<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Perspectiefnota
  2021-2024
                1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inhoud
Inleiding ................................................................................................................................................... 3
Beleidsmatig perspectief ......................................................................................................................... 3
   Meedoen in een socialer Arnhem ........................................................................................................ 3
   Wonen in een duurzamer Arnhem ....................................................................................................... 4
   Genieten van een nog mooier Arnhem ................................................................................................ 5
   Open en verantwoord besturen ........................................................................................................... 7
Financieel perspectief .............................................................................................................................. 8
   Meedoen in een socialer Arnhem ........................................................................................................ 8
   Wonen in een duurzamer Arnhem ..................................................................................................... 10
   Genieten van een nog mooier Arnhem .............................................................................................. 12
   Open en verantwoord besturen ......................................................................................................... 14
   Gevolgen financiële positie en impact coronacrisis ........................................................................... 18
                                                                                                                                                              2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inleiding
Deze Perspectiefnota bestaat uit twee delen. Beide delen zijn opgebouwd op basis van de vier
thema's: Meedoen in een socialer Arnhem, Wonen in een duurzamer Arnhem, Genieten van een nog
mooier Arnhem en Open & Verantwoord besturen. De gemeente Arnhem zet in op zoveel mogelijk
continueren van het bestaande beleid. Ondanks de vele onzekerheden rondom de coronacrisis en de
impact op de inwoners, bedrijven en (culturele) instellingen, hebben we echter ook de
verantwoordelijkheid om verder te kijken. In dit kader is het belangrijk dat wij ook inhoudelijk met
elkaar in gesprek blijven over het perspectief van de stad.
Arnhem wordt niet snel meer dezelfde stad als voor de coronamaatregelen. Zoveel is zeker. Over de
daadwerkelijke effecten weten we vooralsnog vooral dat die enorm zijn en op vele gebieden
voorkomen. We hebben van doen met een gezondheids-, een economische en maatschappelijke
crisis in een. Maar we weten nog absoluut niet alles wat op ons afkomt. De gemeente Arnhem heeft
een proces ingericht waarbij we voortdurend blijven peilen wat de effecten van corona zijn en welke
beleidsinterventies nodig zijn. Doel is niet om nu een alomvattend plan te maken - dat is onmogelijk.
Belangrijk is nu vooral een handelingsperspectief te ontwikkelen dat de komende tijd houvast kan
geven.
Dat houvast betekent dat we de komende maanden in gesprek kunnen gaan over te nemen
maatregelen en de verdere doorwerking daarvan op de stad. Wij gaan het gesprek aan met de
inwoners, ondernemers en culturele en maatschappelijke instellingen over de maatregelen die we
komend jaar gaan nemen. We kijken daarbij steeds wat financieel haalbaar en realistisch is gezien de
huidige omstandigheden. Wij streven er naar om u voor het zomerreces te informeren over de eerste
hoofdlijnen van de nieuwe beleidsmaatregelen. Ondertussen blijven wij natuurlijk de acute
maatregelen nemen die noodzakelijk zijn in het licht van de coronacrisis.
Leeswijzer
In het eerste deel van deze Perspectiefnota gaan wij kort in op het beleidsperspectief binnen de vier
thema’s. We schetsen ontwikkelingen, mogelijke effecten van de huidige situatie en waar mogelijk
perspectief. Het tweede deel biedt het financieel perspectief aan en sluit af met een analyse van de
impact van de coronacrisis op de gemeentelijke begroting en het risicoprofiel.
Beleidsmatig perspectief
Meedoen in een socialer Arnhem
Met u hebben wij de doorontwikkeling van het sociaal domein ter hand genomen en dat zetten wij
voort. Concreet betekent dit dat wij werken aan een aangescherpte visie op het sociale domein die het
geheel in samenhang overziet. De visie hebben wij nodig om het sociaal domein voor de lange termijn
toekomstbestendig te maken en kansengelijkheid voor onze inwoners te bieden. Ons doel is dat
iedereen, ongeacht leeftijd, achtergrond, beperking of geaardheid volop kansen heeft om mee te
doen. We zetten in op de eigen kracht van onze inwoners en hun sociale netwerk zodat zij kunnen
deelnemen aan de maatschappij. Onafhankelijk, maar waar nodig met hulp en ondersteuning van de
gemeente. Daarbij is ook preventie van groot belang. Voorkomen is nu eenmaal beter dan genezen.
De gemeente zet zich daarvoor in, mét de inwoners. Alleen samen kunnen we dit bereiken.
                                                                                                      3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Wij vinden het heel belangrijk om samen met inwoners te werken aan structurele oplossingen zodat
hun bestaanszekerheid voor de lange termijn wordt geborgd. We verstrekken niet alleen een uitkering,
maar proberen de inwoner te helpen aan een betaalde baan of vrijwilligerswerk. We kijken vooral naar
duurzame oplossingen die mensen echt helpen om zelf regie te houden op hun eigen leven. Wij
helpen hen daarbij, maar kunnen dit niet zonder de actieve inzet van de inwoner zelf.
Deze visie op het sociale domein gaat over al onze inwoners en de partners. Het gaat over mensen
aan het werk krijgen, de jeugdzorg, alle mensen meedoen in de samenleving. We gaan daarom ook
niet over één nacht ijs. We doen dit graag samen met de raad, met zorgorganisaties,
belangengroepen, met adviesraden en vooral met onze inwoners. We gebruiken dit jaar om een breed
gedragen visie te ontwikkelen met heldere uitgangspunten over de ondersteuning en zorg die we de
inwoners willen bieden.
Voor de korte en middellange termijn zal de coronacrisis impact hebben op onze inwoners en het
beroep dat zij doen op onze voorzieningen. De bestaande vraag van Arnhemmers die hulp en
ondersteuning hebben, kan veranderen van aard en kan intensiever worden. Met de verwachting dat
de werkloosheid gaat stijgen, zullen Arnhemmers een groter beroep doen op voorzieningen daar waar
ze dat eerst niet deden. Denk aan jongeren die buiten de boot dreigen te vallen, zzp’ers die hun
inkomen zien wegvallen en ouderen die vereenzamen. Hoe groot deze impact precies zal zijn, weten
wij nog niet. Dat het gebeurt, is een feit. De komende maanden brengen wij de impact in beeld, zoals
werkloosheid en stijging schuldenproblematiek, zodat wij deze kunnen meenemen bij het opstellen
van de MJPB. Wij kijken daarbij naar alle onderdelen van het sociaal domein.
Wij realiseren ons dat de inzet om meer mensen richting betaald werk te krijgen, onder druk staat door
de coronacrisis. Het is de vraag hoeveel banen verloren gaan en of er na de crisis voldoende werk is
voor diegenen die werk zoeken. Wij blijven hier op inzetten, omdat het onze overtuiging is dat met
werk voor de lange termijn bestaanszekerheid wordt geboden. Nieuwe groepen die zonder werk
komen te zitten of die hun onderneming weg zien vallen, zullen een beroep gaan doen op de
gemeente. Wij staan voor hen klaar. Om nu, waar mogelijk, hulp te bieden. En om nu en na de crisis
met hen te werken aan het vinden van nieuwe wegen en toekomstperspectieven. Hierbij verliezen wij
de Arnhemmers niet uit het oog die al langer een afstand hebben tot de arbeidsmarkt.
Wij zien ook het risico dat kinderen en jongeren onderwijsachterstanden oplopen doordat ze voor
langere tijd niet naar school kunnen gaan. Onze inzet zal erop zijn gericht opgelopen
onderwijsachterstanden zo snel als mogelijk in te halen.
Dit kunnen wij als gemeente niet alleen. Samen met het onderwijs, de werkgevers, de sociale
wijkteams, de zorgaanbieders, de welzijnsorganisaties, de bewonersinitiatieven, het UWV en de vele
andere partners in onze stad treden wij op in deze onzekere tijden. Samenwerkingsinitiatieven die nu
al ontstaan, zoals tussen inwoners en bedrijven, tussen scholen en kinderopvang en tussen
welzijnsorganisaties, politie en onze handhavers, laten zien dat iedereen mee wil doen en zijn
verantwoordelijkheid wil nemen.
Wonen in een duurzamer Arnhem
Eerder dit jaar stelde de raad het programma ‘New energy made in Arnhem 2020-2030’ vast, een
ambitieus plan voor de Arnhemse energietransitie en CO2-reductie. We willen in 2030 een reductie
                                                                                                     4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>van 61 procent CO2 bewerkstelligen ten opzichte van 2017. De urgentie van de klimaatverandering is
onveranderd. We gaan dan ook door op de ingeslagen weg. Daarbij kijken we binnen het programma
waar we nu, maar ook na de crisis prioriteiten moeten verleggen. Zo gaan we op zoek naar
mogelijkheden om te versnellen en extra te investeren. Belangrijk daarbij blijft het doorlopen van een
zorgvuldig proces en het samen op trekken met inwoners en ondernemers in de wijken.
Zo werken we ook door aan het klimaatbestendig maken (hitte, droogte, wateroverlast en
waterveiligheid) van de stad. In de loop van 2020 komen we met een plan voor de raad. Net als dat wij
juist doorzetten met de energietransitie. Met de energietransitie dragen wij bij aan de CO2-reductie en
de aanpak van klimaatverandering. De energietransitie is daarnaast een vliegwiel voor innovatie,
nieuwe bedrijvigheid en extra werkgelegenheid. Juist deze combinatie van maatschappelijke effecten
is nodig. Bij het onderzoeken van de impact van de coronacrisis kijken wij daarom ook naar
mogelijkheden om de synergie tussen de energietransitie en werkgelegenheid verder te versterken.
Net als dat we nadrukkelijk de koppeling leggen met onze sociale opgaven om bijvoorbeeld de
arbeidsmarktkansen voor Arnhemmers te vergroten met lokale investeringen en energiearmoede te
voorkomen. Daarmee moet de energietransitie haalbaar en betaalbaar zijn voor alle Arnhemmers.
De regio Arnhem-Nijmegen groeit op dit moment snel. Sneller dan andere steden in het land. Mocht
de groei doorzetten, moeten we zorgen dat we daarvoor klaar zijn. Alle inspanningen die hiervoor
nodig zijn, staan in het Plan van Aanpak Woningbouwontwikkeling. Dat is onder meer de woondeal
die we in de regio Arnhem Nijmegen samen met het Rijk hebben gesloten. We weten niet of deze
groei zich op eenzelfde manier zal doorzetten. De impact van de coronacrisis onderzoeken we samen
met onze partners in de stad. Daarbij kijken wij ook naar het effect van de coronacrisis op de
woningbehoefte. In het woonbehoefteonderzoek staat bijvoorbeeld een berekening bij de
economische groei zoals die was voordat de crisis startte en een berekening bij een lagere groei. We
verwachten dat de behoefte niet zal afnemen, mogelijk heeft de situatie wel effect op het type
woningen dat wij moeten realiseren.
Prioriteit geven wij aan acties en initiatieven die niet alleen woningbouw mogelijk maken, maar die ook
verbonden zijn met de sociale opgaven in onze wijken, die de leefomgeving verbeteren, die bijdragen
aan lokale werkgelegenheid en de economische kracht van onze stad versterken. Wij zien daarbij
mogelijkheden voor 'stadsvernieuwing 3.0'. Dat is meer dan alleen maar sneller meer woningen
bouwen. We willen daarmee vooral de leefbaarheid van de wijken en de kansen van de inwoners
vergroten. Dat doen we door in te zetten op het bouwen van betaalbare, duurzame en energiezuinige
woningen. Daarnaast streven we naar een zo circulair mogelijke woningbouw, kijken we hoe we de
leefomgeving groen houden en hoe we de sociale structuur van wijken kunnen verbeteren. Daarbij
mogen we de bereikbaarheid van de stad niet uit het oog verliezen.
Wij kunnen dit niet alleen. Wij willen daarom komen tot een stadsakkoord met de corporaties en
marktpartijen. In dat akkoord maken wij afspraken over de maatregelen die nodig zijn om het wonen in
Arnhem voor nu, morgen en in de toekomst mogelijk en aantrekkelijk te blijven maken.
Genieten van een nog mooier Arnhem
Ondernemers worden in hun kern geraakt door de coronacrisis. Of het nu horeca, hotels, zzp’ers,
reclame of maakindustrie is. Hetzelfde geldt voor de kunst- en cultuurinstellingen. Gesloten missen ze
op grote schaal inkomsten. Net als dat ze ‘voeding en voeling’ met de Arnhemmers missen. Dat wat
Arnhem bruisend en economisch sterk maakt, komt in het gedrang. Op welke schaal en op welke
                                                                                                       5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>wijze kunnen we nu nog niet overzien. Waar mogelijk helpen wij hen nu om te overleven. De
maatregelen die door het Rijk zijn getroffen, waarderen wij en voeren wij graag mee uit. Met de
ondernemers en kunst- en cultuursector brengen wij de impact van de coronacrisis in beeld en werken
samen met Rijk en provincie aan maatregelen om deze te beperken. Kunst en cultuur verbindt, biedt
troost en plezier en helpt ons de wereld om ons heen te begrijpen. Dit belang wordt juist nu, waarin we
dit grotendeels moeten missen, goed voelen. Daarom blijven we investeren in een duurzame
cultuursector. In de samenwerking in de cultuurregio 025 Arnhem Nijmegen, onze infrastructuur, zoals
de huisvesting van het Stadstheater en de rijksgezelschappen Introdans en Toneelgroep Oostpool,
een internationaal vermaarde kunstmanifestatie als Sonsbeek en in de wijken.
Arnhem is een groene stad. Die kwaliteit wordt gekoesterd en versterkt. Meer groen in de
leefomgeving bevordert de biodiversiteit en speelt een belangrijke rol in het verminderen van
problemen rond wateroverlast, hittestress en vervuilde lucht. Verder levert een groene leefomgeving
een bewezen bijdrage aan de fysieke en mentale gezondheid van mensen en bevordert het de sociale
samenhang. Zaken die de komende tijd belangrijk zijn voor alle Arnhemmers. Bij het verder
vergroenen van Arnhem zoeken we naar samenhang met andere ambities, zodat we de opgaven in
de stad zo integraal mogelijk kunnen aanpakken. Door gebiedsgericht te werken, creëren we
maximale effectiviteit van onze investeringen. Daarbij bekijken we of het naar voren halen van
investeringen bij kan dragen aan het beheersen van de effecten van de crisis en het bevorderen van
de economische kracht.
Wij kijken hierbij naar mogelijkheden om werkgelegenheid te behouden en nieuwe werkgelegenheid te
stimuleren. Arnhem heeft een van oorsprong bruisende binnenstad met mooie horeca en goeie
detailhandel. Onze stad en groene regio zijn aantrekkelijk voor toeristen en bezoekers. Deze
aantrekkingskracht en de daaruit voortvloeiende werkgelegenheid willen wij behouden. De
horecabranche en toerismesector worden hard geraakt. Met hen gaan wij samen werken aan herstel.
Voor Arnhem vormen de maatschappelijke opgaven op het gebied van energietransitie, duurzaamheid
en circulaire economie niet alleen uitdagingen, maar ook economische kansen om te werken aan
herstel. De vele in energie gespecialiseerde bedrijven en kennisinstellingen maken dat deze regio als
magneet kan fungeren voor innovaties, groeiende bedrijvigheid en werkgelegenheid. Deze 'Hotspot
Energy' moeten we koesteren en uitbouwen, zeker in deze tijd.
Om de middel- en langetermijneffecten van de huidige coronacrisis in beeld te brengen en te bezien
welke beleidsmatige consequenties dit heeft, is zoals in de inleiding al aan gerefereerd, is een team
ingericht. Dit team brengt de maatschappelijke effecten van de coronacrisis binnen de verschillende
domeinen zoals zorg, economie en veiligheid in kaart. Deze effecten resulteren in een breed inzicht in
(mogelijke) effecten en impact en de domeinen van mogelijke interventies. Daarna komt een overzicht
van mogelijke interventies, plannen en kansen. Waarna dit resulteert in een afwegingskader om de
mogelijke interventies te beoordelen en te besluiten.
Met de lopende pilot Van Bedrijven Weten, die speciaal is bedoeld om de dienstverlening aan
bedrijven te optimaliseren, de vraag van ondernemers centraal te stellen en drempels weg te nemen
voor bedrijven, zetten we daar stevig op in. Ontwikkelingen die het bedrijfsleven raken door de
coronacrisis zullen hier ook worden betrokken. We moeten de komende periode antwoorden vinden
om ondernemers en bedrijven te ondersteunen en faciliteren, tegelijkertijd moeten we werken aan om
een vitaal ondernemersklimaat voor de toekomst. Met het aansluiten op de regionale Human Capital
werktafel willen wij de aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt versterken zodat een
eventuele groei in werkloosheid versneld kan worden opgevangen. Met bedrijfskoepels kijken wij naar
                                                                                                      6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>mogelijkheden om te investeren in werklocaties waar het prettig ondernemen en werken is. Voor alle
investeringen geldt dat ze de economische kracht moeten versterken, gekoppeld moeten zijn aan de
sociale opgaven en bij moeten dragen aan onze duurzaamheidsambities. Met het herstelplan willen
we met de stad en onze partners werken aan bestaanszekerheid en kansengelijkheid voor alle
Arnhemmers.
De weerbaarheid van onze samenleving wordt op dit moment zwaar beproefd. De saamhorigheid is
sterk. En tegelijkertijd trekt de coronacrisis een wissel op onze veiligheidsinzet. De komende maanden
moet blijken hoe zwaar die wissel is. Wij werken hierbij nauw samen met onze veiligheidspartners.
Intensivering van de samenwerking tussen politie, jongerenwerkers en gemeentelijke handhavers bij
het veilig houden van onze wijken tijdens de coronacrisis laat zien waartoe wij samen in staat zijn.
Deze samenwerking en saamhorigheid hebben wij hard nodig om de veiligheidssituatie in Arnhem te
verbeteren, ook na de coronacrisis. Wij hebben het afgelopen jaar geïnvesteerd in het nauwkeurig in
kaart brengen van de Arnhemse veiligheidssituatie. Dat levert nieuwe en aangescherpte inzichten.
De stad heeft te maken met een sluipende maatschappelijke ontwrichting als gevolg van
ondermijnende drugscriminaliteit. We zien dat onder meer in toenemende straathandel en overlast van
gebruikers op straat. De drugscriminaliteit genereert bovendien vele onwenselijke activiteiten zoals
mensenhandel, witwaspraktijken, bedreigingen en intimidaties. Radicalisering blijft in onze stad een
belangrijk aandachtspunt. Al deze veiligheidsonderwerpen treden op in al onze wijken waarbij we
verwachten dat in de meest kwetsbare wijken een inhaalslag noodzakelijk is.
In aanloop naar de MJPB maken wij inzichtelijk hoe we de coronacrisis en de impact daarvan op de
veiligheid in onze stad het hoofd kunnen bieden en we blijvend de veiligheidssituatie in Arnhem
kunnen verbeteren. Een goede en gebiedsgerichte samenwerking met de veiligheidsketen, inwoners,
ondernemers, vergunningverleners, handhavers, inspecties, douane, belastingdienst,
welzijnsorganisaties en vele andere partners is daarbij nodig.
Open en verantwoord besturen
De coronacrisis vraagt het nodige van ons en ons samenspel met de gemeenschap. Wij zorgen ervoor
dat wij in staat zijn om tegelijkertijd de acute werkzaamheden te verrichten en hulp te bieden waar
nodig én de winkel open te houden én ons voor te bereiden op herstelmaatregelen voor de
(middel)lange termijn.
Dit doen wij niet alleen. Wij doen dit samen met de Arnhemmers en de vele bedrijven en organisaties
actief in Arnhem. We betrekken hen bij plannen die we maken. En we proberen zoveel mogelijk
ervaringsdeskundigen te raadplegen voor het verbeteren van onze plannen. Wij ontwikkelen onder
meer het programma Burgerparticipatie. Het is de bedoeling dat dit programma vooral praktisch van
aard wordt en ons handvatten geeft hoe we inwoners en partners het beste bij plannen en projecten
kunnen betrekken. Zo komt er een tool om inwoners digitaal te laten participeren. Bij het ontwikkelen
van het programma werken wij nauw samen met de raadswerkgroep 'burgerparticipatie'. Juist in deze
tijd gaan wij op zoek naar nieuwe digitale en creatieve wijzen om in contact te blijven.
                                                                                                      7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Financieel perspectief
Zoals hiervoor reeds benoemd is, staat een stad nooit helemaal stil. Ook financieel gezien zijn er nu
eenmaal autonome ontwikkelingen, politieke en maatschappelijke vraagstukken die een effect hebben
op de begroting. Het is juist in deze periode belangrijk om een actueel en accuraat financieel kader te
hebben op basis waarvan in de komende periode in opmaat naar de nieuwe begroting de
ontwikkelingen afgezet worden.
Het uitgangspunt voor het financieel perspectief is de MJPB 2020-2023. Deze Begroting laat een
meerjarig sluitend beeld zien, waarbij vanaf 2022 wordt toegevoegd aan de algemene reserve.
In de periode na het vaststellen van de MJPB 2020-2023 heeft zich een aantal ontwikkelingen
voorgedaan die we financieel gezien vertalen in deze Perspectiefnota. Hierbij gaat het om de jaarlijkse
autonome ontwikkelingen en om de financiële effecten van de uitvoering van moties en van urgente
knelpunten die nog in de begroting vertaald moeten worden. In enkele gevallen zijn hierover al
bestuurlijke (raads)besluiten genomen, maar is de dekking nog niet (structureel) in de begroting
verwerkt. In deze Perspectiefnota wordt een actualisatie van het financieel beeld gegeven, dat als
kader voor de Begroting 2021-2024 dient.
Dit financiële kader ziet er op het totaal bezien als volgt uit:
 Financieel beeld 2020-2024                                      2020     2021     2022     2023       2024
                                                                                             Bedragen * € 1 mln
 Meedoen in een socialer Arnhem                                     -6,95    -7,80    -6,71    -6,22       -5,22
 Wonen in een duurzamer Arnhem                                      -0,11    -1,06    -1,06    -0,75        0,00
 Genieten van een nog mooier Arnhem                                 -0,27    -0,14     0,06    -0,83       -0,55
 Open en verantw oord besturen                                       9,83     7,40     8,78     8,26        8,47
 Totaal                                                              2,50    -1,60     1,07     0,47        2,69
De (incidentele) effecten voor het jaar 2020 worden in Turap 1 nader toegelicht. Hierna volgt een
toelichting per thema op de effecten voor de jaren 2021-2024.
Meedoen in een socialer Arnhem
In het thema 'Meedoen in een socialer Arnhem' doet zich een aantal ontwikkelingen voor:
Jeugdzorg
In de raadsbrief dd. 7 januari 2020 over 'Ontwikkelingen in de jeugdzorg' is aangegeven dat, tegen
eerdere verwachtingen in, de groei in de jeugdzorg bij ongewijzigd beleid zich ook in 2020 en
volgende jaren lijkt door te zetten. Hierdoor is de inschatting dat er tekorten zullen ontstaan van € 11,2
miljoen in 2020 oplopend tot € 12,1 miljoen vanaf 2021. De eerder vastgestelde maatregelen uit de
MJPB en verwachte effecten van de vastgestelde beleidsrichtlijnen en nieuwe inkoopvoorwaarden zijn
onvoldoende om deze tekorten terug te dringen. Om deze reden zijn aanvullende voorstellen gedaan
om deze tekorten te dekken in het raadsvoorstel van 18 februari 2020 "voorstellen tot maatregelen
jeugdzorg", onder andere via de taskforce Jeugd. In tegenstelling tot hetgeen in deze raadsbrief is
opgenomen, worden de daarin verwachte aanvullende middelen van het Rijk van € 3 miljoen in 2020
tot € 6 miljoen in het financiële beeld van deze Perspectiefnota voorzichtigheidshalve niet meer
meegenomen. Er is op dit onderdeel namelijk geen nadere berichtgeving vanuit het Rijk ontvangen die
er op duidt dat deze middelen in de meicirculaire toegekend worden.
Daarnaast is er bij de MJPB 2020-2023 een motie (19M124) aangenomen over de vanaf 2022
opgenomen stelpost jeugdzorgmiddelen, die verzoekt om uit de septembercirculaire vanaf 2022 een
                                                                                                               8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>reservering op te nemen van € 3,9 miljoen vanaf 2022. Deze reservering vervalt zodra duidelijk is dat
de € 3,9 miljoen vanuit het Rijk ook daadwerkelijk zullen worden uitgekeerd. We gaan nog steeds uit
van de verwachting (net als het overgrote deel van de andere gemeenten) dat gemeenten structureel
door het Rijk gecompenseerd worden voor de stijgende kosten jeugdzorg. Er zijn geen redenen om af
te wijken van de MJPB 2020-2023 op dit punt. Om tegemoet te komen aan de motie, nemen we in het
risicoprofiel een risico op met een hoge kans (90%) op geen structurele compensatie vanuit het Rijk.
Doelgroepenvervoer (DRAN)
Het doelgroepenvervoer is uitbesteed aan de DRAN en deze heeft een hogere gewijzigde begroting
ingediend. Dit geeft een structureel effect. De verhoging wordt veroorzaakt door een hogere prijsindex,
een nieuwe aanbesteding die duurder is uitgevallen en volumegroei. Hier tegenover staat de
vastgestelde maatregel uit de MJPB 2020 van € 250.000 ter verlaging van het tekort. Hiervoor zijn
beleidsregels Wmo en Jeugdwet inmiddels vastgesteld en is de verordening in voorbereiding. In totaal
wordt er een knelpunt op het doelgroepenvervoer geconstateerd van € 725.000. Dit kan vanaf 2021
gedekt worden voor € 150.000 uit nog aanwezige dekking voor volumegroei en voor het overige uit
algemene middelen.
Werk & Inkomen: BUIG
Op 3 juli 2019 heeft de raad ingestemd met het programmaplan 'Doorbraak naar Werk' en het
realistisch en actueel begroten van BUIG (gebundelde uitkeringen). De Arnhemse prognose en
begroting wordt berekend door de landelijke (procentuele) ontwikkeling toe te passen op de realisatie
van het voorgaand jaar. Dit leidt tot een jaarlijkse aanpassing van de begroting.
Inclusie
De motie Maak werk van de Arnhemse Standaard Toegankelijkheid (19M143) vraagt om budgetten uit
te breiden ten behoeve van de AST. Uit een inventarisatie met openbare ruimte is gebleken dat voor
het grootste deel van de uitvoering middelen vrijgemaakt kunnen worden door te schuiven in de
hoeveelheid projecten die er op jaarbasis worden uitgevoerd. Om de AST als onderwerp een
structurele plek te geven binnen openbare ruimte wordt jaarlijks € 10.000 geraamd. Voor de uitvoering
van de AST bij vastgoed gaat het om een jaarlijks budget van € 15.000. Uit een nog op te stellen
meerjarig agenda moet blijken of dit voldoende is. De inzet van ervaringsdeskundigheid zal (deels)
door inclusie worden gefaciliteerd en bekostigd.
Aanpassingen, uitbreidingen en nieuwbouw bij schoolgebouwen zijn opgenomen in het IHP PO. De
kosten zijn genormeerd en hierin zijn vooralsnog geen middelen voor extra toegankelijkheidseisen
opgenomen. Er is gekozen om de Arnhemse Standaard ook op schoolgebouwen van toepassing te
laten zijn. Hiervoor moet met een percentage van de investeringskosten rekening worden gehouden.
Voor de aanvullende kosten voor toegankelijkheid voor nieuwbouw en renovatie wordt hierbij
structurele dekking geraamd.
De incidentele knelpunten en voorgestelde dekking voor 2020 op VGGM, Rookvrije generatie en
Veilig Thuis worden in Turap 1 nader toegelicht.
                                                                                                      9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre> Financieel beeld 2020-2024                                              2020      2021      2022      2023       2024       I/S
                                                                                                        Bedragen * € 1 mln
 1. M eedoen in een socialer Arnhem
 Structureel beeld resultaten jeugd                                        -11,20    -12,10    -12,10    -12,10     -12,10       S
 Maatregelen tbv terugdringen tekort: uit MJPB                                0,60      0,90      1,70      1,70       1,70      S
 Maatregelen tbv terugdringen tekort: raadsbrief januari                      0,40      0,40      0,40      0,40       0,40      S
 Inzet reserve WMO&Jeugdzorg                                                  1,00                                                I
 Aanvullende maatregelen rijk Jeugdzorg                                       0,00      0,00      0,00      0,00       0,00      S
 Opbrengst taskforce Jeugd                                                    1,40      3,80      4,40      5,00       5,00      S
 DRAN: hogere indexatie doelgroepenvervoer                                   -0,36     -0,36     -0,36     -0,36      -0,36      S
 DRAN: hogere aanbesteding doelgroepenvervoer                                -0,12     -0,28     -0,28     -0,28      -0,28      S
 DRAN: volumegroei doelgroepenvervoer                                        -0,34     -0,34     -0,34     -0,34      -0,34      S
 DRAN: volumegroei doelgroepenvervoer: maatregel                              0,25      0,25      0,25      0,25       0,25      S
 Dekking DRAN uit reservering volume MJPB 2020 tbv onvoorziene situaties      0,00      0,15      0,15      0,15       0,15      S
 Werk & Inkomen: Buig actualisatie                                           -0,30     -0,20     -0,50     -0,60       0,40      S
 Werk & Inkomen: compensatie bezw aar BUIG 2015+2016                          2,23                                                I
 VGGM (DVO): kosten prenatale zorg niet meer gedekt                          -0,12                                                I
 VGGM (DVO): kosten prenatale zorg uit BR Transformatie Jeugd en WMO          0,12                                                I
 VGGM (nacalculatie indexatie)                                               -0,37                                                I
 Motie 19M137 Rookvrije generatie: plaatsen borden                           -0,12                                                I
 Veilig thuis: verhoging Arnhemse bijdrage                                   -0,41                                                I
 Veilig thuis: dekking uit BR Beschermd en w eerbaar                          0,41                                                I
 Inclusie: AST binnen de openbare ruimte                                     -0,01     -0,01     -0,01     -0,01      -0,01      S
 Inclusie: AST binnen vastgoed                                               -0,02     -0,02     -0,02     -0,02      -0,02      S
 Inclusie: onderw ijshuisvesting                                                                 -0,01     -0,02      -0,02      S
 Totaal M eedoen in een socialer Arnhem                                     -6,95     -7,80     -6,71     -6,22      -5,22
Wonen in een duurzamer Arnhem
In het thema 'Wonen in een duurzamer Arnhem' doet zich een aantal ontwikkelingen voor:
Woonboten Nieuwe Haven
Op 10 december 2019 heeft het college besloten om de visie Nieuwe Haven ter besluitvorming aan te
bieden aan de gemeenteraad. Het college heeft de verschillende conflicterende gebruiksfuncties
tegen elkaar afgewogen en voorgesteld te kiezen voor de economische ontwikkeling van de Nieuwe
Haven. Het voorstel is om het gebruik van de haven als ligplaats voor woonboten te beëindigen en de
eigenaren van woonboten financieel schadeloos te stellen voor het verlies van hun woning. De
verwachte kosten voor deze schadeloosstelling bedragen € 3,5 miljoen maximaal. In het raadsvoorstel
is voorgesteld de verwachte kosten in 2020 van € 1,15 miljoen te dekken uit de algemene reserve,
waarbij de overige € 2,35 miljoen in deze Perspectiefnota wordt meegenomen. Op grond van de
gevoerde gesprekken met eigenaren is het kasritme in de jaren 2021-2022-2023 ingeschat. Een
definitief kasritme kan pas worden bepaald als er op basis van een raadsbesluit formele gesprekken
met eigenaren kunnen worden gevoerd over uitkoop.
Woondeal Arnhem-Nijmegen
Op 4 maart 2020 is de Woondeal Arnhem-Nijmegen ondertekend. De Woondeal is een set afspraken
tussen het Rijk, provincie, de gemeenten Nijmegen en Arnhem en de regio Arnhem-Nijmegen.
Deze overheden gaan een langjarige samenwerking aan voor het bouwen van meer woningen, de
aanpak van excessen op de woningmarkt en het verbeteren van de leefbaarheid in de wijken.
                                                                                                                          10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Door het afsluiten van de Woondeal krijgen urgente maatschappelijke opgaven die we in Arnhem
hebben, financieel prioriteit bij het Rijk. Dit zijn opgaven op het gebied van wonen, maar ook thema's
als groen en circulair, leefbaarheid, verstedelijking en gebiedsontwikkeling.
Vanuit het Rijk en provincie komt er ongeveer een miljoen euro vrij om met de uitvoering van deze
Woondeal aan de slag te gaan. Om deze langjarige samenwerking vorm te geven hebben we binnen
de gemeente Arnhem extra capaciteit nodig, onder andere voor programmasturing en plankosten.
Woningsplitsing en verkamering
Voor panden waar meer dan vier kamers worden verhuurd geldt op basis van nationale wetgeving een
meldingsplicht. De gemeente Arnhem kent ongeveer 500 van dit type gemelde
kamerverhuurbedrijven. De afgelopen drie jaren gaf de gemeente Arnhem opdracht voor het uitvoeren
van 100 handhavingsacties bij kamerverhuurbedrijven door de ODRA. Structureel is er budget voor
iets minder dan 50 acties. De controles van de ODRA hebben een integrale benadering waarbij naast
brandveiligheid wordt gekeken naar zaken zoals illegale splitsing van bouwwerken, gezondheid,
ondermijning, constructie, strijdigheid met bestemmingsplannen.
Bij kamerverhuurbedrijven is de kans op overlast groot. Ook is er sprake van
significante risico’s. Daarbij is het naleefgedrag van kamerbewoners veelal slecht: in 95% van de
gevallen worden tekortkomingen geconstateerd. Uitbreiding van de handhavingscapaciteit van de
ODRA is daarom noodzakelijk. Om alle kamerverhuurbedrijven de komende drie jaar te bezoeken en
acties in reserve te houden voor incidenten en overlastmeldingen dient het aantal handhavingsacties
te worden verhoogd naar 200. Hiervoor is de komende drie jaar € 110.000 extra per jaar nodig.
Afval: oud papier en nieuwe aanbesteding
Ongunstige marktontwikkelingen voor oud papier en de nieuwe aanbesteding van oud papier vanaf
2021 leiden tot een knelpunt. De lagere marktprijs van oud papier zal naar verwachting gaan leiden tot
een lagere netto opbrengst. Dit kan opgevangen worden in de afvalstoffenheffing, die daardoor hoger
uitvalt. Op basis van eerdere veronderstellingen is in de begroting al wel rekening gehouden met de
eerder aangekondigde hogere kosten aanbesteding inzamelcontract en gunstige effecten van
afvalscheiding Diftar. De definitieve effecten hiervan op de hoogte van de heffing voor 2021 zullen pas
later in 2020 bekend worden.
 Financieel beeld 2020-2024                                            2020      2021     2022     2023     2024
 2. Wonen in een duurzamer Arnhem
 Woonboten Nieuw e Haven                                                    0,00    -0,80    -0,80    -0,75            I
 Woondeal Arnhem-Nijmegen: programmasturing en plankosten                  -0,08    -0,15    -0,15                     I
 Woondeal Arnhem-Nijmegen: dekking 2020 uit BR Volkshuisvesting             0,08                                       I
 Plan van aanpak w oningsplitsing en verkamering - handhaving              -0,11    -0,11    -0,11                     I
 Afval: ongunstige marktontw ikkelingen oudpapier / aanbesteding nieuw
 contract (voorlopige raming)                                                       -0,35    -0,35    -0,35    -0,35  S
 Dekking via afvalstoffenheffing                                                     0,35     0,35     0,35     0,35  S
 Totaal Wonen in een duurzamer Arnhem                                     -0,11    -1,06    -1,06    -0,75      0,00
                                                                                                                   11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Genieten van een nog mooier Arnhem
In het thema 'Genieten van een nog mooier Arnhem' doet zich een aantal ontwikkelingen voor:
Blauwe Golven
Op 17 april 2019 heeft de raad gekozen voor het behoud van de Blauwe Golven conform variant B2.
De kosten die samenhangen met deze variant zijn begroot op € 9,6 miljoen. De raad heeft het college
middels een motie verzocht om hiervoor een Uitvoeringsplan te maken. In de bijbehorende motie is
een aantal extra uitgangspunten meegegeven die hierbij in acht genomen moeten worden. Op 13
november 2019 heeft de raad het college verzocht om een spoedige planvorming en uitvoering van de
Blauwe Golven en voor de dekking, naast de BR Zuidelijke binnenstad, bij de Perspectiefnota met
dekking te komen en daarbij ook te kijken naar de ruimte die ontstaat als gevolg van de
septembercirculaire. Het Uitvoeringsplan is tezamen met het schetsontwerp opgesteld in het eerste
kwartaal van 2020, waarna deze ter besluitvorming voorgelegd wordt aan college en raad. In dit kader
is de financiële raming geactualiseerd, en tevens is verkend of een goede fasering mogelijk is.
Vooralsnog wordt uitgegaan van de geraamde € 9,6 miljoen.
Van dit budget is reeds een bedrag van € 3 miljoen binnen de bestemmingsreserve Zuidelijke
Binnenstad gereserveerd en tevens is binnen de middelen van autobereikbaarheid een
investeringskrediet van € 350.000 gereserveerd voor de aanleg van 80 parkeerplaatsen. Daarnaast
wordt voorgesteld om vanuit urban sports een bijdrage te doen van € 2 ton. Resteert een bedrag van
€ 6,0 miljoen. Aangezien het hier om een totale vervanging van de openbare ruimte gaat, zal dit
bedrag worden geïnvesteerd en ontstaan er kapitaallasten die in het financieel beeld worden
meegenomen.
Bomenbeleid
Voor het bomenbeleid is gezocht naar mogelijkheden voor structurele dekking. Op de eerste plaats
kan het groenfonds structureel bijdragen, omdat het nieuwe bomenbeleid bijdraagt aan realiseren van
de doelstelling van het groenfonds. In de eerste jaren wordt voorgesteld beschikbare budgetten
binnen BR Groenfonds en BR Groot Onderhoud incidenteel in te zetten. Op de laatste plaats kan
dekking gevonden worden door de ontstane ruimte bij investeringsbudgetten Verkeersregelinstallaties
(VRI) in te zetten. Door een toename van aanbieders op de markt zijn de prijzen namelijk lager dan
eerder geraamd. Verder gaan bestaande masten en kabels langer mee dan gedacht.
Dierenwelzijn
Voor 2020 is vanuit de beleidsterreinen Openbare Ruimte - Dierenwelzijn en Armoede incidentele
dekking gevonden voor een integrale aanpak voor bevordering dierenwelzijn waarbij dierenartskosten
minima een belangrijk onderdeel vormen. Structurele dekking voor de jaren erna is niet aanwezig
binnen Openbare Ruimte noch binnen Armoede, hiervoor wordt een beroep gedaan op de algemene
middelen.
Sport: kunstgrasvelden en gymzaal Kermisland
Sportbedrijf Arnhem (en daarmee ook de gemeente Arnhem) voldoet niet aan de wettelijke plicht om
maatregelen te treffen die het verspreiden van kunstgraskorrels buiten de velden beperkt. De
rechtbank heeft een uitspraak gedaan over de te nemen maatregelen inzake het sportbedrijf in
Enschede. Op basis daarvan heeft Sportbedrijf Arnhem de mogelijkheden en de kosten van het
opruimen van het infill-materiaal buiten de velden en het aanpassen van het onderhoud en de
renovaties onderzocht. De aangepaste onderhoudswerkzaamheden zorgen er voor dat het infill-
materiaal zo min mogelijk buiten de velden terechtkomt. De huidige onderhouds- en
renovatiebudgetten bij het Sportbedrijf Arnhem zijn hiervoor echter onvoldoende. Om bovenstaande
                                                                                                   12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>werkzaamheden te verrichten is eenmalig in 2020 € 180.000 nodig en daarnaast een investering
waarvan rente en afschrijvingslasten gedurende zeven jaar € 28.500 zullen bedragen. Voor de
toekomst zal worden bekeken of deze kunstgrasvelden na afschrijving vervangen moeten worden
door velden die aan aangescherpte normeringen voldoen.
Sporthal Middachtensingel wordt gebouwd ter vervanging van onder andere gymzaal Kermisland.
Onderdeel van het nieuwbouwproject is de sloop van de oude gymzaal. Deze sloopkosten worden
normaal gesproken bekostigd uit de vrijvallende middelen bij sluiting van de gymzaal. Echter, de
vrijvallende exploitatiebudgetten van gymzaal Kermisland zijn al ingeboekt voor project Nieuwbouw
Zwembad Valkenhuizen. De businesscase van zwembad Valkenhuizen was hiermee sluitend. Recent
is duidelijk geworden dat in het gebouw van de gymzaal Kermisland asbest zit. Dit maakt de
sloopkosten van deze gymzaal hoger dan voorheen geraamd.
Het incidentele knelpunt voor 2020 op de exploitatie sporthallen worden in Turap 1 nader toegelicht.
 Financieel beeld 2020-2024                                    2020      2021     2022     2023     2024
 3. Genieten van een nog mooier Arnhem
 Blauw e Golven conform motie MJPB 2020-2023                                         -3,35                     I
 Dekking Blauw e Golven uit BR Zuidelijke Binnenstad                                  3,00                     I
 Dekking Blauw e Golven uit middelen voor bereikbaarheid                              0,35                     I
 Dekking Blauw e Golven uit middelen urban sports                                     0,20                     I
 Kapitaallasten netto activeren Blauw e Golven                                                -0,42    -0,42  S
 Bomenbeleid                                                       -0,25    -0,39    -0,39    -0,39    -0,39  S
 Bomenbeleid: dekking BR Groenfonds                                 0,25     0,10                              I
 Bomenbeleid: dekking groenfonds exploitatie                                 0,10     0,10     0,10     0,10  S
 Bomenbeleid: dekking BR Groot Onderhoud                                     0,19     0,08     0,01            I
 Bomenbeleid: dekking dmv vrijspelen investeringsbudget VRI                           0,21     0,28     0,29  S
 Uitvoeringsagenda dierenw elzijn incl dierenartskosten minima     -0,06    -0,11    -0,11    -0,11    -0,11  S
 Dekking: incidenteel Openbare Ruimte                               0,03                                       I
 Dekking: incidenteel Armoede                                       0,03                                       I
 Kunstgrasvelden                                                   -0,18    -0,03    -0,03    -0,03    -0,03  S
 Sloopkosten Kermisland                                                                       -0,27            I
 Exploitatie sporthallen                                           -0,09                                      S
 Totaal Genieten van een nog mooier Arnhem                        -0,27    -0,14     0,06    -0,83    -0,55
                                                                                                           13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Open en verantwoord besturen
In het thema 'Open en verantwoord besturen' doet zich een aantal ontwikkelingen voor:
Gemeentefonds (lopende circulaires)
De MJPB 2020-2023 is gebaseerd op de raming van het gemeentefonds zoals voor Arnhem volgt uit
de meicirculaire 2019. Inmiddels zijn de septembercirculaire en decembercirculaire 2019 ontvangen
en doorgerekend. Daaruit volgt een stijging van het accres ten opzichte van mei 2019 en zijn diverse
maatstaven geactualiseerd. Ook nemen we vanaf 2021 de verwachte verhoging van de algemene
uitkering mee als gevolg van de nominale indexatie. Dit dient als dekking voor onze nominale en
volume indexatie.
Daarnaast is er in de september- en decembercirculaire een aantal nieuwe taakmutaties en
decentralisatieuitkeringen (DU's) opgenomen, welke overgeheveld worden aan het beleidsveld ter
dekking van de kosten die op dat terrein gemaakt worden. Het gaat daarbij om middelen Gezond in de
stad, aanpak laaggeletterdheid, dak- en thuisloze jongeren, ambulantisering in de Ggz, Bbz
levensvatbaarheidsonderzoeken, toezicht en handhaving kinderopvang en uitvoering van de
donorwet.
Herijking verdeelmodellen gemeentefonds en Beschermd Wonen
Er staat een nieuwe Financiële Verhoudingswet aan te komen, met als concreet resultaat een
herijking van het gemeentefonds. Afgelopen jaar is met een zeer strakke planning hard gewerkt aan
de onderzoeken, in stuur- en begeleidingsgroepen. Er is echter oponthoud ontstaan in het proces.
Minister Knops heeft kennis genomen van de voorlopige uitkomsten. In een brief van 26 februari 2020
informeert hij de Tweede Kamer over de nieuwe verdeling van het gemeentefonds. In de brief meldt
de minister dat de nieuwe verdeling een herverdeling van middelen naar grotere gemeenten zou
betekenen. Onze inschatting is dat grofweg tweederde van de gemeenten er op achteruit zouden
gaan, lees de plattelandsgemeenten. De steden zouden er op vooruit gaan.
Volgens eerdere planning zouden de voorlopige uitkomsten van de nieuwe verdeling nu bekend zijn.
De definitieve zouden worden gepubliceerd in de komende meicirculaire 2020. Dat schuift dus nu op.
Er zal nader onderzoek komen met diepere analyses. Wellicht wordt een andere onderzoeksmethode
gebruikt, of een variant op de huidige. In het najaar 2020 moeten de resultaten daarvan bekend
worden, mogelijk in de decembercirculaire 2020.
Op grond van het advies van de Commissie Toekomst Beschermd Wonen (Commissie Dannenberg)
wordt er een objectief verdeelmodel voor Beschermd Wonen ingevoerd. Als uitgangspunt geldt dat
mensen wonen in hun eigen woning en daarmee zijn gemeenten verantwoordelijk voor de zorg en
ondersteuning van hun eigen inwoners. Het objectieve verdeelmodel, is in tegenstelling tot het
historische (op aanbod gefinancierde) verdeelmodel, gebaseerd op een model dat is gebaseerd op
objectieve maatstaven.
Daarmee staat de Regio Centraal Gelderland voor een forse transformatieopgave: onze regio kent –
in historisch perspectief – een bovenmatige aanwezigheid van (verblijfs)voorzieningen, veel
aanbieders, en onevenredige spreiding van verblijfslocaties over onze gemeenten. Bovendien heeft
de gemeente Arnhem ook vergeleken met andere regiogemeenten een bovenmatige aanwezigheid
van plekken, afgezet tegen het aantal inwoners. Door de geleidelijke invoering (van Rijkswege) van
het nieuwe objectieve verdeelmodel zal er tussen 2022 en 2031 stap voor stap minder geld
beschikbaar zijn voor beschermd wonen. Definitieve besluitvorming door de Tweede Kamer over de
invoering vindt dit najaar plaats. Vooruitlopend daarop worden geen verdeelmodellen in de
meicirculaire verwerkt.
                                                                                                    14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>In de komende Begroting 2021-2024 wordt voor zowel de herijking gemeentefonds als het nieuwe
verdeelmodel Beschermd Wonen de raming conform de meicirculaire opgenomen. Door het uitstel is
er geen zekerheid over de effecten, de verdeelmodellen zullen dan ook niet in de meicirculaire 2020
worden verwerkt. In de risicoparagraaf is een integraal risico opgenomen ten aanzien van de herijking
gemeentefonds en verdeelmodel Beschermd Wonen. Dit risico zal een beperkte omvang hebben,
aangezien het verwachte nadeel op Beschermd Wonen grotendeels zal wegvallen tegen het
verwachte voordeel van het nieuwe verdeelmodel gemeentefonds.
Nominaal en volume
Conform de afgesproken systematiek wordt bij de Perspectiefnota een berekening gemaakt van de
nominale en volume indexatie. Dit gebeurt op basis van het CPI-cijfer uit het CEP (1,6% voor 2021)
voor de nominale compensatie. Voor de volumegroei is de afspraak om dit op basis van de groei van
het aantal inwoners tussen 2020 en 2021 (0,9%) in te ramen. Ten aanzien van de volume indexatie
heeft echter een review van de systematiek plaatsgevonden (zoals vorig jaar is aangekondigd).
Daarbij zijn de volumegevoelige budgetten in kaart gebracht in plaats van het groeipercentage op
vrijwel alle onderdelen van de begroting los te laten. Dit levert een lager budget op voor de benodigde
volumecompensatie. Net als vorig jaar is daarbij wel rekening gehouden met een structureel bedrag
van € 1 miljoen voor onvoorziene issues die pas in de loop van het eerste begrotingsjaar bekend
worden. Toepassing van deze cijfers leidt tot een nominale indexatie van € 6,8 miljoen vanaf 2021 en
tot een volume indexatie van € 3 miljoen. Dekking voor deze indexaties vindt voor een groot deel
plaats uit de indexatie van het gemeentefonds. Aangezien de OZB-opbrengst niet wordt geïndexeerd,
is deze dekkingsbron niet beschikbaar. Zoals gebruikelijk wordt in de Begroting 2021-2024 deze totale
nominale en volume indexatie verdeeld over de betreffende productonderdelen van alle programma's.
Actualisatie MIP
Zoals gebruikelijk wordt de MeerjarenInvesteringsPlanning (MIP) voor de Perspectiefnota
geactualiseerd. Dit gebeurt bijvoorbeeld naar aanleiding van de gerealiseerde investeringen in het jaar
2019. Over 2019 heeft een onderbesteding plaatsgevonden van de begrote investeringen, waardoor
in 2020 een vrijval van de daarvoor begrote kapitaallasten plaatsvindt. Een bedrag van € 1,360
miljoen valt hiervan vrij ten gunste van de algemene reserve.
Daarnaast is voor de komende jaren het MIP geactualiseerd. De vrijval van kapitaallasten wordt vooral
veroorzaakt door het vertraagd investeren in de schoolpanden, machines & installaties en de inrichting
van gebouwen. Zowel bij de machines & installaties als de inrichting gebouwen gaat het vooral om de
gemeentelijke panden. In de aanloop naar de Begroting 2021-2024 wordt het mogelijke effect van de
geactualiseerde investeringsplanning op de dotatie aan de BR Solvabiliteit berekend en verwerkt.
Daarnaast ontstaat er ieder jaar als gevolg van onderbesteding op de realisatie van de begrote
investeringen een vrijval van de kapitaallasten in het eerstvolgende jaar. Voorgesteld wordt om dit
optimisme al aan de voorkant in het meerjarenbeeld in te ramen en hiervoor een stelpost op te nemen.
Deze stelpost is berekend op basis van een aflopende reeks (70%-50%-30%) op de verwachte
onderuitputting van de kapitaallasten. Hiervoor is een analyse gemaakt van de gemiddelde
onderuitputting van de investeringen op alle beleidsvelden in de afgelopen 5 jaar. In het laatste jaar
wordt deze stelpost niet ingeraamd. Dit in het kader van behoedzaamheid.
Rente
In de huidige MJPB 2020 - 2023 gaan we uit van een geleidelijk stijgende rente. Voorgesteld wordt om
nu in het beeld de aanname te verwerken dat de rente gedurende een langere periode van jaren op
het huidige niveau blijft (vergelijkbaar met de situatie waarin Japan al langer zit/heeft gezeten). Dit
heeft de in de tabel opgenomen positieve financiële gevolgen. In 2020 een voordeel van € 9 ton, in
                                                                                                        15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>2021 € 1 miljoen, in 2022 € 2 miljoen en vanaf 2023 € 3 miljoen ruimte. Hierbij blijven we uitgaan van
lange looptijden van nieuwe leningen.
Mocht de rente in de nabije toekomst sneller gaan stijgen, dan kunnen we de gevolgen daarvan
opvangen door leningen met kortere looptijden aan te trekken. Kortere looptijden betekent een lagere
rente. De gemeente Arnhem heeft de ruimte om zulke leningen aan te trekken omdat we in de
afgelopen jaren juist leningen met langere looptijden hebben afgesloten. Hierdoor zijn onze
aflossingsverplichtingen in de nabije toekomst laag geworden, lager dan wettelijk toegestaan volgens
de renterisiconorm (20% van het begrotingstotaal). Vanwege deze ruimte voor extra aflossingen kan
de gemeente indien nodig nieuwe leningen met een kortere looptijd aantrekken en zo de gemiddeld te
betalen rente laag houden. In de MJPB 2020-2023 is daarnaast opgenomen dat de aanwezige
structurele stelpost voor het opvangen van bovenmatige stijging van de rente telkens in het
voorlaatste jaar kan vrijvallen.
Burgerzaken
In het hele land staan de afdelingen Burgerzaken - als gevolg van toenemende digitalisering - aan de
vooravond van ingrijpende veranderingen. De impact van de toenemende digitalisering is groot.
De overheid staat voor de uitdaging om de dienstverlening anders in te richten en dit vraagt van de
medewerkers andere competenties. De complexiteit van het werk neemt toe, het face-to-face contact
met de klanten verandert. Er moet een balans worden gevonden in het spanningsveld van optimale
dienstverlening, kwaliteit van persoonsgegevens, privacy, beveiliging en fraudebestrijding. Afdelingen
Burgerzaken staan aan het begin van een transformatie, die om de nodige flexibiliteit van
organisaties, management en medewerkers vraagt.
Voor de transformatie van Burgerzaken in Arnhem zijn extra middelen nodig. Het kwantitatief op peil
brengen van de formatie en de geschetste veranderingen in het werkveld vragen om investeringen in
(nieuwe) medewerkers. Ook zal tijdelijk extra ingehuurd moeten worden voor onder meer training-on-
the-job en gespecialiseerde krachten. Daarnaast vragen de ontwikkelingen op het gebied van
digitalisering forse investeringen in ICT. Deze investeringen worden grotendeels opgenomen in de
reguliere begroting (de I-agenda). Aanvullend is een beperkt budget noodzakelijk.
Fluctuaties in de vraag naar producten van Burgerzaken (door langere geldigheidsduur van
paspoorten en identiteitskaarten) maken het noodzakelijk dat de bijbehorende leges realistisch in de
begroting verwerkt worden (de geraamde opbrengst neemt af). De hier geschetste stijging van de
lasten kan gedeeltelijk worden opgevangen uit het budget dat beschikbaar is voor de BRP-straat in
Zevenaar. Het voortbestaan van de BRP-straat in Zevenaar staat ter discussie. Bij sluiting daarvan
valt het opgenomen voordeel weg. Dit is als risico opgenomen in Naris.
Ter dekking van de kostenstijgingen van Burgerzaken worden voorgesteld om de stijging van de
kosten die het Rijk ons berekent door te berekenen in onze legestarieven en het aanpassen van
bijzondere legestarieven waardoor deze meer in lijn worden gebracht met tarieven elders in de regio.
Tot slot kan vanuit de BR Bedrijfsvoering in de jaren 2021 tot en met 2023 een bijdrage geleverd
worden.
De Connectie: cao stijging
Op 12 september 2019 hebben bonden en de VNG een akkoord bereikt over een loonsverhoging van
6,25%. Voor De Connectie betekent dit een aanvulling op de ingeschatte nominale indexatie. Voor
onze eigen organisatie geldt dit ook, maar dit knelpunt is reeds in de MJPB 2020-2023 verwerkt.
                                                                                                     16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Actualisatie bestemmingsreserves
In het kader van open en verantwoord besturen is kritisch gekeken naar de bestemmingsreserves.
Voor dat deel waar geen concreet bestedingsplan (en een begrote dotatie) aan ten grondslag ligt,
wordt voorgesteld om dit vrij te laten vallen ten gunste van de algemene middelen. Een aantal
reserves is ingesteld om een bepaald risico af te dekken. Daarbij is geïnventariseerd of dit risico en de
stand van de bijbehorende reserve nog actueel is. Bij de reserves Pakketmaatregelen Wmo, Toezicht
Peuterspeelzalen en gastouderopvang, Stimulering woningbouw, Taakmutaties Gemeentefonds-
overloop en Bedrijfsvoering ontstaat ruimte na de actualisatie. Deze ruimte komt ten gunste van de
algemene middelen.
 Financieel beeld 2020-2024                                   2020     2021     2022     2023     2024
 4. Open en verantwoord besturen
 September- en decembercirculaire gemeentefonds                   7,14   13,68    14,24    13,04    15,45   S
 Herijking verdeelmodellen Gemeentefonds                                     pm      pm        pm       pm  S
 Herijking verdeelmodel Beschermd Wonen (max risico)                                 pm        pm       pm  S
 Prognose nominaal en volume                                              -9,80    -9,80    -9,80    -9,80  S
 Actualisatie MIP                                                 1,36     1,07     0,99     1,00     0,83  S
 Op voorhand inramen planningsoptimisme MIP                                1,56     1,55     1,15            I
 Rente: aanpassen begrote verhoging rente                         0,90     1,00     2,00     3,00     3,00  S
 Rente: inzetten buffer in 2023, structureel behouden                                        0,90            I
 Dividend BNG                                                    -0,67                                       I
 Burgerzaken: formatie                                                    -0,68    -0,68    -0,42    -0,42  S
 Burgerzaken: externe inhuur                                              -0,41    -0,30    -0,24    -0,18  S
 Burgerzaken: digitalisering                                              -0,09    -0,10    -0,05    -0,01  S
 Burgerzaken: netto leges opbrengsten                                     -0,30    -0,34    -0,41    -0,06  S
 Burgerzaken: voordeel BRP straat Zevenaar inkomsten (risico)              0,51     0,51     0,00     0,00  S
 Dekkingsvoorstel: doorbelasten rijkskosten aan burger                     0,04     0,04     0,03     0,10  S
 Dekkingsvoorstel: actualiseren van tarieven bijzondere leges              0,08     0,09     0,06     0,17  S
 Dekking saldo knelpunten en dekking Burgerzaken uit BR BV                 0,67     0,60     0,30            I
 De Connectie: cao stijging                                      -0,54    -0,76    -0,76    -0,76    -0,76  S
 Actualisatie bestemmingsreserves                                 1,63     0,82     0,75     0,45     0,15   I
 Totaal Open en verantwoord besturen                              9,83     7,40    8,78      8,26     8,47
                                                                                                           17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Gevolgen financiële positie en impact coronacrisis
Totaalbeeld
 Financieel beeld 2020-2024                                   2020     2021      2022     2023       2024
                                                                                           Bedragen * € 1 mln
 Meedoen in een socialer Arnhem                                  -6,95    -7,80     -6,71    -6,22       -5,22
 Wonen in een duurzamer Arnhem                                   -0,11    -1,06     -1,06    -0,75        0,00
 Genieten van een nog mooier Arnhem                              -0,27    -0,14      0,06    -0,83       -0,55
 Open en verantw oord besturen                                    9,83     7,40      8,78     8,26        8,47
 Totaal                                                           2,50    -1,60      1,07     0,47        2,69
Zoals al aangegeven is het totaalbeeld in het eerste begrotingsjaar 2021 negatief, maar laat het vanaf
2022 een positief beeld zien zonder taakstellingen. Dit zou een structurele toevoeging aan de
algemene reserve betekenen, bovenop de reeds in de huidige Begroting opgenomen dotatie van € 3,4
miljoen vanaf 2024. In de komende periode wordt in aanloop naar de Begroting 2021-2024 het
financiële beeld echter vanzelfsprekend geactualiseerd, mede in het licht van alle ontwikkelingen die
de coronacrisis op de begroting en het risicoprofiel heeft. Daarop wordt in dit deel verder ingegaan.
Een andere belangrijke eis voor de begroting ligt in onze eigen verordening, namelijk een
weerstandsfactor van minimaal 1,0. De meerjarige ontwikkeling van de weerstandsfactor laat met het
totaalbeeld uit deze Perspectiefnota een groei zien van 1,0 in 2020 naar 1,1 in 2023 en 1,3 in 2024. In
de meerjarige prognose van de weerstandsfactor is daarbij uitgegaan van het bij de jaarrekening 2019
geactualiseerde risicoprofiel. Daarnaast is het jaarresultaat 2019 verwerkt in de standen van de
algemene reserve en de bestemmingsreserve grondexploitatie (die ook meetelt in het beschikbare
weerstandsvermogen).
Echter, ook de coronacrisis zal impact hebben op de ontwikkeling van het risicoprofiel. In de periode
vanaf het uitbreken van de crisis is gewerkt aan het in beeld krijgen van de impact van de crisis op
onze begroting. Aanvullend daarop zal ook het effect op het reeds bestaande risicoprofiel van de
coronacrisis worden onderzocht en zal in de Begroting 2021-2024 dit worden verwerkt. De betekenis
van de bovenstaand genoemde weerstandsfactor is in het licht van de recente ontwikkelingen dan ook
erg betrekkelijk.
Financiële impact coronacrisis
Door middel van een aantal brieven is de raad geïnformeerd over de voortgang van de maatregelen
tegen het coronavirus. Vanaf de laatste week van maart heeft een ambtelijke verkenning plaats
gevonden van de mogelijke impact van de coronacrisis op de financiën en risico's voor onze
gemeente. Deze verkenning is voor een groot deel gebaseerd op informatie uit landelijke netwerken
van (grote) gemeenten, de VNG en het netwerk van risicomanagement. Vervolgens is deze informatie
aangevuld en aangescherpt op grond van de lokale Arnhemse situatie.
Dit, ook al zijn de omstandigheden zeer onzeker, om zo goed mogelijk in te schatten wat de financiële
gevolgen en risico's voor de gemeente Arnhem zijn, naast de ingrijpende gevolgen voor de Arnhemse
burgers, bedrijven en organisaties. Daarbij is uitgegaan van de mogelijke impact van
contactbeperkende maatregelen voor een duur van drie maanden. Dit in aansluiting op het eerste
scenario van het Centraal Plan Bureau (CPB) dat de gevolgen van de coronacrisis verkend heeft.
Een belangrijke disclaimer bij de uitkomsten van deze verkenning is dat de mate van onzekerheid zo
groot is dat alleen op basis van aannames en veronderstellingen enige indicatie van de impact kan
worden gegeven. De onzekerheden hebben onder andere betrekking op de feitelijke financiële impact
                                                                                                           18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>op onze begroting en de doorwerking van negatieve financiële gevolgen voor burgers en bedrijven.
Ook is nog niet volledig duidelijk in welke mate het Rijk de gemeenten zal compenseren en hoe op
termijn dit door zal werken op algemene en specifieke uitkeringen die de gemeente van het Rijk
ontvangt. Ook andere onderdelen van de gemeente kunnen geraakt worden door deze crisis en
moeten wellicht later nog aan dit overzicht worden toegevoegd. Duidelijk is wel al dat de financiële
gevolgen naar alle waarschijnlijkheid majeur zullen zijn.
De belangrijkste onzekerheid zit op dit moment op de duur van de contactbeperkende maatregelen en
de verdere gevolgen daarvan. Dat betekent dus ook dat naar mate de maatregelen langer duren ook
de gevolgen voor de Arnhemse samenleving dieper zullen ingrijpen en ook de gevolgen voor de
gemeentelijke financiën nog groter zullen zijn.
Eerste uitkomsten ambtelijke verkenning impact financiële gevolgen coronacrisis
Uit de inventarisatie bij de programma's komt naar voren dat de gemeente in de volle breedte van
haar takenpakket geraakt wordt. In de bijlage bij deze Perspectiefnota is de impactanalyse
bijgevoegd. Van een groot aantal van deze risico's zijn de gevolgen al te kwantificeren, van een aantal
is in dit stadium nog onvoldoende in te schatten wat de financiële effecten zijn. Daar waar 'nnb' staat,
betekent dan ook dat de impact 'nog niet bekend' is.
 Meedoen in een socialer Arnhem:
We zien onder andere een toenemend gebruik van inkomensondersteunende maatregelen in relatie
tot armoede, groter beroep op inkomensregelingen (Buig, Tijdelijke ondersteuning ondernemers
(compensatie via het Rijk)), extra inzet VGGM, effect op voorgenomen maatregelen om de kosten van
zorg niet verder te laten stijgen, ondersteuning voor kwetsbare gezinnen en kinderen, stijging
zorgvraag na de crisis, kosten extra locaties beschermd wonen en omzetderving Scalabor.
De sociale gevolgen van de crisis zijn ingrijpend en een forse impact daarvan op onze financiën is
onvermijdelijk. Hoe ingrijpend blijkt uit het feit dat in de laatste week van maart 50% meer intakes
voor de aanvraag van bijstand werden gedaan, circa 2000 zzp'ers al een aanvraag voor tijdelijke extra
ondersteuning hadden gedaan en 450 kinderen per dag gemiddeld gebruik van een nood-
kinderopvang maken.
 Wonen in een duurzamer Arnhem:
We zien onder andere gevolgen van mogelijk uitstel van huurbetalingen, mogelijke huurverlagingen,
extra activiteiten ten behoeve van afvalinzameling en terugval van het aantal bouwvergunningen.
 Genieten van een nog mooier Arnhem:
We zien onder andere een terugloop van parkeerinkomsten, mogelijk faillissement van
contractpartijen, effect op culturele instellingen, daling opbrengsten toeristenbelasting en
havengelden, extra kosten van toezicht en handhaving, mislopen inkomsten Sportbedrijf en
sportverenigingen (uit baromzet, evenementen etc.) en risico's door opschorten van de
huurbetalingen. Bij dit thema is ook verkend in welke mate de verkoop van gronden van de
grondexploitaties zal stagneren.
 Open & Verantwoord besturen:
We zien onder andere lagere opbrengsten OZB door faillissementen, geen dekking van rendabele
uren, mogelijke toename van fraude, uitstel diverse processen in de bedrijfsvoering (bijvoorbeeld ICT-
projecten) en doorwerking op termijn in een lagere algemene uitkering gemeentefonds als gevolg van
een recessie.
                                                                                                       19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Een nadere toelichting en de kwantitatieve inschatting van de impact bij deze thema's is in de bijlage
opgenomen. De genoemde bedragen zijn gebaseerd op aannames vanuit een situatie met
buitengewoon veel onzekerheden. Mogelijkerwijs ontstaat er enige financiële ruimte doordat uitgaven
niet kunnen worden gedaan. Op een later moment, wanneer ook meer duidelijk is geworden over het
verdere verloop van deze crisis en de duur en mate van ingrijpendheid van de maatregelen, zal ook
meer inzicht verkregen worden over het incidentele of structurele karakter van de financiële impact.
Dan zal de mate waarin het Rijk deze kosten zal compenseren ook beter in beeld zijn.
Het totaal komt voor 2020 op dit moment van schrijven met de aannames van contactbeperkende
maatregelen voor drie maanden (half maart -half juni) en een verbod op vergunningsplichtige
evenementen tot 1 september uit op een nadelig van € 15 miljoen. Dit is dus de impact die we
concreet in beeld hebben. Hierbij is dus geen rekening gehouden met een eventuele langere duur van
de maatregelen, de structurele impact en het effect van beleidsmaatregelen. Voor een deel gaan we
daarnaast nog gecompenseerd worden door het Rijk. Met harde toezeggingen is in de lijst rekening
gehouden, met minder concrete niet.
Zoals in Turap-1 ook is opgenomen, worden de kwantitatieve effecten (zodra hier meer zekerheid over
is) in Turap-2 verwerkt voor wat betreft het lopende jaar 2020. In de Begroting 2021-2024 zal de
impact vanaf 2021 in het meerjarenbeeld dan wel in het risicoprofiel een plek krijgen.
Mogelijkheden om de financiële gevolgen van de crisis op te vangen
De gemeente Arnhem beschikt over enige financiële buffers om de incidentele gevolgen van de crisis
op te vangen:
      Het aanwezige weerstandsvermogen (voornamelijk algemene reserve);
      De bestemmingsreserves. Zoals in de aanbiedingsbrief aangekondigd laten we een
          beoordeling maken van het nut en de noodzaak van alle bestemmingsreserves in onze
          begroting. We hopen hiermee een extra buffer te creëren om de gevolgen van de coronacrisis
          voor de gemeentelijke financiën op te vangen;
      Specifiek de bestemmingsreserve Solvabiliteit. Deze is bedoeld voor verbetering van de
          solvabiliteit en in het verlengde daarvan om klappen op te kunnen vangen als de gemeente in
          zwaar weer komt.
Inzet van het weerstandsvermogen, een deel van de reguliere bestemmingsreserves en de
bestemmingsreserve solvabiliteit zullen onvermijdelijk doorwerken in een lagere solvabiliteit en een
relatief hogere schuldquote. De structurele effecten van de coronacrisis zullen door vermindering van
uitgaven (bezuinigingen) en/of verhoging van inkomsten moeten worden opgevangen. In de concept
Begroting 2021-2014 komen we daartoe, indien noodzakelijk, met voorstellen.
                                                                                                      20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>