<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Aan de Voorzitter van de                                                                                                  Directie Azië en Oceanië
Tweede Kamer der Staten-Generaal                                                                                          Rijnstraat 8
Binnenhof 4                                                                                                               2515 XP Den Haag
Den Haag                                                                                                                  Postbus 20061
                                                                                                                          Nederland
                                                                                                                          www.rijksoverheid.nl




                                                                                                                          Onze Referentie
                                                                                                                          BZDOC-442268607-25
                                                                                                                          Uw Referentie
                                                                                                                          2021Z06173/2021D14200
Datum 4 juni 2021
                                                                                                                          Bijlage(n)
Betreft Recente ontwikkelingen in China en de situatie in Xinjiang.




Geachte voorzitter,

In deze brief ga ik in op het verzoek van de vaste commissie Buitenlandse Zaken1
om schriftelijke informatie over de invloed van de recente ontwikkelingen in China
en van de uitspraak van de Kamer over de situatie in Xinjiang op de huidige
Nederland-China strategie, en welke beleidswijzigingen hieruit volgen. Daarnaast
wordt een aantal andere relevante ontwikkelingen ten aanzien van China
beschreven.


Algemeen

Op 15 mei 2019 heeft het kabinet de notitie “Nederland-China: een nieuwe
balans” 2 uitgebracht, met als uitgangspunt ‘samenwerken waar het kan,
beschermen waar het moet’. Centraal hierin staan zowel de kansen (met name op
het gebied van economie en handel, mondiale uitdagingen zoals het tegengaan
klimaatverandering), als de uitdagingen (mensenrechten, verkleinen van
strategische afhankelijkheden, economische veiligheid, invloed van China in
Nederland) die samenwerking met China met zich meebrengt.

Sinds de publicatie van deze China Notitie heeft een aantal trends zich versneld
doorgezet. De verhoudingen in de wereld zijn complexer geworden, vooral die
tussen China en de VS. Economie, politiek en veiligheid raken steeds meer met
elkaar verweven. In China zelf staan de universele mensenrechten steeds meer
onder druk. Buiten eigen land is China steeds actiever. China stelt zich steeds
assertiever op om de ambities van het land te realiseren, en China’s economische
voetafdruk en daarmee gepaard gaande invloed is wereldwijd in toenemende
mate zichtbaar. China heeft zijn communicatie verscherpt, schroomt niet om
kritiek te uiten op de door de VS aangevoerde liberale internationale orde, en
promoot bovendien steeds openlijker een eigen, alternatieve visie op
internationale betrekkingen waarin niet-democratische landen een legitieme plek
hebben.



1
    ‘Invloed recente ontwikkelingen in China en de situatie in Xinjiang’, 19 april 2021, kenmerk 2021Z06173/2021D14200.
2
    Beleidsnotitie ‘Nederland-China: een nieuwe balans’, 15 mei 2019, Kamerstuk 35 207, nr. 1.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>De in de China Notitie genoemde balans is door dit alles aan het verschuiven. Er
komt meer nadruk op het beschermen van onze waarden en belangen, onze                                                        Onze Referentie
veiligheid en statelijke dreigingsaspecten. Daarnaast vraagt de                                                              BZDOC-442268607-25
mensenrechtensituatie in China om steeds meer aandacht. Onder invloed van de
recente ontwikkelingen is de publieke opinie in Nederland en veel andere Europese
landen kritischer geworden t.o.v. China.3

Voor ons land met zijn open economie zijn er tegelijkertijd ook grote belangen in
relatie tot China die het wenselijk maken de samenwerking te blijven zoeken. De
tweede economie ter wereld na de VS– die in 2020 bleef groeien4 – biedt
bedrijven belangrijke commerciële kansen en zal een cruciale rol spelen bij het
herstel van de wereldeconomie post-COVID. Ook voor het aanpakken van de grote
mondiale uitdagingen als het tegengaan van klimaatverandering, het behalen van
de Sustainable Development Goals (SDGs), het bestrijden en voorkomen van
pandemieën, en non-proliferatie en wapenbeheersing is samenwerking met China
onmisbaar.

Het blijft daarom de inzet van het kabinet om de samenwerking met China te
zoeken waar het kan en waar het in ons belang is, en onze eigen belangen,
waarden en veiligheid actief te beschermen waar dat nodig is. De verschuivende
balans valt binnen de reikwijdte van de China Notitie. Een aantal van de daaruit
voortvloeiende beleidselementen zijn de afgelopen tijd nader uitgewerkt en
toegelicht in verschillende Kamerbrieven.5

De EU blijft voor Nederland het belangrijkste kanaal in de relatie met China.
Nederland zet conform de China Notitie in op een geïntegreerd EU-optreden en
versterking van EU-cohesie en slagvaardigheid. Zo heeft Nederland tijdens de RBZ
Handel van 2 maart gepleit voor concrete afspraken met China over de
verbetering van de mensenrechtensituatie, de naleving van ILO-conventies in het
bijzonder, conform de motie Van Helvert/Sjoerdsma (21 501-02, nr 2280).
Bovendien is in EU-verband gesproken over het verbinden van consequenties bij
het uitblijven van voortgang wat betreft mensenrechten, de sancties onder het EU
mensenrechtensantieregime zijn daar een voorbeeld van. Het is positief te zien
dat de EU-convergentie ten aanzien van China de afgelopen twee jaar is
toegenomen. Zoals omschreven in de Strategic Outlook van de EU van maart
2019 ziet de EU China tegelijkertijd als samenwerkingspartner voor mondiale
uitdagingen, als concurrent voor ons verdienvermogen op de lange termijn en als
systeemrivaal voor onze (economische) veiligheid en waarden. De EU blijft
inzetten op deze meervoudige aanpak (“multifaceted approach”), maar veel EU-
lidstaten constateren evenals Nederland dat samenwerken moeilijker wordt.

Naast de samenwerking in EU-verband zoekt Nederland de samenwerking met
andere belangrijke bondgenoten en partners. Nederland steunt de EU-dialoog met
de VS over China en implementatie van de Europese ‘new EU-US agenda for
global change’. Nederland speelde daarnaast een voortrekkersrol in de
totstandkoming van een Europese Indo-Pacific strategie en zet zich conform de
eigen Indo-Pacific leidraad6 in voor versterking van de relatie met Aziatische
partners.


3
  Zie o.a. European Council on Foreign Relations (https://ecfr.eu/), Buitenland Barometer Clingendael
(https://www.clingendael.org/nl/research-program/buitenland-barometer), en ETNC (april, 2021), ‘China’s Soft Power in
Europe falling on hard times’, https://www.clingendael.org/publication/chinas-soft-power-europe-falling-hard-times, een
onderzoek met ondersteuning van het China Kennisnetwerk.
4
  CBS (1 april, 2021), ‘De Nederlandse economie in 2020’, 3. Internationaal. https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/de-
nederlandse-economie/2021/de-nederlandse-economie-in-2020/3-internationaal
5
  Voorbeelden zijn de Kamerbrief over Mensenrechten in China van 11 november 2019 en de Kamerbrief samenwerking
China op het gebied van onderwijs en wetenschap van 18 december 20205. Tegelijkertijd is de Kamer geïnformeerd over
landenneutraal beleid dat ook China raakt, via bijvoorbeeld de Voortgangsbrief Statelijke dreigingen (februari 2021).
6
  Beleidsnotitie ‘Indo-Pacific: een leidraad voor versterking van de Nederlandse en EU-samenwerking met partners in Azië’,
Kamerstuk 21501-02, nr. 2241.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                                    Onze Referentie
                                                                                    BZDOC-442268607-25
Recente ontwikkelingen op mensenrechtengebied en beleidsimplicaties

In de afgelopen maanden liepen de bilaterale spanningen op het
mensenrechtendossier hoog op. Uw Kamer nam op 25 februari 2021 de motie
Sjoerdsma (21501-02 Nr 2284) aan waarin zij uitsprak dat in China genocide
plaatsvindt op de Oeigoerse minderheid. Op 22 maart jl. nam de EU een breed
pakket sancties aan onder het mede op initiatief van Nederland tot stand
gekomen EU-Mensenrechtensanctieregime. Ook vier individuen en een entiteit in
China werden door de EU op de sanctielijst geplaatst in verband met hun actieve
rol in het ontwerp en de uitvoering van Chinees beleid in Xinjiang, waarbij onder
andere sprake is van grootschalige arbitraire detentie van Oeigoeren en andere
etnische minderheden in ‘heropvoedingskampen’, surveillance, indoctrinatie,
mensonterende omstandigheden, dwangarbeid, en systematische schendingen
van de vrijheid van religie en levensovertuiging.

Op de dag dat de EU de mensenrechtensancties bekendmaakte, kondigde China
tegensancties af tegen tien individuen (onder wie acht parlementariërs uit zowel
het Europese als nationale parlementen, waaronder het lid Sjoerdsma) en hun
verwanten, en vier entiteiten. China maakte ook bekend dat het de bilaterale
mensenrechtendialogen met Nederland, Duitsland en de EU opschort. Diezelfde
dag nog is de Chinese ambassadeur hier ontboden . Daarbij zijn de ernstige
zorgen van het kabinet overgebracht over de Chinese tegenmaatregelen in het
bijzonder het op de Chinese sanctielijst zetten van het lid Sjoerdsma – een in
Nederlandse ogen onacceptabele vorm van vergelding en een inbreuk op de
vrijheid van meningsuiting van een democratisch gekozen
volksvertegenwoordiger. Deze boodschap is door de Nederlandse ambassade in
Peking herhaald aan het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken. Naast
Nederland hebben 22 andere lidstaten de Chinese ambassadeur ter plaatse
ontboden en de EU-breed afgestemde boodschap afgegeven dat de Chinese
tegenmaatregelen ongegrond en onaanvaardbaar zijn.

Eind maart deed zich nog een zorgelijke ontwikkeling voor. De Communistische
Jeugdliga plaatste een bericht op de Chinese sociale media met kritiek op een
verklaring van kledingbedrijf H&M uit september 2020. Hierin uitte H&M zorgen
naar aanleiding van berichtgeving inzake dwangarbeid in Xinjiang en gaf het
bedrijf aan dat het geen gebruik meer maakt van katoen uit Xinjiang in de eigen
keten. De door H&M genoemde reden hiervoor is dat H&M leveranciers exclusief
zaken doen met aan het Better Cotton Initiative (BCI) gelieerde partijen. En
vanwege uitdagingen op het gebied van due diligence in Xinjiang verleent het BCI
geen licenties meer aan partijen in die regio. Op het bericht van de
Communistische Jeugdliga volgden nationalistische oproepen tot boycots op
Chinese sociale media, waarbij ook een aantal andere kledingbedrijven in het
vizier kwam. Voor H&M gold dat zoekopdrachten op de belangrijke Chinese
webwinkels en mobiele navigatie apps prompt leeg terugkwamen. Dit is nog
steeds het geval. Van Chinese zijde werd bij monde van een woordvoerder van
het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken ontkend dat deze controverse door
de Chinese staat was aangemoedigd.

Door het formeel opschorten door China van de bilaterale mensenrechtendialoog,
die ondanks Nederlands aandringen al sinds juni 2018 niet meer heeft
plaatsgevonden, moet het kabinet gebruikmaken van andere instrumenten om
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>naleving van de universele mensenrechten in China te bevorderen. De Kamerbrief
over de mensenrechten in China van 11 november 2019 (Kamerstuk 35 207, nr.          Onze Referentie
32) bevatte reeds een overzicht van de verschillende instrumenten die het kabinet   BZDOC-442268607-25
inzet.

Bewindspersonen uiten hun zorgen ten aanzien van de mensenrechtensituatie in
China in gesprekken met hun counterparts. Met name de situatie in Xinjiang –
maar ook bijvoorbeeld die in Tibet en Hongkong – wordt stelselmatig op hoog
ambtelijk niveau bij de Chinese ambassadeur en het Chinese ministerie van
Buitenlandse Zaken opgebracht. Een van de centrale boodschappen hierbij is dat
China ongehinderde toegang tot Xinjiang dient te verlenen aan onafhankelijke
(mensenrechten)experts van de VN, onder wie de Hoge Commissaris voor de
Mensenrechten.

Multilateraal is de VN het voornaamste gremium waarin Nederland zich, waar
mogelijk en bij voorkeur in EU-verband, inzet voor verbetering van de
mensenrechtensituatie in China. Recent heeft Nederland tijdens de 46e sessie van
de VN Mensenrechtenraad in maart 2021 in een gezamenlijke verklaring met 25
andere EU-lidstaten in de VN Mensenrechtenraad aandacht gevraagd voor onder
andere de ‘heropvoedingskampen’, wijdverspreide surveillance, dwangarbeid, en
beperking van vrijheden in Xinjiang. Tijdens de 44e sessie van de VN
Mensenrechtenraad in juni 2020 sloot Nederland zich met 27 andere landen aan
bij een gezamenlijke verklaring over de situatie in Xinjiang en Hongkong. Meest
recentelijk vond op 12 mei jl. in New York een VN-bijeenkomst plaats over de
mensenrechtensituatie in Xinjiang. Nederland trad, samen met 17 andere landen,
op als cosponsor en herhaalde de Nederlandse zorgen over de
mensenrechtensituatie in Xinjiang en benadrukte het belang van VN onderzoek en
ongehinderde toegang voor de VN Hoge Commissaris voor Mensenrechten tot die
regio. Mede indachtig de motie Voordewind (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1660),
dringt het kabinet aan op aantoonbare voortgang door China ten aanzien van het
beëindigen van dwangarbeid, zoals de ratificatie en naleving van de relevante
ILO-conventies.

Daarnaast wordt actief gekeken naar manieren om accountability te
bewerkstelligen. Zo heeft minister Blok conform de motie Kuik – Sjoerdsma (21
501-20 nr. 1655) tijdens de Raad Buitenlandse Zaken van 19 april jl. benadrukt
dat de Verenigde Naties in staat moet worden gesteld, mede in het kader van het
genocideverdrag, onafhankelijk onderzoek te doen naar alle vormen van
mensenrechtenschendingen in Xinjiang. Het kabinet is echter van mening dat de
kwalificatie genocide op basis van de criteria zoals vastgelegd in het
regeerakkoord, momenteel niet aan de orde is. Bij de afweging om tot erkenning
van genocide over te gaan is voor het kabinet het volgende leidend: 1) uitspraken
van internationale gerechts- en strafhoven, of 2) eenduidige conclusies volgend
uit wetenschappelijk onderzoek of 3) vaststellingen door de VN. Tijdens het AO
RBZ van 21 januari heb ik aangegeven in EU-verband in overleg te gaan over de
situatie van de Oeigoeren. Hieruit is gebleken dat andere EU-overheden de
kwalificatie genocide ook (nog) niet hanteren, hoewel velen de zorgen over de
mensenrechtensituatie in Xinjiang delen.

Verder blijft Nederland zich actief inzetten tegen de Chinese ondermijning van de
universaliteit van mensenrechten in multilaterale fora. De invloed van China
binnen het multilaterale systeem groeit en zet het systeem onder druk. Zo
probeert China systematisch de focus te verleggen naar sociale en economische
rechten en het soevereiniteitsprincipe te promoten, waarbij landen elkaar niet
aanspreken op “interne aangelegenheden” als mensenrechten. Nederland treedt
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>daar actief tegen op en verdedigt met gelijkgezinden, inclusief een weer
betrokken VS, de universaliteit en ondeelbaarheid van mensenrechten in de VN.         Onze Referentie
                                                                                      BZDOC-442268607-25

De situatie rondom H&M toont aan dat bedrijven die hun maatschappelijke
verantwoordelijkheid nemen, daar op de Chinese markt op de korte termijn
negatieve consequenties van kunnen ondervinden. Internationaal maatschappelijk
verantwoord ondernemen (IMVO) is echter een langetermijnstrategie en zal in de
toekomst alleen maar belangrijker worden. Het kabinet verwacht van bedrijven
dat zij hun verantwoordelijkheid nemen om maatschappelijk verantwoord te
ondernemen in lijn met de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen
en de UN Guiding Principles on business and human rights. Volgens deze
richtlijnen en principes wordt van bedrijven verwacht dat zij gepaste
zorgvuldigheid toepassen. Dit betekent dat bedrijven behoren te onderzoeken of
er in de waardeketen (potentiële) risico’s voor mens en milieu aanwezig zijn en
dat zij deze risico’s behoren aan te pakken of te voorkomen. Ook dienen zij
hierover transparant te zijn.
Gegeven de ernst van de mensenrechtensituatie, met name in relatie tot Xinjiang,
en de beperkte mogelijkheden voor bedrijven om in deze situatie gepaste
zorgvuldigheid toe te passen, kan toepassing van deze richtlijnen en principes ook
betekenen dat het passend is voor bedrijven om zakelijke relaties te beëindigen.
Bedrijven die wel opereren in een context met risico’s zoals dwangarbeid, moeten
bereid zijn tot openheid over hun besluit om in die context te blijven opereren en
dienen dat besluit te kunnen motiveren richting hun stakeholders. Het kabinet zet
zich in voor wetgeving op het gebied van IMVO. Dit gebeurt bij voorkeur op EU-
niveau uit het oogpunt van een gelijk speelveld en een grotere effectiviteit van
beleid. Dergelijke wetgeving zou bedrijven ook meer helderheid geven over hoe
om te gaan met misstanden in hun internationale waardeketens. Naast het
introduceren van een verplichtende maatregel, richt het kabinet zich op het stellen
van voorwaarden aan overheidssteun en –inkoop, het stimuleren van sectorale
samenwerking om schendingen in de productieketens van Nederlandse bedrijven
aan te pakken en te voorkomen, en op het geven van voorlichting aan bedrijven.
Dat laatste gebeurt o.a. via gesprekken en bijeenkomsten (waarin ook
ketentransparantie en risico’s bij het ondernemen in Xinjiang worden besproken),
via de MVO risicochecker, het Fonds Verantwoord Ondernemen en de website
startmetdeoesorichtlijnen.nl. Het postennetwerk China beschikt over een lijst met
due diligence dienstverleners, geeft advies en kan bedrijven ondersteunen in hun
contact met de Chinese autoriteiten over naleving van IMVO-regelgeving. Bij alle
voorlichtingsactiviteiten over zakendoen in China is IMVO een integraal onderdeel
van de informatievoorziening.

De mensenrechtensituatie in China heeft in toenemende mate een impact op
andere belangen, zoals het voorbeeld van H&M laat zien. Oeigoeren in Nederland
hebben aangegeven zich onveilig te voelen omdat familieleden in China worden
geïntimideerd of vermist zijn. Wetenschappers, onderzoekers en anderen in
Nederland en Europa die met China te maken hebben kunnen zich beperkt voelen
in hun vrijheid van meningsuiting als dit leidt tot Chinese represailles, zoals
gebeurde bij de recente (tegen)sancties gericht op onder meer individuele
parlementariërs en denktanks. Dit raakt ook aan de economische relatie omdat
grote partijen in het Europese parlement hebben aangekondigd dat zij het EU-
China investeringsakkoord niet zullen ratificeren zolang deze tegensancties van
kracht zijn. Mensenrechten in China kunnen dus niet in isolatie worden gezien van
economische en andere belangen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                                                                          Onze Referentie
                                                                                                                          BZDOC-442268607-25

Overige ontwikkelingen en beleidsimplicaties

Duurzame handel en investeringen
In maart jl. vonden in Peking de jaarlijkse Twee Vergaderingen plaats. Daarbij
werd het 14e Chinese Vijfjarenplan (2021-2025) aangenomen. De rode draad in
dit plan is China’s streven naar zelfvoorziening en daarmee onafhankelijkheid van
het buitenland m.b.t. essentiële grondstoffen en in strategische sectoren op met
name het gebied van technologie en innovatie. De nadruk van China’s
economische groeimodel komt daarbij op de binnenlandse economie te liggen en
Chinese staatsbedrijven krijgen een grote rol toebedeeld. Thema’s als regionale
(plattelands)ontwikkeling en voedselzekerheid, digitalisering van de
gezondheidszorg en sociale voorzieningen worden sterker benadrukt dan voorheen
en kunnen het Nederlandse bedrijfsleven kansen bieden. Gelijktijdig zorgt China’s
streven naar zelfvoorziening voor risico’s, zoals druk op handelsstromen en level
playing field, de positie van Nederlandse bedrijven op de Chinese markt en de
Chinese zoektocht naar technologie.

Nederland zet daarom scherper in op het versterken van het lange termijn
concurrentievermogen en werkt, zowel nationaal als in internationaal/EU verband,
aan beleidsinstrumenten om kwetsbaarheden in de markt te beschermen. Op 5
mei jl. presenteerde de Europese Commissie een ‘proposal for a regulation on
foreign subsidies distorting the internal market’.7 Hierin is het Nederlandse
voorstel verwerkt om binnen de EU bedrijven die gesteund worden met
staatssteun en ongereguleerde monopolisten uit derde landen te onderwerpen aan
strenger toezicht. In EU-verband wordt gestreefd naar spoedige totstandkoming
van het International Procurement Instrument (IPI) om meer wederkerigheid in
de toegang tot overheidsaanbestedingen voor EU-bedrijven in derde landen te
bewerkstelligen.

Tegelijkertijd werkt het kabinet, primair in EU-kader, aan het ontwikkelen van een
meer evenwichtige, wederkerige economische relatie met China. In maart 2021
trad de EU-China Geographical Indications Agreement in werking die de in de EU
beschermde geografische aanduiding van een groot aantal Europese producten
ook op de Chinese markt waarborgt. Daarnaast presenteerden de Europese
Commissie en China op 30 december 2020 een onderhandelingsresultaat over een
Comprehensive Agreement on Investment (CAI).8 Het CAI, als het van kracht
wordt, zou onder meer kunnen zorgen voor het vergroten van markttoegang op
het gebied van investeringen en bevat daarnaast duurzaamheidsafspraken,
waaronder over dwangarbeid. Bij de Nederlandse besluitvorming over het CAI,
naar verwachting op zijn vroegst pas vanaf het einde van dit jaar, zal de
eerdergenoemde motie Voordewind (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1660) een
belangrijke rol spelen. Op 4 mei gaf Handelscommissaris Dombrovskis in het
Europees Parlement te kennen dat verdere politieke outreach van de Commissie
over het CAI niet wordt voortgezet vanwege ontwikkelingen in de bredere EU-
China betrekkingen, waaronder de Chinese sancties tegen Europarlementariërs.


7
  ‘Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council on foreign subsidies distorting the internal
market’ (2021).
8
  Kamerstuk (6 januari 2021): ‘Kamerbrief over het EU-China investeringsakkoord’,
https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-buitenlandse-
zaken/documenten/kamerstukken/2021/01/06/kamerbrief-inzake-eu-china-investeringsakkoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Het Europees Parlement zelf heeft op 20 mei jl. een motie aangenomen om de
mogelijke ratificatie van het CAI te bevriezen zolang China de sancties laat staan.   Onze Referentie
                                                                                      BZDOC-442268607-25

Tijdens de Raad Buitenlandse Zaken Handel van 20 mei jl. heeft Nederland - zoals
aangekondigd in de geannoteerde agenda [Kamerstuk 21501-02-2328] - de
zorgen over de mensenrechtensituatie in China geuit in relatie tot de EU-China
handelsrelatie. Hierbij heeft Nederland verzocht om tijdens de volgende Raad
hierover een substantiële discussie te voeren.

Tenslotte speelt de discussie over de oneigenlijke voordelen die China heeft door
de zelfgekozen OS-status binnen de WTO. Zoals aangegeven in de China Notitie
en in lijn met de motie Weverling (Kamerstuk 35570-XVII-18), zet de regering in
EU-verband in op de afbouw van deze status en met name de oneigenlijke
voordelen die China daarvan geniet. Zo zetten Nederland en de EU bij nieuwe
onderhandelingen over bijvoorbeeld e-commerce erop in dat eventuele afspraken
over ‘speciale en gedifferentieerde behandeling’ voor ontwikkelingslanden
gebaseerd zijn op de daadwerkelijke gerechtvaardigde ontwikkelingsbehoeften
van individuele landen en niet simpelweg gelden op basis van een zelfgekozen
status van ontwikkelingsland. Nederland handelt hierbij in een brede coalitie van
gelijkgezinde landen.

Vrede, veiligheid en stabiliteit
China stelt zich steeds assertiever op om de ambities van het land te realiseren en
de (primair) economische belangen wereldwijd te behartigen. Voor Nederland
brengt dit veiligheidsuitdagingen met zich mee zoals omschreven in het openbare
Dreigingsbeeld Statelijke Actoren van februari 2021. Het kabinet biedt deze het
hoofd zoals beschreven in de Kamerbrief Tegengaan Statelijke Dreigingen (april
2019, Kamerstuk 30 821, nr. 72) en de Voortgangsbrief Statelijke Dreigingen
(februari 2021, Kamerstuk 30821, nr. 125) die tevens de kabinetsreactie op het
Dreigingsbeeld Statelijke Actoren bevat. Op het terrein van economische
veiligheid bestaan bijvoorbeeld verschillende initiatieven om de vitale
infrastructuur, kennis en technologie tegen dreigingen vanuit een brede groep
landen te beschermen. Daarbij is een goede informatiepositie over potentieel en
intenties van groot belang. Het ambassadenetwerk, eigen inlichtingenposities en
partners leveren daaraan een bijdrage.

Om onze veiligheid te waarborgen werkt Nederland samen met partners en
bondgenoten, in het bijzonder binnen de EU en de NAVO. Gezamenlijk optreden
maakt ons immers effectiever en minder kwetsbaar voor tegendruk. Er lopen
binnen de EU diverse sporen in antwoord op de (hybride) veiligheidsuitdagingen.
Zo heeft de EU – met steun van Nederland – in juli jl. personen en entiteiten uit
China gelieerd aan de dreigingsactor APT10 op de EU-cybersanctielijst geplaatst.
Ook binnen de NAVO staat China hoog op de agenda. De SG NAVO zal bij de
aankomende NAVO-Top naar verwachting de aanbeveling doen aan staatshoofden
en regeringsleiders om het Strategisch Concept te herzien. Indien daartoe wordt
besloten, zal het Strategisch Concept 2030 (het huidige dateert uit 2010) naar
verwachting worden aangepast opdat de NAVO zowel nu als in de toekomst het
hoofd kan bieden aan nieuwe uitdagingen. Het ligt in de rede dat binnen de
bestaande NAVO structuren meer dan voorheen aandacht zal worden besteed aan
de veiligheidsuitdagingen die uitgaan van China’s groeiende macht en assertiviteit.

China’s groeiende mondiale macht gaat gepaard met een toenemende militaire
assertiviteit van China in de Zuid- en Oost-Chinese Zee en vis-à-vis Taiwan.
Recente ontwikkelingen zoals het opschroeven van de hoeveelheid vluchten van
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>gevechtsvliegtuigen voor de kust van Taiwan in combinatie met de Chinese wens
tot hereniging geven daarbij reden tot zorg.                                         Onze Referentie
                                                                                     BZDOC-442268607-25

Engagement met China blijft juist op veiligheidsterrein ook van belang, met name
omdat China gezien de toenemende mondiale invloed en als lid van de VNVR een
speciale verantwoordelijkheid draagt voor de mondiale stabiliteit. In dat licht
hielden Nederland en China in oktober 2020 hun eerste (virtuele) bilaterale
veiligheidsconsultaties over non-proliferatie, wapenbeheersing en cybersecurity.

Klimaat, grondstoffen, energie
In het Chinese 14e Vijfjarenplan staan enkele bindende klimaat- en
milieudoelstellingen, waaronder 13,5% vermindering van de energieconsumptie
per BBP-aandeel; een stijging van 20% van het aandeel non-fossiele energie
daarin, en 18% vermindering van de CO2-uitstoot per BBP-aandeel. Voor eind
2021 worden een concreter beleidsplan voor de Chinese energiesector en een
nationaal actieplan voor het pieken van de CO2-uitstoot vóór 2030 verwacht.
Tijdens de recente virtuele klimaattop onder leiding van president Biden gaf
president Xi aan de groei van het gebruik van steenkool sterk te willen beperken
tot 2025 en in de vijf jaar daarna af te bouwen. Andere gunstige tekenen voor
klimaatsamenwerking waren de recente verklaring van klimaatgezanten John
Kerry en Xie Zhenhua en het trilaterale gesprek tussen president Xi, president
Macron en bondskanselier Merkel waarbij klimaat uitgebreid aan de orde kwam.
Tegenover deze positieve signalen staat dat in 2019 nog altijd bijna 60% van
China’s energieconsumptie uit steenkool bestond, er dit jaar zelfs weer een
opwaartse trend in kolenverbranding is te zien en dat de praktijk moet uitwijzen
of de huidige doelstellingen materialiseren. Volgens klimaatexperts zijn deze
onvoldoende om president Xi’s doelstelling te behalen om in 2030 de CO2 uitstoot
te laten pieken. Om de doelen van Parijs te behalen acht de EU het van belang dat
de uitstoot in China in 2025 piekt.

Het blijft dus van belang om China bilateraal, via de EU en multilateraal aan te
sporen om zijn klimaatambities te verhogen. Bilateraal bevordert Nederland
China’s offshore windenergiesector (via o.a. het International Clean Energy
Partnership van RVO), doet gezamenlijk onderzoek naar duurzaam rivierbeheer en
werkt toe naar een MoU over het verlagen van CO2-uitstoot door
spoorgoederenvervoer. Op het gebied van klimaatadaptatie vordert de
samenwerking gestaag, o.a. via opening in juni 2019 van een lokaal Chinees
kantoor van het mede door Nederland opgezette Global Center on Adaptation,
waarmee China ook samenwerkt aan een nationale klimaatadaptatiestrategie. Ook
nam China op hoog niveau deel aan de door Nederland georganiseerde Climate
Adaptation Summit en is er formele samenwerking op het gebied van milieu en
water. Het blijft voor Nederland en de EU belangrijk om toegang tot grondstoffen
te garanderen (o.a. via samenwerking met de VS en Australië), en tegelijkertijd
de afhankelijkheid daarvan te verminderen via circulair hergebruik.

Ontwikkelingssamenwerking
Eerder dit jaar publiceerde China zijn nieuwe internationale
ontwikkelingssamenwerkingsstrategie. Hiermee lijkt China een serieuzere speler
te willen worden op het gebied van ontwikkelingssamenwerking. Dit biedt
Nederland kansen voor samenwerking met het oog op het behalen van de
duurzame ontwikkelingsdoelen van de VN (SDGs). Tegelijkertijd draagt het
financieel slagkrachtige China waarden uit op terreinen als technologische
standaarden, governance en mensenrechten die niet altijd verenigbaar zijn met
onze waarden en is de grootste bilaterale crediteur ter wereld terughoudend t.a.v.
transparantie over de openstaande leningen aan andere landen.

Het kabinet tracht vooral via EU-samenwerking een antwoord te formuleren op de
Chinese OS-inzet. De EU-Afrikastrategie vermeldt de noodzaak van een sterke
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>politieke alliantie tussen de EU en Afrika nu de interesse van andere wereldspelers
in Afrika groeit.9 Nederland heeft actief bijgedragen aan de ontwikkeling van het                                 Onze Referentie
EU- instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale                                            BZDOC-442268607-25
samenwerking (NDICI), dat een beter geïntegreerd en effectiever extern Europees
optreden moet bewerkstelligen. De Europese Commissie wil daarnaast met de
Team Europe benadering bijdragen aan meer zichtbaarheid van de Europese OS-
inzet.

China heeft zich als lid van de G20 gecommitteerd aan het vorig jaar door de G20
en Club van Parijs overeengekomen betalingsmoratorium voor officiële bilaterale
schuldendienstbetalingen, het Debt Service Suspension Initiative (DSSI) en aan
het G20 Common Framework for Debt Treatments beyond the DSSI, een
raamwerk waaronder schuldherstructureringen aan lage inkomenslanden
plaatsvinden. Wel blijft er een discussie bestaan over de precieze reikwijdte bij de
implementatie van deze regelingen door China. Nederland heeft zich binnen de
Wereldbank en de Aziatische Ontwikkelingsbank ingezet voor een hogere
beprijzing van leningen aan rijkere middeninkomenslanden als China.

Conclusie
China is als statelijke actor in toenemende mate bepalend voor Nederland en de
EU. Dit geldt uiteraard voor het buitenlands beleid, maar ook steeds meer voor
het binnenlands beleid. De reikwijdte en complexiteit van het China dossier neemt
toe en heeft invloed op veel internationale, maar ook steeds meer nationale
dossiers.

De Chinese economische, politieke en militaire invloed wereldwijd neemt gestaag
toe. China biedt (economische) kansen en mogelijkheden om samen te werken op
basis van gedeelde belangen. Samenwerking met China is tevens essentieel bij de
aanpak van wereldwijde uitdagingen als klimaatverandering en het behalen van
de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s). Tegelijkertijd zijn er
ontwikkelingen die de samenwerking bemoeilijken.

Mensenrechten, veiligheid en economie in relatie tot China kunnen niet in isolatie
worden gezien en acties op het ene gebied kunnen directe gevolgen hebben voor
het andere. Geïntegreerd beleid is derhalve cruciaal. Rijksbreed wordt momenteel
nauw samengewerkt t.a.v. China via de China Taskforce, op een hoger niveau en
met een hogere frequentie dan voorheen. Via de Ambtelijke Commissie Economie
en Veiligheid (ACEV) en de Ministeriële Commissie Economie en Veiligheid (MCEV)
wordt voortdurend aandacht besteed aan de samenhang en afweging tussen
economie en veiligheid. Ter ondersteuning van beleidsontwikkeling vergroot het
China Kennisnetwerk de kennis over China binnen de Rijksoverheid met
bewustwordings- en voorlichtingsactiviteiten en interdepartementaal onderzoek.
Nauwe Rijksbrede samenwerking behoeft ook in de toekomst onze gezamenlijke
inzet.

De bilaterale relatie met China wordt niet alleen gevormd door de Nederlandse
Rijksoverheid en de Caribische delen van het Koninkrijk, maar door vele spelers
op het maatschappelijk middenveld, waaronder ondernemers, lokale en
provinciale overheden en academici. Via de China Taskforce en het Kennisnetwerk
wordt informatie uitgewisseld en overlegd met stakeholders die een rol spelen in
de relatie met China. In samenwerking met private partners is een International
Business Academy opgestart die o.a. e-learning modules aanbiedt over zakendoen
in China. Ook is een Informatie en Contactpunt (ICP) voor decentrale overheden
opgericht.

 European Commission and High Representative of the Union for Foreign Affairs and Security Policy (2020), Joint
9

Communication to the European Parliament and the Council; ‘Towards a comprehensive Strategy with Africa’.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Het kabinet is van mening dat de verschuivende mondiale machtsverhoudingen        Onze Referentie
een gebalanceerde, geïnformeerde en genuanceerde inzet ten aanzien van China      BZDOC-442268607-25
alleen maar belangrijker maakt. Hierboven geschetste ontwikkelingen vragen voor
de langere termijn om blijvende actieve informatievergaring, analyse,
kennisopbouw en -deling, gecoördineerd en geïntegreerd beleid (“whole of
government”-aanpak), een continue belangenafweging en pro-actief
(internationaal) handelen.

Ten slotte, juist omdat Nederland en de EU op zoveel terreinen niet om China
heen kunnen, zet het kabinet actief in op het effectief adresseren van
fundamentele verschillen om zo de samenwerking met China als partner,
concurrent en systeemrivaal optimaal vorm te kunnen blijven geven. Daaronder
valt ook het blijven opkomen voor universele mensenrechten, de internationale
rechtsorde en onze open democratische samenleving en het blijven voeren van
een actief en stevig mensenrechtenbeleid, zoveel mogelijk in EU-verband.


De minister van Buitenlandse Zaken,    [Ondertekenaar 2]




Sigrid A.M. Kaag




[Ondertekenaar 3]                      [Ondertekenaar 4]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>