<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>"De portefeuillehouder heeft op 7 april 2021 toegezegd naar de raad de conceptopgave Circulaire
regio van de Groene Metropoolregio Arnhem‐Nijmegen te verzenden. Deze opgave is te vinden op
de pagina's 36 t/m 47 van dit document: "de Regionale Agenda van de Groene Metropoolregio
Arnhem‐Nijmegen" van 15 oktober 2020. Binnenkort zal een geactualiseerde versie verschijnen die
eerst naar colleges zal worden verzonden."
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Regio Arnhem-Nijmegen
Regionale Agenda
15 oktober 2020
Stuurgroep Versterking regionale samenwerking
Regio Arnhem-Nijmegen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                  In het kort
                  Onze gezamenlijke visie op
                  de regio Arnhem Nijmegen
                  Horizon
                  Onze gezamenlijke ambitie:
                  • we positioneren ons als dé groene metropoolregio van Nederland
                  • we profileren ons als dé (inter)nationale circulaire topregio 2050
                  • we werken samen aan dé ontspannen groeiregio in balans
                  Hiervoor werken we als regio samen:
                  Fundament
                  We werken samen aan het behoud van de identiteit van de regio:
                  • we zetten ons in voor een gevarieerd cultuurlandschap
                  • we houden de regio strategisch bereikbaar
                  • we ontwikkelen de culturele netwerken in de regio
                  Heden
                  We werken samen aan de ontwikkeling van de regio:
                  • we ontwikkelen de regio als compleet stedelijk netwerk
                  • we ontwikkelen energy, food, health en hightech als topsectoren
                  • we benutten talent en het menselijk kapitaal in de regio
                  Perspectief
                  We werken samen aan de koers van de regio:
                  • we maken onze regio veerkrachtig voor klimaat en energie
                  • we zetten breed in op de circulariteit van onze economie
                  • we werken aan een vitale en ontspannen leefomgeving
2                                         Regio Arnhem Nijmegen Groene metropoolregio
  2 Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Inhoud
  Introductie: Regionale Agenda
  Verbonden regio
  •   Speerpunt #1: Gebiedsgerichte corridoraanpak
  •   Speerpunt #2: Regionaal (snel)fietsnetwerk
  •   Speerpunt #3: Mobiliteitshubs en knooppunten
  •   Speerpunt #4: Gedragsaanpak duurzame mobiliteit
  •   Actieagenda Verbonden regio
  Productieve regio
  •   Speerpunt #1: Ontwikkeling van (inter)nationale clusters
  •   Speerpunt #2: Vestigingskwaliteit van werklocaties
  •   Speerpunt #3: Human Capital - onderwijs en arbeidsmarkt
  •   Speerpunt #4: Ondernemerschap in het MKB
  •   Speerpunt #5: Versterking van duurzame logistiek
  •   Actieagenda Productieve regio
  Circulaire regio
  •   Speerpunt #1: Circulaire bouw en infrastructuur
  •   Speerpunt #2: Circulaire economie: grondstoffen en ketens
  •   Speerpunt #3: Water en klimaatadaptatie
  •   Speerpunt #4: Transitie naar duurzame energie
  •   Actieagenda Circulaire regio
  Ontspannen regio
  •   Speerpunt #1: Duurzaam toerisme in de regio
  •   Speerpunt #2: Bruisende binnensteden en krachtige kernen
  •   Speerpunt #3: Landschappelijk recreatief netwerk
  •   Speerpunt #4: Sterk regionaal cultuuraanbod
  •   Actieagenda Ontspannen regio
  Groene groeiregio
  •   Speerpunt #1: Wonen in stad, dorp en ommeland
  •   Speerpunt #2: Leefomgeving: integraal ruimteclaims afwegen
  •   Speerpunt #3: Agglomeratiekracht – groene metropoolregio
  •   Actieagenda Groene groeiregio
  Colofon
                                                               Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                   Met deze
                   Regionale Agenda
                   geven we richting
REGIONALE AGENDA
                   aan de versterkte
                   regionale
                   samenwerking.
                   We geven vorm en
                   inhoud aan onze
                   gedeelde ambitie
                   voor kwalitatieve
                   groene groei. Onze
                   inzet: elkaar actief
                   opzoeken, partijen
                   verbinden en
                   samen zoeken naar
                   nieuwe kansen!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>REGIONALE AGENDA REGIO ARNHEM-NIJMEGEN
Dit is de nieuwe Regionale Agenda voor           werkgelegenheid, in mobiliteit. We hebben
de regio Arnhem-Nijmegen. Hiermee                een forse woningbehoefte van circa 35.000
vertalen we onze gezamenlijke visie ‘Groene      extra woningen tot 2030. We ondersteunen
metropoolregio’ naar vijf centrale opgaven,      dit om onze inwoners blijvend werk en
met hierbinnen gerichte speerpunten en           huisvesting te bieden. Maar we zien ook dat
concrete acties. Het is de gezamenlijke agenda   onze gekoesterde leefkwaliteit bedreigd wordt
die richting geeft aan onze inhoudelijke         als we niet gezamenlijk sturen op de groei
samenwerking als regio: fris, innovatief,        die op ons afkomt. Als gemeenten willen we
integraal en verbindend. Ons inhoudelijk         daarom op regionaal niveau samenwerken, met
kompas voor versterking van de regionale         elkaar en onze partners: hoe geleiden we de
samenwerking in de komende jaren.                groei gezamenlijk, op zo’n manier dat we de
                                                 typische balans tussen stedelijke ontwikkeling
Ambitie: versterkte samenwerking                 en ontspannen leefkwaliteit kunnen behouden?
De regio Arnhem-Nijmegen staat voor              Daarom: groene groei!
uitdagingen op het gebied van verstedelijking,
wonen, werk en bereikbaarheid, maar ook          Opgavegericht samenwerken
op nieuwe thema’s zoals klimaat, energie,        Deze centrale ambitie hebben we uitgewerkt
circulariteit, gezondheid en leefkwaliteit. Onze en onderbouwd in de regionale visie ‘Regio
grootste uitdaging is om die opgaven op een      Arnhem-Nijmegen, de groene metropoolregio’.
evenwichtige manier te combineren.               In deze visie hebben we negen uitdagingen
                                                 geformuleerd vanuit urgentie, fundament,
We zijn een bloeiend stedelijk netwerk, maar     heden en perspectief. Dit zijn de uitdagingen
zonder de overdruk van de Randstad. Dat          die we in de opgaven van deze Regionale
willen we zo houden. We verwachten dat onze      Agenda bijeenbrengen. Op deze manier komen
regio nog verder zal groeien, in inwoners, in    we los van de traditionele sectoren. Immers,
                                                                   Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>       resultaten voor onze maatschappelijke              ‘deelverzameling’ van het integraal
       opgaven boeken we alleen met een                   werken: natuurlijk hangt alles met
       meer integrale aanpak in samenwerking              alles samen, maar deze agenda wil
       met diverse overheden én met onze                  richtinggevend zijn en integraliteit
       private en maatschappelijke partners.              beheersbaar en handzaam maken.
       De nieuwe Regionale Agenda gaat deze
       beweging naar samenwerking in allianties           Een opgave in de Regionale Agenda
       ondersteunen.                                      voldoet aan de volgende kenmerken:
                                                          • De opgave draagt positief bij aan
       Integraal werken vraagt van gemeenten                  ontwikkeling van de regionale
       een sterke regionale samenwerking, met                 ambities, aansluitend bij de ambities
       meer slagkracht en betere democratische                uit de lokale collegeprogramma’s én
       legitimatie. Om slagkracht en legitimatie              de agenda’s van hogere overheden.
       te kunnen verenigen kiezen we voor een             • De opgave betreft een integraal
       opgavegerichte samenwerking, via een                   maatschappelijk vraagstuk, die
       voortschrijdende Regionale Agenda met                  verbinding legt tussen meerdere
       een beperkt aantal maatschappelijke                    sectoren en domeinen die vertaald
       opgaven. De opgaven in deze Regionale                  worden in concrete acties en
       Agenda zijn niet meer ingedeeld naar                   resultaten.
       traditionele beleidsdomeinen, maar                 • De opgave vereist samenwerking
       bieden focus op concrete speerpunten                   in allianties met andere private
       vanuit een integrale blik.                             en maatschappelijke partners op
                                                              bovenlokaal niveau, alsmede met
       Vijf integrale opgaven                                 andere overheden op provinciaal, rijks-
       Vijf opgaven staan in deze Regionale                   en Europees niveau.
       Agenda centraal. Opgaven die bepaalde              • De opgave biedt toegevoegde waarde
       sectoren en domeinen aan elkaar                        op regionaal niveau met lokale impact
       koppelen, en zo een samenhangend                       in meerdere gemeenten die door de
       maatschappelijk vraagstuk adresseren.                  regionale aanpak in hun ontwikkeling
       De opgaven bestrijken een logische                     worden gestimuleerd.
       Hoofdlijnen producten regionaal versterkingsproces
6 Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Op grond van deze criteria hebben we                 integrale opgaven door per opgave
vijf opgaven in deze Regionale Agenda                prioriteit te leggen bij een select aantal
uitgewerkt, die in samenhang invulling               speerpunten. Het zijn drie, vier, en
geven aan onze centrale ambitie van                  soms vijf regionale speerpunten die
groene groei: de Verbonden regio,                    inhoudelijk richting geven aan iedere
de Productieve regio, de Circulaire                  ontwikkelopgave. Per speerpunt hebben
regio, de Ontspannen regio en de                     we het beoogd resultaat benoemd dat we
Groene groeiregio. De eerste vier                    in 2025 zouden willen bereiken. Datgene
opgaven combineren ieder een aantal                  dat we in de komende vijf jaar samen
beleidssectoren en domeinen met                      willen bereiken.
elkaar zodat rond die maatschappelijke
vragen integraal gewerkt kan worden. De              Bovendien hebben we ieder speerpunt
Groene groeiregio zet juist de integrale             vertaald naar een concreet pakket van
samenwerking en integrale afweging van               acties. Acties waarmee een speerpunt
ruimteclaims in de leefomgeving centraal,            een handelingsperspectief krijgt: dit is
en adresseert zo de kernambitie van de               wat we als regio gaan doen, dit is wat we
visie. In de Groene groeiregio brengen we            gaan ondernemen in de komende vijf jaar.
meerdere opgaven samen.                              Als actie benoemen we uitvoeringsacties
                                                     voor projecten en programma’s, maar
Actieagenda: speerpunten en acties                   ook acties om bepaalde onderwerpen
In deze Regionale Agenda hebben we                   nader te verkennen, of hiervoor
handen en voeten gegeven aan de vijf                 lobby te organiseren of beleidsacties
Van visie naar uitvoering via vijf regionale opgaven
                                                                        Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>         voor bepaalde onderwerpen die om                          lopende trajecten hun plaats en wordt in
         besluitvorming vragen of waarvoor een                     de uitwerking vooralsnog voortgebouwd
         verankering in formeel beleid nodig is.                   op de ingezette lijnen en afspraken.
         Kortom, een divers pakket aan acties per                  Het bijgevoegde schema biedt een
         speerpunt.                                                eerste overzicht van lopende trajecten
                                                                   die in de vijf nieuwe opgaven worden
         Met alle speerpunten tezamen leidt dit per                ondergebracht. En bij ieder speerpunt
         opgave tot een Actieagenda met concrete                   benoemen we de meest relevante
         acties met indicatief aangegeven fasering.                lopende trajecten.
         Deze Actieagenda’s voor iedere opgave
         worden de komende maanden verder                          Resultaat van een proces van co-creatie
         uitgewerkt.                                               Deze Regionale Agenda is niet een
                                                                   product van een kleine kring betrokkenen,
         Koppeling aan lopende trajecten                           maar het resultaat van een breed
         Per opgave wordt in deze Regionale                        proces van co-creatie met en door de
         Agenda ook een directe koppeling                          18 regiogemeenten. Als vervolg op de
         gemaakt met lopende beleids- en                           ‘Contouren voor de Regionale Agenda’
         investeringstrajecten op regionaal                        hebben we zowel voorafgaand aan
         niveau die verbonden zijn aan de                          de zomervakantie als erna een serie
         huidige structuur van onder meer de                       van vijf zogenoemde Regio Meet-up’s
         PFO’s economie, wonen, mobiliteit en                      georganiseerd, voor iedere opgave twee
         duurzaamheid. In de opgaven vinden alle                   Regio-Meet-up’s. Hierin zijn ambtelijke
Eerste inventarisatie van lopende trajecten binnen de vijf regionale opgaven
8  Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>deskundigen en vertegenwoordigers        plan. Om deze samenwerking goed te
vanuit alle regiogemeenten genodigd      regelen, willen de regiogemeenten,
om op een interactieve manier samen te   provincie en The Economic Board
komen tot invulling van de speerpunten   een nieuw bestuursakkoord sluiten.
en het formuleren van de acties binnen   Dit bestuursakkoord en bijbehorende
de opgaven. Tevens hebben we een         investeringsagenda zullen in het eerste
zogenoemd Breed Beraad georganiseerd     kwartaal van 2021 worden voorbereid.
met en voor al onze private en
maatschappelijke partnerorganisaties     Oproep: aan de slag!
in de regio. Hierin zijn de benoemde     Met deze Regionale Agenda geven
speerpunten gewogen, is aansluiting      we richting aan de versterkte regionale
gezocht met de agenda’s van de partners, samenwerking, en geven we vorm en
en hebben we alle partijen uitdrukkelijk inhoud aan onze gedeelde ambitie voor
uitgenodigd om de samenwerking met       kwalitatieve groene groei. Deze agenda
ons aan te gaan in de vijf opgaven.      verbindt de verschillende gemeenten
                                         onderling en met de medeoverheden. En
Bovendien is de concept-Regionale        vormt de uitnodiging aan alle private en
Agenda op twee verschillende             maatschappelijke partners die vanuit hun
gelegenheden gepresenteerd en            eigen doelstellingen willen meewerken
bediscussieerd met en door de leden      aan de opgaven van deze regio. Zij
van de Colleges van B&W van de 18        juichen de versterking van de regionale
regiogemeenten. De bijeenkomsten Regio   samenwerking toe en roepen op geen
Ontmoet waren hier het moment voor       nieuwe overlegvormen of gremia te
om met elkaar in gesprek te gaan over    creëren, maar vooral bestaande netwerken
de vijf opgaven, speerpunten en acties.  te benutten en te verbinden. Elkaar actief
Ook de raadsleden van alle 18 gemeenten  opzoeken, partijen verbinden en samen
hebben recent kennis genomen van de      zoeken naar nieuwe kansen!
concept-Regionale Agenda via een brede
online bijeenkomst en eerste vragen en   Maar bovenal roepen maatschappelijke
signalen meegegeven. Deze bestuurlijke   partners en medeoverheden op tot actie:
consultaties hebben steeds geleid tot    laten we aan de slag gaan! Innoveren
verfijning van deze agenda.              en leren van experimenten, living labs,
                                         proeftuinen, en samen investeren in
Triple Helix-samenwerking en             concrete projecten en programma’s.
intentieovereenkomst                     En dat is een uitnodiging aan de
Werkelijke resultaten met toegevoegde    regiogemeenten: samen aan de slag.
waarde voor onze maatschappelijke        Met het slagvaardig en opgavegericht
opgaven boeken we alleen met een meer    samenwerken, met de internationale
integrale aanpak en in een samenwerking  positionering van de regio, met de
met uiteenlopende partijen (overheid,    profilering als ‘groene metropoolregio’:
bedrijfsleven, onderwijs en onderzoek).  de enige metropoolregio waarin op een
De nieuwe Regionale Agenda gaat          zorgvuldige manier de groei en bloei
deze beweging aanjagen en tot bloei      wordt gekoppeld aan de ontspannen
brengen. De provincie Gelderland en      leefkwaliteit. Gericht op een aantrekkelijke
The Economic Board dragen bij aan        groene metropoolregio waarin we ons
de opgaven en samen brengen we de        allemaal thuis voelen. Nu én straks!
ambitie van de regio op een hoger
                                                            Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                     Snel, comfortabel,
                     veilig, schoon
DE VERBONDEN REGIO
                     en betrouwbaar
                     reizen. Dat is
                     het devies. We
                     bieden duurzame
                     oplossingen voor
                     een robuust
                     wegennet,
                     betrouwbaar
                     spoor, (H)OV
                     voor iedereen en
                     een aantrekkelijk
                     fietsnetwerk.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                                      Station Mook-Molenhoek - Mook en Middelaar
AMBITIES DE VERBONDEN REGIO
Versterken van onze (inter)nationale schakelfunctie       van ‘smart mobility’, ontwikkelen van mobiliteitshubs
Onze regio kent een strategische ligging tussen           en knooppunten en het beïnvloeden van het
de Randstad en het Ruhrgebied en binnen                   reizigersgedrag naar duurzame mobiliteit. Ons doel is
Nederland zelf. De regio is goed verbonden via vele       een robuust en toekomstbestendig mobiliteitsnetwerk
modaliteiten en fungeert als schakel- en knooppunt        waarmee we de verstedelijkingsopgave kunnen
op verschillende schaalniveaus. De ambitie van de         opvangen en tegelijkertijd kunnen bijdragen aan de
regio is om deze schakelfunctie nog beter te benutten     ontspannen leefkwaliteit. Hierbij passen zorgvuldige
op een duurzame en schone manier. Zo zetten wij in        afwegingen tussen het goederenvervoer (o.a. via
op betere internationale spoorverbindingen zowel          spoor, de zogenoemde Noordtak Betuweroute) en het
richting Frankfurt (ICE) en Wenen (nachttrein) als op     toenemend reizigersvervoer (op dezelfde corridor),
termijn naar Berlijn (ICE). Dit als alternatief en ter    maar vooral ook met de leefbaarheid van de kernen
vervanging van de niet-duurzame luchtvaart naar           en de verstedelijkingsopgaven in en langs deze
deze bestemmingen. Het multimodale netwerk in de          corridors.
regio komt echter steeds meer onder druk te staan.
Met de groei van de regio en de groeiende mobiliteit      Samen werken aan duurzame mobiliteit
(in zowel reizigers als goederen) is het van belang       Snel, comfortabel, veilig, betrouwbaar en schoon
dat zowel de bereikbaarheid als de leefkwaliteit van      reizen. Dat is het devies. We bieden duurzame
de regio gegarandeerd blijven. Dat is primair in het      oplossingsrichtingen voor een robuust wegennet,
belang van onze eigen inwoners maar ook in relatie        betrouwbaar spoor, (H)OV voor iedereen en een
met de aansluiting op de (inter)nationale infrastructuur. aantrekkelijk fietsnetwerk. Samen met onze partners
                                                          werken we aan een verkeersveilige omgeving en
Toekomstbestendig mobiliteitsnetwerk                      stimuleren we duurzaam reisgedrag. We zetten
De opgave Verbonden regio richt zich op het               grotere stappen richting het beter benutten van de
bereikbaar houden van de regio vanuit een brede           mobiliteitsnetwerken en richten ons daarbij specifiek
benadering gericht op 1) het beter benutten van het       op het gebruik van actieve en schone mobiliteit (fiets,
huidige netwerk op slimme en nieuwe manieren; en 2)       openbaar vervoer, elektrisch vervoer etc.). Méér
het vergroten van de capaciteit op het netwerk voor       schone kilometers in onze dagelijkse verplaatsingen
diverse modaliteiten. We werken aan speerpunten           en die van goederen is ons streven. Samen, steviger
die structureel een positief effect hebben op het         en sterker voor een gezonde en duurzaam bereikbare
duurzaam gebruik van ons mobiliteitsnetwerk. Dat          regio waar het prettig wonen, werken en reizen is.
betekent ook (experimenteren met) nieuwe vormen
                                                                              Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                      Speerpunt 1
verbonden regio
                     Gebiedsgerichte corridoraanpak
                                                                               Multimodale verbinding A15
                      BEOOGD RESULTAAT 2025
                      In vijf jaar...
                           realiseren we samen gebiedsgerichte projecten in corridors
                           van weg, rail en water
                           met goede (OV-)verbindingen naar Utrecht, Eindhoven, Zwolle
                           én Duitsland (ICE)
                           waarmee we de capaciteit van het regionale
                           infrastructuurnetwerk vergroten
                           en met projecten bijdragen aan verbetering van de
                           leefomgeving
                  12 Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Gebiedsgerichte corridoraanpak                                     ACTIES
Dit speerpunt richt zich op de ontwikkeling van
de infrastructuurcorridors in de regio vanuit                      •    Regionale uitwerking Toekomstbeeld OV 2040
een gebiedsgerichte aanpak. Het gaat om het                        Regionale vertaling van het Toekomstbeeld OV 2040 inclusief
bevorderen van interne en externe verbindingen                     uitvoeringsagenda.
over weg, rail en water vanuit een integrale
blik op de leefomgeving. Het versterken van                        •    Verkenning van regionaal spoor in de regio
                                                                   Nadere verkenning naar functioneren en toekomst van het regionaal
verbindingen doen we door het beter benutten
                                                                   spoor in en vanuit de regio, gericht op regionale lijn Arnhem-Tiel,
van de multimodale infrastructuur. Het vergroten                   Arnhem-Doetinchem, Nijmegen-Venlo.
van de capaciteit op het netwerk willen we
koppelen aan het verbeteren van de directe                         •    Economische analyse en lobbydocument ICE Frankfurt en Berlijn
leefomgeving. Voor onze inwoners, werknemers,                      Nadere verkenning naar de ruimtelijk-economische effecten van de
bezoekers en passanten. Dit vraagt onder                           ICE naar Frankfurt en Berlijn, en op basis hiervan ontwikkelen van
meer een zorgvuldige afwegingen tussen het                         een lobbydocument voor beleidsontwikkeling en investeringen.
goederenvervoer (per spoor) en het toenemend
reizigersvervoer, maar ook met de ontwikkeling                     •    Uitrol van actieplan voor Hoogwaardig Openbaar Vervoer
van de verstedelijking en de leefbaarheid in de                    Nadere uitwerking en uitrol van het HOV-actieplan in samenwerking
                                                                   met provincie en gemeenten.
kernen langs de corridors. In dit speerpunt richten
we ons ook op de versterking van verbindingen
                                                                   •    Regionaal kader voor multimodaal netwerkmanagement
tussen economische kerngebieden. Hierbij gaat
                                                                   Opstellen van een regionaal kader en ontwikkelen van een
het om de verbindingen met drukbezochte (werk)                     multimodaal model (incl. monitoringssysteem) voor het multimodaal
locaties in de regio en externe verbindingen                       netwerkmanagement voor betere beheersing en benutten van
met onze buurregio’s zoals Utrecht, Eindhoven                      verschillende verkeers- en vervoersstromen in en door de regio.
en Zwolle. Maar ook op internationaal niveau
staat de verbinding met Duitsland, de ICE en de                    •    Verkenning en lobby A12 spoorcorridor incl. Arnhem-Oost
verkenning van euregionale verbindingen met het                    Verkenning van de gebiedsgerichte aanpak voor de A12
                                                                   spoorcorridor (Schiphol-Utrecht-Arnhem/Nijmegen) inclusief
Europese achterland op de agenda.
                                                                   spoorzone Arnhem-Oost en het opzetten van de A12 alliantie in
LOPENDE TRAJECTEN                                                  samenhang met de bestaande gedragsaanpak A12.
•    Ambitiedocument Duurzame Mobiliteit – regio Arnhem-Nijmegen
•    Programma Slim & Schoon Onderweg – regio Arnhem-Nijmegen      •    Uitwerking gebiedsaanpak A325 corridor en de zuid- en
•    A50 corridor (o.a. MIRT-verkenning Bankhoef), ViA50, etc.          westflank Nijmegen
•    Visie voor een bereikbaar Gelderland – provincie Gelderland   Uitwerking van de gebiedsgerichte aanpak voor A325 corridor en
•    Toekomstbeeld OV 2040                                         de zuid- (A73 corridor) en westflank (A50 corridor) van Nijmegen,
•    Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse (NMCA)                 waarbij de capaciteits- en benuttingsmaatregelen voor infrastructuur
•    Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT) worden gecombineerd met leefbaarheidsmaatregelen.
PARTNERSCHAPPEN
Vervoerbedrijven, bedrijven, eigenaren, ontwikkelaars,
maatschappelijke organisaties, ondernemers- en bewonersgroepen,
kennisinstellingen (RU, HAN, VHL, ROC’s), provincie Gelderland,
Ministerie van IenW, Ministerie van EZK, internationale partners
                                                                             Corridoraanpak A12
                                                                             De A12 tussen Arnhem en de Duitse
                                                                             grens is in beide richtingen een
                                                                             filegevoelig traject. Om de regio nu en
                                                                             in de toekomst bereikbaar te houden
                                                                             werkt het bedrijfsleven samen met de
                                                                             provincie Gelderland, de betrokken
                                                                             gemeenten en Rijkswaterstaat aan
                                                                             maatregelen voor de corridor A12
                                                                             tussen Arnhem en de Duitse grens.
                                                                                          Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                      Speerpunt 2
verbonden regio
                     Regionaal (snel)fietsnetwerk
                           IN VIJF JAAR...
                                                              Regionale fietsverbindingen: fietsbrug ‘t Groentje bij station Nijmegen Lent
                      BEOOGD RESULTAAT 2025
                      In vijf jaar...
                           gebruiken inwoners, werknemers en bezoekers steeds vaker de fiets
                           en fietsen zij gemiddeld langere afstanden op meer
                           verkeersveilige routes in de regio
                           door uitbreiding en betere aansluiting op het lokale fietsnetwerk
                           (woon-werk en recreatief)
                  14 Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Regionaal (snel)fietsnetwerk                          ACTIES
We zetten vol in op de fiets! De fiets, zeker
met de komst van de e-bike, wordt steeds              •     Meerjarige investeringsagenda voor fietsprojecten
populairder. Deze groeiende populariteit van          Ontwikkelen van een meerjarige regionale investeringsagenda voor
de fiets stimuleren en faciliteren we richting        de fiets, gericht op een betere prioritering en programmering van
2025. Het doel is om al op korte termijn een          (potentiele) fietsprojecten in de regio, en op een betere aansluiting
                                                      tussen het regionale fietsnetwerk en stedelijke, lokale fietsnetwerken.
sterke toename van het fietsgebruik in de regio
te behalen met de positieve gevolgen voor
gezondheid, luchtkwaliteit en leefomgeving van        •     Verkenning van utilitaire fietsroutes en recreatief
                                                            fietsnetwerk
dien. Het gaat om meer mensen op de fiets
                                                      Nader verkenning naar een betere aansluiting en gebruik van
krijgen dan gemiddeld, op gemiddeld gezien            utilitaire fietsroutes (voor woon-werkverkeer) op het recreatieve
langere afstanden. Een uitgebreid fietsnetwerk        fietsnetwerk in de regio. Inclusief een analyse van de aansluiting
en verkeerveilige en snelle fietsroutes zijn          op het stedelijk fietsnetwerk in relatie tot intelligente VRI’s
middelen waar we op inzetten. Enerzijds gaat          (datagedreven stoplichten).
dit om uitbreiding van het bestaande regionale
fietsnetwerk en anderzijds om het verbeteren van      •     Fietsstimulering: campagne ‘Heel Gelderland fietst’
de aansluiting tussen het regionale fietsnetwerk,     Regionale uitwerking van de provinciale campagne ‘Heel Gelderland
met snelfietsroutes, en lokale fietsnetwerken.        fietst’ met actieve gedragsstimulering om het gebruik van de fiets te
                                                      vergroten door bijv. fietschallenges, in samenwerking met bedrijven,
Zowel voor woon-werkverkeer als voor recreatief
                                                      bewonersgroepen, kennisinstellingen en overheden.
verkeer.
LOPENDE TRAJECTEN                                     •     Verkenning van nieuwe snelle fietsroutes
•    Ambitiedocument Duurzame Mobiliteit – regio      Verkenning van potentieel te realiseren snelle fietsroutes tussen Wijchen
     Arnhem-Nijmegen                                  en Oss, Om de Noord in Arnhem en Arnhem-Huissen, en nader
•    Programma Slim & Schoon Onderweg – regio         verkenning van knelpunten in de aansluiting op lokale netwerken.
     Arnhem-Nijmegen
•    Visie voor een bereikbaar Gelderland – provincie
     Gelderland                                       •     Verkenning en planvoorbereiding Westflankroute Arnhem –
                                                            Elst – Nijmegen
                                                      Nadere verkenning en planvoorbereiding voor een nieuwe (snel)
PARTNERSCHAPPEN
                                                      fietsroute tussen Arnhem en Nijmegen via de westkant van Elst.
Belangenorganisaties, bedrijven, aannemers,
ontwerpers, grondeigenaren, werklocaties,
kennisinstellingen (RU, HAN, VHL, ROC’s), provincie
Gelderland, Ministerie van IenW
                                                                   Snelle regionale fietsroutes
                                                                   De regio werkt aan snelle fietsroutes in
                                                                   een regionaal netwerk. Een verfijnde
                                                                   hoofdstructuur voor de fiets maakt een
                                                                   goede verbinding tussen de verschillende
                                                                   kernen en de voorzieningen op
                                                                   fietsafstand goed bereikbaar. Voorbeelden
                                                                   zijn het in 2020 geopende Maaswaalpad
                                                                   tussen Nijmegen-Malden-Mook-Cuijk en
                                                                   een nieuwe snelfietsverbinding aan de
                                                                   westflank tussen Arnhem-Elst-Nijmegen.
                                                                                Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                      Speerpunt 3
verbonden regio
                     Mobiliteitshubs en knooppunten
                                                              Regionaal mobiliteitsnetwerk met ov-knooppunten: stationsomgeving Wijchen
                      BEOOGD RESULTAAT 2025
                      In vijf jaar...
                           realiseren we met partners (nieuwe) mobiliteitshubs en
                           knooppunten in stad en regio
                           waar we nieuwe vormen van duurzame mobiliteit aanbieden
                           (deelvervoer, elektrisch, MaaS)
                           ‘mobiliteit op maat’ bieden voor vraagafhankelijk vervoer in de regio
                           en zo een betere koppeling maken tussen het regionale en
                           stedelijke infrastructuurnetwerk
                  16 Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Mobiliteitshubs en knooppunten                                   ACTIES
Dit speerpunt richt zich op het zo efficiënt
mogelijk verknopen van multimodaliteit op                        •    Meerjarige investeringsagenda ‘Hubs en knooppunten’
strategische locaties en het versterken van                           ontwikkelen
multimodale ketens in stad en regio. Met de                      Ontwikkelen van een meerjarig regionaal investeringsprogramma voor
ontwikkeling van knooppunten en mobiliteitshubs                  de realisatie van mobiliteitshubs en knooppunten binnen de regio.
werken we samen met onze partners aan steeds
beter bereikbare faciliteiten in de regio. Het                   •    Ontwikkelen van 1e fase investeringsimpuls mobiliteitshubs
gaat om het aanbieden van alternatieven op het                   Verkenning, planvoorbereiding en verkenning van 1e fase
gebruik van de auto en de verkeersdeelnemer                      investeringsimpuls in mobiliteitshubs, w.o. spoorknoop Arnhem-Zuid,
te verleiden de overstap te maken op actieve en                  hub station Nijmegen Goffert, hub station Nijmegen Dukenburg,
                                                                 Zevenaar-Oost en P&R Zevenaar, hub station Rheden, Druten,
duurzame vormen van mobiliteit. Het kan hier
                                                                 Kronenburg Arnhem, Waalfront Nijmegen, in combinatie met
gaan om fysieke ontwikkeling van knooppunten of                  fietsparkeren op deze hubs.
de ontwikkeling van ehubs, deelvervoer, elektrisch
vervoer en Mobility as a Service constructies.                   •    Verkenning en lobby stationsgebied Nijmegen
Waarbij we inspelen op vraagafhankelijk vervoer                  Nadere planvoorbereiding en realisatie van het stationsgebied
in de kleinere kernen van de regio met mobiliteit                Nijmegen, inclusief verbetering van de kwaliteit van de
op maat constructies. Hier trekken we samen in                   stationsomgeving met het oog op de realisatie van wonen en werken
op. De knooppunten en mobiliteitshubs fungeren                   in de directe omgeving. Deel van de uitvoering start in 2023 aan de
                                                                 westkant van het station.
als scharnierpunten tussen regionale en lokale
netwerken en maken het reizen door de regio
voor een bredere groep (betaalbaar) beschikbaar.                 •    Mobiliteit op Maat (i.r.t. hubtaxi)
                                                                 Planvoorbereiding en voorbereiding van implementatie ‘Mobiliteit
Op de knooppunten en mobiliteitshubs
                                                                 op Maat’ 2022 in relatie tot het project hubtaxi van de provincie
maken we de koppeling tussen het regionale                       Gelderland.
mobiliteitsnetwerk en lokale (drukbezochte)
plekken, werklocaties en voorzieningen. Een
integrale benadering staat ook hier centraal
waarbij we de leefomgeving van inwoners,
werknemers en bezoekers verbeteren.
LOPENDE TRAJECTEN
•    Visie voor een bereikbaar Gelderland – provincie Gelderland
•    Ambitiedocument Duurzame Mobiliteit – regio Arnhem Nijmegen
•    Programma Slim & Schoon Onderweg – regio Arnhem Nijmegen
•    Actieplan HOV – regio Arnhem-Nijmegen
PARTNERSCHAPPEN
Projectontwikkelaars, (institutionele) investeerders,
vervoerders, provincie Gelderland, Ministerie van EZK,
Ministerie van IenW
                                                                           Stationsgebied Nijmegen
                                                                           Om het groeiend aantal reizigers op
                                                                           te vangen wordt de oostkant van het
                                                                           stationsgebied Nijmegen aangepast. De
                                                                           fietsroute voor het station zal worden
                                                                           verdiept, zodat fietsers en voetgangers
                                                                           elkaar niet in de weg zitten. Met een
                                                                           grote ondergrondse fietsenstalling en
                                                                           uitbreiding van het busstation wordt het
                                                                           station aantrekkelijker voor het gebruik
                                                                           van openbaar vervoer.
                                                                                        Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                      Speerpunt 4
verbonden regio
                     Gedragsaanpak duurzame mobiliteit
                                                                 Gedragsaanpakken mobiliteit: Slim Spitsen Waalbrug
                      BEOOGD RESULTAAT 2025
                      In vijf jaar...
                           maken meer inwoners, werknemers en bezoekers gebruik van
                           duurzame vormen van mobiliteit
                           door een actieve beïnvloeding van mobiliteitsgedrag en
                           vervoermiddelkeuze
                           met een goede samenwerking tussen werkgevers,
                           mobiliteitsaanbieders en overheden
                           waardoor de capaciteit van het regionale infrastructuurnetwerk
                           beter wordt benut
                  18 Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Gedragsaanpak duurzame mobiliteit                                ACTIES
Dit speerpunt richt zich op gedragsbeïnvloeding
van verkeersdeelnemers in de regio vanuit het                    •    Uitvoeringsprogramma Slim & Schoon Onderweg
programma Slim & Schoon Onderweg. In dit                         Uitvoeringsprogramma werkpakketten ‘Slim & Schoon Onderweg’ in
programma werken de 18 regiogemeenten                            drie programmalijnen: programmalijn 1 SAMEN (gedragsverandering
samen aan een beter bereikbare en schonere                       – o.a. Gedragsaanpak A12, werkgeversaanpak); programmalijn 2:
                                                                 SLIM (slimme wegen – o.a. data op orde, i-VRI’s); programmalijn 3:
regio. Met diverse oplossingen helpen we
                                                                 SCHOON (o.a. E-hubs, deelmobiliteit, duurzame last mile logistiek).
inwoners en werkgevers om duurzamer, slimmer,
sneller en gezonder te reizen. Met actieve
                                                                 •    Communicatie en monitoring gedrag en verkeersdeelname
beïnvloeding van het mobiliteitsgedrag is nog                    Ontwikkelen van regionale campagnes gericht op werknemers,
een wereld in te winnen. Hiervoor zoeken we                      werkgevers, bewoners en bezoekers voor verduurzaming van hun
naar nieuwe partnerschappen: werkgevers,                         mobiliteitsgedrag, en digitale monitoring van de verkeersdeelname,
mobiliteitsaanbieders, kennisinstellingen en                     en analyse van mobiliteitsdata.
maatschappelijke organisaties slaan de handen
ineen. Het gaat om samen experimenteren en                       •    Verkenning en realisatie van innovatieve mobiliteitsprojecten
                                                                 Verkenning en realisatie van innovatieve projecten, inclusief subsidies
het opschalen van effectieve oplossingen. Met
                                                                 hiervoor, van duurzame pilots of experimenten in de regio voor
slimme maatregelen maar ook met het slim                         vernieuwende vormen van duurzame mobiliteit.
benutten van informatie en data die beschikbaar
is over het mobiliteitssysteem. Het doel is het
                                                                 •    Regionale uitwerking Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV)
beter benutten van de het mobiliteitsnetwerk                     De regio initieert en coördineert regionale studies die bijdragen
door ons, in plaats van met grotere en meer                      aan de kaders van het Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV)
kostbare infrastructurele ingrepen, nadrukkelijk te              inclusief het opstellen van een meerjarige agenda van gemeentelijke
richten op de beïnvloeding van mobiliteitsgedrag                 projecten in het kader van het SPV.
en vervoermiddelkeuzen. Hierbij past ook
extra aandacht voor het verbeteren van de
verkeersveiligheid waarvoor in 2019 het
Startakkoord Strategisch Plan Verkeersveiligheid
is getekend. Hiervoor werkt regio al samen
met de provincie en het Regionaal Orgaan
Verkeersveiligheid aan onder meer een integraal
en uniform verkeersveiligheidsbeleid.
LOPENDE TRAJECTEN
•    Programma Slim & Schoon Onderweg – regio Arnhem-Nijmegen
•    Visie voor een bereikbaar Gelderland – provincie Gelderland
PARTNERSCHAPPEN
Vervoerders, kennisinstellingen, maatschappelijke
organisaties, werkgevers, dataspecialisten,
communicatiespecialisten, provincie Gelderland, Ministerie
van IenW
                                                                            Digitaliseringsopgave van
                                                                            mobiliteitsdata
                                                                            Wegbeheerders zijn eigenaar of beheren
                                                                            diverse data-items en vormen dus een
                                                                            belangrijke bron van data. Zij profiteren van een
                                                                            efficiënter gebruik van het verkeersnetwerk als
                                                                            diensten grootschalig worden gebruikt. Doel
                                                                            is om te komen tot een gezamenlijke aanpak
                                                                            voor productie, beheer en kwaliteitsborging
                                                                            van publieke mobiliteitsdata in de regio.
                                                                            Hiermee kunnen we efficiënter werken in
                                                                            onze werkprocessen en komt er meer data
                                                                            beschikbaar voor monitoring van beleidskeuzen.
                                                                                          Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                  Opgave Verbonden regio
verbonden regio
                  Actieagenda
                  speerpunt 1
                  GEBIEDSGERICHTE CORRIDORAANPAK
                  acties                      type            uitvoering   fasering
                                                                               ‘21    ‘22   ‘23   ‘24   ‘25
                  Regionale uitwerking        beleidsactie    lopend
                  Toekomstbeeld OV 2040
                  Verkenning van regionaal    verkenning      starten
                  spoor in de regio                           na 2021
                  Economische analyse         beleidsactie,   lopend
                  en lobbydocument ICE        lobby
                  Frankfurt en Berlijn
                  Uitwerking van actieplan    uitvoering      starten
                  voor Hoogwaardig                            in 2021
                  Openbaar Vervoer
                  Regionaal kader             beleidsactie,   starten
                  voor multimodaal            uitvoering      in 2021
                  netwerkmanagement
                  Verkenning en lobby         verkenning,     starten
                  A12 spoorcorridor incl.     lobby           in 2021
                  Arnhem-Oost
                  Uitwerking gebiedsaanpak uitvoering         lopend en
                  A325 corridor en de zuid-                   starten
                  en westflank Nijmegen                       in 2021
                  speerpunt 2
                  REGIONALE (SNEL)FIETSROUTES
                  acties                      type            uitvoering   fasering
                                                                               ‘21    ‘22   ‘23   ‘24   ‘25
                  Meerjarige                  beleidsactie,   lopend
                  investeringsagenda voor     lobby
                  fietsprojecten
                  Verkenning van utilitaire   verkenning      starten
                  fietsroutes en recreatief                   in 2021
                  fietsnetwerk
                  Fietsstimulering:           uitvoering,     lopend
                  campagne ‘Heel              lobby
                  Gelderland fietst’
                  Verkenning van nieuwe       verkenning      starten
                  snelle fietsroutes                          in 2021
                  Verkenning en               uitvoering      starten
                  planvoorbereiding                           in 2021
                  Westflankroute Arnhem –
                  Elst – Nijmegen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>speerpunt 3
MOBILITEITHUBS EN KNOOPPUNTEN
 acties                     type          uitvoering fasering
                                                         ‘21  ‘22        ‘23        ‘24        ‘25
 Meerjarige                 beleidsactie, starten
 investeringsagenda         lobby         in 2021
 ‘Hubs en knooppunten’
 ontwikkelen
 Ontwikkelen van 1e         uitvoering    lopend
 fase investeringsimpuls
 mobiliteitshubs
 Verkenning en lobby        verkenning,   lopend
 stationsgebied Nijmegen    lobby
 Mobiliteit op Maat (i.r.t. uitvoering    starten
 hubtaxi)                                 na 2021
speerpunt 4
GEDRAGSAANPAK DUURZAME MOBILITEIT
 acties                     type          uitvoering fasering
                                                         ‘21  ‘22        ‘23        ‘24        ‘25
 Uitvoeringsprogramma       beleidsactie  lopend
 Schoon Onderweg en
 Verkeersveilige omgeving
 Communicatie en            verkenning,   starten
 monitoring gedrag en       uitvoeren     in 2021
 verkeersdeelname
 Verkenning en realisatie   verkenning,   lopend
 van innovatieve            uitvoeren
 mobiliteitsprojecten Slim
 & Schoon
 Regionale uitwerking       beleidsactie, starten
 Strategisch Plan           uitvoering    in 2021
 Verkeersveiligheid (SPV)
                                                                  Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>DE PRODUCTIEVE REGIO
                       We investeren in de
                       structuurversterking
                       en innovatiekracht
                       van onze economie.
                       Vanuit een brede
                       economische
                       basis versterken
                       we de positie en
                       productiviteit van
                       onze bedrijven,
                       het innovatieve
                       vermogen en de
                       doorstroming naar
                       beschikbaar werk
                       voor iedereen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                                                       Bedrijventerrein Schoenaker - Beuningen
AMBITIES DE PRODUCTIEVE REGIO
Economische structuurversterking                    iconische clusters Energy, Health & Hightech
De regio Arnhem-Nijmegen is meer en meer in         en de cross-over met Food. Dit legt de basis
ontwikkeling als een compleet stedelijk netwerk.    voor een sterkte (inter)nationale positie en
Ruimtelijk, economisch en maatschappelijk.          productiviteit van toonaangevende bedrijven.
We zien de synergie tussen de twee steden en        Dit sterke economische profiel zorgt ervoor dat
stad en ommeland groeien. Synergie tussen de        onze regio interessant is voor talenten. De ambitie
verschillende verzorgingsgebieden, werklocaties     is groei te faciliteren en aan te jagen voor een
en woonlocaties. De forse woningbouwopgave          forse banengroei in een goede balans met de
waar we voor staan vraagt ook om een                leefkwaliteit in de regio. Dit doen we samen met
gezamenlijke inspanning om te zorgen voor           The Economic Board en andere betrokken partijen.
voldoende werkgelegenheid. We zetten ons
gezamenlijk in voor een versterking van de          Topsectoren, werklocaties en human capital
economische basis, waarin bedrijven zich willen     We zetten in op behoud en aantrekken
vestigen en kunnen groeien. Dit is belangrijk       van (nieuwe) bedrijvigheid in de regio. Op
voor de werkgelegenheid en de welvaart van          verschillende niveaus: van zelfstandigen en start-
onze inwoners. Vanuit de versterkte regionale       ups tot het MKB en internationals. We versterken
samenwerking kunnen we op een aantal thema’s        de kwaliteiten van de werklocaties, zodat nieuwe
bijdragen aan deze structuurversterking, het        bedrijven zich vestigen en dat ondernemerschap
innovatieve vermogen van onze economie en de        en innovatie gestimuleerd worden. We verbinden
aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt.       lokale bedrijven, instellingen en activiteiten aan
                                                    de topsectoren en bieden synergievoordelen en
Innovatiekracht en banengroei                       ondersteuning bij het uitwerken van ideeën tot
De regio Arnhem-Nijmegen creëert ruim               concrete projecten.
70% van het Gelderse aandeel in het                 We zetten in op de ontwikkeling van campussen
Bruto Binnenlands Product (BBP). Er is veel         en het opwaarderen van onze werklocaties door
innovatiekracht geconcentreerd in onze regio en     herstructurering en duurzame transformatie. We
de vestigingskwaliteit van onze werklocaties scoort versterken de samenwerking met partijen in het
boven het landelijk gemiddelde. Tegelijkertijd zien onderwijs, gericht op een betere aansluiting tussen
we de opgave om onze de kwaliteiten van onze        onderwijs en arbeidsmarkt, passend bij de vraag
regio steviger te profileren en de economische      van ondernemers en de skills van werknemers en
potenties beter te benutten. We versterken          werkzoekenden.
daarom onze inzet op innovatiekracht in de
                                                                         Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                        Speerpunt 1
productieve regio
                       Ontwikkeling van (inter)nationale clusters
                                                                Hotspot health en hightech - NovioTech Campus Nijmegen
                        BEOOGD RESULTAAT 2025
                        In vijf jaar...
                             zijn we zichtbaar als (inter)nationaal toonaangevende regio
                             op innovaties en sleuteltechnologieën op gebied van health,
                             hightech en energy
                             zetten we deze innovaties in voor onze maatschappelijke
                             opgaven (o.a. meer banen)
                             en werken we met Foodvalley samen aan crossovers tussen
                             health en food
                    24 Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Ontwikkeling van (inter)nationale clusters                  ACTIES
Dit eerste speerpunt is gericht op de doorontwikkeling
van de (inter)nationale clusters health en hightech, en     •     Betekenis van health&hightech, energy en food voor
energy, met crossovers naar food. De ambitie is om deze           regiogemeenten uitwerken
                                                            Nader uitwerken van de koppeling van de (inter)nationale clusters
topsectoren – waarin onze regio al voorop loopt – nóg
                                                            aan bedrijven en instellingen in de verschillende regiogemeenten en
verder te versterken en internationaal toonaangevend        verkennen van kansen voor verdere netwerk- en clustervorming in de
te maken. Onze regio is ook sterk in de mogelijkheden       regio voor bedrijven, kennisinstellingen en gemeenten.
voor directe implementatie en innovatieve toepassingen
ervan met proefopstellingen, prototypen of nieuwe           •     Acceleratieprogramma imec iStart doorontwikkelen
toepassingsmogelijkheden. Onze innovatieve krachten in      We ondersteunen de ontwikkeling van het iStart
                                                            acceleratieprogramma (van imec) om nieuwe innovaties te stimuleren
health, hightech en energymoeten we ook vooral (inter)
                                                            bij start-ups en scale-ups op het gebied van health, hightech en
nationaal zichtbaar maken, met toepassingsgerichte          crossovers met food.
innovaties en sleuteltechnologieën volop in de
schijnwerpers. De zichtbaarheid kunnen we verbeteren        •     Ontwikkeling van het Chip Integration Technology Centre
door innovaties en initiatieven beter te bundelen en        Uitvoering geven aan de verdere ontwikkeling van Chip Integration
                                                            Technology Centre (CITC) als brandpunt van de kennisontwikkeling
onze lobby beter te structureren. Bovendien zijn er veel
                                                            op gebied van hoogwaardige chiptechnologie in de regio en inzet
kansen om de ontwikkeling van onze topsectoren in te        van toepassingsmogelijkheden.
zetten voor de maatschappelijke opgaven waarvoor
de regio staat, zoals energietransitie, een gezonder        •     ConnectR – innovatielab voor sleuteltechnologieën energy
klimaat maar ook de groei van nieuwe banen op alle                en mobiliteit
niveaus. We zien volop mogelijkheden voor een nauwe         Verdere ontwikkeling ondersteunen van ‘ConnectR’ op het IPKW
                                                            Arnhem als hét (inter)nationale innovatielab – het flagship – voor
samenwerking met Foodvalley. Met name op het gebied
                                                            nieuwe sleuteltechnologieën op het gebied van energie en
van (agro)food zijn hier cross-overs te verkennen met de    mobiliteit, bijv. op batterijtechnologie.
topsectoren health en hightech. En dit geldt evenzeer
voor cross-overs met de foodsector binnen onze regio        •     Roadmap Artificial Intelligence for Life uitvoeren
                                                            Doorontwikkelen van het regionale bedrijfsleven op gebied van
(zoals met Next Garden en Van Hall Larenstein). De
                                                            Artificial Intelligence (AI) met nieuwe projecten, prototypen en
uitvoering van dit speerpunt ligt voor een belangrijk deel
                                                            onderzoek in de AI Hub Oost-Nederland met crossovers naar andere
in handen van The Economic Board.                           regio’s (w.o. Brainport Eindhoven en Twente).
LOPENDE TRAJECTEN                                           •     Uitvoering geven aan supportprogramma’s Briskr 2.0,
•    Strategisch en Tactisch Plan TEB – The Economic Board        Startlife en Orion
•    Economische beleidsplannen van gemeenten               De programma’s Briskr 2.0, Startlife en Orion zijn brede
•    Een Economie voor de Toekomst – provincie Gelderland   supportprogramma’s voor bedrijven voor brede ondersteuning in
•    Uitwerking nieuwe economische accenten – provincie     kennis, techniek, faciliteiten, ondernemerschap en financiering op
     Gelderland                                             het gebied van health & hightech en energy.
•    Innovatie- en topsectorenbeleid – Ministerie van EZK
                                                            •     Beter gestructureerde lobby en profilering van de
PARTNERSCHAPPEN
                                                                  (inter)nationale clusters
Start-ups, kennis- en technologie bedrijven, institutionele
                                                            Economische kennis, innovaties en initiatieven in de regio beter
en private investeerders, maatschappelijke instellingen,
                                                            bundelen en extern uitdragen door een beter gestructureerde lobby
kennisinstellingen (RU, HAN, ROC’s), Health Valley
                                                            voor beleidskoppelingen en subsidie- en investeringsfondsen bij het
Nederland, The Economic Board, Oost NL, provincie
                                                            Rijk en in Europese verband.
Gelderland, Ministerie van EZK
                                                                        Chip Integration Technology
                                                                        Center (CITC)
                                                                        Dit topcentrum voor innovatie in
                                                                        chipintegratie en fotonica is een
                                                                        koploper op het gebied van
                                                                        Hightech, één van de regionale
                                                                        topsectoren. Op de Nijmeegse
                                                                        Novio Tech Campus werken
                                                                        vijftien verschillende bedrijven en
                                                                        kennisinstellingen samen om nieuwe
                                                                        technologieën en toepassingen
                                                                        mogelijk te maken.
                                                                                     Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                        Speerpunt 2
productieve regio
                       Vestigingskwaliteit van werklocaties
                                                                                Campus Heyendaal - Nijmegen
                        BEOOGD RESULTAAT 2025
                        In vijf jaar...
                             worden de werklocaties in onze regio hoger gewaardeerd door
                             ondernemers
                             op het gebied van bereikbaarheid, voorzieningen en
                             duurzaamheid
                             en draagt de leefkwaliteit van wonen en landschap substantieel
                             bij aan onze vestigingskwaliteit
                    26 Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Vestigingskwaliteit van werklocaties                                ACTIES
De regio kent allerlei werklocaties, in verschillende
soorten en maten, van bedrijventerreinen tot                        •    Uitvoering van Regionaal Programma Werklocaties (RPW)
binnensteden en campuslocaties. In en rond                          Beleidsmatige vertaling en uitvoering van het Regionaal Programma
de steden maar ook in de omliggende kernen.                         Werklocaties in lokale plannen voor afstemming vraag en aanbod,
                                                                    herstructurering en kwaliteitsverbetering van werklocaties, onder
Deze werklocaties worden gewaardeerd door
                                                                    leiding van het Intergemeentelijk Overleg Werklocaties (IOW).
ondernemers en werknemers, maar onze ambitie is
om die waardering van onze werklocaties flink boven
                                                                    •    Regionale campuslocaties verder doorontwikkelen
het gemiddelde te laten stijgen. Ten eerste gaat het                Bijzondere campuslocaties, met een clustering van specifieke
om een betere afstemming van vraag en aanbod                        bedrijven en toeleveranciers rond een bepaald profiel/branche,
van werklocaties in verschillende deelmarkten, en                   doorontwikkelen als campuslocatie met een (inter)nationale
uitvoering van regionale afspraken in het kader                     uitstraling. NovioTech Campus, Universiteitscampus Heyendaal,
van het Regionaal Programma Werklocaties (RPW).                     IPKW Arnhem en Arnhems Buiten zijn voorbeelden.
Hiernaast gaat het om het versterken van de
                                                                    •    Impuls voor duurzame energie op werklocaties in de regio
vestigingskwaliteit van de toplocaties in de regio,
                                                                    Versterking van de gebiedsontwikkeling van werklocaties
en de campuslocaties in het bijzonder, met een                      gericht op gebruik van duurzame energie op werklocaties zoals
goede bereikbaarheid, hoog niveau voorzieningen                     laadpaleninfrastructuur, waterstof noodstroomvoorziening
en duurzaamheid in een hoogwaardige ruimtelijke                     Rijnstate ziekenhuis Arnhem, de Energy Hub rond de AVR Duiven,
setting. Ook het duurzaam en toekomstbestendig                      het ontwikkelen van een waterstofcluster, of voor duurzaam
maken van reguliere, gemengde bedrijventerreinen                    energiegebruik Next Garden.
vraagt om een regionale aanpak. Herstructurering
en soms transformatie zijn nodig om deze                            •    Herstructurering van gemengde bedrijventerreinen
werklocaties weer ‘bij de tijd’ te krijgen en te laten              Verkennen van een regionaal herstructureringsprogramma voor
                                                                    gemengde bedrijventerreinen en werklocaties in de regio waar een
voorzien in veranderde behoeften van ondernemers
                                                                    verbetering van het ruimtegebruik, bereikbaarheid, voorzieningen
en werknemers op gebied van bereikbaarheid,                         en gemeenschappelijk parkmanagement van waarde is. Gericht op
voorzieningen, groen, uitstraling en duurzaamheid.                  veiligheid, leefbaarheid, human capital en duurzaamheid. Inzet van
Hierbij past een brede benadering met een                           instrument stedelijke kavelruil.
koppeling naar wonen en woonklimaat en kwaliteit
van het landschap als belangrijke vestigingsfactoren
voor (nieuwe) bedrijvigheid in de regio.
LOPENDE TRAJECTEN
•    Regionaal Programma Werklocaties (RPW) – regio Arnhem-
     Nijmegen
•    Verstedelijkingsstrategie – regio Arnhem-Nijmegen / Foodvalley
PARTNERSCHAPPEN
Grond- en vastgoedeigenaren, ondernemers(verenigingen)
en grote bedrijven, projectontwikkelaars, beleggers,
kennisinstellingen (RU, HAN, ROC’s), The Economic Board,
provincie Gelderland, Ministerie van EZK, Ministerie van BZK
                                                                               Bedrijventerrein Tatelaar/
                                                                               Hengelder – Zevenaar
                                                                               De bedrijventerreinen Tatelaar en Hengelder
                                                                               in Zevenaar zijn gemengde bedrijventerrein
                                                                               die op sommige plekken aan vernieuwing
                                                                               toe zijn. Door herstructurering van de
                                                                               kavelstructuur, clustering van bedrijven,
                                                                               pleksgewijze integratie met wonen en
                                                                               kwaliteitsverbetering van de openbare
                                                                               ruimte en de uitstraling worden deze
                                                                               bedrijventerreinen weer aantrekkelijke
                                                                               vestigingsplekken.
                                                                                            Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                        Speerpunt 3
productieve regio
                       Human Capital - onderwijs en arbeidsmarkt
                                                                       Opleiden van praktisch geschoolden in de regio
                        BEOOGD RESULTAAT 2025
                        In vijf jaar...
                             hebben we een wendbare arbeidsmarkt waardoor het aantal
                             banen in de regio is gegroeid
                             en realiseren bedrijfsleven en onderwijsinstellingen in de regio
                             steeds meer samen
                             in projecten die zorgen voor een betere aansluiting van MBO,
                             HBO en WO op de arbeidsmarkt
                    28 Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Human capital – onderwijs en arbeidsmarkt               ACTIES
Human capital is een belangrijk vraagstuk dat bij
veel regiogemeenten hoog op de agenda staat.            •     Regiobrede Human Capital Agenda ontwikkelen
Het doel is het ontwikkelen van een wendbare            Ontwikkelen van een beleidsagenda voor Human Capital voor
regionale arbeidsmarkt door ‘een leven lang leren’      alle regiogemeenten tezamen voor een betere aansluiting van
                                                        werkzoekenden op behoeften van het regionale bedrijfsleven en
van werknemers en (nieuwe) werkzoekenden op
                                                        voor een betere aansluiting van onderwijs (MBO, HBO en WO) op de
de arbeidsmarkt. Met een betere koppeling tussen        regionale arbeidsmarkt.
onderwijs en arbeidsmarkt, en gericht op meer
baankansen tot 2025. Innovatieve ontwikkelingen in de   •     Netwerkvorming tussen regionale bedrijfsleven – onderwijs
topsectoren health&hightech en energy bieden nieuwe           – overheid versterken
uitdagingen voor hooggekwalificeerde werknemers.        Versterken van coalities met private en maatschappelijke partners
Dit vraagt om het vasthouden van hoogopgeleide          om (sub)regionale programma’s te ontwikkelen voor een ‘leven
                                                        lang ontwikkelen’ met learning communities, Fieldlabs, Skillslabs en
talenten na afronding van hun studie op Radboud
                                                        Communities of Practice (CoP). Ook een regionaal Techniekpact of
Universiteit of aan een van de hogescholen in de        Katapult, en lectoraten en practoraten kunnen helpen om innovaties
regio. Ook voor praktische geschoolden bieden deze      regionaal te laten renderen in onderwijs en bedrijven.
sectoren nieuwe kansen. Deze kansen zijn er ook op
het gebied van circulaire economie en verduurzaming.    •     Ontwikkelen van regionale pilot Skills Lab
En die kansen beperken zich niet tot de steden,         Verkennen en ontwikkelen van de ‘Skills Lab’ als regionale pilot om
maar zijn van betekenis voor alle regiogemeenten.       kennis, kunde en vaardigheden van werknemers en werkzoekenden
We willen inzetten op bij- of omscholing op             te verbeteren door bij- en omscholing naar passend werk. En vanuit
                                                        werkgeversperspectief nieuwe vaardigheden te ontwikkelen die
verschillende opleidingsniveaus, van WO tot praktisch
                                                        passen bij de maatschappelijke behoeften van de New Economy in
geschoolden, bijvoorbeeld in grondstoffenbeheer         termen van diensteneconomie, innovaties, toegepaste technologie
of installatietechniek. Het speerpunt richt zich op     en duurzaamheid.
intensiveren van de samenwerking tussen bedrijfsleven,
onderwijs en gemeenten in een vroeg stadium in          •     Hybride leer-werkomgevingen voor praktisch geschoolden
onderwijstrajecten. Met concrete projecten zorgen we    Ontwikkelen van hybride leer-werkomgeving voor VMBO, MBO en
voor een betere aansluiting van MBO, HBO en WO op       HBO in de regio, verbonden aan specifieke werklocaties in logistiek,
de vraag en behoeften van het regionaal bedrijfsleven.  electronica, energie of maak-, food- en consumentenindustrie, waar
                                                        innovaties, werken en leren dicht op elkaar worden georganiseerd
De uitwerking van het speerpunt Human capital doen
                                                        met ook hybride rollen voor ondernemers als opleiders en
we in nauwe samenwerking met The Economic Board.        praktijkbegeleiders.
LOPENDE TRAJECTEN
•    Randvoorwaardelijk cluster Human Capital – The     •     Energie in Stroom
     Economic Board                                     De energietransitie gebruiken we als middel om duurzame
•    Gelders beleidsprogramma Onderwijs en arbeidsmarkt baankansen te creëren voor mensen met een afstand tot de
     2020-2023 – provincie Gelderland                   arbeidsmarkt en voor zij-instromers/doorstromers. Dit project is
•    Roadmap Human Capital Topsectoren 2020-2023        al opgestart i.s.m. Arnhem, Nijmegen, TEB en wordt opgetild op
PARTNERSCHAPPEN                                         regionaal niveau en uitgebreid met partners als corporaties, bouwers,
Bedrijfsleven, ondernemersverenigingen, (sub)regionale  installatiebranche, producenten, leveranciers en onderwijsinstellingen.
werkbedrijven, onderwijs- en kennisinstellingen, UWV,
Liemers Ambassade, The Economic Board, provincie
Gelderland, Ministerie van VWS, Ministerie van EZK
                                                                   Regionaal Skills Lab
                                                                   In samenwerking met House of Skills
                                                                   Amsterdam denken we na over een
                                                                   regionaal ‘Skills Lab’ dat samen met
                                                                   bedrijven werkt aan een matching tool
                                                                   tussen werknemer en werkgever. Gericht
                                                                   op de vaardigheden van (potentiële)
                                                                   werknemers. Het uitgangspunt is
                                                                   een wendbare arbeidsmarkt en meer
                                                                   uitwisseling tussen sectoren.
                                                                               Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                        Speerpunt 4
productieve regio
                       Ondernemerschap in het MKB
                                                                Hotspot voor ondernemerschap - Modekwartier Arnhem
                        BEOOGD RESULTAAT 2025
                        In vijf jaar...
                             hebben we in de regio meer start-ups en nieuwe bedrijven in
                             retail, horeca en andere MKB
                             stimuleren we ondernemerschap via (lokale) broedplaatsen,
                             training en opleidingen
                             en verbinden we ondernemers aan kennis- en
                             investeringsnetwerken in regionaal en nationaal verband
                    30 Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Ondernemerschap in het MKB                                 ACTIES
Met dit speerpunt willen we een flinke impuls
geven aan de ontwikkeling van het MKB in de                •    MKB-deal voor digitalisering en uitvoering ervan
regio. Het MKB zorgt voor een brede basis in               Uitvoering geven aan de MKB-deal voor de regio, waarbij
onze regionale economie en zit als het ware                de 18 regiogemeenten tezamen met belangen- en
‘onder de motorkap’. In deze veranderende tijden           ondernemersverenigingen met provincie en Ministerie van EZK willen
                                                           afspreken om 1,6 miljoen te investeren in de periode 2021-2023 in
moet ook het MKB in beweging blijven. En het
                                                           de digitalisering van het regionale MKB.
stimuleren van het ondernemerschap zorgt voor
nieuwe dynamiek in de regio. Met innovatieve
                                                           •    Investeringsnetwerken verbinden aan bedrijven en
ondernemers, met start-up’s en scale-up’s, gericht              ondernemers
op nieuwe behoefte en ontwikkelingen in de                 Veel bedrijven en ondernemers hebben behoefte aan kennis- en
retail, horeca, makers-industrie of andere vormen          ondersteuning op het gebied van investeren en financieren, maar
van MKB. Het MKB levert een grote bijdrage aan             zien verspreide, ongestructureerde subsidie- en investeringsfondsen.
de innovatiekracht van de regio, waarvoor we het           Een betere structurering, ontsluiting en procedurele begeleiding
                                                           helpt om (MKB-)ondernemers te verbinden aan provinciale
ondernemerschap willen stimuleren. Veel MKB’ers
                                                           of nationale investeringsmogelijkheden. Zoals het TOP-fonds
hebben echter niet voldoende kennis, kunde of              Gelderland.
slagkracht om te kunnen groeien, zeker niet als
starter. Hiervoor zijn trainingen, broedplaatsen,
                                                           •    Ontwikkelen van een Community of Practice voor start-up’s
opleidingen en het verbinden van ondernemers
                                                           Het regionaal organiseren van de kennisontwikkeling en -uitwisseling
aan regionale kennis- en investeringsnetwerken             voor starters in de vele facetten van ondernemerschap (productie,
het streven. Zo geven we ook een flinke impuls             sales, marketing, administratie, fiscus, ect.) door middel van
aan de digitalisering via de MKB-deal voor onze            trainingen en opleidingen en begeleiding door ervaren (oud-)MKB-
regio. Daarnaast sluiten we aan op provinciale en          ondernemers.
landelijke MKB-programma’s.
                                                           •    Regionale incubator: ecosysteem ontwikkelen tussen grote
LOPENDE TRAJECTEN                                               MKB en start-up’s
•   MKB-deal – regio Arnhem Nijmegen                       Verkennen van de kansen voor een regionale ‘incubator’ door een
•   Een Economie voor de Toekomst – provincie Gelderland   ecosysteem te ontwikkelen tussen grote MKB-bedrijven, ervaren
                                                           ondernemers en nieuwe start-up’s en scale-up’s in het MKB.
PARTNERSCHAPPEN                                            Projecten en tools kunnen worden ontwikkeld waarmee zowel start-
Ondernemers(verenigingen), koepelorganisaties, start-ups,  up’s als ‘corporate MKB’ zich kunnen spiegelen aan hun ‘peers’ op
bedrijven, Kamer van Koophandel, institutionele en private het gebied van nieuwe ontwikkelingen in samenleving en MKB.
investeerders, The Economic Board, provincie Gelderland,
Ministerie van EZK                                         •    Regionaliseren van de Digitale Werkplaats Arnhem
                                                                Nijmegen (DWAN)
                                                           De Digitale Werkplaats Arnhem Nijmegen (DWAN) van de HAN
                                                           is de plek voor MKB-ondernemers voor praktisch advies en
                                                           ondersteuning op het gebied van digitalisering. Studenten en
                                                           professionals helpen MKB’ers bij het vormgeven van de eerste
                                                           stappen in het digitaal ondernemen. We verkennen de inzet van
                                                           de HAN voor MKB-ondernemers in alle regiogemeenten.
                                                                      Digitale Werkplaats Arnhem
                                                                      Nijmegen (DWAN)
                                                                      De Digitale Werkplaats is een regionale
                                                                      publiek-private samenwerking tussen
                                                                      bedrijfsleven, onderwijs en overheid.
                                                                      De HAN organiseert deze plek waar
                                                                      studenten uit het hbo, wo of het mbo
                                                                      onder begeleiding van docenten en
                                                                      experts MKB-ondernemers helpen
                                                                      met het benutten van data en
                                                                      automatisering, inclusief online verkoop,
                                                                      marketing en social media.
                                                                                  Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                        Speerpunt 5
productieve regio
                       Versterking van duurzame logistiek
                                                                   Verduurzaming van stadsdistributie in binnensteden
                        BEOOGD RESULTAAT 2025
                        In vijf jaar...
                             hebben we onze kansrijke ligging aan weg, rail en water voor
                             logistiek, handel en transport verzilverd
                             met een verminderde milieubelasting en slimmer en bewuster
                             gebruik van de ruimte
                             door samenwerking tussen logistieke bedrijven, transporteurs,
                             kennisinstellingen en overheden
                    32 Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Versterking van duurzame logistiek                               ACTIES
Vanwege de strategische ligging als schakelpunt
tussen Randstad en het Europese achterland heeft                 •    Verkennen van nieuwe logistieke concepten; smart logistics
onze regio van oudsher een belangrijke rol op het                Regionale verkenning naar nieuwe ontwikkelingen in smart
gebied van logistiek en distributie. Onze ambitie                logistics en nieuwe handel-, opslag- en supplychainconcepten, en
                                                                 de betekenis hiervan voor de regio op gebied van economie en
is om die strategische rol nog verder te verzilveren
                                                                 mobiliteit. Met kansen voor vermindering van de milieubelasting en
door de kansen voor multimodaal transport via weg,               voor een efficiëntere benutting van ruimte voor overslag en opslag,
rail en water goed te benutten. Hiervoor zetten we               inclusief de beleidsontwikkeling rond XXL-logistiek in de regio.
in op de vele, nieuwe mogelijkheden voor verdere
verduurzaming van de logistieke sector, gericht op het           •    Beleidsontwikkeling voor slimme stadsdistributie
verminderen van de milieubelasting en vermindering               Verkenning naar kansen voor nieuwe vormen van stadsdistributie
van het ruimtebeslag. In samenwerking met logistieke             van goederen en bevoorradingen op stedelijk en regionaal niveau
bedrijven, transporteurs, kennisinstellingen en                  gericht op verduurzaming en inzet van nieuwe technologische
                                                                 mogelijkheden, en de beleidsmatige ontwikkeling hiervan, met
overheden onderzoeken we mogelijkheden voor
                                                                 inzicht in regionale belemmeringen en obstakels op ruimtelijk,
verduurzaming en bewuster ruimtegebruik in deze                  economisch, organisatorisch, juridisch en financieel gebied.
sector. Dat geldt niet alleen voor logistiek over de weg
of spoor, maar zeker ook voor het vervoer over water.            •    Project Energycorridor 2030 doorontwikkelen
We zien kansen om onze havens beter te positioneren              Brede ontwikkeling van de corridor A15 als ‘handels- en transport’
en verduurzaming van de binnenvaart te stimuleren.               corridor van weg (snelweg A15), rail (Betuweroute) en water (Waal)
Voor grote bedrijventerreinen, zoals Park A15, 7Poort            gericht op de vermindering van de milieubelasting door inzet van
Zevenaar of DocksNLD Montferland, geschikt voor                  elektrisch vervoer en schone brandstoffen (zoals waterstof) voor het
                                                                 multimodaal transport van goederen.
grootschalige logistiek, zien we nieuwe mogelijkheden
binnen het knooppunt EMZ (Emmerich-Montferland-
Zevenaar) voor schone energie en efficiënt en schoon             •    Engieterrein/BCTN Nijmegen – Energy Hub
                                                                 Op het terrein van de voormalige Gelderland centrale aan de
transport over de weg. Hiernaast zetten we ons ook in
                                                                 Waal in Nijmegen komt een duurzame (snel)laadmogelijkheid voor
voor nieuwe vormen van kleinschalige stadsdistributie.           accucontainers voor binnenvaartschepen. Deze containers wordt
Met de groeiende druk van de distributie van                     geladen met zon- en windenergie. Vervolgens worden ze gebruikt
pakketten, producten en bevoorradingen groeit                    om een elektrisch aangedreven binnenvaartschip van stroom te
nut en noodzaak om nieuwe duurzame vormen van                    voorzien. We verkennen hoe deze lokale oplossing ook op regionaal
kleinschalige distributie te ontwikkelen, niet alleen in         niveau toepast kan worden.
de steden maar ook voor de kleine kernen.
LOPENDE TRAJECTEN
•    Ambitiedocument Duurzame Mobiliteit – regio Arnhem-Nijmegen
•    Onderzoek XXL-logistiek – regio Arnhem-Nijmegen
•    Logistiek als Gelderse Motor – provincie Gelderland
PARTNERSCHAPPEN
Logistieke bedrijven, Logistics Valley, transporteurs,
kennisinstellingen, brandstofleveranciers, binnenhavens en
overslagplaatsen, Liemers Ambassade, The Economic Board,
provincie Gelderland, Ministerie van EZK, Ministerie van IenW
                                                                            Energy Corridor 2030
                                                                            Verduurzamen van transport en logistiek
                                                                            op corridor tussen Rotterdam en Duitsland
                                                                            via de weg (A15), spoor (Betuweroute)
                                                                            en binnenvaart (Waal). Dit project zet in
                                                                            op de transitie naar green logistics met
                                                                            elektrisch vervoer en schone brandstoffen,
                                                                            zoals waterstof. Met oplaadpunten bij
                                                                            inland containerterminals en nieuwe
                                                                            batterijtechnologie voor schone
                                                                            binnenvaart.
                                                                                        Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>                    Opgave Productieve regio
Productieve regio
                    Actieagenda
                    speerpunt 1
                    ONTWIKKELING (INTER)NATIONALE CLUSTERS
                    acties                      type            begroot budget   fasering
                                                                2021                 ‘21    ‘22   ‘23   ‘24   ‘25
                    Betekenis van               verkenning,     starten
                    health&hightech,            lobby           in 2021
                    energy en food voor
                    regioregiogemeenten
                    uitwerken
                    Acceleratieprogramma        lobby           starten
                    imec iStart                                 in 2021
                    doorontwikkelen
                    Ontwikkeling van het Chip uitvoering        lopend
                    Integration Technology
                    Centre (CITC)
                    ConnectR – innovatielab     verkenning,     lopend
                    voor sleuteltechnologieën   uitvoering
                    energy en mobiliteit
                    Roadmap Artificial          beleidsactie,   lopend
                    Intelligence for Life       uitvoering
                    uitvoeren
                    Uitvoering geven aan        uitvoering      lopend
                    supportprogramma’s
                    Briskr 2.0, Startlife en
                    Orion
                    Beter gestructureerde        lobby,         starten
                    lobby en profilering van     uitvoering     in 2021
                    de (inter)nationale clusters
                    speerpunt 2
                    VESTIGINGSKWALITEIT WERKLOCATIES
                    acties                      type            uitvoering       fasering
                                                                                     ‘21    ‘22   ‘23   ‘24   ‘25
                    Uitvoering van Regionaal    beleidsactie,   lopend
                    Programma Werklocaties      lobby
                    (RPW)
                    Regionale campuslocaties    uitvoering      lopend
                    verder doorontwikkelen
                    Impuls voor duurzame       verkenning,      starten
                    energie op werklocaties in uitvoering       na 2021
                    de regio
                    Herstructurering            beleidsactie    starten
                    van gemengde                                na 2021
                    bedrijventerreinen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>speerpunt 3
HUMAN CAPITAL - ONDERWIJS EN ARBEIDSMARKT
 acties                       type          uitvoering fasering
                                                           ‘21  ‘22         ‘23         ‘24       ‘25
 Regiobrede Human             beleidsactie  starten
 Capital Agenda                             in 2021
 ontwikkelen
 Netwerkvorming regionaal beleidsactie,     lopend
 bedrijfsleven – onderwijs – uitvoering
 overheid versterken
 Ontwikkelen van regionale verkenning,      starten
 pilot Skills Lab             uitvoering    in 2021
 Hybride leer-                verkenning,   starten
 werkomgevingen voor          beleidsactie  na 2021
 praktisch geschoolden
 Energie in Stroom            uitvoering    lopend
speerpunt 4
ONDERNEMERSCHAP IN HET MKB
 acties                       type          uitvoering fasering
                                                           ‘21  ‘22         ‘23         ‘24       ‘25
 MKB-deal voor                beleidsactie  starten
 digitalisering en uitvoering               in 2021
 ervan
 Investeringsnetwerken        beleidsactie, lopend
 verbinden aan bedrijven      uitvoering
 en ondernemers
 Ontwikkelen van een          beleidsactie, starten
 Community of Practice        uitvoering    na 2021
 voor start-up’s in MKB
 Regionale incubator:         beleidsactie, starten
 ecosysteem ontwikkelen       uitvoering    na 2021
 tussen grote MKB en
 start-up’
 Regionaliseren van de        uitvoering    starten
 Digitale Werkplaats                        in 2021
 Arnhem Nijmegen
 (DWAN)
speerpunt 5
VERSTERKING DUURZAME LOGISTIEK
 acties                       type          uitvoering fasering
                                                            ‘21   ‘22         ‘23         ‘24       ‘25
 Verkennen van nieuwe         verkenning    starten
 logistieke concepten;                      na 2021
 smart logistics
 Beleidsontwikkeling voor     beleidsactie  starten
 slimme stadsdistributie                    in 2021
 Project Energycorridor       uitvoering    lopend
 2030 doorontwikkelen
 Engieterrein/BCTN            uitvoering    lopend
 Nijmegen – Energy Hub
                                                                     Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>                     We versterken
                     onze positie als
                     circulaire topregio
                     met internationale
                     zichtbaarheid.
DE CIRULAIRE REGIO
                     Door projecten
                     op te schalen
                     naar regionaal
                     niveau waarbij
                     we circulariteit
                     zichtbaar maken
                     in economische
                     processen,
                     leefomgeving en
                     samenleving.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>                                                                  Aanleg circulair ‘Grasfalt’ fietspad - Zevenaar
AMBITIES DE CIRCULAIRE REGIO
Naar een circulaire topregio                          en kringlopen voor een toekomstbestendige
Als regio willen we toonaangevend worden op het       leefomgeving; economisch, ruimtelijk en sociaal-
gebied van circulariteit. Als dé circulaire topregio  maatschappelijk.
in Nederland en in Europa. De ambitie is dat onze
regio (inter)nationaal wordt (h)erkend als gidsregio  Focus op vier domeinen
voor circulair denken en handelen. Een ambitie        De opgave circulaire regio zet in op vier domeinen:
die vraagt om inzet van iedereen in de regio, van     duurzame verstedelijking; circulaire economie;
de regiogemeenten zelf tot onze bedrijvigheid,        energietransitie; klimaatbestendig groen en water
maatschappelijke organisaties én onze inwoners. Het   en in bredere zin op sociaal inclusief handelen. Met
gaat om samen experimenteren, bewustwording           koppelingen en cross-overs hiertussen op niveau van
creëren op regionaal niveau en doelgericht tot        de regio. Circulariteit biedt grote kansen voor nieuwe
uitvoering komen. We bouwen hiermee voort op          werkgelegenheid. We werken in deze opgave
de eerdere uitverkiezing tot ‘circulaire topregio’ en nauw samen met The Economic Board en haar
‘Green Capital’ en op de ambities verwoord in de      clusterprogramma ‘Slimme Duurzaamheid’. Vanuit
NOVI-propositie ‘Naar een groene metropoolregio’.     een economisch perspectief is het noodzakelijk
                                                      om aantrekkelijk te zijn voor talenten, bedrijven en
Volhoudbaar handelen                                  investeringen. Met het groene investeringsklimaat
Circulariteit staat voor toekomstbestendig handelen.  van de regio kunnen we deze talenten aantrekken,
Het gaat om volhoudbaarheid van ons handelen          opleiden en in de regio houden. En bieden we
zonder afwenteling naar andere groepen, andere        nieuwe werkgelegenheid aan praktisch geschoolden
tijden of andere gebieden. Zonder afval of uitval,    en werkzoekenden.
een duurzaam leven waarin iedereen kan en mag
meedoen. Circulariteit is geen aparte economische
sector, business of domein. Het is een manier van
denken en doen. Het gaat om gesloten ketens
                                                                          Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                       Speerpunt 1
circulaire regio
                      Circulaire bouw en infrastructuur
                                                                                Houten woningen - Nijmegen
                       BEOOGD RESULTAAT 2025
                       In vijf jaar:
                            hebben we (woning)bouw en infrastructuur circulair gerealiseerd,
                            meer dan landelijk gemiddeld
                            door een beter (her)gebruik van duurzame bouwmaterialen en
                            sloopafval, en slimme logistiek
                            als gevolg van een intensieve samenwerking in de bouwketen
                            en GWW-keten
                   38 Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Circulaire bouw en infrastructuur                             ACTIES
Dit speerpunt over circulair bouwen gaat over het
besparen en hergebruiken van grondstoffen en                  •    Uitwerken van circulaire bouwopgaven uit Woondeal
voorkomen van afval en uitval. Het is een ontwikkeling        Uitwerken van de uitvoeringsstrategie voor de circulaire bouw
die (inter)nationaal gaande is om de gehele bouw- en          doelstellingen uit de Woondeal en organiseren van de partijen
GWW-sector substantieel circulair te maken met (her)          en samenwerking in de keten (kennis, praktijk, opleidingen,
                                                              gemeenten). Met inventarisatie en prioriteren van (mogelijke)
gebruik van duurzame materialen en grondstoffen,
                                                              circulaire bouwprojecten.
bijvoorbeeld door gebruik van materialenpaspoorten
en meer. De ambitie van onze regio is met omvang en
                                                              •    Regionaal kenniscentrum voor circulair bouwen
aantal circulaire bouwprojecten hoger uit te komen dan        Ontwikkelen van brede onderzoeksprogramma’s met
landelijk gemiddeld. Hier kan veel geleerd worden van         kennisinstellingen (RU, HAN, ROC’s, VHL) voor circulair bouwen en
eerste projecten en experimenten. Uiteindelijk is het         versterken van een regionaal kenniscentrum voor circulaire bouw.
de bedoeling dat het hergebruik van bouwmaterialen
en ook de bouwlogistiek, dus het vervoer en bewerken          •    Circulair opdrachtgeverschap bij inkoop en aanbestedingen
van materialen, te verduurzamen. Juist door een betere        Gezamenlijke inkoop en aanbestedingen door de regiogemeenten
                                                              samen, met schaalvoordelen en circulariteit als kwaliteitscriterium
en intensieve samenwerking in de gehele bouwketen
                                                              bij woningbouw- en GWW-projecten. Inclusief het inrichten van een
en in de GWW-keten.                                           kennisconsortium en kennisplatform (o.a. GWW-sector) en uitwerking
                                                              van het convenant GWW en het Regiomanifest Economie.
LOPENDE TRAJECTEN
•    Uitvoering Woondeal – regio Arnhem-Nijmegen              •    Bouw nieuwe woningen circulair uitvoeren
•    Regionaal convenant en uitvoeringsprogramma GWW-         Start met de realisatie van de circulaire bouw van 25% van de
     projecten – regio Arnhem-Nijmegen                        bouwopgave van 60.000 woningen tot 2040 volgens afspraken in
•    Programma Slimme Duurzaamheid – The Economic Board       de Woondeal, en ontwikkeling van materiaalpaspoorten.
•    Aanpak Circulaire Economie – provincie Gelderland
•    Uitvoeringsagenda Circulaire Economie – provincie
     Gelderland                                               •    Stimuleren van houtbouw in de regio
                                                              Verkenning naar de mogelijkheden voor circulaire houtbouw in
PARTNERSCHAPPEN                                               de woningbouw in de regio met grote ontwikkelaars, corporaties,
Projectontwikkelaars, institutionele beleggers, aannemers,    aannemers, kennisinstellingen en overheden.
woningcorporaties, kennisinstellingen RU, HAN, ROC’s,
provincie Gelderland, Ministerie van EZK, Ministerie van BZK, •    Proeftuinen en experimentlocaties voor circulaire bouw
Ministerie van IenW                                           Ontwikkeling van proeftuinen en locaties voor innovatieve
                                                              praktijkprojecten in de regio als ‘living labs’ voor experimenteren
                                                              met circulaire bouw en bouwlogistiek.
                                                              •    Community of Practice voor Circulaire Bouw
                                                              Kennisuitwisseling organiseren tussen de 18 regiogemeenten over
                                                              concrete circulaire bouwprojecten, om te leren van de kennis, kunde
                                                              en ervaringen die hiermee zijn opgedaan.
                                                                         Kenniscentrum Circulaire Bouw
                                                                         Hubertusstraat
                                                                         Dit kenniscentrum aan de
                                                                         St. Hubertusstraat in Nijmegen is een
                                                                         voorbeeld waar kennis en kunde over
                                                                         circulaire bouw wordt samengebracht.
                                                                         Het centrum voorziet in kennisdeling,
                                                                         opleidingen en exposities over het
                                                                         onderwerp en helpt bij invulling geven
                                                                         aan opdrachten van opdrachtgevers en
                                                                         aannemers die circulair willen bouwen.
                                                                                     Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>                       Speerpunt 2
circulaire regio
                      Circulaire economie: grondstoffen en ketens
                                                                Circulaire afvalverwerking in de regio - DAR, ARN, AVR
                       BEOOGD RESULTAAT 2025
                       In vijf jaar:
                            hebben we goed zicht op de afval- en grondstoffenstromen in
                            de regio
                            hebben we korte en efficiënte ketens gerealiseerd in de
                            maak- en productieketens
                            plukken we de vruchten van gedragsbeïnvloeding van
                            consumenten en producenten
                            en is het hergebruik van materialen en grondstoffen fors
                            toegenomen
                   40 Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Circulaire economie                                      ACTIES
Dit speerpunt over circulaire economie gaat primair
om het hergebruik van grondstoffen en verkorten          •    Verkenning naar regionale grondstoffenstromen
                                                         Inzicht in regionale stromen van grondstoffen, producten materialen
van productieketens. We hebben in 2025 beter (in)
                                                         en zicht op de productie- en logistieke keten met inzet van
zicht gekregen op de afval- en grondstofstromen in
                                                         bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheden.
de regio voor verschillende economische sectoren.
Hiervoor is nog veel kennis en uitzoekwerk nodig         •    Kansen voor regionale grondstoffenbank en grondstoffenhubs
                                                         Verkenning naar (on)mogelijkheden voor regionale
om de technische, juridische, beleidsmatige en
                                                         grondstoffenbank/hubs (fysiek en/of digitaal) voor een betere
organisatorische belemmeringen te beslechten. Naast      uitwisseling tussen vragers en aanbieders van materialen en
het hergebruik gaat het ook om het efficiënter en korter grondstoffen in de regio.
maken van de productieketens. Dus over minder lange
vervoersafstanden internationaal en makkelijker binnen   •    Breed onderzoeksprogramma ‘Circulaire economie’ opzetten
                                                         Breed onderzoeksprogramma met kennisinstellingen (RU, HAN,
korte regionale ketens, vooral in de producerende
                                                         Artez, VHL, ROC’s) in de regio opzetten, gekoppeld aan opleidingen
sectoren, de maak- en consumentenindustrie en de
                                                         en onderwijsprogramma’s (zoals de HAN recent gestart is). Voor (sub)
agrofood-industrie. Inmiddels worden ook de grond-,      regio inrichten van een circulair programma van projecten, zoals nu
weg- en waterbouwsector (GWW) flinke stappen             gestart is voor het Rijk van Nijmegen.
naar circulair handelen gezet, middels een regionale
ambitieverklaring met een uitvoeringsprogramma.          •    Beleidsontwikkeling op grondstoffenstromen en
                                                              materiaalgebruik
In dit speerpunt zetten we ook in op actieve
                                                         Streven naar circulariteit in grondstoffenstromen en materiaalgebruik
gedragsbeïnvloeding. Want besparing, het voorkomen       beleidsmatig verankeren in gemeentelijke beleidsplannen en
van verspilling, is voor consumenten en producenten      omgevingsvisies, en slechten van technische, juridische en
nog steeds de beste bijdrage die je op circulair gebied  organisatorische belemmeringen.
kunt doen. Uiteindelijk bedoeld om het hergebruik van
                                                         •    Uitvoeringsprogramma Circulaire GWW-sector
grondstoffen fors te laten toenemen.
                                                         Uitvoering van projecten voor circulaire projecten in de grond-,
                                                         weg- en waterbouwsector (GWW-sector) als vervolg op de regionale
LOPENDE TRAJECTEN                                        ambitieverklaring van de regiogemeenten.
•   Regiomanifest Economie – regio Arnhem-Nijmegen
•   Regionaal convenant en uitvoeringsprogramma GWW-     •    Programma voor actieve gedragsbeïnvloeding uitwerken
    projecten – regio Arnhem-Nijmegen                    Uitwerken van een regionaal programma voor gedragsbeïnvloeding
•   Programma Slimme Duurzaamheid – The Economic Board   bij producenten en consumenten om bewustwording te stimuleren
•   Aanpak Circulaire Economie – provincie Gelderland    en verspilling tegen te gaan, w.o. bewustwording van gezonde
•   Uitvoeringsagenda Circulaire Economie – provincie    voeding en het voorkomen van voedselverspilling.
    Gelderland
                                                         •    Innovatiewerkplaats Synergiepark Innofase doorontwikkelen
PARTNERSCHAPPEN                                          Synergiepark Innofase Duiven ontwikkelt zich als regionale hotspot voor
Productiebedrijven, afvalverwerkers en                   clustering van allerlei op het gebied van grondstoffen- en ketenbeheer.
dienstverleners, koepelorganisaties zoals VNO-NCW,       Het verder doorontwikkelen van dit synergiepark vraagt om verdere
ondernemersverenigingen, maatschappelijke instellingen,  uitwerking van businesscases, investeringen en implementatie.
kennisinstellingen RU, HAN, ROC’s, provincie Gelderland,
Ministerie van EZK                                       •    Human Capital – werkervaringsplekken voor praktisch geschoolden
                                                         Stimuleren van leer-werkplekken in de regio om praktisch geschoolden en
                                                         ongeschoolden werkervaring te laten opdoen in de circulaire economie.
                                                         Zoals de leer-werkplekken bij de electronicahub bij de Dar Nijmegen.
                                                                    Leer- en werkplek
                                                                    Elektronicahub
                                                                    Deze regionale hub in het Dar in
                                                                    Nijmegen zorgt voor de inzameling
                                                                    en verwerking van huishoudelijke
                                                                    elektrische apparaten en het
                                                                    terugwinnen van waardevolle metalen,
                                                                    met inzet van mensen met afstand
                                                                    arbeidsmarkt.
                                                                                  Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>                       Speerpunt 3
circulaire regio
                      Water en klimaatadaptatie
                                                               Rivierklimaatpark IJssel - Arnhem, Duiven, Rheden, Westervoort, Zevenaar
                       BEOOGD RESULTAAT 2025
                       In vijf jaar:
                            hebben we het opvangen, vasthouden en hergebruiken van
                            water geperfectioneerd in de regio
                            hebben we het bebouwd gebied in stad en dorp verder vergroend
                            en zijn maatregelen genomen om wateroverlast, droogte of
                            hittestress fors te verminderen
                   42 Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Water en klimaatadaptatie                                     ACTIES
Dit speerpunt over water en klimaatadapatie gaat
over de inzet op groen en water als twee-eiige                •     Regionale Adaptatie Strategieën uitwerken
tweeling waarin we in de regio meer ruimte geven              De drie Regionale Adaptatie strategieën uitwerken voor de regio op
                                                              het gebied van water, droogte, hittestress en vitaal platteland, inclusief
aan vergroening en landschapsontwikkeling in
                                                              uitvoeringsplan. In nauwe samenwerking met waterschappen en
combinatie met water. Van oudsher heeft onze regio            provincie Gelderland. De RAS Rivierenland is inmiddels vastgesteld en
al een bijzondere relatie met water vanwege de                wordt uitgewerkt in een regionaal uitvoeringsprogramma.
ontstaansgeschiedenis van de grote rivieren en de
grote reliëfverschillen binnen de regio. Dit maakt water      •     Innovatieplatform ‘Living Lab Delta Oost’ ontwikkelen
een belangrijke sleutel voor klimaatadaptatie: in de          Verkennen van volgende fase van het Living Lab Delta Oost als
                                                              regionaal innovatieplatform voor vraagstukken op het gebied van
regio willen we water beter opvangen, vasthouden en
                                                              water, biodiversiteit, klimaat en vitaal landelijk gebied.
ook weer hergebruiken. Dat doen we al en weten we
tot 2025 verder te perfectioneren. Niet alleen in het         •     Strategie ‘Bouwen met Natuur’ uitwerken
landelijk gebied maar ook in het bebouwd, versteend           Ontwikkelen van haalbare businesscases voor ‘bouwen met natuur’,
gebied in de steden en dorpen: hier benutten we               gericht op het combineren van beperkte woningbouw als financiële
kansen om het versteende gebied substantieel te               drager voor natuurontwikkeling (rood voor groen).
vergroenen. Hiermee nemen we maatregelen om
wateroverlast met piekbuien en hittestress, met               •     Klimaatproeftuinen en vergroeningsprojecten
droogte, in de regio aanzienlijk te verminderen.              Stimuleren van proeftuinen voor water en klimaatmaatregelen
                                                              en vergroeningsprojecten in steden, dorpen en ommeland, met
                                                              initiatieven van bewonersgroepen, ondernemers en anderen.
LOPENDE TRAJECTEN                                             Zoals de aanpak van ‘hitte-eilanden’ in centrum en Malburgen
•   Regionale Adaptatie Strategieën in drie waterschappen     Arnhem, woonbuurt Jeruzalem en voedselbos Nijmegen, Next
•   Programma Slimme Duurzaamheid – The Economic Board        Garden en Park Lingezegen.
•   Programma Klimaatadaptatie – provincie Gelderland
                                                              •     Rivierklimaatpark IJssel – Arnhem-Rheden-Westervoort-
PARTNERSCHAPPEN                                                     Duiven-Zevenaar
Waterschappen, natuur- en landschapsorganisaties zoals        Verkennen van de realisatie van een Rivierklimaatpark IJssel met de
Gelders Landschap, GWW-bedrijven en hoveniersbedrijven,       gemeenten Rheden, Westervoort, Duiven, Zevenaar en Arnhem, gericht
bewonerscoöperaties, kennisinstellingen RU, HAN, ROC’s,       op een duurzame, waterrijke landschapsontwikkeling langs de IJssel.
provincie Gelderland, Ministerie van EZK, Ministerie van IenW
                                                              •     Park Lingezegen – Boven Linge
                                                              Doorontwikkeling van Park Lingezegen als regionaal klimaatpark
                                                              in combinatie met vraagstukken op gebied van water (o.a. Linge),
                                                              vergroening, landbouw, voedsel, natuur en recreatie.
                                                                         Living Lab Delta Oost
                                                                         In dit living lab zijn een verzameling
                                                                         van verschillende publieke en private
                                                                         partijen, stakeholders, bijeen gebracht
                                                                         die een belang hebben of betrokken
                                                                         zijn in het verstedelijkt rivierengebied.
                                                                         Samen stemmen zijn een tal aan (lopende)
                                                                         projecten in het rivierengebied beter op
                                                                         elkaar af en wordt synergie opgezocht.
                                                                         Met als doel het realiseren van een
                                                                         geïntegreerde, duurzame toekomst voor
                                                                         het rivierengebied Delta Oost.
                                                                                      Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>                       Speerpunt 4
circulaire regio
                      Transitie naar duurzame energie
                                                               Energie Netwerkbedrijf Liander - duurzaam kantoor Duiven
                       BEOOGD RESULTAAT 2025
                       In vijf jaar:
                            hebben we stappen gezet naar een energie-efficiënte regio
                            waarin door gedragsbeïnvloeding minder energie wordt
                            gebruikt
                            en het aandeel schone energie dat we in de regio gebruiken
                            groter is dan landelijk gemiddeld
                            door een betere opwekking, opslag en transport van duurzame
                            energie
                   44 Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Transitie naar duurzame energie                              ACTIES
De energietransitie wordt inmiddels (inter)nationaal
breed erkend en staat hoog op de agenda. Met dit             •    Regionale Energiestrategie verankeren in beleid
speerpunt geven we invulling aan de ambitie om               Opstellen van het definitieve bod voor de Regionale Energiestrategie
een energie-efficiënte regio te worden. Enerzijds            en de Routekaart Energiestrategie verankeren in het regionale
door het besparen van energie en tegengaan van               en lokale beleid. En vervolgens het ontwikkelen van een
                                                             implementatiestrategie met en voor gemeenten en andere partners.
verspilling door een actieve gedragsbeïnvloeding
van producenten en consumenten. Anderzijds                   •    Regionale aanpak van bedrijventerreinen voor energie en
door gebruik van een hoger aandeel aan schone,                    duurzaamheid
duurzame energie in de regio. Dit vraagt om verdere          Ontwikkelen van een regionale aanpak voor verduurzaming van
                                                             bedrijventerreinen in regio op het gebied van energie, water
kennisontwikkeling en -uitwisseling tussen gemeenten
                                                             en klimaat, w.o. haalbaarheidsonderzoek naar recycling van
onderling en met kennispartners. Maar ook op het             zonnepanelen op IPKW Arnhem.
opschalen van energieprojecten in woningbouw en
op bedrijventerreinen, en om een goede ruimtelijke           •    Regionaal plan voor energiebesparing voor woningen en
inpassing in het landschap. Het doel is om regionaal op           bedrijfspanden
termijn tot een hoger aandeel in gebruik van duurzame        Opstellen van een Plan van Aanpak voor energiebesparing van
                                                             woningen (via corporaties, VvE’s, vastgoedeigenaren en particulieren)
energie te komen dan het landelijk gemiddelde. Dat
                                                             en bedrijfspanden (o.a. via Regionaal Energieloket).
wordt mogelijk gemaakt door een betere opwekking,
opslag en transport van duurzame energie in onze             •    Investeringen in (landschappelijke inpassing) van zonneparken
regio.                                                       De energietransitie vraagt om een zorgvuldige landschappelijke
                                                             inpassing van zonneparken en zonnevelden door middel van
                                                             (investeringen in) landschapsplannen voor bijvoorbeeld Zonnepark
LOPENDE TRAJECTEN
                                                             Elst, Larendeel Druten of zonnepark Bankhoef in Wijchen.
•   Regionale Energie Strategie – regio Arnhem Nijmegen
•   Programma Slimme Duurzaamheid – The Economic             •    Kennisdeling voor projecten Aardgasvrije wijken
    Board                                                    Organiseren van regionale kennisdeling tussen de 18
                                                             regiogemeenten, provincie en andere kennispartijen over kennis,
PARTNERSCHAPPEN                                              kunde en ervaringen met aardgasvrij maken van woonwijken.
Energiebedrijven, netwerkbeheerders, bedrijfsleven,
                                                             •    Programma voor gedragsbeïnvloeding ontwikkelen
projectontwikkelaars, institutionele beleggers, aannemers,
                                                             Ontwikkelen van een regionaal programma voor gedragsbeïnvloeding
woningcorporaties, kennisinstellingen RU, HAN, ROC’s,
                                                             bij consumenten en producenten voor energiebesparing, tegengaan
provincie Gelderland, Ministerie van EZK, Ministerie van BZK
                                                             verspilling en (her)gebruik van schone energie.
                                                             •    Regionaal investeringsprogramma Waterstof
                                                             Verkenning naar de mogelijkheden voor een regionaal
                                                             investeringsprogramma op gebied van waterstof (ontwikkeling en
                                                             toepassing) en andere schone brandstoffen, inclusief lobby.
                                                             •    Human Capital – werkervaringsplekken voor praktisch geschoolden
                                                             Stimuleren van leer-werkplekken in de regio voor omscholing
                                                             van praktisch geschoolden werkervaring te laten opdoen in de
                                                             energietransitie (o.a. installatie zonnepanelen).
                                                                        Next Garden - Lingewaard
                                                                        NEXTgarden werkt aan een energieneutraal
                                                                        tuinbouwgebied. De aansluiting van het
                                                                        gebied op het warmtenet dat Arnhem en
                                                                        Nijmegen verbindt is hier onderdeel van.
                                                                        Sinds 2018 heeft NEXTgarden een drijvend
                                                                        zonnepark op een gietwaterbassin en een
                                                                        biovergistingsinstallatie die afvalstoffen uit
                                                                        onder meer bermgrassen, dierlijke mest en
                                                                        tuinbouwafval vergist.
                                                                                      Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>                   Opgave Circulaire regio
circulaire regio
                   Actieagenda
                   speerpunt 1
                   CIRCULAIRE BOUW EN INFRASTRUCTUUR
                   acties                      type            uitvoering   fasering
                                                                                ‘21    ‘22   ‘23   ‘24   ‘25
                   Uitwerken van circulaire    beleidsactie,   starten
                   bouwopgaven uit             uitvoering      in 2021
                   Woondeal
                   Regionaal kenniscentrum     verkenning      starten
                   voor circulair bouwen                       in 2021
                   Circulair                beleidsactie,      lopend
                   opdrachtgeverschap bij   uitvoering
                   inkoop en aanbestedingen
                   Bouw nieuwe woningen        uitvoering      starten
                   circulair uitvoeren                         na 2021
                   Stimuleren van houtbouw     verkenning      starten
                   in de regio                                 na 2021
                   Proeftuinen en              uitvoering      lopend
                   experimentlocaties voor
                   circulaire bouw
                   Community of Practice       uitvoering      starten
                   voor Circulaire Bouw                        na 2021
                   speerpunt 2
                   CIRCULAIRE ECONOMIE: GRONDSTOFFEN EN KETENS
                   acties                      type            uitvoering   fasering
                                                                                ‘21    ‘22   ‘23   ‘24   ‘25
                   Verkenning naar regionale   verkenning      starten
                   grondstoffenstromen                         in 2021
                   Kansen voor regionale       verkenning,     starten
                   grondstoffenbank en         beleidsactie    na 2021
                   grondstoffenhubs
                   Breed                       verkenning,     starten
                   onderzoeksprogramma         uitvoering      in 2021
                   ‘Circulaire economie’
                   opzetten
                   Uitvoeringsprogramma        uitvoering      lopend
                   Circulaire GWW-sector
                   Beleidsontwikkeling op      beleidsactie    starten
                   grondstoffenstromen en                      na 2021
                   materiaalgebruik
                   Programma voor actieve      beleidsactie    starten
                   gedragsbeïnvloeding                         na 2021
                   uitwerken
                   Innovatiewerkplaats         uitvoering      lopend
                   Synergiepark Innofase
                   doorontwikkelen
                   Human Capital –           uitvoering        starten
                   werkervaringsplekken voor                   in 2021
                   praktisch geschoolden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>speerpunt 3
WATER EN KLIMAATADAPTATIE
 acties                       type          uitovering fasering
                                                          ‘21   ‘22        ‘23         ‘24       ‘25
 Regionale Adaptatie          beleidsactie  lopend
 Strategieën uitwerken
 Innovatieplatform            verkenning,   starten
 ‘Living Lab Delta Oost’      uitvoering    in 2021
 ontwikkelen
 Strategie ‘Bouwen met        verkenning,   starten
 Natuur’ uitwerken            beleidsactie  na 2021
 Klimaatproeftuinen en        uitvoering    lopend
 vergroeningsprojecten
 Klimaatpark IJssel           uitvoering    starten
                                            in 2021
 Park Lingezegen – Boven      uitvoering    starten
 Linge                                      na 2021
speerpunt 4
TRANSITIE NAAR DUURZAME ENERGIE
 acties                       type          uitvoering fasering
                                                          ‘21    ‘22        ‘23         ‘24       ‘25
 Regionale                    beleidsactie  lopend
 Energiestrategie
 verankeren in beleid
 Regionale aanpak van         beleidsactie, starten
 bedrijventerreinen voor      uitvoering    in 2021
 energie en duurzaamheid
 Regionaal plan voor          beleidsactie  starten
 energiebesparing                           na 2021
 voor woningen en
 bedrijfspanden
 Investeringen in             uitvoering    starten
 (landschappelijke inpassing)               in 2021
 van zonneparken
 Kennisdeling voor            uitvoering    lopend
 projecten Aardgasvrije
 wijken
 Programma voor               beleidsactie, starten
 gedragsbeïnvloeding          uitvoering    na 2021
 ontwikkelen
 Regionaal                    uitvoering    starten
 investeringsprogramma                      na 2021
 Waterstof
 Human Capital –              uitvoering    starten
 werkervaringsplekken voor                  na 2021
 praktisch geschoolden
                                                                     Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>                      We willen leven in
DE ONTSPANNEN REGIO
                      een ontspannen
                      regio. Stedelijke
                      ontwikkelingen van
                      wonen, economie
                      en mobiliteit
                      groeien nog sterk.
                      Dit brengen we
                      in balans met
                      onze goede
                      leefkwaliteit en de
                      aantrekkelijkheid
                      van onze cultuur,
                      recreatie, ons
                      erfgoed en
                      landschap.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>                                                        Bruisende binnensteden: binnenstadsmanagement Arnhem
AMBITIES DE ONTSPANNEN REGIO
Aantrekkelijke regio in balans                                 vestigingsfactor voor werknemers en werkgevers en
Onze regio is in verandering. Stad en land vormen              een bruisende omgeving voor jongeren. Bruisende
steeds meer één samenhangend netwerk. Wonen,                   dorps- en stadscentra en duurzaam toerisme zijn
mobiliteit en economie groeien nog sterk door.                 belangrijke dragers van onze regionale economie.
Met de opgave ontspannen regio willen we deze                  Hier liggen dan ook belangrijke koppelingen met
groei in balans brengen met onze leefkwaliteit en              de opgave Productieve regio. Deze economische
aantrekkelijkheid van cultuur, recreatie en landschap.         dimensie verbinden we in deze opgave Ontspannen
Gericht op de leefkwaliteit voor inwoners en                   regio met de bijzondere landschappen van
aantrekkelijkheid voor ondernemers en bezoekers.               onze regio en met het aantrekkelijke woon-
We willen het voorzieningenniveau op peil houden               en leefklimaat in de omliggende kernen. We
in onze steden en dorpen en de kwaliteiten van ons             versterken deze kwaliteiten met extra aandacht voor
erfgoed, landschap en culturele activiteiten in de             multifunctionaliteit en combinaties van landschap,
regio versterken. We verbinden hierbij de kwaliteit            toerisme, voedselproductie, cultuur en beleving.
van de leefomgeving met de kwaliteit van de
vrijetijdseconomie voor onze inwoners en bezoekers.            Complementaire steden, dorpen en ommeland
                                                               We ontwikkelen onze culturele rijkdommen in
Bruisende, levendige regio                                     steden en kernen, en onze aantrekkelijke natuur.
De opgave ontspannen regio zet in op een                       Het groen in buurten en wijken en ons landschap
bruisende, levendige regio: in onze steden                     wordt toegankelijk gemaakt voor bewoners en
en omliggende kernen, op het behoud van                        bezoekers. Recreatie en toerisme ondersteunen de
basisvoorzieningen, het verduurzamen van toerisme              leefbaarheid en werkgelegenheid. Een breed en
en een waardevol recreatief cultuurlandschap. Het              gevarieerd vrijetijdsaanbod draagt bij aan welvaart,
behouden en versterken van onze ontspannen                     welzijn en de leefkwaliteit voor onze inwoners. En
leefkwaliteit in de regio is hierbij het primaire doel.        aan een aantrekkelijk regionaal cultuurprofiel, waarin
We zien de sterke binnensteden als een belangrijke             steden en omliggende gebieden complementair zijn
motor voor de regionale voorzieningen, zoals                   en bijdragen aan zowel de economie, het sociale
horeca, winkels en kunst en cultuur(historie), en als          klimaat als de leefbaarheid.
                                                                                   Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>                       Speerpunt 1
ontspannen regio
                      Duurzaam toerisme in de regio
                                                                   Toeristische hotspot Fort Pannerden - Lingewaard
                       BEOOGD RESULTAAT 2025
                       In vijf jaar:
                            hebben we meer bezoekers en (recreatie)ondernemers naar onze
                            regio weten te trekken
                            kunnen we de groei van bezoekersstromen reguleren en
                            verbinden aan toeristische hotspots
                            en versterken we de (basis)voorzieningen en leefbaarheid in de
                            kernen
                            waardoor levendigheid en leefbaarheid lokaal duurzaam in
                            balans blijven
                   50 Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>Duurzaam toerisme in de regio                                   ACTIES
Dit speerpunt richt zich op het beter regionaal
reguleren en ‘managen’ van bezoekersstromen op                  •    Verkenning naar de vitaliteit van het toeristisch aanbod
het gebied van toerisme en recreatie. Enerzijds                 Regionale verkenning naar de vitaliteit en
gaat dit speerpunt over het aantrekken van                      ontwikkelingsmogelijkheden van het huidige toeristische aanbod met
meer en een grotere diversiteit in bezoekers en                 en voor ondernemers, voor een toekomstbestendige en duurzame
                                                                toerismesector.
recreatieondernemers naar de regio, gericht op
hoogwaardige duurzame toeristische activiteiten.                •    Uitwerken van bestemmingsmanagement in de regio
Anderzijds vraagt de groei van bezoekersstromen, die            Regionaal bestemmingsmanagement uitwerken voor reguleren van
sowieso in onze regio verwacht wordt, om een goede              bezoekersstromen voor de balans tussen levendigheid en rust, met
                                                                inzicht in actuele en volledige data via een data-alliantie zodat er
regulering en beheersing om de rust voor bewoners
                                                                actueel inzicht is in de spreiding van bezoekersaantallen over de regio.
te bewaren. Het is zaak die groei in bezoekersstromen
beter te verbinden aan toeristische hotspots en
                                                                •    Uitvoeringsagenda Toeristisch toekomstperspectief regio
arrangementen. Hoe beter we op regionaal niveau
                                                                     Arnhem Nijmegen
bezoekersstromen weten te begeleiden in tijd en                 Investeren in concrete uitvoeringsacties en ‘quick wins’ uit het
plaats, hoe beter we de balans tussen levendigheid              regionaal uitvoeringsplan van het Toeristisch toekomstperspectief en
en leefbaarheid weten te behouden. Beide zijn nodig:            ondersteunen en begeleiden naar realisatie van projecten.
de levendigheid van bezoekers levert een bijdrage
aan het versterken van voorzieningen in de kernen. En           •    Stichting Toerisme Veluwe Arnhem Nijmegen aan het werk
de gemeenschap plukt ook economisch de vruchten                 Opdrachtverstrekking van de regio aan stichting Toerisme Veluwe
                                                                Arnhem Nijmegen op het gebied van toeristische promotie,
van voldoende toeristische drukte. Tegelijkertijd is
                                                                gebiedsmarketing, gastheerschap en ontwikkeling van aanbod.
het nodig om de leefbaarheid in steden en kernen
duurzaam te behouden en bewoners voldoende rust                 •    Uitvoering geven aan regionale recreatieve campagnes
en gemak te bieden in een zorgvuldige balans.                   Ontwikkelen en uitvoeren van toeristisch-recreatieve campagnes
                                                                voor bewoners en bezoekers, gericht op de gehele regio, zoals de
                                                                campagne ‘Ontdek de eigen regio’ #mooidichtbij.
LOPENDE TRAJECTEN
•    Toeristisch toekomstperspectief – regio Arnhem-Nijmegen
•    Regionale uitvoeringsagenda Toeristisch                    •    Human capital – ‘House of Leisure’
     toekomstperspectief – regio Arnhem-Nijmegen                Uitwerken van ‘House of Leisure’ om (hoge)scholen te verbinden
•    (Sub)regionale toeristisch-recreatieve visies – bijv. voor aan het toeristisch bedrijfsleven in de regio, en inwoners met
     Veluwezoom, Rijk van Nijmegen                              weinig perspectief op de arbeidsmarkt, een baan te bieden in de
•    Uitvoeringsagenda 2020 ‘Beleef het in Gelderland’ –        vrijetijdseconomie via leerwerkplekken en zo de doorstroming naar
     provincie Gelderland                                       werk te verbeteren.
•    Gelderse Taskforce Toerisme – provincie Gelderland
PARTNERSCHAPPEN
Recreatieondernemers, toeristische platforms, toeristisch
bedrijfsleven, Toerisme Veluwe Arnhem Nijmegen (TVAN),
koepelorganisaties RECRON, HISWA en Koninklijke Horeca
Nederland, kennisinstellingen RU, HAN, ROC’s, provincie
Gelderland, Ministerie van EZK
                                                                           Ontdek de regio -
                                                                           #MooiDichtbij
                                                                           Deze campagne #MooiDichtbij laat op
                                                                           social media de mooie en bijzondere
                                                                           plekken op de Veluwe, in de regio
                                                                           Arnhem en het Rijk van Nijmegen zien, die
                                                                           lijken op foto’s van verre bestemmingen.
                                                                           In deze campagne van TVAN worden
                                                                           bezoekers en recreanten opgeroepen om
                                                                           foto’s op social media te delen en zo te
                                                                           laten zien dat je niet ver hoeft te gaan om
                                                                           je op een verre bestemming te wanen.
                                                                                         Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>                       Speerpunt 2
ontspannen regio
                      Bruisende binnensteden en krachtige kernen
                                                                              Centrum van Hanzestad Doesburg
                       BEOOGD RESULTAAT 2025
                       In vijf jaar:
                            hebben we een sterk complementair aanbod van voorzieningen in
                            onze steden en dorpen
                            is de leegstand in onze kernen fors gedaald en zijn
                            basisvoorzieningen blijvend beschikbaar
                            door intensieve samenwerking van ondernemers, investeerders,
                            kennispartners en overheden
                   52 Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>Bruisende binnensteden en krachtige kernen
In dit speerpunt gaat het om het behoud en versterken            ACTIES
van de vitaliteit van de centra in de steden en kernen in
de regio. De centra veranderen in snel tempo als gevolg          •    Regionale verkenning voorzieningenniveaus steden en
van veranderingen in retail en consumentengedrag,                     kernen
                                                                 Uitvoeren van verkenning van voorzieningenniveaus in steden en
bijvoorbeeld door stijging van online aankopen. Groeiende
                                                                 kernen door informatie en visies van regiogemeenten bijeen te
leegstand dreigt en dit wordt ook zichtbaar, mede als            brengen, gericht op complementariteit, leegstand voorkomen en
gevolg van de coronacrisis. Dit speerpunt gaat primair over      verbeteren van leefbaarheid.
het structureel versterken van het voorzieningenniveau
in de steden en behoud van een basisniveau aan                   •    Nieuwe ontwikkelingen in detailhandel beleidsmatig
                                                                      uitwerken
voorzieningen in de dorpen en kernen, ook voor de
                                                                 Nieuwe trends en ontwikkeling in retail en detailhandel opnemen en
lange termijn. Dit vraagt om acties om leegstand                 uitwerken als onderdeel van het Regionaal Programma Werklocaties
actief te bestrijden en te voorkomen, en de centra te            (RPW), in samenhang met opgave Productieve regio.
ondersteunen in de overgang van place-to-buy naar
place-to-meet: van koopcentrum naar verblijfscentrum.            •    Centrummanagement en ondernemerschap in steden en
Om aantrekkelijke dorps- en stadscentra te ontwikkelen                kernen versterken
                                                                 Samenwerking tussen winkeliers, ondernemers, voorzieningen en
waar het prettig toeven is en je elkaar kunt ontmoeten
                                                                 instellingen versterken door versterking van het centrummanagement en
in een aantrekkelijke, gezonde omgeving. Dit vraagt in           de organisatiegraad in de binnensteden en de kernen. Gekoppeld aan
centra om intensieve samenwerking tussen ondernemers,            versterking van het ondernemerschap in MKB (zie Productieve regio).
inwoners, investeerders, kennispartners en overheden. En
vraagt om een verlenging van het stimuleringsbeleid, ook         •    Bestrijding van leegstand in binnensteden en kernen
na de coronacrisis, om de ontwikkeling van binnensteden          Programma voor bestrijden van leegstand in steden en kernen door
te ondersteunen, maar ook om de basisvoorzieningen in            ondersteuning te bieden om structurele leegstand anders in te vullen,
                                                                 voor transformatie en verduurzaming van panden, herbestemmen
de kleine kernen in stand te houden. Voor de uitwerking
                                                                 naar andere functies dan detailhandel of horeca. Koppelen aan
van dit speerpunt liggen belangrijke koppelingen met             programma ‘Steengoed benutten’ van de provincie Gelderland.
de opgave Productieve regio en met lopende lokale
investeringsprogramma’s van gemeenten.                           •    Investeringsimpuls in economische structuurversterking
                                                                      binnensteden en kernen
LOPENDE TRAJECTEN                                                Economische structuurversterking in de binnensteden en kleinere
•     Gemeentelijke investeringsprogramma’s voor                 kernen door gebiedsontwikkeling en investeringen in strategische
      leegstandsbestrijding                                      culturele locaties en infrastructuur.
•     (Sub)regionale toeristisch-recreatieve visies – bijv. voor
      Veluwezoom, Rijk van Nijmegen                              •    Investeringsprogramma openbare ruimte binnensteden en kernen
•     Beleidsprogramma Leefbaarheid 2020-2021 – provincie        Anticyclisch investeren in de verblijfskwaliteit van de openbare ruimte
      Gelderland                                                 en een gezonde en klimaatadaptieve inrichting van kleine en grote
•     Programma Steengoed Benutten – provincie Gelderland        centra tot een prettig en groen verblijfsgebied.
•     Programma Bruisende Steden – provincie Gelderland
PARTNERSCHAPPEN                                                  •    Kansen benutten van investeringsfondsen voor retail en
Winkeliers, ondernemers, inwoners, vastgoedeigenaren,                 binnensteden
institutionele beleggers, koepel-, winkeliers- en                Verkenning naar de mogelijkheden voor benutten van het nationale
ondernemersverenigingen, cultuurnetwerken, woningcorporaties,    groeifonds en andere investeringsfondsen voor versterking van retail,
maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen RU, HAN,       kleine centra en binnensteden.
ROC’s, provincie Gelderland, Ministerie van EZK
                                                                            Krachtige kernen:
                                                                            leefbaarheid centrum Renkum
                                                                            Renkum is aan de slag om van het centrum
                                                                            weer een favoriete ontmoetingsplek te
                                                                            maken. Ook recreatie en toerisme is van
                                                                            groot belang voor de ondernemers in de
                                                                            kleine kernen. Bezoekers dragen bij aan
                                                                            het behoud van voorzieningen en zorgen
                                                                            voor extra levendigheid. Samenwerking
                                                                            met het Platform Lage Veluwe leidt
                                                                            tot een toename van bezoekers en
                                                                            werkgelegenheid.
                                                                                          Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>                       Speerpunt 3
ontspannen regio
                      Landschappelijk recreatief raamwerk
                                                               Wandelroute Veluwe-Posbank - Arnhem, Rheden, Rozendaal
                       BEOOGD RESULTAAT 2025
                       In vijf jaar:
                            waarderen recreanten onze waardevolle natuur, landschap en
                            cultureel erfgoed nog hoger
                            op basis van een richtinggevend regionaal landschappelijk en
                            recreatief raamwerk
                            voor duurzaam behoud en versterking van recreatie, erfgoed,
                            natuur en landschap
                   54 Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>Landschappelijk recreatief raamwerk                              ACTIES
In dit speerpunt gaat het om het duurzaam behoud
en versterking van natuurwaarden, waardevolle                    •    Regionale visie op landschappelijk raamwerk ontwikkelen
landschappen en cultuurhistorisch erfgoed. Onze regio            Gezamenlijk ontwikkelen van een landschappelijk raamwerk van
kent een rijke variëteit aan landschappen en erfgoed             natuurgebieden, waardevolle landschappen, cultureel erfgoed
                                                                 als casco voor toeristisch-recreatieve functies en activiteiten, en
uit allerlei tijdsperioden. De inzet is enerzijds erop
                                                                 ruimtevragende functies vanuit water, klimaat en energie. Verbinden
gericht om deze waarden en kwaliteiten duurzaam
                                                                 van toeristische hotspots.
te behouden en anderzijds deze kwaliteiten beter
zichtbaar en beleefbaar te maken. Ook hier is het                •    Toeristische hotspots en toeristische overstapplaatsen
zoeken naar een zorgvuldige balans, zodat bewoners                    verbinden
en bezoekers onze landschappen en erfgoed hoger                  Regionale verkenning naar het verbinden van de verspreid liggende
                                                                 toeristische hotspots, en hoe deze onderling te verbinden vanuit
gaan waarderen en dat ook duurzaam blijven doen.
                                                                 oogpunt van bereikbaarheid, arrangementen en ruimtelijk. En
Dit vraagt om goede ruimtelijke en functionele
                                                                 verbeteren van de TOP’s (Toeristische overstapplaatsen) qua netwerk,
verbindingen en een (nog) betere toegankelijkheid                plekken en kwaliteit.
en beleefbaarheid van de kwaliteiten. Hiervoor zetten
we in op het ontwikkelen van een richtinggevend                  •    Uitwerken van de ‘customer journey’ in relatie tot landschap
landschappelijk raamwerk, als casco voor recreatieve             Belevings- en gebruikswaarde van het landschap in de regio
                                                                 verbeteren, alsmede de toegankelijkheid tot natuur, landschap en
activiteiten en voor ruimteclaims voor water, klimaat,
                                                                 erfgoed vanuit inzichten in de wensen en ervaringen vanuit oogpunt
energie en verstedelijking. Het landschappelijk                  van bezoekers en bewoners. Uitwerken van regionale customer
raamwerk dient als duurzaam casco voor natuur- en                journeys in relatie tot landschap.
landschapsontwikkeling, biodiversiteit, waterberging en
klimaatadaptatie, en verbindt plekken en gebieden tot            •    Investeringsimpuls in het regionaal landschappelijk
een regionaal samenhangende landschapsstructuur die                   raamwerk
nieuwe activiteiten en ruimteclaims kan opvangen.                Uitwerken van investeringsimpuls in concrete strategische projecten
                                                                 binnen het landschappelijk raamwerken, zoals bijvoorbeeld Gastvrije
                                                                 Waaldijk, Bovenlinge, Rivierklimaatpark IJssel, Park Lingezegen, of
LOPENDE TRAJECTEN
                                                                 het Gelderse Arcadië (landgoederenzone langs de Veluwezoom).
•    Toeristisch toekomstperspectief – regio Arnhem-Nijmegen
•    Regionale uitvoeringsagenda Toeristisch toekomstperspectief
     – regio Arnhem-Nijmegen
•    Regionale Adaptatie Strategieën – drie regio’s
•    Agenda Landschap – provincie Gelderland
•    Beleidsprogramma Cultuur en Erfgoed – provincie Gelderland
•    Programma Klimaatadaptatie – provincie Gelderland
PARTNERSCHAPPEN
Natuur- en landschapsorganisaties, Staatsbosbeheer,
particuliere natuurbeheerders, waterschappen,
landbouworganisaties, eigenaren cultuurhistorisch
erfgoed, recreatieondernemers, horeca-ondernemers,
maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen RU, HAN,
VHL, ROC’s, provincie Gelderland, Ministerie van LNV
                                                                            UNESCO-werelderfgoed –
                                                                            Fort Pannerden
                                                                            Fort Pannerden is een oud
                                                                            verdedigingsfort in de splitsing tussen
                                                                            de Waal en het Pannerdensch Kanaal,
                                                                            richting IJssel. Het landschap is een mooie
                                                                            combinatie van water, natuur (Natura
                                                                            2000) en cultuurhistorie: fort Pannerden
                                                                            is onderdeel van de Hollandse Waterlinie.
                                                                            Deze is genomineerd voor opname
                                                                            als UNESCO-werelderfgoed dat naar
                                                                            verwachting in 2021 wordt toegekend.
                                                                                          Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>                       Speerpunt 4
ontspannen regio
                      Sterk regionaal cultuuraanbod
                                                                               Duurzaam festival Framed - Arnhem
                       BEOOGD RESULTAAT 2025
                       In vijf jaar:
                            is aanbod en kwaliteit van culturele activiteiten en voorzieningen in
                            de regio gegroeid
                            werken we aan een betere regionale programmering van het
                            cultuuraanbod
                            en weten we een breed en gevarieerd publiek binnen en buiten
                            de regio aan te trekken
                   56 Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>Sterk regionaal cultuuraanbod                                     ACTIES
Dit speerpunt richt zich op het versterken van het
aanbod aan culturele activiteiten en instellingen                 •     Doorontwikkeling regionale visie Cultuurregio 025
in de regio. Deze ontwikkeling is al in gang gezet                Verbreden en doorontwikkelen van de visie Cultuurregio 025 met
met onder andere de ‘Cultuurregio 025’ waarin                     aandacht voor cultuurbeoefening in zowel de steden als in de kleine
Arnhem en Nijmegen gestart zijn met intensivering                 kernen, met verbreding, ondersteuning en in stand houden van de
                                                                  cultuurbeoefening in verschillende segmenten (van cultuureducatie,
van hun samenwerking. In de speerpunt wordt ook
                                                                  amateurcultuur tot toptalent).
nadrukkelijk gezocht naar verbreding van deze
samenwerking naar andere gemeenten binnen                         •     Gezamenlijke promotie en harmonisatie van culturele agenda
de regio. De inzet van die samenwerking is om                     Verkennen van mogelijkheden voor gezamenlijke promotie en het
                                                                  regionaal harmoniseren van de culturele agenda’s tot o.a. een regionale
gezamenlijk aanbod, diversiteit, kwaliteit en cross-
                                                                  cultuuragenda als instrument van verbrede Cultuurregio 025. Initiatieven
overs van culturele activiteiten en voorzieningen in de           kunnen in brede regio beter gebundeld en uitgedragen worden.
regio te laten groeien. Dit vraagt om een regionaal
gedeelde visie op cultuur, om een betere regionale                •     Investeringsimpuls in strategische culturele infrastructuur
programmering en afstemming van het culturele                     Investeren in de strategische culturele infrastructuur en ontwikkelingen
                                                                  in de Cultuurregio 025 van (boven)regionaal belang, zoals de renovatie
aanbod en investeringen in de infrastructuur en
                                                                  van het Stadstheater Arnhem, gebiedsontwikkeling Valkhofkwartier en
voorzieningen. Beoogd resultaat is dat we als regio               renovatie Stadsschouwburg Nijmegen.
samen een veel breder en gevarieerder publiek
weten te trekken, binnen én buiten de regio. Hiermee              •     Gezamenlijke visie op ontwikkeling van cultuureducatie in de regio
                                                                  Ontwikkelen van een gezamenlijke visie op behoud en versterking
dragen we, zowel direct als indirect, bij aan het
                                                                  van cultuureducatie in de regio, met doorgaande leerlijnen
vestigingsklimaat van de regio zowel in economische               (bijv. muziekles, lezen, etc.) en het optimaliseren van binnen- en
termen als in sociale termen. Een sterk regionaal                 buitenschoolse cultuureducatie in de steden en dorpen in de regio.
cultuuraanbod maakt hiervan integraal deel uit.
                                                                  •     Kansen voor culturele broedplaatsen met faciliteiten
LOPENDE TRAJECTEN                                                 Verkennen van kansen voor culturele broedplaatsen met
•    Groeidocument 025 Arnhem Nijmegen                            voorzieningen en faciliteiten voor makers en kunstenaars door
•    Cultuurregio 025 – regio Arnhem-Nijmegen                     opdrachtversterking door regiogemeenten, via subsidieregelingen of
•    Beleidsprogramma Cultuur en Erfgoed – provincie              in de vorm van ateliers, proefpodia en betaalbare woon-werkruimten.
     Gelderland
•    Beleids- en uitvoeringsprogramma Cultuur en Erfgoed          •     Regionale ondersteuning en kennisuitwisseling
     2017-2020 – provincie Gelderland                             Verkennen van behoeften aan uitwisseling van kennis en ervaringen
•    Uitgangspuntenbrief Aanpak Cultuur en Erfgoed vanaf          zoals: ondersteuning van amateurverenigingen op gebied van
     2021 – provincie Gelderland                                  bijvoorbeeld vrijwilligers en experts, samenwerking op gebied van
                                                                  ticketing, marketing, materialen e.d..
PARTNERSCHAPPEN
                                                                  •     Human Capital – Schakel025 en Cultuur Academy
Culturele instellingen, creatieve en culturele
                                                                  Investeren in de brede, duurzame inzetbaarheid van ondernemers
ondernemers, instellingen, culturele platforms,
                                                                  en inwoners die nu werkzaam zijn in de cultuursector, ook op lange
gezelschappen, verenigingen, culturele broedplaatsen,
                                                                  termijn na de coronacrisis, en niet alleen voor toptalent maar ook
kennisinstellingen RU, ArtEZ, HAN, ROC’s, provincie
                                                                  voor andere segmenten in de cultuursector, o.a. door verbreding
Gelderland, Ministerie van OCW
                                                                  activiteiten Schakel 025 en Cultuur Academy naar de regio te halen.
                                                                             Cultuurregio 025
                                                                             De Cultuurregio 025 is een koploper
                                                                             voor regionale samenwerking. Door
                                                                             cultureel programma regionaal af
                                                                             te stemmen en het cultuurprofiel
                                                                             te versterken wordt het publiek
                                                                             van de regio bediend met een rijk
                                                                             en gevarieerd pakket aan culturele
                                                                             activiteiten. De gehele cultuurketen
                                                                             wordt bij elkaar gebracht, van
                                                    Cultuurregio 025         opleidingen tot presentatie.
                                                                                          Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>                   Opgave Ontspannen regio
Ontspannen regio
                   Actieagenda
                   speerpunt 1
                   DUURZAAM TOERISME IN DE REGIO
                   acties                          type            uitvoering   fasering
                                                                                    ‘21    ‘22   ‘23   ‘24   ‘25
                   Verkenning naar de vitaliteit   verkenning,     starten
                   van het toeristisch aanbod      beleidsactie    in 2021
                   Uitwerken van                   verkenning,     starten
                   bestemmingsmanagement           beleidsactie    in 2021
                   in de regio
                   Uitvoeringsplan Toeristisch     uitvoering      starten
                   toekomstperspectief regio                       in 2021
                   Arnhem Nijmegen
                   Stichting Toerisme Veluwe       uitvoering      lopend
                   Arnhem Nijmegen aan het
                   werk
                   Uitvoering geven aan            uitvoering      starten
                   regionale recreatieve                           na 2021
                   campagnes
                   Human capital – ‘House of       uitvoering      starten
                   Leisure’                                        na 2021
                   speerpunt 2
                   BRUISENDE BINNENSTEDEN EN KRACHTIGE KERNEN
                   acties                          type            uitvoering   fasering
                                                                                    ‘21    ‘22   ‘23   ‘24   ‘25
                   Regionale verkenning            verkenning,     starten
                   voorzieningenniveaus            beleidsactie    in 2021
                   steden en kernen
                   Nieuwe ontwikkelingen in        verkenning,     starten
                   detailhandel beleidsmatig       beleidactie     na 2021
                   uitwerken
                   Centrummanagement en            uitvoering,     lopend
                   ondernemerschap in steden       lobby
                   en kernen versterken
                   Bestrijding van leegstand       uitvoering      lopend
                   in binnensteden en kleine
                   kernen
                   Investeringsimpuls              uitvoering      lopend
                   in economische
                   structuurversterking
                   binnensteden en kernen
                   Investeringsprogramma           beleidsactie,   starten
                   openbare ruimte                 uitvoering      na 2021
                   binnensteden en kernen
                   Kansen benutten van             verkenning      starten
                   investeringsfondsen voor                        in 2021
                   retail en binnensteden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>speerpunt 3
LANDSCHAPPELIJK RECREATIEF RAAMWERK
 acties                     type          uitvoering fasering
                                                         ‘21  ‘22        ‘23         ‘24       ‘25
 Regionale visie op         beleidsactie, starten
 landschappelijk raamwerk   lobby         in 2021
 ontwikkelen
 Toeristische hotspots      verkenning    starten
 en toeristische                          na 2021
 overstapplaatsen
 verbinden
 Uitwerken van de           verkenning,   starten
 ‘customer journey’ in      lobby         in 2021
 relatie tot landschap
 Investeringsimpuls in het  uitvoering    starten
 regionaal landschappelijk                na 2021
 raamwerk
speerpunt 4
STERK REGIONAAL CULTUURAANBOD
 acties                     type          uitvoering fasering
                                                         ‘21  ‘22        ‘23         ‘24       ‘25
 Doorontwikkeling           beleidsactie, lopend
 regionale visie            lobby
 Cultuurregio 025
 Gezamenlijke promotie en verkenning,     lopend
 harmonisatie van culturele lobby
 agenda
 Investeringsimpuls in      uitvoering    starten
 strategische culturele                   na 2021
 infrastructuur
 Gezamenlijke visie         beleidsactie  starten
 op ontwikkeling van                      in 2021
 cultuureducatie in de
 regio
 Kansen voor culturele      verkenning,   starten
 broedplaatsen met          lobby         na 2021
 faciliteiten
 Regionale ondersteuning    verkenning    starten
 en kennisuitwisseling                    na 2021
 Human Capital –            uitvoering    starten
 Schakel025 en Cultuur                    na 2021
 Academy
                                                                  Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>DE GROENE GROEIREGIO
                       Samen regisseren
                       we de groei in
                       de regio. Op zo’n
                       manier dat we de
                       typische balans
                       tussen stedelijke
                       ontwikkeling
                       en ontspannen
                       leefkwaliteit
                       behouden.
                       Hierdoor worden
                       we herkenbaar
                       als dé groene
                       metropoolregio.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>                                                  Groene kwaliteiten in de regio: Wijngaard de Holdeurn, Berg en Dal
AMBITIES DE GROENE GROEIREGIO
Integraal aan groei werken                               verschillende ruimteclaims in afstemming met
In deze regionale opgave gaat het om het                 elkaar te bekijken, benutten we het integrale
faciliteren en coördineren van groei (in wonen,          karakter van deze opgave optimaal. Het doel is
werken en voorzieningen) in de regio en het              een toekomstbestendige en leefbare regio met
tegelijkertijd versterken en gezamenlijk uitdragen       gedifferentieerde dorpen, wijken en steden,
van ons profiel als groene metropoolregio. We            met een evenwichtige verdeling van woon- en
vullen deze groei zo in dat de typische balans           werkmilieus en een passend voorzieningenniveau,
tussen levendige stedelijkheid en een meer               binnen ons profiel als groene metropoolregio.
ontspannen leefkwaliteit in de regio in stand
blijft. Door hierbij integraal samen te werken op        Samen sterk als groene metropoolregio
regionaal niveau ontstaat een nieuw perspectief          Om onze doelen op het gebied van wonen,
om de opgaven in stad, dorp, wijk en ommeland            werken, energie en landschap (in relatie tot natuur,
op te pakken. Zo maken we gebruik van de                 landbouw en klimaatadaptatie) daadwerkelijk
schaalgrootte van het stedelijk netwerk, de              te bereiken, kiest de regio voor samenwerking
complementariteit van regiogemeenten en de               en profilering als ‘groene metropoolregio’. Zo
agglomeratiekracht van de regio.                         kan de regio ook de krachten van verschillende
                                                         overheidslagen intensiever bundelen en inzetten.
Groene groei in ruimteclaims                             Deze opgave vormt de basis voor een langjarig
In de opgave groene groeiregio verbinden we              partnerschap die we als regio aangaan met
de doelstellingen op het gebied van wonen en             provincie en Rijk en in nauwe samenwerking met
werk, mobiliteit, klimaatadaptatie en energie            economische en maatschappelijke partners, én
én agrarisch en recreatief cultuurlandschap.             onze bewoners, bezoekers en ondernemers.
Ook de landbouw blijft een belangrijke rol
spelen als drager van het landelijk gebied. We
benaderen de uitdagingen die op de regio
afkomen vanuit drie invalshoeken: wonen,
leefomgeving en agglomeratiekracht. Door
                                                                               Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>                        Speerpunt 1
groene groeiregio
                       Wonen in stad, dorp en ommeland
                       Balans tussen vraag en aanbod in wonen
                                                                Aantrekkelijke woonmilieus in dorpen - Didam, Montferland
                        BEOOGD RESULTAAT 2025
                        In vijf jaar...
                             hebben we een evenwichtige regionale woningmarkt
                             met goede afstemming tussen de marktvraag en een gevarieerd
                             aanbod
                             waarbij de woningtekorten zijn gedaald en meer betaalbare
                             woningen zijn gerealiseerd
                    62 Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>Wonen in stad, dorp en ommeland                            ACTIELIJST
Dit speerpunt richt zich op het bouwen van
voldoende duurzame en betaalbare woningen                  •    Woningbouwversnelling en Versnellingstafel
in de regio. Hierbij gaat het om nadere invulling          Implementatie van de versnelling van de bouwproductie tot
                                                           20.000 woningen in 2025, met een gemiddelde bouwproductie
en uitvoering geven aan de afspraken uit de
                                                           van 4000 woningen per jaar. Inrichten van de regionale
Woondeal tussen regio, provincie en het Rijk.              Versnellingstafel om uitval te verminderen, risico’s beheersbaar
Enerzijds is dit gericht op het versnellen van             te maken en programmering vorm en inhoud te geven, inclusief
de woningbouwproductie, en het verminderen                 kennisuitwisseling op gebied van contractering.
en voorkomen van planuitval van potentiële
                                                           •    Adaptief programmeren van woningbouwplannen
bouwlocaties. Doel op korte termijn is het                 Voorkomen van vertraging en uitval van (potentiële) bouwplannen
gezamenlijk inlopen van het woningbouwtekort               door het ontwikkelen van een werkwijze van regionaal adaptief
in de regio (naar 2% in 2030) en het regionaal             programmeren. De regionale woningbouwprogrammering
organiseren van een stabiele en continue                   moet zorgen voor voldoende plancapaciteit zodat volume,
woningbouwproductie. Tot 2025 is de ambitie om             continuiteit en snelheid en in bouwstromen duurzaam kan
                                                           worden georganiseerd. Inclusief het opzetten van een regionaal
tot een woningbouwversnelling te komen van 20.000
                                                           monitoringssysteem van de planvoorraad, inzichtelijk voor regio,
woningen. Op lange termijn groeit de regionale             provincie en Rijk, die hiervoor ook kennis leveren.
woningbehoefte naar 50.000-60.000 woningen
over de periode 2020-2040. Hieraan gekoppeld               •    Strategische visie op toekomstbestendige en
                                                                gedifferentieerde wijken
zet de regio zich in voor toekomstbestendige
                                                           Ontwikkelen van een gemeenschappelijke visie op sterke,
en gedifferentieerde wijken waarbij middenhuur,            toekomstbestendige en gemengde wijken, in samenwerking
betaalbare koopwoningen en vrije sectorwoningen            met corporaties en marktpartijen, waarbij meer middenhuur,
meer worden gemengd in kwetsbare gebieden in               betaalbare koopwoningen en vrije sectorwoningen worden
de regio. Met name betaalbaarheid van woningen             gemengd in kwetsbare gebieden in de regio. Hierbij wordt
heeft hierbij de aandacht. Dit alles vraagt om inzet       ook gekeken naar instrumenten en middelen uit provinciale
                                                           programma’s Wijken van de Toekomst, Steengoed Benutten,
van innovatieve instrumenten, slimme procedures
                                                           Leefbaarheid en Klimaatadaptatie, en mogelijke pilots verkend.
en middelen, waarvoor de kennisuitwisseling tussen
gemeenten onderlingen en met provincie en het Rijk         •    Uitwerken en afspraken over het conceptueel bouwen
actief georganiseerd moet worden.                          Het versneld bouwen van voldoende duurzame en betaalbare
                                                           woningen vraagt om vormen van innovatie, standaardisatie
LOPENDE TRAJECTEN                                          en industrialisatie zodat de gewenste bouwproductie slimmer
•    Actieplan Wonen – provincie Gelderland                kan worden georganiseerd. De regio werkt dit zogenoemde
•    Steengoed Benutten – provincie Gelderland             conceptueel bouwen verder uit, ondersteund door de provincie
•    Wijken van de Toekomst – provincie Gelderland         en het Rijk, en maakt zij hierover afspraken met corporaties en
•    Uitvoeringafspraken Woondeal regio Arnhem Nijmegen    marktpartijen.
•    Gemeentelijke woonvisies en omgevingsvisies
                                                           •    Uitvoeringsstrategie voor betaalbaar wonen
PARTNERSCHAPPEN                                            Uitwerken van een uitvoeringsstrategie voor woningbouw, waarbij
Woningcorporaties, projectontwikkelaars, institutionele    de regio 50% van de zachte plancapaciteit in het betaalbare
beleggers, vastgoedeigenaren, aannemers, dorps- en         segment (sociaal, middeldure huur en betaalbare koop) wil
wijkorganisaties, bewonersgroepen, kennisinstellingen RU,  realiseren. Hiervoor wordt kennisuitwisseling georganiseerd
HAN, VHL, ROC’s, provincie Gelderland, Ministerie van EZK, tussen regio, provincie en Rijk over innovatieve instrumenten en
Ministerie van BZK, Ministerie van IenW                    procedures (zoals woonplicht, kettingbedingen, etc.).
                                                                     Woondeal
                                                                     regio Arnhem-Nijmegen
                                                                     De regionale Woondeal is een
                                                                     voorbeeld van de samenwerking
                                                                     tussen regio, provincie en het Rijk op
                                                                     de verstedelijkingsopgave van 60.000
                                                                     woningen waar we tot 2040 voor staan.
                                                                     In de uitwerking van de Woondeal staat
                                                                     de balans tussen groei en leefkwaliteit
                                                                     centraal: het bijbouwen van voldoende
                                                                     (betaalbare) woningen en het versterken
                                                                     van het groene ontspannen profiel.
                                                                                  Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>                        Speerpunt 2
groene groeiregio
                       Leefomgeving: integraal ruimteclaims afwegen
                       Balans tussen ruimteclaims van verstedelijking, mobiliteit, water, energie en landschap
                                                                 Ruimteclaims in de leefomgeving: windturbines langs de A15
                        BEOOGD RESULTAAT 2025
                        In vijf jaar...
                             nemen we ruimteclaims van verstedelijking, mobiliteit, water en
                             energie in het landschap op
                             door het realiseren van meervoudig ruimtegebruik en slimme
                             functiecombinaties
                             weten we de milieubelasting te beperken en de kwaliteit van de
                             leefomgeving te verbeteren
                             en zijn natuur-, recreatieve en landschappelijke waarden
                             behouden en versterkt
                    64 Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>Leefomgeving: integraal ruimteclaims afwegen                     ACTIELIJST
Dit speerpunt richt zich op de integrale
afweging van verschillende ruimteclaims die                      •    Uitwerken van de Verstedelijkingsstrategie
vanuit de andere opgaven (o.a. voor mobiliteit,                  De concept-Verstedelijkingsstrategie uitwerken tot een definitieve
bedrijventerreinen, water, energie, klimaat                      Verstedelijkingsstrategie die moet leiden tot (besluitvorming) over
                                                                 afspraken in een Verstedelijkingsakkoord met het Rijk tijdens met BO-
en verstedelijking) op de regio afkomen. Het
                                                                 MIRT in najaar 2021. Hierin trekt de regio samen op met regio Foodvalley.
gaat primair om de ruimtelijke dimensie van
de andere opgaven, dus de ruimteclaims die
                                                                 •    Verstedelijkingsstrategie verankeren in omgevingsvisies
voortvloeien uit de Verbonden, Productieve,
                                                                 Beleidsmatig uitwerken van de Verstedelijkingsstrategie in provinciale
Circulaire en Ontspannen regio. In de basis                      beleidsplannen en gemeentelijke beleidsplannen en/of omgevingsvisies.
staat in dit speerpunt behoud en versterking                     En verkennen van de nut en noodzaak van een samenhangende
van de kwaliteit van de leefomgeving (inclusief                  ruimtelijke visie of -agenda voor de regio.
natuur en landschap) centraal. Dit krijgt vorm
en inhoud door enerzijds het verkennen en                        •    Koppeling versterken met landelijk en provinciaal beleid
agenderen van trends en ontwikkelingen, en het                        voor de leefomgeving
schetsen van inspirerende toekomstscenario’s                     Versterken van de koppelingen met het Rijksbeleid en provinciaal
                                                                 beleid voor de leefomgeving, inclusief verstedelijkingsstrategie. Met
en nieuwe keuzevraagstukken waar de regio
                                                                 het (Uitvoeringsprogramma) NOVI, Omgevingsagenda Oost en de
voor komt te staan. Anderzijds gaat het om                       Omgevingsvisie ‘Gaaf Gelderland’ en specifieke rijksbeleidskaders
het organiseren en verankeren van integrale                      zoals het Toekomstbeeld OV 2040, Topsectorenbeleid of het
regionale afspraken met het Rijk (o.m. over de                   Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie.
Verstedelijkingsstrategie) en het vastleggen ervan
in provinciale en gemeentelijke (omgevings)visies                •    Regionale toekomstscenario’s voor lange termijn
en beleidsplannen. Ook speelt het opzetten van                   Ontwikkelen van integrale toekomstscenario’s voor de regio voor
                                                                 de lange termijn (bijv. 2050) waarin nieuwe maatschappelijke
een integrale monitoring van ontwikkelingen en
                                                                 trends en ontwikkelingen worden geagendeerd en vertaald naar
afgesproken doelen een belangrijke rol door het                  mogelijke ontwikkelscenario’s en de keuzevraagstukken waarvoor de
ontwikkelen van een regionaal ‘dashboard’ voor                   regio op lange termijn komt te staan, en wat dit betekent voor de
groene groei als basis voor integrale afwegingen                 koersbepaling van de ontwikkeling van de regio.
over de leefomgeving in de regio.
                                                                 •    Regionaal dashboard voor groene groei ontwikkelen
LOPENDE TRAJECTEN
                                                                 Ontwikkelen van een regionaal dashboard als instrument voor
•    Verstedelijkingsstrategie Arnhem-Nijmegen en Foodvalley
                                                                 inzicht in de ontwikkeling van de groene groeiregio, inclusief de
•    Gemeentelijke omgevingsvisies
                                                                 verstedelijkingsopgave. Basis hiervoor zijn verschillende typen
•    Omgevingsvisie ‘Gaaf Gelderland’ – provincie Gelderland
                                                                 monitors: de regionale woningmarktmonitor, IBIS (inzake RPW),
•    Uitvoeringsprogramma ‘Gaan voor Gaaf Gelderland’ –
                                                                 monitor RES, etc. Integratie van verschillende monitordata tot een
     provincie Gelderland
                                                                 helder dashboard als basis voor bestuurlijke afwegingen.
•    Uitvoeringsprogramma Nationale Omgevingsvisie (NOVI) –
     ministerie van BZK
PARTNERSCHAPPEN
Ondernemers, bewonersgroepen, regionaal bedrijfsleven,
private ontwikkelende en investerende partijen, maatschappelijke
organisaties en instellingen, kennisinstellingen in de regio,
provincie Gelderland, Ministeries van BZK, EZK, LNV en OCW.
                                                                            Verstedelijkingsstrategie regio
                                                                            Arnhem-Nijmegen en Foodvalley
                                                                            De verstedelijkingsstrategie is
                                                                            een routekaart om voor de regio
                                                                            Arnhem-Nijmegen-Foodvalley
                                                                            te komen tot een gezonde en
                                                                            groene groei van de regio. Hoe
                                                                            worden bijvoorbeeld de 60.000
                                                                            extra woningen tot 2040 in onze
                                                                            regio gerealiseerd met behoud van
                                                                            leefklimaat, bereikbaarheid en de
                                                                            kwaliteit van het landschap?
                                                                                          Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>                        Speerpunt 3
groene groeiregio
                       Agglomeratiekracht – groene metropoolregio
                       Balans tussen eigen kracht en complementariteit van steden en dorpen
                                                                 Een groene metropoolregio - stedelijk gebied Arnhem
                        BEOOGD RESULTAAT 2025
                        In vijf jaar...
                             is de complementariteit en samenhang tussen stad, dorp en
                             ommeland toegenomen
                             waarbij de steden en dorpen zich samen profileren als ‘groene
                             metropoolregio’
                             om de netwerkkracht en concurrerend vermogen van de regio
                             (inter)nationaal te vergroten
                    66 Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>Agglomeratiekracht - groene metropoolregio                                          ACTIELIJST
Dit speerpunt richt zich op het versterken van de
positionering van onze regio als ‘groene metropoolregio’                            •      Verkenning naar versterking van de agglomeratiekracht van de regio
richting provincie, Rijk en Europa. Enerzijds gaat het om                           Verkennen van de inhoudelijke doelen, strategie en governance
het versterken van de internationale concurrentiepositie                            om de agglomeratie van de regio te versterken in het perspectief
voor bewoners, ondernemers en bezoekers en anderzijds                               van de ruimtelijk-economische ontwikkeling en concurrentiepositie
                                                                                    van de regio in (inter)nationaal verband. Hoe kunnen we de
om een betere lobby, agendering en verankering van
                                                                                    agglomeratiekracht met 18 gemeenten versterken en netwerkkracht
(investerings)afspraken met provincie, Rijk en Europa.                              ontwikkelen op het profiel als ‘groene metropoolregio’? Aan het
Hiervoor is de gemeenschappelijke samenwerking van de                               onderzoek ‘De kracht van Oost’ en de Brede Welvaartsmonitor kan
18 gemeenten als regio Arnhem-Nijmegen onontbeerlijk.                               relevante input worden ontleend.
Hierin zoeken we naar de complementariteit tussen
de steden onderling en met de dorpen, kleine kernen                                 •      Community of Practice en toolkit instrumentarium voor
en het landelijk gebied. Hierbij wordt iedereen in zijn                                    regiogemeenten
eigen kracht gezet, en bundelen we al deze krachten                                 Er bestaat brede behoefte aan uitwisseling van kennis en ervaringen
                                                                                    over het handelingsperspectief en instrumentarium (#hoedan) bij
tot een sterke samenhangende regio. Het perspectief:
                                                                                    de regiogemeenten voor het realiseren van de vijf opgaven. Betere
eenheid in verscheidenheid. Agglomeratiekracht vraagt                               uitwisseling voorkomt uitvinden van hetzelfde wiel, en versterkt de
om een slagvaardig handelingsperspectief en krachtig                                samenwerking en realisatie van de actieagenda’s. Dit kan onder meer in de
instrumentarium om actieagenda’s uit te voeren en                                   vorm van een regionale Community of Practice (CoP) en het ontwikkelen
projecten te realiseren. Het uitwisselen van kennis, kunde                          van een instrumentenkist/toolkit voor realiseren van de actieagenda’s.
en ervaringen met participatie- en realisatieprocessen en
inzet van instrumenten helpt alle gemeenten invulling
te geven aan een slagvaardige regio. Ook vanuit The
Economic Board wordt gekeken hoe de agglomeratiekracht
vanuit de triple helix samenwerking kan worden versterkt.
Ook onze samenwerking met de regio Foodvalley in de
Verstedelijkingsstrategie draagt hieraan bij.
LOPENDE TRAJECTEN
•    Verstedelijkingsstrategie Arnhem-Nijmegen en Foodvalley
•    Regiobod NOVI-propositie ‘Naar een groene metropoolregio’ –
     regio Arnhem-Nijmegen
•    De Kracht van Oost – regio’s en provincies Gelderland en Overijssel
•    Omgevingsagenda Oost / BO MIRT /BO Leefomgeving – regio,
     provincie, Rijk
•    Uitvoeringsprogramma Nationale Omgevingsvisie – ministerie van BZK
•    Green Deal – Europese Commissie
PARTNERSCHAPPEN
Ondernemers, bewonersgroepen, regionaal
bedrijfsleven, private ontwikkelende en investerende
partijen, maatschappelijke organisaties en instellingen,
kennisinstellingen in de regio, provincie Gelderland,
Ministeries van BZK, EZK, LNV en OCW.
                                                                                                NOVI-propositie ‘Naar een
                          Metropoolregio
                           Amsterdam
                                                                                                groene metropoolregio’
                                                                                                Een groene metropoolregio van
                                                                                                internationale betekenis. Zichtbaar
                                     Metropoolregio
                                         Utrecht                                                als topregio in food, health en
         Metropoolregio
                                                                                                energy, samen met Foodvalley.
       Rotterdam Den Haag
                                                                    Groene
                                                                                                Als dé circulaire topregio van ons
                                                                 Metropoolregio
                                                                                                land en van Europa. Als het vijfde
                                                                                                kroonjuweel van metropoolregio’s
                                                                                Ruhrgebied
                                                                                 Duitsland      in ons land. Dit is de kern van de
                                                                                                gezamenlijke propositie aan de
                                                                                                Nationale Omgevingsvisie (NOVI).
               Antwerpen                            Metropoolregio
                 België                               Eindhoven
                                                                                                             Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>                    Opgave Groene groeiregio
Groene groeiregio
                    Actieagenda
                    speerpunt 1
                    WONEN IN STAD, DORP EN OMMELAND
                    acties                       type            uitvoering   fasering
                                                                                  ‘21    ‘22   ‘23   ‘24   ‘25
                    Woningbouwversnelling        beleidsactie    lopend
                    en Versnellingstafel
                    Adaptief programmeren        verkenning,     opstarten
                    van woningbouwplannen        beleidsactie    in 2021
                    Strategische visie op        beleidsactie    opstarten
                    toekomstbestendige en                        na 2021
                    gedifferentieerde wijken
                    Uitwerken en afspraken       uitvoering      opstarten
                    over het conceptueel                         na 2021
                    bouwen
                    Uitvoeringsstrategie voor    uitvoering      opstarten
                    betaalbaar wonen                             na 2021
                    speerpunt 2
                    LEEFOMGEVING: INTEGRAAL RUIMTECLAIMS AFWEGEN
                    acties                       type            uitvoering   fasering
                                                                                  ‘21    ‘22   ‘23   ‘24   ‘25
                    Uitwerken van de             beleidsactie,   starten
                    Verstedelijkingsstrategie    uitvoering      in 2021
                    Verstedelijkingsstrategie    beleidsactie,   starten
                    verankeren in                uitvoering      na 2021
                    omgevingsvisies
                    Koppeling versterken         uitvoering      starten
                    met landelijk en                             in 2021
                    provinciaal beleid voor de
                    leefomgeving
                    Regionale                    verkenning      starten
                    toekomstscenario’s voor                      na 2021
                    lange termijn
                    Regionaal dashboard voor beleidsactie,       starten
                    groene groei ontwikkelen uitvoering          na 2021
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>speerpunt 3
AGGLOMERATIEKRACHT - GROENE METROPOOLREGIO
 acties                   type       uitvoering fasering
                                                    ‘21  ‘22        ‘23         ‘24       ‘25
 Verkenning naar          verkenning starten
 versterking van de                  in 2021
 agglomeratiekracht van
 de regio
 Community of Practice en uitvoering starten
 toolkit instrumentarium             na 2021
 voor regiogemeenten
                                                             Regionale Agenda Regio Arnhem-Nijmegen 69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>Colofon
Deze Regionale Agenda voor de regio Arnhem-Nijmegen is onderdeel van het proces
voor versterking van de regionale samenwerking. Gekoppeld aan deze agenda
zijn een regionale visie ‘Regio Arnhem-Nijmegen - Groene metropoolregio’, een
gemeenschappelijke regeling en een bedrijfsplan voor governance en werkwijze
ontwikkeld.
Deze Regionale Agenda is ontwikkeld door de Stuurgroep Regionale versterking:
Stuurgroep Regionale Versterking
Hubert Bruls				                       burgemeester gemeente Nijmegen
Nick Derks				                         wethouder gemeente Wijchen
Sylvia Fleuren				                     wethouder gemeente Berg en Dal
Ahmed Marcouch			                      burgemeester gemeente Arnhem
Lucien van Riswijk			                  burgemeester gemeente Zevenaar (voorzitter)
Jasper Verstand			                     wethouder gemeente Renkum [tot 1 okt. 2020]
Helga Witjes				                       wethouder gemeente Lingewaard
Arne van Hout				                      gemeentesecretaris Nijmegen, Kring Gemeentesecretarissen
Jan Herman de Baas			                  kwartiermaker Versterking regionale samenwerking
Henk van den Berg			                   secretaris Regio Arnhem-Nijmegen (secretaris)
Ondersteund door het projectteam Opgaven, bestaande uit medewerkers van
regiogemeenten uit alle delen van de regio en de provincie Gelderland. En vele ambtelijke
deskundigen en vertegenwoordigers van de 18 gemeenten, regionale coördinatoren en van
de provincie Gelderland die in verschillende werkbijeenkomsten intensief zijn betrokken bij
koers en inhoud van de Regionale Agenda.
Begeleiding en uitvoering
UUM | Unlimited Urban Management – www.uum.nl
Edwin van Uum			                       procesmanager / planoloog
Mathijs Dielissen			                   planoloog en landschapsontwerper
Koen Vermeulen			stedenbouwkundige
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>