<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Beleid internationale betrekkingen




                         Arnhem, januari 2021
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inhoud
Beleid internationale betrekkingen ..........................................................................................................1
Samenvatting...........................................................................................................................................4
   Inleiding................................................................................................................................................6
   Leeswijzer ............................................................................................................................................6
H 1 Doelen en uitgangspunten: naast de baten ook oog voor (mogelijke) risico's en ongewenste
situaties ...................................................................................................................................................7
   Wat heeft het ons tot nu toe opgeleverd? ............................................................................................7
   Hoe gaan we verder: vier uitgangspunten nader uitgewerkt................................................................8
   1. Selectief en pragmatisch..................................................................................................................8
   2. Internationale betrekkingen moeten bijdragen aan Arnhemse beleidsdoelen. ................................8
   3. We agenderen, verbinden en faciliteren, maar zijn niet uitvoerend. ................................................9
   4. Samen sterk krijgt extra aandacht. ..................................................................................................9
H 2 Actielijnen: Stand van zaken en resultaten .....................................................................................10
   Actielijn 1: bevorderen buitenlandse handel, toerisme en investeringen ...........................................10
      Resultaten afgelopen periode ........................................................................................................10
      Acties en kaders voor het vervolg ..................................................................................................12
   Actielijn 2: Bevorderen internationaal vestigingsklimaat ....................................................................15
      Resultaten afgelopen periode ........................................................................................................15
      Acties voor het vervolg ...................................................................................................................16
   Actielijn 3 Samenwerken in de Euregio Rijn-Waal.............................................................................17
      Resultaten afgelopen periode ........................................................................................................17
      Acties voor het vervolg ...................................................................................................................18
   Actielijn 4 meer profiteren van EU subsidies .....................................................................................20
      Resultaten afgelopen periode ........................................................................................................20
      Acties voor het vervolg ...................................................................................................................21
   Actielijn 5 Onderhouden relatie Croydon en Gera .............................................................................22
      Resultaten afgelopen periode ........................................................................................................22
      Acties voor het vervolg ...................................................................................................................22
Hoofdstuk 3 Middelen............................................................................................................................22
Bijlage 1 Afwegingskader voor buitenlandse betrekkingen ...................................................................23
Bijlage 2 Conclusies en adviezen extern onderzoek "Evaluatie 20 jaar relatie Wuhan-Arnhem" (BCI,
Nijmegen, 2019) ....................................................................................................................................25
   Conclusies .......................................................................................................................................25
   Adviezen ............................................................................................................................................26
   Hoe wil de gemeente met deze adviezen aan de slag? agenderen, verbinden en stimuleren..........27


                                                                                                                                                            2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Bijlage 3 Samenvatting kabinetsnota Nederland China, een nieuwe balans ........................................28
   Nederland-China: een nieuwe balans................................................................................................28
   Duurzame handel en investeringen ...................................................................................................28
   Waarden ............................................................................................................................................29
   Vrede, veiligheid en stabiliteit ............................................................................................................29
   Klimaat, grondstoffen en energie .......................................................................................................29
   Ontwikkelingssamenwerking..............................................................................................................29
   Samenwerking binnen Europa...........................................................................................................29
   Het multilaterale stelsel......................................................................................................................30
   Samenwerking binnen het Koninkrijk.................................................................................................30
   Spelers in de bilaterale relatie met China en samenwerking binnen Nederland................................30
Bijlage 4 Buitenlandse Zaken ................................................................................................................31
   Aanleiding en gespreksvragen...........................................................................................................31
   1.     Hoe kijkt het rijk aan tegen de relatie met China? .....................................................................31
   2.     Hoe ziet Den Haag de decentrale relaties met China zoals die van Arnhem met Wuhan? ......32
   3.     Hoe stelt de rijksoverheid de mensenrechten aan de orde? .....................................................32
   4.     Welke afweging of criteria zijn leidend bij deze aanpak? En waar loopt men tegenaan? .........33
   5. Welke vertaling zou vanuit dit rijksbeleid nuttig en toepasselijk kunnen zijn voor bestuurders
   van de gemeente in hun relatie met Wuhan? ....................................................................................33
Bijlage 5 Amnesty International ............................................................................................................34
   Samenvatting .....................................................................................................................................34
   Conclusie: probeer verschil te maken................................................................................................34
Bijlage 6: Tekst MOU ON TRADE, ECONOMIC and AGRICULTURAL DEVELOPMENT, 2019 .........35
Bijlage 7 Goed gastheerschap ..............................................................................................................37
Bijlage 8: Monitor voor enkele internationale gegevens ........................................................................38
Bijlage 9 Bronnenlijst .............................................................................................................................40




                                                                                                                                                       3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Samenvatting
De 'basis' reden waarom de gemeente internationale betrekkingen onderhoudt blijft dat Arnhem en de
regio er baat en belang bij hebben. De gemeente ziet de betrekkingen als 'middel' en wil dat ze
bijdragen aan één of meer beleidsdoelen. De inhoud (of 'scope') varieert dus en dat blijft zo: soms
gaat het vooral over economie, maar een andere keer staat het duurzaamheidsbeleid centraal, of ons
mobiliteitsbeleid en de (internationale) bereikbaarheid, of het opvangbeleid van mensen met een
vluchtelingenstatus. De directe 'opbrengsten' kunnen ook wisselen: soms is het motief van een bezoek
de relatie of het netwerk goed te houden, een volgende gelegenheid gaat het specifiek om
kennisverwerving of het delen van ervaring en "best practices" en soms gaat het om het verwerven
van een Europese subsidie of het uitvoeren van een concreet samenwerkingsproject. De rode draad
in het beleid is dat de gemeente wil dat internationale betrekkingen bijdragen aan één of meer doelen
in de gemeentelijke beleidsprogramma's. Zoals bijvoorbeeld extra omzet en banen. Of meer en betere
voorzieningen op het gebied van cultuur, welzijn, duurzaamheid of een ander beleidsterrein.

Veel van de doelen en uitgangspunten uit het vorige beleidskader, vastgesteld in 2016, zijn in praktijk
gebracht en hebben tot positieve resultaten geleid. Het gaat om verschillende soorten resultaten,
zoals extra beleidskennis voor onszelf of marktkennis en contacten voor ondernemers uit onze regio
en extra opdrachten die -kijkend naar de 20-jarige relatie met Wuhan- optellen tot enkele miljoenen
Euro's en tientallen arbeidsplaatsen. Daarnaast gaat het om resultaten als een betere presentatie van
ons internationale vestigingsklimaat, versterking van de aandacht voor internationale werknemers,
"ons" World Trade Centre en de Rivers International School, een verdieping van de relatie met steden
in ons Euregiogebied en voor tientallen miljoenen extra middelen en beleidsresultaten in Europese
projecten op het gebied van o.a. duurzaamheid, economie en mobiliteit.

Tegelijk leert de ervaring in afgelopen jaren dat het noodzakelijk blijft om een scherpe focus te houden
en selectief te zijn. Er komen bijna dagelijks vele "kansen" en mogelijkheden langs om internationale
relaties aan te gaan ook in het kader van Europese projecten. Het kost te veel tijd en geld om die
allemaal goed te verkennen, uit te laten groeien en er de vruchten van te plukken.

De gemeente handhaaft de keuze om voor de structurele internationale relaties voort te bouwen op de
bestaande relaties, te weten die met zusterstad Wuhan en de Euregio Rijn- Waal naast de meer
ceremoniële band met Croydon en Gera. Naast de structurele relaties blijven ook internationale
projecten en buitenlandse bezoeken mogelijk en wenselijk om onze gemeentelijke beleidsdoelen te
halen.

De uitwerking van het beleid vindt plaats in vijf actielijnen:1. bevorderen buitenlandse handel, toerisme
en investeringen 2. bevorderen internationaal vestigingsklimaat 3. samenwerken in de Euregio Rijn
Waal 4. meer profiteren van Europese subsidies 5. onderhouden relatie Croydon en Gera.

De volgende passages vatten het beleid en de aanpassingen in zeven punten samen:
   1. om de juiste keuzes te maken voor internationale betrekkingen gaat de gemeente als
       onderdeel van deze herijking een explicieter afwegingskader hanteren als hulpmiddel. De
       meerwaarde voor Arnhem blijft voorop staan als criterium om wel of niet op reis te gaan. Maar
       reizen buiten Europa vergen vanaf nu een extra afweging, waarbij de mensenrechtensituatie
       integraal wordt meegewogen. Het volgende punt sluit hier op aan.
   2. naast de positieve effecten geeft de gemeente ook de risico's en mogelijke nadelen van
       internationale betrekkingen bewust een plek in haar beleid. Naast het meewegen van de


                                                                                                       4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>     mensenrechtensituatie gaat het bijvoorbeeld ook om het risico van bedrijfsspionage of dat het
     intellectueel eigendom van meereizende ondernemers onvoldoende beschermd blijkt. Het
     meewegen en aandacht vragen voor deze risico's en situaties wordt explicieter een onderdeel
     van het beleid voor internationale betrekkingen.
3.   extra aandacht voor rol van de regio. De gemeente gaat er in de regio Arnhem Nijmegen en
     binnen The Economic Board voor pleiten om meer aandacht te besteden aan onze
     Internationale relaties en profilering. De versterkte regionale samenwerking Regio Arnhem
     Nijmegen gaat zich, mede door onze inbreng, naast Europa (Brussel) meer richten op de
     versterking van de relatie met Noordrijn Westfalen en de gemeente zal dat stimuleren. In onze
     gesprekken met The Economic Board willen we de komende periode meer aandacht vragen
     voor de voorzieningen voor buitenlandse kenniswerkers ('expats') en voor de lokale en
     regionale 'parels' met grote groei- en exportpotentie, (ook) door hen in de eigen regio een
     goed podium te bieden om hun innovatieve producten en diensten te laten zien.
4.   Voor de samenwerking in de Euregio Rijn-Waal zal de gemeente in de komende periode een
     agenda met vijf speerpuntonderwerpen hanteren en de bestuurlijke en ambtelijke
     betrokkenheid verder intensiveren. Naast het onderhouden van de goede overheid-
     overheidrelatie en het delen van kennis en 'best practices' zal de inspanning van de gemeente
     gericht zijn op samenwerkingsprojecten die voor de ondernemers en inwoners aan beide
     zijden van de grens zichtbaar effect hebben. De gemeente ziet daarnaast ook een rol voor de
     versterkte regio-organisatie Arnhem-Nijmegen en zal daar op inspelen, zoals in het vorige
     punt werd toegelicht.
5.   Ook het beleid voor het aantrekken van Europese subsidies en deelnemen in Europese
     projecten wordt aangepast. De gemeente heeft met een EU impactscan een proces gestart
     om na te gaan of en hoe ze nog beter kan inspelen op Europese projecten en regelingen. In
     de komende periode zullen de resultaten hiervan worden besproken en verwerkt in de
     verschillende gemeentelijke beleidsprogramma's.
6.   In de jumelagerelatie met de steden Croydon en Gera vervult de gemeente een beperkte,
     vooral ceremoniële rol en dit blijft zo. Scholen en instellingen weten elkaar via internet te
     vinden en ook de gemeente neemt incidenteel initiatief om de banden aan te halen,
     bijvoorbeeld bij de jaarlijkse herdenking van de slag om Arnhem.
7.   De middelen voor de verschillende actielijnen worden gevonden binnen de bestaande
     budgetten en beleidsprogramma's.




                                                                                                5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Inleiding
Voor u ligt de gecombineerde evaluatie en herijking van het Arnhemse beleid voor internationale
betrekkingen. Naast het gevoerde beleid en de resultaten, stelt deze notitie ook de kaders voor de
komende periode vast.

Op het moment van dit schrijven is vanwege de COVID-19 crisis nog onzeker hoe en hoe snel de
internationale betrekkingen wereldwijd weer opgepakt zullen worden. Er zijn ook nog volop
(internationale) reisbeperkingen van kracht.

Zeker is wel dat we deel uit zullen blijven maken van een internationale samenleving. We willen daarin
als gemeente onze positie blijven innemen vanuit bewust gekozen uitgangspunten en doelen. Deze
notitie vormt daarvoor ons kader.

De aanleiding voor deze notitie lag ook in een toezegging aan de gemeenteraad van Arnhem. De
vorige beleidsnotitie, notitie "Arnhem, stad op de kaart in internationaal perspectief" is in januari 2016
vastgesteld door de gemeenteraad. De notitie gold als beleidskader voor Arnhems internationale
beleid tot 2020. Met de voorliggende notitie wil de gemeente stil staan bij de resultaten en vorderingen
tot nu toe. En vanuit die kennis en ervaring beschrijven we ook de kaders voor de komende periode.
Daarmee biedt de notitie zowel een evaluatie als een herijking.



Leeswijzer
Hoofdstuk 1 kijkt naar het internationale beleid op het niveau van de doelen en uitgangspunten. Eerst
volgt een 'evaluatie': U vindt in een apart kader "Voornemens 2016" kort beschreven welke doelen en
uitgangspunten de gemeente in 2016 hanteerde. In de hoofdtekst daarnaast wordt beschreven wat de
vorderingen en ervaringen zijn geweest ten opzichte van deze doelen. Dit is het evaluatiedeel van het
hoofdstuk. Daarna volgt de vooruitblik: welke doelen en uitgangspunten wil de gemeente de komende
periode hanteren? Dit is het herijkingsdeel van het hoofdstuk, het beschrijft de doelen en
uitgangspunten van het beleid voor de komende periode.
In hoofdstuk 2 vindt u een beschrijving van het internationale beleid op het niveau van de actielijnen
waarin het beleid verder uitgewerkt is. Ook daar geven we eerst de aansluiting op de "Voornemens
2016" en de bereikte resultaten. Aansluitend volgt per actielijn welke vervolgacties de gemeente in de
komende periode wil uitvoeren.
Hoofdstuk 3 gaat in op de manier waarop de gemeente middelen inzet voor internationale
betrekkingen.
In de bijlagen is meer uitgewerkte informatie opgenomen over het beleid dat de gemeente wil voeren
en de informatie waarop het beleid is gebaseerd.




                                                                                                         6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>H 1 Doelen en uitgangspunten: naast de baten ook oog
voor (mogelijke) risico's en ongewenste situaties
Wat heeft het ons tot nu toe opgeleverd?
Uit extern onderzoek1 en eigen ervaringen blijkt dat veel
van de doelen en uitgangspunten uit het beleidskader
2016 ook in praktijk zijn gebracht en tot resultaat hebben                                  Voornemens 2016
geleid. Dit wordt in hoofdstuk 2 bij de actielijnen nog                      Het beleidskader 2016 beschreef als doel:
nader toegelicht. Het gaat onder meer om actielijn 1, met                    "Opbloei van de stad en regio". Bijvoorbeeld in
de handelsmissies naar Wuhan die onze bedrijven                              groei van het aantal banen, het culturele klimaat
verdieping van marktkennis opleveren en ook extra                            of andere doelen die de gemeente nastreeft.
opdrachten, naast ervaring uit eerste hand voor onze                         Belangrijk uitgangspunt was: Internationale
regio hoe China zich ontwikkelt en vorm geeft aan o.a. de                    betrekkingen zijn een middel. We willen er
'nieuwe zijderoute'. We zien ook verdieping van de                           meerwaarde mee leveren voor de verschillende
bestuurlijke relatie met grote Duitse en Nederlandse                         beleidsdoelen die Arnhem c.q. de regio
buursteden in ons Euregio grensgebied (actielijn 3) en                       nastreeft. De andere uitgangspunten waren:
voor tientallen miljoenen extra middelen en                                  pragmatische insteek (uitbouwen wat al loopt),
beleidsresultaten op het gebied van o.a. duurzaamheid,                       agenderen/verbinden/faciliteren (en niet doen
economie en mobiliteit in Europese projecten (actielijn 4).                  wat anderen kunnen) en "samen sterk"; de stad
                                                                             en regio als gebied met de partners waarvoor
Tegelijk leert de ervaring in afgelopen jaren dat                            en waarmee we actief zijn.
(veranderende) internationale betrekkingen en
handelsmissies ook gepaard gaan met risico's, vragen en
mogelijke nadelige effecten. Voorbeelden:
     De COVID -19 crisis maakt duidelijk dat afhankelijkheid van internationale toeleveringsketens
         ook leidt tot kwetsbaarheid
     Een bedrijf met unieke technologie kan dankzij een aantrekkelijk buitenlands bod "opgekocht"
         worden en verplaatst naar buiten de regio, intellectueel eigendom of handelsnamen kunnen
         onvoldoende beschermd blijken en verloren raken.
     Of een bedrijf vestigt zich hier dankzij een geslaagde internationale missie vanuit het
         buitenland, en blijkt dan (ook) een concurrent van reeds gevestigde andere bedrijven. Of de
         arbeidsinspectie ziet aanleiding voor onderzoek.
     Ook worden regelmatig vraagtekens gezet wanneer de gemeente of bedrijven en instellingen
         uit de regio op reis gaan naar landen die negatief in het nieuws zijn vanwege de
         mensenrechtensituatie.
De gemeente is zich hiervan steeds al bewust geweest. Maar door de ervaring uit de laatste jaren en
voor deze nota geraadpleegde bronnen2 willen we deze zaken in de komende periode explicieter aan
de orde stellen. Ze worden onderdeel van het afwegingskader voor onze internationale betrekkingen;
de uitgangspunten daarvoor volgen hierna. In bijlage 1 is het afwegingskader zelf opgenomen.

1 " Evaluatie 20 jarige relatie Arnhem- Wuhan", Buck Consultants International, Nijmegen, 2019, conclusies en advies
bijgevoegd, bijlage 2
2 geraadpleegde bronnen zijn:

     1. extern onderzoek onder belanghebbende bedrijven en instellingen en samenwerkende partners als OOSTNL,
          provincie en economic board. (" Evaluatie 20 jarige relatie Arnhem- Wuhan", Buck Consultants International,
          Nijmegen, 2019, conclusies en advies bijgevoegd, bijlage 2)
     2. Kabinetsnota China NL een nieuwe balans (samenvatting bijgevoegd, bijlage 3)
     3. Buitenlandse Zaken (bijlage 4)
     4. Amnesty International (bijlage 5)




                                                                                                                        7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Hoe gaan we verder: vier uitgangspunten nader uitgewerkt
Het doel van internationale betrekkingen blijft voor de gemeente dat Arnhem c.q. de regio er baat en
belang bij heeft. soms gaat het vooral over economie, maar een andere keer staat het
duurzaamheidsbeleid centraal, of ons mobiliteitsbeleid en de (internationale) bereikbaarheid, of het
opvangbeleid van mensen met een vluchtelingenstatus. De directe 'opbrengsten' kunnen ook
wisselen: soms is het motief van een bezoek de relatie of het netwerk goed te houden, een volgende
gelegenheid gaat het specifiek om kennisverwerving of het delen van ervaring en "best practices" en
soms gaat het om het verwerven van een Europese subsidie of het uitvoeren van een concreet
samenwerkingsproject. De rode draad in het beleid is dat de gemeente wil dat internationale
betrekkingen bijdragen aan één of meer doelen in de gemeentelijke beleidsprogramma's. Zoals
bijvoorbeeld extra omzet en banen. Of meer en betere voorzieningen op het gebied van cultuur,
welzijn, duurzaamheid of een ander beleidsterrein.

Een aantal uitgangspunten gaf richting aan het beleid zoals dat in 2016 is vastgesteld. Deze blijven
ook in de toekomst van toepassing. Ze worden hierna beschreven, inclusief de aanpassingen.

1. Selectief en pragmatisch. Dit blijft zo. Het gaat om praktisch resultaten. Arnhem kan
met haar (beperkte) middelen meer effect sorteren door niet teveel buitenlandse relaties te willen
aangaan, maar selectief te zijn. Er ging in de afgelopen periode - uiteraard met uitzondering van de
corona lockdown - bijna geen maand voorbij of de burgemeester dan wel het college of de ambtelijke
staf krijgt het verzoek een buitenlandse delegatie te ontvangen, of een buitenlands congres te
bezoeken of een project in te dienen voor een Europese subsidieregeling. In een aantal gevallen ging
het ook om een vraag voor een nieuwe (zuster-) stadsrelatie, voor structurele ontmoetingen en
kennisuitwisseling. Het college wil hierin selectief blijven: beter een paar dingen goed, dan meer
dingen half. We zijn ook selectief in de zin dat we de samenwerking met internationaal actieve
(regionale) partners actief blijven opzoeken en niet (ook) doen wat bijvoorbeeld de provincie
Gelderland en de regionale ontwikkelingsmaatschappij OOSTNL al doen om internationale relaties en
kennisuitwisseling of projecten te ondersteunen, In de praktijk is gebleken dat er behoefte is aan een
meer uitgewerkt en zoveel mogelijk objectief afwegingskader. De gemeente gaat in de komende
periode ervaring opdoen met het afwegingskader zoals dat in bijlage 1 wordt beschreven.


2. Internationale betrekkingen moeten bijdragen aan Arnhemse
beleidsdoelen. Dit blijft zo, net als het feit dat we ook doelen in en met de regio willen bereiken.
De betrekkingen zijn dus middel en geen doel; we halen iets op dat we moeilijker kunnen bereiken
zonder het internationale contact: bijvoorbeeld samenwerking voor een (Europese) subsidie,
buitenlandse marktkennis of interesse van mogelijke investeerders.
En we komen brengen wat ergens anders mist, ons onderscheidende aanbod van kennis of producten
en diensten uit de stad en regio.
Het college en de portefeuillehouders zetten elk in meerdere of mindere mate de voor hen
beschikbare beleidscapaciteit en/of budgetten in voor internationale relaties of projecten. Dat doen ze
steeds om Arnhemse beleidsdoelen en resultaten te behalen die zonder deze relaties minder goed of
snel behaald lijken te kunnen worden. De beoordeling of een internationale reis of project deze
meeropbrengst biedt of dat we beter 'binnen de gemeente" of "binnen Nederland" kunnen blijven kan
van geval tot geval anders uitpakken. De gemeente kiest ervoor om een aantal criteria voor te
schrijven, maar wel - conform de gekozen organisatieprincipes - de beslissing zo laag mogelijk in de
organisatie te leggen. De verplichte afweging vooraf en evaluatie achteraf richt zich dan op vragen als:
welk nuttig resultaat voor Arnhem is beoogd en bereikt? Welke kosten zijn er voor geraamd en


                                                                                                       8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>gebruikt om dit resultaat te bereiken? Daarnaast blijft maatwerk per geval nodig. Het nader
uitgewerkte afwegingskader (bijlage 1) kan hier de komende periode bij helpen.

3. We agenderen, verbinden en faciliteren, maar zijn niet uitvoerend.
Dit blijft zo en onze scope wordt iets breder. We blijven ondersteunen in relaties waar vanwege
cultuurverschillen met andere landen onze overheidsrol belangrijk is, omdat onze bedrijven en
instellingen dan een betere ingang krijgen. Maar we gaan nog steeds niet op de stoel van de
ondernemer of instelling zitten of doen wat zij zelf kunnen. We gaan ook niet op de stoel van de
bedrijfsadviseurs of specialisten intellectueel eigendom zitten die hen kunnen adviseren en we kiezen
geen partij tussen de nieuwe ondernemer die zich hier vestigt of de reeds gevestigde in onze regio;
die keuze is aan de klant en de markt.3
Passend bij onze rol kiezen we er wél voor om naast de mogelijke opbrengsten en positieve aspecten
ook alert te zijn op en aandacht te (blijven) vragen voor de risico's en mogelijke negatieve effecten en
voor ongewenste situaties in het land van bestemming, inclusief de mensenrechtensituatie.

    4. Samen sterk krijgt extra aandacht.
Arnhem kiest de 'stad en regio' als gebied waarvóór we actief zijn én als gebied waarin we de
samenwerkingspartners zoeken waarméé we actief zijn; de bedrijven, (kennis-)instellingen en
overheden in onze stad en regio. Reden daarvoor is ook welbegrepen eigenbelang: als we daardoor
extra beleidskennis of -resultaten en voorzieningen in onze regio kunnen krijgen is dat ook voor
Arnhemmers winst én als we kunnen samenwerken, krijgen we meer voor elkaar. Schaalniveau en
omvang spelen mee, zeker ook internationaal; een lobby of delegatie vanuit ons samen met de
provincie Gelderland (= ca. 2 mln. inwoners) of met de stedelijke regio (+ 700.000 inwoners) krijgt
meer voor elkaar dan een stad met ca. 160.000 inwoners.

Dit uitgangspunt geven we extra aandacht in de komende periode. We gaven hierboven al aan zoveel
mogelijk aan te zullen sluiten op acties en expertise van de provincie Gelderland en instanties als
OOSTNL. Maar het 'samen (internationaal) sterk' zal ook meer aandacht krijgen in onze
samenwerking met The Economic Board (TEB) en in het versterkte regionale samenwerkingsverband
Arnhem Nijmegen. Bij de gesprekken met TEB zal het logischerwijze vooral om economische
onderwerpen en prioriteiten gaan, zoals voldoende voorzieningen voor buitenlandse kenniswerkers
(ook wel 'expats') en voldoende aandacht om lokale en regionale 'parels' met een groot innovatie- en
exportpotentieel te behouden voor de regio. Dit wordt verderop toegelicht in hoofdstuk 2 actielijn 2.
De scope van onze inzet in het samenwerkingsverband regio Arnhem Nijmegen en in het
samenwerkingsverband van de Euregio Rijn- waal reikt verder. De gemeente ziet vanuit meerdere
gemeentelijke beleidsprogramma's aanknopingspunten voor versterking van de relatie met onze
Duitse buren en wil die in beide samenwerkingsverbanden de komende periode meer onder de
aandacht brengen en benutten. Dit wordt nader beschreven in Hoofdstuk 2, actielijn 3.




3 Uiteraard zolang beide zich houden aan onze Nederlandse wet en regelgeving; de gemeente heeft net als een aantal andere
instanties een handhavende taak en die zullen we ook blijven uitvoeren.

                                                                                                                        9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>H 2 Actielijnen: Stand van zaken en resultaten
Dit deel van de notitie beschrijft de resultaten uit voorgaande periode en de voorgenomen acties rond
de 5 "actielijnen" die onderdeel zijn van het beleid voor internationale betrekkingen4: 1. bevorderen
buitenlandse handel, toerisme en investeringen 2. bevorderen internationaal vestigingsklimaat 3.
samenwerken in de Euregio Rijn-Waal 4. meer profiteren van Europese subsidies 5. Onderhouden
relatie Croydon en Gera.
Per actielijn volgt wat was voorgenomen, wat de resultaten zijn en welke vervolgacties de gemeente
wil uitvoeren.



Actielijn 1: bevorderen buitenlandse handel, toerisme en
investeringen
                                                                              Resultaten afgelopen periode

                       Voornemens 2016:                          Noordrijn-Westfalen, Euregio Rijn-
    proactief onderhouden van 2 internationale                   Waal
    (handels-)relaties, die naar Noordrijn-Westfalen             In de beleidspraktijk legt de gemeente
    (NRW) en Wuhan. Daarbij onderwerpen en thema's               bij het contact met Noordrijn-
    verkennen waarop de gemeente of Arnhemse en                  Westfalen het accent op de relaties
    regionale ondernemers en instellingen kansen zien            binnen de Euregio; hier wordt
    zich te onderscheiden; energie en milieutechnologie,         verderop in de tekst bij actielijn 3 apart
    de creatieve en toeristische sector, zakelijke               aandacht aan geschonken.
    dienstverlening, maar ook Health en sport (Papendal,         Kortheidshalve wordt daar naar
    Vitesse). Delegaties uit de rest van de wereld               verwezen.
    gastvrij ontvangen, voor zover daar voor Arnhem ook          Wuhan: In 2019 heeft de gemeente
    zakelijke doelen mee gediend zijn. Maatwerk                  opdracht gegeven voor een extern
    ontwikkelen voor de gastvrije ontvangst, passend             evaluatieonderzoek5. De samenvatting
    bij de cultuur van het bezoekende land en bij wat            uit het onderzoek is als bijlage 2
    Arnhem onderscheidend maakt. Warme overheid-                 opgenomen bij deze notitie. Enkele
    overheidsrelaties met Wuhan en steden in NRW,                conclusies: ondernemers en
    samenwerking met provincie en ondersteunende                 instellingen waarderen de rol van de
    organisaties (OOSTNL, NBSO, NFIA)                            gemeente, de extra opbrengsten voor
                                                                 ondernemers zijn lastig concreet te
                                                                 krijgen, maar met 'enkele miljoenen
aan extra omzet' en een aantal nieuwe - nu overigens nog kleine - bedrijfsvestigingen in onze regio
zijn de opbrengsten een veelvoud van de kosten die we maken. De deelnemers waarderen daarnaast
vooral ook de meer kwalitatieve resultaten als 'meer inzicht in de markt' en het leggen van contacten,
het openen van belangrijke deuren, en (als bijproduct) het beter leren kennen van andere
ondernemers en instellingen uit de regio Arnhem. Ondanks dat de onderzoekers ook negatieve
aspecten signaleren, daarover straks meer, is hun advies de relatie nog zeker de komende jaren voort
te zetten.


4 Deze indeling in 5 actielijnen wijkt af van die in het vorige beleidskader (2016), met daarin 3 actielijnen en de jumelage
banden met Croydon en Gera. Omdat in de uitvoering een andere indeling handiger bleek is de voormalige actielijn "Euregio en
EU subsidies" gesplitst in 2 lijnen en wordt het onderhouden van de relatie met Croydon en Gera ook als actielijn meegenomen.
6 " Evaluatie 20 jarige relatie Arnhem- Wuhan", Buck Consultants International, Nijmegen, 2019, conclusies en advies
bijgevoegd, bijlage 2



                                                                                                                          10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>•   De gemeente vierde in juni 2019 het twintigjarige bestaan van de zusterstadrelatie en ontving
    daarvoor een delegatie uit Wuhan. Tijdens de bijeenkomst werd een nieuwe intentieovereenkomst
    gesloten om de samenwerking voort te zetten op onderwerpen die ook voor onze stad en regio
    relevant zijn, zoals de kansen voor waterstof- en batterij-elektrische energiesystemen en de
    nieuwe handels- en exportmogelijkheden naar Wuhan via de goederenrailverbinding met onze
    Euregio c.q. Duisburg. (bijlage 6). Aanvullend bleek tijdens een bezoek in december 2019 vanuit
    Wuhan ook belangstelling om meer samen te werken op Cultuur, o.a. met onze Hogeschool voor
    de Kunsten ArtEZ.
•   De recente coronacrisis maakt duidelijk dat ontwikkelingen in Wuhan en China via allerlei
    internationale leveranciers en relaties ook gevolgen hebben in Europa en andere werelddelen. De
    gemeente heeft in januari 2020 via een brief aan het bestuur van Wuhan laten weten dat zij
    begaan is met de situatie en de mensen en bedrijven die het aangaat. En op 3 maart 2020 werd
    een speciale bijeenkomst in onze regio georganiseerd met ArtEZ. Het bestuur van Wuhan heeft
    dit erg op prijs gesteld en op haar beurt ook haar medeleven betuigd en hun ervaringslessen
    gedeeld toen wij volop te maken kregen met de gevolgen van Covid-19.
•   Samenwerking met OOSTNL en NFIA, onder meer op de Brexit
    In opdracht van de provincies Gelderland, Overijssel en het ministerie van Economische Zaken en
    Klimaat is OOSTNL de organisatie die in ons landsdeel en dus (ook) in onze regio de
    buitenlandse investeringen aanmoedigt. OOSTNL werkt op haar beurt weer nauw samen met het
    landelijke NFIA; het Netherlands Foreign Investment Institute. De gemeente heeft een regionaal
    acquisitieoverleg opgezet waaraan ook OOSTNL deelneemt. In de afgelopen periode is ook
    aandacht geschonken aan de Brexit. OOSTNL heeft aparte capaciteit vrijgemaakt op de Brexit en
    heeft in de afgelopen periode vooral 'gezaaid'. Daar waar OOSTNL een (internationale) partij met
    belangstelling voor onze regio op het spoor komt, pakt de gemeente haar rol om waar nodig te
    helpen de vestigingsvoordelen in kaart te brengen en een warm welkom uit te stralen (zie ook
    'gastvrijheid'). Daarnaast houdt OOSTNL nu 5 à 6 keer per jaar de zgn. Export cafés in het WTC
    Arnhem Nijmegen; hier krijgen geïnteresseerde ondernemers informatie over de mogelijkheden
    hun export naar landen als Duitsland, Amerika of China te vergroten.
•   Gastvrijheid. Er is een apart team hospitality ingericht, dat mee kan denken over onze
    gemeentelijke hospitality in bredere zin. Zij hebben ook meegedacht en geholpen over de
    ontvangst en viering van het 20 jarige bestaan van onze relatie met Wuhan in 2019. In lijn met de
    uitgangspunten van ons beleid is deze mijlpaal gevierd met een brede vertegenwoordiging en
    presentatiemogelijkheid voor de regionale instellingen en ondernemingen met wie we de relatie
    inhoud geven. In het programma was veel aandacht voor de door ons gewenste coproductie van
    beleid tussen overheid, ondernemers, onderzoekers/opleiders en inwoners, naast ruimte voor
    ceremonie en ontspanning, o.a. tijdens het promotiebezoek en diner in het Nederlands Openlucht
    Museum.
    De gemeente had zich ook voorgenomen zakelijke bezoeken uit andere landen gastvrij te
    ontvangen, en dat is ook een aantal keren gebeurd, o.a. voor delegaties uit Turkije, Japan, Taiwan
    en Marokko.

Geopolitieke ontwikkelingen
Naast de voorgaande selectie van resultaten kenmerkte de afgelopen periode zich ook door de
wereldwijde COVID-19 uitbraak en opvolgende crisis en een aantal grotere geopolitieke
ontwikkelingen. Zonder volledig te zijn leidde dit tot spanningen en verschuivende verhoudingen
tussen o.a. China, Europa, Amerika, Turkije en Saoedi Arabië, waarbij de strijdpunten variëren van
veiligheid en gezondheid tot handelsoverschotten en eerlijke concurrentieverhoudingen, milieu- en
mensenrechtenkwesties of regelrechte oorlogen.

                                                                                                     11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>De gemeente beseft - en heeft in 2019 uitgebreid herdacht- dat we hier in Nederland elke dag
dankbaar mogen zijn dat we in vrede in vrijheid kunnen leven, nu al meer dan 75 jaar, mede dankzij
internationale hulp en samenwerking op allerlei niveaus.
Maar zowel op Nederlandse schaal als binnen de regio is er tegelijk ook meer aandacht gekomen voor
de risicovolle kant van de internationale betrekkingen en hoe we daar mee om moeten gaan. Op
pagina 7 van deze notitie noemden we al voorbeelden waar onze stad en regio mee te maken
(kunnen) krijgen; verstoring van internationale toeleveringsketens, overname resp. vertrek van
bedrijven, verlies van intellectueel eigendom, oneerlijke concurrentie en bezoek aan of uit landen die
negatief in het nieuws zijn over mensenrechten.
De gemeente wilde deze aspecten expliciet meenemen bij de herijking van het beleid. Dit is gebeurd
door te onderzoeken en mee te wegen hoe het rijk hier mee om gaat en door aanvullende gesprekken
met Amnesty International en ambtelijke specialisten van het ministerie van Buitenlandse Zaken. De
conclusies vindt u verwerkt in de volgende paragraaf over acties en kaders voor het vervolg en in een
nader uitgewerkt afwegingskader voor het aangaan van buitenlandse betrekkingen, geldig voor alle
actielijnen binnen deze nota (bijlage 1).



Acties en kaders voor het vervolg
Noordrijn-Westfalen, Euregio Rijn-Waal De gemeente ontwikkelt een agenda en plan van
aanpak. Meer hierover in actielijn 3, over de Euregio Rijn Waal.

Wuhan. De gemeente wil de relatie met Wuhan de komende periode voortzetten met ongeveer
dezelfde intensiteit en doelen. Wel passen we de voorbereiding en uitvoering van de zusterstad-
                                                               bezoeken aan, net als die van andere
                                                               buitenlandse reizen.
      Ministerie van Buitenlandse zaken: China is zo
    groot dat ook de centrale overheid maar een beperkt        Voor de motivatie verwijzen we naar
          deel van het land kan bestrijken met haar            de hiervoor al aangehaalde positieve
         aanwezigheid. Contacten van gemeenten en              externe evaluatie en resultaten uit de
       provincies met hun evenknie geven een bredere           afgelopen periode (BCI, 2019) -
     spreiding in dat land. En ook op decentraal niveau        samengevat in bijlage 2- en we sluiten
      geldt: het land biedt veel economische kansen en         aan op de adviezen van het kabinet,
   zonder de relatie en aanwezigheid van bijvoorbeeld de       het ministerie van Buitenlandse Zaken
      burgemeester en de wethouder komen bedrijven             en Amnesty International (bijlagen 3, 4
            minder goed binnen om zaken te doen.               en 5). Samengevat laten deze
    En als het gaat om risico's zoals bijv, spionage: "Net     geraadpleegde bronnen de keuze aan
        als Nederland kan Arnhem er voor kiezen hier           de gemeente om de relatie met
         bewuster mee om te gaan en haar bedrijven             Wuhan wel of niet voort te zetten.
                 uitnodigen hetzelfde te doen".                Maar ze zien ook kansen en doen
   Amnesty international: " Amnesty is niet geneigd om         suggesties om de relatie positief in te
       vanuit het perspectief van de mensenrechten te          vullen. Ter illustratie zijn in bijgaand
   adviseren dat Arnhem met de relatie met Wuhan moet          kader enkele zinnen uit bijlage 4 en 5
     stoppen. " … als de relatie er is, benut die dan om       opgenomen, waar we verslag doen
    verschil te maken, probeer verbetering te bereiken in      over gesprekken met het Ministerie
      de mensenrechtensituatie". "Het gaat niet om de          van Buitenlandse Zaken en met
   confrontatie of het thuispubliek, het gaat er om verschil   Amnesty International.
                          te maken".                           De gemeente gebruikt de externe
                                                               evaluatie, de kabinetsvisie en de

                                                                                                    12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>gesprekken met Buitenlandse Zaken en Amnesty international om de voorbereiding en uitvoering van
haar buitenlandse bezoeken en de bezoeken aan onze zusterstad aan te passen.
De gemeente gaat in lijn met de externe evaluatie (BCI, 2019, bijlage 2):
    binnen de regio en onze ondernemerscontacten regelmatiger aandacht vragen voor de
        kansen in China/Wuhan, vooral in themagerichte missies zoals bijvoorbeeld een
        "waterstofmissie" met elkaar aanvullende deelnemers
    met de provincie en de regionale ontwikkelingsmaatschappij OOSTNL en andere partners
        regelmatiger communiceren over de successen uit de handelsmissies
    op landelijk niveau meer aandacht vragen en besteden aan uitwisseling van informatie en
        ervaringen tussen de verschillende overheden die een band met China onderhouden
Verder zullen we in de voorbereiding meer aandacht hebben voor de volgende onderwerpen:
   1. voorlichting over maatregelen tegen de eventuele ongewenste effecten en risico's van
        internationale handelsmissies. Dit is in lijn met de geraadpleegde bronnen en adviezen zoals
        de kabinetsnota en de adviezen van Buitenlandse zaken, zie bijlage 3 en 4.
   2. gebeurtenissen en situaties in Arnhem en/of de gaststad die (internationaal) vragen en kritiek
        oproepen of juist positieve aandacht verdienen, inclusief gebeurtenissen en situaties rond
        mensenrechten. Mensenrechten worden op deze wijze onderdeel van het afwegingskader
        voor alle buitenlandse betrekkingen. In bijlage 1 is dit afwegingskader verder uitgewerkt.

Geen voornemens om nieuwe structurele banden aan te gaan met andere steden of regio's
Binnen deze actielijn zou ook te overwegen zijn om het aantal structurele buitenlandse relaties
verder uit te breiden. Vanwege de gekozen beleidskaders is de afgelopen periode geen
onderzoek gedaan naar 'andere buitenlandse regio's of steden' om eventueel een structurele
relatie mee aan te gaan. Wel zijn in de afgelopen periode vier kandidaat-landen naar voren
gekomen; enerzijds Turkije en Marokko, omdat delen van onze stadsbevolking daar banden mee
hebben, en anderzijds Japan en Taiwan, vanwege de ontvangen delegaties met belangstelling
voor onze innovatieve bedrijven en instellingen op het terrein van Energie- en Milieutechnologie.

De gemeente handhaaft de keuze om niet meer dan twee actieve structurele buitenlandse
relaties te willen onderhouden met een gebied of stad. 6
De gemeente ervaart in de bestaande twee relaties (Euregio Rijn-Waal en Wuhan) een
meerwaarde voor haar eigen bestuurlijke rol en ziet ook de toegevoegde waarde voor de stad en
regio terugkomen in de resultaten.
De redenen om het aantal structurele relatie niet uit te breiden zijn vergelijkbaar met die in de
voorgaande periode:
1. Hiervoor zou een meerjarige extra inspanning nodig zijn en extra budget dat ten koste gaat
    van andere gemeentelijke taken. Dit wordt niet wenselijk geacht.
2. Als de inspanning gedaan zou worden, dan is het nog langere tijd de vraag of deze
    succesvol zou zijn. Dit hangt af van de 'juiste' keuze voor aanvullende landen en steden en
    het vinden van de thema's waarop niet alleen onze ondernemers en instellingen zaken willen
    doen, maar ook de partners in het andere gebied of regio. Dat maakt het een langjarig en
    onzeker proces waar de gemeente niet voor kiest.




6   Daarnaast houdt de gemeente een beperkte meer ceremoniële rol in de relatie met de steden Croydon en Gera, zie actielijn 5

                                                                                                                           13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Samenwerking met regionale partners, gastvrije gemeente
De samenwerking met regionale partners en organisaties als OOSTNL wordt voortgezet zoals in de
voorgaande periode.

Als referentie voor de aanpak is in bijlage 7 de geactualiseerde maar verder ongewijzigde tekst over
gastvrijheid opgenomen uit de vorige nota internationaal.

Spelregel blijft dat de kosten van ontvangst moeten opwegen tegen de verwachte baten in de
beleidsprogramma's. Om de afweging zuiver te houden heeft het betreffende programma ook de
leiding in de samenstelling van het ontvangstprogramma en betaalt daarvoor het kostenaandeel van
de gemeente. Ook de (regio-) partners kunnen bijdragen aan het programma en de kosten daarvan;
zo ging het in de praktijk tot nu toe ook.
Aanvullend wordt ook de actuele situatie voor wat betreft veiligheid en mensenrechten meegewogen
bij beslissingen over de ontvangst van delegaties; in bijlage 1 is dit uitgewerkt.




                                                                                                       14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Actielijn 2: Bevorderen internationaal vestigingsklimaat


                                                              Resultaten afgelopen periode
          Voornemens 2016: voorzieningen voor
     internationale partijen op orde (o.a. World Trade               Verbeterde overeenkomst voor het
        Centre, Internationale School, expatdesk)            behoud van de World Trade licentie van
       meertalige promotie van Arnhem/de regio als           het WTC Arnhem-Nijmegen en impuls voor
       vestigingsplek, goed contact onderhouden en           de WTC businessclub. De Stichting WTC
    ondersteunen van voorzieningen en instellingen die       Arnhem-Nijmegen bleek in de praktijk
        bijdragen aan het internationale profiel (o.a.       alleen nog op papier te bestaan. Ook de
     Papendal, ArtEZ, Hogeschool van Arnhem en               WTC businessclub bleek in de praktijk
      Nijmegen) en met citymarketing en RBT KAN              onvoldoende aantrekkingskracht te hebben
     meer profileren en uitnutten van onze ligging aan       om als hotspot en katalysator voor
             de Rijn en de rand van de Veluwe.               internationaal ondernemerschap te
                                                             fungeren. Het is wel gelukt om de
                                                             noodzakelijke nieuwe overeenkomsten te
     sluiten om de WTC licentie voor de regio te behouden. Daarnaast houdt OOSTNL zoals eerder
     genoemd nu 5 a 6 keer per jaar de zgn. Export cafés in het WTC Arnhem Nijmegen. Ze
     organiseert dat in goede samenwerking met de WTC businessclub. Hierdoor krijgen de club en
     het regionale internationale ondernemerschap een welkome steun in de rug.
    contact met Rivers International School: zowel de burgemeester als de verantwoordelijk
     portefeuillehouder heeft na de feestelijke opening van het nieuwe gebouw nog bij andere
     gelegenheden de school bezocht. Ook ambtelijk is er verschillende keren bezoek afgelegd om bij
     te praten, o.a. vanuit Onderwijs en internationaal perspectief. Rivers zelf neemt ook initiatief, zo is
     men lid van het Directie Netwerk Arnhem en Rivers heeft ook deelgenomen aan één van de
     missies naar Wuhan. In de afgelopen periode is het leerlingenaantal goed gegroeid; er zelfs nog
     maar weinig ruimte over voor nieuwe leerlingen. De gemeente blijft de ontwikkelingen volgen.
    Expatdesk Wageningen heeft door medewerking van ons als gemeente nu ook bevoegdheid om
     te ondersteunen bij de inschrijving in Arnhem voor buitenlandse werknemers van Arnhemse
     bedrijven; die hoeven hierdoor niet meer apart naar onze burgerlijke stand als ze voor andere
     zaken bij het expatdesk zijn.
    Het onderwerp "internationaal" is door een veelheid aan andere zaken nog weinig aan de orde
     geweest in de verschillende regio-overleggen en de regionale investeringsagenda. Desalniettemin
     hebben we nu via regionaal overleg samen met de Economic Board en de provincie Gelderland
     een website beschikbaar met meertalige informatie over de regio, waarbij vanuit onze gemeente
     vooral ook input is geleverd om de kracht van het energiecluster in onze regio naar voren te
     brengen. De website heet www.thelifenet.eu en is opgezet als een 'portal', bedoeld om de
     verschillende doelgroepen op hoofdlijnen voor de regio te interesseren en de lezer snel inzicht te
     geven waar hij moet wezen om meer informatie te vinden of een afspraak te maken. De website is
     in oktober 2019 gelanceerd in Brussel tijdens de week van Europese regio's en steden.
    Bij de voorbereiding en uitwerking van de website is ook een uitgebreide ronde gemaakt langs alle
     (potentieel) belanghebbenden in de regio, zoals de hogescholen en universiteiten, bedrijfsparken
     en -netwerken, grotere en kleinere internationaal opererende ondernemingen en OOSTNL. Met
     hen is ook een begin gemaakt met de discussie wat er nog meer moet gebeuren om de
     aantrekkelijkheid van de regio te verbeteren voor buitenlandse kenniswerkers, studenten en
     bedrijven. Dat gesprek gaat in de komende periode verder en de gemeente zal daar actief aan
     deelnemen.

                                                                                                         15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>   Er is nu op initiatief van Arnhem een monitor waarmee we systematisch kunnen bijhouden of we
    als stad en regio meer of juist minder buitenlandse bedrijven, banen, en kenniswerkers en
    studenten krijgen. Er wordt aan gewerkt om ook betere gegevens te krijgen voor het aantal
    bedrijven en banen dat gemoeid is met export vanuit onze stad en regio.
    De meest recente gegevens zijn in bijlage 8 verwerkt. Daaruit blijkt dat sommige indicatoren een
    stijgende lijn vervullen -o.a. aantal buitenlandse kenniswerkers en studenten- en andere juist
    dalen -aantallen buitenlandse bedrijven/Fte's, aandeel buitenlandse toeristen in totaal. Het voert te
    ver om in deze notitie alle achterliggende oorzaken en trends te onderzoeken en te vertalen naar
    beleid; voor een deel gebeurt dit binnen het kader van het toerismebeleid en citymarketing, voor
    een ander deel kiest de gemeente er voor om deze trends aan te kaarten in het regionale overleg
    met o.a. de Economic Board, OOSTNL en de provincie Gelderland; dat schaalniveau is het
    minimale niveau waarop we de internationale relaties willen bekijken.

Acties voor het vervolg

De gemeente zal binnen de regionale samenwerking en de Economic Board extra aandacht en actie
vragen voor het internationaal vestigingsklimaat, vooral voor kenniswerkers (ook wel 'expats') en voor
hier gevestigde regionale bedrijven met grote exportpotentie; deze lokale en regionale 'parels' met een
groot innovatie- en exportpotentieel wil de gemeente graag behouden voor de regio, (ook) door ze in
de eigen regio een goed podium te bieden om hun producten en diensten te laten zien, bijvoorbeeld in
openbaar vervoer concessies of demonstratieprojecten. Motto hierbij kan zijn: "hier laten zien doet
elders verkopen". Deze prioriteit is ook ingegeven doordat internationale investeerders na een
investeringsbijdrage of overname van een hier gevestigd bedrijf kunnen aandringen op
bedrijfsverplaatsing. Het moet dan door ons regionale gedrag en beleid voor de ondernemers en
investeerders in kwestie duidelijk zijn dat we ze graag hier houden en dat ze juist ook in onze regio
een internationaal groeiperspectief hebben.
De gemeente zal zelf ook actief deelnemen aan de initiatieven die vanuit de regio op dit vlak worden
ontwikkeld. Dit voornemen wordt verder uitgewerkt en geconcretiseerd in het programma Vitale
Economie, de onderdelen accountmanagement en acquisitie en in de pilot Van Bedrijven Weten

Voor het overige geldt dat de gemeente de acties op elk van de bovenstaande punten voortzet. Dit
houdt onder meer in dat we door regelmatige bezoeken en gesprekken de vinger aan de pols houden
bij bedrijven en instellingen die internationaal actief zijn en met wie we het vestigingsklimaat voor
internationale kenniswerkers en ondernemingen verder kunnen versterken. De eerder gegeven
voorbeelden blijven van toepassing: het gaat om de internationaal actieve mensen binnen de
regionale ontwikkelingsmaatschappij OOSTNL, "onze" internationale school, het WTC Arnhem-
Nijmegen, Papendal, ArtEZ Hogeschool voor de Kunsten, Hogeschool Arnhem-Nijmegen en Van Hall
Larenstein en verschillende sterk internationaal georiënteerde grote en kleinere ondernemingen in
onze stad en regio.




                                                                                                      16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Actielijn 3 Samenwerken in de Euregio Rijn-Waal
                                                    Resultaten afgelopen periode
              Voornemens uit 2016:                 Het Arnhemse initiatief voor een
   Investeren in warme overheidsrelaties met       grensoverschrijdend stedennetwerk op Euregio
    bijv. Düsseldorf en Duisburg. Nastreven        schaal heeft in 2017 geleid tot een convenant en
   grensoverschrijdende clustervorming voor        een structureel samenwerkingsverband tussen 7
     bijvoorbeeld de creatieve sector en de        grotere (100.000 +) steden in de Euregio Rijn
  Energie en milieusector. Het opzetten van        Waal: Apeldoorn, Arnhem, Ede, Nijmegen,
 een grensoverschrijdend steden netwerk op         Düsseldorf, Duisburg en Moers. Hiermee is
    Euregio schaal. Bestuurlijk en ambtelijk       tegelijk de Arnhemse wens in vervulling gegaan
  actief zijn in de Euregio, stimuleren relaties   om op bestuurlijk en ambtelijk niveau de
          en projecten om hiermee extra            overheidsrelatie met Düsseldorf en Duisburg te
      beleidseffecten en voorzieningen in          intensiveren. Het 100.000+ stedennetwerk richt
       Arnhem en regio te krijgen. Euregio         zich op uitwisseling van kennis en ervaring
 belangen behartigen in samenwerking met           rondom stedelijke vraagstukken. De afgelopen
      regiopartners: Nijmegen, de (nieuwe)         jaren is er gewerkt aan een gezamenlijke
  Economic Board Arnhem – Nijmegen, het te         duurzaamheidsagenda, hebben werkbezoeken
                continueren Bureau                 plaatsgevonden van burgemeester en wethouder
 Brussel, het Intergemeentelijk Subsidiebureau     EZ en wethouder Duurzaamheid aan Duitse
               (IGS) en de provincie               steden, met als doel bij te dragen aan
                                                   gezamenlijke projecten. Doel is ook het
                                                   verstevigen van het onderlinge netwerk;
daardoor kan namelijk, als voorbeeld, ook een gezamenlijke lobby gevoerd kan worden richting
"Brussel" over een thema als "schone scheepvaart op de rivieren".

De Arnhemse raadsleden zijn betrokken en vervullen een actieve rol in de 3 Euregioraadscommissies.
Geïnvesteerd wordt, met ambtelijke ondersteuning, in versterking van de contacten met
Euregioraadsleden uit andere gemeenten. Mede op initiatief van de Nederlandse raadsleden werd het
voorstel ingediend voor een gezamenlijk "Euregionaal mobiliteitsplan". Het voorstel is in 2020
goedgekeurd door de Euregio en het plan wordt nu uitgewerkt. Er is aandacht voor zowel het vervoer
van goederen als van personen en voor zowel weg-, water-, spoor als fietsinfrastructuur. De focus ligt
hierbij zowel op de onderlinge verbindingen als ook de ontsluiting van het gebied naar buiten toe.

Ook zijn de raadsleden actief betrokken geweest bij de totstandkoming van de nieuwe strategische
agenda van de Euregio, de Strategische Agenda 2025+.

De samenwerking en relatie heeft niet alleen bijgedragen aan projecten op economisch en/of
mobiliteitsterrein, zoals het Trolley 2.0 project binnen E-bus2020, maar ook bijgedragen aan de
uitwisseling van ervaring in het opvangen van vluchtelingen door vrijwilligers en een meerjarig
energie-innovatieproject Enerpro. Enerpro helpt MKB-ondernemers bij product- en procesinnovaties
op energiegebied en bevordert de grensoverschrijdende samenwerking en uitwisseling van kennis;
ook Arnhemse ondernemingen als Hymove en Elestor nemen deel.

Een ander resultaat, waar Arnhem als gaststad aan heeft bijgedragen, was de succesvolle conferentie
tussen Nederland en Noordrijn-Westfalen op het gebied van duurzame energie, de Combined Energy

                                                                                                   17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Conference. Deze conferentie werd georganiseerd door de rijksdienst voor Ondernemend Nederland
(RVO) met haar Duitse tegenhanger in de deelstaat Noordrijn Westfalen. Zo'n 350 Duitse en
Nederlandse vertegenwoordigers van ministeries, kennisinstellingen en bedrijven waren 29 januari
2020 te gast in Musis Arnhem. Op de conferentie werd onder meer een gezamenlijke studie
gelanceerd naar de haalbaarheid van een grensoverschrijdende waardeketen voor groene waterstof,
strekkend van de Noordzee tot aan industriële clusters in het grensgebied. Daarnaast benutte de
gemeente de conferentie om samen met de provincie Gelderland een werkbezoek van minister
Wiebes en zijn staf aan IPKW te organiseren, met een rondleiding in het waterstoflab van de
Hogeschool A-N en een toelichting op het openbare waterstoftankstation met Arnhemse technologie
van Hygear.

Terugblikkend is één van de leerervaringen dat in de contacten met Duitse partijen sprake is van
tweerichtingsverkeer, beide zijden zijn hierin actief. Het gaat hierbij om het onderhouden van goede
overheid- overheid relaties, het delen van kennis en 'best practices' en voorbereiden en uitvoeren van
samenwerkingsprojecten op een breed scala van beleidsterreinen. En aan beide kanten lijkt er
behoefte aan méér contact en samenwerking. Het is wel steeds de uitdaging om, vanuit deze wens,
de vertaalslag te maken naar concretere en haalbare doelen, gewenste resultaten en succesvolle
inspanningen in de diverse gemeentelijke beleidsprogramma's. Afgezien van het moeten stellen van
prioriteiten is dit ook een kennis- , ervarings- taal- en cultuurkwestie. Daarnaast is het uiteraard de
opgave om de inspanning aan de Nederlandse kant gelijk op te laten lopen met de interesse aan de
Duitse zijde.



Acties voor het vervolg
De gemeente wil de relaties, de kennisdeling en de samenwerking in de Euregio verder verdiepen en
uitbreiden. Daarvoor is het nodig om de hierboven beschreven uitdagingen te adresseren, en beter de
brug te slaan van beleidsinhoudelijke doelen en beschikbare ambtelijk inzet aan onze kant naar de
doelen en personele inzet van onze Duitse partners.
Om hieraan vorm te geven wil de gemeente de komende periode inhoudelijk een agenda van vijf
thema's of 'speerpunten' hanteren en de bestuurlijke en ambtelijke betrokkenheid vanuit de diverse
beleidsprogramma's verder intensiveren.

Een eerste en voorlopige keuze van de beleidsinhoudelijke thema's en onderwerpen voor de agenda
volgt hierna, gebaseerd op de onderwerpen die eerder in Euregio verband aangekaart zijn en die de
economische en sociale interactie binnen de regio kunnen versterken. De speerpunten sluiten aan bij
de 'grenspunten' uit de nieuwe Strategische agenda van de Euregio, de speerpunten van de nieuwe
subsidieperiode INTERREG en de speerpunten uit de Grenzlandagenda NL-NRW.
In de loop van de tijd kunnen onderwerpen worden toegevoegd of afgevoerd, mede afhankelijk van de
gebleken samenwerkingsinteresse: het gaat om een 'rollende' agenda.

1. Ondernemen, werken en studeren
      a. stimuleren grensoverschrijdend ondernemerschap
      b. faciliteren werken en studeren over de grens
      c. optimaal ontsluiten onderwijsaanbod
      d. stimuleren innovaties in energiesector




                                                                                                     18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>2. Mobiliteit en Bereikbaarheid
      a. zorgdragen voor personen en goederenvervoer => zero-emission vervoer (inclusief
            waterstofinnovaties)
      b. werken aan grensoverschrijdende OV pas
      c. werken aan grensoverschrijdende fietsroutes

3. Energie en Duurzaamheid
      a. realiseren gezamenlijk energiesysteem én netbeheer
      b. circulaire economie
      c. Green Deal Europa (hoe wordt deze deal écht grensoverschrijdend?)
      d. Natuurherstel en verdere ontwikkeling (stikstofdossier)

4. Toerisme en Cultuur
      a. bevorderen grensoverschrijdend toerisme (extra aandacht na corona-crisis)
      b. bevorderen samenwerking (bv uitwisseling culturele gezelschappen, toerisme op de Rijn
          faciliteren etc.)
      c. Vergroten kennis buurtaal (samenwerking onderwijsinstituten)
      d. Bevorderen bewustzijn cultuurverschillen

5. Veiligheid
        a. Intensiveren samenwerking politie, brandweer en ambulance (in post corona tijdperk:
           samenwerking ziekenhuizen)
        b. Uitwisselen kennis radicalisering met andere gemeentes

De gemeente neemt het initiatief om op elk van deze onderwerpen in gesprek te gaan met de collega
bestuurders en ambtelijke staf in de Euregio en de regio. Daarbij wordt uiteraard het 7 stedennetwerk
van 100.000 + steden in de Euregio benut. Maar de gemeente ziet ook een rol voor de versterkte
regio-organisatie Arnhem-Nijmegen; zij gaat zich, mede door onze inbreng, naast Europa (Brussel)
meer richten op de versterking van de relatie met Noordrijn Westfalen en de gemeente zal daar in de
komende periode op inspelen en dat (blijven) stimuleren.
Bij de volgorde en prioritering van haar eigen inzet laat de gemeente zich leiden door de prioriteiten en
beschikbare capaciteit in de diverse gemeentelijke beleidsprogramma' s (Economie, Mobiliteit,
Duurzaamheid, Cultuur etc.).
Vervolgens gaat de gemeentelijke inzet vooral door op de onderwerpen die ook aan de Duitse zijde
belangstelling wekken en tot uitwisseling van kennis en 'best practices' of tot concrete projecten
kunnen leiden, met zichtbare en positieve effecten aan beide zijden van de grens.

De gemeente zal haar inzet voor deze onderwerpen concreet maken in drie elkaar aanvullende
'rollen'.
      Duurzame betrekkingen onderhouden en intensiveren. In de afgelopen periode werd de
          gemeente door raadsleden en de burgemeester vertegenwoordigd in het Euregioverband en
          vervulden portefeuillehouders een belangrijke rol in de bilaterale contacten en het 6 steden
          overleg. De gemeente wil in de komende periode explicieter afwegen hoe de
          vertegenwoordiging in de Euregio plaats vindt en hoe de onderlinge informatie-uitwisseling en
          terugkoppeling daarover ingericht wordt. Daarnaast blijft de gemeente vertegenwoordigd in
          een aantal grensoverschrijdende (ondernemers-)netwerken.
      Samenwerken en kennisdelen. Deze rol is vooral van toepassing bij onderwerpen en
          ontwikkelingen waar overheden aan beide zijden van de grens een relatie mee hebben en

                                                                                                      19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>        kunnen profiteren van elkaars ervaring. Dit kan zich voordoen op elk van de bovengenoemde
        5 onderwerpen.
       Aanjagen projecten en activiteiten. Deze rol komt aan de orde wanneer zich kansen en
        initiatieven voordoen die aan beide zijden op voldoende bestuurlijk en maatschappelijk
        draagvlak en middelen kunnen rekenen en tot zichtbare en positieve effecten leiden.




Actielijn 4 meer profiteren van EU subsidies


                                                                Resultaten afgelopen periode
                    Voornemens uit 2016                         In de periode 2014-2019 is in de stad
   We gaan beter gebruik maken van de mogelijkheden             Arnhem een bedrag van ca 76 miljoen
                 die EU-fondsen ons bieden.                     Euro aan EU subsidie geland.
   Europese programma’s als EFRO, ESF, INTERREG                 Omgerekend gaat het om een bedrag
          V, Horizon 2020 en andere programma’s                 van € 453, - per inwoner. Ter
    willen we de komende jaren ten volle benutten. De           vergelijking, het gemiddelde van de
        hoofddoelstelling van Europe 2020 ‘slimme,              provincie hoofdsteden in Nederland is
      duurzame en inclusieve groei’ past volledig bij           € 501, - per inwoner. Het landelijk
         Arnhem. We geven extra aandacht aan de                 gemiddelde is € 60, -. De gemeente
   middelen (info, deskundigheid) en motivatie die nodig        Arnhem heeft zelf een bedrag van ca €
           is binnen de gemeente en bij partners                5 miljoen ontvangen in het kader van
   om met meer enthousiasme en succes een beroep te             EU subsidies. Ruim 70 miljoen aan
                doen op Europese middelen.                      Europese subsidies is in de periode
                                                                2014-2019 naar andere partijen in
         Als we voor Arnhemse doelen naar Europese              Arnhem gegaan, zoals bijvoorbeeld
         subsidieprogramma 's en samenwerking met               bedrijven en (kennis)instellingen. Dit
   buitenlandse partners/bedrijven kijken, betrekken we         laat dus ook het belang van goed
    altijd ook het aanbod van onze preferred partners in        samenspel met partijen binnen stad en
    de stad en regio in de afweging. Hierdoor vermijden         regio zien.
                     we dat we kansen op
      regionale effecten missen of onbewust kennis of       Voor meer dan de helft van de
           goederen importeren die tegen gelijke of         bedragen van zowel de regio Arnhem
   betere condities ook beschikbaar zijn van partners uit   Nijmegen, de stad Arnhem en de
                       de stad of regio.                    gemeente Arnhem, waren
                                                            internationale relaties en
                                                            samenwerking een voorwaarde om in
                                                            aanmerking te komen voor EU
subsidies. Onze deelname in EU netwerken als Polis, HyER, ERRIN en ACR+ heeft bijgedragen aan
nieuwe beleidskennis en het (kunnen) vinden van de benodigde partners voor EU-projecten.

Belangrijkste thema's in de afgelopen periode waren: economie, innovatie, energie, mobiliteit,
onderwijs en arbeid. Momenteel is de gemeente Arnhem nog rechtstreeks betrokken bij ca.
 € 5 miljoen aan projecten (8 lopend en 7 in voorbereiding). Thema’s zijn nu energie, mobiliteit,
gezondheid, circulaire economie.



                                                                                                    20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Acties voor het vervolg
De komende jaren doen zich nieuwe kansen voor. Deze kansen liggen op thema’s waar Arnhem al
goed op is gepositioneerd, zoals klimaatverandering, duurzame energie, duurzame mobiliteit en
innovaties in het sociale domein. De huidige Europese fondsen hebben een looptijd van 2014 tot
2020. Vanaf 2021 start een nieuwe EU subsidieperiode tot 2027.

De nieuwe Europese Commissie heeft een “European Green Deal” aangekondigd, waarbij 25 procent
van het Europese budget bestemd wordt voor maatregelen die klimaatverandering tegengaan. Ook
zal in de nieuwe periode weer veel geïnvesteerd worden in (sociale) innovatie, met Horizon Europe als
opvolger van Horizon 2020 en met nieuwe Interreg programma’s.

Binnen de gemeente Arnhem zijn de volgende acties al in gang gezet.


1.      kennisdeling voor de ontwikkeling van EU projecten
Arnhem heeft op een aantal beleidsterreinen die hoog op de Europese agenda staan (klimaat,
energie, innovatie) gedreven bestuursadviseurs die zelf EU projecten opwerken. Ook werd de interne
capaciteit om subsidiemogelijkheden te benutten in 2019 uitgebreid. Hierop willen we de komende
periode voortbouwen. De interne projectleiders die al ervaring hebben met EU projecten worden
ingezet om minder ervaren projectleiders op te leiden. De bestuursadviseur subsidies coördineert. Hij
werkt van “binnen naar buiten” en haalt binnen de organisatie op welke behoeften/kansen er zijn in
Arnhem om Europese projecten te starten c.q. om bij lopende Europese projecten aan te haken. Op
die manier worden Arnhemse ambities ontwikkeld naar EU subsidiewaardige projecten met capaciteit
en expertise binnen de Arnhemse programma’s.


2.      EU subsidies regelmatig in de staven agenderen
De voortgang van een project communiceren we periodiek richting strategisch beraad, college en
raad. Dit kan leiden tot meer bewustwording bij het management en in de staven. Hier moet ook uit
voortkomen dat er regelmatig kansen voorgelegd worden, maar vooral ook naar kansen gezocht wordt
voor Arnhemse college ambities.


3.     subsidiescan MJPB
Op basis van de in november 2019 vastgestelde MeerJarenProgrammaBegroting 2020-2023 (MJPB)
van de gemeente Arnhem heeft bureau Hezelburcht een subsidiescan uitgevoerd. Deze scan geeft op
programma- én wijkniveau aan welke subsidiekansen er zijn voor de gemeente Arnhem in het
komende jaar. Op provinciaal, landelijk en Europees niveau alsmede bij diverse fondsen zijn er veel
kansen voor onze organisatie! Momenteel worden de diverse kansen gekoppeld aan de programma's
van de gemeente Arnhem.

4.      versterking regionale samenwerking op EU projecten binnen de regio Arnhem Nijmegen
Momenteel is er een regionaal versterkingsproces gaande. De inzet is om te komen tot meer regionale
samenwerking, inclusief versterkte samenwerking op het gebied van Europese subsidies. Zeker voor
grotere projecten is de regio het beste schaalniveau voor de werving van Europese subsidies. Vaker
samen optrekken zal naar verwachting leiden tot betere resultaten bij het binnenhalen van Europese
projecten. Arnhem wil dit proces bevorderen en daarin ook voor haar eigen grotere projecten en
ambities nagaan hoe deze met meer gezamenlijke regionale inspanning en Europese cofinanciering
versneld gerealiseerd kunnen worden wat zien we dan concreet gebeuren.



                                                                                                   21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>5.      impactscan door ERAC-Bureau Berenschot
We laten momenteel een EU impactscan uitvoeren door ERAC-Bureau Berenschot. Het gaat bij de
EU-Impactscan erom in beeld te brengen waar de gemeentelijke organisatie staat, ofwel de ‘spiegel
voor te houden’. Dan wordt ook duidelijk waar nog groeimogelijkheden uit voortkomen en hoe Arnhem
de Europese kansen optimaal kan verzilveren.

Actielijn 5 Onderhouden relatie Croydon en Gera

Resultaten afgelopen periode
De Arnhemse stichting die uitwisselingen met de                       Voornemens uit 2016
Engelse partnerstad Croydon en de Duitse                 Vooralsnog kiest Arnhem er voor deze relaties
partnerstad Gera regelde, is met haar werk                    voort te zetten op het huidige niveau.
gestopt. De band met beide steden bleef wel             Dit houdt voor de gemeente een beperkte, vooral
intact. Incidenteel werd een bezoek afgelegd.            ceremoniële rol in. De operationele contacten
                                                                               lopen
                                                               via de Stichting Jumelage Arnhem.
Acties voor het vervolg
De gemeente (burgemeester en kabinet) vervult
een beperkte, vooral ceremoniële rol en dit blijft
zo. Scholen en instellingen weten elkaar via internet te vinden en ook de gemeente neemt incidenteel
initiatief om de banden aan te halen, bijvoorbeeld bij de jaarlijkse herdenking van de slag om Arnhem.



Hoofdstuk 3 Middelen
De middelen voor de verschillende actielijnen worden gevonden binnen de bestaande budgetten en
beleidsprogramma's.
Binnen het programma Vitale economie handhaaft de gemeente, net als in de vorige periode, een
budget van ca. € 35.000, - voor actielijnen 1 en 2 samen. In hetzelfde programma is ook een budget
van € 27.000, - opgenomen voor het lidmaatschap van de Euregio Rijn-Waal (actielijn 3).
Binnen de andere programma's zijn geen aparte posten voor internationale betrekkingen en/of
activiteiten gereserveerd. Dat wil niet zeggen dat er geen middelen zijn.
Budget en ambtelijke capaciteit wordt binnen de bestaande programma- en beleidsbudgetten
vrijgemaakt als de betreffende portefeuillehouder en programmamanager vinden dat de kosten ervan
leiden tot voldoende bijdrage aan de gemeentelijke beleidsdoelen, en als die beslissing past binnen
het afwegingskader zoals dat in bijlage 1 van deze beleidsnotitie is uitgewerkt.




                                                                                                    22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Bijlage 1 Afwegingskader voor buitenlandse betrekkingen

De gemeente krijgt regelmatig het verzoek een buitenlandse delegatie te ontvangen, of een
buitenlands congres te bezoeken. In een aantal gevallen is dat ook in de hoop te komen tot een
structurele relatie en kennisuitwisseling. Het college wil hier selectief in blijven: beter een paar dingen
goed, dan meer dingen half. In de praktijk is gebleken dat er behoefte is aan een meer uitgewerkt en
zoveel mogelijk objectief afwegingskader. De gemeente gaat in de komende periode ervaring opdoen
met een (deels nieuw) afwegingskader zoals dat hieronder is beschreven.

Voor de volledigheid wordt vermeld dat de gemeente in de komende periode de bestaande structurele
relaties met Wuhan en (steden in ) Noord Rijn Westfalen handhaaft en geen nieuwe structurele
relaties met steden of regio's in het buitenland gaat opbouwen. Dat wordt in onderstaand kader niet
meer behandeld.

De gemeente wil bij de afweging in de komende periode onderscheid maken tussen relaties met
landen binnen Europa of buiten Europa en tussen een rol als ontvangende partij (gastvrijheid) of een
rol als bezoekende partij. De onderstaande tabel brengt het afwegingskader schematisch in beeld.

                                     Land binnen Europa                     Land buiten Europa7
           Ontvangen                 Ja, mits kosten en nut                 Ja, mits kosten en nut in goede
                                     in evenwicht                           balans en de actuele
                                                                            (mensenrechten-) situatie dit niet
                                                                            verhindert
           Bezoeken                  Ja, mits kosten en nut                 Nee, tenzij kosten, nut en actuele
                                     in evenwicht                           (mensenrechten-) situatie in
                                                                            gaststad dit rechtvaardigen

Voor relaties en reizen binnen Europa blijft het bestaande beleid gehandhaafd: kosten en nut voor
Arnhem moeten in de juiste balans staan, het moet 'genoeg opleveren'. En zowel vooraf als achteraf
wordt daar onafhankelijk van de meereizende ambtenaar of bestuurder over geoordeeld.
Voor ontvangsten van buiten Europa wil de gemeente het principe hanteren van "ja, mits" en voor
reizen naar landen buiten Europa "nee tenzij".
De reden daarvoor is dat we voor reizen buiten Europa een bewustere afweging willen maken of de
(incidentele) reis wel genoeg oplevert voor Arnhem ten opzichte van de milieukosten van een reis
buiten Europa, en of een bezoek of ontvangst wel past bij de actuele situatie en de situatie rond
mensenrechten.
De afweging van de milieukosten zal worden meegewogen op grond van algemeen bekende cijfers
over milieu-uitstoot en compensatiemogelijkheden.

Voor de afweging en het eventueel aan de orde stellen van de algemene veiligheids- en
gezondheidssituatie en mensenrechtensituatie maakt de gemeente gebruik van rapporten en bronnen



7de gemeente beseft dat het criterium binnen/buiten Europa deels arbitrair is. Sommige landen binnen de EU liggen verder
weg van Nederland dan sommige landen buiten de EU, met hogere reis- en milieukosten tot gevolg. En sommige landen binnen
de EU hebben net als sommige landen buiten de EU ook te lijden onder uitholling van democratische waarden en
mensenrechten. Maar het gegeven blijft dat we met de EU een gemeenschap vormen waarin we samen optrekken en
daarnaast draagt dit criterium er aan bij dat het afwegingskader praktisch hanteerbaar is.



                                                                                                                     23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>en reisadviezen van o.m. het ministerie van Buitenlandse Zaken, de Verenigde Naties, Amnesty
International en Human Rights Watch.

Omdat het voor de gemeente in de praktijk moeilijk kan blijken om goed in beeld te krijgen wat de
actuele situatie en (Nederlandse) belangen zijn die in een buitenland spelen en omdat het ook niet
aan Arnhem is om buitenlandse politiek te voeren, wil de gemeente het adresseren van situaties in het
buitenland vooraf afstemmen op het beleid van Buitenlandse zaken en de adviezen van dit ministerie
zwaar laten wegen. Uiteraard behoudt de gemeente haar keuzeverantwoordelijkheid en zal zij ook
steeds een eigen afweging maken.

De gemeente trekt uit gesprekken met Amnesty International en het ministerie van Buitenlandse
Zaken de conclusie dat het confronterend of 'voor de bühne" apart benoemen van "de
mensenrechten" als gespreksonderwerp tijdens relatiebezoeken geforceerd en bevoogdend over kan
komen, niet effectief is en tot schade kan leiden bij de in het gastland gevestigde of meereizende
organisaties.

De gemeente zal dit onderwerp daarom veel meer vragend, indirect en pragmatisch aan de orde
stellen, in die gevallen dat daar op grond van onze afweging aanleiding voor lijkt. En met het doel
praktische verbetering aan te moedigen.

We willen het gesprek zoeken in situaties die daar om lijken te vragen. Maar dan dus vooral als er een
praktische aanleiding voor is en in de vorm van een dialoog. Dat laatste betekent
tweerichtingsverkeer, dat de gemeente ook de bereidheid toont om te luisteren en kritisch naar
zichzelf te kijken en de situaties in onze eigen stad en regio.

Om verder ook hierin de noodzakelijke focus en kwaliteit te waarborgen kiezen we er voor de dialoog
alleen aan te gaan wanneer wijzelf en de gesprekspartner beide kennis en ervaring op het onderwerp
kunnen inbrengen en in directe zin invloed kunnen uitoefenen op de situatie of gebeurtenissen8.

Naast gesprekspartners vanuit de overheid willen we ook vertegenwoordigers van organisaties buiten
de overheid betrekken als daar aanleiding voor is.




8  bijvoorbeeld: politieoptreden tegen burgers (tegen ordeverstoring, maar zonder excessief geweld), tegengaan van
radicalisering/terroristische dreiging zonder burgerrechten onnodig te schenden, omgaan met vluchtelingen/werkzoekenden van
buiten NL/c.q. de gaststad, omgaan met belangenconflicten bij cameratoezicht/digitale surveillance en het bestrijden van fraude
en criminaliteit, behouden van banen en recht op huisvesting en tegelijk tegengaan van milieuverontreiniging en schade door
overstroming, omgaan met belangenconflicten bij bestemmingsplanwijziging/inspraak (veiligheid vs. economie vs. gezondheid,
inclusie/non-discriminatie) en vrije creativiteit als voedingsbodem voor innovatief en maatschappijgericht optreden van
overheden en bedrijven



                                                                                                                            24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Bijlage 2 Conclusies en adviezen extern onderzoek
"Evaluatie 20 jaar relatie Wuhan-Arnhem" (BCI, Nijmegen, 2019)

Conclusies
   Toen de stedenband in 1999 werd aangegaan, was Wuhan een relatief bescheiden
    provinciehoofdstad, maar de afgelopen 20 jaar is de stad uitgegroeid tot een metropool van meer
    dan 11 miljoen inwoners met een belangrijke centrumfunctie voor centraal China en een
    hoogwaardige industrie, handels-, ICT-, financiële en creatieve sector. Bij de gemeente Arnhem is
    men zich ervan bewust dat haar positie relatief kleiner is geworden, maar het betreft wel één van
    de oudste stedenbanden van Wuhan en het is belangrijk om de ontwikkeling van dit snel
    opkomende land uit de eerste hand mee te maken en de economische kansen die de relatie
    wederzijds biedt gezamenlijk te benutten. China heeft zich ontwikkeld van low cost producent naar
    ontwikkelaar en maker van meer hoogwaardige producten, die ook op de thuismarkt snel worden
    toegepast. Bedrijven en instellingen staan aan de lat om kansen te grijpen, waarbij de gemeente
    belangrijke deuren kan openen.
   De directe zakelijke resultaten van de stedenband (onderzoeksvraag 1) zijn moeilijk concreet vast
    te stellen. Tijdens de missies in de afgelopen 20 jaar zijn wederzijdse contacten gelegd,
    intentieovereenkomsten gesloten en relaties verdiept. Dit heeft geleid tot extra omzet bij een deel
    van de betrokken bedrijven, vestiging van enkele kantoren in Wuhan, en min of meer structurele
    kennisuitwisseling tussen HAN en Papendal met Chinese partners, maar de precieze waarde
    daarvan is moeilijk te kwantificeren. Bovendien was een deel van de betrokken bedrijven toch al
    actief op de Chinese markt en vormt een missie slechts een onderdeel van een heel proces dat
    nodig is om in China tot zaken te komen. De directe tastbare resultaten uit de stedenband
    bedragen ten minste enkele miljoenen euro’s en tientallen arbeidsplaatsen. Zonder de relatie zou
    Wuhan/China voor een deel van hen niet of nauwelijks bekend en toegankelijk zijn geweest.
    Tijdens de bezoeken aan Wuhan zijn belangrijke deuren binnen de overheid en bedrijven en
    instellingen geopend. Omgekeerd hebben Chinese partners tijdens bezoeken aan Arnhem nuttige
    ideeën (o.a. over stedelijke ontwikkeling, milieubeheer, watermanagement, schone mobiliteit,
    sport, etc.) opgedaan, die deels uitgemond zijn in opdrachten voor Nederlandse partijen. Een
    goedkeurend stempel van de Chinese overheid is belangrijk, vooral voor bedrijven die willen
    exporteren naar China en in mindere mate voor import relaties. Door de betrokkenen worden
    vooral de minder tastbare resultaten van de stedenband gewaardeerd: het opdoen van kennis
    over zaken doen op de Chinese markt, het leggen van contacten en het openen van belangrijke
    deuren, en (als bijproduct) het beter leren kennen van andere ondernemers en instellingen uit de
    regio Arnhem.
   Positieve effecten van de missies voor Arnhem en omgeving (onderzoeksvraag 2) zijn toename
    van exportmogelijkheden, uitbreiding van technische en commerciële kennis die de marktpositie
    van het bedrijf verstevigt, en vestiging van enkele bedrijven in de regio Arnhem. De extra
    activiteiten en opdrachten hebben geleid tot toename van arbeidsplaatsen in Arnhem, maar vooral
    tot extra werkgelegenheid in China (via eigen vestigingen, tussenpersonen of toeleveranciers).
   Betrokken bedrijven en instellingen waarderen de rol van de gemeente Arnhem in het uitvoeren
    van de stedenband (onderzoeksvraag 3). De missies worden goed voorbereid en de contacten
    zijn over het algemeen zinvol. Erkend wordt dat bij zaken doen in China zeker in het begin
    contacten met de juiste overheden belangrijk zijn en hier lijkt de gemeente (deels samen met de
    provincie) goed in te slagen. Gemeente en provincie zijn hierbij complementair, omdat ze deuren
    openen bij gemeente (Wuhan) resp. provincie (Hubei).



                                                                                                    25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>   De relatie van Westerse landen, waaronder Nederland, met China staat onder druk, vanwege de
    moeilijke toegang tot de Chinese markt (ongelijk speelveld, met grote handelsoverschotten van
    China tot gevolg), veiligheids-, mensenrechten- en milieukwesties, en de dominante rol van de
    staat/communistische partij. In haar recente China-notitie pleit de Nederlandse overheid dan ook
    voor een kritische, gebalanceerde benadering, waarin directe banden tussen lagere overheden
    ook een rol spelen.
    Hoewel tastbare effecten van de stedenband tussen Arnhem en Wuhan lastig zijn te
    kwantificeren, Arnhem een relatief kleine samenwerkingspartner is, en Wuhan steeds meer
    stedenrelaties aanknoopt, pleiten vrijwel alle gesprekspartners voor voortzetting van de
    samenwerking, met enkele aanscherpingen (onderzoeksvraag 4, zie uitwerking in volgende
    paragraaf). De stedenband geeft betrokken partijen rechtstreeks zicht op deze interessante
    groeimarkt, opent deuren die anders moeilijk toegankelijk zijn, en geeft Arnhem extra,
    internationale, uitstraling. Voortzetting van de relatie biedt ook de kans om het gesprek aan te
    gaan over minder positief geachte ontwikkelingen.
   Enkele gesprekspartners zien vanuit de stedenband kansen om snelgroeiende bedrijven uit
    Wuhan en Hubei die in Europa een vestiging willen openen, te interesseren voor Arnhem
    (onderzoeksvraag 5). Zij zien mogelijkheden via gerichte promotie van regionale bedrijvigheid en
    vestigingsklimaat in specifieke niches (o.a. waterstofeconomie, mobiliteit en creatieve industrie),
    ondersteund door Chinese studenten aan bijvoorbeeld de HAN en zo mogelijk de komst van een
    Chinese bank naar Arnhem;



Adviezen
  Ondanks eerdergenoemde kanttekeningen bij de opstelling van China richting eigen bevolking en
   op het wereldtoneel adviseren we de in 20 jaar opgebouwde relatie van Arnhem met Wuhan zeker
   nog een aantal jaren voort te zetten. De relatie biedt betrokkenen rechtstreeks inzicht in de
   werkwijze en uitdagingen binnen deze enorme groeimarkt, kansen voor nuttige contacten en
   zakelijke mogelijkheden, en Arnhem als stad een grotere uitstraling. De kosten voor de gemeente
   zijn relatief beperkt (circa 10.000-15.00 euro per jaar, plus tijdsinzet van de betrokken bestuurders
   en ambtenaren) en de directe en indirecte effecten voor betrokken bedrijven en instellingen
   vormen een veelvoud hiervan. Daarbij moeten we onze ogen niet sluiten voor ontwikkelingen die
   in Nederlandse ogen minder gunstig zijn, zoals schending van mensenrechten en
   veiligheidskwesties. De wederzijdse bezoeken bieden de mogelijkheid om hierover - als
   langjarige, gewaardeerde partner - de dialoog aan te gaan.
Wel zijn uit deze evaluatie een aantal aanscherpingen van de aanpak naar voren gekomen:
 Meer continue monitoring van interesse en behoeften van potentiële missiedeelnemers uit
   Arnhem en regio, door bij accountmanagement met bedrijven de kansen in Wuhan en hun
   behoeften steeds onderwerp van gesprek te maken.
 Daarbij kan de gemeente (samen met haar partners) een grotere impact creëren door bij de
   voorbereiding van missies naar Wuhan tijdig een platform of sector uit de regio Arnhem bij elkaar
   te (laten) brengen en goed voorbereid als één cluster naar China te gaan. Zo’n platform of sector
   kan toegespitst zijn op een vraagstuk waar Wuhan mee zit (bijvoorbeeld watermanagement,
   schone mobiliteit of verduurzaming van de voedselvoorziening), of op een beloftevolle groei-niche
   als waterstofeconomie, leisure of creatieve industrie. Aangezien niet voor alle thema’s voldoende
   bedrijven en instellingen uit de regio te vinden zullen zijn, zal soms gekeken moeten worden naar
   een ruimere regio (bijvoorbeeld geheel Oost-Nederland), mits de kern maar afkomstig is uit regio
   Arnhem.



                                                                                                      26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>   Bij de voorbereiding van missies naar Wuhan kan nog scherper worden bepaald wat betrokken
    partijen willen halen en brengen en welke stappen daarvoor nodig zijn. Nu wordt vooraf aan de
    deelnemers gevraagd om hun doel en gewenste contacten aan te geven, maar blijven de
    noodzakelijke follow-up en investeringen onderbelicht. Bovendien zou vooraf meer informatie
    nuttig zijn over de belangrijkste facts & figures en uitdagingen en kansen van Wuhan en Hubei.
   Bij de voorbereiding van missies naar Wuhan zou ook meer aandacht moeten worden besteed
    aan het – in overleg met de lokale overheid en NBSO Wuhan - identificeren van (groei)bedrijven
    die zich mogelijk in Europa willen vestigen en waarvoor Arnhem wellicht een interessante locatie
    is. Ter ondersteuning van de werving van dit soort bedrijven zal toegespitst, makkelijk aanpasbaar
    promotiemateriaal beschikbaar moeten zijn.
   Het effect van economische missies kan worden versterkt door ze te koppelen aan uitwisseling
    van studenten, cultuur en sport.
   Vanuit de publieke kant is het wenselijk dat verschillende overheden en uitvoeringsorganisaties
    die een soortgelijke relatie met China hebben op werkniveau intensief met elkaar afstemmen om
    van elkaar te leren, duplicatie te voorkomen, en optimaal gebruik te maken van de Nederlandse
    ondersteuningsinfrastructuur (NBSO, ambassades en consulaten, attachés, RVO, NFIA, e.d.).
   Tot slot zou in de regio Arnhem meer over de missies en successen van de stedenband kunnen
    worden gecommuniceerd, teneinde meer bedrijven en instellingen te attenderen op de kansen, de
    synergie met de inzet van hogere overheden (provincie, landelijk) te versterken, en het draagvlak
    voor de stedenband in Arnhem en regio te vergroten.

Hoe wil de gemeente met deze adviezen aan de slag? agenderen,
verbinden en stimuleren
   we stimuleren in onze regiocontacten en in gesprekken met onze exporterende bedrijven vaker
    het nadenken over Wuhan en China als potentiele markt,
   we melden dat ondernemers zich door OOSTNL en NBSO-Wuhan kunnen laten helpen om de
    behoeften en kansen in Wuhan verder in kaart te krijgen en
   we stimuleren dat ondernemers zich bij een missie vaker gezamenlijk met een aanbod op een
    thema presenteren, voor meer effect; het is aan hen om daarin de uiteindelijke afweging te maken
   We stimuleren ook dat ondernemers en OOSTNL de lessen en successen van een missie nog
    meer op een rij zetten en er over communiceren in de regio, en we zullen graag aan de
    communicatie daarover bijdragen. Hierdoor zullen bedrijven eerder geneigd zijn om deelname aan
    een missie naar China te overwegen.
   we vragen OOSTNL ook hun aandacht voor het stimuleren van investeringen in onze regio voort
    te zetten.
   We zoeken en houden naast de provincie Gelderland ook vaker contact met andere
    vertegenwoordigers van de Nederlandse gemeenten en provincies die een relatie met partijen in
    China onderhouden of daarin ondersteunen zoals OOSTNL, de Rijksdienst voor Ondernemend
    Nederland en het Netherlands Foreign Investment Agency.
   de rijksoverheid heeft aangekondigd deze onderlinge informatie-uitwisseling te willen faciliteren en
    stimuleert dat lagere overheden hun handelsmissies openstellen voor deelnemers uit andere
    regio's. Arnhem deed dit al incidenteel en zal daar mee doorgaan, want deelname van bedrijven in
    elkaars (thematische) missies maakt de kans op een complete en goed gevulde themamissie
    groter, en vergroot ook het gezamenlijke Nederlandse bereik van kansen in China. Beide effecten
    komen ten goede van de bedrijven en instellingen die meegaan.
   Wel zullen we steeds blijven streven naar een goede kern van Arnhemse deelnemers in elke
    missie waar we zelf aan bijdragen.


                                                                                                     27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Bijlage 3 Samenvatting kabinetsnota Nederland China, een
nieuwe balans


Nederland-China: een nieuwe balans
China speelt een steeds grotere rol op het wereldtoneel. Het is uitgegroeid tot de tweede
economie ter wereld 9 en een belangrijke technologische speler. China manifesteert zich
op alle terreinen van de internationale orde op een zelfverzekerde en ambitieuze manier. De
ontwikkelingen in China raken ook Nederland en vragen om een nieuwe balans in de relatie
met China.
Het kabinet is constructief-kritisch t.a.v. China. Het wil op basis van gedeelde belangen samenwerken,
met oog voor ideologische verschillen. Het kabinet staat pal voor (het beschermen van) de
Nederlandse rechtstaat, onze open samenleving en economie en onze veiligheid. Het is logisch dat
China zijn plek in de wereld inneemt, maar het kabinet vindt dat dit op een eerlijke manier, op een
gelijk speelveld en volgens internationaal afgesproken regels zou moeten gebeuren. Nederland wil
samenwerken met China op thema’s als klimaatverandering en energie, Social Development Goals,
epidemiebestrijding, circulaire economie en verduurzaming, ouderenzorg, landbouw/voedsel
en logistiek/transport. Maar we moeten ook oog hebben voor bijvoorbeeld (economische) veiligheid,
cyberspionage, beïnvloeding en onze normen en waarden. Kortom het kabinet wil kansen grijpen
waar het kan, maar ook beschermen waar het moet.

Nederland kan zijn doelstellingen niet alleen bereiken. We trekken bij voorkeur gezamenlijk op met de
EU en hebben ook gelijkgezinde partners in Noord- Amerika, Azië en Oceanië hard nodig.
Samenwerking is verder van belang binnen het Koninkrijk en tussen de verschillende spelers in
Nederland. Het kabinet gaat investeren in kennis over China, in bewustwording, en in intensievere
informatie-uitwisseling en samenwerking binnen de rijksoverheid en tussen rijksoverheid,
decentrale overheden, de Landen binnen het Koninkrijk, het bedrijfsleven, kennisinstellingen en de
EU.
Hierna worden verschillende thema’s in de relatie met China verder uitgewerkt



Duurzame handel en investeringen
China is een belangrijke handels- en investeringspartner van Nederland. De snelgroeiende
afzetmarkten, de grote R&D-budgetten, het vele talent en de hoogwaardige kennisinfrastructuur in
China bieden Nederlandse bedrijven en instellingen veel kansen. Daarom is het belangrijk om, op
basis van gedeelde belangen, samen te werken en kansen te grijpen. De Nederlandse overheid
kan daarbij deuren openen. Tegelijkertijd moeten we constateren dat China geen markteconomie en
rechtsstaat is zoals wij gewend zijn. Het kabinet wil oneerlijke handelspraktijken aanpakken en streeft
naar meer evenwicht en meer wederkerigheid in de handelsrelatie met China. Daarnaast willen we
voor bepaalde sleuteltechnologieën en kritieke grondstoffen niet afhankelijk worden van China,
intellectueel eigendom beschermen, ongewenste technologieoverdracht vermijden en maken we
risico’s verbonden aan investeringen beheersbaar.



9   Op landen niveau na de VS; de economie van de EU-28 als geheel is groter dan de Chinese economie.



                                                                                                        28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Waarden
Wereldwijd staat ons waardensysteem onder druk door onder andere een assertiever China dat steun
vindt bij een steeds grotere groep landen. De CCP en Nederland verschillen vooral van mening over
(individuele) vrijheid. China’s kijk op mensenrechten heeft invloed op drie niveaus: in China, in
Nederland en op multilateraal niveau.
De mensenrechtensituatie in China verslechtert op meerdere fronten. Op multilateraal niveau probeert
de CCP de universaliteit van mensenrechten te verminderen en lijkt daarin succesvol. Ten slotte
kunnen ook Nederlanders en personen in Nederland worden geraakt. De laatste twee niveaus
verdienen extra aandacht. Daarnaast blijft Nederland inzetten op behoud van de internationale
rechtsorde.



Vrede, veiligheid en stabiliteit
China is het afgelopen decennium relatief geruisloos een economische grootmacht geworden met
snel toenemend militair potentieel en een steeds assertiever, zelfverzekerder optreden. Vooralsnog
zijn China’s defensie-uitgaven beperkter dan die van de VS, maar ze komen inmiddels wel in de buurt
van de gezamenlijke uitgaven van de EU-lidstaten. Hier moet Nederland in NAVO- en EU-verband
rekening mee houden. China heeft veel middelen tot zijn beschikking om strategische doelen
te bereiken. Daarbij kan het onze veiligheid beïnvloeden. Onder andere (cyber)spionage, beïnvloeding
en economische veiligheid verdienen aandacht. Risico’s vanuit China voor de nationale veiligheid
worden beheersbaar gemaakt.



Klimaat, grondstoffen en energie
China was instrumenteel bij het vaststellen van de klimaatdoelstellingen (het Parijsakkoord) en is
essentieel voor het behalen ervan. Met name klimaatadaptatie is een belangrijke uitdaging, waar
China en Nederland samen in kunnen optrekken. Samenwerking op het gebied van (hernieuwbare)
energie, circulaire economie, duurzame mobiliteit en milieutechnologie biedt kansen voor zowel
bedrijfsleven als klimaat en milieu, waarbij het belangrijk is om ook uitdagingen zoals het
weglekken van technologie in de gaten te houden.



Ontwikkelingssamenwerking
China heeft in eigen land meer dan 800 miljoen mensen uit de extreme armoede getild.
Meerdere ontwikkelingslanden zien China en zijn ontwikkelmodel daarom als een aantrekkelijk
voorbeeld. Chinese ontwikkelingssamenwerking is dat naar Europese begrippen niet altijd. Europa
investeert meer in ontwikkelingslanden dan China, maar China’s invloed neemt toe. Nederland wil de
bewustwording over China’s rol in ontwikkelingslanden vergroten, samen met China werken aan
Social Development Goals en duurzaamheid, inzetten op schuldhoudbaarheid en een eerlijker
leenbeleid van internationale financiële Instellingen en comparatieve voordelen van Europa in landen
in met name Afrika bewuster inzetten.



Samenwerking binnen Europa
Met het ontstaan van een multipolaire wereld wordt voor Nederland de EU alleen maar
belangrijker. Het Nederlandse beleid valt onder de paraplu van het EU-Chinabeleid en is er
complementair aan. Het kabinet ziet de EU als belangrijkste kanaal in de relatie met China.

                                                                                                     29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Het Europese Chinabeleid staat of valt met EU cohesie, en Nederland zet zich actief in voor
versterking daarvan.



Het multilaterale stelsel
Binnen het multilaterale systeem stelt China zich actiever en assertiever op en breidt het zijn invloed
uit. China neemt deel aan het systeem, verandert het van binnenuit en zet alternatieven op. Nederland
heeft voor zijn welvaart en veiligheid belang bij het in stand houden van het huidige systeem en de
bijbehorende waarden. Het kabinet onderneemt dan ook actie, samen met partners, daar waar China
ingaat tegen dit belang. Chinese inspanningen om mondiale problemen op te lossen worden
zeer verwelkomd.



Samenwerking binnen het Koninkrijk
Het Koninkrijk der Nederlanden bestaat uit de landen Nederland, Aruba, Curaçao en Sint Maarten
en de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba, die deel uitmaken van het land Nederland.
De Caribische Landen van het Koninkrijk zijn economisch autonoom, maar het buitenlands
beleid is een Koninkrijksaangelegenheid. Omdat China economie en buitenlands beleid verbindt, is
goede samenwerking binnen het Koninkrijk in de relatie met China nodig. Daarom heeft het kabinet
afgesproken bij investeringen vanaf het begin samen op te trekken en expertise te delen.



Spelers in de bilaterale relatie met China en samenwerking binnen
Nederland
Betrekkingen tussen Nederland en China krijgen mede vorm via kennisinstellingen,
kunstenaars, culturele instellingen en lokale overheden. De Chinese staat heeft een grotere
invloed op Chinese spelers dan de Nederlandse overheid heeft op hun Nederlandse
tegenhangers. Het is belangrijk dat Nederlandse instellingen zich daar bewust van zijn en
een balans vinden tussen kansen in de relatie met China en mogelijke struikelblokken zoals
ongewenste technologieoverdracht. Bij Nederlandse provincies en gemeenten bestaat in
toenemende mate behoefte aan afstemming met de Rijksoverheid. Het kabinet wil daar
graag aan beantwoorden.




                                                                                                    30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Bijlage 4 Buitenlandse Zaken
Weergave standpunt o.b.v. gesprek over de relatie met China en over mensenrechten (16 mei 2019)
en op basis van de kabinetsnota "Nederland-China, een nieuwe balans" ( Den Haag, mei 2019)

Aanleiding en gespreksvragen
Deze notitie is opgesteld op verzoek van de portefeuillehouders Van Dellen en Marcouch en vanwege
de toezegging aan de raad om bij de evaluatie van internationale betrekkingen ook stil te staan bij de
relatie met Wuhan (China), bij de mensenrechten en bij wat het ministerie van Buitenlandse Zaken
daar van vindt. Over deze thema's hebben de eerder genoemde portefeuillehouders 16 mei 2019 een
bijeenkomst gehad met het ministerie 10. Ter voorbereiding had de gemeente mede op verzoek van
het ministerie een aantal vragen toegestuurd. Deze vormen hierna ook de kapstok voor de notitie. De
antwoorden zijn niet letterlijk zo gegeven, deze weergave komt voor rekening van de gemeente. De
tekst is gebaseerd op het gesprek én op de later verschenen nota "Nederland-China een nieuwe
balans" (Den Haag, mei 2019)

Achtereenvolgens komt aan de orde:

1.   Hoe kijkt het rijk aan tegen de eigen relatie met China?
2.   Hoe ziet Den Haag de decentrale relaties met China, zoals die van Arnhem met Wuhan?
3.   Hoe en hoe vaak gebeurt het aan de orde stellen van de mensenrechten op rijksniveau?
4.   Welke afweging of criteria zijn daarbij leidend? En waar loopt men tegenaan?
5.   Welke vertaling zou vanuit dit rijksbeleid nuttig en toepasselijk kunnen zijn voor bestuurders van
     de gemeente in hun relatie met Wuhan?



1.   Hoe kijkt het rijk aan tegen de relatie met China?
     Waarom bij wijze van spreken niet gezegd: we onderhouden niet meer actief de relatie, kiezen
     voor een ander land dat minder discussies oproept?
     De Nederlandse regering ziet voor zichzelf niet de keus om "geen relatie met China" te hebben;
     het is een opkomende wereldmacht met heel veel invloed op de economie, het klimaat, vrede en
     veiligheid en bijvoorbeeld de beschikbaarheid van grondstoffen. Nederland heeft zich daar als
     open economie mee te verhouden.
     Het land biedt door de toegenomen welvaart ook grote economische kansen, ook voor
     Nederlandse bedrijven. En zonder hulp van de Nederlandse overheid kunnen de bedrijven die
     kansen niet of nauwelijks benutten, omdat China een sterk door de overheid bepaald land is.
     Daarnaast is China ons op bepaalde terreinen ook voor, denk aan o.a. E-health en kunstmatige
     intelligentie. We kunnen er dus van leren.
     Tegelijkertijd is het wel zaak een nieuwe balans te treffen. Naast de kansen willen we meer oog
     hebben voor risico's zoals cyberspionage, verlies van intellectueel eigendom en oneerlijke regels
     of rechtspraak. Daarnaast blijft het opkomen voor de mensenrechten en de (internationale)
     rechtsorde onderdeel van het Nederlandse beleid. (zie ook verderop)



10 Gastheer en gespreksleider vanuit het ministerie was de heer P. Potman, directeur van de directie Azië en Oceanië, verder
namen twee senior beleidsmedewerker van het ministerie deel aan het gesprek, vanuit hun specialisme Azië respectievelijk de
mensenrechten

                                                                                                                          31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>2.   Hoe ziet Den Haag de decentrale relaties met China zoals die van
     Arnhem met Wuhan? Vindt men die van belang of juist niet? Is er behoefte aan (meer)
     afstemming?
     In praktische zin geldt dat de relaties op decentraal niveau een goede aanvulling kunnen bieden
     op de aanwezigheid en relaties van de centrale overheid; China is zo groot dat ook de centrale
     overheid maar een beperkt deel van het land kan bestrijken met haar aanwezigheid. Contacten
     van gemeenten en provincies met hun evenknie geven een bredere spreiding in dat land.
     En ook op decentraal niveau geldt: het land biedt veel economische kansen en zonder de relatie
     en aanwezigheid van bijvoorbeeld de burgemeester en de wethouder komen bedrijven minder
     goed binnen om zaken te doen.

Maar het is aan de gemeenten zelf om daar keuzes in te maken; anders dan op landsniveau kan een
gemeente er ook voor kiezen om geen relatie met een stad of provincie in China te onderhouden. Het
ministerie meet zich hierover geen oordeel aan.
Als er een relatie is, lijkt het wel belangrijk om een eigen agenda te hebben: waarom wil je de relatie
en wat wil je eruit halen? Wat zijn de eventuele risico's en hoe ga je daar mee om?
Net als Nederland kan Arnhem er voor kiezen hier bewuster mee om te gaan en haar bedrijven
uitnodigen hetzelfde te doen. Vraag je af: wat speelt daar, welke vragen, waar kunnen we iets
brengen, waar kunnen we van hen leren?

Binnen Nederland wil de rijksoverheid de afstemming bevorderen tussen de verschillende partijen die
een relatie met China hebben, waaronder de lokale overheden. Dit gebeurt door een China taskforce
vanuit verschillende ministeries, een extern expertnetwerk en door extra capaciteit bij de Rijksdienst
voor Ondernemend Nederland voor meer informatiedeling, advies en afstemming tussen
Rijksoverheid en lokale overheden o.a. over de ontvangst van Chinese delegaties.

3.   Hoe stelt de rijksoverheid de mensenrechten aan de orde?
     Beleid is dat bij elk bezoek met een Nederlandse minister of staatssecretaris aan China de
     mensenrechten aan de orde gesteld worden. Dit gebeurt zowel in het openbaar als via stille
     diplomatie. Nederland kent ook een aparte mensenrechtendialoog met China. Hierin worden
     vraagstukken over en weer besproken, los van missies.
     Daarnaast stelt Nederland mensenrechtenkwesties aan de orde:
         a. In de EU: pleiten dat Europa meer inzet op de wereldwijde eerbiediging van universele
              mensenrechten.
         b. In de EU: pleiten voor een aansprekender communicatie van de EU naar bijvoorbeeld
              ontwikkelingslanden over het belang van mensenrechten en een goede internationale
              rechtsorde e.d.
         c. in China: projecten van het maatschappelijk middenveld te ondersteunen (verenigingen,
              stichtingen)
         d. in de Verenigde Naties: opkomen voor het handhaven van de mensenrechten en de
              internationale rechtsorde
         e. in Nederland: burgers en buitenlandse gemeenschappen weerbaarder te maken tegen
              buitenlandse invloed en - als er sprake is van buitenlandse inmenging - daar tegen
              optreden




                                                                                                     32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>4.   Welke afweging of criteria zijn leidend bij deze aanpak? En waar
     loopt men tegenaan?
     Soevereiniteit. China is een soevereine natie met een eigen internationaal erkende regering; het
     is zaak om bij alles te beseffen dat zij niet noodzakelijk iets met door Nederland geuite zorgen
     hoeven te doen. Net zo min als - andersom - Nederland dat hoeft met kanttekeningen die China
     plaatst.
     Rechten moeten geëerbiedigd worden. Mensenrechten zijn verankerd in internationale
     bindende verdragen en ook China heeft de verplichting om de universele mensenrechten te
     eerbiedigen. Nederland kan China dus wel aanspreken op haar internationale verplichtingen ten
     aanzien van mensenrechten.
     Er zijn belangrijke verschillen. Voor China geldt dat individuele rechten ondergeschikt zijn aan
     het collectieve belang én dat het collectieve belang wordt verwoord door de Chinese
     Communistische Partij. Voor Nederland is dit niet het geval. Voor ons zijn individuele
     grondrechten leidend, we kennen een meerpartijenstelsel en de centrale macht wordt ingeperkt
     door checks and balances om de individuele burger te beschermen.
     Eendracht maakt macht. China is een wereldmacht en wat Nederland als klein land alleen doet
     of zegt zal niet per definitie veel indruk maken. Daarom investeren we niet alleen in de dialoog
     met China, maar investeren we ook in een Europees standpunt of proberen we in samenwerking
     met Europese hoofdsteden tot een kopgroep te komen.
     Alleen ga je sneller, samen kom je verder. Afstemming en het vormen van coalities kost
     uiteraard tijd. Dan loop je soms aan tegen een lager tempo dan je zou willen.

5.   Welke vertaling zou vanuit dit rijksbeleid nuttig en toepasselijk
     kunnen zijn voor bestuurders van de gemeente in hun relatie met
     Wuhan? Hoe zou men om kunnen gaan met de dilemma's of paradoxen tussen dominee en
     koopman, klein versus groot, effect versus principe.

     Over mensenrechten: het gesprek erover moet nuttig zijn en tot iets leiden. Kies bewust
     wat je aan de orde stelt. Probeer niet te veranderen dat in China het collectief belangrijker wordt
     gevonden dan het individu. Wat de gemeente kan doen is problemen en ervaringen met
     mensenrechten uit de eigen beleidspraktijk aanhalen en die aan de orde stellen.
     Bijvoorbeeld; hoe ga je om met tegengestelde belangen rond een bestemmingsplanwijziging of
     een andere ruimtelijke ingreep? Hoe ga je om met de wens van camerabeveiliging ten opzichte
     van de wens voor privacy?
     Gemeenten hebben daar eigen ervaring mee.
     Ook is er in China draagvlak om te werken aan de internationale Sustainable Development
     Goals.
     Je kunt ook meereizende bedrijven vragen om verantwoordelijkheid te nemen voor een
     protocol dat ze helpt om geen zaken te doen met partners of toeleveranciers die het milieu of de
     mensenrechten onvoldoende respecteren. De overheid kan daar ook bij helpen.

Gemeenten kunnen net als het rijk ook proberen meer samen op te trekken met anderen; het rijk
gaat de onderlinge informatie-uitwisseling en samenwerking in ieder geval bevorderen.

Minder nuttig en toepasselijk lijkt het om vanuit Arnhem in Wuhan bijvoorbeeld de situatie van de
Oeigoeren in de provincie Xinjiang aan de orde te stellen. Grote kans dat de gesprekspartner daar
geen kennis over heeft en weinig met deze informatie kan.


                                                                                                      33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Bijlage 5 Amnesty International 11
Samenvatting
Het standpunt van Amnesty is:
     Amnesty is niet geneigd om vanuit het perspectief van de mensenrechten te adviseren dat
        Arnhem met de relatie met Wuhan moet stoppen.
     Als Arnhem de relatie voortzet, raadt Amnesty aan die - in relatie tot mensenrechten - vooral
        te benutten om een concrete verbetering te bewerkstelligen in situatie(s) waar je
        gesprekspartner Wuhan zelf invloed op heeft. Voorbeeld: protesten in 2019 in Wuhan omtrent
        afval verbrandingsovens, en hoe de regering daarmee omging / omgaat
        (https://www.bbc.com/news/blogs-china-blog-48904350).
     Nodig je bedrijven uit om datzelfde te doen, bijvoorbeeld door de OECD guidelines te
        onderschrijven en in de praktijk te brengen – o.a. bedrijven moeten situaties van kinderarbeid
        en dwangarbeid signaleren en vermijden. Maar die due diligence wordt niet verplicht gesteld
        door de Nederlandse overheid of de Europese Unie.
     Je kan ook grotere mensenrechtencrises - die elders in China spelen - betrekken op Wuhan:
        bv. wat is de situatie van Oeigoeren in Wuhan? hoe wordt het sociaal kredietsysteem
        uitgevoerd in Wuhan? Zaken die betrekken hebben op andere regio's zoals Hong Kong en
        Xinjiang kan je aankaarten door deze te betrekken op Arnhem: je kan vermelden dat die van
        belang zijn voor de bevolking in Arnhem (cf. uitgeweken Oeigoeren in Arnhem, Hongkongers
        in Arnhem, vragen die komen van andere bewoners), en zo kan je vermelden dat deze ook
        van belang zijn in je vriendschapsrelatie met Wuhan.
     Verder is het voornamelijk de Nederlandse regering die meer druk kan uitoefenen op de
        centrale regering / relevante machthebbers om de situatie in Hongkong of rond de Oeigoeren
        in Xinjiang aan te kaarten.
     Dit alles kan op een manier die goed samengaat met meer onderlinge handel; mensenrechten
        en mensrechtenverdedigers kunnen je helpen een beter bedrijf te maken en een
        voedingsbodem voor innovatie. Het respecteren van mensenrechten behoed je ook voor een
        slechte bedrijfsvoering en slechte publiciteit

Conclusie: probeer verschil te maken
Rode draad in het gesprek lijkt: Amnesty zoekt niet zozeer een positie of de relatie wel of niet
doorgezet moet worden. Maar als de relatie er is, benut die dan om verschil te maken, probeer
verbetering te bereiken in de mensenrechtensituatie. Benut de vriendschapsrelatie om situaties en
vragen aan de orde te stellen en probeer daarmee de diepte in te gaan. Dit kan "voor de camera",
maar het is ook op andere momenten zeker van belang om mensenrechten bij alle discussies te
betrekken, ook de handelsdiscussies – alleen zo blijkt dat je respect voor mensenrechten echt
belangrijk vindt. Voorbeeld; Angela Merkel. Zij heeft consequent bij alle bezoeken aandacht gevraagd
voor de situatie van Liu Xia, de weduwe van Nobelprijswinnaar Liu Xiaobo. En gezegd dat het voor
haar echt belangrijk is. Dit voor en achter de camera. Ga eerst via de persoonlijke band erover praten,
op een onderwerp dat concreet is en binnen beider ervaringswereld. Je kunt situaties subtiel aan de
orde stellen. Bijvoorbeeld, als Nederland / Arnhem iets wil zeggen over de situatie in Xinjiang- door
een Oeigoerse dichter te citeren in de tafelspeech en dan te zeggen, "zoals een bekende Chinese
poëet het zegt:" …..
Het gaat niet om de confrontatie of het thuispubliek, het gaat er om verschil te maken.

11Bron: Gespreksverslag gesprek d.d. 1-10-2019 met dhr. S. Deklerck, Senior Officer Human Rights Programmes, China
Amnesty International Netherlands

                                                                                                                     34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Bijlage 6: Tekst MOU ON TRADE, ECONOMIC and
AGRICULTURAL DEVELOPMENT, 2019
                                  BETWEEN
                     WUHAN CHINA AND ARNHEM NETHERLANDS

  Wuhan City of the People's Republic of China and Arnhem City of the Kingdom of the
  Netherlands established the sister city relationship in 1999. The two cities, acting in accordance with the
  principles on establishment of diplomatic relations between the People's Republic of China and the
  Kingdom of the Netherlands, wishing to enhance mutual understanding and friendship between the two
  peoples, and to consolidate and develop friendly cooperation between the two cities, have reached
  agreement as follows, through friendly consultation, on stimulating trade, economic and agricultural
  development.

  1.   Both sides will endeavor to keep regular and high profile exchange visits and to promote a continuous
       development of friendship relations.


  2.   Both sides will strengthen exchanges and cooperation-projects to foster two-way trade relations and
       technological innovation for sustainable city development. This includes the support of trade, exchange
       visits and innovative cooperation on themes as water- and waste management, circular economy and
       smart, safe and sustainable energy systems for cities and public transportation.


  3.   Both sides will encourage local enterprises to exchange visits in each other’s city to develop business
       opportunities. To promote this, the local governments of Wuhan and Arnhem and their connected
       organizations continue to provide updated information on business related topics and ensure clear
       communication channels for enterprises from both sides


  4.   The local goverments of Wuhan and Arnhem shall both encourage local enterprises to invest or set up a
       company in the sistercity. To promote this, both sides will provide, forward and disseminate
       information on the rules and policy measures that apply to enterprises that want to invest and/or set up
       a company in Wuhan or Arnhem. This information will also include the officials and communication
       channels that enterprises are advised to refer to if they seek extra help or information on these topics.


  5.   Building on previous exchanges both sides will endeavour to deepen the exchange of knowledge and
       foster innovation and business cooperation in the application of zero emission policies and
       technologies for (hydrogen-)electric energy supply and (hydrogen)electric energy storage. It is our joint
       understanding that the application of these technologies in e.g. public transport and energy systems for
       industrial areas will boost economy and air quality and reduce dependency of fossil fuels in both our
       cities and surrounding regions.


  6.   Building on previous exchanges, through joint consultation and research both sides will endeavour to
       improve economy and trade benefits by better use of the potential in Wuhan’s rail- and trade services,
       and better use of the multimodal logistics services potential that the Arnhem region has to offer.


  7.   Building on previous discussion and research, both sides will be dedicated to strengthening the
       exploitation and cooperation in the agricultural sector under the framework of Wuhan-Arnhem Sister
       City Relationship, encourage relevant agricultural enterprises from both cities to exchange visits and
       technologies and continue to deepen mutual cooperation and mutual trust.



                                                                                                                35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>This MoU signed on June 11, 2019 in Arnhem, the Netherlands, is done in duplicate in Chinese and English,
both texts being equally authentic. This MoU shall go into effect on the date of signature.



              City of Wuhan, China                          City of Arnhem, Netherlands




                                                                                                      36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Bijlage 7 Goed gastheerschap

Arnhem verzorgt en stimuleert een cultuur van goed gastheerschap, o.a. bij ontvangst van toeristen en
delegaties die zich willen oriënteren op investeringen in de stad of aankoop van goederen en diensten
van Arnhemse bedrijven en (kennis-)instellingen.

De vormgeving van dit gastheerschap:
o sluit zoveel mogelijk aan op de cultuur en gebruiken van het land dat te gast is; Arnhem voelt
als je tweede thuis, "home away from home" of misschien beter gezegd: Fühl Dich Arnheim
en 有宾至如归的感觉 .
o sluit aan op het onderwerp en interesse van de bezoekers
o biedt zicht op datgene wat Arnhem en de regio onderscheidend maakt qua vestigingsklimaat
en economisch, cultureel en recreatief opzicht. Bijvoorbeeld door bij bezoek van
handelsdelegaties een bezoek aan specifieke werk- of kennislocaties te combineren met een
programma waarin ook Introdans, Papendal of het Nederlands Openlucht Museum
opgenomen is.
o wordt in het geval van delegaties per geval ingevuld, waarbij de kosten ook per geval verdeeld
worden tussen de ontvangende partijen (N.B. dit gaat er dus vanuit dat de gasten niet of in ieder geval
niet alles betalen)
o De gemeente ziet binnen dit spoor géén rol voor zichzelf weggelegd bij de ontvangst van
delegaties die uitsluitend willen verkopen, of in het geheel geen economisch doel lijken te hebben
o Voor de ontvangst en voorbereiding van handelsdelegaties en bij andere acties profileert Arnhem
zich op minimaal regionale schaal en onderhoudt actief de relatie en samenwerking met provinciale en
landelijke overheid en de relevante uitvoeringsorganisaties. Te denken is aan kennis- en
ondersteuningsorganisaties als de Netherlands Foreign Investment Agency, de relevante
internationaal actieve Netherlands Business Support Offices, ontwikkelingsmaatschappij OOSTNL en
de toeristische organisatie Visit ArnhemNijmegen'




                                                                                                    37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Bijlage 8: Monitor voor enkele internationale gegevens

Aantal internationale EU kenniswerkers in de regio Arnhem Nijmegen Wageningen (ANW)12
Kenniswerkers zijn van groot belang voor de toekomstkracht van de economie in de regio Arnhem –
Nijmegen –Wageningen. De kennisinstellingen, campussen, ziekenhuizen en bedrijven zijn in
toenemende mate voor hun succes afhankelijk van internationale kenniswerkers, mensen die vanuit
het buitenland de gelederen kunnen versterken, die werk verrichten waarbij kennis en (meestal
hogere) opleiding een belangrijk vereiste is.
De gegevens over internationale kenniswerkers in onze regio worden niet jaarlijks bijgehouden en zijn
ook niet per stad beschikbaar. De gegeven zijn geconstrueerd en geschat op basis van verschillende
bronnen en verschillende jaren (BCI 2019, in opdracht van Economic Board). Deze data mogen dus
niet als 'absolute aantallen' gezien worden, het gaat om geconstrueerde schattingen.

 Regio ANW                2014            2015           2016            2017           2018            Groei 2014-2018
                                                                                                        Absoluut
                                                                                                        Procentueel
 EU kenniswerkers         1.500           1.500          1.650           1.700          1.800           300       +20%
 Niet-EU                  1.650           1.800          2.000           2.250          2.500           850       +52%
 kenniswerkers
 Totaal aantal            3.150           3.300          3.650           3.950          4.300           1.150        +37%
 kenniswerkers
 (per 1-1-2019)
 Nederland

 EU kenniswerkers 47.650             50.050       52.400        55.050      58.350      10.700     +22%
 Niet-EU                58.150       61.500       65.750        71.950      79.900      21.750     +37%
 kenniswerkers
 Totaal aantal          105.800      111.550      118.150       127.000     138.250     32.450     +31%
 kenniswerkers
 (per 1-1-2019)
Conclusie:
De ANW-regio had per 1-1-2019 naar schatting in totaal ongeveer 4.300 internationale kenniswerkers
Het totaal aantal internationale kenniswerkers is de afgelopen jaren (2014-2018) gegroeid met +37%.
Dit ligt beduidend boven het Nederlandse groeipercentage van 31%
Vooral het aantal kenniswerkers van buiten de EU groeit hard: de jaarlijkse groei van aanvragen
accelereert elk jaar fors en is in 2018 ten opzichte van 2014 bijna verdubbeld. Uiteraard vertrekken er
ook weer jaarlijks mensen. Per saldo is de regio in 5 jaar tijd gegroeid naar 2500 kenniswerkers
afkomstig van buiten de EU.




12Definitie internationale kenniswerkers
BCI volgt voor de definitie de criteria voor kennismigranten van de IND. Onder kennismigranten vallen de verblijfsdoelen:
arbeid als zelfstandige, arbeid als kennismigrant, houder van Europese blauwe kaart, onderzoek, overplaatsing binnen een
onderneming. Daarbij geldt er een salariseis van €4.500 bruto per maand voor kennismigranten van 30 jaar of ouder en €3.299
voor kennismigranten jonger dan 30 jaar.

                                                                                                                         38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                                                  2008             2016             2018
Studenten internationaal          HAN             856              niet bekend      1725
                                  ANW             5475             6035             6590
Leerlingen midd. onderwijs        Arnhem          156              127              152
Leerlingen basisonderwijs         Arnhem          133              153              183

Buitenlandse
 bedrijven
    en (aandeel in totaal)        Arnhem          227 (2,2%)       201 (1,4%)       172 (1,1%)
                                  EB-regio        928 (1,7%)       862 (1,1%)       829 (1,0%)
    banen
     en (aandeel in totaal)       Arnhem          8322 (8,3%)       6093 (6,1%)· 6163 (6,0%)
                                  EB-regio        39726 (9%)       33628 (7,6%) 34962 (7,7%)

 Bezoekers/toeristen               regio A-N       2011           2014            2017
 Verblijfsgasten                                   23%            29%             20%
 Dagtoerisme bezienswaardigheden/musea             19%            14%             17%
 Aandeel (semi-) zakelijke gasten buitenland       42%            36%             25%
Bovenstaande tabel laat zien dat ook het aantal internationale studenten groeit. Dit aantal is bij de
Hogeschool van Arnhem en Nijmegen in de laatste 10 jaar verdubbeld, van ca. 850 naar 1725. Dat is
4,9 % van het totaal aantal studenten. Toch is dit een lagere groei dan bij andere hogescholen en ook
een lager aandeel dan het landelijk gemiddelde van 6,5 %. Ook bij de Radboud Universiteit en
Wageningen University Research (WUR) groeit het aantal internationale studenten. De Radboud
groeide in de laatste vijf jaar met 887 studenten tot 2384 ( +52%). De WUR Wageningen groeide met
604 tot 2481 (+32%). De gemiddelde groei van alle 12 Nederlandse universiteiten samen was 27.821
(48%); daarmee telde Nederland per 1-1-2019 85.955 internationale universitaire studenten.

Het aantal buitenlandse bedrijven en daarmee gemoeide banen is afgenomen. Omdat het gaat om
bedrijven in buitenlandse handen, kan dit betekenen dat de regio in buitenlandse ogen relatief minder
aantrekkelijk scoort dan ander regio's. Om er meer over te kunnen zeggen is aanvullend onderzoek
nodig.

Ook het aandeel buitenlandse toeristen in het totaal aantal toeristen dat naar de regio komt lijkt af te
nemen, maar de trend nog niet heel duidelijk. N.B. vanwege de beperkte beschikbaarheid van
gegeven wijken de jaarreeksen af van de voorgaande tabel.




                                                                                                           39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Bijlage 9 Bronnenlijst

     Beleidskader Internationaal "Arnhem, stad op de kaart in internationaal perspectief",
      Gemeente Arnhem 2015, vastgesteld januari 2016
     Evaluatie 20 jarige relatie Arnhem- Wuhan, Buck Consultants International, Nijmegen, 2019
     Nederland-China, een nieuwe balans, Buitenlandse Zaken, Den Haag, 2019
     Bijeenkomst 16 mei 2019 met ministerie van Buitenlandse zaken, dhr. P. Potman directeur
      Azië en Oceanië en beleidsmedewerkers, Ministerie van Buitenlandse Zaken, Den Haag
     Gespreksverslag gesprek d.d. 1 oktober 2019 met dhr. S. Deklerck, Senior Officer Human
      Rights Programmes, China Amnesty International Netherlands, Amsterdam
     Boosting growth and cohesion in EU border regions, Europese Commissie, COM 534, Brussel
      2017
     Monitor Internationaal Arnhem en Economic Board regio, Onderzoek en Statistiek Arnhem
      (intern), 2018
     Analyse Internationale Kenniswerkers in de regio Arnhem - Nijmegen - Wageningen, Buck
      Consultants International in opdracht The Economic Board, Nijmegen, 2019
     Bevindingen van het onderzoek ‘Internationalisering van gemeenten 2020’ VNG, zomer 2020




                                                                                            40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>