<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Actieprogramma

Kansrijke Start
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Actieprogramma
Kansrijke Start
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Inhoud
      Inleiding: waarom een actieprogramma Kansrijke Start              5

1.    Het probleem: te veel kinderen hebben geen goede start            7

2.    Het doel: meer kinderen een kansrijke start geven                11

3.    De aanpak: hoe gaan we dit realiseren                            13
     3.1   Lokale coalities bouwen                                     14
     3.2   Cijfers voor gemeenten                                      15
     3.3   Menukaart met interventies                                  15
     3.4   Communicatie                                                15
     3.5   Kennis                                                      16

4.    De actielijnen                                                   17
  4.1 Actielijn 1: Voor de zwangerschap                                17
		4.1.1 Kwetsbare ouders met een kinderwens ondersteunen               18
		    4.1.2 Nu Niet Zwanger landelijk beschikbaar                      18
  4.2 Actielijn 2: Tijdens de zwangerschap                             19
		    4.2.1 Scherper in beeld krijgen van kwetsbare gezinnen           19
		    4.2.2 Sneller hulp aan kwetsbare gezinnen                        20
		4.2.3 Routekaarten /zorgpaden voor professionals                     21
  4.3 Actielijn 3: Na de geboorte                                      21
		4.3.1 Flexibele inzet contactmomenten jeugdgezondheidszorg           21
		4.3.2 Laagdrempelige opvoedingsondersteuning voor kwetsbare ouders   22
		4.3.3 Zeer jonge kwetsbare ouders ondersteunen                       23

5.      Voortgang en resultaten                                        25

6.      Financiën                                                      27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Inleiding
Waarom een actieprogramma Kansrijke Start
Ieder kind verdient de best mogelijke start van zijn of haar leven en een optimale kans op een
goede toekomst. De eerste 1000 dagen van een kind zijn cruciaal voor een goede start1.
De gezondheid van een kind voor, tijdens en na de geboorte blijkt een belangrijke voorspeller
te zijn van problemen – zowel fysiek als mentaal - op latere leeftijd.

Er is al veel geïnvesteerd om de babysterfte in Nederland omlaag te brengen. Gelukkig gaat het met
de meeste baby’s dan ook goed bij de geboorte. Maar sommigen hebben een valse start, doordat
zij te vroeg geboren worden, te weinig wegen bij de geboorte of beiden. Een baby die tijdens de
eerste 1000 dagen van het leven blootstaat aan stress, rook, slechte voeding, mishandeling of
andere risicofactoren, begint met een achterstand aan zijn of haar leven. Deze factoren zorgen
ervoor dat kinderen zich op fysiek, mentaal en sociaal gebied minder goed kunnen ontwikkelen.
Die eerste 1000 dagen beginnen al in de buik. Voor de gezondheid en ontwikkeling van een kind
zou het niet uit mogen maken waar zijn of haar wieg staat. De gezondheid van baby´s rondom de
geboorte is dan ook een belangrijke opgave voor ons allemaal: ouders, samenleving, professionals
en overheid. We gaan daarom met dit actieprogramma investeren in een kansrijke start voor
zoveel mogelijk kinderen.

Een goede start begint al voor de geboorte, zelfs nog voor de conceptie en de zwangerschap. Rijk,
gemeenten, geboorte- en jeugdgezondheidszorg, volwassen-ggz, welzijnswerk en wijkteams
kunnen hier het verschil maken. Zij zijn de aangewezen partijen om het belang van de eerste 1000
dagen uit te dragen en hier actief op in te zetten. We roepen gemeenten en alle professionals in
het sociale en medische domein op om hun bijdrage te leveren. In dit actieprogramma lichten we
toe waarom een kansrijke start zo belangrijk is, welke acties we gaan ondernemen om meer
kinderen een kansrijke start te geven en hoe we dat gaan meten.

    Enkele cijfers over baby’s in Nederland:
  • In 2017 zijn 167.595 kinderen geboren.2
  • Circa 0,5-1% van de kinderen (tussen de 800 en 1.700 per jaar) wordt geboren in (zeer) kwetsbare
    gezinnen.3 Zij lopen het risico om uit huis geplaatst te worden.
  • Circa 14% van de kinderen (bijna 25.000 per jaar) heeft geen goede start bij de geboorte door
    vroeggeboorte, een te laag geboortegewicht of een combinatie daarvan.4
  • Kinderen met een valse start bij de geboorte krijgen later vaker groei- en (psychische)
    ontwikkelingsproblemen, suikerziekte, hart- en vaatziekten en overgewicht.5




1 Nederlands Centrum Jeugdgezondheid. (2017). Gezonde, kansrijke en veilige generatie (position paper).
2 De Staat van Volksgezondheid en Zorg, Kerncijfer geboorten 2017, https://www.staatvenz.nl/kerncijfers/geboorten.
3 Mejdoubi J., Heijkant S. van den, Struijf E., Leerdam F. van, Hira Sing R. A., Crijnen A. (2013). Risicofactoren voor
  kindermishandeling bij jonge hoogrisicozwangeren: design van het VoorZorgonderzoek, Tijdschrift voor
  Jeugdgezondheidszorg, 2, 26-31.
4 Waelput, A. J. M., et al. (2017). Geographical differences in perinatal health and child welfare in the Netherlands:
  rationale for the healthy pregnancy 4 all-2 program. BMC, Pregnancy and Childbirth.
5 Potijk, M. R., Winter, A. F. de, Bos, A. F., Kerstjens, J. M., & Reijneveld, S. A. (2012). Higher rates of behavioural
  and emotional problems at preschool age in children born moderately preterm. Archives of Disease in Childhood, 97,
  112-117.


Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport                                           Actieprogramma Kansrijke Start | 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>6 | Actieprogramma Kansrijke Start   Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>1. Het probleem:
te veel kinderen
hebben geen goede
start

In Nederland hebben de meeste kinderen een gezonde start bij de geboorte en groeien ze gezond
en veilig op. De babysterfte was hoger dan in andere Europese landen. Op basis van het advies
Een goed begin6 heeft de geboortezorg er stevig aan getrokken om deze babysterfte terug te dringen.
De meest recente geboortecijfers laten zien dat er flinke winst geboekt is.7 De babysterfte in
Nederland (vanaf 22 weken zwangerschap tot en met 28 dagen na de geboorte) is tussen 2010 en
2016 gedaald met bijna 20%, van 9,0 per 1000 baby’s in 2010 naar 7,3 per 1000 in 2016.8 Ten
opzichte van 2000 is de daling zelfs 39%, van 11,9 per 1.000 baby’s in 2000 naar 7,3 per 1.000 in
2016. Toch heeft ongeveer 14% van de kinderen geen goede start bij de geboorte door
vroeggeboorte, een te laag geboortegewicht of een combinatie daarvan.9 De oorzaak hiervan ligt
voornamelijk bij sociale risicofactoren en het gebrek aan beschermingsfactoren.

Tessa Roseboom, hoogleraar Vroege ontwikkeling en gezondheid aan de Faculteit der
Geneeskunde van de Universiteit van Amsterdam, doet onderzoek naar de eerste 1000 dagen.
‘De ontwikkeling die we doormaken van de eerste cel tot aan tweejarige peuter is fenomenaal en
vormt ons voor een belangrijk deel tot wie we zijn. In geen enkele andere periode in het leven
worden zo veel mijlpalen bereikt. Alle organen worden aangelegd, onze afweer wordt opgebouwd,
we hechten ons aan anderen, we leren kruipen, staan en lopen, we leren eten en drinken, we leren
communiceren, spreken onze eerste woordjes, en leren essentiële levenslessen over oorzaak en
gevolg. Op dit fundament bouwen we de rest van ons leven. Deze periode is dan ook cruciaal voor
een goede ontwikkeling van jonge kinderen, hun gezondheid op volwassen leeftijd en de
gezondheid van volgende generaties. Als je deze periode niet goed doorloopt, dan is het alsof je
een valse start maakt.



6   Stuurgroep Zwangerschap en Geboorte. (2009). Een goed begin.
7   Brief van de Minister voor Medische Zorg van 13 maart 2018, 29214-76.
8   Perined. (2016). Factsheet Zwangerschap en Geboorte.
9   Waelput, A. J. M., et al. (2017). Geographical differences in perinatal health and child welfare in the Netherlands:
    rationale for the healthy pregnancy 4 all-2 program. BMC, Pregnancy and Childbirth.


Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport                                              Actieprogramma Kansrijke Start | 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Als een kind in deze vormende fase blootstaat aan stress, rook, slechte voeding, mishandeling of
andere risicofactoren, dan is dat de wortel voor gezondheidsverschillen. Deze grote verschillen in
kansen op een lang en gezond leven hebben weinig te maken met erfelijke factoren, maar alles
met de omstandigheden waarin kinderen zich ontwikkelen en opgroeien.’10

De eerste 1000 dagen blijken dus niet alleen bepalend voor een gezonde groei en ontwikkeling in
de buik,11 maar ook voor de kansen op een optimale ontplooiing op latere leeftijd.12 Juist omdat de
ontwikkeling van een kind in die periode razendsnel gaat, is het van fundamenteel belang dat deze
goed verloopt: er is maar één kans op een goede start. Het hart kan niet opnieuw worden
aangelegd, net zomin als het brein. Als de ontwikkeling niet goed gaat, dan heeft een kind daar
levenslang last van. Het moet de rest van zijn of haar leven knokken om met die achterstand om te
gaan. Ook de Gezondheidsraad wijst in haar advies op het belang van een goede start in de eerste
1000 dagen.13 Gelukkig groeien de meeste kinderen gezond op.

Maar de verschillen in gezondheid van baby’s bij de geboorte tussen gemeenten en ook tussen
wijken zijn soms groot. Baby’s die in achterstandswijken worden geboren, lopen een groter risico
op een valse start.14 In sommige wijken van steden als Rotterdam en Amsterdam is de kans op
sterfte en ziekten rondom de geboorte twee- tot driemaal hoger dan het landelijke gemiddelde.
Zo is er 20% meer kans op babysterfte, 16% meer kans op vroeggeboorte en 11% meer kans op een
minder goede groei van de baby in de buik. Circa 85% van de perinatale sterfte hangt samen met
de vier belangrijkste perinatale ziekten (BIG4): aangeboren afwijkingen, vroeggeboorte, te laag
geboortegewicht en een lage Apgarscore.15 Stress bij ouders - als gevolg van bijvoorbeeld huiselijk
geweld, relatieproblemen, psychosociale problemen, verslaving, licht verstandelijke beperkingen
(lvb), leefstijl, criminaliteit, geluidsoverlast, huisvestingsproblemen, schulden of werkeloosheid
- is daarbij een belangrijke risicofactor. Soms weegt dit zelfs zwaarder dan medische en
verloskundige risico’s. Uiteraard zijn er ook kwetsbare gezinnen waar ondanks de problemen die
zij hebben de kinderen toch gezond en veilig opgroeien tot zelfstandige volwassenen.
Deze kinderen hebben echter een grotere kans op een achterstand. Problemen tijdens hun eerste
1000 dagen hebben directe gevolgen voor hun gezondheid en hun ontwikkeling. Dit is niet alleen
het geval bij jongere kinderen, maar treft kinderen ook op latere leeftijd en werkt zelfs door in
volgende generaties.



      Op 22 mei 2018 heeft de Gezondheidsraad het advies De ouder-kindrelatie en jeugdtrauma’s
      uitgebracht.16 Voor een gezonde ontwikkeling van het kind is het cruciaal dat het kind een goede start
      maakt in de eerste 1000 dagen, zo stelt de Gezondheidsraad. Die start bestaat uit een gezonde
      zwangerschap, zo min mogelijk negatieve jeugdervaringen en dat ouders in staat zijn om sensitief te
      reageren op het kind. Daarom moeten met name kwetsbare ouders passende ondersteuning krijgen,
      gericht op het wegnemen van stress en op het bevorderen van sensitief ouderschap. Daarnaast is het
      belangrijk om kinderen van kwetsbare ouders zo goed mogelijk te ondersteunen.




10 Roseboom, T. (2018). De eerste 1000 dagen: Het fundamentele belang van een goed begin vanuit biologisch, medisch en
   maatschappelijk perspectief. Utrecht: Uitgeverij de Tijdstroom.
11 Nederlands Centrum Jeugdgezondheid. (2017). Gezonde, kansrijke en veilige generatie (position paper).
12 Barker, J. (2007). The origins of the developmental origins theory. Journal of Internal Medicine.
   Steegers, E. A. P. (2014). Embryonale gezondheid en preconceptiezorg. Nederlands Tijdschrift Geneeskunde.
13 Gezondheidsraad. (2018). De ouder-kindrelatie en jeugdtrauma’s.
14 Bonsel, G. J., et al. (2010). Lijnen in de Perinatale Sterfte, Signalementstudie Zwangerschap en Geboorte. Rotterdam: Erasmus
   MC. Poeran, J., et al. (2012). De aanpak van perinatale sterfte in Nederland. Nederlands Tijdschrift Geneeskunde.
15 Steegers, E. A. P. (2017). Sociale verloskunde in Nederland. Nederlands Tijdschrift Geneeskunde.
16 Gezondheidsraad. (2018). De ouder-kindrelatie en jeugdtrauma’s.


8 | Actieprogramma Kansrijke Start                                             Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Een kind zonder goede gezondheid en stimulerende omgeving tijdens de geboorte en zijn of haar
eerste levensjaren, heeft later een grotere kans op fysieke en psychische problemen, suikerziekte,
hart- en vaatziekten en overgewicht.17 Daarbij is stress bij ouders een belangrijke risicofactor. Soms
weegt dit sociale risico zelfs zwaarder dan de medische en verloskundige risico’s. Zo kan stress
tijdens de zwangerschap de hersenontwikkeling van het kind negatief beïnvloeden.18 Als gevolg
van stress kunnen ouders minder warmte en genegenheid tonen naar hun kind of minder
adequaat reageren op de behoeftes van hun kind (sensitief ouderschap).19 Ouders die hun kind
mishandelen of verwaarlozen, hebben relatief vaak psychische of psychiatrische problemen.
Ouders die zelf als kind mishandeld zijn, of in hun jeugd andere negatieve ervaringen in het gezin
hebben meegemaakt, lopen een groter risico om hun eigen kind te mishandelen. Gebrekkige
opvoedingsvaardigheden en stress in de opvoeding zijn grote risicofactoren voor
kindermishandeling. Soms hebben ouders te hoge of juist helemaal geen verwachtingen van
 hun kind, kijken negatief naar hun kind of slagen er niet in begripvol op hun kind te reageren.
Ze willen het vaak wel anders doen, maar weten niet hoe en het lukt hen om verschillende
redenen niet om de situatie te veranderen.20

Kinderen uit kwetsbare gezinnen groeien doorgaans zonder problemen op maar zitten vaker in
een omgeving waarin ze zich niet optimaal kunnen ontplooien. Deze gezinnen hebben te maken
met risicofactoren zoals lage sociaal-economische status (laag opleidingsniveau, armoede,
werkloosheid, criminaliteit, ongunstige buurt), gezinssamenstelling en opvoeding (alleenstaand
ouderschap, tienermoederschap, ongunstig opvoedingsgedrag, huiselijk geweld,
relatieproblemen), gezondheid en verslaving van ouders (langdurige aandoening of handicap,
emotionele of psychosociale problemen, verslavingsproblematiek), en gezondheid en
temperament van de kinderen zelf (langdurige aandoening of handicap, verstandelijke beperking,
laag geboortegewicht, moeilijk temperament).21 Er zijn uiteraard ook kinderen die ondanks deze
risicofactoren toch gezond opgroeien. En goede voorlichting, ondersteuning en begeleiding
kunnen een positief effect hebben op deze risicofactoren. Het gaat daarbij om zowel de sociale
omstandigheden als de mentale en fysieke gezondheid. Daarnaast zijn ook de beschermende
factoren bij de opvoeder, een kind of zijn of haar omgeving te beïnvloeden, waardoor de negatieve
invloed van risicovolle situaties afneemt.22 Beschermende factoren zijn bijvoorbeeld warmte en
affectie van de ouder naar het kind toe, praktische en emotionele steun vanuit het
sociale netwerk, bereidheid van ouders om hulp te accepteren, en zelfwaardering, zelfvertrouwen
en sociale competentie van de ouders. Ook de WRR wijst in hun Policy Brief van 27 augustus 201823
op het belang van beleid gericht op (aanstaande) ouders door bijvoorbeeld het medische en
sociale domein met elkaar te verbinden in de preconceptionele fase en tijdens de zwangerschap en
de effecten van armoede en achterstand op de perinatale gezondheid.




17 Roseboom, T.J. e.a. (2018). De eerste 1000 dagen.
18 Franklin, T. B., et al. (2010). Epigenetic transmission of the impact of early stress across generations. Biological
   Psychiatry.
19 Gezondheidsraad. (2018). De ouder-kindrelatie en jeugdtrauma’s.
20 Nederlands Jeugdinstituut, Risicofactoren en beschermende factoren, https://www.nji.nl/kindermishandeling-
   probleemschets-risicofactoren.
21 Broek, A. van den, Kleijnen, E., & Bot, S. (2012). Kwetsbare gezinnen in Nederland. In Raad voor Maatschappelijke
   Ontwikkeling, Ontzorgen en normaliseren: Naar een sterke eerstelijns jeugd- en gezinszorg. Den Haag: Raad voor
   Maatschappelijke Ontwikkeling.
22 Nederlands Jeugdinstituut, Risicofactoren en beschermende factoren, https://www.nji.nl/kindermishandeling-
   probleemschets-risicofactoren.
23 Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (2018), Van verschil naar potentieel.


Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport                                           Actieprogramma Kansrijke Start | 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>      In Rotterdam registreerden professionals en gemeente in verschillende achterstandsbuurten en -wijken
      meer vroeggeboorten, meer baby’s met een te laag geboortegewicht en een relatief hogere babysterfte,
      dan in andere wijken van de stad en dan ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Verloskundigen
      merkten dat meer aanstaande moeders sociale ondersteuning nodig hadden. Ze zagen tegelijkertijd
      onvoldoende aansluiting tussen het medische en het sociale domein en misten duidelijke zorgpaden.
      Er was een stijging van huiselijk geweld en een toename van het aantal uithuisplaatsingen. Daarom
      ontwierp Rotterdam in 2016 samen met de professionals in de stad het programma Stevige Start, om
      meer kinderen in Rotterdam gezond ter wereld te laten komen en optimale ontwikkelingskansen te
      bieden. Stevige Start geeft het gemeentelijk beleid vorm rondom zwangerschap, geboorte en het
      opgroeien van de allerjongsten. Het programma richt zich op (aanstaande) ouders, van voor het
      zwanger worden totdat een kind naar school gaat. Daarnaast helpt het programma professionals
      om preventief risico’s te signaleren. Tot slot pakt het programma risico’s bij ouders en kinderen
      vroegtijdig aan via gerichte interventies. Het programma Stevige Start heeft perinatale zorg en de
      verbinding tussen het medische en het sociale domein prominent op de stedelijke agenda gezet.



Lang niet alle kwetsbare zwangere vrouwen en jonge kinderen die risico’s lopen, worden op dit
moment gesignaleerd door professionals, waardoor zij de juiste ondersteuning of hulp mislopen.
Zelfs als zij wel in beeld zijn, is er bij professionals soms onduidelijkheid naar wie ze moeten
verwijzen of zijn ze niet helemaal zeker van hun zaak. Daarnaast vragen kwetsbare zwangere
vrouwen en jonge ouders niet tijdig hulp, of weten ze niet waar ze terecht kunnen met hun
vragen. Als het lukt om tijdens de zwangerschap en bij jonge ouders risico’s te signaleren en
vervolgens de juiste ondersteuning of hulp te bieden, kunnen veel problemen bij het kind worden
voorkomen. Signaleren en goed verwijzen kan op alle plekken waar deze (toekomstige) ouders
komen: via verloskundigen, gynaecologen en kraamzorg, via de zorg voor mensen met een lichte
verstandelijke beperking en de geestelijke gezondheidszorg, via de jeugdgezondheidszorg, de
wijkteams of het jongerenloket. Afhankelijk van de hulpvraag komen het sociaal wijkteam, het
welzijnswerk, de schuldhulpverlening, de jeugdgezondheidszorg of andere instanties in actie.
Gemeenten spelen in dit traject een essentiële rol. Als we eerder hulp in het gezin weten te krijgen,
kunnen we problemen in hun ontwikkeling ondervangen, of in ieder geval eerder en beter
aanpakken. Dat voorkomt wellicht dat kinderen uit huis geplaatst moeten worden of op latere
leeftijd in de jeugdhulp belanden.24

Kortom
Om ieder kind een gezonde, veilige en kansrijke start te bieden is meer landelijke én lokale
aandacht voor de eerste 1000 dagen nodig. Voor gemeenten liggen hier veel kansen: iedere baby is
immers een toekomstige inwoner van een gemeente en dus de moeite waard om in te investeren.
Door meer en kwalitatief betere aandacht te besteden aan de sociale, mentale en fysieke
omstandigheden van (aanstaande) kwetsbare gezinnen, kunnen de kansen voor baby’s en peuters
worden vergroot en problemen worden voorkomen.

Daarom zetten we met dit actieprogramma in op extra ondersteuning voor kwetsbare gezinnen,
inclusief gezinnen waar, al dan niet tijdelijk, sprake is van een kwetsbare opvoedsituatie, rondom
bewust zwanger worden, een gezonde zwangerschap en veilig ouderschap. Daarbij is een goede
koppeling tussen het medische en het sociale domein inclusief de publieke gezondheid essentieel,
zodat meer kinderen een kansrijke start krijgen. Gemeenten spelen daarbij een belangrijke rol.




24 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Ministerie van Justitie en Veiligheid. (2018). Actieprogramma Zorg
   voor de Jeugd.


10 | Actieprogramma Kansrijke Start                                       Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre> 2.    Het doel: 				
 meer kinderen een
 kansrijke start geven

Dit actieprogramma heeft tot doel om meer kinderen een kansrijke start te geven. In Neder-
land heeft 14% van de kinderen een valse start bij de geboorte.25 Door deze valse start krijgen
kinderen later vaker groei- en (psychische) ontwikkelingsproblemen, suikerziekte, hart- en
vaatziekten en overgewicht en komen ze veel vaker in aanraking met jeugdhulp.

Om ervoor te zorgen dat meer kinderen een kansrijke start krijgen, willen wij dat er:
 1. Meer kwetsbare ouders goed voorbereid met hun zwangerschap starten.
 2. Minder ongeplande en onbedoelde zwangerschappen in kwetsbare gezinnen voorkomen.
 3. Beter problemen (ook niet-medische) worden gesignaleerd bij (aanstaande) kwetsbare gezinnen.
 4. Meer aanstaande kwetsbare ouders eerder de juiste hulp krijgen.
 5. Meer kwetsbare ouders toegerust zijn voor het ouderschap en de opvoeding.
 6. Minder baby’s en jonge kinderen uit huis of onder toezicht worden geplaatst.

Het actieprogramma Kansrijke Start richt zich op kinderen in de eerste 1000 dagen van hun leven,
met name kinderen die geboren worden in een kwetsbare situatie. Andere actieprogramma’s
richten zich op andere levensfasen van kinderen. Zo draait Zorg voor de Jeugd om het verbeteren van
de jeugdhulp, de jeugdbescherming en de jeugdreclassering, zodat kinderen, jongeren en ouders
op tijd passende hulp ontvangen. Het actieprogramma Geweld hoort nergens thuis richt zich op het
eerder en beter signaleren van huiselijk geweld en kindermishandeling, en op het stoppen en
duurzaam oplossen ervan om schade ervan te beperken. Scheiden zonder Schade wil schade bij
kinderen als gevolg van (huwelijks)scheidingen van hun ouders tegengaan. Het Nationaal
Preventieakkoord richt zich op specifieke thema’s zoals roken en alcohol, die eveneens invloed
kunnen hebben op de eerste 1000 dagen van kinderen. Het traject Preventie en ondersteuning rondom
onbedoelde (tiener)zwangerschappen draagt bij aan het verminderen van dergelijke zwangerschappen.
Samen vormen deze actieprogramma’s een sluitende aanpak om zoveel mogelijk problemen te
voorkomen en ze zo vroeg mogelijk aan te pakken.




25 Waelput, A. J. M., et al. (2017). Geographical differences in perinatal health and child welfare in the Netherlands:
   rationale for the healthy pregnancy 4 all-2 program. BMC, Pregnancy and Childbirth.


Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport                                            Actieprogramma Kansrijke Start | 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>In de ontwikkelfase van dit actieprogramma hebben gemeenten, professionals, publieke en
private organisaties, kennisinstellingen en beroepsgroepen actief meegedacht over de inhoud van
het programma. Er is ook gekeken naar de lessen uit de aanpak van gemeenten zoals Amsterdam,
Den Haag, Rotterdam, Tilburg, Utrecht en de Veenkoloniën.



      Het project Goede Start in het programma Kans voor de Veenkoloniën richt zich op een goede start voor de
      volgende generatie inwoners van de Veenkoloniën. Het omvat de fasen tussen conceptie en het achttiende
      levensjaar binnen een gezin. In het project worden ouder(s) en kind(eren) gevolgd, waarbij hun zorgvraag
      nauwkeurig in kaart wordt gebracht en op een laagdrempelige manier een zorgnetwerk wordt opgestart.
      Elke ouder/kind heeft een aantal contactmomenten met een zorgprofessional. Op deze momenten bekijken zij
      samen of er naast de aangeboden standaardzorg nog een aanvullende zorgvraag is. Mocht dit het geval zijn,
      dan krijgen zij ondersteuning van een netwerk van professionals. Goede Start werkt onder meer met Samen
      zwanger (CenteringPregnancy), Samen opvoeden (CenteringParenting) en Samen opgroeien.




12 | Actieprogramma Kansrijke Start                                   Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>     3.    De aanpak:
     hoe gaan we dit
     realiseren


Rijk, gemeenten, zorgverzekeraars, beroepsgroepen, belangenorganisaties en kennisinstituten
slaan met dit actieprogramma de handen ineen. Als we onze kennis, ervaring en capaciteit beter
benutten en uitwisselen, kunnen we van elkaar leren. Op die manier zijn we allemaal in staat om
meer meters te maken en zo kwetsbare kinderen een kansrijke start te geven. We gaan dit
actieprogramma daarom organiseren vanuit lokale coalities ondersteund door een
programmateam en aangestuurd door een stuurgroep. Hierbij zetten we in op drie actielijnen (zie
Hoofdstuk 4). Het actieprogramma Kansrijke Start heeft om te beginnen landelijke doelen,
maatregelen en resultaten. Op lokaal niveau kent elke gemeente of regio haar eigen doelen,
maatregelen en resultaten, die zijn afgestemd op de lokale situatie en goedgekeurd door de
gemeenteraad.

Het bouwen en verankeren van lokale coalities rondom de eerste 1000 dagen is essentieel voor een
kansrijke start van kinderen in de desbetreffende gemeente of regio. Deze coalities realiseren
ketenafspraken tussen alle organisaties die een rol spelen bij de geboorte. De ketenafspraken gaan
inhoudelijk over de inzet van de meest effectieve maatregelen en praktisch over de manier waarop
organisaties samenwerken. De gemeenten en regio’s zijn zelf verantwoordelijk voor het bouwen
van de lokale coalities. Behalve de gemeente zitten in deze coalities de belangrijkste lokale
vertegenwoordigers van organisaties, zorgaanbieders, zorgverzekeraars, jeugdgezondheidszorg en
betrokken professionals (wijkteammedewerkers, huisartsen, verloskundigen, kraamzorg en
gynaecologen). Voor hun lokale aanpak kunnen de coalities gebruik maken van en kiezen uit het
palet aan landelijke maatregelen. Zo zorgen we er ook voor dat de landelijke maatregelen stevig
verankerd worden in het gemeentelijke domein.

Het actieprogramma kent een landelijke coalitie, die bestaat uit intrinsiek gemotiveerde mensen en
invloedrijke opinieleiders. Deze landelijke coalitie zal samen met de minister het belang van de
eerste 1000 dagen en de uitvoering van het actieprogramma Kansrijke start gaan uitdragen.




Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport                           Actieprogramma Kansrijke Start | 13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>3.1      Lokale coalities bouwen
We willen dat er op lokaal of regionaal niveau een herinrichting komt van de keten rond de eerste
1000 dagen van kinderen. Zo kunnen we kwetsbare gezinnen makkelijker bereiken en beter
begeleiden. Een herinrichting betekent dat we de jeugdgezondheidszorg eerder inzetten, namelijk
al tijdens de zwangerschap, en zo de verbinding tussen het medische, sociale en publieke
gezondheidsdomein versterken.

Impuls voor lokale coalities
Vanuit het actieprogramma zorgen we, samen met gemeenten, dat lokale coalities een
samenhangende aanpak neerzetten rondom de eerste 1000 dagen. Dit sluit aan bij het
Interbestuurlijk Programma waarin ambities zijn afgesproken over de belangrijkste onderwerpen
in deze regeerperiode. Ook het Interbestuurlijk Programma noemt de opgave om
gezondheidsvraagstukken domeinoverstijgend te bekijken en verbindingen te leggen tussen het
medische en het sociale domein, zodat kinderen een goede start krijgen. Voor deze
maatschappelijke opgaven in het Interbestuurlijk Programma heeft het rijk een extra accres
beschikbaar gesteld. Dit geeft gemeenten de mogelijkheid lokale coalities te vormen bijvoorbeeld
rondom de eerste 1000 dagen. Voor GIDS-gemeenten (Gezond in de stad) die een lokale coalitie
willen vormen, worden er vanuit het actieprogramma Kansrijke Start via een decentralisatie-
uitkering middelen beschikbaar gesteld. We streven daarbij naar een landelijk dekkende verdeling
van lokale coalities. We bespreken met gemeenten, GGD’en en zorgprofessionals welke afspraken
er gemaakt kunnen worden om de genoemde maatregelen op lokaal en regionaal niveau te
realiseren. Vanuit de lokale coalities zullen zorgverzekeraars en gemeenten ook samen afspraken
moeten maken rondom deze eerste 1000 dagen. Zo nodig kunnen zij hierbij gebruik maken van de
subsidieregeling Preventiecoalities26. Deze regeling uit het programma Preventie in het zorgstelsel
ondersteunt gemeenten en zorgverzekeraars om samen tot een sluitende lokale hulp- en
zorgverlening voor specifieke kwetsbare groepen te komen.

Diverse gemeenten zijn al gestart met aanpakken waarin lokale en regionale coalities
samenwerken rondom de eerste 1000 dagen. Vanuit dit programma ondersteunen we deze
werkwijze en verspreiden we de leerervaringen. Dit zijn de eerste lokale coalities zoals we die voor
ogen hebben en die als voorbeeld kunnen dienen voor andere gemeenten in het land:

   • Healthy Pregnancy for All (HP4All) wordt intensief uitgevoerd in zeven GIDS-gemeenten en kent een
     uitrol naar 165 GIDS-gemeenten in de komende jaren. De Erasmus Universiteit Rotterdam heeft
     een aanpak uitgewerkt waarin verloskundige zorg, kraamzorg, publieke gezondheidszorg,
     jeugdgezondheidszorg, wijknetwerken en relevante andere partners beter met elkaar
     samenwerken op wijk- en buurtniveau. De betreffende GIDS-gemeenten maken deze aanpak
     onderdeel van het gemeentelijk beleid via het programma Gezond in... met ondersteuning vanuit
     Pharos.

   • Veilige, gezonde en kansrijke start wordt uitgevoerd in zeven andere gemeenten via traject 5
     Terugdringen gezondheidsverschillen van het Programma Sociaal Domein. Gemeenten,
     zorgverzekeraars, zorgaanbieders en -professionals zijn samen verantwoordelijk om tot een
     integrale aanpak te komen die kwetsbare gezinnen een veilige, kansrijke, en gezonde start biedt.
     Kennispartners Nederlands Jeugdinstituut en Pharos en consultancybureau Andersson Elffers
     Felix ontwikkelen het opleidingsprogramma en bieden inhoudelijke ondersteuning. Het leer- en
     verandertraject ontvangt subsidie van de Bernard van Leer Foundation.




26 Tweede Kamer vergaderjaar 2016-2017, 32 793, nrs. 213 en 249


14 | Actieprogramma Kansrijke Start                               Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>  • Goede Start wordt uitgevoerd in dertien gemeenten in de Veenkoloniën. Met Goede Start heeft een
    aantal gemeenten in de Veenkoloniën rondom de zorgvraag van ouders een laagdrempelig
    zorgnetwerk opgestart. Door te werken in groepsbijeenkomsten volgens Samen zwanger
    (CenteringPregnancy), Samen opvoeden (CenteringParenting) en Samen opgroeien worden met name
    kwetsbare gezinnen goed bereikt.

3.2     Cijfers voor gemeenten
Met behulp van een perinatale atlas kunnen gemeenten straks zien waar en in welke wijken
gezinnen wonen waarvan de kinderen een verhoogd risico hebben op een minder goede start.
Deze atlas bevat lokale, regionale en landelijke kerncijfers over de gezondheid rondom de
geboorte en zal eind 2018 gereed zijn. Daarnaast kunnen zij vanaf medio 2019 gebruik gaan maken
van een kwetsbaarheidsatlas, die de kwetsbaarheid van potentiële ouders in Nederlandse gemeenten
analyseert en inzichtelijk maakt via lokale plattegronden. Deze beide atlassen vormen nuttige
instrumenten voor gemeenten om zowel besluiten te nemen over de gewenste lokale aanpak
rondom de eerste 1000 dagen, als om de voortgang van hun aanpak te monitoren.
Rondom de geboorte zijn er landelijk veel gegevens beschikbaar, daarentegen zijn die er
nauwelijks als we een beeld willen krijgen van de gezondheid van nul- tot en met tweejarigen. Om
ervoor te zorgen dat de gegevens over de jeugdgezondheidszorg op landelijk niveau worden
ontsloten, zullen we een Algemene Maatregel van Bestuur opstellen. Op die manier zal er zowel op
lokaal, als op landelijk niveau meer informatie beschikbaar zijn over de ontwikkeling van deze
leeftijdsgroep in Nederland.

3.3     Menukaart met interventies
Om kwetsbare gezinnen passende ondersteuning te kunnen geven, is het belangrijk dat
gemeenten weten welke effectieve interventies er zijn, zoals prenatale huisbezoeken, VoorZorg,
Samen Starten en Stevig Ouderschap. We bieden gemeenten daarom een menukaart met een overzicht
van de beschikbare interventies, de doelen ervan en de financieringsmogelijkheden. De
menukaart helpt gemeenten om op basis van hun cijfers de juiste keuzes te maken bij de gewenste
lokale aanpak.

3.4     Communicatie
Iedereen moet op de hoogte zijn van het belang van de eerste 1000 dagen voor een kind, in het
bijzonder voor kwetsbare kinderen. Ouders, professionals en gemeenten spelen hier een
essentiële rol in. Daarmee zijn zij de belangrijkste doelgroepen voor het actieprogramma
Kansrijke Start. Via een meerjarige landelijke campagne richten wij ons op deze doelgroepen. We
kijken ook hoe we sociale marketing kunnen inzetten om tot gedragsverandering te komen. De
Noaber Foundation, de Bernard van Leer Foundation, de Samenwerkende Gezondheidsfondsen en
het ministerie van VWS gaan erop toezien dat zij hun communicatie rondom dit thema op elkaar
afstemmen.




Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport                           Actieprogramma Kansrijke Start | 15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>3.5      Kennis
Professionals hebben behoefte aan meer informatie over de eerste 1000 dagen. Ze hebben
onafhankelijke, wetenschappelijk onderbouwde kennis nodig, die vervolgens vertaald is naar de
werkvloer zodat ze er daadwerkelijk mee aan de slag kunnen. We gaan daarom samen met de
kennisinstituten een ondersteunend kennisprogramma voor professionals ontwikkelen, waarin
we reeds aanwezige kennis verzamelen, zo nodig aanvullen en voor het werkveld toegankelijk
maken. Verder ontwikkelen we kennis in ZonMw- en TNO-programma’s om de doelen van Kansrijke
Start te realiseren.

Daarnaast investeren wij in vakmanschap. We gaan met beroepsorganisaties en
opleidingsinstituten in gesprek, om ervoor te zorgen dat verloskundigen, kraamzorg,
jeugdverpleegkundigen, huisartsen en professionals in wijkteams al tijdens hun opleiding
(inclusief bij- en nascholing) zich bewuster worden van medische en sociale risicofactoren.
Daarbij gaat het niet alleen om kennis opdoen, maar ook om vaardigheden aanleren. Denk aan
goed en tijdig kunnen signaleren, lichte verstandelijke beperkingen herkennen, en armoede en/of
schulden constateren, maar ook gedragsverandering bij (aanstaande) ouders begeleiden door
motiverende gespreksvoering, of gesprekken aangaan vanuit positieve gezondheid. Tevens gaan
wij bekijken of het mogelijk is dat jonge professionals uit verschillende disciplines op lokaal
niveau gaan samenwerken, om kennis rondom de eerste 1000 dagen ook interdisciplinair te
verspreiden.




16 | Actieprogramma Kansrijke Start                       Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>4.                                 De actielijnen




We willen met behulp van drie actielijnen ervoor zorgen dat meer kinderen een kansrijke
start kunnen maken. Daarmee willen we het volgende bereiken:

Actielijn 1: Voor de zwangerschap
  • Meer aanstaande kwetsbare ouders starten goed voorbereid met hun zwangerschap.
  • Minder ongeplande en onbedoelde zwangerschappen komen voor in kwetsbare gezinnen.

Actielijn 2: Tijdens de zwangerschap
  • Beter signaleren van medische en sociale problemen bij (aanstaande) kwetsbare ouders.
  • Meer aanstaande kwetsbare ouders krijgen eerder de juiste hulp.

Actielijn 3: Na de geboorte
  • Meer kwetsbare ouders zijn toegerust voor het ouderschap en de opvoeding.
  • Minder baby’s en jonge kinderen worden uit huis of onder toezicht geplaatst.

4.1 Actielijn 1: Voor de zwangerschap
In deze actielijn willen we aanstaande kwetsbare ouders ondersteunen om gezond zwanger te
worden. Verder ondersteunen we gemeenten om een aanbod te bieden aan kwetsbare ouders om
met hen in gesprek te gaan of zij gezien hun persoonlijke situatie in staat zijn om een kind groot
te brengen. In een dergelijk indringend gesprek komen de impact en consequenties van
zwangerschap en ouderschap aan de orde en de mogelijkheid van anticonceptie.
Dit doen we door de volgende maatregelen:




Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport                           Actieprogramma Kansrijke Start | 17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>4.1.1 Kwetsbare ouders met een kinderwens ondersteunen
Wij willen dat aanstaande kwetsbare ouders er bewust voor kiezen om zwanger te worden.
Kinderen ontwikkelen zich immers vanaf het prille begin razendsnel, waardoor de gezondheid
van de moeder tijdens de zwangerschap cruciaal is voor deze ontwikkeling. Lang niet alle ouders
begrijpen wat er nodig is voor een goede start van hun kind, of bevinden zich in een situatie die
een gezonde leefstijl in de weg staat. Wanneer meer ouders het normaal gaan vinden om over een
(volgende) kinderwens in gesprek te gaan met professionals, dan komen ouders waar zorgen over
zijn ook eerder in beeld. Meerdere gemeenten bieden al ‘kinderwensspreekuren’ aan waar ouders
terecht kunnen met hun vragen. In de praktijk blijkt echter dat maar weinig kwetsbare ouders hier
daadwerkelijk gebruik van maken: juist de groep ouders waarom het gaat bereiken we niet.
Daarom zetten we in op een beter bereik van kwetsbare ouders met een kinderwens.
We doen dit door:

• Preconceptiezorg
  Lokale coalities gaan experimenteren met het bespreken van kinderwensen uitgaande van de
  behoefte van kwetsbare ouders. Samen met gemeenten en professionals gaan we na hoe
  kwetsbare ouders met een kinderwens beter bereikt worden: hoe bereiden ouders zich voor op
  de keuze van kinderen, wat zijn drijfveren van ouders om wel of niet te spreken over hun
  kinderwensen en hoe we dergelijke gesprekken mee kunnen nemen in de reguliere
  contactmomenten van de jeugdgezondheidszorg. Hierbij betrekken we de resultaten van de
  ZonMw-projecten over preconceptiezorg en die uit HP4All.

• Trainingen
  Professionals uit de jeugdgezondheidszorg krijgen trainingen om met kwetsbare ouders het
  gesprek aan te gaan over hun eventuele kinderwens.

• Leerbijeenkomsten
  We willen de ervaringen van de lokale coalities omtrent het bereiken van aanstaande kwetsbare
  ouders uitwerken naar werkbare praktijken. Hiertoe organiseren we leerbijeenkomsten met
  gemeenten.

4.1.2 Nu Niet Zwanger landelijk beschikbaar
Ongeplande en onbedoelde zwangerschappen zijn vooral een probleem bij vrouwen die dak- en
thuisloos zijn, illegaal, verstandelijk beperkt, verslaafd, sociaal geïsoleerd of psychisch belast. Hun
situatie leidt vaak tot gecompliceerde zwangerschappen, prenatale beschadiging, postnataal
toezicht of tenslotte uithuisplaatsing. Nu Niet Zwanger is een succesvol lokaal project dat in Tilburg
is ontwikkeld. Nu Niet Zwanger voorkomt kwetsbaar ouderschap bij deze specifieke doelgroep via
indringende gesprekken. Op vrijwillige basis, met een proactieve persoonlijke benadering en
maatwerk. Het gaat om bewustwording van hun situatie en het bespreken van seksualiteit en
anticonceptie en de consequenties van zwangerschap en ouderschap. Hierna kiezen veel vrouwen
vrijwillig voor langdurig anticonceptiegebruik. Deze vrouwen zijn gewoonlijk al in beeld bij
meerdere hulpverleningsinstanties, zoals abortusklinieken, ggz-instellingen, jeugdinstellingen,
daklozeninstellingen, gynaecologen, verloskundigen, huisartsen en andere zorgverleners die met
kwetsbare mensen werken. De kracht van Nu Niet Zwanger is vooral de persoonlijke aanpak en de
samenwerking tussen verschillende instanties. Hulpverleners krijgen trainingen zodat zij
gesprekken over kinderwens en anticonceptiegebruik in hun reguliere werkzaamheden kunnen
integreren.




18 | Actieprogramma Kansrijke Start                            Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>De aanpak is ingebed in het gemeentelijke hulpverleningsaanbod. Momenteel vindt onderzoek
plaats via ZonMw naar de effectiviteit van Nu Niet Zwanger. Deze aanpak moet binnen afzienbare tijd
een standaardonderdeel van de hulpverlening vormen. Om kwetsbare vrouwen te helpen bij de
keuze om in hun specifieke situatie nu niet zwanger te worden, gaan we Nu Niet Zwanger landelijk
aanbieden aan gemeenten. We doen dit door:

• Landelijke ondersteuning Nu Niet Zwanger
  We financieren GGD GHOR NL om Nu Niet Zwanger beschikbaar te maken voor gemeenten zodat
  het onderdeel kan worden van de gemeentelijke infrastructuur. Zij ondersteunen de GGD-en
  door het tijdelijk vergoeden van lokale projectleiders, het landelijke programmateam met
  kwartiermakers en de benodigde communicatie- en registratiemiddelen.Bij de nadere
  uitwerking en uitrol van Nu Niet Zwanger is specifieke aandacht voor toegangscriteria tot het
  programma en kwaliteitscriteria bij de uitvoering. We komen tot criteria op basis waarvan
  bepaald kan worden welke vrouwen wel of niet in het project begeleid zouden moeten worden.

• Implementatie van Nu Niet Zwanger projecten in centrumgemeenten
  Per regio bekijken we wat de werkbare en daarmee de wenselijke schaalgrootte is waarop een Nu
  Niet Zwanger project kan worden opgezet en uitgerold. Ieder project implementeren we
  vervolgens op maat in de regio, waarbij per centrumgemeente mogelijk meerdere Nu Niet
  Zwanger projecten opgezet gaan worden.

4.2 Actielijn 2: Tijdens de zwangerschap
Ouders die kwetsbaar zijn ervaren stress door uiteenlopende problemen rondom opvoeding,
huisvesting, schulden en/of een beperkt sociaal netwerk. In deze actielijn willen we problemen bij
aanstaande kwetsbare ouders eerder signaleren. Daarnaast willen we kwetsbare ouders die al
zwanger zijn zo vroeg mogelijk begeleiden, zodat hun kind zo gezond mogelijk ter wereld kan
komen en na de geboorte de zorg kan krijgen die het nodig heeft. Dit doen we door de volgende
maatregelen:

4.2.1 Scherper in beeld krijgen van kwetsbare gezinnen
Sociale risicofactoren, zoals leefomstandigheden, stress en leefstijl, zorgen ervoor dat kinderen op
latere leeftijd problemen krijgen. Professionals dienen daarom alert te zijn op deze factoren: hoe
eerder zij signalen herkennen bij kwetsbare gezinnen, hoe sneller zij de juiste ondersteuning
kunnen bieden. Dergelijke risicofactoren komen echter niet altijd in beeld bij professionals,
omdat deze niet systematisch worden uitgevraagd. Daarom zorgen we ervoor dat de geboortezorg
en jeugdgezondheidszorg voortaan signaleringsinstrumenten gebruiken waarin ook sociale
risicofactoren zijn opgenomen. We doen dit door:

• Verspreiding signaleringsinstrumenten
  We brengen alle signalerings- en risicotaxatie-instrumenten omtrent medische en sociale
  risicofactoren in beeld. We verspreiden deze actief onder professionals in de geboortezorg en de
  jeugdgezondheidszorg. We maken ook afspraken met lokale coalities om deze specifieke
  signaleringsinstrumenten te gebruiken.

• Melding risicozwangerschappen
  We maken afspraken met professionals zoals huisartsen, gynaecologen, verloskundigen,
  volwassen-ggz en verslavingszorg dat zij, met toestemming van de patiënt, bij de
  jeugdgezondheidszorg of het wijkteam melden dat hun risicopatiënt zwanger is zodat tijdig
  juiste ondersteuning geboden kan worden.




Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport                           Actieprogramma Kansrijke Start | 19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>4.2.2 Sneller hulp aan kwetsbare gezinnen
Zorgwekkende omstandigheden voor kinderen kunnen al tijdens de zwangerschap optreden. Ook
kunnen er in deze periode signalen zijn dat deze kunnen ontstaan. Kwetsbare ouders zijn vaak al
bekend bij hulpverleningsinstanties, zoals de verslavingszorg. Om deze gezinnen eerder in beeld
te hebben wanneer er sprake is van een kinderwens of zwangerschap, is het belangrijk dat de
geboortezorg en de jeugdgezondheidszorg optimaal en actief samenwerken, onderling informatie
uitwisselen over kwetsbare gezinnen en een goede verbinding hebben met andere
hulpverleningsinstanties.27 Want alleen dan kan de jeugdgezondheidszorg tijdig hulp bieden en
een begin maken om bestaande problemen aan te pakken. Daarmee voorkomen we dat in een
later stadium zwaardere hulp nodig is. Bovendien levert deze aanpak gezondheidswinst voor
ouders én kinderen op. Daarom willen we dat kwetsbare gezinnen sneller hulp krijgen. Een goede
gegevensuitwisseling tussen professionals in de geboortezorg en jeugdgezondheidszorg is
hiervoor essentieel. Om dit te realiseren loopt er via de geboortezorg, buiten dit programma om,
een traject (Babyconnect). Verder doen we dit door:

• Prenatale huisbezoeken
  Kwetsbare gezinnen krijgen tijdens de zwangerschap intensieve begeleiding vanuit de
  jeugdgezondheidszorg. Dit kan starten met een prenataal huisbezoek, om te bepalen welke hulp
  of zorg nodig is in het gezin. Een dergelijk huisbezoek past bij de ingezette koers van
  flexibilisering van de contactmomenten in het kader van de jeugdgezondheidszorg. Meer
  aandacht voor gezinnen die het nodig hebben en minder als alles goed gaat. Om het mogelijk te
  maken dat de jeugdgezondheidszorg al voor de geboorte deze kwetsbare ouders ondersteunt,
  wordt de Wet publieke gezondheid aangepast.

• Ketenafspraken over multidisciplinaire samenwerking
  Lokale coalities maken ketenafspraken met de partijen in de geboortezorg en de
  jeugdgezondheidszorg over goede samenwerking met de verloskundige
  samenwerkingsverbanden, bijvoorbeeld door deelname van de jeugdgezondheidszorg in
  Verloskundige Samenwerkingsverbanden en/of het vormen van multidisciplinaire teams. 		
  Tijdig doorverwijzen van kwetsbare gezinnen staat voorop, waarbij de KNOV-handreiking
  Kwetsbare Zwangeren gebruikt kan worden.

• Samenwerking rondom kwetsbare gezinnen
  Geboortezorg en partijen in het sociale domein, inclusief de jeugdgezondheidszorg, gaan
  intensief samenwerken rondom de zwangerschap bij kwetsbare gezinnen. Daarbij wordt ingezet
  op het goed signaleren, het goed verwijzen en optimale begeleiding voor en tijdens de
  zwangerschap en na de geboorte.




27 Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. (2017). Jeugdgezondheidszorg actief.


20 | Actieprogramma Kansrijke Start                                       Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>4.2.3 Routekaarten/zorgpaden voor professionals
Kwetsbare gezinnen kunnen vaak een steuntje in de rug gebruiken. Er zijn verschillende
succesvolle aanpakken die hierin voorzien en daarmee bijdragen aan een betere start van
kinderen. Zo zijn er diverse effectieve interventies gericht op ouders die een kind verwachten. Dit
varieert van algemene groepscursussen als CenteringPregnancy en korte interventies als Stevig
Ouderschap voor zwangere vrouwen die speciale aandacht nodig hebben, tot VoorZorg, een traject
van tweeënhalf jaar vanuit de jeugdgezondheidszorg voor zeer kwetsbare zwangere vrouwen. Ook
na de geboorte zijn er interventies voor ouders, zoals Video-hometraining. Om interventies
adequaat in te kunnen zetten, afgestemd op de zorg die de zwangere nodig heeft, moeten
professionals weten bij welke type signalering welke stappen gezet kunnen worden. Aangezien het
gebruik van routekaarten of zorgpaden dit inzichtelijk kan maken, zorgen we ervoor dat
professionals in gemeenten gebruik kunnen maken van lokale routekaarten. We doen dit door:

• Voorbeeldroutekaarten/zorgpaden
  We ontwikkelen voorbeelden van routekaarten voor gemeenten.

• Samenstelling lokale routekaarten/zorgpaden
  We ondersteunen gemeenten bij het samenstellen van hun lokale routekaarten op basis van de
  voorbeelden en hun selectie uit de menukaart. Met deze routekaarten kunnen professionals
  snel het juiste aanbod van hulp en ondersteuning inzetten bij kwetsbare gezinnen.

4.3 Actielijn 3: Na de geboorte
Hoeveel aandacht er inmiddels ook is voor opvoedingsondersteuning, te vaak ontvangen juist
kwetsbare gezinnen te laat of helemaal geen steun. Ze ontsporen en moeten een beroep doen op
zwaardere zorg. In ergere gevallen raakt het kind beschadigd zonder zelfs ook maar in beeld te zijn
geweest. Naar schatting zoekt slechts een derde van de kwetsbare ouders zelf hulp of advies bij de
opvoeding. In deze actielijn willen we eerder en gericht hulp en opvoedingsondersteuning bieden
aan kwetsbare ouders. We willen dat ze beter toegerust zijn voor het ouderschap en de opvoeding
en een vangnet hebben om op terug te kunnen vallen. Dit doen we door de volgende maatregelen:

4.3.1 Flexibele inzet contactmomenten jeugdgezondheidszorg
De jeugdgezondheidszorg ziet alle jonge kinderen en hun ouders frequent tijdens de eerste
levensjaren. Daartoe behoren ook kwetsbare gezinnen, die gebaat zijn bij meer tijd en aandacht
dan in de reguliere contactmomenten. We willen dat gemeenten en professionals de
contactmomenten flexibeler inzetten dan nu het geval is, zodat risicokinderen en -gezinnen de
ondersteuning krijgen die ze nodig hebben. Denk daarbij aan een langer consult, een huisbezoek
of extra voorlichting. Als gevolg hiervan kunnen contactmomenten voor volgende kinderen in
minder kwetsbare gezinnen eventueel minder frequent plaatsvinden. De flexibilisering creëert
meer aandacht voor kwetsbare gezinnen, waarmee we willen voorkomen dat zij in een later
stadium zwaardere hulp nodig hebben. Lokale coalities kunnen de flexibilisering van
contactmomenten al inzetten door te experimenteren.
Daarnaast doen we dit door:




Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport                          Actieprogramma Kansrijke Start | 21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>• Klantroutes
  De jeugdgezondheidszorg maakt klantroutes van alle cliënten in hun bestand. Op basis van die
  klantroute bepalen zij welke ouders en kinderen meer en welke minder ondersteuning nodig
  hebben. Deze klantroutes verspreiden we actief via leerkringen en regiobijeenkomsten.

• Profielen
  Naast klantroutes willen we profielen gaan gebruiken om de flexibilisering en extra maatwerk
  voor kwetsbare gezinnen in gang te zetten. Deze profielen van gezinnen komen tot stand door
  bestaande data over verschillende leefgebieden, zoals leefstijl, inkomen en netwerk, te
  combineren en te visualiseren.

4.3.2 Laagdrempelige opvoedingsondersteuning voor kwetsbare ouders
Om kinderen een goede start te geven is sensitief ouderschap essentieel. Maar met name voor
kwetsbare ouders kan het een hele opgave zijn om aan te voelen wat hun kind nodig heeft en
daarnaar te handelen. Bijvoorbeeld omdat zij hier van huis uit minder bekend mee zijn, of
gewoonweg omdat zij te veel zorgen aan hun hoofd hebben. Daarom is het vooral voor deze
ouders waardevol om een luisterend oor te krijgen voor opvoedvragen waar zij mee zitten, voor
praktische tips of om even de zorg te delen. Groepsgesprekken, zoals CenteringParenting, zijn een
vorm van laagdrempelige opvoedingsondersteuning. We vinden het belangrijk dat gemeenten en
professionals kwetsbare gezinnen hulp bieden bij het ouderschap. Verschillende doelgroepen
vragen ieder om een eigen aanpak: een ouder met een lichte verstandelijke beperking heeft een
andere vorm van hulp nodig dan een hoogopgeleide ouder met stress of ggz-problematiek. We
doen dit door:

• Leerkringen
  Onder gemeenten en professionals verspreiden we actief kennis over goede voorbeelden van
  opvoedingsondersteuning, gericht op kwetsbare ouders. We zetten leerkringen op om deze
  voorbeelden in gemeenten te borgen.

• Gesprekstrainingen
  Professionals uit de jeugdgezondheidszorg krijgen gesprekstrainingen om proactief het gesprek
  met ouders over uitdagingen in het opvoeden aan te gaan.

• Groepsgesprekken
  Gemeenten en professionals organiseren groepsgesprekken voor kwetsbare ouders. Ouders
  kunnen opvoedvragen uitwisselen en van elkaar leren. Deelname vergroot tegelijkertijd hun
  sociale netwerk.

• Digitaal platform
  Publieke en private partijen ontwikkelen een digitaal platform voor ouders. Ouders kunnen hier
  terecht voor advies en voorlichting van jeugdgezondheidszorgorganisaties en vinden links naar
  betrouwbare websites zoals opvoeden.nl.




22 | Actieprogramma Kansrijke Start                         Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>4.3.3 Zeer jonge kwetsbare ouders ondersteunen
Wanneer tieners en twintigers een kind krijgen, komen vaak veel problemen samen. Denk aan
problemen met huisvesting, inkomen, onderwijs, kinderopvang en werk. Deze zeer jonge
kwetsbare ouders hebben soms intensieve begeleiding nodig, zowel tijdens de zwangerschap als
na de geboorte van hun kind. Vanwege de samengestelde problematiek is het van belang dat deze
begeleiding aansluit bij praktische hulp omtrent bijvoorbeeld wonen, werk en opleiding.
Gemeenten hebben met de Jeugdwet, de Wmo en de Participatiewet veel mogelijkheden om deze
zeer jonge kwetsbare ouders maatwerk te bieden. De praktijk laat helaas zien dat dit nog
onvoldoende gebeurt omdat gemeenten soms onvoldoende theoretische en praktische kennis
hebben om te voorzien in goede begeleiding van deze jonge ouders. Daarom gaan we gemeenten
hierin ondersteunen. We doen dit door:

• Programmalijn
  ZonMw ontwikkelt op basis van de transformatieagenda van JOOZ (Jong Ouderschap en
  Onbedoelde Zwangerschap) een programmalijn, waarin zij de bestaande kennis en informatie
  over (zeer) jong ouderschap inventariseren en verbreden. Veldpartijen en gemeenten kunnen via
  experimenten samen ervaring opdoen met een geïntegreerde aanpak rondom (zeer) jong
  ouderschap.




Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport                       Actieprogramma Kansrijke Start | 23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>24 | Actieprogramma Kansrijke Start   Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>5.    Voortgang en
resultaten



Monitoren
Wij geven Kansrijke Start alle aandacht die het verdient door zo concreet mogelijke doelen te stellen.
We gaan de resultaten van het actieprogramma monitoren, om een indicatie te krijgen van de mate
van impact. We willen ervoor zorgen dat minder kinderen een valse start hebben . Dit gaan we
meten aan de hand van het percentage kinderen met een vroeggeboorte, een te laag
geboortegewicht of beiden. We willen ook weten hoe jonge kinderen zich de eerste 2 jaar na de
geboorte ontwikkelen, zodat we beter zicht hebben op de ontwikkeling gedurende de eerste 1000
dagen. Daarom zetten we met dit programma tevens in op het ontwikkelen van een nieuwe
indicator waarbij ook de gezondheidscore van kinderen op 2 jaar wordt meegenomen. Deze
indicator zal bestaan uit een combinatie van het percentage kinderen met een vroeggeboorte, een
te laag geboortegewicht of beiden, en de gezondheidsscore op tweejarige leeftijd. Ten slotte zullen
we ook volgen hoeveel kinderen een kinderbeschermingsmaatregel heeft ontvangen, dat wil
zeggen onder toezicht is gesteld of onder voogdij is geplaatst. Op deze manier brengt dit
actieprogramma waardevolle stuurinformatie over de eerste 1000 dagen van kinderen voort, op
zowel landelijk als lokaal niveau. Om de gezondheidsscore op tweejarige leeftijd te kunnen
bepalen, gaan we op landelijk niveau de jeugdgezondheidszorggegevens ontsluiten. Hiermee zal
zowel op lokaal als op landelijk niveau meer informatie beschikbaar komen over de ontwikkeling
van nul- tot tweejarigen in Nederland. Alle gezondheidsuitkomsten willen we monitoren in
combinatie met de cijfers rondom de geboorte.




Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport                            Actieprogramma Kansrijke Start | 25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Procesindicatoren
Daarnaast brengen we een aantal procesindicatoren in kaart, waarmee we om te beginnen de
voortgang van de uitvoering volgen en vervolgens de resultaten van het actieprogramma meten.
We kiezen voor de volgende procesindicatoren:
  • Aantal gemeenten dat preconceptiezorg aanbiedt onder meer via de JGZ en huisartsen.
  • Aantal gemeenten waar Nu Niet Zwanger is geïmplementeerd of waar gestart is met de
    implementatie van Nu Niet Zwanger en het bereik van Nu Niet Zwanger.

Ervaren, doen en leren
We brengen de resultaten van de landelijke maatregelen en de lokale coalities op verschillende
manieren in beeld. We zetten hiervoor een breed palet aan communicatiemiddelen in, waarbij
ook de landelijke coalitie een rol kan spelen. Het zal gaan om een combinatie van storytelling,
ervaringen, feiten en cijfers. Het actieprogramma kent een looptijd van circa drie jaar. In 2021 zal een
evaluatie plaatsvinden. Op basis daarvan besluiten we of en hoe Kansrijke Start wordt voortgezet.




26 | Actieprogramma Kansrijke Start                              Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>6.                               Financiën




Voor de uitvoering van dit actieprogramma is €41 miljoen beschikbaar voor de looptijd van
dit programma (2018-2021). Enkele fondsen, waaronder de Bernard van Leer Foundation,
zijn bereid om mee te investeren in de uitvoering ervan, op punten waar het actieprogramma
aansluit bij hun strategie.




Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport                   Actieprogramma Kansrijke Start | 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Dit is een uitgave van
Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport

Bezoekadres
Parnassusplein 5 | 2511 vx Den Haag

Postadres
Postbus 20350 | 2500 ej Den Haag
Telefoon 070 340 79 11
Telefax 070 340 78 34
www.rijksoverheid.nl

september 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>