 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>    “Een groot aantal belangstellende vertegenwoordigers…zijn
 gistermiddag getuige geweest van de officiële opening van de
nieuwe Chr. H.B.S. te Aalten, een monumentaal schoolgebouw
      dat zeker als een sieraad voor heel de streek kan worden
                             beschouwd..” (18 november 1960)




                             3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>2          Ruimtelijke en historische context
2.1 Historische schets van de omgeving
Het dorp Aalten ligt in de gelijknamige gemeente in het oostelijke deel van Nederland in de provincie
Gelderland in de Achterhoek. Aalten ligt op de rand van het Oost-Nederlands Plateau, die loopt van
Aalten, via Groenlo naar Eibergen. De gemeente Aalten bestaat verder uit het stadje Bredevoort, de
dorpen Dinxperlo en De Heurne en de buurtschappen Barlo, Dale, Haart, Heurne, Lintelo, IJzerlo en
’t Klooster.

Vanaf halverwege de 19de eeuw ontwikkelde Aalten zich van een agrarische nederzetting door
industrialisatie en een spoorwegaansluiting tot een aanzienlijk dorp. Tijdens de Tweede Wereldoorlog
herbergde het dorp de meeste joodse en niet-joodse onderduikers van Nederland, tot wel 2.500 op
een inwoneraantal van 13.400.
Aalten vervult, naast de basisscholen en twee scholen voor speciaal onderwijs, een centrumfunctie
voor het protestants-christelijk voortgezet onderwijs1.

De voormalige H.B.S. ligt in het gebied dat bekend staat als ’t Dal en ontleent haar naam aan het
beekdal van de Boven-Slinge (in Aalten ook wel Slingebeek genaamd). Een beek die bij Kotten en
Woold (gemeente Winterswijk) Nederland binnenkomt en verder als Bielheimerbeek bij Gaanderen
in de Oude IJssel uitmondt2. Na de Tweede Wereldoorlog werd de beek in Aalten gekanaliseerd om
ruimtelijke ontwikkelingen in het zuiden en westen van het dorp mogelijk te maken. Daar, op een
ruim terrein van meer dan 1,5 hectare, werd de school gebouwd aan een nieuwe ontsluitingsweg;
de Slingelaan.




Links: topografische kaart van het dorp Aalten met in rood aangegeven de schoollocatie (bron: openbasiskaart.nl)

Rechts: Actueel hoogtebestand. Rechts het hoger gelegen centrum en links het lagere beekdal van de Boven-
Slinge. In het midden de schoollocatie. (bron: ahn.nl)




1
    nl.wikipedia.org/wiki/Aalten_(dorp)
2
    nl.wikipedia.org/wiki/Boven-Slinge

                                                       4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>  1900                                                    1936




 1955                                                     1966




 1975                                                     2000




Ontwikkeling van het gebied tussen 1900 en 2000 aan de hand van topografische kaarten. (Bron: topotijdreis.nl)




2.2 Wederopbouw 1940-1965
De wederopbouwperiode (1940-1965) wordt steeds meer gezien als een belangrijk tijdvak in de
Nederlandse architectuur- en stedenbouwgeschiedenis. Het is een periode van vernieuwing op het
gebied van architectuur door de toepassing van nieuwe materialen en werkwijzen. Maar ook van het
stedenbouwkundige     ontwerp     door   nieuwe   verkavelingpatronen,   nieuwe    ideeën   over
gemeenschapsvorming en een belangrijkere rol van het verkeer in de ruimtelijke ordening.

Bestaande kwaliteiten van deze gebouwen en gebieden worden vaak nog onvoldoende erkend en
herkend. Dit geldt met name ook voor de scholen en de naoorlogse woonwijken. Want het fysiek
ingrijpen door sloop van gebouwen, in het belang van de volkshuisvesting en het onderwijs, is vaak
en vroeg al een uitgangspunt.
Scholen werden al snel te klein en breidden vaak meermalen uit en niet altijd even zorgvuldig. De
overweging om alles te slopen en nieuw te bouwen is dan ook begrijpelijk.

Het aantal scholen uit de wederopbouwjaren is sinds 2000 dramatisch afgenomen. Dat geldt ook in
de gemeente Aalten. Deze innovatieve bouwwerken, waar kunst en architectuur op een zeldzame
wijze samengaan, zijn als gevolg van andere inzichten in het onderwijs en krimp in hoog tempo



                                                      5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>verdwenen. Door te zoeken naar een goede herbestemming kunnen ze de rol die ze verdienen blijven
vervullen in de maatschappij.


2.3 De aanleiding voor de bouw
In een krantenartikel “Ook Aalten krijgt nu nieuwe woonwijken” uit 1956 3 laat de journalist zich uit
dat het met de woningbouw in Aalten merkwaardig is gesteld. “Wordt er eigenlijk wel gebouwd? En
waar dan? “Overal!” is het antwoord.
De honderden huizen die na de bevrijding van Aalten zijn gebouwd, liggen namelijk niet in één wijk,
maar her en der verspreid over het dorp. In tegenstelling tot veel steden en dorpen waar
(vooroorlogse) uitbreidingsplannen klaar lagen, was het Aaltense woningbouwbeleid er op gericht
om het dorp geleidelijk een wat compacter aanzien te geven en de ‘gaten’ tussen de linten te vullen.
Zo werd er ogenschijnlijk efficiënt gebouwd, waardoor er in de eerste naoorlogse jaren vooralsnog
“geen grote uniforme ‘krappe’ nieuwbouwwijken verrezen, maar ‘riante’ kleinschalige buurten”, aldus
de krant.

Toch ontkwam Aalten niet aan opschaling van de woningbouwcapaciteit. In de tweede helft van de
jaren 50 ontstonden uitbreidingsplannen voor Aalten-Zuid, de Meiberg (noord) en ’t Dal (west). Daar
waar in Aalten-Zuid en de Meiberg veel complexmatige bouw werd gerealiseerd, werd in ’t Dal veel
particuliere woningbouw ontwikkeld. De bestaande Dalweg werd hiervoor doorgetrokken, waar aan
het eind de Christelijke Streek-H.B.S.. zou verrijzen.




Plan ‘Meiberg’. Afbeelding bij artikel ‘Terreinen voor honderd woningen’
(bron: Twentsch dagblad Tubantia 3 december 1955;)




3
    Twentsch dagblad Tubantia, 31 oktober 1956, via delpher.nl

                                                          6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>2.3 Scholenbouw na de Tweede Wereldoorlog
Na de Tweede Wereldoorlog was de noodzaak om het aantal scholen uit te breiden erg groot
geworden. Veel scholen waren beschadigd en door de in 1942 afgekondigde bouwstop was er
nagenoeg niet meer gebouwd. Ook het groot aantal geboortes vanaf 1945 (de babyboom) zorgde
daarbij voor een sterke uitbreidingsbehoefte.
De rijksoverheid had de centrale leiding over de scholenbouw. Elk jaar werden in een
bouwprogramma de bouwvolumes vastgesteld voor scholen in het totaal, maar ook met betrekking
tot de verschillende takken van onderwijs. Na de oorlog was niet de bouwcapaciteit, maar de behoefte
van de gemeente maatgevend voor het bouwprogramma. Daarom werd voorrang verleend aan
herbouw in de zwaarst getroffen provincies; Gelderland, Limburg, Noord-Brabant en Zeeland.

In de eerste naoorlogse jaren werden op grote schaal nood- en semipermanente scholen gebouwd
met een eenvoudige plattegrond en een goedkope en lichte bouwconstructie. Door een andere
financiering en het stimuleren van systeembouw nam de scholenbouwproductie vanaf 1958 fors toe.

Belangrijk in de naoorlogse onderwijsvernieuwing was de overgang van een passief klassikaal en
kennisgericht onderwijs naar een meer actievere vorm met een losser klassenverband. Verdere
individualisatie en de differentiatie van het onderwijs zorgden voor een grotere bewegingsvrijheid in
het lokaal, meer zelfwerkzaamheid en daardoor een losser klassenverband. Dit leidde ook tot de
Mammoetwet uit 1968.
Maar ook kreeg de scholenbouw in Nederland belangrijke nieuwe impulsen vanuit het buitenland,
vooral uit Engeland, Duitsland, Scandinavië en de Verenigde Staten. Een belangrijk thema uit deze
invloeden was het ontstaan van een centrale hal in de school.

In de eerste tien jaar na de Tweede Wereldoorlog zag je in de Nederlandse scholenbouw een
ombuiging van het streven naar monumentaliteit en representativiteit van de gebouwen naar een
meer zakelijke benadering, waarbij het schoolgaande kind centraal staat.
Een bekend type schoolgebouw vormt hierbij het H-type. Een school van dit type heeft een H-vormige
structuur. De lokalen voor lesgeven en de overige ruimten voor algemeen gebruik zijn
samengebracht in één of meerdere evenwijdige vleugels. De vleugels worden met elkaar verbonden
door haaks daarop staande verbindingen met trappenhuizen. De H.B.S. in Aalten is ook volgens dit
principe ontworpen.




   Rhedens Lyceum in Rozendaal, een school van het paviljoentype uit 1958 naar ontwerp van ir. R.D. Bleeker.
                                                               (bron: ”Bouwkundig Weekblad, 1961, nr. 21)


                                                     7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>RK HBS Marianum in Groenlo, gebouwd in 1959-1961 naar ontwerp van architectenbureau Wiegerinck en Van
Balen. (bron marianum.nl)




Rietveld Lyceum Doetinchem (bouwjaar 1961-1971), naar ontwerp van Gerrit Rietveld en Johannes van Tricht.
Gemeentelijk monument (bron: pouhou.aminus3.com)

Scholen in de gemeente Aalten
De scholenbouw beleefde in de wederopbouwjaren in de gemeente Aalten een bloeiperiode als gevolg
van spectaculaire groei van de dorpen Aalten en Dinxperlo. In de gemeente Aalten zijn in
tegenstelling tot andere gemeenten in de regio nog maar een relatief klein aantal schoolgebouwen
voor basis- en voortgezet onderwijs uit de wederopbouwjaren bewaard gebleven en ze zijn vaak
ingeruild voor woningbouw.




                                                    8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Karakteristieke voorbeelden van deze nieuwe scholen in de gemeente Aalten waren o.a. in het dorp
Aalten de Lagere landbouwschool (Lijsterbeslaan 3, gebouwd in 1963, gesloopt 1998-1999) en de
Lagere Technische School (Ludgerstraat, gebouwd 1955 en gesloopt in 2007). Andere voorbeelden
in de gemeente zijn de Dominee van Dijkschool in Dinxperlo (gesloopt) en de school op ‘t Zand in
Bredevoort (herbestemd).


2.4 De totstandkoming van de H.B.S.
De ‘hogereburgerschool’ (ook: hogere burgerschool; destijds altijd afgekort tot hbs) was vanaf 1863
een Nederlandse onderwijsvorm voor voortgezet middelbaar onderwijs. Met de invoering van de
Mammoetwet in 1968 werd de H.B.S. opgevolgd door de vijfjarige havo en het zesjarige vwo
(inclusief het zesjarige atheneum, naast het vanouds bestaande gymnasium). Naast de H.B.S. (voor
‘burgers’) bestond er parallel in naam en functie de in 1868 opgerichte Hogere Krijgsschool (H.K.S.)
voor hogere functies in het leger.

                                                          Nadat     de    ‘Vereniging    voor    Christelijk
                                                          Middelbaar- en voorbereidend hoger onderwijs
                                                          voor Gelderlands Oosthoek’ besloot in Aalten te
                                                          starten met een H.B.S., werd vanaf het
                                                          schooljaar 1955-1956 in een leeggekomen
                                                          school aan de Haartsestraat begonnen met 50
                                                          leerlingen. Tot die tijd waren leerlingen
                                                          aangewezen op Zutphen of Arnhem. Het aantal
                                                          leerlingen groeit snel en plannen voor een nieuw
                                                          te bouwen school worden al in 1957 gemaakt,
                                                          blijkt uit de datering van de eerste
                                                          bouwtekeningen.


‘ Christ. H.B.S. te Aalten’ , Nijmeegsch Dagblad (27 augustus 1955)




Start van de bouw in januari 1959 met de eerste palen. Op de achtergrond de bebouwing aan de Willemstraat.
(bron: Facebook/oud Aalten).

Nadat bouwbedrijf Schipper & Meijerink uit Hengelo (ov) op 10 oktober 1958 de aanbesteding won
voor ‘de bouw van een schoolgebouw met rijwielberging en conciërge-woning’, worden in januari
1959 de eerste palen in de grond geslagen, waarna de bouw in fasen word opgeleverd. Op 1
september kan namelijk de linker praktijkvleugel van de school al in gebruik worden genomen.




                                                      9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>De linker vleugel in aanbouw met op de voorgrond de conciërgewoning. Foto genomen in het voorjaar/zomer van
1959 vanaf de Willemstraat (bron: Facebook/oud Aalten)




                                                         Zicht op de rechtervleugel vanaf de middenvleugel.
                                                         Datering vermoedelijk najaar 1959/voorjaar 1960.
                                                         De bekisting van de kolommen voor het
                                                         gymnastieklokaal     wordt   gemaakt.    Op    de
                                                         achtergrond de RK Helenakerk aan de Dijkstraat.
                                                         (bron: Facebook/oud Aalten)




                                                    10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Links: Zicht op de achtergevel van de middenvleugel met op de achtergrond de inmiddels voltooide linker vleugel
en de kenmerkende zeshoekige schoorsteen. Vermoedelijk najaar 1959/voorjaar 1960 (bron: Facebook/oud
Aalten)

Rechts: Aanbrengen voegwerk in de voorgevel van de middenvleugel. Zomer 1960 (Bron: Facebook/oud Aalten)




Zicht vanaf de kruising Slingelaan met de Beeklaan/Van Heemskerckstraat tijdens de school in aanbouw. Voorjaar
1960. (Bron: Facebook/oud Aalten)




                                                      11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Bereiken van het hoogste punt door het plaatsen van de kop van de schoorsteen. Datering vermoedelijk voorjaar
1960 (bron: Facebook/oud Aalten)



In de loop van 1960 wordt de rest van het complex opgeleverd, waarna de officiële opening plaats
vindt op 18 november. Dagblad Tubantia schrijft hierover op 19 november:


“Een groot aantal belangstellende vertegenwoordigers…zijn gistermiddag getuige
geweest van de officiële opening van de nieuwe Chr. H.B.S. te Aalten, een
monumentaal schoolgebouw dat zeker als een sieraad voor heel de streek kan
worden beschouwd..”




Overzichtsfoto kort na de oplevering, genomen vanaf de Slingelaan. (bron: Facebook/ oud Aalten)


                                                     12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Johan Grievink is oud-leerling en schetst in april 2025 onder een bericht van Oud Aalten zijn
ervaringen over de H.B.S.:

“Op 1 september 1959 werd de linkervleugel van het gebouw in gebruik genomen voor de exacte
vakken (biologie, natuurkunde en scheikunde), tekenen en aardrijkskunde. Bovendien was er een
kleine bibliotheek met veel boeiende leesboeken. Daar heb ik met veel plezier in mijn eerste
schooljaar de tussenuren doorgebracht. De rest van het gebouw werd een jaar later opgeleverd voor
algemeen gebruik.
De vooringang was gereserveerd voor de directeur, docenten en gasten. Als leerling had je daar niets
te zoeken, zo was de boodschap van de directie; de leerlingen gaan achterom naar binnen, langs de
werkkamer van de conciërge, de streng-vriendelijke heer Wevers. Dat strakke reguleren paste bij de
hiërarchie en de orthodoxie die toen heersten op deze school. De school kreeg al snel een uitstekende
reputatie in Den Haag voor haar examenprestaties en studievoortgang.
Of dat strakke regime voor de leerlingen ook prettig was is een andere zaak. Ik ervoer het vele
huiswerk als een strak korset dat weinig ruimte liet bij de leerlingen voor vrije tijd en fantasie. Daar
werd toen weinig rekening mee gehouden.
In 1964 ben ik met HBS-B diploma vertrokken naar de Universiteit Twente. Daar ervoer ik het
inhoudelijk veel zwaardere studieprogramma als een grote verademing. Er was veel meer ruimte om
na te denken en dingen uit te zoeken. Al met al heb ik mixed feelings bij het instituut in dit gebouw
en zijn toenmalige leercultuur. Al is het gebouw op zich een mooi monument van die tijd dat het
behoud waard is.”




Luchtfoto van wijk ’t Dal vanaf het westen. Datering 1964. Op de achtergrond de Oude Helenakerk op de Markt
en midden onder de H.B.S. (bron: Facebook/ oud Aalten)




                                                    13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Door een groeiend aantal leerlingen werd het schoolgebouw vanaf 1970 meermalen uitgebreid met
een aantal noodlokalen.

In 1993 fuseerde de Christelijke HBS met andere lokale scholen, waaronder de Christelijke
Technische School en de Christelijke Mavo Irene, tot het Christelijke Scholengemeenschap Aalten
(CSA), later Christelijk College Schaersvoorde. Deze fusie markeerde het einde van de HBS als
zelfstandige instelling. Tegelijkertijd met deze fusie werd in 1995 een grote aanbouw voltooid op het
voormalige schoolplein. Tot slot vond in 2001 een laatste grote bouwcampagne plaats, toen op de
plaats van noodlokalen een extra vleugel is bijgebouwd waarin vooral een mediatheek en
informaticalokalen zijn ondergebracht.



2.5 De architectuur van de Wederopbouw
De periode van de Wederopbouw wordt gedomineerd door drie architectuurstromingen: de Delftse
School, de zogenaamde Shake-Hands architectuur en het (internationale) Functionalisme. De HBS is
gebouwd in de Shake Hands-architectuur.

Shake Hands
Onder andere door invloed van het veranderende bouwbedrijf en opdrachtgeverschap wordt de
architectuur in de loop van de jaren vijftig steeds zakelijker. In veel gebouwen worden de
traditionalistische kenmerken gecombineerd met moderne constructies en materialen tot een nieuw
architectonisch geheel, die daarom ook wel ‘Shake Hands’ architectuur wordt genoemd, waarbij twee
stromingen samenwerken. De twee voor de oorlog recht tegenover elkaar staande opvattingen
namelijk die van de ‘modernen’ (functionalisten) en die van de traditionalisten (Delftse School)
komen nader tot elkaar. In de gebouwen combineren in zicht gelaten betonconstructies met
baksteen, met soms sterk op het ‘esthetische’ gerichte gevelonderdelen of ornamentiek, zoals
venteromlijstingen of een golvende afsluiting van de gevel.




Raadhuis gemeente Velsen, Dudokplein IJmuiden, 1962-1965, Willem Dudok. (bron: tgooi.info)



                                                   14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>2.6 De architecten Hendrik Geels (1906-1978) en Wim Hebly (1908-
1996)

Hendrik Geels, geboren op 18 juni 1903 in Arnhem en aldaar overleden op 16 oktober 1978, was
een Nederlandse architect die actief was in de tweede helft van de 20e eeuw. Zijn bureau was
gevestigd in Oosterbeek en Arnhem en bekend onder de namen Bureau H. Geels & W. Vos en Bureau
H. Geels & T. Bokhorst.
Geels en Vos behoorden in de jaren veertig ook tot de architecten die opdrachten kregen voor de
wederopbouw van boerderijen in de omgeving van Gendringen. Ook ontwierpen ze de nodige
landhuizen en villa’s.
In Arnhem ontwierp Geels onder andere de Hersteld Apostolische kerk aan de Spijkerstraat (1951)
en de Uitzichtkerk aan de Zaslaan (1955) alsmede nog een zestal andere Protestantse kerken.
Andere opdrachten betroffen de Gimborn-fabriek in Zevenaar (1958), het politiebureau van
Emmeloord (1967)en het bejaardentehuis Vreedenhoff (1961) aan de Velperweg in Arnhem. Andere
opvallende kerkgebouwen zijn de Rehobothkerk in Hilversum (1959) en de Nebokerk in Rotterdam
(1964-1966).

Ook scholen vormden een belangrijke categorie opdrachten zoals de inmiddels afgebroken
Christelijke Technische School aan de Vijverlaan in Arnhem, de Rijksscholengemeenschap Koning
Willem II in Breda en het Christelijk Lyceum in Veenendaal. Het ontwerp voor de H.B.S. in Aalten
moet gezien worden als een tijdelijke samenwerking met Willem Hebly.




Links: Hersteld Apostolische Zendingskerk, Spijkerstraat 289 Arnhem, 1951 (bron: reliwiki.nl)
Rechts: Uitzichtkerk, Zaslaan 22 Arnhem, 1955. (bron: reliwiki.nl)




Links: Rehobothkerk, Kleine Drift 63 Hilversum, 1959 (bron: tgooi.info)
Rechts: Zorgcentrum Vreedenhoff, Velperweg Arnhem, 1961 (bron: arnhemschecourant.nl)




                                                      15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Links: Nebokerk, Smeetlandsedijk Lombardijen Rotterdam, 1964-1966. Bron: Wederopbouw Rotterdam via
Instagram.
Rechts: Politiebureau Emmeloord, 1967 (bron: emmeloord.info)




Willem Hebly werd op 17 oktober 1908 geboren in Rotterdam en studeerde in 1934 af aan de
Academie van Bouwkunst in Rotterdam als architect. Na een reactie op een cynisch bedoelde
advertentie in een lokale Aaltense krant vestigde hij zich eind 1934 in Aalten als architect. Al direct
na zijn aankomst in Aalten ontving hij een aanbod om een villa met bedrijfsgebouw te ontwerpen
voor Jan Ackerman aan de Stationsstraat 55 (rijksmonument 523201). Rond zijn huwelijk in 1936
ontwierp hij twee dubbele woonhuizen aan de Wehmerstraat 1-7, waar hij zelf op nummer 7 tot 1967
ging wonen. Na de crises- en oorlogsjaren was er volop werk, zoals de wederopbouw van
gebombardeerde woonhuizen en boerderijen. Het kantoor groeide naar drie tot vier medewerkers,
bouwkundige tekenaars en opzichters.

Willem Hebly had op het terrein van scholenbouw in Aalten al het een en ander gepresteerd, voordat
hij de H.B.S. in samenwerking met Hendrik Geels mocht ontwerpen. De L.T.S. aan de Ludgerstraat
en de Lagere landbouwschool aan de Lijsterbeslaan zijn inmiddels al weer afgebroken, maar de lagere
landbouwschool bleek destijds het paradepaardje van het Ministerie van Landbouw en werd vanuit
Den Haag met buitenlandse gasten bezocht.

Zoon Just Hebly trad in 1965 als firmant in het bedrijf en tekende al snel het nieuwe woonhuis voor
zijn ouders aan de Bonifaciusstraat 17. Het architectenbureau Hebly verhuisde in 1986 van Aalten
naar Winterswijk. In de tweede helft van de 80er jaren verslechterde de werkgelegenheid in de
bouwwereld nog meer en begin jaren 90 werkte Just in zijn eentje de lopende opdrachten af, waarna
het bureau in 1995 haar deuren sloot.
Willem Hebly overleed op 7 januari 1996 op 87-jarige leeftijd




                                                   16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Links: Stationsstraat 55 Aalten, 1935. Rijksmonument 523201 (bron: Google streetview)
Rechts: Wehmerstraat 5-7, 1936, Nummer 7 was woonhuis Hebly. Gemeentelijk monument (bron: oudaalten.nl)




Links: Christelijke Technische School (LTS), Ludgerstraat Aalten (bouwjaar 1955) (bron oudaalten.nl)
Rechts: Lagere landbouwschool, Lijsterbeslaan Aalten (bouwjaar 1963) (bron: oudaalten.nl)




De Boven-slinge met op de Aalten 1945-1975, Beeld van een veranderend dorp,          pagina 94 (z.j.) Hans de
Beukelaer en Leo van der Linde ISBN 978-90-78202-87-5




                                                      17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>2.7 Het oorspronkelijke schoolgebouw en de latere bouwfasering
Dit waardestellende onderzoek focust zich alleen op de oorspronkelijke bouw uit 1959. De kenmerken
van deze oorsprongsfase (hieronder gedefinieerd als fase 0) worden verder uitvoerig beschreven in
hoofdstuk 3.

2.7.1 Bouwfase 0, 1959
De Christelijke HBS is een omvangrijk schoolgebouw, prominent gelegen op een terrein aan de
Slingelaan en de hoek met de Beeklaan. De school is oorspronkelijk opgezet op een ongelijke
plattegrond van drie geschakelde vleugels van verschillende hoogten en verdiepingen in een soort
H-vormige plattegrond. De vleugels onderscheiden zich in functie door een middenvleugel bestaande
uit drie bouwlagen met theorielokalen, een bijna haaks hierop staande lange tweelaagse zijvleugel
met vaklokalen en aan de andere zijde onder een kleine hoek gekoppelde zijvleugel met een
gymnastieklokaal, annex theaterzaal. Tot slot is op de overgang tussen hoofdvolume en
gymnastieklokaal een zeshoekige (hexagon-vormige) half verdiepte kantine aangebouwd. Op de
overgang tussen hoofdvolume en praktijkvleugel bevond zich de formele hoofdingang. Ten noorden
worden op de perceelsgrens fietsoverkappingen gesitueerd. Ten westen van de school is een
conciërgewoning bijgebouwd in de vorm van een bungalow, maar verwant aan de bouwstijl van de
school.
Opvallend en bijzonder is dat alle gebouwen en bouwdelen voor het overgrote deel nog aanwezig en
herkenbaar zijn. Zowel in het ex- als het interieur.




Overzichtsplattegrond van de oorspronkelijke bouw zonder fietsenstalling en conciërgewoning, 1959
(bron: Bouwvergunningenarchief Aalten, ECAL)




                                                     18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Luchtfoto van het scholencomplex, kort na de gereedkoming. Geheel links de
conciërgewoning. (bron: oudaalten.nl)




2.7.2 Bouwfase 1, 1971-1975
Door ruimtegebrek worden in 1971, 1973 en 1975 semipermanente paviljoens tussen de school en
de conciërgewoning gebouwd. Deze prefab lokaalgebouwen zijn alle drie ontworpen en gebouwd door
NV Timmerfabriek De Oude IJssel uit Terborg. Door een latere uitbreiding in 2001 moesten de lokalen
uit 1973 en 1975 verdwijnen. Het lokalengebouw uit 1971 is echter gespaard gebleven tot op heden,
dit gebouw van ca. 3,5 x 20 x 9 meter bestaat uit drie leslokalen, een gang en een toiletgroep. Het
gebouw wordt tegenwoordig gebruikt als berging.




         Ontwerptekening en
    situering van het prefab-
               lokaal uit 1971
                        (bron:
   Bouwvergunningenarchief
                 Aalten, ECAL)




                                                    19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>2.7.3 Bouwfase 2, 1995-1996
In 1994 wordt door architect Henk Gersen van IAA Architecten uit Enschede een ontwerp gemaakt
voor de bouw van een drielaags schoolgebouw, een uitbreiding van de kantine en een nieuwe
hoofdingang. Het plat afgedekte schoolgebouw met een H-vormige plattegrond wordt tegen de
achtergevel van de middenvleugel gesitueerd. Opvallend is dat de uitbreiding zorgvuldig tegen de
bestaande school uit 1959 is aangebouwd. De uitbreiding betekende wel dat het grote besloten
schoolplein, dat tussen de school en de fietsenstalling ligt, voor een groot deel werd opgeofferd.




Ontwerp van de westgevel, rechts de bestaande school (bron: bouwvergunningenarchief Aalten, ECAL)


De uitbreiding bestaat vooral uit klaslokalen, waarbij de bestaande garderobe op de begane grond
wordt vergroot en als overgangsgebied gaat functioneren. Tegen het bestaande zeshoekige
overblijflokaal wordt een nieuw overblijflokaal aangebouwd, maar in een afwijkende ronde
hoofdvorm. Tussen dit nieuwe deel en de voorgevel van de middenvleugel wordt een nieuwe
hoofdentree gemaakt. Ook aan deze zijde wordt voorzichtig aangehaakt op de oorspronkelijke
structuren. Binnen bij de nieuwe hoofdentree ontstaat een nieuwe centrale verkeersruimte. De oude
hoofdingang wordt kort na realisatie van deze bouwcampagne gesloten, verbouwd en uitgebreid als
nieuwe docentenkamer.




Impressie van het exterieur en de aansluiting op de bestaande school in het interieur




                                                      20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Overzichtstekening van de uitbreidingen van 1995-1996 (blauw) op de oorspronkelijke structuur (rood). Links
zijn de drie prefab-lokaalgebouwen (groen) nog aanwezig. (bron: bouwvergunningenarchief Aalten, ECAL)




                                                     21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>2.7.4 Bouwfase 3, 2001-2002
Vijf jaar na de uitbreiding van 1995/1996 is er vanwege ruimtegebrek weer behoefte aan uitbreiding.
Vooral de toenemende automatisering en digitalisering in combinatie met de ontstane behoefte voor
een mediatheek, leidt tot de nieuwbouw aan de westzijde van de school. Daar waar de twee
semipermanente gebouwen uit 1973 en 1975 staan wordt de nieuwbouw voorgesteld en deze
tijdelijke lokalen worden dan ook verwijdert. Ook bij deze uitbreiding wordt aan de oorspronkelijke
opzet en verschijningsvorm van de school niet getornd. Ook hier tekent IAA-architecten voor het
ontwerp.




Links: zicht vanaf de Slingelaan op de zuidgevel van de uitbreiding uit 2001
Midden: zicht op het prefab lokalengebouw uit 1971 en rechts de uitbreiding uit 2001.
Rechts: verbindingsgang van de oude school naar de nieuwbouw van 2001. Hiervoor is een toiletgroep
verdwenen.




Overzichtstekening van de uitbreidingen van 2001 (blauw) op de oorspronkelijke structuur (rood). In groen nog
de bestaande prefab noodlokalengebouw en de uitbreidingen van 1995-1996.
Bron: bouwvergunningenarchief Aalten, ECAL.




                                                     22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>De nieuwbouw is vormgegeven als een vergelijkbaar plat afgedekt volume van twee bouwlagen, en
is evenwijdig geplaatst aan de oorspronkelijke linkervleugel. Het nieuwe bouwvolume wordt
gekoppeld aan de bestaande linkervleugel via een nieuw tweelaags tussenlid, waarvoor een
bestaande toiletruimte op de begane grond moet wijken. Links van het tweelaags volume sluit een
eenlaags volume aan, bestemd voor de mediatheek. Dit eenlaags volume strekt zich tot de bestaande
conciërgewoning en omsluit deze gedeeltelijk. Het interieur van de conciërgewoning wordt in deze
fase integraal onderdeel van de programmering in het complex.



2.7.5 Bouwfaseringsoverzicht
Op basis van de voorgaande analyse is de datering van de verschillende gebouwonderdelen
weergegeven in een visualisatie.

De druk op het van oorsprong ruime terrein is door deze uitbreidingen uit de jaren 1995 en 2001
toegenomen, maar door de zorgvuldige vormgeving ligt het totale complex vooral aan de west- en
zuidzijde nog steeds in een groene en open omgeving.




Bouwfaseringsoverzicht




                                               23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>3      Beschrijving van de school (fase 0: 1959)
3.1    Aanleg
Het scholencomplex is gebouwd op een daarvoor geschikt gemaakt terrein in de uitbreidingswijk ’t
Dal. Ter plaatse slingerde tot kort voor de bouw nog de Boven-slinge, waardoor de ondergrond niet
stabiel was en gekozen is voor een palenfundering in plaats van de gebruikelijke funderingsaanleg
op staal.

Het complex is niet specifiek gericht op de bestaande bebouwing, de Slingelaan of de later
aangelegde Beeklaan, maar is in de vrije ruimte gepositioneerd, met de linkervleugel als het ware
haaks op de Slingelaan. Uitzondering daarop is de conciërgewoning ten westen van de school, die
duidelijk in de rooilijn van de Slingelaan is geplaatst om aan te sluiten op de ontwikkeling van
woonbebouwing in deze laan.

De aanleg van de buitenruimte is een integraal onderdeel geweest van de bouw. Ter accentuering
van de toegangen tot het complex werden achthoekige stenen pijlers ontworpen. Eén van deze pijlers
is nog aanwezig op de noordwestelijke hoek van het terrein.


3.2    Hoofdvorm
De school is oorspronkelijk gebouwd als vier aaneengesloten bouwvolumes met verschillende
hoogten en steeds onder een flauw zadeldak. De volumes zijn onder verschillende hoeken met elkaar
verbonden. De conciërgewoning is vrijstaand gebouwd.
Het casco van de school bestaat uit een uit het zicht gelaten gewapende betonconstructie van
kolommen en liggers, waartussen bakstenen gevelvullingen en een buitenschil van schoon
metselwerk in Vlaams verband. De gevelopeningen bestaan over het algemeen uit grote verticale
ramen of raampartijen die per gebouwdeel variëren in maat, vorm en samenstelling. De flauw
hellende daken zijn voorzien van bitumineuze dakbedekking en worden rondom geaccentueerd door
brede betonranden.

Op de overgangen tussen de verschillende vleugels bevonden zich oorspronkelijk alle toegangen en
ontstonden functionele knooppunten. Bij latere uitbreidingen zijn een aantal van deze toegangen
verplaatst of komen te vervallen.
De twee grotere uitbreidingen uit 1995 en 2001 sluiten qua materiaalgebruik (gele baksteen) via
tussenleden aan op de oorspronkelijke school maar zijn qua architectuur geen kopieën. Het ronde
volume dat in 1995 tegen de bestaande kantine is gebouwd, wijkt zeer sterk af door de ronde vorm
en de rode baksteen.


3.3    Exterieur
Vanwege de verschillende bouwdelen en het ontbreken van een duidelijke voorgevel, is gekozen om
de gevelaanduidingen over te nemen van indeling zoals deze in 1959 op de bouwtekeningen is
aangehouden.

De gevels van de drie vleugels bestaan uit schoon metselwerk van gele baksteen in Vlaams verband,
waarachter een betonskelet schuilgaat. Daar waar de gevels eindigen is het betonskelet zichtbaar
als dakrand zonder overstek. Over het algemeen bestaan alle gevelopeningen uit houten kozijnen,
waarbij de deuren ook van hout zijn en de ramen van staal. Het overgrote deel van de ramen bestaat
uit een rechthoekig vlak met horizontale tweedeling waarbij het grote bovenraam kan kantelen voor
maximale luchttoetreding. De raamopeningen zijn voorzien van enkelglas.
Bij de verticale raampartijen van de gymzaal is het betonskelet ook zichtbaar als
accentuering/begeleiding.




                                               24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>3.3.1 Linkervleugel, gevel A, B, E, F


Gevel A oost
De gevel bestaat uit 21 traveeën
bestaat voor het overgrote deel uit
een 30-tal raampartijen over twee
bouwlagen. Ter plaatse van de
koppeling met de middenvleugel
wordt de gevel onderbroken (zie kader)


Gevel B west
Deze gevel bestaat uit voornamelijk
ook uit raamopeningen 21 traveeën
waarvan 19 gelijke geledingen met
raampartijen over twee bouwlagen.
Ter plaatse van de onderbreking
takt de aanbouw uit 2001 aan (zie kader).




Gevel E zuid
Deze volledig blinde bakstenen gevel is gelijktijdig met de
bouw verrijkt met een in het metselwerk opgenomen
gevelmozaïek naar ontwerp van Jan Goeting (1918-1991).




                                               25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>In 1959 kreeg de Haagse kunstenaar Jan
Goeting (1918-1991) opdracht voor het maken
van een gevelmozaïek aan de kopgevel van de
linkervleugel, ook wel vakvleugel genoemd.
Goeting werd gekozen uit een selectie van
meerdere kunstenaars. Op suggestie van
schoolbestuursvoorzitter en dominee L.J.
Goede, werd als onderwerp ‘Zoek God in je
jeugd’ (hoofdstuk 12 uit het bijbelboek
‘Prediker’) gekozen.


Het hoofdmotief bestaat uit een duiventil met
vogels. Daarboven bevindt zich het alziend
oog, eronder een verwijzing naar goed en
kwaad, gesymboliseerd door lelie-achtige
bloemvormen tegenover doorntakken. Het
onderste deel bestaat uit een ineengedoken
zwarte vogel en twee gesloten deuren. Het
illustreert de tekst: ‘De mens gaat naar zijn
eeuwig huis en de rouwklagers gaan rond in de
straat’.


Vanwege de slechte ondergrond waarop het
mozaïek in het atelier is gezet, moest het hele
mozaïek al eens gerestaureerd worden. De
kunstenaar zelf herstelde de onderpartij,
terwijl oud-leerling Richard Monasso de rest
heeft gerestaureerd4.
De restauratie van beide delen is van
verschillende  kwaliteit,  waardoor      het
kunstwerk opnieuw aan een restauratie toe is.




Gevel F noord
Met uitzondering van een asymmetrisch geplaatst raam op
de begane grond is deze bakstenen gevel ook blind
uitgevoerd.




4
    Kunst in Schaersvoorde, H. Dercksen, p.8

                                                  26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>3.3.2 Middenvleugel, gevel C en D

Gevel C zuid
De ‘voorgevel’ van de school
bestaat     uit  een      volledig
symmetrisch opgezet gevelvlak van
drie bouwlagen met 18 traveeën
waarin     zich   raamopeningen
bevinden. Alleen op de begane
grond    wordt   deze      ritmiek
onderbroken door de aansluiting
met de kantine.
In 1995 en 1996 wordt de hoofdentree verplaatst naar rechts en de oude entree verbouwd tot
docentenkamer (zie kaders).
NB. Beide kopgevels van deze middenvleugel worden niet apart benoemd, maar zijn beide blind.
Tegen de linker kopgevel is een forse en hoge markant vormgegeven hexagonale (zeshoekige)
gemetselde schoorsteen aangebouwd met een bijzonder vormgegeven kop van geprefabriceerd
beton.




Gevel D noord
Deze symmetrisch opgezette gevel wordt voor
een groot deel aan het zicht onttrokken door de
in 1995 gebouwde uitbreiding (zie kaders).
Kenmerkend zijn de twee prominente traphallen
met afgeschuinde hoeken, die verwijzen naar de
veelvuldig toegepaste hexagonale vormen. Deze
traphallen zijn voorzien van grote verticale
glaspuien die vanaf maaiveld tot de dakrand
doorlopen, waarbij onder aan de linker traphal op de begane grond een entreepartij met tochtportaal,
bordestrap en leuning bevindt.




                                                27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>toegangsportal met bordes en reling                      bordestrap van oorspronkelijke achteringang


De eenlaagse aanbouw aan de achterzijde wordt in 1995 gesloopt om de nieuwbouw aan te kunnen
sluiten op het bestaande schoolgebouw. De beide traphallen blijven daarbij behouden. Van de 20
oorspronkelijke gangramen op de eerste en tweede verdieping blijven er met de verbouwing 12
gehandhaafd. Ook de kleine raampjes van de gangtoiletten blijven na de verbouwing in het interieur
gehandhaafd en zichtbaar. Op het dak van de rechter traphal word een (zeshoekige) technische
ruimte gebouwd, ter vervanging van de c.v.installatie in de kelder. De bordestrap van de voormalige
achteringang aan de rechterzijde is gehandhaafd. De ingang aan de linkerzijde bevat een
oorspronkelijk tochtportaal met bordes en reling.




Links: gevel D rond de oplevering in de zomer van 1960
Midden: huidig aanzicht vanuit de tweede verdieping van de aanbouw uit 1995
Rechts blinde kopgevel met schoorsteen


3.3.3 Rechtervleugel, gevel G, H en I

Gevel G zuid
Deze gevel wordt gekenmerkt door een
wisselend, maar helder horizontaal karakter en
is op te delen in drie vlakken over twee
bouwlagen. De zes linker traveeën zijn op de
verdieping uitgewerkt in zes raamopeningen.
Op de begane grond zijn, door een latere aanpassing (2001), nu nog twee openingen aanwezig (zie
kader). Ter hoogte van de gym/theaterzaal is de gevel van maaiveld tot daklijst met glasvlakken
ingevuld, geaccentueerd door de zichtbaar gemaakte gewapende betonconstructie. De gevel wordt
aan de rechterzijde afgesloten met een smalle raampartij, in eenzelfde hoogteverdeling als
voorgaande langgerekte glaspartijen. Tussen deze vlakken bevinden zich gemetselde muurdammen
van gele baksteen.


                                                    28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Gevel H noord
Deze aan de achterzijde liggende gevel heeft
grotendeels een gesloten karakter vanwege de
functie als gym- en theaterzaal. Links in de gevel
een enkele deur met daar recht boven een
venster. In het midden van de gevel zijn onder
de betonnen gootlijst zes gelijke vensters geplaatst. De rechterzijde van de gevel ligt iets terug, met
op de verdieping weer vier gelijke vensters als in het midden. Het geveldeel op de begane grond is
gewijzigd (zie kader)




                                                  29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Gevel I oost
Deze kopgevel, nog volledig in oorspronkelijke
staat, heeft een centrale glaspartij, strekkend
van maaiveld tot de nok van het flauwe
zadeldak. De glaspartij is opgedeeld in zes
evenredige vlakken, aan weerszijde
geaccentueerd door de zichtbaar gemaakte
betonconstructie. Aan de onderzijde van de
glaspartij een geïntegreerde koekoek van de
onderliggende kelder. De gevel wordt aan de
bovenzijde afgesloten met een betonnen
dakrand.




3.3.4 Kantine/overblijflokaal, gevel J, K en L

Gevel J west
De gevel kenmerkt zich door een glazen pui aan
de rechterzijde, als onderdeel van een
omlopende glaswand. De pui is verticaal geleed
en heeft een tussenkalf ter hoogte van de
achterliggende galerij. De rest van de gevel is
opgenomen in de uitbreiding van 1995.


De plint onder de rondlopende glaspui is afgewerkt met ruwe stukken natuursteen (flagstones).




                                                  30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Gevel K zuid
Deze ‘kopgevel’ van de kantine bestaat uit een
bijna volledig glazen invulling als onderdeel van
de rondlopende glaswand en uit een iets
verdiepte centraal geplaatste nooduitgang met
beglaasde dubbele deuren. De pui en de plint is
opgedeeld en afgewerkt als gevel J en L. Aan de
buitenzijde van de nooduitgang is aan
weerszijden een gemetselde trap gemaakt.




Gevel L oost
De linkerzijde van de gevel bestaat wederom uit
glas, opgedeeld in dertien verticaal evenredige
vlakken. Een horizontaal profiel markeert ook
hier waar aan de binnenzijde een vide is
bevestigt. In het meest rechtervlak boven het
doorlopende horizontale profiel is een glazen
deur, met toegang tot een flauw naar buiten draaiende betonnen trap met een dun geprofileerde
stalen railing.




                                                    31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>3.4     Interieur

3.4.1 Algemeen
In het hele gebouw is de oorspronkelijke interieurafwerking van hoge kwaliteit en op meerdere
plaatsen, voornamelijk in de verkeersruimten, nog aanwezig en waarneembaar. Daar waar latere
verbouwingen ingrijpen op een ouder bouwdeel, is een oorspronkelijke afwerking verdwenen. Ook
binnenkozijnen, -deuren, vitrines en onderkasten zijn in een groot aantal gevallen nog aanwezig.
De vloeren zijn afwerkt met een leisteen, terwijl de wanden bestaan uit schoonmetselwerk van gele
baksteen in vlaams verband. Het betonskelet is binnen ook zichtbaar en is geschilderd. De
oorspronkelijke plafonds bestaan uit zachtboardplaten met een akoestische profilering. Onder de
ramen natuurstenen vensterbanken.

In andere gevallen is gekozen voor een nieuwe vloerafwerking, systeemplafond of zijn de
binnenkozijnen qua kleur aangepast aan de tijdsgeest of de kleurstelling bij een van de
uitbreidingscampagnes.

Vrijwel alle lokalen zijn voorzien van oorspronkelijke stalen tuimelramen in houten kozijnen met
meerpuntssluitingen, waarbij het grote bovenraam kan draaien en het onderraam vast is.

Zeer opvallend, uniek en licht futuristisch is de vormgeving van de multifunctionele
kantine/overblijflokaal in zowel ex- als interieur. Compleet met podium, galerij en benedenzaal.
Oorspronkelijk grensde het muzieklokaal aan deze fraaie ruimte.

N.B. Vanwege de omvang van het gebouw is niet elke ruimte uitvoerig beschreven en worden alleen
de bijzonderheden vermeld.

.




De oorspronkelijke kantine




                                               32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Impressie van het interieur van het oudste deel van de school




                                                      33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>3.4.2 Linkervleugel

Begane grond

Oorspronkelijke indeling: gang I en II, hal I, trappenhal I, scheikunde, kabinet I, magazijn biologie,
kabinet II, conrector, bibliotheek, verpleegster, dokter, toiletgroep.




De linkervleugel is aangesloten op de middenvleugel via hal I, met aan de zuidzijde een hoofdentree,
en aan de noordzijde een leerlingeningang- welke nu is dichtgezet en in gebruik is als
kantoor/berging.

Ter hoogte van de aansluiting van hal I op gang I is (aan beide zijden) wandkunst aangebracht op
een betegeld muurvlak, dat tot 1995 in de open ruimte van de centrale hal en entree zichtbaar was.
Door het toevoegen van binnenmuren is het kunstwerk daarin opgenomen. In de tussenmuren in de
hele school bevinden zich houten puien met afwisselend glas en paneelwerk.




                                                 34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Impressie begane grond linkervleugel

De oorspronkelijke kantelramen in gangen en lokalen zijn nog aanwezig en voor een groot deel nog-
functioneel..

Tussen het scheikundelokaal (en het natuurkundelokaal op de verdieping) en het ‘kabinet’ bevinden
zich tussendeuren met bommelscharnieren en gehard en gefigureerd glas, om tijdens de praktijkles
te kunnen doorlopen.




                                               35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Eerste verdieping


Oorspronkelijke indeling: gang VI, trappenhal I, natuurkunde, kabinet, donkere kamer, ,berging,
amanuensis, aardrijkskunde, tekenlokaal met berging, toiletgroep




Impressies verdieping linkervleugel

Op de verdieping is een nagenoeg zelfde plattegrond en afwerking aanwezig als de begane grond.
Aan het tegenoverliggende eind van de vleugel is een tekenlokaal aanwezig met oorspronkelijke
wasplaats.




                                              36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Zolderverdieping

Boven de gehele linkervleugel is een lage vliering aanwezig, voornamelijk voor installaties en
berging. Boven de berging van het tekenlokaal is een kleine bergzolder aanwezig.

Op de vliering liggen onder andere nog karakteristieke glazen lampkappen, vermoederlijk uit de
bouwtijd. Mogelijk zijn hier nog meer oorpspronkelijke materialen opgeslagen.




Vlnr: glazen lampenkap, vliering als bergplaats, trap vanuit tekenlokaal naar bergzolder




                                                      37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>3.4.3 Middenvleugel

Kelders




Onder de middenvleugel bevinden zich ter plaatse van de beide trappenhallen grote kelders. Links
de voormalige CV-ruimte en rechts een kelder (volgens de bouwvergunning) voor een ‘heater’. Deze
laatste is nu in gebruik als archiefruimte. Beide kelders hadden oorspronkelijk een dubbele koekoek
aan de zuidzijde. Het zijn functionele ruimten zonder bijzondere interieurafwerkingen.




Impressie interieur beide kelders




                                                38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Begane grond

Oorspronkelijke indeling: gang III, trappenhal II en III, administratie, rector, leslokaal 1 en 2,
lerarenkamer, garderobe, toiletgroep




Impressie gangen en verkeersruimten

In gang III is qua interieurafwerking veel
gewijzigd door de uitbreiding van de school in
1995. De garderobe is op dezelfde plek gebleven
en uitgebreid. De oorspronkelijke twee klaslokalen
in dit deel zijn niet meer aanwezig, alleen
gemeenschappelijke ruimten. In traphal I is een
liftschacht toegevoegd.




                                                39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Eerste verdieping


Oorspronkelijke indeling: leslokaal 3 tot en met 8, traphal IV en V , gang VII




De eerste verdieping van de middenvleugel met theorielokalen kent een nagenoeg symmetrische
plattegrond. In de traphal IV is een liftschacht toegevoegd. Halverwege de traphal V is de toegang
tot het vm handenarbeidlokaal (nu muzieklokaal) en de tribune van de gymzaal. Ter plaatse van de
aansluiting met de aanbouw uit 1995 zijn een aantal gevelopeningen vergroot tot doorgang. De
wanden tussen gang en de individuele klaslokalen zijn vormgegeven als een symmetrisch
opgezette pui met twee deuren per klas en een middenruit met vitrine en onderkast. De plafond-
en vloerafwerking in de klaslokalen is vernieuwd, in de gangen is deze, net als de wanden nog
oorspronkelijk.




Impressie binnenpuien klaslokalen met vitrines en onderkasten




                                                    40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Tweede verdieping

Oorspronkelijke indeling: leslokaal 9 tot en met 14, traphal VI , gang X




De tweede verdieping van de middenvleugel met theorielokalen is vergelijkbaar met de eerste
verdieping. De lifsschacht loopt hier in traphal VI door tot het dak.




                                                 41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>3.4.4 Rechtervleugel,


Souterrain




De oorspronkelijke plattegrond is gewijzigd uitgevoerd. Onder het podium van de gymnastieklokaal
bevinden zich in het souterrain bergruimten en twee kleedkamers. De kleedkamers zijn in gebruik
als recreatieruimte/escaperoom. Er is ook nog een souffleursruimte aanwezig.




Impressie souterrain onder toneel




                                              42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Begane grond


Oorspronkelijke/huidige indeling: kleedlokalen, gang IV, gymnastieklokaal, podium, portaal I en II




De kleedlokalen bevinden zich nog op dezelfde plaats, maar zijn gemoderniseerd. De gymzaal annex
theaterzaal is nog integraal aanwezig en met uitzondering van de vloer nog in de oorspronkelijke
afwerking. Het podium is voorzien van gordijnen, coulissen en eenvoudige toneelverlichting. Op
moment van locatiebezoek in gebruik als stoelenberging. De wanden en trappen die getekend zijn
op het podium zijn niet (meer) aanwezig, dan wel tijdens de bouw afwijkend uitgevoerd.




Impressie gym-/theaterzaal, tijdelijk als examenlokaal ingericht. Rechts de stoelenberging op het toneel

Het plafond van de sporthal is uitgevoerd in houten schroten, met alternerende witte
verwarmingselementen. Het plafond loopt door tot boven het podium. De langgerekte raamvensters
in de zuidgevel zijn aan de binnenzijde geaccentueerd door het terugkerende geprofileerde betonnen
skelet. Onderaan de vensters is een natuurstenen vensterbank toegepast.




                                                      43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Verdieping


Oorspronkelijke indeling: handenarbeidlokaal, gang VIII naar de galerij van het gymnastieklokaal




In het tussenlid tussen de traphal en de galerij/tribune van de gymzaal, bevond zich het
handenarbeidlokaal en een gang om bij deze galerij te komen. De tussenwand is inmiddels
verwijderd, omdat de galerij niet meer als zodanig wordt gebruikt, maar als opslagruimte. Ook is
een deel van de galerij afgetimmerd als technische ruimte. De galerij is nog voorzien van de
oorspronkelijke tribunebanken.




                                                 Impressie galerij/balkon in de gymzaal




                                               44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>3.4.5 Kantine/overblijflokaal:


Oorspronkelijke/huidige indeling: benedenruimte en galerij, podium, muzieklokaal,
instrumentenberging en gang V




Het meest in het oog springende gebouwdeel is zonder meer de kantine of overblijflokaal. Het
samenspel van een symmetrische benedenruimte, balkongalerrij, trappartij en podium in een aan
drie zijden omgeven door glaspuien, maakt dit deel van de school tot een unieke en bijzondere
aanbouw. Het van oorsprong aangrenzende muzieklokaal is later verbouwd tot extra toegang en
dienstruimten, waarbij de conciergeruimte is vergroot.




                                               45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Rechts: intensief gebruik van de kantine oktober 2023 (bron: Schaersvoorde)




                                                    46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>3.5        Toegepaste wandkunst interieur

In de oorspronkelijke entreehal van het gebouw kon rondom een met antracietkleurig glasmozaïek
beklede rechthoekige kolom gelopen worden. Hierop is aan beide zijden een iconografisch reliëf
aangebracht. Door de verbouwing in 1995-1996 is de kolom opgenomen in een wand, waarbij de
kunstwerken nog wel zichtbaar zijn gebleven.


Voor deze reliëfs kreeg de Haagse ontwerper Hendrik Cornelis (Henk) Krijger (1914-1979) opdracht
van het schoolbestuur. De reliëfs zijn gemaakt in de werkplaats van potterie Zaalberg in Leiderdorp
van grove chamotteklei met witte glazuur.


Toenmalig directeur D. de Vries kwam met het idee om uit te gaan van de tekst ‘Want onvolkomen
is ons kennen en onvolkomen ons profeteren. Doch als het volmaakte komt, zal het onvolkomene
afgedaan hebben’ (Cor. 13:9 en 10)


De kunstwerken verbeelden daarbij vers 12; ‘Nu zien wij nog door een spiegel in raadselen’ (links,
in de gang), en ‘doch straks van aangezicht tot aangezicht’ (rechts, in de docentenkamer).




Het ‘nu’ wordt uitgebeeld in de figuur die een spiegel omhoog houdt met daarin een ‘lam staande
als geslacht’. Deze iconografie is een letterlijk citaat uit het Lam Gods altaar van Jan van Eyck. Op
de plaats van zijn hart zit een duif.
De andere figuren beelden een ontmoeting uit tussen Christus (met stigma in zijn hand) en de
gelovige (met een vis op de plaats van het hart)5.




5
    Kunst in Schaersvoorde, H. Dercksen, p. 9

                                                 47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>In de traphallen zijn op een aantal plaatsen kleinere
geglazuurde        kleitabletten opgenomen       in    de
schoonmetselwanden. De maker(s) zijn onbekend, alsmede de
(religieuze) afbeeldingen.




De kunstwerken van Henk Krijger, maar ook van Jan Goeting (in de buitengevel) zijn duidelijk
voorbeelden van het tonen van de christelijke (protestantse) identiteit van de school. Helaas spreken
de onderwerpen daardoor niet voor zichzelf en is een verwijzing naar de teksten nodig6.


Harry Dercksen (1924-2008) was kunstenaar en vanaf de start van de H.B.S. docent tekenen. In
1987 ging hij met pensioen. Harry tekende, schilderde en maakte beelden die in Aalten nog dagelijks
te zien zijn. In september-november 2015 vond er in het Nationaal Onderduikmuseum een
beeldententoonstelling over zijn werk plaats.




6
    Kunst in Schaersvoorde, H. Dercksen, P.13

                                                 48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>3.6 Bijgebouwen en terrein
De school is gesitueerd op een ruim perceel dat destijds vooral is ingericht met grasweiden aan de
zij- en voorkant en een verhard schoolplein aan de achterzijde. Aan weerszijden van de toegangen
tot het schoolcomplex zijn achtkantige betonelementen ontstaan, waarvan er nog één aanwezig. Ook
een deel van de oorspronkelijk erfafscheiding is ter plaatse van de conciergewoning nog aanwezig.

Van de tijdelijke noodlokalen is nog één lokaal uit 1975 aanwezig aan de noordzijde. Dit gebouw
wordt niet meer gebruikt voor het geven van lessen, maar als nog wel als opslagruimte.


We beschouwen de grote uitbreidingen uit 1995/1996 en 2001/2004 niet als bijgebouwen.


3.6.1 Conciergewoning
Met de bouw van de school is tevens een bijhorende conciërgewoning gebouwd in de vorm van een
eenlaagse bungalow in eenzelfde baksteen met een flauw hellend zadeldak en brede betonranden,
waarop een prominente schoorsteen prijkt. Deze woning maakt nog steeds onderdeel uit van het
scholencomplex, maar is aan de rechterzij- en achtergevel gedeeltelijk ingebouwd tijdens de
uitbreiding van 2001. De asymmetrisch ingedeelde gevels bevatten vierkante raamopeningen,
verschillende deuropeningen en een in de voorgevel terugliggende pui.




                                               49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>3.6.2 Fietsenstalling
Tegelijk met de bouw van de oorspronkelijke school is ten noorden ervan, langs de perceelsgrens,
een grote fietsenstalling gerealiseerd. Deze overkapping is in hoofdvorm refererend aan de
terugkerende hexagonale/hoekige opzet en is nog in zijn geheel aanwezig.

De fietsenstalling bestaat uit drie delen in een flauw overhoekse opstelling, zoals ook de gebouwdelen
van de school op elkaar aansluiten. Het bouwwerk is opgebouwd als een gemetselde achtermuur die
tevens als perceelscheiding dienst doet. Het dak bestaat uit houten liggers met planken en draagt
aan de achterzijde op de achtermuur en een de voorzijde op een stalen H-balk op ronde stalen
kolommen. Vanaf de stalen ligger verjongen de liggers als een overstek.




                                                 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>4 Waardenstelling

4.1 Externe of contextuele waardenstelling

Wat zijn nu de waarden van de school als onderwijsinstelling op deze plek in de wijk, voor de
gemeenschap Aalten en de regio Achterhoek? Door middel van een externe of contextuele
waardestelling kan objectief worden beoordeeld in hoeverre het schoolgebouw hieraan een bijdrage
heeft geleverd of nog steeds levert.
Cumulatief kunnen deze verschillende waarden mogelijk leiden tot een vorm van bescherming,
bijvoorbeeld als gemeentelijk monument of via regels in het omgevingsplan.


Voor een objectieve waardering moet het schoolgebouw in ieder geval een zekere architectonische
waarde hebben en het casco moet in een goede staat van onderhoud zijn. Daarvan is sprake. Verder
moeten de relevante waarden op redelijk gaaf tot gave wijze op het object van toepassing te zijn.
Dat wil zeggen dat de oorspronkelijke vorm of aanleg in de hoofdopzet nog aanwezig moet zijn of er
moet sprake zijn van een historische gegroeide situatie die juist waardevol is vanwege het zichtbaar
houden van een historische ontwikkeling.


De primaire toetsingscriteria zijn de architectonische waarden. Stedenbouwkundige en algemeen
(cultuur)historische waarden dienen daarbij als ondersteuning van de architectuurhistorische
waarden. Zij geven dus een bepaalde meerwaarde aan het object.


Architectuurhistorische waarden
De school is een goed voorbeeld van een uiting in de zogenaamde Shake-Handsstijl en valt op door
specifieke stijlkenmerken, zoals een combinatie van traditionele baksteenarchitectuur met een
functionalistische invulling van gevels en deels zichtbare betonstructuren.
In opstand en plattegrond is de school van belang als voorbeeld van de ontwikkeling van het
onderwijs in Nederland aan het eind van de jaren 50 en begin jaren 60 van de 20ste eeuw en dat nog
steeds als zodanig de oorspronkelijke functie vervult en die steeds voldoende ruimte heeft geboden
om te kunnen voorzien in uitbreiding.
De school valt op door gave verhoudingen in de verschillende langgerekte volumes, gevelindelingen
en dakvormen. Er is sprake van bijzondere detaillering van het exterieur, zoals bijvoorbeeld het
gebruik van de hexagonale vorm in gebouwdelen en -elementen, het eerlijke baksteengebruik en de
verticaliteit in de gevelbeelden.
Specifiek genoemd wordt de futuristische vorm van het overblijflokaal met gevels van glaspuien, die
ruimte geven aan een verdiepte benedenruimte, een galerij en een podium, .Tot slot wordt gewezen
op de monumentale wandkunst in de zuidelijke kopgevel van de linkervleugel, naar ontwerp van Jan
Goeting en in de voormalige entreehal van de hand van Henk Krijger


De school heeft een enigszins sober gedetailleerd, maar nog steeds aanwezig bijzonder en steeds
zeldzamer wordend interieur, met oorspronkelijke elementen en onderdelen zoals leistenen vloer-
en trapbekledingen, schoonmetselwerkwanden en geprofileerde boardplafonds, binnenkozijnen met
vitrinekasten, toegepaste wandkunst, en hexagonale vormen in diverse bouwdelen en -elementen.


De school neemt een belangrijke plaats in binnen de Aaltense en de Achterhoekse
architectuurgeschiedenis en is een goed voorbeeld van het werk van de lokaal bekende architect
Willem Hebly in samenwerking met de landelijk opererende Hendrik Geels uit Arnhem. twee
belangrijke architecten uit het Interbellum en de wederopbouwperiode.


Stedenbouwkundige waarden
Het schoolcomplex is onderdeel van het stedenbouwkundige uitbreidingsplan van Aalten, dat
gekenmerkt wordt door het pragmatisch invullen van de gebieden tussen de uitvalswegen, in dit
geval ’t Dal. Aan het eind van de doorgetrokken Dalweg is de school gesitueerd, langs de
gekanaliseerde Boven-slinge en aan de hiervoor aangelegde Slingelaan. Daarmee maakt de school


                                                 51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>deel uit van een historisch gegroeid gebied dat na de Tweede Wereldoorlog een ingrijpende
stedenbouwkundige ontwikkeling heeft ondergaan, en speelt zij een bepalende rol in het behouden
van de zichtbaarheid van deze ontwikkeling. Van de historische verkaveling is niet veel meer
herkenbaar.


Algemeen-/cultuurhistorische waarden
De school is van belang vanwege een nog sterk zichtbaar stuk geschiedenis van het bijzonder
voortgezet onderwijs in de gemeente Aalten en dat als zodanig nog steeds in gebruik is . Daarmee
vertegenwoordigt het complex ook een belangrijk aspect van de onderwijskundige en religieuze
geschiedenis van Aalten. Vanwege zijn verschijningsvorm en bestemming is de school nog steeds
van groot belang als uitdrukking van een cultuur- en sociaalhistorische ontwikkeling.


Zeldzaamheid
Schoolgebouwen uit de wederopbouw in het algemeen en voor het voortgezet onderwijs in het
bijzonder worden steeds zeldzamer. Veel gebouwen zijn gesloopt vanwege het wegvallen van de
oorspronkelijke functie en/of doordat herbestemming niet mogelijk bleek of niet is onderzocht.
Daarvan is hier geen sprake. Het schoolcomplex is volop in functie en bedrijf. Daarom is het van
groot belang om te zoeken naar mogelijkheden om bestaande gebouwen aan te passen aan de
huidige wensen.


Authenticiteit
De school is, ondanks de aanpassingen, uitbreidingen en veranderingen nog grotendeels authentiek
qua opzet, verschijningsvorm, materiaalgebruik en afwerking in zowel ex- als interieur. Op sommige
plaatsen zijn ingrepen gedaan en is de afwerking in materiaal en kleur gewijzigd een aangepast aan
de latere uitbreidingen. Maar dat is steeds gedaan met grote mate van respect voor de
oorspronkelijke opzet en indeling.




                                               52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>4.2 Interne of intrinsieke waardenstelling

Op basis van bovenstaande beschrijving van de bouwgeschiedenis en veldwerk ter plaatse is het
mogelijk om een onderlinge in interne vergelijking te maken van de aanwezige waarden van
verschillende onderdelen van het oorspronkelijke schoolgebouw. Deze onderlinge vergelijking en
waardenstelling wordt een ‘interne’ waardenstelling genoemd. Het doel van de interne
waardenstelling is het bepalen van het relatieve belang van de cultuurhistorische/ monumentale
waarden van onderdelen van het schoolgebouw. Deze beoordeling vormt een leidraad bij
herbestemming-, verbouwing- of verduurzamingsplannen, zodat een overwogen keus gemaakt kan
worden welke onderdelen te behouden, te vervangen of te verwijderen zijn.. De interne
waardenstelling wordt in kleur aangegeven op de plattegronden van het object.


Legenda interne waardenstelling
De interne waardenstelling wordt in kleur aangegeven op de plattegronden van het object. Hierbij
wordt de volgende legenda gehanteerd.


               Hoge waarde
Deze elementen moeten in fysieke zin bewaard blijven vanwege hun uiterlijke verschijningsvorm en
hun essentiële functie in de structuur van het object. Interventies zijn alleen mogelijk als deze het
totale beeld én de functionaliteit in sterke mate ten goede komen en van zeer hoge kwaliteit zijn.

               Positieve waarde
Deze elementen spelen een belangrijke rol in de structuur van het gebouw. Interventies aan deze
elementen mogen de structuur van het gebouw niet beschadigen. Bovendien moeten deze
interventies het totaalbeeld of de functionaliteit verbeteren en van hoge kwaliteit zijn.


               Indifferente waarde
Deze elementen zijn van geringe waarde, zowel in fysieke als in structurele zin, en mogen dan ook
aangepast of verwijderd worden. Ook bij deze interventies mag uiteraard worden verwacht dat de
kwaliteit van het totale object wordt verbeterd.


Verder worden in de tekening aangegeven wat de waarde van de afzonderlijke bouwdelen en -
afwerkingen zijn, aan de hand van onderstaande symbolen.


               Bovenliggende vloer- of kapconstructie


               Plafondafwerking


               Vloerafwerking


               Wandafwerking


                 Gevelopening



Zie voor totaalplattegronden de bijlage




                                                 53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Linkervleugel




begane grond    eerste verdieping




                 54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>Middenvleugel




Begane grond




Eerste verdieping




Tweede verdieping




                    55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Rechtervleugel




Begane grond                   Verdieping


Overblijflokaal/kantine        Conciërgewoning




                          56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>5. Conclusie, advies en aanbeveling

5.1 Conclusie
Op basis van het onderzoek wordt geconcludeerd dat er sprake is van een monumentaal ontworpen
onderwijsgebouw met een aanzienlijke mate van authenticiteit, ondanks de latere uitbreidingen en
interne aanpassingen. Zowel in architectuurhistorisch, stedenbouwkundig als cultuurhistorisch
opzicht scoort het gebouw hoog, waardoor behoud wenselijk is.


Er bestaan verschillende vormen van behoud van het complex door de aanwezige waarden te
beschermen. Dat kan via een monumentenbescherming op grond van de Erfgoedverordening, via
nadere regels in het omgevingsplan (dubbelbestemming) of via een realisatieovereenkomst met de
ontwikkelende partij, waarin opgenomen is welke waarden behouden moeten blijven bij de
(her)ontwikkeling.



5.2 Advies
Geadviseerd wordt het schoolgebouw uit 1959, al dan niet inclusief fietsenstalling en voormalige
conciërgewoning op grond van de Erfgoedverordening gemeente Aalten te beschermen als
gemeentelijk monument. Hiervoor moet een redengevende beschrijving opgesteld en voorgelegd
worden aan de Commissie Omgevingskwaliteit.


5.3 Aanbevelingen
Veranderingen in de onderwijswereld zijn van alle tijden. Het is daarbij van belang of de bestaande
onderwijsgebouwen, die ontworpen en gebouwd zijn voor een bepaald onderwijssysteem of -
methode, deze nieuwe ontwikkelingen kunnen ‘dragen’ en voldoende te transformeren zijn zonder
rigoureuze aanpassingen te hoeven maken of zelfs te slopen.

Schoolgebouwen zijn belangrijk, omdat kinderen er een groot en vormend deel van hun leven
doorbrengen. Een school is meer dan alleen bedrijfshuisvesting. De kwaliteit van een school is van
grote maatschappelijke betekenis. Goede architectuur hoort hier bij. Mogelijk kan de Stichting
Mevrouw Meijer (www.mevrouwmeijer.nu) ondersteuning bieden met dit vraagstuk.

Is het complex niet meer geschikt voor onderwijshuisvesting, dan is een volgende stap om te kijken
worden of (delen van) het complex een andere bestemming zouden kunnen krijgen, voordat
vervangende nieuwbouw als optie wordt voorgesteld. Sloop en nieuwbouw levert over het algemeen
een grotere CO2-belasting op dan behoud en herbestemming.




                                                57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>6. Bronnen
Literatuur & rapportages
Beukelaer, H. de, & Linde, van der, L.: Aalten 1945-1975, Beeld van een veranderend dorp, ISBN 978-90-78202-
87-5

Crols, drs. R.C.A. e.a., Wederopbouw in Oost Gelre. Toonbeelden van een nieuwe tijd 1940-1965, ISBN 978-90-
90359-55-7

Dercksen, Harry, Kunst in Schaersvoorde, typografie, uitgave Christelijk College Schaersvoorde, ongedateerd,


Archieven
ECAL Doetinchem, Archief 0180, Gemeentebestuur Aalten, bouwvergunningen, 1906 -2004,
   •   Inventarisnummer 19590001, Bouwen van een schoolgebouw met conciergewoning (1959).
    •   Inventarisnummer 19710127, Uitbreiden van een lokaalruimte (1971).
    •   Inventarisnummer 19730161, Bouwen van 2 vaklokalen (1973).
    •   Inventarisnummer 19750237, Bouwen demontabel schoolgebouw (1975).
    •   Inventarisnummer 19800054, Veranderen van een magazijn (1980).
    •   Inventarisnummer 19950020, Uitbreiden van een school (1995).
    •   Inventarisnummer 19960252, Uitbreiden van een school met lerarenkamer (1996).
    •   Inventarisnummer 20010335, Uitbreiden van een school (2001).
    •   Inventarisnummer 20010308, Gedeeltelijk slopen van een gedeelte van een school (2001).
Archieven (Beeld)
ECAL Doetinchem, Archief 0101, Fotocollectie gemeente Aalten, 1900-1995,
   •   Inventarisnummer 0500, Christelijke H.B.S. later Scholengemeenschap Schaersvoorde (ca. 1965).
    •   Inventarisnummer 0502, Christelijke H.B.S. (1960).
    •   Inventarisnummer 0503, Christelijke Scholengemeenschap (ca. 1970).
    •   Inventarisnummer 0504, Christelijke Scholengemeenschap (ca. 1975)
    •   Inventarisnummer 0522, Christelijke H.B.S. (ca. 1960)
    •   Inventarisnummer 1213     Op de achtergrond Christelijke Scholengemeenschap Aalten (Christelijk
        College Schaersvoorde) (ca. 1975).


Websites
    -   Oud Aalten, https://oudaalten.nl/aalten/slingelaan/hbs-csa-schaersvoorde/ (geraadpleegd 11 juni
        2025)
    -   Algemeen Hoogtebestand, https://www.ahn.nl/ahn-viewer (geraadpleegd 11 juni 2025)
    -   Topotijdreis, https://www.topotijdreis.nl/ (geraadpleegd 11 juni 2025)
    -   Historisch krantenarchief Kon. Bibliotheek, https://www.delpher.nl (geraadpleegd 11 juni 2025)
    -   Facebookpagina Oud Aalten, https://www.facebook.com/OudAalten (geraadpleegd 11 juni 2025)


Afbeeldingen
De illustratieverantwoording is gegeven per weergegeven afbeelding. Afbeeldingen zonder verantwoording zijn
gemaakt door het Gelders Genootschap.




                                                     58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>Bijlage
Plattegronden met waardestelling




Begane grond

                                   59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>Eerste verdieping

                    60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>Tweede verdieping




                    61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>