<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Bureauonderzoek en
Verkennend Booronderzoek
Archeologie

Plangebied   Whemedreef                te     Arnhem,
gemeente Arnhem




 Opdrachtgever
 Volkshuisvesting Arnhem
 T.a.v. dhr. G.J. Maas
 Projectleider Vastgoedontwikkeling
 Postbus 5229
 6802 EE Arnhem


 Projectnummer
 202620

 Kenmerk
 EBM/ALG/HAMA/202620                        Eindredactie/kwaliteitscontrole   Paraaf   Datum
                                            Drs. E.E.A. van der Kuijl                  06-02-2020

Hamaland Advies Vof, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem, t. 06-51873933
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




 Colofon

 Opdrachtgever               Volkshuisvesting Arnhem



                             Bureauonderzoek en verkennend booronderzoek Archeologie Plangebied Whemedreef
 Project
                             te Arnhem



 Projectnummer               202620



                             Bureauonderzoek en verkennend booronderzoek Archeologie Plangebied Whemedreef
 Titel
                             te Arnhem, gemeente Arnhem



 Datum en versie             06-02-2020, Versie 1.2 (concept)


 Auteurs                     Mw.. E. Bosman MA en drs. E.E.A. van der Kuijl


 Eindredactie                Drs. E.E.A. van der Kuijl (senior KNA archeoloog / senior KNA prospector)


 Afbeelding voorzijde:       luchtfoto van het plangebied Bron: maps.google.nl




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                                        2 van 17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>    Project                       : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
    Kenmerk                       : EBM/ALG/HAMA/202620




Inhoud
    0.     Samenvatting .................................................................................................................... 4
    1.     Inleiding ............................................................................................................................. 6
         1.1       Inleiding en onderzoekskader .................................................................................. 6
         1.2       Doel en vraagstelling van het bureauonderzoek ...................................................... 7
         1.3       Werkwijze Bureauonderzoek ................................................................................... 8
         1.4       Beleidskaders ........................................................................................................... 8
         1.5       Administratieve gegevens ...................................................................................... 11
    2      Bureauonderzoek en verwachtingsmodel....................................................................... 12
         2.1       Landschapsgenese ................................................................................................ 12
         2.2       Historische ontwikkeling van Arnhem en het plangebied ...................................... 18
         2.3       Archeologische waarden ........................................................................................ 25
         2.5       Archeologisch verwachtingsmodel ......................................................................... 26
    3.         Booronderzoek ........................................................................................................... 29
         3.1       Werkwijze Booronderzoek ..................................................................................... 29
         3.2       Resultaten .............................................................................................................. 29
    4      Conclusie en aanbeveling ............................................................................................... 33
         4.1       Conclusie................................................................................................................ 33
         4.2       Selectieadvies ........................................................................................................ 34
         4.3       Voorbehoud ............................................................................................................ 34
    Gebruikte literatuur ................................................................................................................. 35
    BIJLAGEN .............................................................................................................................. 37




    © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                                                                      3 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>     Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
     Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




0.   Samenvatting

     Inleiding
     Hamaland Advies heeft in opdracht van Volkshuisvesting Arnhem een archeologisch
     bureauonderzoek en een verkennend booronderzoek verricht voor het plangebied
     Whemedreef in Arnhem (zie Afbeelding 1). Aanleiding voor het onderzoek is de geplande
     bouw van 39 grondgebonden woningen en 21 appartementen. Het plangebied is langwerpig
     van vorm en ligt in de bebouwde kom van Arnhem. Het plangebied wordt ten noorden
     begrensd door De Whemedreef, ten zuiden door de Eimersweide, ten westen door het
     Immerlooplein en ten oosten door Immerloo II. De oppervlakte bedraagt na berekening ca. 2,8
     ha.

     Het plangebied heeft een middelhoge archeologische verwachtingswaarde op de
     archeologische maatregelenkaart van gemeente Arnhem. Archeologisch vooronderzoek is
     noodzakelijk bij een verstoringsoppervlakte groter dan 500 m2 en dieper dan 40 cm-mv. Het
     uitgevoerde onderzoek bestaat uit een KNA conform bureauonderzoek (SIKB BRL protocol
     4002) en een inventariserend veldonderzoek (verkennende fase) middels boringen
     (verkennende fase, SIKB BRL protocol 4003) om de mate van intactheid van de bodem en de
     samenstelling van de bodem te toetsen.

     Conclusie Bureauonderzoek
     Op grond van de bestudeerde bronnen blijkt dat het plangebied is gelegen op een stroomrug
     van de Neder-Rijn van vóór de bedijking. Ten noorden van het plangebied is sprake van
     stroomgordelafzettingen van de Oude IJssel (overloop van de Rijn) In deze
     stroomrugafzettingen heeft zich vermoedelijk een kalkhoudende poldervaaggrond of een
     kalkhoudende ooivaaggrond ontwikkeld. Wel moet worden bestudeerd in hoeverre deze nog
     intact is, aangezien het plangebied bij de aanleg van de woonwijk door afgraven verlaagd is.
     Dit bleek ook uit de eerdere onderzoeken in de directe omgeving van het plangebied waar de
     bodem verstoord bleek te zijn tot minimaal 1.5 m-mv en tot maximaal 1.30 m-mv. Daarnaast
     bleek uit de onderzoeken dat de ondergrond in het plangebied gevormd is in een nat en
     dynamisch milieu, dat mogelijk te nat was voor bewoning. Indien in de ondergrond oever- en
     beddingafzettingen aanwezig zijn van de Neder-Rijnstroomgordel, dan zijn er archeologische
     resten van de IJzertijd tot Nieuw Tijd te verwachten. Indien sprake is van komafzettingen, dan
     geldt een lage archeologische verwachting voor deze periode. Er is een middelhoge
     verwachting voor archeologische waarden uit de middeleeuwen na de bedijking in de 13e
     eeuw. Daarnaast bevind het plangebied zich in de zone waar tijdens de Tweede Wereldoorlog
     operatie Market Garden heeft plaatsgevonden. Hierdoor is de verwachting hoog dat er resten
     uit de Tweede Wereldoorlog aangetroffen kunnen worden. Hierbij moet worden vermeld dat
     voorafgaand aan gravend onderzoek een explosievenonderzoek conform de WSCS-OCE
     noodzakelijk is om het plangebied vrij te geven van explosieven, aangezien de CE-kaart van
     de gemeente Arnhem de zone aanmerkt als verhoogde kans op het aantreffen van
     conventionele explosieven uit de Tweede Wereldoorlog. Het uitvoeren van verkennend
     bodemonderzoek is echter wel mogelijk zonder aanvullend onderzoek naar CE.

     In overleg met de gemeentelijk archeoloog is afgesproken om verspreid over het plangebied
     5 verkennende controleboringen te zetten om de onderzoeksresultaten van het
     booronderzoek uit 2001 te kunnen verifiëren. De maximale boordiepte bedraagt 4 m-mv.
     Voorafgaand aan het booronderzoek is een Plan van Aanpak opgesteld, dat op 28 januari
     2020 getoetst en akkoord bevonden is door dhr. M. Defilet (gemeentelijk archeoloog)1.




     1 Bosman en Van der Kuijl 2020.




     © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                       4 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




Conclusie booronderzoek
Uit de resultaten van de verkennende boringen blijkt dat in alle boringen onder de graszode
subrecent geroerde lagen met bouwpuin en plastic aanwezig zijn. Onder die lagen komen
drie typen bodemprofielen voor, namelijk:
     - Kom- op oeverafzettingen
     - Oever- op bedding- op oeverafzettingen
     - Oeverafzettingen op geulafzettingen

De minimale vastgestelde verstoringsdiepte bedraagt 90 cm-mv en de maximale
verstoringsdiepte bedraagt 320 cm-mv. Deze verstoring is ontstaan bij de sloop van de
voormalige bebouwing in het plangebied. In boring 2 en 3 zijn komafzettingen op
oeverafzettingen aangetroffen op een minimale diepte van 235 cm-mv en de laagovergangen
zijn geleidelijk. De komafzettingen bestaan uit ongerijpte en matig gerijpte klei met
schelpresten welke behoren tot de Formatie van Echteld. De oeverafzettingen bestaan uit
grijze matig gerijpte zandige klei met schelpresten. Deze behoren eveneens tot de Formatie
van Echteld. In boring 1 en 4 zijn eveneens oeverafzettingen aangetroffen, maar de
komafzettingen ontbreken hier.

In boring 1 zijn onder de oeverafzettingen op een diepte van 320 cm-mv beddingafzettingen
aangetroffen. De beddingafzettingen worden gekenmerkt door een afwisseling van dunne
laagjes ongerijpte klei en fijn siltig zand, in dikte variërend tussen 4 en 8 mm. Onder deze
beddingafzettingen zijn weer oeverafzettingen aanwezig. In boring 4 bestaat de basis van het
bodemprofiel uit grof rivierzand (zandmediaan 450 µm) met grind, die als geulafzettingen van
de Formatie van Kreftenheye zijn geïnterpreteerd. Deze afzettingen ontbreken in de overige
boringen.

Selectieadvies
Vervolgonderzoek wordt niet noodzakelijk geacht. Behalve dat er in het plangebied sprake is
van een diepe bodemverstoring is onder deze verstoring sprake van een natuurlijk
profielverloop met sedimenten die binnen een kronkelwaardsysteem zijn gevormd. Als gevolg
van een nat en dynamisch milieu was het plangebied in het verleden daardoor waarschijnlijk
niet erg aantrekkelijk voor permanente bewoning. De kans dat met de voorgenomen
bodemingrepen archeologische vindplaatsen verloren gaan is nihil.

Voorbehoud
Wij wijzen erop dat het selectiebesluit van het bevoegd gezag af kan wijken van het
selectieadvies.

Het uitgevoerde onderzoek is op zorgvuldige wijze verricht volgens de algemeen gebruikelijke
inzichten en methoden. Het archeologisch onderzoek is erop gericht om de kans op het
aantreffen dan wel vernietigen van archeologische waarden bij bouwwerkzaamheden in het
plangebied te verkleinen.

Verder dient te allen tijde bij het afgeven van een omgevingsvergunning de wettelijke
meldingsplicht (ex artikel 5.10 en 5.11 van de Erfgoedwet) kenbaar te worden gemaakt, om het
documenteren van toevalsvondsten te garanderen: ‘Degene die anders dan bij het doen van
opgravingen een zaak vindt waarvan hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het
een monument is (in roerende of onroerende zin), meldt die zaak zo spoedig mogelijk bij onze
minister’. Deze aangifte dient te gebeuren bij de gemeentelijk archeoloog van Arnhem (e-mail:
martijn.defilet@arnhem.nl).




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                      5 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>      Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
      Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




1.    Inleiding


1.1   Inleiding en onderzoekskader
      Hamaland Advies heeft in opdracht van Volkshuisvesting Arnhem een archeologisch
      bureauonderzoek en een verkennend booronderzoek verricht voor het plangebied
      Whemedreef in Arnhem (afbeelding 1). Aanleiding voor het onderzoek is de geplande bouw
      van 39 grondgebonden woningen en 21 appartementen door Volkshuisvesting Arnhem. Het
      plangebied is langwerpig van vorm en ligt in de bebouwde kom van Arnhem. Het plangebied
      wordt ten noorden begrensd door De Whemedreef, ten zuiden door de Eimersweide, ten
      westen door Immerlooplein en ten oosten door Immerloo II. De oppervlakte bedraagt na
      berekening ca. 28.080 m2.

      Het plangebied heeft een middelhoge archeologische verwachtingswaarde op de
      archeologische maatregelenkaart van gemeente Arnhem. Archeologisch vooronderzoek is
      noodzakelijk bij een verstoringsoppervlakte groter dan 500 m2 en dieper dan 40 cm-mv. Het
      uitgevoerde onderzoek bestaat uit een KNA conform bureauonderzoek (SIKB BRL protocol
      4002) en een inventariserend veldonderzoek (verkennende fase) middels boringen
      (verkennende fase) (SIKB BRL protocol 4003) om de mate van intactheid van de bodem en
      de samenstelling van de bodem te toetsen. Het onderzoek is tevens uitgevoerd conform het
      Handboek Archeologie voor de Regio Arnhem.

      De resultaten en aanbevelingen uit deze rapportage zullen getoetst worden door het bevoegd
      gezag, gemeente Arnhem, en diens adviseur, dhr. M. Defilet (gemeentelijk archeoloog)
      getoetst.




      Afbeelding 1: Uitsnede uit de topografische kaart met het plangebied in het rode kader (bron: Pdok)




      © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                                     6 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>      Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
      Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




1.2   Doel en vraagstelling van het bureauonderzoek
      Het doel van het bureauonderzoek is het verkrijgen van inzicht in de bekende en te verwachten
      archeologische waarden in- en om het plangebied. Op basis van de verworven informatie
      wordt een archeologisch verwachtingsmodel voor de onderzoekslocatie opgesteld. Om deze
      doelstelling te realiseren, zijn de volgende onderzoeksvragen opgesteld 2:

      Bureauonderzoek
      1. Wat is de aard (ontstaanswijze en classificatie), diepteligging, genese en gaafheid van
      natuurlijke bodemhorizonten en natuurlijke afzettingen in het omringende (binnen een
      afstand tot ca. 200 m van de onderzoekslocatie) gebied?
      2. Wat is de aard (ontstaanswijze), diepteligging, genese, gaafheid, dikte, en omvang van
      eventueel in het omringende gebied voorkomende afdekkende lagen en de (geschatte)
      ouderdom daarvan (plaggendek, stuifzandlaag, colluvium, kleidek, afvallaag,
      ophogingslaag)?
      3. Wat is het historisch landgebruik van de onderzoekslocatie en het omringende gebied
      geweest.
      4. Welke gegevens met betrekking tot archeologische complexen (‘waarnemingen’ inclusief
      uitkomsten historisch kaartonderzoek) zijn reeds binnen het onderzoeksgebied en/of binnen
      de landschappelijke eenheden rondom de onderzoekslocatie bekend? Vermeld per vondst-
      en/of spoorcomplex minimaal:
      a) bronvermelding (onderzoeksrapportages, ARCHIS-gegevens)
      b) de materiaalcategorie
      c) ouderdom
      d) ruimtelijke (geografische) verspreiding
      e) stratigrafische verspreiding (diepteligging en/of dikte vondstlaag)
      f ) fragmentatie
      5. Welke natuurlijke formatieprocessen (sedimentatie, erosie, laterale verplaatsing,
      bodemvorming, degradatie e.d.) hebben een rol gespeeld in het onderzoeksgebied?
      6. Met welke culturele formatieprocessen (grondbewerking, bemesting, ophoging, betreding,
      percelering, [de-]constructie, materiaaltypen, materiaalgebruik en materiaaldepositie e.d.)
      hebben een rol gespeeld in het onderzoeksgebied?
      7. Welke formatieprocessen kunnen een rol hebben gespeeld bij de totstandkoming van
      eventuele aanwezige vondstspreidingen, de vondstdichtheid, vondst- en spoorniveaus en de
      fysieke kwaliteit van eventueel aanwezige archeologische resten?
      8. Wat is de aard (mobilia [materiaalsoorten, fragmentatie, dichtheden], immobilia, ruimtelijke
      en stratigrafische spreiding, etc.) van (mogelijk) aanwezige vondst- en/of spoorcomplexen?
      9. Hoe manifesteren deze zich tijdens prospectieonderzoek (prospectiekenmerken,
      geografisch en stratigrafisch)?
      10. Met de inzet van welke zoekmethoden (detectie- en waarnemingsvorm,
      monsterbehandeling en zoekstrategie) kunnen vondst- en/of spoorcomplexen systematisch
      opgespoord worden (zoeksleuven, booronderzoek, veldkartering, geofysisch etc.). Licht
      beargumenteerd toe met verwijzing naar de verschillende KNA-leidraden.

      Het antwoord op deze vragen zal worden verwerkt in een archeologisch verwachtingsmodel
      voor het plangebied, wat zal worden getoetst en aangevuld door middel van verkennende
      boringen. Waarna zal worden aangegeven of vervolgonderzoek in de vorm van karterende
      boringen of gravend onderzoek nodig zal zijn.

      Verkennend Booronderzoek
      Het doel van het verkennend booronderzoek is het toetsen van het archeologisch
      verwachtingsmodel en het verkrijgen van inzicht in de bodemopbouw en intactheid van de
      bodem in het plangebied. Om deze doelstelling te realiseren, zijn de volgende
      onderzoeksvragen opgesteld3:



      2 Habraken, 2014.
      3 Habraken, 2014.




      © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                        7 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>      Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
      Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




      11. Wat is de aard (ontstaanswijze, textuur, kleur), diepteligging en ouderdom van de
      relevante natuurlijke afzettingen in de ondergrond ter plaatse van het onderzoeksgebied?
      12. Wat is de aard (kleur, textuur, samenstelling), diepteligging, genese en gaafheid van
      natuurlijke en eventueel antropogene bodemhorizonten (akkerlagen en overige
      ‘verstoringslagen’, bemestingslagen e.d.), ter plaatse van het onderzoeksgebied?
      13. Wat is de aard, dikte en omvang van eventueel ter plaatse van het onderzoeksgebied
      voorkomende afdekkende lagen en de (geschatte) ouderdom daarvan (plaggendek,
      stuifzandlaag, kleidek, afvallaag, ophogingslaag)?
      14. Indien er afdekkende lagen voorkomen; wat is de aard (ontstaanswijze, kleur, textuur,
      samenstelling), gaafheid en dikte van het onderliggende afgedekte bodemprofiel (natuurlijke
      en antropogene bodemhorizonten zoals oude akkerlagen) en/of afzettingen?
      15. Wat is de diepte tot waarop artefacten van recente ouderdom (‘modern’ afvalmateriaal)
      in het bodemprofiel voorkomen
      16. Tot welke diepte in het bodemprofiel is sprake van een ‘recente’ bodemverstoring en wat
      is de ouderdom van deze verstoring?


1.3   Werkwijze Bureauonderzoek
      Het bureauonderzoek is uitgevoerd conform de eisen van de Kwaliteitsnorm Nederlandse
      Archeologie (KNA 4.0 SIKB BRL protocol 4002) en bestaat uit de volgende onderdelen:
          1.     beschrijving van de huidige situatie en de toekomstige situatie (KNA LSO2);
          2.     beschrijving van de historische situatie en de landschappelijke ontwikkeling (KNA
                 LSO3);
          3.     beschrijving van de bekende archeologische waarden (KNA LSO4);
          4.     het opstellen van een archeologisch verwachtingsmodel (KNA LSO5).

      Om tot een gefundeerd archeologisch verwachtingsmodel te komen is voor het onderzoek
      relevant bronnenmateriaal geraadpleegd. Door informatie uit verschillende invalshoeken
      samen te voegen ontstaat de mogelijkheid dwarsverbanden te leggen tussen de diverse
      brontypen en aan de hand hiervan een geïntegreerd archeologisch verwachtingsmodel op te
      stellen. De gegevens voor het bureauonderzoek zijn conform uitvoeringsvoorwaarden voor
      een bureauonderzoek van de gemeente Arnhem ontleend aan:
           • Archis, het geautomatiseerde archeologische informatiesysteem voor Nederland;
           • geomorfologisch, geologische, bodemkundig, topografisch en historisch
               kaartmateriaal;
           • Archeologische verwachtingskaart en beleidsadviezen gemeente Arnhem;
           • Relevante archeologische rapporten en publicaties;
           • Overleg met dhr. M. Defilet (gemeentelijk archeoloog) over de onderzoeksmethodiek.


1.4   Beleidskaders

      Rijksbeleid
      In 1992 werd in Valetta door de Ministers van Cultuur van de bij de Raad van Europa
      aangesloten landen het 'Europees Verdrag inzake de bescherming van het Archeologisch
      Erfgoed', beter bekend onder de naam 'Verdrag van Malta', ondertekend. De Wet op de
      Archeologische Monumentenzorg is op 1 september 2007 in werking getreden. De nieuwe wet
      heeft zijn beslag gekregen via een wijziging van de Monumentenwet 1988, aanpassingen in
      de Wet op de Ruimtelijke Ordening (WRO) en enkele andere wetten en met de invoering van
      de Wabo (2010). Met de nieuwe Wet op de Archeologische Monumentenzorg is het accent
      komen te liggen op het streven naar het behoud en beheer van archeologische waarden in de
      bodem (in situ) en het beperken van (de noodzaak van) archeologische opgravingen.
      Uitgangspunt van het nieuwe beleid is tevens het principe 'de verstoorder betaalt'. Bij het
      voorbereiden van werkzaamheden die het bodemarchief kunnen verstoren (zoals de aanleg
      van een weg, een nieuwe woonwijk, een bedrijventerrein), dient onderzocht te worden of
      daardoor archeologische resten verstoord kunnen worden. Als uit het onderzoek blijkt dat er
      archeologische waarden aanwezig zijn en deze niet ter plaatse behouden kunnen blijven, dan



      © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                     8 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




dient de initiatiefnemer van het werk de kosten te dragen die gepaard gaan met het opgraven
en conserveren van de plaats. Met de introductie van de nieuwe wet zijn de kerntaken en
bestuurlijke verantwoordelijkheden van gemeenten veranderd. Eén van de belangrijkste
consequenties is, dat gemeenten een centrale rol is toegekend in de bescherming van
archeologisch erfgoed. In de wet is bepaald, dat gemeenten door inzet van een planologisch
instrumentarium het archeologisch belang dienen te waarborgen.

Bescherming van het archeologisch erfgoed kan onder meer vorm krijgen door in
bestemmingsplannen regels ter bescherming van bekende en te verwachten archeologische
waarden op te nemen. In de regelgeving is vastgelegd dat in het kader van een
omgevingsvergunning van de aanvrager geëist kan worden dat hij een rapport overlegt waarin
de archeologische waarde van het te verstoren terrein voldoende is vastgesteld. Voor de
toetsing van archeologische waarden is een archeologisch bestel ontwikkeld, waarmee de
archeologische waarde van een terrein bepaald kan worden door middel van een getrapt
systeem van onderzoek. In het kader van het vrijstellingsbesluit volstaat in eerste instantie
een bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek (IVO-O).

Per 1 juli 2016 is de Erfgoedwet van toepassing. De Erfgoedwet harmoniseert bestaande wet-
en regelgeving, schrapt overbodige regels en legt de verantwoordelijkheid voor de
bescherming van het cultureel erfgoed zoveel mogelijk bij het erfgoedveld zelf: musea,
collectiebeheerders, archeologen, eigenaren en overheden. Bepaalde onderdelen van de
wettelijke bescherming van het cultureel erfgoed verhuizen naar de nieuwe Omgevingswet.
De vuistregel hierbij is: duiding van erfgoed in de Erfgoedwet, omgang met erfgoed in de
fysieke leefomgeving in de Omgevingswet.


Provinciaal Beleid
Het provinciaal beleid van Gelderland t.a.v. cultuurhistorie en archeologische
monumentenzorg is vastgelegd in het Cultuur- en erfgoedprogramma4. Zij wil
bewerkstelligen:
• Versterken van de functionaliteit van erfgoed
• Verbeteren van de uitvoeringskwaliteit door samenwerking in het erfgoednetwerk
• Stimuleren van innovatie en nieuwe ontwikkelingen
• Verankeren van de geschiedenis van Gelderland in de identiteit van de Gelderse regio’s
• Versterken van de maatschappelijke rol van musea
• Versterken van de presentatie van collecties beeldende kunst die verbonden zijn met onze
    provincie, de ‘Gelderse school’
• Stimuleren van kwalitatief hoogwaardig cultuuronderwijs op basisscholen.
    Cultuureducatie heeft een vaste plek in het lesaanbod binnen het basisonderwijs
• Stimuleren van cultuur- en erfgoedparticipatie

In de programmaperiode 2017-2020 gaat de provincie aan de slag met:
• Klimaat en duurzaamheid met betrekking tot onderhoud van erfgoed in de provincie;
• Samenwerking met kennis- en onderwijsinstellingen zoals Universiteiten en Hogescholen
    over instandhoudingstechnologie (innovaties van materialen, methoden en technieken)
• Archeologische en cultuurhistorische Beleidsadvieskaarten van gemeenten toegankelijk
    maken voor een breder publiek;
• Actualisatie Kennisagenda Archeologie van Gelderland en samen met gemeenten
    implementatie van de Erfgoedwet;
• Het actief omgaan met nieuwe opgaven zoals het (laten) verrichten van onderzoek
    leegstand van monumentaal vastgoed;
• Inventarisaties groen, haalbaarheidsonderzoeken of strategische beheervisies,
    gemeentelijke visies;
• Bescherming erfgoedwaarden door inzet deskundigheid en maatwerk in de regelgeving.
    Voor de Limes voorbereiding van de aanwijzing als Werelderfgoed;

4 www.gelderland.nl




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                      9 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Project                : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk                : EBM/ALG/HAMA/202620




•   Instandhouding en beleefbaar maken door afsprakenkaders met gemeenten, restauratie
    fysieke projecten, functieverandering en duurzaamheidsbevordering;
•   Programmatische samenwerking door een netwerk van alle relevante partijen;
•   De uitvoering van projecten als de Vliegende startprojecten, Kennisagenda archeologie,
    Landgoederen en buitenplaatsen, Landgoed Sevenaer.

Provinciale kennisagenda Rivierenland5
Deze agenda heeft de volgende thema’s:
• De Romeinse Limes in Gelderland: Locatie van de limesweg en de bijbehorende castella
   met hun bewoners. Focus op het verdedigingsmechanisme van het Romeinse rijk en de
   rol van bruggen, wachttorens en vici6 hierin.
• Het militaire verleden vanaf de Middeleeuwen: In de Liemers en Beuningen en
   ommelanden lag tot 1813 het grensgebied tussen de Nederlanden en het Pruisische rijk.
   De burcht in Beuningen speelde een belangrijke rol in de strijd tussen Gelre en Kleef. De
   Oude en Nieuwe Hollandse Waterlinie waren in gebruik in respectievelijk de 17e en 18e
   eeuw en van 1815 tot 1940.
• Het rituele landschap: Sporen van rituelen zijn gevonden in kommetjes, moerasbossen,
   restgeulen en rivierbeddingen. Het grafritueel in de vroege prehistorie, Romeinse tijd en
   vroege middeleeuwen is nog niet goed in beeld gebracht.
• Het rivierenlandschap als bron van economische ontwikkeling: Al vanaf de prehistorie
   worden goederen in het rivierengebied geïmporteerd en geëxporteerd, waarbij de rivieren
   als verbindingswegen een grote rol speelden. Om welke grondstoffen en producten gaat
   het? Waar bevonden zich de winlocaties en productiecentra?

Gemeentelijk beleid
Met de invoering van de Wet op de archeologische monumentenzorg in 2007 (thans
Erfgoedwet) is de verantwoordelijkheid voor het bodemarchief gedelegeerd aan gemeenten.
Gemeente Arnhem beschikt daarom over eigen archeologiebeleid, een gemeentelijk
archeoloog en treedt op als bevoegd gezag. De gemeente heeft haar archeologiebeleid
neergelegd in de Archeologische Verwachtingskaart. Deze verwachtingskaart geeft inzicht in
de mate waarin archeologische resten in een gebied aangetroffen kunnen worden. In de
erfgoedverordening is opgenomen waar en vanaf welke verstoringsoppervlakten en -diepten
archeologisch onderzoek geldt. Dit is ook naar een kaartbeeld vertaald: de Maatregelenkaart7.
Tevens zijn de archeologie richtlijnen opgenomen in de bestemmingsplannen.




5 zie hoofdstuk 3; Kennisagenda Archeologie Rivierengebied; Bruning L. 2012
6 Burgerlijke nederzetting bij een militair fort.
7 Archis3




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                     10 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>      Project                    : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
      Kenmerk                    : EBM/ALG/HAMA/202620




1.5   Administratieve gegevens

      Tabel 1: Gegevens projectgebied
        Opdrachtgever                           Volkshuisvesting Arnhem

        Projectnaam                             Plangebied Whemedreef Arnhem
        Uitvoerder, Beheer en plaats
                                                Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem
        documentatie
        Bevoegd gezag                           Gemeente Arnhem

        Provincie, Gemeente, Plaats             Gelderland, Arnhem, Arnhem

        Adres en Toponiem                       Whemedreef

        Kaartblad                               40B

        x, y coördinaten8

        NW       191.150 / 441.574         NO   191.506 / 441.331      Z    191.485 / 441.305   W 191.103 / 441.515

        Hoogte plangebied6                      9.90 – 10.20 m+NAP

        CMA/AMK Status en       nr. 6           n.v.t.

        Kadastrale gegevens      6
                                                Gemeente Arnhem, Sectie W deel van perceel 4707
        Archis
                                                4769284100
        Onderzoekmeldingsnummer 6
        Oppervlakte plangebied                  28.080 m2

        Huidig grondgebruik 6                   Braakliggend

        Toekomstig grondgebruik6                Bebouwing

        Geomorfologie 6     extrapolatie        3N94 Laagte door afgraving

        Bodemtype 6   extrapolatie              Bebouwing

        Grondwatertrap 6 extrapolatie           Nader te bepalen tijdens het verkennend bodemonderzoek

        Geologie 9                              Formatie van Echteld en Formatie en de Formatie van Nieuwkoop

        Periode                                 IJzertijd t/m Nieuwe tijd




      8 Archis3
      9 Geologische kaart 1:50.000




      © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                                         11 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>      Project                 : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
      Kenmerk                 : EBM/ALG/HAMA/202620




2     Bureauonderzoek en verwachtingsmodel


2.1   Landschapsgenese

      Inleiding
      Het plangebied ligt ten zuiden van de historische kom van Arnhem, in de Malburgse polder. 10
      Landschappelijk gezien is het plangebied gelegen in het rivierengebied, binnen de
      invloedssfeer van de Neder-Rijn.11

      Geologie en Geomorfologie
      Het rivierengebied wordt gekenmerkt door diverse stroomruggen waarvan vele geulen
      inmiddels behoren tot het fossiele rivierlandlandschap. Door de verplaatsing van geulen is
      sprake van een complexe landschappelijke situatie, waarbij eventuele archeologische
      vindplaatsen geërodeerd kunnen zijn of juist afgedekt kunnen zijn door de aanwezigheid van
      jongere rivierafzettingen. Van oorsprong bevinden zich afzettingen van de Rijn in de nabijheid
      van het plangebied. De afzettingen die zowel in het huidige Rijndal in het Weichselien zijn
      afgezet behoren tot de Formatie van Kreftenheye. De fluviatiele afzettingen in de bovengrond
      zijn tijdens het Laat-Weichselien en Holoceen afgezet en worden tot de Formatie van Echteld
      gerekend.12

      Vanaf het Holoceen wordt het klimaat warmer en vochtiger, wat tot resultaat heeft dat rivieren
      een     meanderende        vorm     aannemen.       Meanderende       rivieren    bestaan    uit
      stroomgordelafzettingen, waarbij een onderverdeling gemaakt kan worden tussen
      beddingafzettingen, waarbij doorgaans alleen de zwaarste (grofzandige) sedimenten worden
      afgezet; oeverafzettingen, waarbij de stroomsnelheid minder is en waardoor ook lichtere
      deeltjes, zoals fijn zand en zandige klei wordt afgezet; en komafzettingen, waarbij de lichtste
      (klei)deeltjes worden afgezet. In periodes van rust, waarbij geen sprake is van overstromingen,
      kan zich lokaal ook veen ontwikkelen. Wanneer dit proces gelijkmatig verloopt, als
      bijvoorbeeld een rivierbedding langzaam dichtslibt, wordt dit proces ook wel aangeduid als
      een “fining upward sequence”.

      Volgens Mulder et al. (2004) is er sprake van vier stroomgordelsystemen in de Malburgse
      polder. Dit zijn: A) Bronstijd systeem, Afzettingen van Gendt 0; B) Pré-Romeins systeem,
      Afzettingen van Gendt I; C; thans Formatie van Echteld) Middeleeuws systeem, Afzettingen
      van Gendt II en III en D) Uiterwaard systeem, Afzettingen van Gendt III. Het Bronstijd systeem
      bevindt zich in het midden van de Malburgse polder en bestaat uit kalkrijk zeer fijn tot matig
      fijn zand. De top van de afzettingen begint op ca. 1,5m-mv tot 3m-mv. Deze
      stroomrugafzettingen zijn deels afgedekt door latere kom- en oeverafzettingen, en deels
      opgeruimd door jongere rivieren. Het Pré-Romeinse systeem komt voor in het zuiden van de
      Malburgse polder, langs de lijn Huissen, Holthuizen en Elden. Dit systeem is opgebouwd uit
      zandbanken, bestaande uit matig fijn tot matig grof zand, die zijn afgedekt met zavel en klei.
      Tijdens hoge waterstanden is door dit systeem zware klei over het Bronstijd systeem afgezet.
      De middeleeuwse Rijnloop heeft het noordelijke deel van de pré-Romeinse afzettingen
      opgeruimd, waardoor deze in het plangebied niet meer worden verwacht, dit geldt ook voor
      de oudere Bronstijd afzettingen. Het Middeleeuwse systeem (Afzetting van Gendt II) bestaat
      in hoofdzaak uit matig fijne tot grove zanden, afgedekt door een laag kalkrijke zavel- en klei.
      Over de oudere afzettingen zetten de rivieren binnen dit systeem aanvankelijk kalkrijke, lichte
      tot matig zware klei af, met daarin relatief veel schelpmateriaal en zoetwaterslakken. Tot aan
      de bedijking werd hierover ook een laag kalkrijke zavel afgezet. Jongere Rijnlopen (Neder-
      Rijn) hebben echter ook een aanzienlijk deel van dit systeem opgeruimd. De Afzettingen van
      Gendt (III) betreffen een uiterwaard systeem, met daarin overwegend kalkrijke, grove zanden



      10 Mulder et al. 2004.
      11 Cohen et al. 2009, 68-72; Berendsen 2005, 3, fig. 1.2.
      12 Berendsen 1997, 87.




      © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                        12 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Project                : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk                : EBM/ALG/HAMA/202620




van de Formatie van Kreftenheye, afgedekt met een laag zavel. Deze uiterwaarden hadden
als functie het afvoeren van overtollig kwel- en regenwater.13

Op de Geologische kaart14 ligt het zuidoostelijke deel van het plangebied in een zone waar
rivierklei op rivierzand van de Formatie van Echteld voorkomt (Ec1). De rest van het
plangebied ligt in een zone waar ook rivierklei op rivierzand voorkomt, maar dan met
inschakelingen van veen van de Formatie van Echteld en de Formatie van Nieuwkoop (Ec2).

Op de Paleogeografische kaart15 ligt het plangebied in twee stroomgordels. Dit zijn de
stroomgordels van de Malburgen (nr. 262) en de Neder-Rijn (nr. 116) (afbeelding 2). De
Nederrijn-stroomgordel is rond 500 v. Chr. begonnen met sedimenteren. Door de aanleg van
het Pannerdens kanaal in 1707 werd de Oude Rijn ingedamd, waarna diens loop overgaat in
de Neder-Rijn. De Neder-Rijn is gestopt met sedimenteren rond 1100 n. Chr., wanneer de
eerste dijken worden aangelegd. De oudste archeologische sporen in de stroomgordel van de
Neder-Rijn dateren uit de Vroege Middeleeuwen14. De uiterwaarden langs de Neder-Rijn
worden gekenmerkt door het voorkomen van kronkelwaardruggen en -geulen/strangen. De
strangen langs de Neder-Rijn zijn gemiddeld 2-4 meter diep.16 De stroomgordel van
Malburgen is rond 100 v.Chr. begonnen met sedimenteren en in de loop van de 7 e eeuw
gestopt met sedimenteren.14 Op de zanddieptekaart is het plangebied niet gekarteerd wegens
aanwezige bebouwing. Interpolatie is in deze situatie niet zinvol, gezien de lokale dynamiek
van het riviersysteem in de regio Arnhem.17




Afbeelding 2: Paleogeografische kaart van Cohen en Stouthamer met het plangebied binnen het rode kader.
Nummer 116 ten noorden van de zwarte lijn is de Nederrijn-stroomgordel en nummer 262 ten zuiden van de
zwarte lijn Is de Malburgenstroomgordel.




13Mulder et al. 2004, 21-27.
14 https://www.grondwatertools.nl/
15 Cohen & Stouthamer, 2012
16 Cohen et al. 2009, 71-72.
17 http://kaarten.gelderland.nl/viewer/app/thema_zandbanen




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                              13 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




Geomorfologie
Het over grote deel van het plangebied is op de geomorfologische kaart (afbeelding 3)
gekarteerd als een laagte ontstaan door afgraving (3N94). De uiterste noordwestelijke punt en
de uiterste zuidoosterlijke punt zijn gekarteerd als stroomrug (3B44). Dit komt overeen met de
ligging van het plangebied op een stroomgordel van de Nederrijn (zie hierboven).




Afbeelding 3: Geomorfologische kaart met de situering van het plangebied in het rode kader (bron: Archis3)




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                                 14 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




Bodem
De bodem is op de bodemkaart als gevolg van de ligging in de bebouwde kom niet gekarteerd
(afbeelding 4). Extrapolatie van de gegevens grenzend aan de bebouwde kom geven aan dat
in het onderzoeksgebied rivierkleigronden bestaande uit kalkhoudende ooivaaggronden;
zware zavel en lichtklei aanwezig zijn (Rd90A) en kalkhoudende poldervaaggronden in lichte
zavel (Rn15A)




Afbeelding 4: Bodemkaart met de situering van het plangebied binnen het rode kader (bron: Archis3)


Grondwater
De grondwatertrap is vanwege de ligging in de bebouwde kom niet gekarteerd. 18




18 http://maps.bodemdata.nl/bodemdatanl/index.jsp




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                                15 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




Hoogte
De maaiveldhoogte19 in het plangebied varieert rond 10.20 m+NAP in het overgrote deel van
het plangebied en 9.90 m+NAP in het deel van het plangebied dat aan het water grenst
(afbeelding 5). De hoogte van het plangebied komt overeen met die van het maaiveld in de
directe omgeving.




Afbeelding 5: Uitsnede uit het Actueel Hoogtebestand Nederland met het plangebied binnen het rode kader
(bron: AHN3).

Milieu- en Geotechnisch onderzoek
Omdat de geplande ontwikkeling nog in de aanvraagfase voor de omgevingsvergunning zit
zijn nog geen actuele milieurapporten beschikbaar bij de opdrachtgever. Op de kaart
Bodeminformatie van de gemeente Arnhem wordt wel aangegeven dat het plangebied
onderdeel is van een stortplaats industrieel- en bedrijfsafval op land.

Er zijn bij het Dinoloket geen boringen bekend in het plangebied. Op basis van de geologische
boringen bekend bij het Dinoloket (afbeelding 6) wordt een drietal boringen beschreven die
representatief zijn voor de bodemopbouw van het plangebied.

Boring B40B890 geeft een gedetailleerd beeld van de bodemopbouw tot een diepte van 3.60
m-mv. Vanaf maaiveld tot 0.60 m-mv bestaat de bodem uit zandige klei/leem of fijn zand die
overgaat in klei tot 1.60 m-mv allemaal zwak siltig. Van 1.60 tot 2.20 m-mv bestaan de bodem
uit matig grof zand en vanaf 2.20 tot einde boring bestaat de bodem uit grof zand wat bij 3 m-
mv uiterst grond en grindig wordt. Alle lagen behoren tot de Formatie van Echteld, maar vanaf
1.60 tot einde boring tot geulafzettingen generatie C van deze formatie.

Boring B40B0883 geeft een gedetailleerd beeld van de bodemopbouw tot een diepte van 4,60
m-mv. Vanaf maaiveld tot 2,80 m-mv bestaat de bodem uit zwak siltige klei die vervolgens
overgaat in matig humeuze klei tot 3,0 m-mv. Vanaf 3,0 tot 3,2 m-mv bestaat de bodem uit
kleiig veen dat vervolgens overgaat in sterk humeuze klei tot 3,3 m-mv. Hieronder volgt tot 4,4


19 AHN3




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                               16 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




m-mv zwak siltige klei die overgaat in zwak siltige, zandige klei tot einde boring. Alle kleilagen
behoren tot de Formatie van Echteld en het veen behoort tot de Formatie van Nieuwkoop.

Boring B40B0259 geeft een gedetailleerd beeld van de bodemopbouw tot een diepte van 13
m-mv. Vanaf het maaiveld tot 0.25 m-mv bestaat de bodem uit fijn zand en van 0.25 tot 2.70
m-mv bestaat de bodem uit klei waarvan de eerste 25 cm zwak siltig is. Vervolgens bestaat
de bodem van 2.70 tot 4.20 m-mv uit grof zand en van 4.20 tot 6 m-mv uit grindig zand. Daarna
bestaat de bodem van 6 tot 10.8 m-mv uit grof, gindig zand en van 10.80 tot 11.70 m-mv uit
zeer grof, zeer grindig zand. Daaronder bestaat de bodem uit klei van 11.70 tot 12.35 m-mv
en van 12.35 tot 12.50 m-mv uit veen. Tot slot bestaat de bodem van 12.50 m-mv tot einde
boring uit zandig veen. De lagen van maaiveld tot 11.70 m behoren tot de Formatie van
Echteld, maar van 2.70 tot 11.70 m-mv tot geulafzettingen generatie C van deze formatie. De
lagen vanaf 11.70 tot einde boring behoren tot de Formatie van Kreftenheye.




Afbeelding 6: Uitsnede uit de kaart met ondergrondse gegevens met het plangebied in het rode kader (bron:
Dinoloket)




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                                17 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>      Project                : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
      Kenmerk                : EBM/ALG/HAMA/202620




2.2   Historische ontwikkeling van Arnhem en het plangebied

      Arnhem
      De naam Arnhem, is afgeleid van ‘Arneym’, en dat weer is afgeleid van Arn of Aro - van het
      Germaanse arnu (arend) - en heem (thuis). De naam Arneym wordt voor het eerst genoemd
      in 893 in een goederenregister van de abdij Prüm.

      Arnhem is oorspronkelijk niet gebouwd op de oevers van de Rijn, maar op het hoger gelegen
      deel langs de Sint-Jansbeek. Arnhem ontstond op de plek waar de weg tussen Nijmegen en
      Utrecht/Zutphen zich splitste. Zeven sprengbeken voorzagen de stad van water en pas toen
      de loop van de Rijn in 1530 door de Arnhemmers verlegd werd, kwam Arnhem aan de rivier
      te liggen. De nederzetting kreeg op 13 juli 1233 stadsrechten van graaf Otto II van Gelre, de
      graaf van Zutphen. De stad werd in 1579 het eerst de Gelderse hoofdstad, toen het zich als
      hoofdstad van het Kwartier van Veluwe in het Hertogdom Gelre bij de Unie van Utrecht
      voegde. In 1585 voegde Arnhem zich, als hoofdstad van het gewest Gelre, bij de Republiek
      der Zeven Verenigde Nederlanden en in 1817 werd Arnhem hoofdstad van de provincie
      Gelderland in het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Tijdens de 2e helft van de 19e en van
      de 20e eeuw is Arnhem sterk uitgebreid.

      Malburgen20
      Het plangebied ligt in de buurt Immerloo in wijk Malburgen-Oost (zuid), welke onderdeel
      uitmaakt van Malburgen. De geschiedenis van Malburgen gaat eeuwen terug. Malburgen
      wordt voor het eerst genoemd in de twaalfde eeuw. De naam is waarschijnlijk terug te voeren
      tot het Germaanse 'Mathla', wat volksvergadering of gerechtsplaats betekent, samengevoegd
      met 'berg' in de betekenis van 'hoogte, heuvel'. Oorspronkelijk is het dus de heuvel waar
      rechtspraak plaatsvond. De bewoning van Malburgen concentreerde zich op de stroomruggen
      van Rijn en IJssel van het Middeleeuwse systeem (zie paragraaf 2.1). Het verkavelingspatroon
      varieert van blok- tot strookvormig. Heggen en sloten vormden vrijwel zeker de
      perceelsscheidingen. De mensen woonden in boerderijen die veelal langs dode rivierarmen
      en langs de Rijn stonden. De boerderijen Jermelo en de Koppel in de Malburgse Polder
      ontwikkelden zich op de stroomrug van de Oude Rijn (nu Malburgse Wetering); de
      nederzetting Malburgen (met kerk en kasteel) en de latere boerderij de Bakenhof op die van
      de IJssel (de Gemeinte c.q. Malburgse Straat c.q. Huissense Straat). Beide stroomruggen
      behoorden tot het Middeleeuwse systeem.21 Verder was sprake van een hof te Malburgen. In
      1219 verpachtte het kapittel van Sint Marie de tol van Smithuizen samen met de hoven Slijk-
      Ewijk en Malburgen voor “42 pond en 200 malder tarwe". De locatie van de hof van Malburgen
      is niet bekend. Boerderij Groot-Holthuizen ligt buiten het gebied aan de overzijde van de Oude
      Rijn op de pré-Romeinse stroomrug van de Gelderse IJssel.

      Na de vijftiende eeuw liep de bewoning van Malburgen terug. De kerk werd in de Tachtigjarige
      Oorlog verwoest en niet meer opgebouwd, het kasteel werd in de zestiende eeuw verlaten en
      verdween langzaam maar zeker in de Rijn door afslag van de Rijnoever. Een kaart uit 1586
      toont een kerk en een kasteel (de Malenberg) met een paar huizen daar omheen.
      Vermoedelijk lag het oude kerkdorpje met kasteel in de buurt van de huidige Veerpolderstraat,
      ten oosten van het huidige plangebied. Uiteindelijk verlieten ook de laatste bewoners
      Malburgen.22

      Jermelo23
      De naam Jamerlo komt al vroeg voor. Al in 1326 wordt een zekere Otto de Jamerlo genoemd,
      die de erfgenaam was van Theodericus de Jamerlo. Uit de eerste eeuwen van Jamerlo (of
      Jermelo of Immerlo, zoals het later werd genoemd) is weinig bekend. In de eeuwen na het
      ontstaan wordt het landgoed opgesplitst in Groot en Klein Jermelo. De oorspronkelijke
      boerderij lag op een terp en fungeerde tevens als lichtbaken voor de schepen die hierlangs

      20 http://www.malburgen.com/historie
      21 Mulder et al., 2004, 29.
      22 http://nl.wikipedia.org
      23 http://www2.alterra.wur.nl/Webdocs/PDFFiles/Alterrarapporten/AlterraRapport405.pdf




      © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                       18 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Project                : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk                : EBM/ALG/HAMA/202620




voeren. In 1530 liet Karel van Gelre de Rijn verleggen, langs Arnhem, ten behoeve van de
handel24.

In 1632 was Groot Jermelo eigendom van een zekere J. Schrastein Zijn bezittingen lagen
onder meer ten zuidwesten van het erf, ten zuiden van de oost-west lopende straat (zie
afbeelding 7). Groot Jermelo was in 1735 eigendom van de erven Engelberts. Het bestond uit
een T-boerderij met een kleinere, vrijstaande schuur. Het lijkt er wel op dat Groot Jermelo
tussen 1632 en 1735 in grootte bijna is verdriedubbeld.

In 1632 was Klein Jermelo eigendom van J. Gadem. Klein Jermelo bestond in 1735 uit een
boerderij met een rechthoekige plattegrond en een kleinere schuur die iets gedraaid stond ten
opzichte van de boerderij.


De Koppel25
De Koppel was in 1632 eigendom van een zekere J. Rutenberg (zie afbeelding 7). In 1735
bestond De Koppel uit een huis, schuur en hof met landbouwgrond. De grootte is sinds 1632
niet wezenlijk veranderd. Eigenaresse in 1735 was Maria A.A.Th. van Wittenhorst, vrouwe van
Horst, en weduwe van Anton Ulrik, graaf van Frezin en Arberg. De erven Von Wittenhorst-
Sonsfeld bezaten het tot 1761. In dat jaar kocht Peter Walraven Engelbertz, eigenaar van
Groot en Klein Jermelo, boerderij De Koppel met bijbehorende landerijen.

Jermelo en de Koppel verenigd26
In 1832 was de Gravinne van Wassenaar, rentenierster te Diepenheim, eigenaresse van de
hoeven 'Groot en 'Klein Jermelo' en omliggende gronden. Ook bezat zij 'de Koppel' met
bijbehorende gronden (zie afbeelding 7). Al in 1835 liet de Gravinne de boerderij Groot
Jermelo slopen en de schuur staan.

Sara Agatha barones van Heeckeren (1801-1862), vrouwe van de Wiersse, werd kort na 1832
de nieuwe eigenaresse. Na de dood van Sara Agatha in 1862 vond er in 1868 een
boedeldeling plaats. De boerderijen De Koppel en Klein Jermelo, alsmede de schuur van het
afgebroken Groot Jermelo, gingen naar haar zus Jacoba Ch.J. van Heeckeren tot Kell. Zij liet
zowel de schuur (het laatste restant van Groot Jermelo) als de complete boerderij Klein
Jermelo in 1869 afbreken. De Koppel liet zij bestaan, en de oude landbouwgronden van de
beide Jermelo's werden vermoedelijk bij het bedrijf van De Koppel gevoegd.

Na haar dood in 1882 verdeelden haar kinderen in 1883 de boedel. De broers hadden na de
dood van hun moeder bijna 169 hectare grond in Huissen in eigendom, met daarbij slechts
één huis: boerderij de Koppel.

In 1905 had er een boedelverdeling plaats. De bezittingen rond De Koppel kwamen terecht bij
Carel M. baron Brantsen van Wielbergen, op dat moment wonend in De Steeg, gemeente
Rheden. Hij bezat in 1906 een areaal van bijna 78 hectare. Daaronder hoorden boerderij De
Koppel en ook de percelen "uiterwaard" waar voorheen de boerderijen Groot en Klein Jermelo
stonden en waar het kolkje lag. In 1910 werden al zijn bezittingen te Huissen verkocht aan
Willem Jiskoot, wonend te Baarn. In 1940 schonk hij al zijn bezittingen aan Gerrit H. Jiskoot
en consorten, particulieren, wonend te Amsterdam. Na hem nam zijn weduwe Margaretha
Jongejan de zaken waar. De bezittingen werden ondergebracht in de "Maatschap Grondbezit
Jiskoot", gevestigd te Amsterdam. Daaronder vielen het huis en erf. In 1951 werd er een
schuur bij gebouwd.

In 1959 werd boerderij De Koppel getroffen door een brand. De restanten werden gesloopt.
Er bleven wel één of meerdere schuren staan en ten zuidwesten van het oude erf, bouwde de
Maatschap in 1959 een houten noodwoning met pannen (zie afbeelding 7). Na 1967 zijn de

24 www.arnhem.nl/ommetjes.
25 http://www2.alterra.wur.nl/Webdocs/PDFFiles/Alterrarapporten/AlterraRapport405.pdf
26 http://www2.alterra.wur.nl/Webdocs/PDFFiles/Alterrarapporten/AlterraRapport405.pdf




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                       19 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Project                 : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk                 : EBM/ALG/HAMA/202620




schuren en de noodwoning van De Koppel gesloopt. Nu herinneren nog de naam van een
zwembad en een industrieterrein aan de voormalige boerderij.

Historisch gebruik
Op historische kaarten met het plangebied is weinig variatie in gebruikt te constateren. Het
gebied is consistent als weiland in gebruik geweest. Op de kadastrale kaart van 1811-1832 is
het plangebied zichtbaar op blad 2 sectie a op de percelen 54 en 55 (afbeelding 7). De
beschrijving geeft aan de deze percelen in gebruik zijn als weiland. Het plangebied loopt een
stuk door op blad 1 als perceel 21, tevens in gebruik als weiland. Op de bonnenbladen uit
1894 blad 491 is te zien dat het gebied nog steeds in gebruik is als weiland (afbeelding 8) en
dit is nog steeds het geval rond 1940 (afbeelding 9). De eerste bebouwing in de directe
omgeving van het plangebied kwam alverwege de twintigste eeuw van de vorige eeuw bij de
uitbreiding van de eerder genoemde wijk Malburgen (afbeelding 10).27

Op de provinciaal-cultuurhistorische atlas van de provincie Gelderland is op het moment niet
beschikbaar. Uit eerder onderzoek in de directe omgeving van het plangebied is echter op te
maken dat er geen objecten van cultuurhistorische waarde in de nabijheid van het plangebied
bekend zijn.28 Tot slot is het plangebied afgebeeld als inundatiegebied binnen de IJssellinie.
De IJssellinie is in het begin van de jaren ’50 van de vorige eeuw opgezet, om een eventuele
opmars van de vijand, destijds de Russische troepen, te hinderen. In 1957 is de linie
opgeheven.29




Afbeelding 7 Kadastrale kaart 1811-1832: minuutplan Huissen, Gelderland, sectie A, blad 02 (MIN05092A02).
Plangebied bevind zich in de rode cirkel (https://beeldbank.cultureelerfgoed.nl).




27 https://nl.wikipedia.org/wiki/Malburgen-Oost_(Zuid)
28 Anker en Van der Kuijl, 20 2018.
29 http://www.coehoorn.nl/om-te-lezen/artikelen/279-ijssellinie-plannen-c-en-d




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                                20 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




Afbeelding 8 Bonnebladen 1894 blad 491. Het plangebied bevindt zich binnen de rode cirkel
(https://beeldbank.cultureelerfgoed.nl).




Afbeelding 9 Topografische kaart Arnhem ca. 1940 (Topotijdreis.nl). Het plangebied bevindt zich binnen de
rode cirkel.




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                                21 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Project                : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk                : EBM/ALG/HAMA/202620




Afbeelding 10 Uitsnede van de topografische kaart van 1958 met het plangebied in het rode kader (bron:
Topografische kaart 40B, 1958).

Plangebied tijdens en na WOII30
Vanwege gebrek aan bouwlocaties in de overige delen van de stad, zocht Arnhem tijdens en
na het einde van de Tweede Wereldoorlog ruimte voor woningbouw aan de zuidzijde van de
Rijn. De wijk Malburgen is voor de Tweede Wereldoorlog als tuindorp ontworpen door architect
Grandpré Moliére. Malburgen zou de eerste en enige uitbreidingswijk van Arnhem worden aan
de zuidzijde van de Rijn. Een tuindorp met veel groen, eengezinshuizen en beneden- en
bovenwoningen.

De oorspronkelijke plannen zijn niet uitgevoerd als gevolg van de Tweede Wereldoorlog en
de grote woningnood daarna. Omdat alle vooroorlogse bebouwing tijdens de oorlog was
verwoest, moesten in hoog tempo veel goedkope woningen worden gebouwd.

Tweede Wereldoorlog (1940-1945)
Tijdens Operatie Marketgarden lag het plangebied in de frontlinie vanwege de Rijnbrug, welke
zich circa 550 meter ten noordoosten van het plangebied bevindt. De Rijnbrug werd gebouwd
tussen 1932 en 1935 en verbond de Arnhemse binnenstad met de nieuwe uitbreiding van
Arnhem, de wijk Malburgen in Arnhem-Zuid.

Tijdens Operatie Market Garden moesten de luchtlandingstroepen de brug vanuit het noorden
bezetten, terwijl het geallieerde leger vanuit het zuiden optrok. Als enige eenheid van de
gelande Britse troepen slaagde het bataljon van John Frost erin de noordzijde van de brug te
veroveren. Hierna kwamen zij van twee kanten onder Duits vuur te liggen: van de Duitsers die
de zuidzijde van de brug in handen hadden en van de Duitsers die vanaf het noorden het
centrum van Arnhem heroverden.31 De Nederlandse kapitein Jacobus Groenewoud sneuvelde
op 18 september toen hij contact wilde maken met de rest van de divisie. Hij kreeg postuum
de Militaire Willems-Orde. Een Poolse brigade onder leiding van Stanisław Sosabowski landde
later bij Driel (ten zuiden van de Rijn) om verlichting te brengen. Uiteindelijk kwamen de
geallieerden uit het zuiden te laat om de brug in handen te nemen. Om te voorkomen dat
Duitsers hun posities in de Betuwe weer in zouden nemen, is de brug vernietigd door de RAF
en de USAAF. Ook de in aanbouw zijnde wijk Malburgen met zo’n 400 woningen werd
vernietigd tijdens de bombardementen. Malburgen was bezaaid met bomkraters die na de
oorlog weer gedicht zijn. Uiteindelijk bleef Malburgen niet de enige wijk aan de overkant van
de Rijn. Vanaf de jaren ‘70 van de vorige eeuw verrezen nieuwe uitbreidingswijken: Het Duifje,

30 http://www.malburgen.com/historie
31 www.wikipedia.org




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                             22 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




Eimersweide, Vredenburg, Kronenburg, Elderveld, De Laar, Immerloo (waar het plangebied
zich bevind) en Rijkerswoerd.

Op de Indicatieve Kaart voor Militair Erfgoed (IKME) ligt het plangebied in twee zones
(afbeelding 11). Dit betreft de Duitse linie uit de Tweede wereldoorlog, waarbij door de Duitsers
aan de Rijn een verdedigingslinie is aangelegd om een eventuele vijand, oprukkend uit het
zuiden, op te vangen. De tweede militaire zone betreft het operatieterrein Market-Garden.
Ten noorden van het plangebied is sprake van de Duitse verdediging Meinerswijk, dat een
verdediging rondom bruggen betrof. De betreffende brug is de Rijnbrug (John Frostbrug).

In het plangebied zijn op voorhand nog geen directe aanwijzingen voor explosieve resten,
maar kan dit ook niet uitgesloten worden. Op de CE-Kaart van de gemeente Arnhem ligt het
plangebied in een zone met een verhoogde kans op het aantreffen van conventionele
explosieven uit de Tweede Wereldoorlog (afbeelding 12). Daarom is voorafgaand aan gravend
onderzoek een explosievenonderzoek conform de WSCS-OCE noodzakelijk om het
plangebied vrij te geven van explosieven.




Afbeelding 11 Uitsnede IKME met daarop in het roodbruine vlak de Duitse verdedigingslinie en het blauwe
vlak het operatieterrein van Market Garden (vlakken overlappen). Het plangebied ligt in het rode kader (bron:
IKME.nl).




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                                    23 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




Afbeelding 12 CE-kaart van        de   Gemeente     Arnhem,   het   plangebied   ligt   in   het   rode   kader
(arnhem.maps.arcgis.com).




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                                     24 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>      Project                : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
      Kenmerk                : EBM/ALG/HAMA/202620




2.3   Archeologische waarden
      In het plangebied zelf heeft al eerder archeologisch onderzoek plaatsgevonden en er zijn geen
      vondstmeldingen gedaan in de omgeving. In de omgeving van de plangebied zijn ook een
      aantal onderzoeken uitgevoerd (afbeelding 13).32 Van deze onderzoeken staan de resultaten
      hieronder beschreven.

      Het onderzoek wat heeft plaats gevonden in het plangebied is uitgevoerd door Paul
      Beekhuysen in 2001. Tijdens dit onderzoek zijn 14 boringen gezet waarbij geen
      archeologische indicatoren zijn aangetroffen. Tijdens het onderzoek is geconcludeerd dat het
      grondwater erg hoog staat en dan er komgrondafzettingen aanwezig zijn in het plangebied. 33

      2349935100
      Dit onderzoek betreft een bureauonderzoek en een verkennend veldonderzoek door RAAP uit
      2012. Uit het onderzoek blijkt dat gebied altijd erg nat is geweest en er zijn geen aanwijzingen
      gevonden voor archeologische vindplaatsen. Op grond van deze informatie is besloten geen
      vervolgonderzoek aan te bevelen.34

      2462735100
      Dit onderzoek betreft een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek door Hamaland
      Advies uit 2014. Uit de resultaten blijkt dat de bodem verstoord is tot een diepte van minimaal
      150 cm-mv. Daaronder bevinden zich natuurlijke rivierafzettingen die tot de Formatie van
      Echteld gerekend kunnen worden. Dit geldt ook voor de onbebouwde delen van het
      plangebied. Daarnaast zijn er ook geen niveaus, horizonten of bodemlagen aangetroffen die
      een indicatie geven voor menselijke bewoning in het verleden. Daarvoor was het gebied
      vermoedelijk te nat. Op grond van deze informatie is geadviseerd om het plangebied vrij te
      geven voor de geplande ontwikkeling.35


      4599962100
      Dit onderzoek betreft een bureauonderzoek en een verkennend booronderzoek door
      Hamaland Advies uit 2018. Uit de resultaten blijkt dat de bodemopbouw verstoord is tot een
      diepte van maximaal 130 cm-mv en dat cultuurlagen en archeologische indicatoren afwezig
      zijn. Op grond van deze informatie is besloten geen vervolgonderzoek aan te bevelen.36




      32 Archis3
      33 Beekhuyzen 2001, 1.
      34 Boshoven 2012, 9.
      35 Van der Kuijl en Rohling 2014.
      36 Anker en Van der Kuijl 2018.




      © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                        25 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>      Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
      Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




      .




      Afbeelding 13: Archismeldingen in de omgeving van het plangebied, met het plangebied in het rode kader
      (bron: Archis3).




2.5   Archeologisch verwachtingsmodel

      Op grond van de bekende geologische, landschappelijke, aardkundige, archeologische en
      historische gegevens in en rond het plangebied kan de archeologische verwachting worden
      bepaald. Op de maatregelenkaart van de gemeente Arnhem (zie Afbeelding 14) is het
      plangebied gelegen in water en voor een klein deel in een terrein met een middelhoge
      archeologische verwachting. Hierdoor is archeologisch onderzoek noodzakelijk vanaf een
      oppervlak groter dan 500m2 en een diepte vanaf 40 cm-mv.




      © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                               26 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Project                : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk                : EBM/ALG/HAMA/202620




Afbeelding 14: Archeologische beleidskaart van gemeente Arnhem met het plangebied binnen het rode
kader (bron: Boshoven et al. 2008

Tabel 2: Archeologische verwachting plangebied

 Periode                      Verwachting            Vindplaatstypen            Verwachte grondlaag
                                                                                (diepte)
 Tweede      Wereldoorlog     Hoog                   Dichtgeschoven             Direct onder de bouwvoor
 (1940-1945)                                         bomkraters, veldgraven
                              Laag                   Oude akkers, sloten,
 Nieuwe Tijd                                                                    Direct onder de bouwvoor
                                                     ontginningssporen
                              Middelhoog                                        In de bedding- en
                                                     Nederzettingsterreinen,    kronkelwaardafzettingen
 Middeleeuwen
                                                     begravingen                van het
                                                                                stroomgordelsysteem
                              Laag                                              In de bedding- en
                                                     Nederzettingsterreinen,
 Bronstijd  –    IJzertijd-                                                     kronkelwaardafzettingen
                                                     urnenvelden, resten van
 Romeinse Tijd                                                                  van het
                                                     smeedhaarden, meilers
                                                                                stroomgordelsysteem
 Paleolithicum           –    Laag                   Vuursteenstrooiingen,
                                                                                In de top van de
 Mesolithicum            -                           jachtkampjes, resten van
                                                                                pleistocene afzettingen
 Neolithicum                                         haardvuren



Het plangebied ligt in het Nederlands rivierengebied. Op basis van de geomorfologische kaart
is het plangebied gelegen op een stroomrug, waarin een kalkhoudende ooivaaggrond of een
kalkhoudende poldervaaggrond ontwikkeld is. Uit de stroomgordelkaart blijkt dat in het
plangebied sprake is van de stroomrug van de Neder-Rijn, met een oorsprong in de IJzertijd.

Op basis van de Paleogeografische kaart zijn de eerste archeologische vindplaatsen op de
stroomrug van de Neder-Rijn te verwachten vanaf de Vroege Middeleeuwen. In deze perioden
ontstaan ook de eerste dorpen in de omgeving van het plangebied, Arnhem, Jamerlo en
Meinerswijk. Vanaf de Late Middeleeuwen wordt het plangebied echter pas actief ontgonnen
en gecultiveerd. In de 11e eeuw n. Chr. wordt aangevangen met de bedijking van de rivieren,




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                                27 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




een proces dat in de 13e eeuw n. Chr. vrijwel volledig is voltooid. In deze periode ontstaat ook
het dorpje Malburgen, dat omstreeks de 16e eeuw wordt verlaten.

Op basis van de geraadpleegde bronnen is voor de Nieuwe Tijd een lage archeologische
verwachting opgesteld. Op historische kaarten is tot 1958 geen bebouwing zichtbaar en is het
gebied gebruikt voor agrarische doeleinden. Voor de periode Vroege- en Late Middeleeuwen
wordt een middelhoge verwachting opgesteld, vanwege de actieve ontginning van het
cultuurlandschap, wanneer de Neder-Rijn wordt ingedamd en het ontstaan van het dorp in de
nabijheid van het plangebied.

De diepte (stratigrafische ligging) van eventuele vindplaatsen varieert en zal op basis van
booronderzoek vastgesteld moeten worden. Vanwege bebouwing is het plangebied op de
zanddieptekaart van Cohen (2009) niet gekarteerd. De geologische gegevens in de omgeving
van het plangebied uit het DINO-loket tonen aan dat zand dat vermoedelijk door
stroomgordelsystemen is afgezet tussen 1.60 en 2.70 m-mv aanwezig is. Wel moet worden
opgemerkt dat de bodem door afgraven is verlaagd dus dat er moet worde gekeken in
hoeverre de bodem nog intact is. Derhalve zijn vindplaatsen uit de IJzertijd-Romeinse Tijd te
verwachten op een diepte tussen 1.60 tot 2.70 m-mv. Hierbij is waarschijnlijk stratigrafisch
onderscheid te maken tussen de verschillende periodes. Bij vindplaatsen uit de Late
Middeleeuwen en Nieuwe Tijd bevinden afzettingen zich in- of onder een oude akkerlaag, op
beddingafzettingen van de Neder-Rijn. Vindplaatsen uit de Vroege Middeleeuwen zijn naar
verwachting aanwezig direct onder oude akkerlagen, ook op de beddingafzettingen van de
Neder-Rijn. Door de aanleg van de wijk Malburgen is de bodem in het plangebied mogelijk
verstoord geraakt tot onbekende diepte. Op basis van het bureauonderzoek wordt een
toetsend verkennend veldonderzoek (IVO-O) noodzakelijk geacht. Het belangrijkste argument
hiervoor is dat er zich mogelijke archeologische vindplaatsen in het plangebied bevinden. Een
tweede argument is dat de mate van intactheid van de bodemopbouw nog onvoldoende
bekend is. Uit de gegevens van de eerdere booronderzoeken om het plangebied blijk dat de
bodem in de omgeving van het plangebied verstoord is. Uit het onderzoek door P. Beekhuizen
uit 2001 blijkt dat de ondergrond in het plangebied bestaat uit gronden die in een nat en
dynamisch milieu zijn onstaan. De andere onderzoeken in de nabijheid van het plangebied
bevestigen dit voor de omgeving van het plangebied.


Onderzoeksvoorstel
In overleg met de gemeentelijk archeoloog is afgesproken om verspreid over het plangebied
5 verkennende controleboringen te zetten om de onderzoeksresultaten van het
booronderzoek uit 2001 te kunnen verifiëren. De maximale boordiepte bedraagt 4 m-mv.
Voorafgaand aan het booronderzoek is een Plan van Aanpak opgesteld, dat op 28 januari
2020 getoetst en akkoord bevonden is door dhr. M. Defilet (gemeentelijk archeoloog)37.




37 Bosman en Van der Kuijl 2020.




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                        28 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>      Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
      Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




3.    Booronderzoek


3.1   Werkwijze Booronderzoek
      Op 31 januari 2020 zijn door E.E.A. van der Kuijl (senior KNA-archeoloog) en R. de Graaf
      (veldmedewerker) in het plangebied in totaal vijf (5) verkennende (controle)boringen gezet tot
      een maximale diepte van 400 cm-mv. Boring 5 is tot driemaal toe verplaatst binnen een straal
      van 5 meter en telkens voortijdig op beton gestuit. De geplande boordiepte kon daardoor ter
      plaatse van boring 5 niet worden bereikt. Het booronderzoek is uitgevoerd conform de eisen
      van de KNA-versie 4.1, BRL protocol 4003 en het vooraf door het bevoegd gezag
      geaccordeerde Plan van Aanpak.

      Het verkennende booronderzoek had als doel om de bodemopbouw en de mate van intactheid
      van de bodem in kaart te brengen en de resultaten van het eerder uitgevoerde booronderzoek
      uit 2001 te verifiëren. De boringen zijn tot een diepte van 2,0 m-mv gezet met een
      edelmanboor met een boordiameter van 7 cm. Vanaf 2,0 m-mv is gebruik gemaakt van een
      steekguts met een boordiameter van 3 cm. De boringen zijn, met uitzondering van boring 5,
      tot minimaal 25 centimeter in de natuurlijke bodem doorgezet en tot maximaal 4.00 meter
      onder maaiveld doorgezet. Ten tijde van het booronderzoek bevond de grondwaterspiegel
      zich op circa 2,5 m-mv. Boring 5 is op ca. 0.90 m-mv gestuit op beton. De vervangende
      boringen zijn tevens voortijdig op beton gestuit, waarna verdere pogingen gestaakt zijn. De
      boorpunten zijn uitgezet met een meetwiel en een meetlint en de exacte boorlocaties zijn
      ingemeten met een GPS. Van alle boringen is de maaiveldhoogte afgeleid van het Actueel
      Hoogtebestand Nederland (AHN3). Het opgeboorde sediment is door E. van der Kuijl in het
      veld bodemkundig beschreven conform de NEN 5104 en de bodemclassificatie volgens De
      Bakker en Schelling (1989). Alle afzonderlijke bodemlagen zijn door R. de Graaf
      (veldmedewerker) verbrokkeld en versneden geïnspecteerd op de aanwezigheid van
      archeologische indicatoren zoals fragmenten vuursteen, aardewerk, houtskool, verbrande
      leem, bot etc. Het kalkgehalte van de afzonderlijke sedimenten is gemeten met behulp van
      HCl.


3.2   Resultaten
      De resultaten van de boringen (de boorbeschrijvingen) zijn opgenomen in bijlage 4. Voor de
      ligging van de boorpunten wordt verwezen naar bijlage 3. De boorstaten zijn opgenomen in
      bijlage 4. De verstoringsdieptekaart en top-C kaart zijn opgenomen in bijlage 5. Een
      doorlopend bodemprofiel (noordwest-zuidoost georiënteerd) van de ondergrond van het
      plangebied is weergegeven in bijlage 6.

      Op basis van de boringen kan de bodemopbouw in 3 hoofdtypen worden onderverdeeld, te
      weten: Oever- op beddingafzettingen, komafzettingen op oeverafzettingen en
      oeverafzettingen op geulafzettingen.

      De hoofdlijn van de boringen met oever- op beddingafzettingen (boring 1) kan als volgt
      worden weergegeven:

      Tabel 3 Algemene bodemopbouw t.p.v. Oever- op bedding- op oeverafzettingen (boring 1).
       Diepte (cm-mv)                      Samenstelling                    Interpretatie
       Vanaf maaiveld tot 10 cm            Graszode
       Vanaf 10 cm tot 45 cm               Bruingrijs gevlekt fijn siltig   Ap1 Geroerde laag
                                           zand met matig puin en
                                           grind
       Vanaf 45 cm tot 290 cm              Geel matig fijn siltig zand,     Ap2 Geroerde laag
                                           homogeen
       Vanaf 290 cm tot 320 cm             Grijze ongerijpte zandige        C1 Oeverafzettingen,
                                           klei met fijn schelpgruis        Formatie van Echteld




      © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                            29 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




 Vanaf 320 cm tot 380 cm             Afwisselend fijn zand en          C2 Beddingafzettingen,
                                     siltige klei, laagjes 4-8 mm      Formatie van Echteld
                                     dik
 Vanaf 380 cm tot 400 cm             Grijze sterk zandige klei met     C3 Oeverafzettingen,
                                     schelpgruis                       Formatie van Echteld

De hoofdlijn van de boringen met komafzettingen op oeverafzettingen (boring 2) kan als
volgt worden weergegeven:

Tabel 4 Algemene bodemopbouw t.p.v. komklei op oeverafzettingen (boring 2).
 Diepte (cm-mv)                      Samenstelling                     Interpretatie
 Vanaf maaiveld tot 10 cm            Graszode
 Vanaf 10 cm tot 50 cm               Bruingrijs grof zand met          Ap1 Geroerde laag
                                     kleibrokken en matig puin
 Vanaf 50 cm tot 100 cm              Grijze gerijpte iets zandige      Ap2 Geroerde laag
                                     klei met humeuze vlekken,
                                     puinbrokken en kiezels
 Vanaf 100 cm tot 235 cm             Geel matig fijn siltig zand       Ap3 Geroerde laag
 Vanaf 235 cm tot 352 cm             Grijze matige gerijpte klei       C1 Komklei, Formatie van
                                     met schelpresten                  Echteld
 Vanaf 352 cm tot 380 cm             Gijze sterk zandige klei met      C2 Oeverafzettingen,
                                     schelpgruis                       Formatie van Echteld

De hoofdlijn van de boringen met oeverafzettingen op geulafzettingen (boring 4) kan als
volgt worden weergegeven:

Tabel 5 Algemene bodemopbouw t.p.v. oeverafzettingen (boring 4).
 Diepte (cm-mv)                      Samenstelling                     Interpretatie
 Vanaf maaiveld tot 10 cm            Graszode
 Vanaf 10 cm tot 70 cm               Bruingrijs gevlekte zandige       Ap1 Geroerde laag
                                     klei met matig puin, plastic
                                     en grindjes
 Vanaf 70 cm tot 100 cm              Wit matig fijn zwak siltig        Ap 2 Geroerde laag
                                     zand
 Vanaf 100 cm tot 190 cm             Geel grof, zwak siltig zand       Ap 3 Geroerde laag
                                     met grind
 Vanaf 190 cm tot 260 cm             Grijze matig gerijpte             C1 Oeverafzettingen.
                                     zandige klei                      Formatie van Echteld.
 Vanaf 260 cm tot 290 cm             Grijs grof, zwak siltig grindig   C2 Geulafzettingen,
                                     zand (450 µm).                    Formatie van Kreftenheye


Interpretatie

De verwachtte oeverafzettingen van de Nederrijnstroomgordel zijn in vier van de vijf boringen
(boring 1, 2, 3 en 4) aangetroffen. In twee van de boringen zijn tevens komafzettingen
aangetroffen (boring 2 en 3). Boring 5 is driemaal voortijdig gestuit op beton, minimaal op 90
cm-mv en maximaal op 140 cm-mv. De natuurlijke bodemhorizonten waren op deze diepte
nog niet bereikt. Vermoedelijk zijn in dit deel van het plangebied in de diepere ondergrond nog
de funderingen van de voormalige, inmiddels gesloopte, bebouwing aanwezig.




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                             30 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




Beantwoording onderzoeksvragen

Op grond van de onderzoeksresultaten van het uitgevoerde booronderzoek kunnen de
onderzoeksvragen uit het Plan van Aanpak als volgt beantwoord worden:

    1. Wat is de bodemopbouw binnen het plangebied?

Binnen het plangebied zijn in alle boringen onder de graszode subrecent geroerde lagen met
bouwpuin en plastic aangetroffen. Onder die lagen komen drie typen bodemprofielen voor,
namelijk:
    - Kom- op oeverafzettingen
    - Oever- op bedding- op oeverafzettingen
    - Oeverafzettingen of geulafzettingen

De minimale vastgestelde verstoringsdiepte bedraagt 90 cm-mv en de maximale
verstoringsdiepte bedraagt 320 cm-mv. Deze verstoring is ontstaan bij de sloop van de
voormalige bebouwing in het plangebied. In boring 2 en 3 zijn komafzettingen op
oeverafzettingen aangetroffen op een minimale diepte van 235 cm-mv en de laagovergangen
zijn geleidelijk. De komafzettingen bestaan uit ongerijpte en matig gerijpte klei met fijne
schelpresten welke behoren tot de Formatie van Echteld. De oeverafzettingen bestaan uit
grijze matig gerijpte zandige klei met fijne schelpresten. Deze behoren eveneens tot de
Formatie van Echteld. In boring 1 en 4 zijn eveneens oeverafzettingen aangetroffen, maar de
komafzettingen ontbreken hier.

In boring 1 zijn onder de oeverafzettingen op een diepte van 320 cm-mv beddingafzettingen
aangetroffen. De beddingafzettingen worden gekenmerkt door een afwisseling van dunne
laagjes ongerijpte klei en fijn siltig zand, in dikte variërend tussen 4 en 8 mm. Onder deze
beddingafzettingen zijn weer oeverafzettingen aanwezig. In boring 4 bestaat de basis van het
bodemprofiel uit grof rivierzand (zandmediaan 450 µm) met grind, die als geulafzettingen van
de Formatie van Kreftenheye zijn geïnterpreteerd. Deze afzettingen ontbreken in de overige
boringen.

    2. Wat is de intactheid van het bodemprofiel binnen het plangebied?

De profielen bestaan tot maximaal 320 cm-mv uit subrecente geroerde opgebrachte
grondlagen met bouwpuin en plastic. Boring 5 is driemaal gestuit op beton (op 90 cm-mv, 130
cm-mv en 140 cm-mv) en de aangetroffen lagen daarboven zijn recentelijk geroerd (zie bijlage
5). Onder de subrecent verstoorde bodemlagen is bij boring 1, 2, 3 en 4 sprake van een intact
bodemprofiel met een natuurlijk profielverloop.


    3. Zijn, daar waar de bodem intact is, archeologische indicatoren aangetroffen die
       kunnen wijzen op de aanwezigheid van een archeologische vindplaats in het
       onderzoeksgebied? Zo ja, wat is de aard en diepteligging ervan?

In geen van de boringen zijn cultuurlagen, vegetatiehorizonten of ontkalkte bodems
aangetroffen die een indicatie vormen voor menselijke bewoning in het verleden. Het opsporen
van archeologische indicatoren was overigens niet het primaire doel van het uitgevoerde
verkennend bodemonderzoek. Deze zijn dan ook niet aangetroffen.


    4. Zijn er archeologische lagen aangetroffen (cultuur- en afvallagen c.q.
       ophogingslagen)? Zo ja, wat is de aard, diepteligging en minimale en maximale dikte
       ervan?

Zie het antwoord op vraag 3.




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                     31 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




      5. In welke mate stemmen de resultaten overeen met de verwachtingen?

De verwachting uit het bureauonderzoek was dat de bodem mogelijk verstoord zou zijn door
sloop van de bebouwing van de voormalige woonwijk. Dit is bevestigd met het verkennend
booronderzoek. De bodem is tot minimaal 90 cm-mv en maximaal 320 cm-mv geroerd.
Daaronder is sprake van een intact bodemprofiel met een natuurlijk profielverloop. In de
ondergrond zijn komafzettingen, oeverafzettingen, beddingafzettingen en geulafzettingen
aangetroffen van de Nederrijnstroomgordel. De afzettingen zijn gevormd in een overwegend
nat en dynamisch milieu. De grote variatie in bodemprofielen of relatief korte afstand van
elkaar wijst op de ligging in een voormalig kronkelwaardsysteem.

De resultaten van het booronderzoek komen deels overeen met de resultaten van het
booronderzoek in 2001. Aan de noordzijde van het plangebied was volgens de onderzoeker
in 2001 tot een diepte van 3 m-mv sprake van zware komklei, waarna de klei wat zandiger
werd, overgaand in een pakket waarbij sprake is van een snelle afwisseling van zeer dunne
klei en zandlaagjes38. De interpretatie van destijds dat het gaat om afzettingen ‘achter’ een
overwal oftewel komafzettingen blijkt niet helemaal juist te zijn. Het afdekkend pakket bestaat
weliswaar uit komafzettingen, maar het gaat hier verder om oeverafzettingen op
beddingafzettingen die deel uitmaken van de stroomgordel van de Nederrijn. De
oeverafzettingen zijn in alle 4 boringen (boring 1 t/m 4) uit 2020 aanwezig onder een dun
pakket komafzettingen die al worden aangetroffen vanaf een diepte van 190 cm-mv (boring
2). Mogelijk waren de oeverafzettingen oorspronkelijk nog hoger gelegen, aangezien dit
pakket in boring 2 afgetopt is door latere (subrecente) graafwerkzaamheden. Mogelijk zijn
daarbij ook aanwezige archeologisch relevante cultuurlagen en sporen vergraven, hetgeen
niet meer te controleren valt, aangezien de top van dit pakket verdwenen is. De top van de
dieper gelegen oeverafzettingen worden afgedekt door komafzettingen en
beddingafzettingen. De in boring 4 op 380 cm-mv aangetroffen geulafzettingen lijken in zijn
geheel te ontbreken in de boringen die in 2001 gezet zijn of zijn destijds niet als dusdanig
herkend.


      6. Is er vervolgonderzoek noodzakelijk? Zo ja, welke methode is hiervoor het meest
         geschikt?

Vervolgonderzoek wordt niet noodzakelijk geacht. Behalve dat in het plangebied sprake is van
een grootschalige bodemverstoring met subrecent opgebrachte bodemlagen met puin en
plastic is er in de diepere ondergrond sprake van een natuurlijk profielverloop met sedimenten
die binnen een kronkelwaardsysteem zijn gevormd. Als gevolg van een nat en dynamisch
milieu was het plangebied in het verleden daardoor waarschijnlijk niet erg aantrekkelijk voor
permanente bewoning. De kans dat met de voorgenomen bodemingrepen archeologische
vindplaatsen verloren gaan is derhalve nihil.




38   Beekhuizen, 2001.



© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                       32 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>      Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
      Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




4     Conclusie en aanbeveling


4.1   Conclusie


      Op grond van de bestudeerde bronnen blijkt dat het plangebied gelegen is op een stroomrug
      van de Neder-Rijn van vóór de bedijking. Ten noorden van het plangebied is sprake van
      stroomgordelafzettingen van de Oude IJssel (overloop van de Rijn) In deze
      stroomrugafzettingen heeft zich vermoedelijk een kalkhoudende poldervaaggrond of een
      kalkhoudende ooivaaggrond ontwikkeld. Wel moet worden gekeken hoeverre deze nog intact
      is aangezien het plangebied bij de aanleg van de woonwijk door afgraven verlaagd is. Dit bleek
      ook uit de eerdere onderzoeken in de directe omgeving van het plangebied waar de bodem
      verstoord bleek te zijn tot minimaal 1.5 m-mv en tot maximaal 1.30 m-mv. Daarnaast bleek uit
      de onderzoeken dat de ondergrond in het plangebied gevormd is in een nat en dynamisch
      milieu, dat mogelijk te nat was voor bewoning.

      Indien in de ondergrond oever- en beddingafzettingen aanwezig zijn van de Neder-
      Rijnstroomgordel, dan zijn er archeologische resten van de IJzertijd tot Nieuw Tijd te
      verwachten. Indien sprake is van komafzettingen, dan geldt een lage archeologische
      verwachting voor deze periode. Er is een middelhoge verwachting voor archeologische
      waarden uit de middeleeuwen na de bedijking in de 13 e eeuw. Daarnaast bevind het
      plangebied zich in de zone waar tijdens de Tweede Wereldoorlog operatie Market Garden
      heeft plaatsgevonden. Hierdoor is de verwachting hoog dat er resten uit de Tweede
      Wereldoorlog aangetroffen kunnen worden. Hierbij moet worden vermeld dat voorafgaand aan
      gravend onderzoek een explosievenonderzoek conform de WSCS-OCE noodzakelijk om het
      plangebied vrij te geven van explosieven, aangezien de CE-kaart van de gemeente Arnhem
      de zone aanmerkt als verhoogde kans op het aantreffen van conventionele explosieven uit de
      Tweede Wereldoorlog. Het uitvoeren van verkennend bodemonderzoek is echter wel mogelijk
      zonder aanvullend onderzoek naar CE.

      In overleg met de gemeentelijk archeoloog is afgesproken om verspreid over het plangebied
      5 verkennende controleboringen te zetten om de onderzoeksresultaten van het
      booronderzoek uit 2001 te kunnen verifiëren. De maximale boordiepte bedraagt 4 m-mv.
      Voorafgaand aan het booronderzoek is een Plan van Aanpak opgesteld, dat op 28 januari
      2020 getoetst en akkoord bevonden is door dhr. M. Defilet (gemeentelijk archeoloog)39.

      Conclusie booronderzoek

      Uit de resultaten van de verkennende boringen blijkt dat in alle boringen onder de graszode
      subrecent geroerde lagen met bouwpuin en plastic aanwezig zijn. Onder die lagen komen
      drie typen bodemprofielen voor, namelijk:
           - Kom- op oeverafzettingen
           - Oever- op bedding- op oeverafzettingen
           - Oeverafzettingen of geulafzettingen

      De minimale vastgestelde verstoringsdiepte bedraagt 90 cm-mv en de maximale
      verstoringsdiepte bedraagt 320 cm-mv. Deze verstoring is ontstaan bij de sloop van de
      voormalige bebouwing in het plangebied. In boring 2 en 3 zijn komafzettingen op
      oeverafzettingen aangetroffen op een minimale diepte van 235 cm-mv en de laagovergangen
      zijn geleidelijk. De komafzettingen bestaan uit ongerijpte en matig gerijpte klei met
      schelpresten welke behoren tot de Formatie van Echteld. De oeverafzettingen bestaan uit
      grijze matig gerijpte zandige klei met schelpresten. Deze behoren eveneens tot de Formatie
      van Echteld. In boring 1 en 4 zijn eveneens oeverafzettingen aangetroffen, maar de
      komafzettingen ontbreken hier.


      39 Bosman en Van der Kuijl 2020.




      © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                      33 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>      Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
      Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




      In boring 1 zijn onder de oeverafzettingen op een diepte van 320 cm-mv beddingafzettingen
      aangetroffen. De beddingafzettingen worden gekenmerkt door een afwisseling van dunne
      laagjes ongerijpte klei en fijn siltig zand, in dikte variërend tussen 4 en 8 mm. Onder deze
      beddingafzettingen zijn weer oeverafzettingen aanwezig. In boring 4 bestaat de basis van het
      bodemprofiel uit grof rivierzand (zandmediaan 450 µm) met grind, die als geulafzettingen van
      de Formatie van Kreftenheye zijn geïnterpreteerd. Deze afzettingen ontbreken in de overige
      boringen.


4.2   Selectieadvies

      Vervolgonderzoek wordt niet noodzakelijk geacht. Behalve dat er in het plangebied sprake is
      van een diepe bodemverstoring is onder deze verstoring sprake van een natuurlijk
      profielverloop met sedimenten die binnen een kronkelwaardsysteem zijn gevormd. Als gevolg
      van een nat en dynamisch milieu was het plangebied in het verleden daardoor waarschijnlijk
      niet erg aantrekkelijk voor permanente bewoning. De kans dat met de voorgenomen
      bodemingrepen archeologische vindplaatsen verloren gaan is nihil.


4.3   Voorbehoud

      Wij wijzen erop dat het selectiebesluit van het bevoegd gezag af kan wijken van het
      selectieadvies. Het uitgevoerde onderzoek is op zorgvuldige wijze verricht volgens de
      algemeen gebruikelijke inzichten en methoden. Het archeologisch onderzoek is erop gericht
      om de kans op het aantreffen dan wel vernietigen van archeologische waarden bij
      bouwwerkzaamheden in het plangebied te verkleinen.

      Verder dient te allen tijde bij het afgeven van een omgevingsvergunning de wettelijke
      meldingsplicht (ex artikel 5.10 en 5.11 van de Erfgoedwet) kenbaar te worden gemaakt, om het
      documenteren van toevalsvondsten te garanderen: ‘Degene die anders dan bij het doen van
      opgravingen een zaak vindt waarvan hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het
      een monument is (in roerende of onroerende zin), meldt die zaak zo spoedig mogelijk bij onze
      minister’. Deze aangifte dient te gebeuren bij gemeentelijk archeoloog van Arnhem (e-mail:
      martijn.defilet@arnhem.nl ).




      © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                    34 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>      Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
      Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




Gebruikte literatuur

      Anker, E.F.A. en E.E.A. Van der Kuijl, 2019. Bureauonderzoek en Verkennend Booronderzoek
      Archeologie Plangebied Warmwaterleiding NUON Immerloo Arnhem, gemeente Arnhem. Hamaland
      Advies project 181845. Zelhem.

      Bakker, H. de & J. Schelling, 1989. Systeem van bodemclassificatie voor Nederland; de hogere
      niveaus. Wageningen.

      Beekhuyzen, P., 2001. Archeologisch vooronderzoek Wheme, juli 2001.

      Berendsen, H.J.A., 2008; De vorming van het land, inleiding in de geologie en de geomorfologie.
      Assen (Fysische geografie van Nederland).

      Berendsen, H.J.A., 2005. Landschappelijk Nederland. De fysisch-geografische regio’s. Assen.

      Berendsen, H.J.A., 2004. De vorming van het land. Assen (Fysische geografie van Nederland).

      Borman, R., 1981. Archeologie in Gelderland. Zutphen.

      Boshoven, ir. E.H. (RAAP Archeologisch Adviesbureau) (2012): Plangebied Eimersweide, gemeente
      Arnhem; archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek. DANS.
      https://doi.org/10.17026/dans-xx2-yqr7

      Bosman, E. en E.E.A Van der Kuijl, 2020. Plan van Aanpak Inventariserend verkennend
      booronderzoek Plangebied Whemerdreef Arnhem. Zelhem.

      Busschers, F.S.; 2008: Unravelling the Rhine - Response of a fluvial system to climate change, sea-
      level oscillation and glaciation. Ph.D. dissertation, Department of Paleoclimatology and
      Geomorphology, Faculty of Earth and Life Sciences, Vrije Universiteit Amsterdam. Amsterdam

      Cohen, K.M., E. Stouthamer, W.Z. Hoek, H.J.A. Berendsen & H.F.J. Kempen; 2009: Zand in Banen.
      Provincie Gelderland en Universiteit Utrecht. Arnhem/Utrecht.

      Geudeke, P.W., K. Zandvliet & L. Balk, 1990. Grote Historische Atlas van Nederland 1:50.000, 3 Oost-
      Nederland 1830–1855. Groningen.

      Groenewoudt, B.J. 1994. Prospectie, waardering en selectie van archeologische vindplaatsen:een
      beleidsgerichte verkenning van middelen en mogelijkheden. NAR 17, ROB. Amersfoort.

      Groenewoud, M. en D. Laning, 2007; De IJssel levende rivier. Zwolle.

      Kuijl, E.E.A. van der en J.F.M. Rohling, 2014; Bureauonderzoek en verkennend booronderzoek
      Archeologie Plangebied Singel Oost Malburgen, gemeente Arnhem. Hamaland Advies 2014806.
      Zelhem.

      Kuipers S.F., 1991; Bodemkunde, Culemborg.

      Mulder, J.R., L.J. Keunen en A.J.M. Zwart, 2004; In de ban van de Betuwse dijken. Deel 5. Malburgen.
      Een bodemkundig, archeologisch en historisch onderzoek naar de opbouw en ouderdom van de
      Rijndijk te Malburgen/Bakenhof, Arnhem. Wageningen, Alterra, Research Instituut voor de Groene
      Ruimte. Alterra - rapport 405.

      Mulder, E.F.J. de et al., 2003. De ondergrond van Nederland. Groningen/Houten.

      Putten, M.J. van, E.A.M. de Boer, J.M.J. Willems en N. Wamerdam, 2018. Arnhem plangebied
      Stadsblokken-Meinerswijk. Archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek
      (verkennende fase). BAAC Rapport V-17.0243.




      © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                              35 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




Steegh, A., 1985; Monumenten Atlas van Nederland. Zutphen.

Thanos, C.S.I., 1998. Malburgen-West, gemeente Arnhem; een archeologische kartering. RAAP-
rapport 376.

Tol, drs. A., 2006; Leidraad inventariserend veldonderzoek Deel: verkennend booronderzoek, 30 maart
2006 vastgesteld door het CCvD Archeologie, Gouda.

Verhagen J.G.M. et al, 2007; Opgegraven verleden van Gelderland. Utrecht.



Geraadpleegde websites:
https://zoeken.cultureelerfgoed.nl/
Topotijdrieis.nl
www.dans.easy.nl
www.ikme.nl
www.arneym.nl
www.gemeentearnhem.nl
http://www.geo.arnhem.nl/gisviewer/
http://www2.alterra.wur.nl
http://www.malburgen.com/historie/
https://www.pdok.nl/
www.gelderland.nl
https://www.grondwatertools.nl/
http://kaarten.gelderland.nl/viewer/app/thema_zandbanen
http://maps.bodemdata.nl/bodemdatanl/index.jsp
http://nl.wikipedia.org
http://www2.alterra.wur.nl/Webdocs/PDFFiles/Alterrarapporten/AlterraRapport405.pdf
www.arnhem.nl/ommetjes.
http://www2.alterra.wur.nl/Webdocs/PDFFiles/Alterrarapporten/AlterraRapport405.pdf
http://www.coehoorn.nl/om-te-lezen/artikelen/279-ijssellinie-plannen-c-en-d
https://nl.wikipedia.org/wiki/Malburgen-Oost_(Zuid
https://beeldbank.cultureelerfgoed.nl
arnhem.maps.arcgis.com




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                                           36 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>    Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
    Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




BIJLAGEN




    © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem                37 van 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




Bijlage 1: Plangebied (rode kader)




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




Bijlage 2: Overzicht van archeologische en geologische perioden




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




Bijlage 3: Boorpuntenkaart en tabel met x-, y- en z-waarden van de boorpunten




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




Afbeelding 15; Boorpuntenkaart met het plangebied in het rode kader en de boorpunten als zwarte punten.



 Boorpunt         RD-coördinaten                           Z-coördinaat (hoogte m+NAP)
 1                191.137 / 441.551                        10,08
 2                191.219 / 441.507                        10,29
 3                191.301 / 441.463                        10,28
 4                191.379 / 441.441                        10,89
 5a               191.453 / 441.346                        9,96
 5b               191.455 / 441.347                        9,98
 5c               191.455 / 441.344                        10,04




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




Bijlage 4: Boorlegenda en boorstaten (separaat bijgevoegd)




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




Bijlage 5: Verstoringsdieptekaart (in cm-mv) en top C-horizont kaart




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




Afbeelding 16 Verstoringsdiepte kaart met het plangebied in het blauwe kader en de boorpunten als zwarte
punten.




Afbeelding 17 Top C-horizont kaart met het plangebied in het blauwe kader en de boorpunten als zwarte
punten.




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




Bijlage 6: Doorsnede van de bodemopbouw in het plangebied




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Project               : BO en IVO Plangebied Whemedreef Arnhem
Kenmerk               : EBM/ALG/HAMA/202620




Afbeelding 18 Doorsnede van bodemopbouw in het plangebied (vanuit noordwestelijke richting in
zuidoostelijke richting).




© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>boorstaten                                                                                          202620 Whemedreef Arnhem
      Boring Boring 1 coördinaten 191137/441551 (400cm)                                                         datum: 05-02-2020

                 Maaiveld
               (1:50)               Gras. Edelmanboor.                                --
                                    Zand, matig siltig. Bruin-grijs. Gevlekt, grind
                            Zs2     Ap1-horizont. Laagovergang scherp.                Puin matig.
                                    Edelmanboor.
                 50cm




                100cm




                150cm
                                    Zand, zwak siltig. Geel. Homogeen
                            Zs1     Ap2-horizont. Laagovergang scherp.                --
                                    Edelmanboor.
                200cm




                250cm




                300cm               Zand, kleiig. Grijs. Schelpen zwak. Kalkrijk
                            Zk      C1-horizont.                                      --
                                    Ongerijpt
                                    Laagovergang geleidelijk. Guts.
                350cm               Afwisselend zand met schelpgruis en klei          --
                                    laagjes van 4-8 mm. C2-horizont.
                                    Laagovergang geleidelijk. Guts.
                            Kz3     Klei, sterk zandig. Grijs. Schelpgruis            --
                                    C3-horizont.. Guts.
                  400cm




     Boormeester: Evelien


      Boring Boring 2 coördinaten 191219/441507 (380cm)                                                         datum: 05-02-2020

                 Maaiveld
               (1:50)               Gras. Edelmanboor.                                --
                                    Zand, zwak siltig. Bruin-grijs. Kleibrokken.
                            Zs1     Ap1-horizont                                      Puin matig.
                                    Overgang: Scherp. Edelmanboor.
                 50cm
                                    Klei, zwak zandig. Grijs. Gerijpt, humeuze
                            Kz1     stukken, puin stukken, kiezels Ap2-horizont       --
                                    Overgang: Scherp. Edelmanboor.
                100cm




                150cm
                                    Zand, zwak siltig. Geel. Ap3-horizont
                            Zs1                                                       --
                                    Overgang: Scherp. Edelmanboor.

                200cm




                250cm

                                    Klei, zwak siltig. Grijs. Schelpen zwak. matig
                                    gerijpt
                            Ks1                                                       --
                300cm               C1-horizont
                                    Overgang:geleidelijk. Guts.


                350cm
                                    Klei, sterk zandig. Grijs. Schelpgruis
                            Kz3     C2-horizont                                       --
                                    . Guts.

                  400cm




     Boormeester: Evelien




     projectnummer                blad                     locatieadres
       202620                      1/3                       Whemedreef
     locatie
       Whemedreef
     opdrachtgever                                         postcode / plaats
       Volkshuisvesting Arnhem                               Arnhem
     bureau                                                land
       Hamaland Advies                                       Nederland
                                                                                                          getekend volgens NEN 5104
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>boorstaten                                                                                              202620 Whemedreef Arnhem
      Boring Boring 3 coördinaten 191301/441463 (400cm)                                                             datum: 05-02-2020

                 Maaiveld
               (1:50)               Gras. Edelmanboor.                                    --
                                    Klei, sterk zandig. Bruin-grijs. Gevlekt, kiezels
                            Kz3     Ap-1 horizont                                         Puin matig.
                 50cm               Overgang: Scherp. Edelmanboor.



                100cm
                                    Zand, zwak siltig. Geel. Ap-2 horizont
                            Zs1     Overgang: Scherp                                      --
                                    Grondwater begint op 1,80 m. Edelmanboor.
                150cm




                200cm               Zand, zwak siltig. Grijs. Iets schelpgruis
                            Zs1     Ap-3 horizont                                         --
                                    Overgang: Scherp. Edelmanboor.

                250cm


                                    Klei, zwak siltig. Grijs. Matig gerijpt,
                                    schelpresten
                300cm       Ks1                                                           --
                                    C-1 horizont
                                    Overgang: geleidelijk. Guts.


                350cm
                                    Zand, sterk siltig. Grijs. Kleiig, fijn schelpgruis
                            Zs3     C-2 horizont                                          --
                                    Overgang: geleidelijk. Guts.
                  400cm




     Boormeester: Evelien


      Boring Boring 4 coördinaten 191379/441441 (290cm)                                                             datum: 05-02-2020

                 Maaiveld
               (1:50)               Gras. Edelmanboor.                                    --
                                    Zand, kleiig. Bruin-grijs. Gevlekt
                                    Grindjes
                            Zk                                                            Puin matig.
                 50cm               Ap-1 Horizont
                                    Overgang: Scherp. Edelmanboor.
                                    Zand, zwak siltig. Wit. Ap-2 Horizont
                            Zs1                                                           --
                                    Overgang: Scherp. Edelmanboor.
                100cm


                                    Zand, zwak siltig. Geel. Grind
                                    Ap-3 Horizont
                150cm       Zs1                                                           --
                                    Overgang: Scherp
                                    Grondwaterstand 180 cm-mv.. Edelmanboor.


                200cm
                                    Klei, zwak zandig. Grijs. Matig gerijpt
                            Kz1     C-1 Horizont                                          --
                                    Overgang: geleidelijk. Guts.
                250cm
                                    Zand, zwak siltig. Grijs. Grindjes
                            Zs1     Geul                                                  --
                                    C-2 Horizont
                  300cm
                                    Overgang: Geleidelijk. Guts.




     Boormeester: Evelien




     projectnummer                blad                      locatieadres
       202620                      2/3                         Whemedreef
     locatie
       Whemedreef
     opdrachtgever                                          postcode / plaats
       Volkshuisvesting Arnhem                                 Arnhem
     bureau                                                 land
       Hamaland Advies                                         Nederland
                                                                                                              getekend volgens NEN 5104
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>boorstaten                                                                                       202620 Whemedreef Arnhem
      Boring Boring 5a coördinaten 191453/441346 (90cm)                                                      datum: 05-02-2020

                 Maaiveld
               (1:50)               Gras. Edelmanboor.                             --
                                    Zand, kleiig. Grijs-bruin. Gevlekt
                            Zk      Kiezels                                        Puin matig.
                                    Ap-1 Horizont
                 50cm
                                    Overgang:
                                    Scherp. Edelmanboor.
                            Zs1     Zand, zwak siltig. Wit. Ap-2 Horizont          --
                                    Overgang:
                  100cm             Scherp
                                    Op 0,90 m-mv gestuit op beton. Edelmanboor.




     Boormeester: Evelien


      Boring Boring 5b coördinaten 191455/441347 (140cm)                                                     datum: 05-02-2020

                 Maaiveld
               (1:50)               Gras. Edelmanboor.                             --
                                    Zand, kleiig. Grijs-bruin. Gevlekt
                                    Iets kiezels
                            Zk      Ap-1 Horizont                                  Puin zwak.
                 50cm
                                    Overgang:
                                    Scherp. Edelmanboor.
                                    Zand, zwak siltig. Geel. Kiezels
                            Zs1     Ap-2 Horizont                                  --
                100cm               Overgang:
                                    Scherp. Edelmanboor.
                            Zs1     Zand, zwak siltig. Wit. Kiezels                --
                                    Ap-3 Horizont
                                    Overgang:
                  150cm             Scherp
                                    Bij 140 cm-mv gestuit op beton. Edelmanboor.



     Boormeester: Evelien


      Boring Boring 5c coördinaten 191455/441344 (130cm)                                                     datum: 05-02-2020

                 Maaiveld
               (1:50)               Gras. Edelmanboor.                             --
                                    Zand, kleiig. Bruin-grijs. Gevlekt
                            Zk      Ap-1 Horizont                                  Puin zwak.
                                    Overgang:
                 50cm
                                    Scherp. Edelmanboor.
                                    Zand, zwak siltig. Geel. Iets grindig
                                    Ap-2 Horizont
                100cm       Zs1     Overgang:                                      --
                                    Scherp
                                    Gestuit op beton op 1.30 m-mv. Edelmanboor.


                  150cm




     Boormeester: Evelien




     projectnummer                blad                     locatieadres
       202620                      3/3                       Whemedreef
     locatie
       Whemedreef
     opdrachtgever                                         postcode / plaats
       Volkshuisvesting Arnhem                               Arnhem
     bureau                                                land
       Hamaland Advies                                       Nederland
                                                                                                       getekend volgens NEN 5104
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>