<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Aan de gemeenteraad

Zaaknummer                322931



Onderwerp: De Arnhemse aanpak van de wijkgerichte energietransitie
a
Voorstel


    1. De Arnhemse aanpak van de wijkgerichte energietransitie vast te stellen.


Inleiding

    Om de klimaatverandering te beperken is het belangrijk dat we de uitstoot van broeikasgassen
    verminderen. Dit betekent dat er ook in Arnhem een overgang moet plaatsvinden van fossiele energie
    naar schone energie. Een belangrijk onderdeel hiervan is het op termijn niet meer gebruiken van
    aardgas voor de verwarming van woningen en gebouwen; de zogenaamde warmtetransitie.

    Deze transitie, waarbij 68.000 woningen in Arnhem een nieuwe warmtebron nodig hebben, is een
    mega-operatie die complex is door zowel de omvang als de vele onzekerheden die er nog zijn. Deze
    transitie heeft de komende jaren van alle betrokkenen inzet nodig. Bij inwoners gaat het daarbij vooral
    over het verminderen van energieverbruik en gedragsverandering. Het is voor inwoners belangrijk dat
    energie betaalbaar blijft en dat de gemeente samen met andere parttijen energiearmoede tegengaat.
    Particuliere woningeigenaren, corporaties en netbeheerders staan voor grote investeringen, die zich
    niet altijd (op korte termijn) terugverdienen. Voor deze investeringen zal het nodig kunnen zijn om
    voorfinanciering te realiseren. De gemeente vervult hierbij een regierol.

    De energietransitie biedt ook kansen. Zo kan de kwaliteit van de woningvoorraad verbeteren met
    positieve gevolgen voor wooncomfort en gezondheid. Ook kunnen we in Arnhem profiteren van de
    kennis en innovatie van een groot aantal ondernemers en kennisinstituten. Daarmee zijn we niet alleen
    een aantrekkelijke regio, maar zal de (lokale) economie ook mee profiteren en de werkgelegenheid
    toenemen.

    Veel betrokken en creatieve inwoners van Arnhem zijn al begonnen. Zij hebben maatregelen genomen
    of zijn daar samen met buurtgenoten mee bezig. Verschillende duurzame wijkinitiatieven zijn zo
    inmiddels ontstaan.

    Met deze Arnhemse aanpak stelt de gemeente de koers vast voor de komende jaren op weg naar
    energieneutraliteit in de bebouwde omgeving, de uitgangspunten die de gemeente daarbij hanteert,
    maar ook de aanpak die daarbij hoort.

Beoogd effect

    De overgang van fossiele energie naar schone energie voor 2050 in de Arnhemse wijken.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Argumenten

1.1 De gemeente start met het aardgasloos maken van meer dan 3 wijken.
Al in heel wat Arnhemse wijken zijn anno 2018 plannen op het gebied van de energietransitie. Er zijn
inmiddels vier Arnhemse "wijken van de toekomst" die vanuit het Gelders Energieakkoord en de gemeente
worden ondersteund (Spijkerkwartier, Alteveer Cranevelt, Heijenoord Lombok (Arnhem west) en
Hoogkamp). Daarnaast spelen initiatieven in de wijken Immerloo, Elderveld en Vredenburg/Kronenburg,
waar samen met corporaties, waterschap en netbeheerder transitietrajecten zijn gestart. Hierbij krijgen
thema's als betaalbaarheid, energiearmoede, leefbaarheid en gezondheid expliciete aandacht.
In deze wijken worden de komende tijd met bewoners, corporaties en andere stedelijke partners verdere
afspraken gemaakt en wordt invulling gegeven aan gedetailleerde uitvoeringsplannen om aardgasloos te
kunnen worden. Hierover sluiten we een wijkconvenant.
Ook met andere Arnhemse wijken worden het komende jaar gesprekken gevoerd over de energietransitie,
de mogelijkheden die daarvoor in de desbetreffende wijk aanwezig zijn en het tijdspad dat daarbij haalbaar
is. Het streven zal zijn zoveel wijken als haalbaar is vanaf 2030 aardgasvrij te maken.

Om de gesprekken met de inwoners goed te kunnen voeren en om als gemeenteraad formeel wijken aan
te wijzen die van het gas af gaan, is het nodig om te weten welke infrastructuur en hernieuwbare
energiebron(nen) in die wijken beschikbaar zijn als alternatief voor het aardgas. Dit vergt nog verder
onderzoek en vooral ook afstemming met de wijkbewoners en stakeholders. Landelijk is afgesproken dat
een aanwijzing minimaal 8 jaar voor de daadwerkelijke omschakeling plaatsvindt, zodat eigenaren weten
waar ze aan toe zijn en voldoende tijd hebben om zich voor te bereiden. De formele aanwijzing vindt plaats
in een transitievisie warmte, die uiterlijk in 2021 moet worden vastgesteld. Dit weerhoudt ons, stakeholders
en vele wijkinitiatieven niet om nu al te starten waar kansen zich voor doen.

Met deze Arnhemse aanpak stelt de gemeente de uitgangspunten vast op weg naar het opstellen van de
transitievisie voor de hele stad die uiterlijk 2021, maar waarschijnlijk al in 2020 aan de gemeenteraad wordt
voorgelegd. De Arnhemse raad zal op dat moment een besluit moeten nemen over de stad als totaal en
daarnaast in formele zin de wijken aanwijzen waar de uitvoeringsplannen klaar zijn om voor 2030 ook in
praktische zin van het aardgas af te kunnen gaan.

1.2 Hiermee geeft de gemeente richting aan keuzes in en het tijdspad van de warmtransitie in de wijk op
    weg naar energieneutraliteit.
De warmtetransitie is een complexe operatie met nog veel onzekerheden. Om in de komende jaren
uitspraken te kunnen doen bij dilemma’s die zich in dit proces voordoen, zijn uitgangspunten geformuleerd
en is een Arnhemse aanpak van de wijkgerichte energietransitie ontwikkeld.
Op mondiaal, landelijk en regionaal niveau zijn afspraken gemaakt over de energietransitie. Deze
afspraken kennen in de tijd een aantal momenten waarop de gemeente besluiten moet nemen:
2019:
      Raadsbesluit over de Arnhemse aanpak van de wijkgerichte energietransitie
      Warmteverkenning naar meest aannemelijke alternatieven voor aardgas
      Gesprekken met wijken en stakeholders
2020:
      Eerste wijkuitvoeringsplannen en wijkconvenanten.
2021:
      Raadsbesluit transitievisie warmte voor hele stad
      Wijkuitvoeringsplannen en wijkconvenanten

1.3 Met het vaststellen van de uitgangspunten kunnen keuzes worden gemaakt bij dilemma's die zich
    voordoen in het proces van de energietransitie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Om in de komende jaren uitspraken te kunnen doen bij dilemma’s die zich in dit complexe proces
voordoen, zijn de volgende uitgangspunten geformuleerd, samen met stakeholders:
 De Trias Energetica is leidend; eerst besparen.
 De meest duurzame oplossing gaat voor. Minder duurzame bronnen zijn tijdelijk en decentrale bronnen
   hebben de voorkeur.
 De aanpak is wijkgericht en samen met bewoners en overige gebruikers. Hierbij wordt aangesloten bij
   andere ontwikkelingen in de wijk.
 Waar zelforganiserend vermogen onvoldoende ontstaat, neemt de gemeente samen met stedelijke
   partners het voortouw, maar altijd in verbinding met de bewoners.
 Ruimtelijke impact is niet te voorkomen. Ruimte wordt eerst gezocht in verhard stedelijk gebied.
 Betaalbaarheid, betrouwbaarheid en zekerheid voor de eindgebruiker staan voorop.
 De energietransitie mag niet leiden tot (verdere) energiearmoede en schuldenproblematiek en wordt bij
   voorkeur ingezet als instrument tegen energiearmoede.

1.4 Met de Arnhemse aanpak neemt de gemeente regie waar nodig en wordt voortgebouwd op het
     enthousiasme van wijkinitiatieven.
We doen het samen, eerlijk en duurzaam en de wijken spelen daarbij een belangrijke rol. De noodzakelijke
energietransitie zien wij als kans om energiearmoede tegen te gaan en innovaties van Arnhemse bedrijven
in te zetten. Arnhem streeft naar een goede en tijdige betrokkenheid van inwoners bij de grote opgave van
de energietransitie. En niet zonder succes want ondertussen is er in Arnhem sprake van ruim 20
initiatieven in wijken en draaien 4 wijken mee in het "Wijken van de toekomst"- programma binnen het
Gelders Energie akkoord. Waar wijken zich niet spontaan organiseren rond energie- en
klimaatvraagstukken, zal de gemeente zelf initiatief nemen om bewoners bij elkaar te brengen.

Al in heel wat Arnhemse wijken zijn anno 2018 vergevorderde plannen op het gebied van de
energietransitie, waaronder plannen om van het aardgas af te kunnen. De komende tijd ondersteunt de
gemeente inwoners die hiervoor actief zijn in hun wijk en wordt toegewerkt naar wijkgerichte
uitvoeringsplannen.

Deze aanpak bestaat uit 4 onderdelen:

1. Gemeente neemt voortouw waar nodig
Wijken verschillen in samenstelling en identiteit; de prioriteiten en zorgen van bewoners verschillen
evenzeer. De energietransitie is een kostbare operatie en vergt van velen investeringen. Ook een hogere
gasprijs zorgt ervoor dat een groep mensen die nu al moeite om de energierekening te betalen straks een
nog hogere rekening krijgt gepresenteerd. Het voorkomen van deze gevolgen voor onze meest kwetsbare
inwoners en effecten als energiearmoede en schuldenproblematiek is een belangrijke opgave bij de
energietransitie.
Waar wijken zich niet spontaan organiseren rond energie- en klimaatvraagstukken, neemt de gemeente
het voortouw om bewoners bij elkaar te brengen rond gekoppelde thema’s als energiearmoede,
leefbaarheid en gezondheid. De insteek is om voor alle wijken een zodanige betrokkenheid van de
bewoners te realiseren dat de energietransitie op een eerlijke wijze kan worden gerealiseerd.

Dit betekent:
 Samen met professionele stakeholders het voortouw nemen in wijken die dat nodig hebben en waar
    kansen ontstaan.
 Samen met partners op wijkniveau acties uitvoeren, pilots starten en maatregelen nemen in een aantal
    wijken rondom het tegengaan van toenemende energiearmoede, als opmaat naar een eventuele
    opschaling in Europees verband.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre> In een wijkconvenant worden afspraken gemaakt over o.a. de alternatieven voor aardgas voor de wijk,
  de verdeling van verantwoordelijkheden en de uitvoering. Het wijkconvenant is onderdeel van het
  wijkwarmtetransitieplan en wordt afgesloten met partijen in de wijken.

2. Wijkinitiatieven
Arnhem streeft naar een goede en tijdige betrokkenheid van inwoners bij de grote opgave van de
energietransitie. En niet zonder succes want ondertussen is er in Arnhem sprake van ruim 20 initiatieven in
wijken en draaien 4 wijken mee in het "Wijken van de toekomst"- programma binnen het Gelders Energie-
akkoord.
Om die ontwikkeling voort te zetten en om wijkinitiatieven in positie te brengen als sterke intermediair
tussen wijk en gemeente in het langdurige proces van de energietransitie in de stad, zal de ondersteuning
een structureel karakter krijgen.

Dit betekent:
 Continu werken aan versterking van initiatieven in alle wijken.
 Met ieder wijkinitiatief wordt gewerkt aan een ontwikkelplan naar partnerschap. Daarin zijn de ambities
   en kwaliteiten van het wijkinitiatief belangrijk, naast de mogelijkheden die de gemeente biedt om het
   wijkinitiatief ook op langere tijd te ondersteunen met kennis en capaciteit. Ook moet de vraag
   beantwoord worden hoe het wijkinitiatief representatief kan zijn voor de wijk.
 De positie en rol van het wijkinitiatief wordt vastgelegd in een wijkconvenant, dat als onderdeel van de
   warmtetransitieplannen per wijk wordt afgesloten met partijen in de wijken. In het wijkconvenant worden
   afspraken gemaakt over o.a. de alternatieven voor aardgas voor de wijk, de verdeling van
   verantwoordelijkheden en de uitvoering.

3. Ruimtelijke ontwikkelingen
Bij alle ruimtelijke ontwikkelingen in de stad zal de gemeente met initiatiefnemers komen tot afspraken over
de invulling van hun eigen verantwoordelijkheid in de energietransitie, maar ook de relatie leggen met de
opgave en kansen in de omgeving van de ontwikkeling. Dit met als doel om het momentum van de
ruimtelijke ontwikkeling te benutten om ook (een deel van de) omliggende bestaande bebouwing van het
aardgas af te halen.

4. Ondersteunend beleid
Om de wijkgerichte energietransitie vorm te geven zal er op landelijk, regionaal en stedelijk niveau
ondersteunend beleid en instrumentarium worden doorontwikkeld. Op regionaal en stedelijk niveau heeft
de gemeente directe invloed op de ontwikkeling hiervan. Beleid wordt doorontwikkeld op de thema's
financiering en betaalbaarheid, bewustwording en energiearmoede, collectieve infrastructuur,
bronnenontwikkeling, wet- en regelgeving, organisatie & arbeidskrachtontwikkeling en innovaties.

In de energietransitie zijn er ook kansen voor Arnhemse bedrijven om in de wijken innovaties mee te
ontwikkelen en toe te passen. Bij de Arnhemse aanpak in de komende jaren worden nadrukkelijk
(Arnhemse) innovatieve bedrijven uitgenodigd om mee te denken en mee te doen in de wijkgerichte
energietransitie. Hiermee worden kansen gecreëerd voor regio en stad en krijgt de Arnhemse economie en
werkgelegenheid een impuls.

Dit betekent:
 Samen met wijkbewoners, ondernemers en andere stakeholders starten van pilots binnen de Arnhemse
   aanpak, gericht op het ontwikkelen van nieuwe oplossingen voor energievraagstukken in de wijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Kanttekeningen en risico's

1.1 De gemeente is niet de enige speler in de wijkgerichte energietransitie en daarom is bereiken van
    het beoogd effect mede afhankelijk van het maatschappelijk speelveld.
    Het versterken van zelforganiserend vermogen en draagvlak in een wijk is belangrijk om te komen
    tot afspraken en een partnerschap tussen gemeente, wijkbewoners en andere stakeholders. Dit is
    cruciaal voor de voortgang, omdat er nu nog nauwelijks wet- en regelgeving voor handen is.

1.2 De energietransitie is een kostbare operatie en vergt van velen investeringen.
    Voor veel maatregelen zijn grote investeringen nodig. Het (voor)financieren van dergelijke
    investeringen zal veel betrokkenen voor dilemma's zetten, waarbij het belangrijk is dat zij samen
    blijven optrekken.
    Ook particuliere woningeigenaren zullen investeringen dienen te doen. Een deel is terug te
    verdienen via de energierekening, maar dat zal niet altijd zo zijn. Dit is nog meer van belang bij de
    groep mensen die nu al moeite heeft om de energierekening te betalen. Nieuwe vormen van
    financiering moeten dan ook ontwikkeld worden.

1.3 Het eventueel ontbreken van landelijk beleid heeft een negatief effect op van de wijkgerichte
    energietransitie.
    Het is belangrijk dat het Rijk met een pakket aan maatregelen komt voor financiering en
    ondersteunende wet- en regelgeving. Overleg hierover en lobby hierop vindt plaats vanuit G40 en
    VNG aan de tafels van het Klimaatakkoord en daarbuiten.

Financiën

 Lokale middelen
 Om de Arnhemse klimaatdoelen te halen is bij Turap-2 2018 (Raadsbrief 26 september 2018, zaaknr.
 290983), op basis van het coalitieakkoord, in de Bestemmingsreserve Duurzaam Arnhem voor het
 klimaatfonds €10 miljoen aan middelen gereserveerd. Daarnaast is in de MJPB 2019-2022 een
 structureel budget oplopend budget van 750.000 in 2019 tot €1,25 miljoen vanaf 2021 jaarlijks voor
 warmetransitie en verduurzaming opgenomen. Vanuit dit laatstgenoemde budget wordt de ambtelijke
 organisatie versterkt.

 Om de Arnhemse klimaatdoelen te bereiken zijn grote investeringen nodig. Deze zijn nodig om
 maatregelen te kunnen nemen in het kader van het verduurzamen van onze energie, klimaatadaptatie
 en het toepassen van innovaties.Met het Arnhemse klimaatfonds en het nemen van de regierol laat de
 gemeente zien dat zij een betrokken en betrouwbaar partner is die handelt naar de urgentie die zowel
 landelijk als provinciaal als maar ook gemeentelijk worden gevoeld. Dit is belangrijk omdat co-
 financiering en samen optrekken met andere overheden en stakeholders essentieel is om de kosten van
 de enrgietransitie te kunnen dragen en eerlijk te kunnen laten landen in de stad. Met dit fonds lokken
 gemeentelijke investeringen noodzakelijke investeringen uit van overige overheden, instellingen,
 bedrijven en bewoners. Met onder andere rijk en provincie vinden gesprekken plaats over
 mogelijkheden van cofinanciering op de gezamenlijke klimaatdoelen.

 In het voorjaar zal de gemeenteraad een voorstel krijgen over de kaders voor de besteding van dit
 fonds.

 Europese, landelijke en provinciale middelen
 Met name in Europa en bij de provincie Gelderland wordt beleid gevoerd dat past bij de opgave van de
 wijkgerichte energietransitie in Arnhem. De inhoudelijke en financiële samenwerking met overheden is
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre> een belangrijk speerpunt in het doorontwikkelen van het ondersteunend beleid zoals in deze visie is
 vastgelegd.

Uitvoering

 Met de visie 'De Arnhemse aanpak van de wijkgerichte energietransitie' zijn de uitgangspunten
 vastgesteld voor de volgende concrete stap op weg naar energieneutraal Arnhem. Hierin zijn de wijze
 waarop de samenwerking met de stad wordt vormgegeven en de momenten waarop de gemeenteraad
 gevraagd wordt besluiten te nemen opgenomen.

 Met stedelijke partners als wooncorporaties en netbeheerder wordt een warmteverkenning uitgevoerd
 naar de meest aannemelijke alternatieven voor aardgas in de wijken en onderzoek gedaan naar de
 kansrijkheid van de wijken waar nu al initiatieven worden genomen danwel opgestart worden. Dit vormt
 een belangrijke input voor de verdere gesprekken met wijken.

 Daarnaast zal het ondersteunend beleid verder worden ontwikkeld. Waar nodig zullen hierover
 voorstellen worden gedaan aan de raad, of zal de raad worden geïnformeerd over de voortgang.

 In de loop van 2019 zal de raad een nieuw stedelijk programma aangeboden krijgen dat gaat over de
 periode 2020 - 2030, een visie op klimaatadaptatie en de Regionale energiestrategie.

Communicatie

 ArnhemAAN.nl is het communicatieplatform van deze visie.


Bijlagen

Stukken voor gemeenteraad
-   Raadsvoorstel
-   De Arnhemse aanpak van de wijkgerichte energietransitie
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Besluit van

Zaaknummer              322931




DE RAAD VAN DE GEMEENTE ARNHEM;
gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 5 februari 2019, zaaknummer 322931

gelet op artikel 108 van de Gemeentewet;

besluit:

1. De Arnhemse aanpak van de wijkgerichte energietransitie vast te stellen.

De griffier,                                     De voorzitter,
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>