<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Collegenota


Aan burgemeester en wethouders

                                                                                                    Datum
Documentnummer             2012.0.116.573

Zaaknummer                 2012-10-01009

Datum                      09-10-2012                       Portefeuillehouder
                                                            Kok
Vertrouwelijk

Cluster                    Intern Advies                    In CMO                    Nee

Ambtenaar                  Veer/ Van der Linden             In college                              23-10-2012


Telefoonnummer             377 4790                         Voorstel in raadkamer     Ja

Onderwerp                  Ouderen in Arnhem,               Voorstel in raad
                           (behoeften en
                           belemmeringen)                   Genoemde data fataal      Nee

Beslispunten

1. Akkoord gaan met de conclusies, zoals in hoofdstuk 1 verwoord.
2. Bijgaande rapportage ter informatie aan de gemeenteraad voorleggen




Korte toelichting / samenvatting

Hierbij treft u de rapportage van de “brede inventarisatie naar de behoeften en belemmeringen van (allochtone
en autochtone) ouderen op gebied van zorg en dienstverlening”. De behoeften aan zorg en dienstverlening
van allochtone ouderen verschillen niet veel van die van autochtone ouderen. De manier waarop die
behoeften worden geuit, verschilt echter wel. Dit kan ertoe leiden dat hulpverleners niet (op tijd) signaleren dat
er een hulpvraag is. Drie schakelmomenten geven een signaal over de behoeften en kwetsbaarheid van
ouderen: verlies van inkomen, verlies van gezondheid en verlies van de partner. Worden deze signalen gemist
in de omgeving en door instanties, dan blijven behoeften van kwetsbare allochtone ouderen onzichtbaar en
krijgen ze geen of ontoereikende zorg en dienstverlening.
De behoeften van allochtone ouderen blijven vaak verborgen en dat belemmert de toegang tot zorg en
dienstverlening. Belemmeringen hebben o.a. te maken met “schaamte om hulp te vragen aan
buitenstaanders”, armoede, afhankelijkheid en isolement, niet of onvoldoende spreken van de Nederlandse
taal, onvoldoende kennis van het aanbod van professionele zorg;
Kansen voor verbetering liggen vooral bij het “denken en werken vanuit het perspectief van de klant.” Kort
samengevat: eropaf gaan! Daarbij komt dat er meer voorlichting over het aanbod van instanties en over
gemeentelijke regelingen nodig is en meer samenwerking tussen alle betrokken partijen.
De brugfunctie door deskundigen uit de eigen gemeenschap, die taal en cultuur begrijpen, is hierbij essentieel.
Voorstel is om de opdrachtverlening voor 2013 aan SWOA, MVT en Rijnstad aan te scherpen, om met
thuiszorgorganisaties nadere afspraken te maken en om de samenwerking tussen de diverse partners te
stimuleren. Dit laatste gaan wij faciliteren door het aanstellen van een kwartiermaker. Deze persoon krijgt de
opdracht om – in de eerste helft van 2013 - het proces van samenwerking te bevorderen.



                                                1 van 42                                                    1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Te kopiëren stukken voor het college                      Ter inzage te leggen stukken voor het college


-   Rapportage "Ouderen in Arnhem", september
    2012.

-   "Geen bericht, goed bericht?", inventarisatie van
    behoeften en belemmeringen van ouderen in
    Arnhem, door Elan Expertise centrum,
    september 2012.

-   "Het perspectief van aanbieders/instellingen op
    de terreinen van zorg en dienstverlening, Ander
    Advies, september 2012.


Te kopiëren stukken voor raadscommissie of                Ter inzage te leggen stukken voor raadscommissie
gemeenteraad:                                             of gemeenteraad:

-    Rapportage "Ouderen in Arnhem", september
    2012.

-   "Geen bericht, goed bericht?", inventarisatie van
    behoeften en belemmeringen van ouderen in
    Arnhem, door Elan Expertise centrum,
    september 2012.

-   "Het perspectief van aanbieders/instellingen op
    de terreinen van zorg en dienstverlening, Ander
    Advies, september 2012.




                                               2 van 42                                                   2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Toelichting op het voorstel
1. Aanleiding / Probleemstelling
Deze inventarisatie is in opdracht van de gemeenteraad uitgevoerd, n.a.v. een initiatief voorstel van de PvdA
en Arnhems Belang.
Besluit van de gemeenteraad op 23 april 2012. Documentnummer 2012.0.042.076.
“Besluit: Het College op te dragen, als vervolg op de Visienota Integratie door Participatie, een brede
inventarisatie te houden naar de behoeften en belemmeringen van zowel autochtone als allochtone ouderen,
voor 1 oktober 2012. Op basis van de resultaten het Arnhemse ouderenbeleid te actualiseren en dit te
vertalen naar prestatieafspraken voor de instellingen voor het jaar 2013.”

Aanleiding voor het initiatief voorstel is de vooronderstelling dat een deel van de allochtone ouderen
onvoldoende bereikt en ondersteund worden door de daartoe geëigende organisaties. Bovendien bestond het
idee dat er onvoldoende ‘aansluiting’ was op specifieke behoeften van (allochtone) ouderen en dat zij
onvoldoende worden betrokken bij de ontwikkeling van het zorgaanbod.


2. Doel
Uiteindelijk doel van de brede inventarisatie is dat alle ouderen optimaal gebruik kunnen maken van zorg en
dienstverlening op gebied van zorg en dienstverlening in Arnhem.
Op basis van de resultaten wordt het beleid op gebied van “Integratie door Participatie” geactualiseerd en
vertaald in prestatieafspraken voor de (door ons gesubsidieerde) instellingen voor het jaar 2013.
(In het raadsbesluit wordt gesproken over het actualiseren van het “ouderenbeleid”; dit beleid wordt als
zondanig niet meer gehanteerd.)


3. Argumenten
Gezien de uitkomsten van de inventarisatie is het noodzakelijk om de vervolgstappen te zetten, zoals in
hoofdstuk 1 staan beschreven. Het is van groot belang dat hulpverleners (op tijd) signaleren dat er, zowel bij
allochtone als autochtone ouderen, een hulpvraag is en adequate ondersteuning leveren.


4. Financiën
Voorgestelde vervolgstappen worden binnen bestaande budgetten geregeld.
5. Risico’s
Geen
6. Uitvoering en evaluatie
In 2013 verwachten wij van de door ons gesubsidieerde organisaties een zorgvuldige monitoring. Daarnaast
worden in 2013 drie netwerkbijeenkomsten georganiseerd.




                                               3 van 42                                                   3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Communicatieparagraaf
Heeft er al communicatie plaatsgevonden? Zo ja, met wie en hoe?

Op 13 september, tijdens een speciaal voor deze rapportage georganiseerde bijeenkomt, zijn de uitkomsten
van deelrapportages besproken met ca. 60 vertegenwoordigers van diverse organisaties. Het verslag van
deze bijeenkomst (+ overzicht van aanwezige organisaties) is opgenomen in de rapportage.
Zijn er direct belanghebbenden die geïnformeerd moeten worden, voordat de media worden
geïnformeerd? Zo ja, hoe gebeurt dit?
De directeuren van de SWOA, Rijnstad en MVT zijn belanghebbenden die vooraf geïnformeerd moeten
worden.

Is er naast openbaarmaking in het persgesprek ook een persbericht nodig? (Zo ja, bijvoegen)

Ja.

Is naast het persgesprek en persbericht nog een andere wijze van bekendmaking nodig? Zo ja,
waaruit bestaat die?

Nee.


Is er een communicatieplan over dit onderwerp?

Nee.




                                             4 van 42                                               4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Aan de gemeenteraad                                                    Datum             : 16 oktober 2012
                                                                       Documentnr.       : 2012.0.16.576
                                                                       Zaaknummer        : 2012-10-01009
                                                                       Contactpersoon    : D. Veer
                                                                       Telefoonnummer    : (026) 377 4790




Onderwerp:    Ouderen in Arnhem (behoeften en
              belemmeringen)



Geachte voorzitter en leden,



Wij stellen u voor kennis te nemen van ons besluit van 16 oktober 2012 om, op basis van de
inventarisatie naar de behoeften en belemmeringen van (allochtone en autochtone) ouderen, de
opdrachtverlening voor 2013 aan SWOA, MVT en Rijnstad aan te scherpen, om met
thuiszorgorganisaties nadere afspraken te maken en om de samenwerking tussen de diverse partners te
stimuleren.

Aanleiding / Probleemstelling

In opdracht van de gemeenteraad, n.a.v. een initiatief voorstel van de PvdA en Arnhems Belang
(Besluit van de gemeenteraad op 23 april 2012. Documentnummer 2012.0.042.076.), is een brede
inventarisatie gehouden naar de behoeften en belemmeringen van (allochtone en autochtone)
ouderen.
“Besluit: Het College op te dragen, als vervolg op de Visienota Integratie door Participatie, een brede
inventarisatie te houden naar de behoeften en belemmeringen van zowel autochtone als allochtone
ouderen, voor 1 oktober 2012. Op basis van de resultaten het Arnhemse ouderenbeleid te
actualiseren en dit te vertalen naar prestatieafspraken voor de instellingen voor het jaar 2013.”

Aanleiding voor het initiatief voorstel was de vooronderstelling dat een deel van de allochtone ouderen
onvoldoende bereikt en ondersteund worden door de daartoe geëigende organisaties. Bovendien
bestond het idee dat er onvoldoende ‘aansluiting’ is op specifieke behoeften van (allochtone) ouderen
en worden zij onvoldoende betrokken bij de ontwikkeling van het zorgaanbod.


Samenvatting

Uit de inventarisatie is gebleken dat de behoeften aan zorg en dienstverlening van allochtone ouderen
niet heel veel verschillen van die van autochtone ouderen. De manier waarop die behoeften worden
geuit, verschilt echter wel. Dit kan ertoe leiden dat hulpverleners niet (op tijd) signaleren dat er een
hulpvraag is.
Drie “schakelmomenten” geven een signaal over de behoeften en kwetsbaarheid van ouderen: verlies
van inkomen, verlies van gezondheid en verlies van de partner. Worden deze signalen gemist in de
omgeving en door instanties, dan blijven behoeften van kwetsbare allochtone ouderen onzichtbaar en
krijgen ze geen of ontoereikende zorg en dienstverlening. De behoeften van allochtone ouderen
blijven vaak verborgen en dat belemmert de toegang tot zorg en dienstverlening. Belemmeringen
hebben o.a. te maken met “schaamte om hulp te vragen aan buitenstaanders”, armoede,

Eusebiusbuitensingel 53
                                                5 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Datum: 23 oktober 2012
Ons kenmerk: 2011.0.116.576
Pagina: 3




afhankelijkheid en isolement, niet of onvoldoende spreken van de Nederlandse taal, onvoldoende
kennis van het aanbod van professionele zorg;
Kansen voor verbetering liggen vooral bij het “denken en werken vanuit het perspectief van de klant.”
Kort samengevat: eropaf gaan! Daarbij komt dat er meer voorlichting over het aanbod van instanties
en over gemeentelijke regelingen nodig is en meer samenwerking tussen alle betrokken partijen.
De brugfunctie door deskundigen uit de eigen gemeenschap, die taal en cultuur begrijpen, is hierbij
essentieel.
Voorstel is om de opdrachtverlening voor 2013 aan SWOA, MVT en Rijnstad aan te scherpen, om met
thuiszorgorganisaties nadere afspraken te maken en om de samenwerking tussen de diverse partners
te stimuleren. Dit laatste gaan wij faciliteren door het aanstellen van een kwartiermaker. Deze persoon
krijgt de opdracht om – in de eerste helft van 2013 - het proces van samenwerking te bevorderen.


Doel
Uiteindelijk doel van de brede inventarisatie is dat alle ouderen optimaal gebruik kunnen maken van
zorg en dienstverlening op gebied van zorg en dienstverlening in Arnhem.
Op basis van de resultaten wordt het beleid op gebied van “Integratie door Participatie”
geactualiseerd en vertaald in prestatieafspraken voor de (door ons gesubsidieerde) instellingen voor
het jaar 2013. (In het raadsbesluit wordt gesproken over het actualiseren van het “ouderenbeleid”; dit
beleid wordt als zondanig niet meer gehanteerd.)

Argumenten
Gezien de uitkomsten van de inventarisatie is het noodzakelijk om de vervolgstappen te zetten, zoals
in hoofdstuk 5 van de rapportage staan beschreven. Het is van groot belang dat hulpverleners (op tijd)
signaleren dat er, zowel bij allochtone als autochtone ouderen, een hulpvraag is en adequate
ondersteuning leveren.

Financiën
Er zijn geen financiële consequenties aan dit voorste verbonden.

Risico’s
geen

Uitvoering en evaluatie
In 2013 verwachten wij van de door ons gesubsidieerde organisaties een zorgvuldige monitoring.
Daarnaast worden in 2013 drie netwerkbijeenkomsten georganiseerd.



Hoogachtend
het college van burgemeester en wethouders van Arnhem,
de secretaris,                        de burgemeester,




Eusebiusbuitensingel 53                                                CLUSTER INTERN ADVIES


                                               6 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Datum: 23 oktober 2012
Ons kenmerk: 2011.0.116.576
Pagina: 3




Bijlagen:

-    Rapportage "Ouderen in Arnhem", september 2012.

-   "Geen bericht, goed bericht?", inventarisatie van behoeften en belemmeringen van ouderen in
    Arnhem, door Elan Expertise centrum, september 2012.

-   "Het perspectief van aanbieders/instellingen op de terreinen van zorg en dienstverlening, Ander
    Advies, september 2012.




Eusebiusbuitensingel 53                                               CLUSTER INTERN ADVIES


                                              7 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                                                                                 1
                                                                                                                                    PAGINA
Zaaknummer: 2012-10-01009
Documentnr. :2012.0.116.580



Rapportage “Ouderen in Arnhem”, een brede
inventarisatie van behoeften, belemmeringen en
kansen.




                                                                                                 Ouderen in Arnhem september 2012
                                                                                                                                    ONDERWERP
1. Aanleiding: Initiatief voorstel


2. Conclusies


3. Aanpak van de opdracht


4. Samenvatting van de inventarisaties


5. Wikkels en Kansen




Bijlagen:
I.   “Geen bericht, goed bericht”, Inventarisatie van wensen en behoeften van ouderen in
     Arnhem, door Elan, september 2012. (zie PDF)
II. “Het perspectief van aanbieders/instellingen op de terreinen van zorg en dienstverlening”,
     Hoofdlijnen rapportage Ander Advies, september 2012. (zie PDF)
III. Cijfermatige gegevens Onderzoek en Statistiek.




September 2012




                                                 8 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                                                                  2
                                                                                                                                                     PAGINA
Rapportage “Ouderen in Arnhem”, behoeften, belemmeringen en
kansen.


1. Aanleiding: Initiatief voorstel

Dit is de rapportage van de “brede inventarisatie naar de behoeften en belemmeringen van
(allochtone en autochtone) ouderen op gebied van zorg en dienstverlening”. Deze
inventarisatie is in opdracht van de gemeenteraad van Arnhem uitgevoerd, n.a.v. een initiatief
                                           1




                                                                                                                  Ouderen in Arnhem september 2012
                                                                                                                                                     ONDERWERP
voorstel van de PvdA en Arnhems Belang. Aanleiding voor het initiatief voorstel is de
vooronderstelling dat een deel van de allochtone ouderen onvoldoende bereikt en
ondersteund worden door de daartoe geëigende organisaties. Bovendien bestaat het idee dat
er onvoldoende aansluiting is op specifieke behoeften van (allochtone) ouderen en worden zij
onvoldoende betrokken bij de ontwikkeling van het zorgaanbod.
Gezien de actuele ontwikkelingen rond de Stichting Welzijn Ouderen Arnhem (SWOA) zijn de
uitkomsten van de brede inventarisatie doorvertaald naar een aanscherping van de opdracht
2012/2013 voor de SWOA.



2. Conclusies

De brede inventarisaties (h. 3 en h. 4) en de bijeenkomst “Wikkels en kansen” (h. 5) hebben
een schat aan informatie opgeleverd. De deelrapportages (bijlagen I en II) worden breed
verspreid, zodat iedereen kennis kan nemen van de inhoud, een doorvertaling kan maken
naar de eigen organisatie en met andere partners verbindingen kan leggen.
Los van de actuele ontwikkelingen is er een aantal hoofdconclusies te trekken en wordt
voorgesteld om diverse stappen te zetten, zodat de ouderen in Arnhem beter worden bereikt
en ondersteund.

Een algemene conclusie is dat de behoeften aan zorg en dienstverlening van allochtone
ouderen verschillen niet veel van die van autochtone ouderen. De manier waarop behoeften
van allochtone worden geuit, verschilt echter wel. Dit kan ertoe leiden dat hulpverleners niet
(op tijd) signaleren dat er een hulpvraag is.

a. Gezien de manier waarop de behoeften van allochtone ouderen worden geuit, is het
   nodig om ons beleid op een aantal punten bij te stellen. Eén conclusie is dat wij van de
   aanbieders van zorg en ondersteuning verwachten dat zij meer maatwerk leveren, vooral
            e
   voor de 1 generatie migranten, waarbij rekening wordt gehouden met:
       het moment waarop ouderen hulp vragen (nl. als het eigen netwerk is uitgeput);
       de andere manier waarop de hulpvragen worden gesteld en
       de andere verwachtingen van hulp en zorg.

b. Gezien de belemmeringen van alle ouderen is het nodig om nog meer te werken vanuit
   het perspectief van de klant. Kort samengevat: Eropaf en outreachend werken!
        Uitgangspunt is dat wordt aangesloten op (succesvolle) activiteiten binnen de wijk, bij
        de verschillende ´vindplaatsen´ of gemeenschappen;
        Er is meer voorlichting nodig over het aanbod van instanties en over gemeentelijke
        regelingen;
        Vertegenwoordigers van migranten zelforganisaties hebben aangegeven een
        brugfunctie te kunnen en willen vervullen door inzet van mensen uit de eigen
        gemeenschap die de taal en cultuur begrijpen. Dit kan enorm helpen om diverse
        groepen ouderen te bereiken en ervoor te zorgen dat de juiste zorg en
        dienstverlening door hen kan worden ontvangen.




1
  Besluit van de gemeenteraad op 23 april 2012. Documentnummer 2012.0.042.076. Besluit: Het College op te
dragen, als vervolg op de Visienota Integratie door Participatie, een brede inventarisatie te houden naar de
behoeften en belemmeringen van zowel autochtone als allochtone ouderen, voor 1 oktober 2012. Op basis
van de resultaten het Arnhemse ouderenbeleid te actualiseren en dit te vertalen naar prestatieafspraken voor de
instellingen voor het jaar 2013.
                                                           9 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                                                                              3
                                                                                                                                                 PAGINA
c.   Gezien de twee inventarisaties en de bijeenkomst van “Wikkels en Kansen” op 13
     september, is duidelijk geworden dat het verbeteren van samenwerking tussen
     organisaties mogelijk is.
         Samen de problemen (h)erkennen, doorbreken van hokjesdenken,
         ketensamenwerking benutten, ervaringen uitwisselen;
         Preventie, voorlichting en dienstverlening in een vroeg stadium organiseren en met
         elkaar afstemmen. Met andere woorden, er is meer ‘voorlichting’ nodig over het
         aanbod van de diverse organisaties en over gemeentelijke regelingen voor alle
         ouderen.




                                                                                                              Ouderen in Arnhem september 2012
                                                                                                                                                 ONDERWERP
     Vertegenwoordigers van migranten zelforganisaties hebben aangegeven dat ook zij
     behoefte hebben aan meer voorlichting over de mogelijkheden en de regelingen die er
     zijn (Sociale Kaart), zowel van andere organisaties, als van de gemeente Arnhem
     (bijvoorbeeld Gelre Pas en de ouderenconsulenten).


Het college van B&W stelt voor om de volgende zaken aan te pakken:

1. Van alle zorg-, hulp- en dienstverlenings organisaties en onderdelen van onze eigen
   organisatie (seniorenconsulenten, Budgetadvies Centrum, Participatiecoaches,
   Wijkregisseurs) wordt verwacht dat zij aandacht besteden aan de gesignaleerde behoefte,
   belemmeringen en kansen die in de rapportages staan beschreven. Dit betekent dat wij
   de rapportages breed verspreiden en in gesprek gaan over mogelijke vervolgacties of
   stappen.

2. In de opdrachtverlening 2013, aan de SWOA, Meldpunt MVT en Rijnstad wordt er van
   uitgegaan dat een plan van aanpak wordt uitgewerkt met de volgende punten:
                                                          e
     a. Voor de groep oudere allochtonen (zoals 1 generatie migranten) die de Nederlandse
        taal niet meer kan verwerven wordt hulp en ondersteuning geboden waarbij taal geen
        belemmering mag vormen.
          M.a.w. wij vragen om de inzet van hulpverleners die de betreffende taal wel spreken en/of inzet
          van sleutelfiguren die voor vertaling kunnen zorgen of andere praktische oplossingen.
          Wij verwachten dat hierbij de expertise en de contacten van migranten organisaties worden
          benut.

     b. Per wijk wordt aangegeven hoe ‘maatwerk’ voor bepaalde moeilijk te bereiken
        groepen kan worden geleverd vanuit de “erop af”visie.
          M.a.w. wij verwachten – per organisatie - voor 2013 een uitgewerkt voorstel waaruit blijkt dat er
          maximale inspanning wordt geleverd om – in een vroeg stadium - met kwetsbare (allochtone)
          ouderen in contact te komen. Wij verwachten dat daarbij de expertise en de contacten van
          migranten organisaties worden benut.

     c.   Opdracht aan eerder genoemde organisaties is om de plannen van aanpak
          nauwgezet te monitoren en eens in de drie maanden te rapporten. Wij verwachten dat
          hierbij de tevredenheid van de klanten/ouderen over de dienstverlening helder naar
          voren wordt gebracht.

3. Met de thuiszorg-organisaties in Arnhem willen wij nadere afspraken maken over de
   volgende punten:
   o Extra alert zijn op signalen van allochtone ouderen en deze – voor zover het geen
       geïndiceerde zorg of hulp vragen betreffen – ‘warm overdragen’ aan andere partners.
       Concreet denken wij o.a. aan: formulierenbrigade van Rijnstad, SWOA, Meldpunt
       Vrijwillige Thuishulp en Steunpunt Mantelzorg Arnhem, Budget Advies Centrum of de
       seniorenconsulenten (voor zover het ouderen van 65 + betreft).
   o Wij kunnen ons voorstellen dat ouderen - die al vertrouwd zijn met één (thuis)zorg-
       hulpverlener - andere zorgen of behoeften formuleren en daar graag meteen mee
       geholpen willen worden. Wij denken dan bijvoorbeeld aan hulp bij het invullen van
       formulieren, het telefoneren naar instanties of het regelen van afspraken met het
       ziekenhuis.
       Wij sluiten niet uit dat deze aanvullende hulp binnen dezelfde thuiszorgorganisatie
       geboden kan gaan worden, mits dat in nauwe samenwerking met andere
       (deskundige) organisaties gebeurd. Het gesprek hierover gaan wij voeren om samen
       nieuwe oplossingen te verkennen.

                                                       10 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                                                                      4
                                                                                                                                                         PAGINA
4. De gemeente kan in 2013 als (tijdelijke) ‘facilitator’ aangesproken worden en wil zich
   inzetten om de diverse partijen meer met elkaar te verbinden en samenwerking te
   stimuleren. Hiervoor organiseren wij in het voorjaar, voor de zomer en in het najaar
   netwerk bijeenkomsten. Wij nodigen betrokken partijen uit om tijdens deze bijeenkomst
   aan te geven hoe zij hun beleid hebben bijgesteld, bijvoorkeur aan de hand van
   praktische voorbeelden. Daarbij willen wij de brugfunctie van de migranten organisaties
   en sleutelfiguren versterken en hen zoveel mogelijk betrekken bij het netwerk, zodat
   iedereen van elkaars mogelijkheden op de hoogte is.
   Vertegenwoordigers van migranten zelforganisaties hebben aangegeven dat zij behoefte
   hebben aan meer voorlichting over de mogelijkheden en de regelingen die er zijn (Sociale




                                                                                                                      Ouderen in Arnhem september 2012
                                                                                                                                                         ONDERWERP
   Kaart), zowel van andere organisaties, als van de gemeente Arnhem (bijvoorbeeld Gelre
   Pas en de ouderenconsulenten).
   Dit alles gaan wij faciliteren door het aanstellen van een kwartiermaker. Deze persoon
   krijgt de opdracht om – in de eerste helft van 2013 - het proces van samenwerking te
   bevorderen.


5. In 2014 verwachten wij van betrokken partijen en van de door ons gesubsidieerde
   organisaties, om verdere stappen te zetten naar een nieuwe integrale wijkaanpak.
   Hiervoor worden voor de zomer van 2013 nadere stappen gezet en informatie verstrekt.
   Maatschappelijk aanbesteden van opdrachten wordt daarbij geïntroduceerd. Hierbij wordt
   een maatschappelijke opgave (per wijk) geformuleerd in termen van te behalen resultaten
   en aan de (samenwerkende) maatschappelijke instellingen gevraagd om met een
   integraal (wijkgericht) plan van aanpak te komen. De instellinggebonden subsidies
   worden dan verbonden met deze plannen van aanpak en worden de instellingen
   "afgerekend" op hun bijdrage aan deze plannen en de behaalde resultaten.


6. De SWOA heeft in overleg met het Turks Platform Arnhem (TPA) een aantal afspraken
   gemaakt die tegemoet komen aan de behoeften van Turkse en Marokkaanse ouderen.
   Ondanks deze afspraken verwachten wij dat SWOA zich nog meer inspant om oudere
   allochtonen te bereiken. Wij doen dit in de vorm van een (juridische) “aanscherping” van
   de prestatieafspraken. In deze aanscherping staat concreet aangegeven dat wij van hen
   o.a. de volgende zaken verwachten:
                                                                                        e
   o Op maat (flexibel) hulp en ondersteuning bieden aan alle allochtone ouderen (1
       generatie) die kampen met problemen rond beheersing Nederlandse taal, laag
       inkomen en cultuurverschillen.
   o Turks en of Marokkaans sprekende hulpverleners beschikbaar stellen om hulp te
       verlenen op plekken waar relatief veel Turkse of Marokkaanse ouderen komen: in de
       moskee (Presikhaaf, Klarendal, Malburgen), bij thuiszorgaccommodaties, eigen
       ontmoetingsplekken en andere vindplaatsen.
   o Een hulpverleningsprotocol dat duidelijk maakt (in eigen taal) wat SWOA wel en wat
       niet levert. De beleidsuitgangspunten zijn hierbij leidend maar zeker ook de feitelijk
       capacitaire en budgettaire mogelijkheden van SWOA.
   o Registreren en monitoren: de beschikbaarheid, het relatieve en absolute bereik en de
       geboekte resultaten. Wat niet geteld kan worden dient te worden verteld.

Op grond van het overleg met een afvaardiging van het Turks Platform Arnhem is een aantal
concrete activiteiten genoemd die ook in de aanwijzing zijn opgenomen. Het betreft o.a.:
    o   Collectieve voorlichting door SWOA in samenwerking met Rijnstad, seniorenconsulenten en BAC,
        Meldpunt Vrijwillige Thuishulp en Steunpunt Mantelzorg, in Turkse en Marokkaanse moskeeën (of
        verenigingen) en het organiseren van een informatiemarkt voor ouderen.
    o   Het betrekken van sleutelfiguren binnen diverse etnische groepen om vraag en aanbod beter te kunnen
        matchen;
    o   Het voeren van “spiegelgesprekken” met 10 ouderen om knelpunten en behoeften te inventariseren; op
        basis hiervan een handreiking voor medewerkers van SWOA maken, waarop een training kan worden
        gebaseerd in het “intercultureel communiceren en handelen”;
    o   Opstellen van een folder in het Nederlands, Turks en Marokkaans, met daarin het dienstenaanbod van de
        SWOA;
    o   Het instellen van een Turks sprekend (telefonisch) spreekuur en te onderzoeken of dit ook uit te breiden is
        naar een Marokkaans sprekend spreekuur;
    o   Dagopvang in de wijk Malburgen;
    o   Passende maaltijdvoorziening voor allochtone kwetsbare ouderen;
    o   Het stimuleren van vrijwillige inzet van allochtonen binnen het ouderenwerk;
    o   Verdergaande interculturalisatie in het instellingsbeleid en uitvoering.



                                                          11 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                                                                                     5
                                                                                                                                                        PAGINA
Tot slot
Het is van belang om te vermelden dat op meerdere beleidsterreinen extra aandacht is voor
                                                                  2
ouderen, zoals bij het lokaal gezondheidsbeleid (2013 – 2017). In de afgelopen jaren zijn
diverse projecten gestart die inspelen op behoeften van allochtone en autochtone ouderen,
zoals de pilot “welzijn op recept”, het project “Gezonde wijk” en het project “Zichtbare
schakels”. Dit laatste project is een mooi voorbeeld van een “outreachend” project waarbij
wijkverpleegkundigen per wijk ouderen bezoeken en vraaggericht werken. De STMG krijgt
van ons de opdracht op dit project, waarbij ook met andere partners wordt samengewerkt,
voort te zetten in de komende jaren.




                                                                                                                     Ouderen in Arnhem september 2012
                                                                                                                                                        ONDERWERP
De aandacht voor ouderen wordt sinds een paar jaar permanent door de seniorenraad op de
(politieke) agenda gezet. Het ligt dan ook voor de hand om met hen in gesprek te gaan over
de uitkomsten van deze inventarisatie en hen te betrekken bij verdere stappen.
Een onderwerp dat uit de gesprekken met de organisaties naar voren is gekomen en dat in
deze rapportage nog niet aanbod is geweest is het wonen in verpleeg- en verzorg tehuizen.
Het blijkt dat organisaties die residentiële zorg aan ouderen verlenen allochtone ouderen niet
of nauwelijks weten te bereiken. Vanuit die hoek (Attent Wonen WWZ) wordt gepleit voor
aparte woonvoorzieningen voor allochtone ouderen. (zie bijlage II, p 11). Wij willen het
gesprek hierover aangaan en de mogelijkheden en wensen nader onderzoeken.



3. Aanpak van de opdracht

De opdracht is in drie delen uitgesplitst:
a. Een inventarisatie naar de behoeften en belemmeringen van zowel autochtone als
   allochtone ouderen, vanuit klantperspectief. Hiervoor zijn gesprekken gevoerd met
   ouderen uit verschillende allochtone gemeenschappen in Arnhem en met professionals
   die in hun werk met ouderen te maken hebben. Het betrof hier telkens gesprekken met
   personen die ervaringen hadden met zorg en hulpverlening. Daarnaast is gebruik
   gemaakt van recent bestaand onderzoek over behoeften en belemmeringen van zowel
   autochtone als allochtone ouderen.
     Dit deel van de inventarisatie heeft als resultaat een beeld opgeleverd van de behoeften en belemmeringen van
     zowel autochtone als allochtone ouderen (klantperspectief). Deze rapportage is in bijlage I opgenomen: “Geen
     bericht, Goed bericht?” Rapportage inventarisatie wensen en behoeften ouderen in Arnhem. (Elan Expertise
     centrum)

b. Een inventarisatie bij een aantal organisaties in Arnhem om te achterhalen wat zij als
   behoefte en belemmeringen voor allochtone en autochtone ouderen zien. En ook om van
   hen te horen waar kansen liggen om interculturalisatie (van de eigen organisatie) te
   versterken. Het ging hier vooral om het in beeld brengen van het perspectief van de
   aanbieders, c.q. de volgende organisaties: Stichting Rijnstad, SWOA, MVT (Meldpunt
   Vrijwillige Thuishulp en Steunpunt Mantelzorg Arnhem), STMG, A&S groep, Pleyade,
   Attent wonen, Vivare, Volkshuisvesting, Gemeente Arnhem (Budget Advies Centrum en
   de senioren consulenten). Er zijn interviews afgenomen met managers en uitvoerend
   medewerkers.
     Deze rapportage – inclusief de lijst van geïnterviewden - is terug te vinden in bijlage II: “Het
     perspectief van aanbieders/instellingen op de terreinen van zorg en dienstverlening”,
     (AnderAdvies).

c.   Bijeenkomst op 13 september “Wikkels en Kansen”
     Naast de inventarisaties, zoals hier boven omschreven, is een bijeenkomst georganiseerd
     om de uitkomsten vanuit klantperspectief en organisatie perspectief te bespreken met een
     grote groep betrokkenen, om kennis en inzichten te delen en om de eerste stappen te
     zetten om partijen (beter) met elkaar te laten samenwerken.

Uiteindelijk doel van de drie delen van de brede inventarisatie is dat alle ouderen optimaal
gebruik kunnen maken van zorg en dienstverlening op gebied van zorg en dienstverlening in
Arnhem. Op basis van de resultaten wordt het beleid op gebied van “Integratie door
Participatie” geactualiseerd en vertaald in prestatieafspraken voor de (door ons
gesubsidieerde) instellingen voor het jaar 2013.

2
  Het onderzoek “Gezond ouder worden”, bevat overigens ook een bron van informatie over ouderen in Arnhem”.
Onderzoek van de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden van 2011; dit onderzoek wordt in het najaar
herhaald.
                                                           12 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                                                                           6
                                                                                                                                              PAGINA
4. Samenvatting van de inventarisaties

In juli en augustus 2012 zijn vanuit ‘klantperspectief’ gesprekken gevoerd met ouderen en met
professionals die in hun werk met ouderen te maken hebben. Ook vanuit het
‘aanbiedersperspectief’ zijn gesprekken gevoerd met directeuren, managers en medewerkers
van organisaties. In de bijlagen zijn de rapportages opgenomen. Het verdient aanbeveling om
beide rapportages te lezen, gezien de belangrijke bevindingen die daarin naar voren komen.
Hieronder treft u slechts een korte geïntegreerde samenvatting van beide rapporten.




                                                                                                           Ouderen in Arnhem september 2012
                                                                                                                                              ONDERWERP
Behoeften
De behoeften aan zorg en dienstverlening van allochtone ouderen verschillen niet
veel van die van autochtone ouderen. De manier waarop die behoeften worden geuit,
verschilt echter wel. Dit kan ertoe leiden dat hulpverleners niet (op tijd) signaleren dat er een
hulpvraag is:
• allochtone ouderen stellen hun hulpvragen op een ander moment, namelijk als het eigen
    netwerk “uitgeput” is;
• allochtone ouderen stellen hun hulpvragen op een andere manier. Voor jezelf opkomen,
    je eigen situatie in de hand nemen, problemen onder ogen zien of een actieve rol spelen
    in de oplossing ervan, zijn niet zonder meer van toepassing;
• allochtone ouderen hebben andere verwachtingen van hulp en zorg. Zij willen graag hulp
    van iemand die de eigen taal spreekt en hun cultuur kent, met wie ze een
    vertrouwensband ervaren en die ´alles´ voor hen kan regelen.

“Alles regelen”. Het is duidelijk dat er bij alle ouderen grote behoefte is aan (preventieve) hulp en
ondersteuning op financieel en administratief vlak, vanwege toenemende armoede en isolement.
Bij allochtone ouderen gaat veelal om: hulp bij (belasting)formulieren, afspraken met huisarts/tandarts,
ziekenhuis, zorgtoeslag, energie leveranciers, huisvestingsvragen, deurwaarders, brieven van de
gemeente en andere instanties.

De behoefte aan hulp en ondersteuning bij allochtone ouderen, vooral van Turkse of Marokkaanse
afkomst, is groter door het niet of maar deels machtig zijn van de Nederlandse taal en soms ook door
gebrek aan kennis over de diverse zaken. Daar komt bij dat de verwachting hoger gespannen zijn,
omdat verwacht wordt dat één zorgverlener alles voor het kan regelen of oplossen. Deze verwachtingen
stemmen niet overeen met de focus van zorgverleners op zelfredzaamheid en activering van ouderen.

Eén kanttekening is hier van belang: er zijn grote verschillen tussen ouderen uit verschillende
gemeenschappen. “De” Arnhemse oudere bestaat (uiteraard) niet. Het gaat in deze samenvatting over
algemene trends, over gemiddelden, in de wetenschap dat de werkelijkheid veelkleurig is. In de
rapportages (bijlage I en II) wordt een genuanceerder beeld gepresenteerd.

Drie schakelmomenten geven een signaal over de behoeften en kwetsbaarheid van ouderen:
• verandering, c.q. vermindering van inkomen,
• vermindering van gezondheid en
• verlies van de partner.
Worden deze signalen gemist in de omgeving en door instanties, dan blijven behoeften van
kwetsbare allochtone ouderen onzichtbaar en krijgen ze geen of ontoereikende zorg en
dienstverlening.


Belemmeringen: Geen bericht is niet altijd goed bericht!
De behoeften van allochtone ouderen blijven vaak verborgen en dat belemmert de toegang
tot zorg en dienstverlening. Belemmeringen hebben te maken met:
• de vanzelfsprekendheid om mantelzorg te vragen en te bieden binnen een hechte
     gemeenschap;
• schaamte om hulp te vragen aan buitenstaanders;
• niet zelfredzaam kunnen of willen zijn;
• armoede, afhankelijkheid en isolement;
• niet of onvoldoende spreken van de Nederlandse taal;
• onvoldoende kennis van het aanbod van professionele zorg;
• het formele karakter van het contact met zorginstellingen.



                                                      13 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                                                                                          7
                                                                                                                                                             PAGINA
Kansen: Denk en werk vanuit het perspectief van de klant en ga “Eropaf!”
• aansluiten op succesvolle activiteiten binnen gemeenschappen (vindplaats gericht);
• laten vervullen van een brugfunctie door deskundigen uit de eigen gemeenschap, die taal
   en cultuur begrijpen;
• met doelgroepen de sleutelpersonen in beeld brengen;
• voorlichting over het aanbod van instanties en over gemeentelijke regelingen
• preventie, voorlichting en dienstverlening in een vroeg stadium;
• verbeteren van samenwerking tussen organisaties: doorbreken van hokjesdenken,
   ketensamenwerking benutten, ervaringen delen.




                                                                                                                          Ouderen in Arnhem september 2012
                                                                                                                                                             ONDERWERP
5. Wikkels en Kansen: hoofdlijnen van de bijeenkomst van 13-9-2012

Deze bijeenkomst is opgezet als onderdeel van de brede inventarisatie. Doel was om de
uitkomsten vanuit klant- en organisatie perspectief te bespreken met een grote groep
betrokkenen, om kennis en inzichten te delen en om de eerste stappen te zetten om partijen
(beter) met elkaar te laten samenwerken. Hoewel de inventarisatie gericht is op alle ouderen
is tijdens deze bijeenkomst extra stil gestaan bij specifieke behoeften, belemmeringen en
kansen van allochtone ouderen. In vier workshop zijn ervaringen en inzichten uit de
deelonderzoeken met een brede groep gedeeld.

De titel van de bijeenkomst is voortgekomen uit de wens om de ‘wikkels’ van het denken los
te laten en ‘met elkaar i.p.v. langs elkaar’ te werken. In de gesprekken die vooraf gevoerd zijn
bleek dat iedereen met regelmaat verwikkeld is in denkpatronen die in de weg zitten. “Als we
nieuwe kansen willen ontwikkelen, moet we eerst oude denkpatronen los laten en open staan
voor nieuwe inzichten.”
Tijdens deze middag is een brede vertegenwoordiging van organisaties en personen (ca. 60)
bijeen geweest van onder andere de volgende organisaties: Turks Platform Arnhem, Derman
Thuiszorg, Mimosa thuiszorg, Stichting Zahet, Molukse gemeenschap, Eva vrouwencentrum, Volkshuisvesting, Attent
Wonen, Spectrum, Vereniging Surinaamse Nederlanders (VSN), Hindostaanse werkgroep ASHNA, Huisarts van
gezondheidscentrum Presikhaaf, ZIE (Zorg in Eén), Evergreen Thuiszorg, Marokkaanse Islamitische vereniging,
Multidag (multiculturele dagverzorging), Seniorenraad Arnhem, Stichting Thuiszorg Midden Gelderland (STMG),
Stichting Welzijn Ouderen Arnhem (SWOA), Rijnstad (Sociale raadslieden/Maatschappelijkwerk), Meldpunt Vrijwillige
Thuishulp en Steunpunt Mantelzorg Arnhem (MVT), enkele zelfstandige (zorg)ondernemers en Gemeente Arnhem
(Budget Advies Centrum, Seniorenconsulenten en adviseurs). Wethouder Henk Kok is tijdens het laatste deel van de
bijeenkomst aanwezig geweest.
Het feit dat veel mensen elkaar voor het eerst hebben ontmoet, gezien en gesproken is als
‘winst’ van deze bijeenkomst ervaren. Er zijn veel visitekaartjes uitgewisseld en afspraken
gemaakt. Uit de workshops – Verlicht de Mantel; Kracht van migranten organisaties;
Bereiken, Binden en Boeien; Zelfredzaamheid & Participatie - én de plenaire bespreking zijn
de volgende hoofdpunten naar voren gekomen.

Belemmeringen
De eerder genoemde belemmeringen uit de inventarisaties worden herkend. Tijdens de
bijeenkomst zijn de volgende punten nogmaals benadrukt:
-     Schaamte voor het stellen van de hulpvraag, voor ziekte (zoals dementie) of bijvoorbeeld voor financiële situatie
      (AOW-gat, inkomensval na pensionering);
-     Inkrimpen of wegvallen van het netwerk: vaak met isolement als gevolg en/of schrijnende situaties als er dan
      eindelijk wel hulp wordt gezocht;
-     Niet altijd bereid tot betalen van een eigen bijdrage voor activiteiten;
-     Ontbreken van duidelijke (eenduidige) informatie; wat zijn de mogelijkheden van het aanbod?;
-     Te weinig samenwerking tussen diverse (zelforganisaties en andere hulp-, zorg- of ondersteunende) organisatie.
Daarnaast speelt er een paradox: het Arnhemse (Nederlandse) beleid richt zich op zelfredzaamheid; hoe kan iemand
in staat gesteld worden zijn eigen leven te organiseren met of zonder hulp van anderen? Oudere allochtonen zijn
veelal hun hele leven zelfredzaam geweest en verwachten – nu ze een aantal zaken niet meer kunnen – geholpen te
worden. M.a.w. het woord ‘zelfredzaamheid’ roept verschillende beelden op en is niet voor iedereen vanzelfsprekend.

Behoeften
Ook hier geldt dat de eerder genoemde behoeften uit de inventarisaties worden herkend.
Tijdens de bijeenkomst is vooral aandacht gevraagd voor de volgende punten:
-    Denken vanuit de klant/de ouderen(uiteraard binnen de bestaande kaders).
-    Aangesproken worden in eigen taal en cultuur. Feit is dat de 1e generatie migranten de Nederlandse taal slecht
     beheerst. Om de vraag achter de vraag te kunnen ontdekken is beheersing van de (bijvoorbeeld de Turkse of
     Marokkaanse) taal nodig, of ondersteuning door iemand die de taal beheerst (familie, buddy’s vanuit
     zelforganisaties etc.).



                                                             14 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                                                                             8
                                                                                                                                                PAGINA
Sterker dan uit de inventarisaties naar voren is gekomen is het aspect ‘tijd’ benadrukt; er is
simpel weg behoefte aan meer tijd; meer tijd voor een uitgebreidere intake, een uitgebreide
kennismaking, zodat de basis voor respect en vertrouwen gelegd kan worden.

Kansen
Tijdens de bijeenkomst is duidelijk naar voren gekomen dat bij iedereen de intentie leeft om
met elkaar energie en aandacht te besteden aan het verminderen van de genoemde
belemmering en tegemoet te komen aan de gesignaleerde behoeften.
Daarvoor is het nodig dat de diverse partners, die zich richten op (allochtone)ouderen, de
onderlinge samenwerking versterken en met vertegenwoordigers van zelforganisaties in




                                                                                                             Ouderen in Arnhem september 2012
                                                                                                                                                ONDERWERP
gesprek gaan:
- Beter samenwerken en meer met elkaar afstemmen, vooral ook op wijkniveau.
    Bijvoorbeeld, een wijkverpleegkundige verzorgt de medicatie en de wond; een verzorgende van een andere
    organisatie komt dagelijks voor de persoonlijke verzorging.
-   Als doorverwijzen nodig is, dan ook “warm” doorverwijzen!
-   Meer klantgericht werken, kansen zoeken i.p.v. “dit zijn de regeltjes”, denken vanuit de
    vraag/behoefte van de klant en vanuit dat wat de klant wel kan (eigen kracht).

Uit de workshop “Kracht van migrantenorganisaties” is naar voren gekomen dat het goed is
als alle partners eens door een “andere bril” kijken, verschillen en overeenkomsten leren
waarderen, elkaar aanvullen, elkaar vertrouwen, krachten bundelen en expertise uitwisselen.
“Samen probleem eigenaar zijn” en oplossingen vinden met en voor de klanten!

De rol en mogelijkheden van de zelforganisaties zijn nog niet altijd even duidelijk en dat heeft
vaak te maken met afstand en onbekendheid. Deze organisaties kunnen de brug slaan naar
informatie, communicatie tussen de organisaties en de ouderen/cliënten.
Daarnaast is er bewustwording nodig van autochtone zorgbieders dat diversiteit en
interculturalisatie specifieke aandacht vraagt, zowel van management als van medewerkers in
het veld. Uit diverse workshops zijn de volgende (praktische) oplossingen/kansen genoemd:
- Zorgconsulenten die de ‘eigen’ taal spreken;
- Het project “Zichtbare schakels” (STMG + wijkverpleegkundigen), in de lucht houden en
     versterken;
- Meer tijd investeren in de individuele cliënt: bezoeken afleggen, relatie opbouwen, contact
     maken en onderhouden;
- Meer maatwerk leveren: vind eerst de vraag achter de vraag (cliënt vraagt om
     maaltijdservice, wat is er meer aan de hand?) Is de cliënt zelfredzaam? Op welke punten
     wel/niet.

Tot slot is vanuit diverse kanten gevraagd om regie vanuit de gemeente op samenwerking.
De gemeente als ‘facilitator’ om er voor te zorgen dat partijen elkaar sneller vinden, nieuwe
initiatieven ontstaan en kans krijgen om te starten.


    Vooraf aan de workshops heeft de heer Deniz Özkanli uiteengezet hoe belangrijk
    samenwerking van diverse partijen is bij de totstandkoming van nieuwe initiatieven. Aan
    de hand van het zorghuis Sefkat, een verpleeghuis voor Turkse en Marokkaanse ouderen
    in Boxtel, heeft hij laten zien hoe “cultuur sensitief” er te werk gegaan is.
    Zijn advies is om - als initiatiefnemers - vooral een “helder toekomst perspectief of droom”
    te formuleren; de weg er naar toe, dat moet samen met betrokken partijen worden
    ingevuld. Dit is vooral een menselijk proces, waarbij het praten met en luisteren naar
    mensen van essentieel belang is. Gedurende dit proces bouw je aan vertrouwen en aan
    de onderlinge relaties.
    Feit is dat een dergelijk proces tijd kost en dat past niet altijd in ons westerse denken.
    Schakel eens over op het oosterse tijdsbesef en zet eens vaker de bril van een ander op.
    Bekijk de vragen en behoeften vanuit de potentiële cliënten en betrek hen bij het proces.


    Het Meldpunt Vrijwillige Thuishulp en Steunpunt Mantelzorg organiseert op 11 november
    2012, samen met Rijnstad en Spectrum een kennis- en afstemmingsbijeenkomst o.a. om
    er voor te zorgen dat de migranten mantelzorgers en hun zorgvragers de weg leren
    vinden naar de diverse instellingen. Middels deze bijeenkomst, genaamd `Verlicht de
    Mantel´, worden de verschillende partijen bij elkaar gebracht, met als doel naar de
    mogelijkheden van samenwerking te kijken en van elkaars ervaringen te leren.

                                                        15 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                                                                             9
                                                                                                                                PAGINA
Bijlage III Cijfermatige gegevens van de afdeling Onderzoek & Statistiek
               (gemeente Arnhem, september 2012)


Vooraf enkele definities, zoals die door de afdeling Onderzoek & Statistiek gebruikt
worden.


Allochtoon
Persoon van wie ten minste één ouder in het buitenland is geboren.




                                                                                             Ouderen in Arnhem september 2012
                                                                                                                                ONDERWERP
Niet-westerse allochtoon
Allochtoon met als herkomstgroepering een van de landen in Afrika, Latijns-Amerika en Azië
(exclusief Indonesië en Japan) of Turkije.


Westerse allochtoon
Allochtoon met als herkomstgroepering een van de landen in Europa (exclusief Turkije),
Noord-Amerika en Oceanië, of Indonesië of Japan.


Autochtoon
Persoon van wie de beide ouders in Nederland zijn geboren, ongeacht het land waar men zelf
is geboren.




                                               16 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                                10
                                                                                                   PAGINA
                                          Turkse
95 e.o.                                   Arnhemmers
 90-94                                    Arnhem
 85-89
 80-84
 75-79
 70-74
 65-69
 60-64
 55-59




                                                                Ouderen in Arnhem september 2012
                                                                                                   ONDERWERP
 50-54
 45-49
 40-44
 35-39
 30-34
 25-29
 20-24
 15-19
 10-14
    5-9
    0-4

          6%   4%      2%    0%     2%    4%   6%
                    mannen        vrouwen


                                         Marokkaanse
95 e.o.                                  Arnhemmers
 90-94                                   Arnhem
 85-89
 80-84
 75-79
 70-74
 65-69
 60-64
 55-59
 50-54
 45-49
 40-44
 35-39
 30-34
 25-29
 20-24
 15-19
 10-14
    5-9
    0-4

          6%   4%      2%    0%     2%    4%   6%
                    mannen        vrouwen




                                                    17 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                                                 11
                                                                                                    PAGINA
                                          Surinaamse
95 e.o.                                   Arnhemmers
 90-94                                    Arnhem
 85-89
 80-84
 75-79
 70-74
 65-69
 60-64
 55-59




                                                                 Ouderen in Arnhem september 2012
                                                                                                    ONDERWERP
 50-54
 45-49
 40-44
 35-39
 30-34
 25-29
 20-24
 15-19
 10-14
    5-9
    0-4

          6%   4%      2%    0%     2%    4%    6%
                    mannen        vrouwen




                                          Antilliaanse
95 e.o.                                   Arnhemmers
 90-94                                    Arnhem
 85-89
 80-84
 75-79
 70-74
 65-69
 60-64
 55-59
 50-54
 45-49
 40-44
 35-39
 30-34
 25-29
 20-24
 15-19
 10-14
    5-9
    0-4

          9%   6%      3%    0%     3%    6%    9%
                    mannen        vrouwen




                                                     18 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                                                 12
                                                                                                    PAGINA
                                          Overig niet-
95 e.o.                                   west. all.
 90-94                                    Arnhemmers
                                          Arnhem
 85-89
 80-84
 75-79
 70-74
 65-69
 60-64
 55-59




                                                                 Ouderen in Arnhem september 2012
                                                                                                    ONDERWERP
 50-54
 45-49
 40-44
 35-39
 30-34
 25-29
 20-24
 15-19
 10-14
    5-9
    0-4

          9%   6%      3%    0%     3%    6%    9%
                    mannen        vrouwen




                                                     19 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>PAGINA   ONDERWERP
13       Ouderen in Arnhem september 2012




                                            20 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Geen bericht, goed bericht?
Rapportage inventarisatie wensen en behoeften ouderen in Arnhem door Elan (september 2012)


0. Toelichting rapportage Elan


In opdracht van de gemeente Arnhem heeft Elan gesprekken gevoerd met leden van verschillende                     Bron: Gemeente Arnhem (cijfers 1/1/12)

allochtone gemeenschappen in Arnhem en met professionals die in hun werk met ouderen te maken
                                                                                                               doelgroep      Totaal       Aantal      Percentage    55 -        65+
hebben. Deze gesprekken, negen in totaal, vonden plaats in juli van dit jaar. Bij het selecteren van                          aantal       personen    55+ van       64
gesprekspartners is gestreefd naar een zo groot mogelijke diversiteit voor wat betreft migratiegeschiedenis,                  personen     55+         totaal
                                                                                                               Indonesiërs
land van herkomst en religieus / culturele achtergrond bij de gesprekspartners.
                                                                                                               en Molukkers         5926        1943        32,8 %     1112       831
                                                                                                               Turken               8190         859        10,5 %      405       454
                                                                                                               Surinamers           3139         546        17,4 %      329       217
Er is gesproken met Arnhemse ouderen van Molukse, Indonesische, Chinese en Afghaanse afkomst en met
                                                                                                               Marokkanen           3200         327        10,2 %      163       164
tweede-generatie migranten uit Marokko en Turkije. Daarnaast zijn er gesprekken geweest met adviseurs          Antillianen          2253         210        10,7 %      145        65
van het Nederlands Migratie Instituut (NMI) en Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg, alsmede met een           Irakezen             1294         145        11,2 %          90     55
                                                                                                               Chinezen             1353         129         9,5 %          75     54
Turkse huisarts van gezondheidscentrum Presikhaaf. De uitkomsten van de interviews zijn in onderstaand
                                                                                                               Afghanen             1045         120        11,5 %          73     47
verslag samengevoegd en waar relevant onderbouwd met inzichten uit literatuuronderzoek, te vinden in de
rechterkolom. In alle interviews werd steeds een vast aantal onderwerpen besproken: de kenmerken van
ouderen in de eigen gemeenschap, zorgen en belemmeringen, sterke punten en kansen.


De gevraagde inventarisatie was beperkt in omvang en kan daarom geen algemeen geldend beeld geven                “Meedoen betekent mee kúnnen doen: inwoners moeten
van allochtone ouderen in Arnhem. Op basis van de gevoerde gesprekken kunnen echter wel een aantal               voldoende kennis en competenties hebben. Als deze niet of
                                                                                                                 onvoldoende aanwezig zijn dan organiseren we
rode draden aangemerkt worden die het waard zijn om op te pakken. In deze rapportage is geprobeerd niet
                                                                                                                 ondersteuning.
alleen de overeenkomsten tussen groepen ouderen te beschrijven, maar juist ook de (culturele) verschillen        Mee kúnnen doen betekent dus ook dat iedereen op
die er bestaan. Iedere gesprekspartner onderstreept het belang van de eigen gemeenschap: als mensen              gelijke wijze toegang moet hebben tot de samenleving.”
ouder worden, wordt hun kring kleiner en gaan ze zorg en steun uit de vertrouwde omgeving hoger
                                                                                                                 Integratie door participatie (2011, p.7) – Gemeente Arnhem
waarderen. Stimuleren van participatie en zelfredzaamheid moet daarom gebouwd worden op begrip voor
en affiniteit met de geschiedenis, omstandigheden en levenshouding van de ouderen zelf.



                                                                                  21 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                       Geen bericht, goed bericht? Rapportage inventarisatie wensen en behoeften ouderen in Arnhem door Elan (september 2012)


1. Kenmerken ouderen in diverse gemeenschappen


“De” Arnhemse oudere bestaat niet. Dat geldt evenzeer voor burgers die in Nederland zijn geboren en                Toelichting:
                                                                                                                   Conform inzichten uit verschillende studies naar
getogen, als voor hen die op latere leeftijd vanuit een ander land hier naartoe zijn verhuisd. Er zijn echter
                                                                                                                   leefsituaties van arbeidsmigranten in Nederland wordt in
wel overeenkomsten aan te wijzen die de leefsituatie van allochtone ouderen met elkaar verbinden.                  deze inventarisatie met “oudere” bedoeld: iemand van 55
Tegelijkertijd constateren de gesprekspartners dat het belangrijk is om ook de verschillen tussen (groepen)        jaar of ouder.

allochtonen de onderkennen. In het navolgende gedeelte van de rapportage wordt waar relevant melding
gemaakt van deze verschillen. Dit laat onverlet dat er uiteraard andere overeenkomsten en verschillen
tussen individuen bestaan.


1.1 Economische situatie


Het welvaartsniveau van allochtone ouderen in Arnhem ligt over het algemeen lager dan gemiddeld. Dit               In de Armoedemonitor 2007 van het Sociaal en Cultureel
                                                                                                                   Planbureau wordt vermeld dat “ouderen geen risicogroep
hangt veelal samen met het hebben (gehad) van laagbetaald en/of wisselend werk en een relatief hoge
                                                                                                                   meer zijn” (p. 13), maar vier jaar later constateert het SCP
instroom in de WAO. Ook speelt de geringe arbeidsparticipatie van vrouwen een rol (vooral bij eerste               dat een onvolledige AOW-uitkering leidt tot armoede op
generatie arbeidsmigranten). Vanaf de pensioenleeftijd zakt het inkomen van allochtone ouderen vaak                basis van het basisbehoeften criterium

dramatisch, doordat de AOW niet volledig is opgebouwd, maar ook doordat arbeidsgegevens soms niet
                                                                                                                   Het Armoedesignalement 2011 (SCP) beschrijft wel een
goed te traceren zijn (Chinezen hebben hier vaker problemen mee, omdat werkgevers hun namen op                     algehele verbetering van de inkomenssituatie van ouderen
verschillende manieren hebben geregistreerd).                                                                      in Nederland, maar signaleert tegelijkertijd dat het
                                                                                                                   welvaartsniveau van migranten nog steeds achterblijft bij
Het lage inkomen van veel allochtone ouderen wordt als een moeizaam punt gezien. Velen maken ook al
                                                                                                                   dat van autochtone Nederlanders:
sinds hun verblijf in Nederland structureel geld over naar familie in het herkomstland, die soms verwacht dat      “In 2010 had 22,5% van de huishoudens met een niet-
ze daarmee doorgaan, ook na het pensioen. Men spreekt echter niet gemakkelijk over inkomensproblemen,              westerse hoofdkostwinner een laag inkomen. Dit is bijna
                                                                                                                   drie keer zo veel als gemiddeld en vier keer zo veel als onder
laat staan over schulden. Er bestaat een groot gevoel van schaamte als je het niet redt. De vaak moeilijke
                                                                                                                   autochtonen. Bij niet-westerse huishoudens heeft het lage
economische positie van oudere Marokkaanse vrouwen na een echtscheiding blijft verborgen voor de                   inkomen bovendien vaker een aanhoudend karakter en
buitenwereld. De consulent van het NMI voegt hieraan toe dat ook de vroegere arbeidsmigranten uit Spanje,          komt een langdurig laag inkomen bijna vier keer zo veel
                                                                                                                   voor als gemiddeld.” (p. 23)
Griekenland en Joegoslavië inkomensproblemen hebben, maar dat zij meestal goed worden opgevangen
door hun eigen consulaten. Dat ontbreekt juist weer bij veel vluchtelingen, maar deze redden zich vaak

                                                                                      22 van
                                                                  Elan Expertise - Christa Vogel42
                                                                                                - september 2012                                                                    2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                       Geen bericht, goed bericht? Rapportage inventarisatie wensen en behoeften ouderen in Arnhem door Elan (september 2012)


beter, ook omdat hun opleidingsniveau meestal hoger is dan dat van arbeidsmigranten.                              Gemeente Arnhem heeft over het jaar 2010 een eigen
Aan alle contactpersonen werd de vraag gesteld of ze op de hoogte zijn van gemeentelijke regelingen voor          Armoedemonitor uitgebracht waaruit blijkt dat de
                                                                                                                  inkomenssituatie van 65+ ers zorgelijk is: een op de vijf
mensen met een zeer laag inkomen. De kennis hierover lijkt versnipperd en men gaf aan dat specifieke
                                                                                                                  moet rondkomen van een inkomen dat op maximaal 120%
voorlichting op dit onderwerp door de gemeente een goed idee zou zijn. Geen van de geïnterviewden gaf uit         ligt van het wettelijk sociale minimum. Naar verwachting is
zichzelf aan dat hij/zij bekend was met de seniorenadviseurs van de gemeente Arnhem.                              een groot deel van deze groep allochtoon. (2011, p.5)


1.2 Gezondheid


In alle gemeenschappen bestaat zorg over de gezondheid van ouderen, maar onder Turken en Marokkanen               Stichting Pharos voert momenteel het project Migrant als
                                                                                                                  klant uit, waarbij nadrukkelijk aandacht is voor wat zij
het meest. Het (zware) arbeidsverleden speelt mee bij de gezondheid, maar zeker ook de geschiedenis van
                                                                                                                  noemen “gezondheidsvaardigheden”: het kunnen omgaan
migratie die men met zich mee draagt. Welbevinden en gezondheid beïnvloeden elkaar wederzijds. Een                met het Nederlandse gezondheidssysteem en daarin ook
aantal gesprekspartners signaleert bij leden van de eerste generatie migranten en bij oudere vluchtelingen        eigen inbreng hebben. Pharos constateert dat Nederland
                                                                                                                  20% inwoners met een migrantenachtergrond telt, maar dat
depressieve gevoelens en lichamelijke klachten.
                                                                                                                  het aanbod van zorgverleners nog maar weinig rekening
Een groot probleem bij ziekte zijn de vele verschillende instanties waarmee men te maken krijgt (huisarts,        houdt met de diversiteit van deze groep.
wijkverpleging, ziekenhuis, fysiotherapie, CIZ, etc.). Ouderen die slecht Nederlands kunnen, lopen dan            (www.pharos.nl)
tegen serieuze communicatieproblemen aan. Daarnaast speelt ook hier het inkomen een rol: ziek zijn kost
                                                                                                                  Adviseur van Kenniscentrum Wonen-Zorg van Aedes-Actiz
geld, en dat is er vaak niet voldoende. Gemeentelijke regelingen zijn niet altijd bekend bij de doelgroep.        Yvonne Witter heeft onderzoek gedaan naar het
Mantelzorg binnen de eigen gemeenschap is vanzelfsprekend en gebruikelijk, maar soms worden                       pendelgedrag van Turkse en Surinaamse ouderen. Zij komt
                                                                                                                  tot de conclusie dat met name voor financieel
problematische situaties (bijv. psychische aandoeningen) pas laat onderkend waardoor externe zorg te laat
                                                                                                                  onafhankelijke en gezonde ouderen pendelen tussen
op gang komt.                                                                                                     Nederland en het land van herkomst het leven verrijkt.
Zowel de huisarts als de consulent NMI geven aan dat gezondheidsproblemen van oudere migranten                    In haar onderzoek doet zij tevens een aantal aanbevelingen
                                                                                                                  aan zorg- en welzijnsorganisaties die ouderen in hun land
kunnen samenhangen met het zogeheten “pendelen” tussen Nederland en het oorspronkelijke land van
                                                                                                                  van herkomst willen ondersteunen.
herkomst. Eerste generatie arbeidsmigranten hebben altijd het idee gehad dat zij op latere leeftijd zouden
terugkeren naar hun geboorteland. Nu het dan uiteindelijk zover is blijkt het allemaal wat minder eenvoudig       Ik woon niet waar ik ben geboren (VU Amsterdam 2011)
te liggen: kinderen en kleinkinderen wonen in Nederland, de rest van de familie vaak in het land van
herkomst. Het niet kunnen kiezen tussen de twee leidt soms tot gespletenheid, depressieve gevoelens en
andere gezondheidsklachten.


                                                                                     23 van
                                                                 Elan Expertise - Christa Vogel42
                                                                                               - september 2012                                                                 3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                       Geen bericht, goed bericht? Rapportage inventarisatie wensen en behoeften ouderen in Arnhem door Elan (september 2012)


1.3 Familie en netwerk


Opvallend in de gesprekken is het belang dat ouderen hechten aan de eigen gemeenschap, de sociale                 Diverse onderzoeken bevestigen het beeld van het belang
                                                                                                                  van de familiestructuur. Eva Abraham (p. 55 e.v.) beschrijft
contacten met familie en kennissen die dezelfde taal spreken en dezelfde cultuur en/of religie delen.
                                                                                                                  dit uitgebreid voor Marokkanen in haar veldonderzoek uit
Voor alle groepen geldt het huwelijk als basis voor een goed leven. Zolang mensen bij elkaar zijn komt het        1994 (Oudere mensen zijn als bomen die schaduw geven).
goed, is de gedachte. Daaromheen de kinderen, verdere familie en dorps/streekgenoten uit het “oude” land.
                                                                                                                  Ook het SCP (Gezondheid en welzijn van allochtone ouderen,
Het wegvallen van deze basis is iets waar men bang voor is bij zichzelf, en dus ook bij anderen. “Alleen
                                                                                                                  2004: 51 e.v.) besteedt hier aandacht aan, maar geeft ook
achterblijven” is een doemscenario. Maar afhankelijkheid van de hulp van anderen wordt niet per se als iets       duidelijk een verschil aan tussen Turken / Marokkanen
negatiefs gezien, eerder als iets vanzelfsprekends en een groot goed. Er zijn wel verschillen.                    enerzijds en Antillianen / Surinamers anderzijds. Het
                                                                                                                  aandeel alleenstaanden is veel hoger bij Antillianen en
Ouderen met Turkse of Marokkaanse achtergrond zijn opgegroeid binnen een sterke familiecultuur waar
                                                                                                                  Surinamers. Dat geldt ook voor de ouderen. Waar op alleen-
mensen status opbouwen op basis van hun positie in de familie. Hoe meer kinderen je hebt en hoe ouder je          zijn onder andere migrantengroepen vaker een taboe lijkt te
bent, hoe meer respect je krijgt. Met name oudere Marokkanen zijn op de eigen groep gericht, dat geldt ook        rusten, is dat bij deze groep niet het geval. Dat neemt niet
                                                                                                                  weg dat ook hier de familie als eerste netwerk van wezenlijk
nog wel voor de jongere generatie, hoewel minder. De oudere generatie Molukkers en Indonesiërs is juist
                                                                                                                  belang is.
erg gericht op de Nederlandse samenleving. Kinderen trouwen bij hen ook het meest gemengd van alle
groepen. Onder Chinezen is het nog steeds gebruikelijk dat ouderen bij hun kinderen intrekken. Ouderen die        Veel migranten geven hun hele leven financiële steun aan
                                                                                                                  familie in hun land van herkomst. Het SCP (idem, 2004: 93)
dat niet kunnen, bijvoorbeeld doordat de kinderen daarvoor geen mogelijkheid hebben, raken sneller
                                                                                                                  heeft dit onderzocht en concludeert dat Surinamers en
geïsoleerd. Veel allochtone ouderen zullen tegen buitenstaanders vaak herhalen dat “alles goed” is, ook als       Marokkanen het vaakst (34 - 40%) en Turken en Antillianen
er wel degelijk problemen zijn die misschien met wat hulp opgelost kunnen worden.                                 het meest (ca. 300 euro) overmaken naar familie in het land
                                                                                                                  van herkomst.

2. Zorgen en belemmeringen


Ouder worden gaat vaak gepaard met ongemakken. Een sterk sociaal netwerk helpt bij het opvangen van
aan de ouderdom gerelateerde problemen, maar niet bij alles en ook niet altijd. Alle in het kader van deze
inventarisatie geïnterviewde personen gaven een vergelijkbare reeks van zorgen met betrekking tot de
ouderen in hun gemeenschap. Ook de professionals onderkenden deze zorgen en herkenden de
belemmeringen die oudere allochtonen in Arnhem ervaren bij hun participatie in de samenleving.



                                                                                     24 van
                                                                 Elan Expertise - Christa Vogel42
                                                                                               - september 2012                                                                  4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                       Geen bericht, goed bericht? Rapportage inventarisatie wensen en behoeften ouderen in Arnhem door Elan (september 2012)


2.1 Taalvaardigheid in het Nederlands


Gesprekken met professionals leiden tot de conclusie dat de beheersing van het Nederlands een van de              De taalbeheersing van het Nederlands blijft een groot
                                                                                                                  obstakel voor met name Turken, Marokkanen en Chinezen
meest onderschatte problemen is bij met name oudere migranten van de eerste generatie. Zoals een van
                                                                                                                  van de eerste generatie. Kinderen groeien tweetalig op, al
hen opmerkte: “Deze groep gaat het Nederlands niet meer leren. Dat moeten we accepteren.”                         dan niet ondersteund door onderwijs in de eigen taal op
Het gaat hierbij niet alleen over woordenschat en leesvaardigheid, maar ook over de mogelijkheid je               school. Else Gootjes (2008: 42 e.v.) schrijft in Chinezen in
                                                                                                                  Arnhem hoe jongeren Chinees leren op de Chinese School,
hulpvraag onder woorden te brengen en het antwoord van een deskundige te kunnen begrijpen. Dit zijn
                                                                                                                  die in 1979 werd opgericht.
basale vaardigheden waarvoor een grote groep ouderen van de eerste generatie volledig afhankelijk is van          Naarmate de tweede en derde generatie de taal van hun
hun omgeving.                                                                                                     (groot)ouders minder goed beheerst, worden ouderen
                                                                                                                  steeds afhankelijker van enkelen uit hun omgeving die als
Ouderen die het Nederlands slecht beheersen ervaren ook een drempel om naasten in te schakelen bij
                                                                                                                  tolk en vertaler kunnen optreden.
communicatieproblemen, terwijl zij zelf instanties niet durven te benaderen. Dit kan leiden tot impasses: zich
opstapelende brieven, vergeten afspraken met zorgverleners, toenemende financiële problemen. De                   In 2011 verscheen het proefschrift van Semiha Denktas:
                                                                                                                  Gezondheid en zorggebruik van oudere immigranten in
instanties zelf worden ervaren als ontoegankelijk en ondoorzichtig. Veel aanvragen lopen via internet, wat
                                                                                                                  Nederland. Zij vergeleek de gezondheid van Turkse,
een hoge drempel is voor de meeste ouderen. Het ontbreken van een vaste contactpersoon die taal en                Marokkaanse, Antilliaanse, Surinaamse en autochtone
cultuur begrijpt van ouderen is een veelgehoord gemis.                                                            ouderen met elkaar. Een van haar conclusies is dat de
                                                                                                                  geringe taalvaardigheid in het Nederlands van met name
Ook hier zijn verschillen zichtbaar tussen cultuurgroepen: Indonesische en Molukse ouderen zijn gemiddeld
                                                                                                                  Marokkaanse ouderen hen belemmert in het tijdig en
hoger opgeleid dan Turkse en Marokkaanse ouderen, en spreken ook beter Nederlands. Toch is de eerste              effectief noodzakelijke zorg te ontvangen. Dit beïnvloedt de
groep veel meer gesloten over eventuele financiële problemen en zullen ze naar eigen zeggen minder snel           gezondheid van deze groep ouderen negatief.
hulp zoeken bij instanties. Onder de eerste generatie Chinezen verloopt de communicatie vrijwel uitsluitend
in de eigen taal: Kantonees of Mandarijn. In Arnhem zijn Chinese ouderen daardoor met name op elkaar
gericht en niet zozeer op contact met Nederlanders. Sociaal isolement van ouderen wordt in deze
gemeenschap als een serieus risico gezien.

2.2 Zelfredzaamheid


Het beeld dat uit de gesprekken naar voren komt is tweeledig: mensen redden zich vaak heel lang zonder            In het boekje Onder het mom van zelfredzaamheid (2012)
                                                                                                                  van Piet-Hein Peeters en Cindy Cloin wordt UvT
professionele hulp doordat de gemeenschapszin erg groot is, maar daardoor worden problemen (te) vaak
                                                                                                                  onderzoekster Lilian Linders geciteerd:


                                                                                     25 van
                                                                 Elan Expertise - Christa Vogel42
                                                                                               - september 2012                                                                  5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                           Geen bericht, goed bericht? Rapportage inventarisatie wensen en behoeften ouderen in Arnhem door Elan (september 2012)


laat opgemerkt. De zelfredzaamheid lijkt daardoor soms groter dan hij in werkelijkheid is.                        “Zelfredzaamheid is op zich natuurlijk een heel nobel doel.
In alle gesprekken komt naar voren dat het sociale netwerk binnen de eigen gemeenschap erg belangrijk is          En ik geloof dat wethouders en bewindspersonen het
                                                                                                                  menen als ze zeggen dat de meest kwetsbare mensen hulp
voor ouderen. Taalvaardigheid in het Nederlands speelt daarbij een rol, maar ook de mate van gewenste
                                                                                                                  moeten krijgen. Maar op dit moment betekent
en/of bereikte integratie in de samenleving. Uit de gesprekken komt het beeld naar voren dat met name             zelfredzaamheid vooral dat mensen niet moeten
Indonesiërs en Afghanen zeer actief zijn buitenshuis, waarbij vooral voor Afghanen (georganiseerd)                aankloppen bij professionals. Ik vind juist dat
                                                                                                                  zelfredzaamheid ook betekent dat je op tijd aanklopt bij
vrijwilligerswerk vanuit hun cultuur heel normaal is. Bij Molukkers en Indonesiërs speelt de kerk voor
                                                                                                                  professionals.
ouderen een bindende rol.                                                                                         “Als je gaat propageren dat mensen zelfredzaamheid
Door professionals wordt verder opgemerkt dat er een duidelijk verschil is tussen vluchtelingen,                  moeten zijn en hun verantwoordelijkheid moeten nemen,
                                                                                                                  terwijl ze dat al willen en voor het overgrote deel al doen,
arbeidsmigranten en de “overzeese” migranten. Gemiddeld genomen zijn politieke vluchtelingen hoog
                                                                                                                  creëer je eigenlijk een situatie dat mensen een professional
opgeleid en waren zij al zeer zelfredzaam in het land van herkomst. Het niveau van taalbeheersing is              niet aanspreken en vervolgens verzuipen.”
gemiddeld ook hoger: het helpt als iemand al Engels heeft geleerd op school. De gerichtheid op Nederland          (p.72-73)
of op het land van herkomst heeft ook invloed op de mate van integratie in de samenleving en daarmee op
hun zelfredzaamheid.
2.3 Schakelmomenten


De vraag is eigenlijk: wanneer worden ouderen kwetsbaar? Uit de gesprekken komen de volgende drie
“schakelmomenten” naar voren: verandering van inkomen, vermindering van gezondheid en verlies van de
partner. Gebeurtenissen als deze kunnen de stabiliteit van iemands leven ernstig in gevaar brengen. Het
eigen netwerk kan dan toch ontoereikend blijken te zijn, ondanks alle goede zorgen. Maar voor jezelf
opkomen, je eigen situatie in de hand nemen, dat zijn geen beelden die zomaar passen bij alle ouderen.
Professionals pleiten daarom voor een vroegtijdige signalering van het optreden van deze
schakelmomenten, zodat isolement en vereenzaming voorkomen kan worden.
                                                                                                                  Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) kwam in 2006
   verandering van inkomen
                                                                                                                  met een waarschuwing dat onvolledige AOW-aanspraken bij
Tot op heden is het in Nederland nog steeds zo geregeld dat mensen met 65 jaar van staatswege AOW                 allochtonen van de eerste generatie konden oplopen tot
krijgen. Die AOW is persoonsgebonden en wordt opgebouwd tijdens het (legale) verblijf in Nederland. Veel          tekorten van 30% of meer (www.cbs.nl). Dit hangt samen
                                                                                                                  met de opbouw van de AOW, die gekoppeld is aan de duur
allochtone ouderen die al jaren in Nederland wonen weten niet dat hun inkomenssituatie drastisch kan                                                        e
                                                                                                                  van het verblijf in Nederland sinds het 15 levensjaar.
                       e
veranderen na hun 65 , omdat de AOW veel lager uitpakt vanwege de onvolledige opbouw. Er zijn


                                                                                     26 van
                                                                 Elan Expertise - Christa Vogel42
                                                                                               - september 2012                                                                  6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                       Geen bericht, goed bericht? Rapportage inventarisatie wensen en behoeften ouderen in Arnhem door Elan (september 2012)



gemeentelijke regelingen om bij te springen, maar die worden niet volledig benut, deels door gebrek aan            Weinig ouderen van allochtone afkomst komen uiteindelijk
                                                                                                                   in verpleeg- of verzorgingshuizen terecht. Het SCP-rapport
kennis, deels door de administratieve rompslomp die bij een aanvraag komt kijken.
                                                                                                                   Gezondheid en welzijn allochtone ouderen (2004) bespreekt
   verlies van de partner (door overlijden of echtscheiding)                                                      de zorgverwachting van ouderen uit Marokko, Turkije,
Alleen oud worden is een schrikbeeld. Een oudere die alleen komt te staan zal daarom veel hulp krijgen uit         Molukken, Suriname en de Antillen. Met name de eerste
                                                                                                                   drie groepen gaan er van uit dat hun kinderen voor hen
de eigen gemeenschap. Alle gesprekspartners benadrukten de waarde van burenhulp en de
                                                                                                                   zorgen als ze dat zelf niet meer kunnen.
vanzelfsprekendheid van de rol van de familie. Tegelijkertijd zien met name de professionals hoe het verlies       Bij Marokkanen en Turken komt deze zorgplicht voort uit
van de partner de twee andere schakelmomenten – inkomen en gezondheid – op scherp kan zetten. Door                 het islamitisch geloof, maar is ook cultuurgebonden. (p. 70).
schaamte en /of gebrekkige taalvaardigheid kunnen problemen te lang “binnenshuis” blijven en dus
                                                                                                                   In de uitgave Wij zijn op weg naar huis (Kruijsen,1999)
onbekend bij instanties die hulp kunnen bieden.                                                                    wordt uitgelegd waarom Molukkers zo hechten aan de
Onder Marokkanen bestaat in het bijzonder zorg over alleenstaande oudere vrouwen. Deze vrouwen lijken              opvang van ouderen binnen de familie:
                                                                                                                   “In de traditionele Molukse cultuur is de zorg voor ouderen
minder zelfredzaam te zijn dan andere ouderen. Dit is een verschil met bijvoorbeeld Indonesiërs, waarbij
                                                                                                                   ingebed in de mata-rumah of familieclan. (…) De
oudere alleenstaande vrouwen meer met elkaar optrekken en juist de achterblijvende mannen zorg                     vanzelfsprekendheid om zorg te geven en te krijgen vormt
oproepen. Bij Molukkers is het beeld dat in Arnhem op hogere leeftijd meer isolement ontstaat omdat de             een onderdeel van de opvoeding. (…) Het is een manier van
                                                                                                                   leven en een levenshouding die van jongs af aan wordt
mensen “buiten de wijk” wonen, i.e. niet in een van de zogeheten Molukkerwijken. Arnhem heeft die niet,
                                                                                                                   geleerd. (p. 14)
waardoor het sociale netwerk van Molukse Arnhemmers meer gericht is op Nederlanders en kwetsbaarder
is bij gemengde huwelijken, die in Arnhem relatief veel voorkomen.
   vermindering van gezondheid
Hoe mensen omgaan met lichamelijke en psychische klachten is altijd deels gerelateerd aan wat in hun
cultuur gebruikelijk is. Binnen de eigen gemeenschap bestaan ook vaak taboes op bepaalde klachten. Voor
migranten is het soms moeilijk om naar een arts of andere hulpverlener te verwoorden wat er precies speelt.
De professionals die op dit punt bevraagd zijn geven aan dat gezondheidsklachten bij ouderen heel vaak
een signaal zijn dat er (ook) op andere punten in het leven problemen zijn. De huisarts fungeert daarbij niet
zelden als eerstelijnopvang bij uitstek en tevens ook vaak als intermediair tussen patiënt en specialist.
Daarbij wordt door verschillende gesprekspartners opgemerkt dat afnemende mobiliteit bij allochtone
ouderen ook een onderschat probleem is. Het autobezit is laag en de fietsvaardigheid niet groot. Ouderen
zijn dus veelal afhankelijk van de bus of van familie / buurtgenoten.


                                                                                      27 van
                                                                  Elan Expertise - Christa Vogel42
                                                                                                - september 2012                                                                   7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                       Geen bericht, goed bericht? Rapportage inventarisatie wensen en behoeften ouderen in Arnhem door Elan (september 2012)


3 Conclusie: Geen bericht is niet altijd goed bericht.


“Rijk sterven” is een Turkse uitdrukking waarmee wordt aangeduid dat het een voorrecht is de dood tegemoet te treden te midden van veel familie en vrienden. Maar voor
het zover is moet vaak een lange weg worden afgelegd: oud zijn is geen kunst, op een aangename manier oud worden wel.
Uit de inventarisatie die Elan Expertise voor de gemeente Arnhem verrichtte naar het welzijn van groepen allochtone ouderen in Arnhem komt het volgende beeld naar
voren: een groot deel van de allochtone ouderen zijn vooral actief binnen de kring van de eigen gemeenschap en komen pas echt in beeld bij professionele hulpverleners
als de problematiek eigenlijk al te groot is. Zeker kwetsbare allochtone ouderen lijken een vergeten groep te zijn. Geen bericht is dus niet altijd goed bericht.


De inventarisatie van Elan wijst uit dat er binnen allochtone gemeenschappen zorg bestaat over de vaak slechte inkomenspositie van ouderen, met name de door een
onvolledige AOW-opbouw veroorzaakte inkomensval met 65 jaar. Daarnaast is een geringe taalvaardigheid in het Nederlands bij eerste-generatie arbeidsmigranten een
probleem dat groter wordt naarmate de behoefte aan hulp toeneemt. Formalisering in en digitalisering van de dienstverlening in welzijn en zorg werpt hoge drempels op
in de communicatie met (allochtone) ouderen, wat kan leiden tot te late en minder succesvolle interventies bij gezondheidsklachten en andere problemen.


De belangrijkste schakelmomenten die een signaal geven over een verandering in het welzijn van een oudere persoon blijken te zijn: verandering van inkomen,
vermindering van gezondheid en verlies van de partner. Voor elk van de drie “momenten” speelt de levensloop en de culturele achtergrond van de oudere een
belangrijke rol. Worden de schakelmomenten door professionals gemist en worden problemen te groot om in eigen kring op te lossen, dan dreigt onzichtbare
vereenzaming. Zelfredzaamheid wordt vaak geassocieerd met voor jezelf opkomen, de situatie in eigen hand nemen, problemen onder ogen zien en een actieve rol
spelen in de oplossing ervan. Dit zijn echter kenmerken die niet zonder meer van toepassing zijn op alle ouderen. Allochtone ouderen hebben vaker dan autochtone
ouderen een breed eerste netwerk waarin mantelzorg en andere informele hulp vanzelfsprekend bestaan. De vergroting van zelfredzaamheid van allochtone ouderen
moet daarom niet zozeer gezocht worden in het activeren van het eerste netwerk, als wel in het tijdig signaleren van de schakelmomenten die kunnen wijzen op het
ontstaan van kwetsbaarheid en het adequaat verlenen van op de doelgroep gerichte professionele ondersteuning.


Concreet is er vanuit allochtone ouderen in Arnhem behoefte aan meer en op specifieke groepen gerichte voorlichting over het aanbod van (welzijns)instanties en over
gemeentelijke (financiële) regelingen. Dit lijkt het beste te werken in aansluiting op succesvolle activiteiten die binnen de eigen gemeenschap al worden georganiseerd,
waarbij wordt benadrukt dat (jongere) deskundigen uit de eigen gemeenschap een goede brugfunctie kunnen vervullen, omdat ze taal en cultuur begrijpen en deel
uitmaken van meerdere netwerken.



                                                                                      28 van
                                                                  Elan Expertise - Christa Vogel42
                                                                                                - september 2012                                                           8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Brede inventarisatie naar de behoeften en belemmeringen van zowel autochtone
als allochtone ouderen op de terreinen van zorg en dienstverlening
Gemeente Arnhem


Het perspectief van aanbieders/instellingen op de terreinen
van zorg en dienstverlening (hoofdlijnen)

drs. Frans Romkes
20 augustus 2012




1. Vooraf

In april jl. besloot de gemeenteraad van Arnhem om het college van b en w op te
dragen vóór 1 oktober a.s. een brede inventarisatie te houden naar de behoeften
en belemmeringen van zowel autochtone als allochtone ouderen1 op de terreinen
van zorg en dienstverlening. De brede inventarisatie vindt plaats vanuit twee per-
spectieven: dat van klanten en dat van aanbieders/instellingen van zorg en
dienstverlening.

Om het aanbiedersperspectief in beeld te brengen, zijn in juli en augustus 2012
gesprekken gevoerd met negen voor de Arnhemse bevolking werkzame organisa-
ties en met twee organisatieonderdelen van de gemeente Arnhem2. Deze ge-
sprekken vonden plaats met directeuren, managers en medewerkers. Daarnaast
werd informatie verzameld over de visie van deze organisaties op interculturalisa-
tie en/of hun beleid op het gebied van interculturalisatie, uit bronnen zoals visie-
en beleidsdocumenten, ondernemingsplannen en websites.

De volledige resultaten van gesprekken en bronnenonderzoek zijn thematisch
vastgelegd in een afzonderlijk document3. Dat document bevat ook een overzicht
van de gevoerde gesprekken en een typering van de organisaties.

Hierna worden de hoofdlijnen van de resultaten samengevat, geordend naar de
vragen die in de gesprekken en bij het bronnenonderzoek werden gesteld.


1
 Arnhem telt 36.779 inwoners van 55 jaar en ouder (gegevens juli 2012). Daarvan behoren 2.851
personen (7,8% van het totaal) tot de categorie “niet-westerse allochtonen”. Van deze categorie
hebben 1.945 personen een Turkse, Marokkaanse, Surinaamse of Antilliaanse achtergrond. 906
personen worden gerekend tot de subcategorie “overige niet-westerse allochtonen”.

2Een overzicht van deze organisaties en de functies van de gesprekspartners is opgenomen in de
bijlage.

3   Het aanbiedersperpectief, Thematisch overzicht gesprekken en bronnenonderzoek,
    20 augustus 2012.


                                           29 van 42
        AnderAdvies bv|consultancy|procesbegeleiding|coaching|mediation|www.anderadvies.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>2. Doelgroep(en) van organisaties: aanduiding en beelden

Hoe beschrijven de organisaties waarmee gesprekken zijn gevoerd hun doelgroe-
pen? En welke beelden komen daaruit naar voren?


Dienstverlening aan alle Arnhemmers

Alle organisaties merken op dat ze willen werken voor alle Arnhemmers, ongeacht
herkomst en etniciteit. Stichting Rijnstad bijvoorbeeld werkt generiek en niet
doelgroepgericht. Datzelfde geldt voor de Stichting Thuiszorg Midden-Gelderland
(STMG). Woningcorporatie Volkshuisvesting Arnhem werkt niet categoraal en
weet niet welke etniciteit haar huurders hebben.

Dit beeld uit de gesprekken wordt bevestigd in de doelgroepomschrijvingen op de
websites van de organisaties waarmee is gesproken. Enkele voorbeelden daar-
van: A&S Groep heeft als missie om een bijdrage te leveren aan de kwaliteit van
leven en het toegankelijk maken van zorg, educatie en sociale voorzieningen voor
iedereen in ieders cultuur. Het Meldpunt Vrijwillige Thuiszorg en Steunpunt Man-
telzorg (MVT) richt zich op inwoners van Arnhem met een hulpvraag die niet past
binnen de professionele zorg of binnen het eigen netwerk en op de hulpverlening
en ondersteuning van mantelzorgers. De Stichting Welzijn Ouderen Arnhem
(SWOA) richt zich op het zo lang mogelijk zelfstandig functioneren van Arnhemse
ouderen.


Bereik onder autochtone en allochtone cliënten

Het daadwerkelijke bereik van de organisaties onder autochtone en allochtone
cliënten verschilt. Sommige organisaties bedienen de allochtone doelgroep in
belangrijke mate. Ruim de helft van de cliënten in de individuele hulpverlening
van Rijnstad is allochtoon. De locaties en wachtkamers van Rijnstad geven “een
gekleurd beeld”. Tot de cliënten van maatschappelijk werk en schuldhulpverle-
ning behoren bijvoorbeeld Marokkanen, Turken en Antillianen. Allochtone vrou-
wen komen in de wijkcentra en allochtone jongeren in het jongerenwerk. Bij de
STMG springen Turkse, Marokkaanse, Antilliaanse en Surinaamse ouderen in het
oog: “De groep die hier oud aan het worden is.” De cliënten van de A&S Groep
zijn voor 90% van Turkse afkomst.

Organisaties die residentiële zorg verlenen aan ouderen (in verzorgings- en ver-
pleeghuizen en andere woonvoorzieningen) weten allochtone ouderen niet of
nauwelijks te bereiken. In de woonzorgcentra van Stichting Pleyade is het aantal
bewoners met een Turkse en Marokkaanse achtergrond op de vingers van één
hand te tellen. Ze staan evenmin op de wachtlijst. “Voor Turken is het een schan-
de om in een verzorgingshuis te wonen”, licht de regiomanager van Pleyade toe,
“dat betekent dat je familie niet voor je kan zorgen.” De paar allochtone ouderen
die wonen in locaties van Attent wonen welzijn zorg (Attent wwz) verkeren daar
als enkeling in een isolement. Volgens de directeur-bestuurder kunnen oudere
allochtonen zonder doelgroepenbeleid niet worden bereikt en zijn voor hen spe-
ciale woonvoorzieningen noodzakelijk.




                                                                    pagina 2 van 14
                                   30 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Een aantal organisaties werkt voor verscheidene leeftijdgroepen, waaronder ou-
deren. Dat geldt bijvoorbeeld voor de woningcorporaties Volkshuisvesting Arn-
hem en Vivare, voor STMG, Rijnstad en het Budget Advies Centrum (BAC) van de
gemeente Arnhem. Voor Attent wwz, Pleyade en de Stichting Welzijn Ouderen
Arnhem (SWOA) zijn ouderen een belangrijke doelgroep. De gemeentelijke senio-
renadviseurs werken uitsluitend voor ouderen.


Onderverdeling van de doelgroep ouderen in categorieën

De gesprekspartners verdelen de doelgroep ouderen op uiteenlopende wijzen in
categorieën:

>   autochtoon en allochtoon;
>   allochtoon naar land van herkomst: genoemd worden ouderen afkomstig uit
    Turkije, Marokko, Suriname, de Nederlandse Antillen, Sri Lanka, Somalië, Irak,
    Afghanistan en ouderen met een Indische, Molukse, Chinese of Koerdische
    herkomst;
>   allochtoon naar de mate van zich manifesteren als groep: volgens STMG mani-
    festeren Turken en Marokkanen zich - meer dan anderen - als groep;
>   migranten naar generatie met specifieke kenmerken: zoals de eerste genera-
    tie Turken en Marokkanen, die vaak slecht Nederlands spreken en de taal niet
    meer zullen leren;
>   vluchtelingen en asielzoekers: volgens een seniorenadviseur van de gemeen-
    te Arnhem spreken allochtone ouderen die als vluchteling hier kwamen
    meestal goed Nederlands, zijn ze hoger opgeleid en gericht op integreren;
>   allochtoon naar de leeftijd waarop het ouder worden wordt ervaren: volgens
    een medewerker van Rijnstad ervaren migrantenvrouwen van 50-55 jaar al dat
    ze oud zijn;
>   allochtoon naar kenmerkend gedrag in relatie tot het vragen om hulp, zoals
    trots en schaamte: volgens medewerkers van STMG schamen allochtonen zich
    om een hulpvraag buiten de eigen kring te stellen. Volgens Rijnstad komt een
    groep Turkse mensen uit trots niet naar de sociaal raadslieden;
>   naar generatie en bijbehorende verwachtingen: nieuwe en oudere ouderen;
    tot laatstgenoemde groep behoren bijvoorbeeld ouderen van de eerste gene-
    ratie migranten; zij verwachten verzorgd, ondersteund en geholpen te wor-
    den;
>   naar woon- en leefsituatie: thuiswonend of niet;
>   naar ziektebeeld, zoals dementie;
>   naar activiteit, zoals het verlenen van mantelzorg (ook in relatie tot her-
    komst): voor het MVT vormen allochtone vrouwen die mantelzorger zijn een
    bijzondere aandachtsgroep.




                                                                    pagina 3 van 14
                                    31 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>3. Behoeften en belemmeringen van doelgroepen: beelden van organisa-
   ties

Welke beelden hebben organisaties die diensten en producten aanbieden van de
behoeften en belemmeringen van allochtone en autochtone ouderen?

Volgens de Stichting Welzijn Ouderen Arnhem (SWOA) verschillen de behoeften
van allochtone ouderen niet zo veel van die van autochtone ouderen. Wel stellen
allochtone ouderen hun vragen op een andere manier dan autochtone ouderen en
ook hun (culturele) verwachtingen zijn anders. Deze verschillen in verwachtingen
veroorzaken volgens de organisaties waarmee is gesproken voor allochtone ou-
deren aanzienlijke belemmeringen voor de toegang tot zorg en dienstverlening.
Onder het kopje belemmeringen van allochtone ouderen werken we dit verder uit.


Trends in de behoeften van alle ouderen

In de gesprekken wijzen de vertegenwoordigers van organisaties op een aantal
trends in de behoeften van alle ouderen. Toenemende armoede en isolement,
genoemd door Vivare, leiden tot een grotere behoefte aan hulp en ondersteuning
op financieel en administratief vlak.

Het Budget Advies Centrum (BAC) van de gemeente Arnhem signaleert een toe-
nemende behoefte aan preventieve ondersteuning. Het gaat hierbij bijvoorbeeld
om financiële ondersteuning vanwege hogere zorgkosten en energienota’s. Met
preventieve ondersteuning wordt ook voorzien in de behoeften aan hulp bij het
lezen van brieven, bij het invullen van formulieren en bij het begrijpen van digita-
le informatie en digitale procedures.

Rijnstad wijst op een toenemende vraag naar schuldhulpverlening. Veel hulpvra-
gen hebben betrekking op de zogenaamde primaire schulden: vaste lasten, zoals
voor gas, water, elektriciteit en zorgkosten en/of komen voort uit het ontbreken
van overzicht over inkomsten en uitgaven en het niet kunnen voeren van een (fi-
nanciële) administratie.

Een andere trend in de behoeften heeft betrekking op psychische problematiek.
De medewerkers van de SWOA signaleren een toename van de hulpvraag van ou-
deren met meervoudige problematiek, afkomstig uit alle culturele groeperingen.
Specifiek onder babyboomers nemen de verslavingsproblematiek en het syn-
droom van Korsakov toe.


Behoeften en verwachtingen van allochtone ouderen

Allochtone ouderen hebben - kort samengevat - specifieke behoeften die veelal
cultureel en situationeel bepaald zijn. “Mijn kinderen zorgen voor mij” en “Nu is
het mijn beurt om verzorgd te worden.” Met deze woorden vatten medewerkers
van Pleyade en Rijnstad de behoefte aan mantelzorg bij allochtone ouderen sa-
men. Hier is sprake van zeer hoge en diep verankerde culturele verwachtingen.




                                                                      pagina 4 van 14
                                    32 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Is deze mantelzorg voor hen onverhoopt onvoldoende of niet beschikbaar, dan
wensen allochtone ouderen bij voorkeur te worden geholpen door iemand die hun
taal spreekt en hun cultuur kent, vertelt een medewerker van A&S Groep. Ze wil-
len een vertrouwensrelatie ervaren met deze hulpverlener. “Allochtone ouderen
willen een zorgverlener persoonlijk kennen en vragen om veel aandacht, tijd en
gesprekken”, voegt een medewerker van de Stichting Thuiszorg Midden-
Gelderland (STMG) hier aan toe.

Is de vertrouwensrelatie eenmaal tot stand gekomen, dan verwachten allochtone
ouderen dat de hulpverlener alles voor hen kan regelen. Er worden dan nieuwe
hulpvragen gesteld over uiteenlopende onderwerpen. STMG en SWOA wijzen er
beide op dat de verwachtingen hooggespannen zijn: “De zorgorganisatie lost
alles voor mij op” en “Jij komt voor mij zorgen.” Deze verwachtingen stemmen
niet overeen met de focus van zorgverleners op zelfredzaamheid en activering
van ouderen.

Naast deze specifieke behoeften en verwachtingen van allochtone ouderen noe-
men de gesprekspartners ook behoeften aan bepaalde diensten en zorg, zoals:

>   voorlichting over zorg en over ziektebeelden: “Dementie wordt bijvoorbeeld
    niet herkend als ziekte”;
>   leren van verpleegkundige vaardigheden;
>   thuiszorg voor alleenstaande allochtone mannen;
>   hulp bij psychische problematiek;
>   zorg voor beginnend dementerenden;
>   dagopvang, ter ontlasting van mantelzorgers.


Belemmeringen van allochtone ouderen

“De behoeften van allochtone ouderen zijn vaak verborgen”, zegt de directeur van
de SWOA. Dat belemmert voor hen de toegang tot zorg en dienstverlening. In alle
gesprekken met organisaties kwamen belemmeringen ter sprake, die te maken
hebben met:

>   cultureel bepaalde overtuigingen, verwachtingen en gevoelens;
>   de maatschappelijke situatie van allochtone ouderen;
>   het niet of onvoldoende spreken van de Nederlandse taal;
>   onvoldoende kennis van het aanbod van zorg en dienstverlening en niet aan-
    sluiten van het aanbod op de specifieke vraag.


Overtuigingen, verwachtingen en gevoelens
Allochtone ouderen verwachten als vanzelfsprekend mantelzorg van hun kinde-
ren. Dat kwam onder het kopje behoeften en verwachtingen al ter sprake. Als de
nood hoog is en het in de familiekring écht niet meer gaat, leiden deze overtui-
gingen en verwachtingen tot schaamte als er toch professionele hulp moet wor-
den gevraagd. De vanzelfsprekende mantelzorg heeft gefaald en het vragen van
steun aan buitenstaanders valt moeilijk. Deze gevoelens zijn nog sterker als
sprake is van psychische problematiek. Op dementie rust bijvoorbeeld een taboe,
dat wordt doorbroken door de noodzaak van onderzoek door een arts en door
indicatiestelling. De stap om een zorgindicatie te laten vaststellen, is volgens

                                                                   pagina 5 van 14
                                   33 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Pleyade bij allochtone ouderen nog groter dan bij autochtone ouderen: “Je tekent
een verklaring van afhankelijkheid.” Schaamte als belemmering wordt genoemd
door A&S Groep, Pleyade, STMG en SWOA. Ook in de financiële situatie speelt
deze emotie een rol. Oplopende schulden zijn volgens de seniorenadviseur van
de gemeente Arnhem een taboe, omdat allochtonen een grote waarde hechten
aan maatschappelijk aanzien.

De hoge verwachtingen die allochtone ouderen hebben van professionele zorg (al
genoemd onder het kopje behoeften en verwachtingen) houden eveneens ver-
band met cultureel bepaalde overtuigingen. Allochtone ouderen accepteren niet
of met moeite het beroep dat professionele hulpverleners doen op zelfredzaam-
heid en activering en verwachten een breed aanbod van zorg en ondersteuning,
het liefst door een vertrouwde hulpverlener. Dat voor elke vraag contact moet
worden gezocht met een andere organisatie, is voor allochtonen soms moeilijk te
begrijpen, zegt de mantelzorgconsulent van het Meldpunt Vrijwillige Thuiszorg en
Steunpunt Mantelzorg (MVT). Het beïnvloeden van deze sterke verwachtingen is
tijdsintensief, merkt de SWOA op.


Maatschappelijke situatie
Armoede, afhankelijkheid en isolement. Met deze trefwoorden typeert een mede-
werker van Rijnstad de maatschappelijke situatie van de allochtone ouderen voor
wie zij werkt. Volgens een teammanager van Vivare krijgen de signalen van ar-
moede en isolement nog te weinig aandacht. Projecten waarin hulpverleners let-
terlijk achter de voordeur komen, werpen licht op problemen die tot dan toe ver-
borgen bleven.

Allochtone ouderen van de eerste generatie hebben volgens de STMG vaak het
gevoel nergens meer thuis te horen. Ze gaan volgens Rijnstad niet gemakkelijk de
deur uit en mengen zich niet gemakkelijk met autochtone ouderen.


Het niet of onvoldoende spreken van de Nederlandse taal
Allochtone ouderen van de eerste generatie spreken niet of onvoldoende Neder-
lands en zullen de taal ook niet meer leren, zeggen verscheidene gesprekspart-
ners. Door de taalbarrière kunnen ze volgens de A&S Groep niet gemakkelijk ver-
woorden welke zorg ze nodig hebben en vinden ze volgens Rijnstad de weg naar
de voorzieningen niet. Bij het MVT moet de hulpvraag telefonisch worden gesteld
en zijn er geen vrijwilligers die Turks of Marokkaans spreken. Er is wel een be-
roepskracht in dienst die Arabisch spreekt. In het Nederlands gestelde teksten en
formulieren worden niet begrepen. Daarom heeft het MVT informatiemateriaal
vertaald in het Turks en het Arabisch.


Onvoldoende kennis van mogelijkheden en niet aansluiten van het aanbod op
specifieke wensen
Allochtone ouderen hebben enerzijds te weinig kennis van het aanbod en hun
recht op zorg en dienstverlening, zeggen bijvoorbeeld A&S Groep en STMG. An-
derzijds sluit het aanbod niet altijd aan op hun specifieke wensen. De wet- en
regelgeving over woonzorgcentra maakt het bijvoorbeeld niet mogelijk om in een
deel van het jaar te wonen in het land van herkomst, merkt Pleyade op. Volgens
Vivare staan de regels van de woonruimteverdeling het voeren van een voor-
keursbeleid voor doelgroepen in de weg.

                                                                    pagina 6 van 14
                                   34 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>4. De (on)vindbaarheid van organisaties en hun aanbod

Hoe (on)vindbaar c.q. (on)toegankelijk is uw instelling/uw aanbod voor allochto-
ne ouderen?

In de gesprekken maken organisaties duidelijk dat zij hun cliënten vinden door
zichtbaar te zijn in de wijk en door op hen af te stappen. Dat geldt bijvoorbeeld
voor Rijnstad. De wijkverpleegkundige “Zichtbare Schakel“ van de Stichting
Thuiszorg Midden-Gelderland (STMG) verwoordt deze benadering als volgt: “Het
gaat er niet om dat mensen ons kunnen vinden, maar dat wij afstemmen op hun
vraag!”

Daarnaast nemen cliënten uiteraard ook zelf initiatief om organisaties te benade-
ren. In de gesprekken worden ook factoren en omstandigheden genoemd die de
vindbaarheid van organisaties en hun aanbod kunnen belemmeren.


Hoe vinden organisaties hun cliënten?

Organisaties vinden hun cliënten door:

>   wijkgericht te werken en zo zelf (moeilijke) groepen op te zoeken: een voor-
    beeld hiervan is de wijkverpleegkundige in het project Zichtbare Schakel van
    de STMG; zij is letterlijk zichtbaar voor bewoners en professionals, werkt sa-
    men, geeft informatie en verwijst door;
>   te werken in wijkteams die activering, ondersteuning, hulpverlening en advies
    kunnen bieden: de Stichting Welzijn Ouderen Arnhem (SWOA) bijvoorbeeld
    werkt in wijkteams; een medewerker zegt het zo: “Wij gaan er ook op af, op de
    fiets zijn we letterlijk zichtbaar in de wijk; het aantal hulpvragen is hierdoor
    verdubbeld”;
>   diensten te verlenen vanuit een wijkcentrum en op goed gekozen locaties met
    een goede loop: zo werkt Rijnstad;
>   inzet van participatiemedewerkers die zaken kunnen initiëren en dwarsver-
    banden leggen;
>   medewerkers in te zetten die in de wijk de zichtbare schakel zijn voor bewo-
    ners en professionals;
>   aan te sluiten bij bestaande activiteiten, waardoor het mogelijk wordt een
    vertrouwensrelatie op te bouwen; de wijkverpleegkundige “Zichtbare Scha-
    kel” van de STMG vertelt dat ze bijvoorbeeld aanwezig is bij sportactiviteiten
    van allochtone vrouwen en daar hun bloeddruk meet; nadat de vrouwen haar
    drie keer hebben ontmoet, vindt ze ingangen voor een gesprek over gezond-
    heid;
>   spreekuren te houden die aansluiten op een bestaande activiteit;
>   eropaf te gaan en letterlijk zichtbaar te zijn in de wijk of achter de voordeur:
    de vrijwilligers en medewerkers van Rijnstad - bijvoorbeeld van de formulie-
    renbrigade - komen bij cliënten thuis;
>   outreachend te werken naar aanleiding van signalen of op verzoek van door-
    verwijzende organisaties;
>   huisbezoek af te leggen (bijvoorbeeld op verzoek van de huisarts) of om con-
    tact te leggen en informatie te geven: A&S Groep legde destijds huisbezoeken
    af binnen de Turkse gemeenschap om contact te leggen, vertrouwen op te
    bouwen en informatie te geven;


                                                                      pagina 7 van 14
                                    35 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>>   samenwerking met andere organisaties en daarbij de vraag te stellen: wat kan
    beter, slimmer of anders? “Wij willen veel samen doen met andere organisa-
    ties”, zegt de directeur van SWOA, “de zorg is belangrijker dan het label dat
    eraan hangt.”
>   aan te haken bij organisaties die al bij ouderen komen;
>   aan te sluiten bij organisaties van allochtonen die de taal spreken en de cul-
    tuur kennen: het Budget Advies Centrum (BAC) heeft bijvoorbeeld contacten
    met Turkse thuiszorgorganisaties;
>   via de seniorenadviseurs van de gemeente.


Hoe vinden cliënten (volgens organisaties ) het aanbod?

>   door van mond-tot-mondreclame over mogelijkheden en goede ervaringen
    van familie, buren en kennissen: dat gebeurt zeker in allochtone gemeen-
    schappen, zegt A&S Groep;
>   door bezoek aan een spreekuur;
>   door verwijzing en aanmelding door andere organisaties.


Factoren en omstandigheden die de vindbaarheid hinderen

Organisaties noemen een aantal factoren en omstandigheden die de vindbaar-
heid van hun aanbod hinderen:

>   onbekendheid bij allochtone ouderen: ze zijn bijvoorbeeld minder bekend
    met de werkwijzen en mogelijkheden van vrijwilligersorganisaties en zijn
    minder vaak dan autochtonen cliënt van het Meldpunt Vrijwillige Thuiszorg en
    Steunpunt Mantelzorg (MVT);
>   het niet kunnen formuleren van een hulpvraag;
>   de moeilijkheid om preventieactiviteiten, zoals voorlichting, gefinancierd te
    krijgen;
>   het imago van een organisatie: het Budget Advies Centrum (BAC) heeft bij een
    aantal potentiële klanten een imago van betutteling en bevoogding; bij som-
    migen heeft de SWOA het imago van een organisatie van kwetsbare ouderen,
    waarbij je zo lang mogelijk vandaan wilt blijven;
>   het niet voeren van doelgroepenbeleid, waardoor groepen allochtonen niet
    worden bereikt (genoemd door Attent wwz en Vivare).


5. Invloed van cliënten op het aanbod

(Hoe) betrekt u allochtone ouderen bij de ontwikkeling van uw aanbod?

In uiteenlopende bewoordingen benadrukken alle organisaties dat zij graag
maatwerk leveren, in antwoord op de vraag van de cliënt. “Wij doen de dingen
mét mensen en niet voor mensen”, zo verwoordt de directeur-bestuurder van
Rijnstad dat. “Wij denken vanuit mensen en zoeken passende hulp”, zegt de di-
recteur van A&S Groep.




                                                                    pagina 8 van 14
                                    36 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Organisaties verdiepen zich ook in de wensen van cliënten door:

>   actief op zoek te gaan naar hun vragen en behoeften;
>   behoeften, ontwikkelingen en trends te signaleren en hun aanbod daarop aan
    te passen;
>   behoeften in de wijk te inventariseren;
>   in te spelen op de kracht van mensen door outreachend werken.


Daarnaast gaan organisaties het gesprek aan met cliënten en met vertegenwoor-
digers van doelgroepen. Ze organiseren ook activiteiten op verzoek.

Enkele organisaties noemen hun cliëntenraad als bron van invloed. Soms worden
ook de kinderen van ouderen bij de cliëntenraad betrokken.

Een manager van Rijnstad wijst op de grenzen aan invloed van cliënten. De soms
hooggespannen verwachtingen van zorgverlening sluiten niet aan op het principe
van activering dat de organisatie hanteert: “ De focus die we leggen op zelfred-
zaamheid, is geen wens van de klant."


6. Interculturalisatie

Hoe zijn uw uitgangspositie en de ambities op het gebied van interculturalisatie4
(van de eigen organisatie)?

Toegankelijkheid van het dienstenaanbod voor iedereen en de samenstelling en
kwalificaties van het personeelsbestand zijn de belangrijkste thema’s in de ant-
woorden op deze vraag.


Toegankelijkheid van het dienstenaanbod

Organisaties willen hun diensten afstemmen op een pluriforme bevolking met
diverse culturele achtergronden. Volgens een aantal gesprekspartners is daar-
voor meer nodig dan goede wil en het aantrekken van gekwalificeerd personeel:

“Witte organisaties kunnen van ons leren dat ze eerst moeten nadenken of ze
écht voor allochtone doelgroepen willen werken. Trainen helpt daarbij niet, het
gaat niet om weten, maar om voelen.” Zo verwoordt de directeur van A&S Groep
wat volgens haar nodig is.

De directeur-bestuurder van Attent wwz pleit voor aparte woonvoorzieningen voor
allochtone ouderen, een doelgroep die fors gaat toenemen: “We moeten durven
zeggen dat doelgroepenbeleid op onderdelen noodzakelijk is. Het einddoel is om
kwetsbare ouderen goede zorg te bieden.”

4
  Interculturalisatie: het afstemmen van beleid, voorzieningen, handelwijzen en instrumenten op
een pluriforme bevolking met diverse culturele achtergronden, met als doel hen te ondersteunen om
te participeren in de maatschappij. Dit dient (onder meer) te leiden tot goede en bereikbare dien-
sten voor iedereen en effectieve hulpverlening en zorg. De gemeente zet zich in het bijzonder in
voor intensieve interculturalisatie van organisaties waarmee een subsidierelatie bestaat.


                                                                                  pagina 9 van 14
                                          37 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Andere gesprekspartners voegen hier nog aan toe:

>   “Ik zou willen dat het ons lukt om allochtone ouderen volledig in hun waarde
    te laten. Het gaat daarbij om respect te tonen voor de cultuur waaruit iemand
    komt en om het loslaten van krampachtigheid” (regiomanager Pleyade).
>   “De gemeente moet grotere organisaties erop aanspreken dat ze écht iets
    doen voor allochtonen. Dat vraagt om een andere houding: ‘Ik wil iets leren’ in
    plaats van ‘Zo doen we dat niet’ ” (directeur A&S Groep).
>   “Als de gemeente aanvullende subsidievoorwaarden wil stellen rondom inter-
    culturalisatie, dan moeten we door meting inzichtelijk kunnen maken dat we
    alle doelgroepen bereiken” (directeur-bestuurder Rijnstad).


Samenstelling van het personeelsbestand

Sommige organisaties hebben een heel diverse medewerkersbestand (bijvoor-
beeld A&S Groep), andere zeggen relatief weinig allochtone medewerkers te heb-
ben (bijvoorbeeld de Stichting Thuiszorg Midden-Gelderland, STMG). De Stichting
Welzijn Ouderen Arnhem (SWOA) heeft weinig allochtone vrijwilligers.

De werving en opleiding van allochtone medewerkers is een speerpunt voor ver-
scheidene zorg- en welzijnsorganisaties. Daarbij worden onderstaande kanteke-
nen gemaakt:

>   het is moeilijk om allochtone medewerkers op te leiden en te behouden;
>   de instroom van allochtone medewerkers met een hoger opleidingsniveau
    (verzorging en verpleging) is te beperkt;
>   het rekruteren van allochtone medewerkers is geen probleem, wel het vinden
    van medewerkers met een extra kwalificatie: een manager van Rijnstad noemt
    in dit verband “Je willen inzetten voor bijvoorbeeld de Turkse gemeenschap,
    je durven te mengen in de groep met het risico er onderdeel van te worden en
    mensen motiveren in plaats van hen aan jouw bureau te laten komen”;
>   individuele instroom van allochtone medewerkers werkt niet; er zijn gesubsi-
    dieerde instroomtrajecten nodig;
>   om kandidaten te werven voor opleidingstrajecten is persoonlijk contact no-
    dig, ook met sleutelfiguren uit gemeenschappen;
>   allochtone vrijwilligers kunnen wellicht via zelforganisaties worden geworven.


Verscheidene organisaties investeren in de scholing van hun medewerkers. Rijn-
stad biedt haar medewerkers een interculturele effectiviteitstraining (IET) aan. De
STMG investeert in trainingen over diversiteit en in intervisie voor medewerkers
over dit onderwerp. Een medewerker van de SWOA vindt dat de interculturele
scholing van medewerkers en vrijwilligers van zorg- en welzijnsorganisaties een
structureel karakter moet krijgen: “Organisaties moeten elkaars expertise delen.”




                                                                    pagina 10 van 14
                                    38 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>7. Laaghangend fruit

Wat zijn de quick wins om op korte termijn successen te boeken op het gebied van
interculturalisatie in het algemeen en het vergroten van de participatie van alloch-
tone ouderen aan voorzieningen voor wonen, welzijn en zorg naar evenredigheid
van de bevolkingssamenstelling in het bijzonder?


Verbetering van de samenwerking tussen organisaties

Verbetering van de samenwerking tussen organisaties. Dat is de rode draad in de
antwoorden op deze vraag. Bij verbetering van samenwerking gaat het niet alleen
om het bedenken van nieuwe initiatieven, maar allereerst om het uitvoeren van
afspraken die al zijn gemaakt. Bijvoorbeeld:

>   het uitvoeren van een project dat al klaarligt: een voorbeeld hiervan is een
    project van het Budget Advies Centrum (BAC), waarin onder meer zou worden
    samengewerkt met banken en dat niet van de grond komt door ontbrekende
    financiering van beperkte aanloopkosten.


Volgens de mantelzorgconsulent van het Meldpunt Vrijwillige Thuiszorg en
Steunpunt Mantelzorg (MVT) werken organisaties op ad hoc-basis goed samen.
Het structurele contact met andere organisaties ervaart ze als “wat stroperig”.
Samenwerking blijft een aandachtspunt voor Arnhemse organisaties: “Denk van-
uit het belang van de klant, in plaats van uit het belang van de organisaties”, zegt
ze hierover. Inspireer elkaar en denk buiten het eigen systeem. Andere gespreks-
partners onderschrijven dit:

>   doorbreek het hokjesdenken dat ons systeem kenmerkt;
>   benut de ketensamenwerking volledig;
>   deel ervaringen met elkaar en sluit aan op wat je met elkaar kunt doen.


De directeur-bestuurder van Attent wwz gaat nog een stap verder. Zij wil gestruc-
tureerd aan de slag met de resultaten van de brede inventarisatie. “Ik stel voor de
beslissers van de kernaanbieders bij elkaar te zetten - samen met de kernsleutel-
figuren - en om met elkaar initiatieven te verbinden.” In deze samenstelling kun-
nen projecten worden opgezet en kan worden gesproken over waar doelgroepen-
beleid nodig is.


Beter bereiken van allochtone ouderen

Een tweede thema in de antwoorden is het beter bereiken van allochtone oude-
ren:

>   bereik (groot)ouders - die nu buiten beeld blijven - via (jonge) gezinnen;
>   bereik de zelforganisaties, waarin jongeren actief zijn: “De zelforganisaties
    zijn een blinde vlek voor de gemeente Arnhem”, zegt een medewerker van
    Rijnstad, “alle contact is verdwenen, nadat de subsidiëring van activiteiten
    werd stopgezet”;

                                                                     pagina 11 van 14
                                    39 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>>   organiseer de dienstverlening aan mensen die nu geen indicatie hebben en
    los daarmee kleinere problemen op: “In het pak papieren dat cliënten vaak
    meenemen, zie ik, als ik erin kijk, allerlei vaak kleinere problemen. Maar ik
    heb geen tijd om me erin te verdiepen”, zegt de directeur van A&S Groep;
>   maak de voordelen van de GelrePas beter bekend, zegt het Budget Advies
    Centrum (BAC): de pas biedt niet alleen kortingen op activiteiten, maar ook
    recht op kwijtschelding van gemeentelijke heffingen (dat niet steeds opnieuw
    hoeft te worden aangevraagd) en recht op gratis sociaal raadsliedenwerk;
>   breng met elkaar en samen met de doelgroep de sleutelfiguren in beeld, zegt
    de directeur-bestuurder van Rijnstad.


8. Visie op interculturalisatie

Naast de gesprekken met organisaties is informatie verzameld over de visie van
deze organisaties op interculturalisatie en/of hun beleid op het gebied van inter-
culturalisatie. Informatiebronnen zijn visie- en beleidsnota’s, ondernemingsplan-
nen en websites.

De gemeente Arnhem definieert “interculturalisatie” als volgt:

Het afstemmen van beleid, voorzieningen, handelwijzen en instrumenten op een
pluriforme bevolking met diverse culturele achtergronden, met als doel hen te
ondersteunen om te participeren in de maatschappij. Dit dient (onder meer) te
leiden tot goede en bereikbare diensten voor iedereen en effectieve hulpverlening
en zorg. De gemeente zet zich in het bijzonder in voor intensieve interculturalisa-
tie van organisaties waarmee een subsidierelatie bestaat.

Uit de verzamelde documenten van organisaties waarmee is gesproken, blijkt dat
interculturalisatie in deze definitie nog maar spaarzaam voorkomt in visie- en
beleidsnota’s en ondernemingsplannen. Een positieve uitzondering is de Stich-
ting Thuiszorg Midden-Gelderland (STMG). Van de organisaties waarmee werd
gesproken, beschikt zij als enige over een Beleidskader interculturalisatie. De
STMG schetst daarin een beeld van Nederland in het jaar 2050, waarin het aantal
allochtone ouderen is vertienvoudigd ten opzichte van nu. “Interculturalisatie is
geen doel op zich, maar een middel om te bereiken dat de toegankelijkheid, kwa-
liteit en effectiviteit van de zorg voor allochtone cliënten gelijkwaardig is aan die
van autochtone cliënten.”




                                                                      pagina 12 van 14
                                     40 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Bijlage, Organisaties en functionarissen waarmee gesprekken
         zijn gevoerd


organisatie                              diensten

A&S Groep                                thuiszorg
(voormalig Thuiszorg Yaşam)              Sentez leer- en detacheringsbedrijf
> directeur;
> medewerker

gemeente Arnhem,                         advies over geldzaken en
Budget Advies Centrum (BAC)              schuldregelingen
> preventiemedewerker

gemeente Arnhem,                         voorlichting
seniorenadviseurs                        advies
> seniorenadviseur

Attent wonen welzijn zorg                thuiszorg
(Attent wwz)                             locaties voor wonen en zorg
> directeur-bestuurder;
> manager

Meldpunt Vrijwillige Thuiszorg en        vrijwillige hulp
Steunpunt Mantelzorg                     advisering, begeleiding en
(MVT)                                    emotionele steun
> mantelzorgconsulent

Stichting Pleyade                        intramurale zorg
> regiomanager                           extramurale zorg

Stichting Rijnstad                       maatschappelijk werk
> directeur-bestuurder;                  sociaal raadslieden
> clustermanager;                        schuldhulp
> twee medewerkers                       sociaal-cultureel werk
                                         jongerenwerk
                                         opbouwwerk
                                         peuterspeelzaalwerk
                                         projecten

Stichting Thuiszorg Midden-              hulp bij huishouden
Gelderland (STMG)                        verzorging en verpleging
> directeur klant en markt;              thuisbegeleiding
> preventiefunctionaris;                 uitleen
> wijkverpleegkundige                    jeugdgezondheidszorg




                                                                    pagina 13 van 14
                                    41 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>organisatie                             diensten

Stichting Welzijn Ouderen Arnhem        maatschappelijke activering
(SWOA)                                  sociale preventie
> directeur;                            persoonsgerichte begeleiding en
> manager;                              dienstverlening
> twee medewerkers

Vivare                                  bouwen, verhuren, verkopen, beheren
> teammanager                           en onderhouden van woningen

Volkshuisvesting Arnhem                 bouwen, verhuren, verkopen, beheren
> twee managers                         en onderhouden van woningen




                                                                pagina 14 van 14
                                   42 van 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>