<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Aan de gemeenteraad                                                  Datum            : 12 januari 2016
                                                                     Ons kenmerk      : 2016.0.000.581/mbr
                                                                     Zaaknummer       : 2015-12-00849
                                                                     Contactpersoon   : A. Uil
                                                                     Telefoonnummer   : (026) 377 5607




Onderwerp : Trolley 2.0, stand van zaken

Geachte voorzitter en leden,


                               Arnhem de eerste trolleystad van Nederland!

De Regio Arnhem Nijmegen is landelijk koploper op het gebied van duurzaam openbaar vervoer. Dit komt
door langjarige duurzame samenwerking op het gebied van openbaar vervoer, de aanwezigheid van de
HAN Automotive /Energie alsmede een groeiend innovatief bedrijvencluster rondom clean mobility.
Daarbinnen wordt met recht de Trolley 2.0 landelijk, maar ook internationaal, gezien als het vlaggenschip
van deze beweging.

We zijn trots dat Trolley 2.0 in de afgelopen maanden in het Arnhemse en provinciale beleid verder is
verankerd. Mooie voorbeelden hiervan zijn de MIRT-Uitnodigingsagenda, het Arnhemse programma
"New Energie Made in [Arnhem]", de Gelderse OV-visie en het Gelders Energieakkoord. Deze erkenning
en samenwerking is nodig voor het behalen van onze beleidsdoelen.

U bent als gemeenteraad op 17 maart 2015 voor het laatst geïnformeerd over Trolley 2.0 via de
raadsbrief "aanvraag subsidie verkeersprojecten MUM-BDU 2016". De stevige Arnhemse ambities
hebben veel onderlinge samenhang. Daarnaast zijn recente ontwikkelingen, zoals de indiening van
Europees project E-bus 2020 In Motion charging voor subsidie, de ontwikkelingen rondom Clean mobility
op de Kleefse Waard, maar ook de stagnatie in het prototype, voor ons aanleiding om de raad te
informeren over de voortgang hiervan.

Inleiding
Op 24 juni 2013 is de Arnhemse Beleidsnota Openbaar Vervoer "De reiziger centraal" door de
gemeenteraad vastgesteld. Het doel van het Arnhemse openbaar vervoersbeleid is om betaalbaar en
kwalitatief goed openbaar vervoer in stand te houden en door te groeien naar een emissieloos openbaar
vervoer.
- Een hoogwaardig openbaar-vervoernetwerk
- Reiziger centraal stellen
- Mobiliteit voor iedereen
- Emissieloos openbaar vervoer.

De Regio Arnhem Nijmegen is landelijk koploper op het gebied van duurzaam openbaar vervoer. Dit komt
door langjarige duurzame samenwerking op het gebied van openbaar vervoer en de aanwezigheid van
de HAN Automotive /Energie alsmede een groeiend innovatief bedrijvencluster rondom clean mobility op
oa de Kleefse Waard.




Eusebiusbuitensingel 53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Datum: 12 januari 2016
Ons kenmerk: 2016.0.000.581/mbr
Pagina: 2



De ambitie van duurzaamheid, sterk openbaarvervoersbeleid, innovatie en werkgelegenheid is, naast
binnen mobiliteit, recent ook steviger verankerd in het programma New Energy made in [Arnhem] en de
MIRT-uitnodigingsagenda ten behoeve van de samenwerking met provincie en Rijk. Daarbinnen wordt
met recht de Trolley 2.0 landelijk, maar ook internationaal, gezien als het vlaggenschip van deze
beweging. Het zijn stevige ambities met veel onderlinge samenhang en recente ontwikkelingen zijn voor
ons aanleiding om de raad breed te informeren over de voortgang hiervan.

Het primaire doel van Trolley 2.0 is om de trolleytechniek te innoveren om daarmee het
voorzieningenniveau van het openbaar vervoer in stad en regio in stand te houden en te verduurzamen
(vervangen van CNG bussen). Tevens biedt deze innovatie werkgelegenheid en zetten we met dit
icoonproject Arnhem op de kaart!

Deze doelen willen we bereiken door in te zetten op een zero-emissie busconsessie in 2023. Hiervoor
zijn de volgende stappen voorzien in Trolley 2.0:

    1. E-bus 2020-In Motion Charging (2016-2020)
       Het eerste project dat in uitvoering gaat is het project: "E-bus 2020-In Motion Charging".
       In dit project worden twee trolley 2.0 bussen ingezet in de dienstregeling. Daarnaast wordt de
       bovenleiding gebruikt om E-cars op te laden (Smart Grid).

    2. Zero Emission Center op Kleefse Waard
       Vanuit het bedrijventerrein Kleefse Waard is het initiatief gekomen voor een centrum voor E-
       mobility. Kleefse Waard wordt hét (inter-)nationale centrum waar starters ondernemers,
       docenten, onderzoekers van technische universiteiten en de HAN studenten en beleidsmakers
       elkaar vinden en versterken op de thema’s slimme en duurzame mobiliteit en energiesystemen,
       niet alleen op technologisch gebied, maar ook voor wat betreft design- en marktbenadering.

    3. Transitie 15 bussen Trolley 2.0 (2017-2018)
       In 2017 (10) en in 2018 (5) zullen in totaal 15 trolleybussen vervangen gaan worden. Dit biedt de
       mogelijkheid om goedkoop nieuwe bussen op te waarderen naar Trolley 2.0. De gemeente
       Arnhem is bezig met de vervoerder om de verschillende scenario's in beeld te brengen.

    4. Vervanging gasbussen in Nijmegen
       In 2019 zullen de 74 gasbussen in Nijmegen vervangen gaan worden. Voor de vervoerder is dan
       het moment om nieuwe investeringen in bussen te doen. Een mogelijk scenario is dat 74
       bestaande gasbussen uit Arnhem ingezet worden in Nijmegen. En dat het budget van de
       vervoerder gebruikt wordt voor nieuwe Trolley 2.0 bussen in de regio Arnhem.

    5. Nieuwe concessie in 2023
       In december 2023 zal een nieuwe concessie ingaan in de stedelijke regio Arnhem Nijmegen. Dit
       is het grote moment om een volledig zero-emissie concessie te kunnen realiseren. De
       aanbesteding biedt de mogelijkheid om eisen te stellen aan de nieuwe vloot, maar ook
       vervoerders hebben aan het begin van de concessie de bereidheid om te investeren in nieuwe
       technieken.


1. E-bus 2020-In Motion Charging, twee Trolley 2.0 bussen
Het doel van de gemeente Arnhem met het project is om, naast de algemene doelen van trolley 2.0,
ervaring op te doen met de Trolley 2.0 techniek om stapsgewijs door te groeien naar een volledige Trolley
2.0 bussenvloot.

Eusebiusbuitensingel 53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Datum: 12 januari 2016
Ons kenmerk: 2016.0.000.581/mbr
Pagina: 3




Coalitie
Het project bestaat uit een coalitie van 10 partijen uit de regio Gelderland en NordRheinWestfalen. Het
project wordt getrokken door de leadpartner: "Vosloh Kiepe", een groot elektronicabedrijf uit Düsseldorf.
De leadpartner heeft het project voor subsidie aangeboden bij de Euregio RijnWaal in Kleve (D).

Vanuit regio Arnhem zijn drie MKB-bedrijven betrokken (Fransen Technical Services, Venema-tech en
Bordbusters). Naast deze MKB-bedrijven zijn uit Arnhem betrokken: de vervoerder Hermes, Hogeschool
Arnhem-Nijmegen, de gemeente Renkum en de gemeente Arnhem.
Omdat de kennis die opgedaan wordt uniek is, heeft het project veel (inter)nationale belangstelling. Er
zijn dan ook veel partijen die betrokken willen zijn. Veel Europese bedrijven liggen buiten het
subsidiegebied en mogen geen projectpartner zijn. Om toch een Europees netwerk te creëren zijn deze
partijen "geassocieerde partners" geworden. In totaal zijn er 28 (!) geassocieerde partners. Waaronder de
vervoersbedrijven uit Amsterdam, Riga (Lv), Bologna (I), Parma (I), Solingen (D), Osnabrück (D).

"Daarmee kunnen we stellen dat Arnhem niet de laatste trolleystad is van Nederland maar de eerste"

Producten
Het project bestaat uit twee hoofdthema's te weten (1) In Motion Charging en (2) Smart Trolley Grid.

1.1 In Motion Charging bestaat uit het ontwikkelen, realiseren en inzetten van twee (enkel gelede, 18m)
trolley 2.0 bussen in Arnhem. Deze Trolley 2.0 bussen kunnen minimaal 10 km zonder bovenleiding
rijden. Het opladen van de accu's vindt plaats tijdens het rijden onder de bovenleiding. Het innovatieve
voordeel hiervan is dat er geen tijd verloren gaat voor tussentijds opladen of verplicht halteren bij
laadstations, zoals veel andere batterij-elektrische bussen dat wel hebben. Voor veel vervoersbedrijven is
dat een belangrijk voordeel van Trolley 2.0.
De ontwikkeling van de Trolley 2.0 techniek zal gedaan worden door de leadpartner Vosloh Kiepe in
Düsseldorf. Deze nieuwe techniek zal geïntegreerd worden in twee nieuwe HESS-trolleybussen die door
Hermes zijn besteld. Omdat het gaat om een nieuwe techniek is het voornemen om deze bussen ook qua
uiterlijk te moderniseren. We willen graag de Trolley 2.0 bussen voorzien van een tramlook.




Figuur 1 dubbelgelede (24m) HESS trolley in tramlook in Luzern (CH)



Eusebiusbuitensingel 53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Datum: 12 januari 2016
Ons kenmerk: 2016.0.000.581/mbr
Pagina: 4



Als de Trolley 2.0 bussen gebouwd zijn, zullen ze ingezet worden in de dienstregeling in Arnhem, vooral
op lijn 1 tussen Oosterbeek en Velp. Om de techniek voldoende te testen zullen de bussen na een
startperiode ook ingezet worden op andere delen van het bestaande trolleynet.



1.2 Smart Trolley Grid, is het efficiënt gebruiken van het bestaande trolleybovenleidingen.


                                                                              In het project wordt een
                                                                              systeem ontwikkeld en
                                                                              gerealiseerd om remenergie
                                                                              van trolleybussen op te
                                                                              slaan in ondergrondse
                                                                              accu's. Vanuit deze accu's
                                                                              worden elektrische
                                                                              voertuigen weer opgeladen.
                                                                              Op deze manier ontstaat
                                                                              een extra toepassing van
                                                                              het
                                                                              trolleybovenleidingnetwerk
                                                                              dat breed verspreid is in de
                                                                              stad. Een bijkomend
                                                                              voordeel is dat de
                                                                              remenergie lokaal door de
                                                                              trolleybussen opgewekt
                                                                              wordt en nu veelal verloren
                                                                              gaat. Als het concept zich in
                                                                              de praktijk bewijst, dan ligt
                                                                              een schaalsprong van deze
techniek naar tram systeem voor de hand.

Reizigers belang
Nieuwe technieken en innovaties kunnen operationele risico's met zich meebrengen. Door alle partners is
aangegeven dat voorkomen moet worden dat de reizigers hinder ondervinden van het inzetten van
nieuwe technieken. Daarom worden de nieuwe Trolley 2.0 bussen alleen ingezet op bestaande
trolleylijnen in Arnhem. Het gedeeltelijk draadloos rijden zal dan plaatsvinden op routes waar trolleylijnen
hangen. In geval van storingen kan de bus alsnog aangekoppeld worden aan de bovenleiding. De nieuwe
Trolley 2.0 bussen zullen voorlopig als extra bussen in de dienstregeling gaan rijden. Dat betekent dat de
reizigers bij eventuele storingen geen last hebben van het uitvallen van een bus in de dienstregeling.

Planning
Het project is op 26 november 2015, door de leadpartner uit Düsseldorf, voor subsidie aangeboden bij de
Euregio RijnWaal in Kleve (D). Naar verwachting zal in juni 2016 een Europees besluit over het project
zijn genomen. Het project zal in 2020 afgerond zijn. Bij goed functioneren worden de trolley 2.0 bussen
opgenomen in de dienstregeling.




Eusebiusbuitensingel 53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Datum: 12 januari 2016
Ons kenmerk: 2016.0.000.581/mbr
Pagina: 5



Begroting
De totale kosten voor het project E-bus 2020-In Motion Charging bedragen ongeveer 7,5 miljoen euro.
Hiervan wordt door de partners ongeveer 3,5 miljoen euro als eigen bijdrage geleverd. De gevraagde
subsidie bedraagt ongeveer 4 miljoen euro. De kosten van de gemeente Arnhem zijn ongeveer 1,6
miljoen euro, hiervan wordt ongeveer 1,2 miljoen euro gedekt door de aangevraagde Europese subsidie.
De Arnhemse eigen bijdrage is ongeveer 400.000 euro en is afkomstig uit bestaande middelen in de
begroting.

2. Kenniscentrum schone mobiliteit in Arnhem
In de raadsbrief " aanvraag subsidie verkeersprojecten MUM-BDU 2016" konden wij u melden dat op het
bedrijvenpark Kleefse Waard (IPKW) een initiatief was voor het starten van een kenniscentrum schone
mobiliteit. Het initiatief heeft een breed draagvlak binnen het Arnhemse bedrijfsleven, kennisinstellingen
en overheden. Op korte termijn zal hier meer over bekend gemaakt worden door betrokkenen.

3. Prototype
De gemeente Arnhem heeft in december 2014 een subsidie aan een Arnhems bedrijf verleend om voor 1
december 2015 een prototype trolleybus met een geïnnoveerde aandrijflijn te bouwen. Helaas hebben we
moeten constateren dat de inspanningen van het bedrijf niet tot de verwachte resultaten hebben geleid.
Pogingen van de gemeente om het bedrijf mee te nemen in de coalitie van E-bus 2020 zijn gestrand op
het niet vlotten van de samenwerking tussen het Arnhemse bedrijf en de leadpartner uit Düsseldorf.
Aangezien het bedrijf de deadline voor het projectresultaat van 1 december 2015 niet heeft gehaald en
de diverse pogingen om het project vlot te trekken zijn gestrand, wordt de subsidie ingetrokken en de
voorschotten (135.000 euro) terug gevorderd.

4. Onderzoek naar toepassing van trolley 2.0
In samenwerking met de provincie Gelderland en de vervoerder Hermes wordt er door een extern
adviesbureau onderzoek gedaan naar de meest optimale toepassing van Trolley 2.0 in de regio van
Arnhem.
Daarnaast wordt er onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om te komen tot een zero-emissie
concessie in de stedelijke regio Arnhem-Nijmegen. Naar verwachting is het onderzoek aan het begin van
2016 afgerond. Het onderzoek wordt gefinancierd door de provincie Gelderland.

Consequenties
De gevolgen van bovengenoemde projecten zijn:
   • Arnhem op de kaart te zetten met dit icoonproject Trolley 2.0.
   • Dat er concrete stappen gezet worden om te komen tot een efficiënter openbaar vervoer netwerk.
   • Dat er gewerkt wordt naar een zero-emissie busconsessie in de regio Arnhem-Nijmegen.
   • Het uitvoeren van het programma New Energie made in [Arnhem] om daarmee Arnhem als
       aantrekkelijke vestigingsstad voor het bedrijfsleven te profileren.
   • Door de innovatie: Trolley 2.0 werkgelegenheid te creëren in Arnhem.
   • Arnhem te profileren als betrouwbare partner voor Europese projecten, waarmee op termijn
       Europese subsidies gerealiseerd kunnen worden.


Communicatie
De communicatie van het project E-bus 2020-In Motion Charging zal nog bescheiden zijn, totdat er meer
duidelijkheid is over de behandeling van het project bij de Euregio.




Eusebiusbuitensingel 53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Datum: 12 januari 2016
Ons kenmerk: 2016.0.000.581/mbr
Pagina: 6



De communicatie rond het Kenniscentrum schone mobiliteit zal verzorgd worden door de initiatiefnemers.



Hoogachtend
het college van burgemeester en wethouders van Arnhem,

de secretaris,                         de burgemeester,




Eusebiusbuitensingel 53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>