<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre> Arnhem
Oost




Programma
Arnhem-Oost
en Plan van
aanpak
Aanvraag Volkshuisvestingsfonds
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Leeswijzer
Dit document bestaat uit 2 delen.

In deel 1, programma Arnhem-Oost wordt een analyse van
de leefbaarheid van onze kwetsbare wijken gegeven en
wordt ingegaan op de generatie-aanpak van het
programma Arnhem-Oost.

Deel 2 bevat het Plan van aanpak voor het Deelplan Fysieke
aanpak Arnhem-Oost: Volkshuisvestingsfonds. Deze aanpak
is onderdeel van ontwikkellijn 4 van het programma Arnhem-
Oost, te weten “Opgroeien en leven in kwalitatief goede
woningen in een prettige en veilige openbare ruimte”.

Hierin wordt in hoofdstuk 5 de aanpak en de maatregelen
ten behoeve van de aanvraag voor het Volkhuisvestingsfonds
toegelicht. Daarbij wordt naast de fysieke maatregelen een
stevige sociale leefbaarheidsaanpak uitgewerkt.
In hoofdstuk 6 wordt de kwetsbaarheid van de aan te
pakken gebieden beschreven en wordt de verwachte impact
van de maatregelen beschreven.
In hoofdstuk 7, 8 en 9 worden respectievelijk de organisatie,
de planning en de financiën toegelicht.

In de bijlagen vindt u een uitgebreide analyse per wijk van
Arnhem-Oost. Ook zijn de adhesiebetuigingen van onze
partners hier te vinden, te weten de corporaties, de Economic
Board en een flink aantal sociale bondgenoten. In bijlage 3 is
de planning in een balkenplanning uitgewerkt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave

Deel 1         ..............................................................................................................    4
1.     Inleiding..........................................................................................................       5
2.     Leefbaarheid in de kwetsbare wijken van Arnhem-Oost......................................                                 7
3.     Programma Arnhem-Oost ............................................................................... 10
       3.1     Ambities Arnhem-Oost........................................................................... 10
       3.2     Kracht van de Arnhem-Oost-aanpak........................................................ 10
4.     Prettig wonen in een wijk die bij je past ............................................................                   13
       4.1     Bestaande (woning)voorraad Arnhem-Oost.............................................                              13
       4.2     Verstedelijking Arnhem-Oost..................................................................                    13


Deel 2         .............................................................................................................    16
5.     Uitwerking inzet Volkshuisvestingsfonds..........................................................                        17
       5.1     Renovatie-aanpak..................................................................................               19
       5.2     Inponding..............................................................................................          23
       5.3     Leefomgeving........................................................................................             24
       5.4     Samenhang (sociale) leefbaarheidsaanpak ..............................................                           27
6.     Kwetsbaarheid buurten en impact van de maatregelen.....................................                                  30
       6.1     Kwetsbaarheid aan te pakken buurten....................................................                          30
       6.2     Impact van de maatregelen.....................................................................                   32
7.     Organisatie....................................................................................................          35
8.     Participatie en communicatie renovatie-aanbod
       en aanpak openbare ruimte Arnhem-Oost ........................................................                           37
       8.1     Participatiestrategie Arnhem-Oost .........................................................                      37
       8.2     Voorbeelden van wat we al doen in Arnhem-Oost.....................................                               37
9.     Financiën......................................................................................................          42


Bijlagen.........................................................................................................               44
Bijlage 1      Wijkanalyses.........................................................................................            44
		Geitenkamp.....................................................................................                               45
		Presikhaaf-West...............................................................................                                46
		Malburgen .......................................................................................                             47
		Klarendal.........................................................................................                            49
		                  Arnhemse Broek................................................................................              51
Bijlage 2      Adhesiebetuigingen................................................................................               52
		                  Adhesiebetuiging woningbouwcorporaties.........................................                             52
		                  Adhesiebetuiging The Economic Board...............................................                          53
		                  Adhesiebetuiging sociale partners.....................................................                      54


Bijlage 3      Planning ..............................................................................................          56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Deel 1
Programma
Arnhem-Oost
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>1. Inleiding                                                                                                                                             5




                                                                                                                                                     Deel 1 1. Inleiding
In Arnhem is sprake van hardnekkige problemen en achterstanden          Voor Arnhem vertaalt de Woondeal zich dan ook niet alleen in het
op het gebied van onderwijs, werk, veiligheid en leefbaarheid, ge-      toevoegen van nieuwe woningen, maar ook in een stevige inte-
zondheid en wonen, die zich allemaal ophopen in hetzelfde gebied.       grale aanpak voor de wijken in Arnhem-Oost. Deze wijken kennen
Arnhem staat dan ook al jaren hoog op de verkeerde landelijke           een stapeling van sociaal-maatschappelijke problematiek, waar
lijsten van het Sociaal Cultureel Planbureau als het gaat om onze       een brede stadsvernieuwingsaanpak nodig is om het perspectief
sociaal maatschappelijke structuur. Het doorbreken van deze situ-       van deze wijken te veranderen. “We zien in die wijken dat mensen op
atie is al vele decennia de opgave voor Arnhem. Die achterstand is      cruciale factoren op achterstand staan.‘’, zegt burgemeester Ahmed
niet door de gemeente Arnhem alleen in te lopen.                        Marcouch. “Denk aan werkloosheid, armoede, laaggeletterdheid,
                                                                        onveilig­heid. In sommige gezinnen is er geen enkele generatie die gewerkt
Op 4 maart 2020 tekenden de gemeenten Arnhem en Nijmegen,               heeft.’’
de regio, de provincie Gelderland en het Rijk de Woondeal. Een          Die problemen hebben nu al volop aandacht in Arnhem, maar met
belangrijk onderdeel voor Arnhem is de kernafspraak over de leef-       deze deal verbinden Rijk, Provincie, regio en overige (maatschap-
baarheid van Arnhem-Oost. De gemeente Arnhem en de minister             pelijke) partners zich langjarig en met voorrang om het leven in
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) spreken             deze wijken te verbeteren.
hierin af dat we de stadvernieuwing gezamenlijk een nieuwe,
langjarige impuls geven. Deze aanpak is een integraal stadsver-
nieuwingsprogramma geworden voor de vijf wijken Arnhemse
Broek, Geitenkamp, Klarendal, Presikhaaf-West en Malburgen.
Samen onder de noemer de ‘Arnhem-Oost-aanpak’. Het Volkshuis-
vestingsfonds is een fysieke regeling, die zich specifiek richt op de
particuliere voorraad in deze Arnhem-Oost wijken.


Arnhem-Oost als onderdeel van 16 gebieden in
Nederland
Het komen tot een stadsvernieuwingsprogramma Arnhem-Oost
staat niet op zichzelf: BZK maakte sinds eind 2019 afspraken over
in totaal 16 gebieden die volgens de Leefbarometer 2018 tot de
slechtste categorie wat betreft leefbaarheid- en veiligheidsproble-
matiek worden gerekend. Het gaat om gebieden waar sprake is
van een combinatie en cumulatie van opgaven op het gebied van
                                                                                                                                Geitenkamp
onderwijs, werk, armoede, veiligheid, wonen en gezondheid.
De gemaakte afspraken moeten leiden tot een meerjarige rijksin-
zet ten behoeve van een integrale maatwerkaanpak voor deze                                                          Klarendal

stedelijke vernieuwingsgebieden, nu nog onder de noemer van het
                                                                                                                                     Presikhaaf
interbestuurlijk programma Leefbaarheid en Veiligheid (waarin                                                            Arnhemse
                                                                                                                         Broek
naast BZK ook andere relevante ministeries zijn vertegenwoor-                                              Malburgen
digd).




                                                                        Figuur 1   Stadsvernieuwing Arnhem-Oost
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                                  6




                                                                              Deel 1 1. Inleiding
“Onze ambitie is dat die Arnhemse inwoners vanuit de modus overleven
naar echt leven gaan. We moeten de achterstanden wegnemen. Dat bete-
kent dat we niet alleen dubbel glas plaatsen ergens, maar ook verder kijken
naar wat een gezin nodig heeft.‘’, zegt Marcouch 1.


Dit citaat vat feitelijk de kern van onze aanpak die dit plan van
aanpak beschrijft, samen. De Arnhemse aanpak gaat verder dan de
enkel de fysieke aanpak en benut deze om het perspectief van de
Arnhemmers in deze wijken fors te vergroten.


Arnhem-Oost en de verstedelijkingsopgave Arnhem
Tot 2040 zal Arnhem met zo’n 16.000 woningen groeien. De
kwetsbare wijken kunnen deze verstedelijking alleen aan als eerst
grootschalig en langjarig geïnvesteerd wordt in de bewoners
van deze wijken. Tegelijk biedt de verstedelijkingsopgave wijken
ook kansen: Arnhem wil graag meer diversiteit in de wijken. De
verstedelijking biedt kansen om in wijken met een (te) eenzijdige
bevolkingsopbouw gaandeweg te komen tot transformatie. Door
andere doelgroepen de wijken in te trekken kan de sociale samen-
stelling van een wijk verstevigd worden (vragers en dragers), met
behoud van cultuur en bestaande inwoners. Daarbij is van belang
dat ook elders voldoende sociale huur (kwalitatief toegespitst op
de huidige vraag) wordt toegevoegd.


Arnhem-Oost en de wijkgerichte energietransitie
In 2050 zal ook in Arnhem de energietransitie voltooid moeten
zijn. Naast duurzaamheid zijn haalbaarheid en betaalbaarheid
daarbij belangrijke randvoorwaarden om ervoor te zorgen dat
iedereen mee kan doen. Ook in de kwetsbare wijken. De wijkge-
richte energietransitie en de recent gesloten Citydeal Energieke
wijken, die Arnhem met BZK en aantal andere gemeenten heeft
gesloten, biedt de mogelijkheid de energietransitie te koppelen
aan bredere leefbaarheidsvraagstukken.




1   Citaten van burgemeester Marcouch komen uit een artikel van het Alge-
meen Dagblad “Woondeal: 5000 extra huizen bouwen in Arnhem en Nijmegen
en aanpak van achterstandswijken”; d.d. 4 maart 2020.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                     7




                                                                                                                                                Deel 1 2. Leefbaarheid
2. Leefbaarheid
in de kwetsbare
wijken van
Arnhem-Oost
Waar je wieg staat, doet er nog steeds toe, maakte een recente
studie van Bastian Ravesteijn weer eens duidelijk (KansenKaart,
Erasmus School of Economics en Tinbergen Instituut). Er waren al-
tijd al verschillen in kansen, maar de verschillen worden de laatste
jaren groter. Kinderen en jongeren uit kwetsbare wijken beginnen
vaak met 1-0-achterstand, door onderadvisering bij schoolkeuze,
vooroordelen en het ontbreken van een netwerk die hen omhoog-
trekken.

                                                                       Figuur 2   Arnhem
Je thuis is je basis. De woning moet veilig en comfortabel zijn
                                                                       Figuur 2 toont het armste postcodegebied in Nederland met het hoogste
en passen bij je gezinssamenstelling. Daarnaast levert de directe      percentage (en bijbehorende aantal) personen in huishoudens met een inkomen
(fysieke) woonomgeving een belangrijke bijdrage aan het                onder het niet-veel-maar-toereikend criterium.
ontmoeten, je veilig voelen, sporten of gewoon kunnen chillen          Bron: CBS (Integrale Inkomens- en Vermogensstatistiek ’11-’17),
onder een boom als verkoeling. Een (sociale) woonomgeving              SCP-bewerking

waarin je mensen treft die je kunnen ondersteunen en verder
helpen, netwerken die je omhoog trekken. Daarom investeren we
samen met inwoners en corporaties al veel in de woningen en leef-      het corporatiebezit) komt naar voren dat het over het algemeen
omgeving in deze wijken. Ondanks dat zien we in deze wijken nog        goed gaat met de leefbaarheid en veiligheid in ons land, maar
steeds veel woningen die slecht onderhouden, weinig toekomst-          dat het tegelijkertijd met een aantal gebieden de verkeerde kant
bestendig zijn en een slecht energielabel hebben. Een deel van de      op dreigt te gaan. Arnhem-Oost is een van deze gebieden die ten
woningen heeft te maken met vocht- en schimmelproblematiek             opzichte van de rest van Nederland slecht scoort. In de wijk
waardoor ze niet comfortabel en ongezond zijn. De samenstelling        Malburgen ligt de armste buurt van Nederland.
van het woningaanbod is te eenzijdig. Met het oog op de toekomst
zal er meer behoefte zijn aan woningen voor eenpersoonshuis-           Onder kwetsbaar gebied worden wijken en buurten verstaan waar
houdens dan nu. Als we de samenstelling van de wijk meer willen        de leefbaarheid onder druk staat.
mengen met hoog- en laagopgeleid, dan zal daar het
huidige woningaanbod op aangepast moeten worden. De open-              De Leefbarometer van het BZK levert op een laag schaalniveau
bare ruimte in deze wijken is veelal sleets en nodigt niet uit om      informatie over de leefbaarheid, waarbij buurten ten opzichte van
te ontmoeten, spelen en bewegen, kortom: om mee te doen. De            het gemiddelde in Nederland worden gescoord. Naast de totale
voorzieningen moeten goed en laagdrempelig zijn zoals goede            leefbaarheidsscore (hieronder weergegeven in de kaart) wordt de
scholen, zorg in de buurt en mogelijkheden om te kunnen werken.        score op een vijftal onderliggende dimensies bepaald, te weten:
Uit onderzoeken (Leefbaarheid in Nederland 2018 en Veerkracht in
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>bewoners, woningen, veiligheid, fysieke omgeving en voorzie-                                                                                             8
ningen. Het betreft hierbij de score ten opzichte van Nederland.




                                                                                                                                                    Deel 1 2. Leefbaarheid
Scores oranje, rood en donkerrood geven kwetsbaarheid van de
betreffende gebieden aan. Hoe donkerder de gebieden, hoe kwets-
baarder.


De score op de dimensie woningen is negatiever naarmate er
sprake is van meer kleine eengezinswoningen, woningen tussen
1945-1980, vooroorlogse woningen, sociale huurwoningen en klei-
ne appartementen na 1970.


De dimensie bewoners en fysieke leefomgeving in het gebied dra-
gen bij aan een ondergemiddelde leefbaarheid in het gebied.


Springco heeft de Leefbarometer geregionaliseerd, waardoor de
gebieden in de regio/Rebel (het COROP-gebied Arnhem-Nijmegen)
onderling kunnen worden vergeleken. Op de dimensie woningen
laat deze zien dat het plangebied ondergemiddeld scoort ten op-
zichte van de gemeente en regio.                                      Figuur 3   Leefbaarheid totaal (Leefbarometer, BZK 2018)


Als gemeente herkennen wij ons in de uitkomsten van de lande-
                                                                      De score geeft aan in hoeverre de dimensie bijdraagt aan een bovengemiddel-
lijke onderzoeken en het onderzoek van Springco/Rebel. In de vijf
                                                                      de of ondergemiddelde leefbaarheid in het gebied. De scores op de 5 dimen-
Arnhem-Oost wijken wonen mensen die met moeite het hoofd              sies tellen samen op tot de afwijking van de gemiddelde leefbaarheidsscore.
boven water weten te houden en nauwelijks kunnen rondkomen.           Bron: Leefbarometer, 2018.
Corona versterkt deze trend.
                                                                         Kleiner dan -0.2           -0.2 tot -0.1          -0.1 tot 0

                                                                         0 tot 0.1                  0.1 tot 0.2            Groter dan 0.2
De analyse van de problemen die in wijken spelen is niet alleen van
belang om inzicht te krijgen in de urgentie. De analyse vormt de
aanleiding voor het maken van een langjarige aanpak die nodig is
om deze complexe problemen te doorbreken. Deze is van belang
om de impact van maatregelen op de problemen te bepalen (zie
deelplan Volkshuisvestingsfonds in hoofdstuk 6). Maar nog meer
is dit een basis voor een goede wijkanalyse die nodig is om bij de
uitvoering aan te sluiten bij de vraagstukken van Arnhemmers (zie
hoofdstuk 5 en bijlage verdiepende Wijkanalyses).




                                                                      Figuur 4 Dimensie woningen (Leefbarometer, BZK 2018)



                                                                      De score geeft aan in hoeverre de dimensie bijdraagt aan een bovengemiddel-
                                                                      de of ondergemiddelde leefbaarheid in het gebied. De scores op de 5 dimen-
                                                                      sies tellen samen op tot de afwijking van de gemiddelde leefbaarheidsscore.
                                                                      Bron: Leefbarometer, 2018.

                                                                         Kleiner dan -0.2           -0.2 tot -0.1          -0.1 tot 0

                                                                         0 tot 0.1                  0.1 tot 0.2            Groter dan 0.2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                 9




                                                                                                                                                            Deel 1 2. Leefbaarheid
Figuur 5 Dimensie bewoners (Leefbarometer, BZK 2018)                          Figuur 6 Dimensie veiligheid (Leefbarometer, BZK 2018)



De score geeft aan in hoeverre de dimensie bijdraagt aan een bovengemiddel-   De score geeft aan in hoeverre de dimensie bijdraagt aan een bovengemiddel-
de of ondergemiddelde leefbaarheid in het gebied. De scores op de 5 dimen-    de of ondergemiddelde leefbaarheid in het gebied. De scores op de 5 dimen-
sies tellen samen op tot de afwijking van de gemiddelde leefbaarheidsscore.   sies tellen samen op tot de afwijking van de gemiddelde leefbaarheidsscore.
Bron: Leefbarometer, 2018.                                                    Bron: Leefbarometer, 2018.

   Kleiner dan -0.2           -0.2 tot -0.1          -0.1 tot 0                  Kleiner dan -0.2           -0.2 tot -0.1          -0.1 tot 0

   0 tot 0.1                  0.1 tot 0.2            Groter dan 0.2              0 tot 0.1                  0.1 tot 0.2            Groter dan 0.2




Figuur 7 Dimensie fysieke omgeving (Leefbarometer, BZK 2018)                  Figuur 8 Leefbaarheid geregionaliseerd ((BZK 2018, bewerking Springco 2021)



De score geeft aan in hoeverre de dimensie bijdraagt aan een bovengemiddel-   De score geeft aan in hoeverre de dimensie bijdraagt aan een bovengemiddel-
de of ondergemiddelde leefbaarheid in het gebied. De scores op de 5 dimen-    de of ondergemiddelde leefbaarheid in het gebied. De scores op de 5 dimen-
sies tellen samen op tot de afwijking van de gemiddelde leefbaarheidsscore.   sies tellen samen op tot de afwijking van de gemiddelde leefbaarheidsscore.
Bron: Leefbarometer, 2018.                                                    Bron: Leefbarometer, 2018.

   Kleiner dan -0.2           -0.2 tot -0.1          -0.1 tot 0                  Kleiner dan -0.2           -0.2 tot -0.1          -0.1 tot 0

   0 tot 0.1                  0.1 tot 0.2            Groter dan 0.2              0 tot 0.1                  0.1 tot 0.2            Groter dan 0.2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>3. Programma Arnhem-Oost                                                                                                                     10




                                                                                                                                             Deel 1 3. Programma
De urgentie van de multiproblematiek in de kwetsbare buurten           van cruciaal belang. Dit betekent in Arnhem naast excellent on-
van Arnhem-Oost en de kloof tussen die buurten en de rest van          derwijs, dat alle kinderen de vrijheid hebben om zich persoonlijk
de stad, leidt ertoe dat we voor onze ambitie en aanpak bewust         te ontwikkelen en een opleiding te volgen die zij willen doen en
kiezen voor een termijn van 18 jaar. Een nieuw perspectief voor        aankunnen. Het is voor iedereen belangrijk je talenten te kunnen
een nieuwe generatie. Dat is de tijd waarin een kind dat vandaag       ontplooien. Dit is een belangrijk onderdeel van de Arnhem-Oost
wordt geboren in Arnhem-Oost een volwassen mens wordt. We              Aanpak. Arnhem-Oost heeft de ambitie om voorwaarden te creë-
willen dat het straks niet meer uitmaakt waar je wieg staat als het    ren voor een goede sterke sociale basis. Het streven is dat bewo-
gaat om de kansen die je hebt op een mooi leven.                       ners financieel en sociaal redzaam zijn, in staat zijn om werk te
                                                                       vinden dat bij hen past en zich blijvend te ontwikkelen.
Om de omslag te maken in 18 jaar, redeneren wij vanuit een op-
groeiende generatie. Hierbij ligt niet alleen de focus op het          De ambitie is dat elke bewoner prettig en veilig woont in een wijk
individuele kind maar ook op de omgeving waar hij of zij opgroeit      die bij hem of haar past. De woning moet gezond, comfortabel en
en de mensen om hem of haar heen: het sociale weefsel in de            duurzaam zijn. De leefomgeving gezond, groen, schoon en veilig.
wijk.                                                                  Het is in Arnhem-Oost belangrijk het draagvermogen en de draag-
                                                                       kracht van de wijk te vergroten en te zorgen voor mogelijkheden
                                                                       om in je eigen wijk ‘wooncarrière’ te maken. Waar nodig, betekent
3.1 Ambities Arnhem-Oost                                               dit meer differentiatie van woningaanbod ter bevordering van
                                                                       diversiteit in inkomensgroepen, sociale cohesie en de kans om in
De ambities voor Arnhem-Oost vormen een integraal en samen-            de eigen wijk door te groeien. Met het oog op de toekomst zal er
hangend perspectief op de uitdagingen in de vijf wijken en komen       straks meer behoefte zijn aan eenpersoonswoningen dan aan een-
allemaal ten goede aan meer kansen en perspectief voor de nieu-        gezinswoningen. Vanuit het licht om de samenstelling van de wijk
we generatie. De nadruk ligt in de aanpak op de combinatie tussen      meer te mengen tussen hoog en laag opgeleid zal daar het aanbod
sociaal en fysiek, en de volgende ontwikkellijnen centraal staan:      op moeten worden aangepast.


1.   Bewoners voelen zich vrij, veilig en verbonden met elkaar in
     hun wijk, waar zij trots op zijn.                                 3.2 Kracht van de Arnhem-
2. Alle jongeren kunnen zich ontwikkelen in een cultuur waarin
                                                                       Oost-aanpak
     persoonlijke ontwikkeling centraal staat en alle bewoners
     hebben werk als ze dat kunnen of doen mee.                        De Arnhem-Oost-aanpak onderscheidt zich, naast de genoemde
3. Iedere bewoner kan rondkomen, en leeft gezond - zowel fysiek        ambities en ontwikkellijnen, door een ‘doorbraakhouding’. Hieron-
     als mentaal.                                                      der zetten we uit een wat we daaronder verstaan.
4. Opgroeien en leven in kwalitatief goede woningen in een pret-
     tige en veilige openbare ruimte.                                  Onorthodoxe oplossingen
                                                                       We gaan zorgen voor een doorbraak in plaats van dat we (alleen)
Mensen maken met elkaar de wijk. Je leeft, woont, leert, sport,        doorgaan met waar we mee bezig zijn. Dat wil niet zeggen dat
werkt en vermaakt je er. Je doet er boodschappen, speelt op straat     er geen goede dingen gebeuren in Arnhem-Oost. Er zijn talloze
en ontmoet elkaar. Voor ieder mens is het belangrijk jezelf te kun-    prachtige initiatieven in de wijken. Daar sluiten we op aan, en dat
nen zijn, gezien te worden, ergens bij te horen en er toe (te) doen.   wat goed gaat, gaan we versnellen en intensiveren met een slag-
Kortom, je thuis te voelen in een wijk waar je trots op kan zijn. De   vaardige drang naar effect. Maar zullen we altijd denken: wat is
Arnhem-Oost-aanpak is daarom gericht op de sociale cohesie in de       er nodig? Hoe kan het óók? Wat is de onorthodoxe oplossing waar
wijk. Zorgen dat bewoners naar elkaar omkijken en een schouder         een wijk naar snakt? Of een voor de hand liggende aanpak, waar
bieden als het nodig is.                                               normaal gesproken geen geld voor is. We staan open voor andere
                                                                       invalshoeken, kleine projecten met vernieuwende inzichten en
Voor het vergroten van kansengelijkheid is een goede opleiding         houden zoveel mogelijk opties open om het goede te kunnen doen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                               11




                                                                                                                                              Deel 1 3. Programma
Verandering is niet een vraag van meer controle, maar van het
veranderen van denkbeelden door nieuwe verbindingen. Traditio-        Normverandering
nele denkbeelden stellen wij ter discussie waarbij we nadrukkelijk    De Arnhem-Oost-aanpak wil daarnaast bijdragen aan een norm-
samenwerken en leren binnen de 16 stadsvernieuwingsgebieden.          verandering. Doorbreken dat je omgeving je tegenhoudt als je er
Onze aanpak is zo weerbaar door wendbaarheid. Niet leunen op          iets van wilt maken. En ook normaliseren: beter weten in te spelen
wat kan, maar met elkaar doen wat nodig is en pas stoppen als het     op elkaars gedrag in plaats van etiketten te plakken, een druk kind
resultaat er is. Dit betekent ook ruimte voor ogenschijnlijk kleine   heeft bijvoorbeeld niet meteen ADHD. Geen afhankelijkheid van
veranderingen, zeker als deze uit de wijk zelf komen, hebben deze     instanties en systemen, maar mensen grip geven op hun eigen
vaak een groot effect, vanwege het vergoten van sociale cohesie,      leven en vrijheid om daarin eigen keuzes te maken. Daar waar de
betrokkenheid en handelingsperspectief.                               energie zit - daar waar mensen er iets van willen maken -, dat wil-
                                                                      len we stimuleren. En al die prachtige initiatieven in de wijk willen
Integrale aanpak als katalysator                                      wij ondersteunen en verbinden met elkaar. Een breed en fijnmazig
Een doorbraak vraagt om een integrale aanpak met bewoners en          netwerk van alle initiatieven en actieve wijkbewoners is een grote
ondernemers. Een integrale aanpak is nodig om te voorkomen dat        meerwaarde en zorgt voor een sterk ecosysteem dat als basis
de oplossing voor het ene probleem een vergroting van het andere      dient voor het versterken van een wijk. Met her- en erkenning van
probleem wordt. Maar dit vraagt ook dat de aanpak van deze com-       de diversiteit van de wijken in Arnhem-Oost. Dat betekent ook wat
plexe problemen vanuit integraal perspectief veel robuuster is en     voor onze eigen professionals: de Arnhem-Oost-aanpak dwingt
we meer impact maken. Arnhem-Oost is in die zin een katalysator       tot meer integraliteit, een combinatie van sociale en fysieke ver-
om de verschillende beleidsterreinen en het wijkgericht werken in     andering. Meer richting, met z’n allen voor een probleem en een
relatie tot elkaar te brengen. Als alle disciplines en bewoners met   oplossing gaan. Niet berusten, maar buiten structuren denken als
elkaar over een onderwerp tot oplossingen komen, breng je focus       dat beter is, binnen bestaande structuren als dat kan en altijd met
aan en kun je uitzonderingen maken.                                   de bestaande wijkstructuren en de bewoners in beeld.


Gebiedsgericht                                                        Groot denken, klein beginnen: vertrouwen herstellen
We focussen op specifieke gebieden in de wijk waar we alle invals-    door lange en korte termijn te verbinden
hoeken bijeen brengen van fysiek tot sociaal, van veiligheid tot      Wat de aanpak van Arnhem-Oost uniek maakt, is het langeter-
onderwijs en werk. We kijken dáár, in die omgeving, hoe en met        mijnperspectief van 18 jaar. Dat nodigt uit tot een andere manier
wie we de wijk beter maken voor de bewoners. Iedere wijk is uniek     van denken en kijken naar oplossingen. Het maakt oplossingen
in haar kansen en opgaven.                                            mogelijk die veel verder in de tijd liggen. Oplossingen voor de
                                                                      vraagstukken die er liggen kosten tijd en zijn ook niet uitgekristal-
De schakel in een lange keten                                         liseerd, er moet ruimte zijn om na te denken en te experimenteren.
We beseffen dat het niet om de gemeente draait - wij zijn een scha-   Ook voor het bouwen van netwerken die het verschil maken moet
kel in een langere keten - maar wij hebben als overheid wel een       je tijd en het vertrouwen hebben dat het niet een aanpak is die
belangrijk verantwoordelijkheid om te zorgen dat de voorwaarden       elke vier jaar ter discussie staat.
voor gezond en goed leven in al onze wijken worden gerealiseerd.
Wij pakken daarbij onze rol om aan te jagen, te ondersteunen en       Maar belangrijk is: we wachten niet af. Omdat we een nieuwe ge-
regie te voeren in die wijken waar ingrijpen nu nodig is vanwege      neratie centraal stellen, mogen we geen moment verspillen. Niet
de urgentie van de problematiek waar bewoners mee te kampen           alleen voor korte termijn winst of effect, maar juist nu beginnen
hebben. Voor die doorbraak is het noodzakelijk dat de overheid        in de wetenschap dat ingrijpen ook nu noodzakelijk is. En ook nu
ingrijpt. Dat doen wij samen met al onze partners en altijd in het    al laten zien dat onze commitment voor de lange termijn is. Dat
belang van onze inwoners. Oplossingen zijn integraal omdat dit        is ook belangrijk voor de relatie overheid – inwoner: bewoners
nodig is voor het forceren van een doorbraak. En de oplossingen       van deze wijken voelen zich vaak niet gezien en niet gehoord door
zijn niet altijd even makkelijk. Het gesprek daarover gaan we nooit   de overheid. Een stevige betrokkenheid nu kan alleen maar het
uit de weg.                                                           vertrouwen herstellen als de inwoners zien dat het niet voor even
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                                     12




                                                                     Deel 1 3. Programma
is, maar voor de lange termijn. Het is van groot belang dat zij nu
snel zien wat dat betekent in hun leven en niet alleen op papier.
Groot denken, klein beginnen. Op de korte termijn het perspectief
verbinden met concrete resultaten, op de middellange termijn
verbeteren om op de lange termijn fundamenteel te veranderen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>4. Prettig wonen in een                                                                                                                       13




                                                                                                                                            Deel 1 4. Prettig wonen
wijk die bij je past



Arnhem heeft de komende jaren op het gebied van stadsontwikke-         leiden tot verminderd wooncomfort en brengen gezondheidspro-
ling twee grote opgaven: de verstedelijkingsopgave en de leefbaar-     blemen met zich mee. Daarnaast zien we dat de energielasten
heidsopgave. De kwetsbare wijken kunnen deze verstedelijking           alleen maar hoger worden, wat zijn weerslag heeft op de financië-
alleen aan als eerst grootschalig en langjarig geïnvesteerd wordt      le en persoonlijke situatie van bewoners waardoor zij minder goed
in de bewoners en hun directe leefomgeving. Tot 2040 zal Arnhem        mee kunnen komen in onze stad.
met zo’n 16.000 woningen groeien op een huidige aantal van
77.500 woningen.                                                       De corporaties investeren in hun woningbezit in Arnhem-Oost, zij
                                                                       renoveren en verduurzamen hun voorraad. In de prestatieafspra-
De verstedelijkingsopgave biedt ook kansen: Arnhem wil meer di-        ken van dit jaar hebben wij met de corporaties afgesproken dat
versiteit in wijken met behoud van identiteit. Verdichten, transfor-   partijen meer aandacht hebben voor leefbaarheid en de benodigde
meren of herstructureren biedt de kans om in wijken met een (te)       differentiatie in kwetsbare wijken en dat we gaan samenwerken in
eenzijdige bevolkingsopbouw qua kwetsbaarheid gaandeweg te             de Arnhem-Oost-aanpak. Ook gezond wonen (het bestrijden van
komen tot een gedifferentieerde woningmix waardoor meerdere            vocht en schimmel in woningen) krijgt de komende jaren volop
doelgroepen toegang tot de wijk hebben en er ook graag komen.          aandacht evenals klimaatadaptatie en de energietransitie. Re-
Waarbij dit niet stopt bij het opleveren van deze woningen. Het        novatie en verduurzaming wordt richting huurders als belangrijk
succes hangt ook af van hoe de nieuwe bewoners van de wijk             punt gezien voor meer comfort en voor het verlagen van woon-
integreren. Nieuwe wijkbewoners en wijkbewoners die er al langer       lasten. De totale opgave, om echt de veerkracht in de vijf wijken
wonen leren elkaar kennen en begrijpen. Door andere doelgroepen        terug te krijgen, gaan de middelen van partijen te boven. Aanvul-
de wijken in te trekken kan de sociale samenstelling van een wijk      lende fondsen om leefbaarheid langjarig aan te pakken blijven ook
verstevigd worden (vragers en dragers), terwijl we de bestaande        in de toekomst nodig.
bewoners en hun plek in de wijk blijven koesteren. De openbare
ruimte in de wijken nodigt te weinig uit tot ontmoeten, spelen en      Ook de particuliere voorraad moet deze renovatie en isolatieslag
bewegen, kortom kunnen meedoen. Deze vicieuze cirkel moeten            maken om toekomstbestendig te zijn. Het Volkshuisvestingsfonds
we doorbreken.                                                         biedt de mogelijkheid om samen met bewoners, eigenaren juist
                                                                       hier een flinke investering te plegen in een kwalitatief goede wo-
De verstedelijkingsopgave en de leefbaarheidsopgave in Arnhem-         ning en een prettige en veilige openbare ruimte. Dit in samenhang
Oost kunnen daarmee niet zonder elkaar en moeten hand in hand          met een stevige (sociale) leefbaarheidsaanpak met onze partners
gaan.                                                                  in de stad.



4.1 Bestaande woning                                                   4.2 Verstedelijking Arnhem-Oost
voorraad Arnhem-Oost                                                   De verstedelijkingsopgave in (de Spoorzone) Arnhem-Oost draagt
                                                                       substantieel bij aan de woningbouwopgave van de stad tot 2040.
Om de kansengelijkheid te bevorderen is het noodzakelijk om de         Met de potentie om 8.000 tot 10.000 woningen aan de bestaande
huidige woningen toekomstbestendig te maken.                           stad toe te voegen, ontstaat een kans om niet alleen voldoende
                                                                       betaalbare woningen aan de voorraad toe te voegen maar ook om
In Arnhem-Oost kampen bewoners met een eigen woning vaak               de kwetsbaarste gebieden in Arnhem-Oost een impuls te geven.
met problemen waardoor ze moeite hebben hun woning te onder-           Kwaliteit staat hierbij op de eerste plaats. Dit betekent meer ruim-
houden, te verduurzamen en toekomstbestendig te maken. De              te voor openbaar groen en klimaatadaptatie, bewegen en ontmoe-
financiële middelen ontbreken en/of men niet weten hoe dit aan te      ten in het Spoorpark van de toekomst. Dit park vormt de ‘leeflijn’
pakken. Als gevolg hiervan zien we verloedering van de woningen,       van Arnhem-Oost en verbindt bestaande wijken met de nieuwe
woningen die te maken hebben met schimmel en vochtproblema-            ontwikkelgebieden.
tiek en woningen die slecht geïsoleerd zijn. Dergelijke problemen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                                     14




                                                                    Deel 1 4. Prettig wonen
Met het ontwikkelen van deze gebieden wordt de doorstroming
op gang gebracht en de mismatch op de woningmarkt aangepakt.
Het zorgen voor aantrekkelijke appartementen voor ouderen
genereert onder andere veel verhuisbewegingen (lange verhuis-
keten) en er kunnen hierdoor eengezinswoningen vrijkomen in
omliggende buurten.


Corporatiebezit kan dan op de markt gebracht worden als goed-
kope koop. Daarbij is van belang dat ook elders voldoende sociale
huur (kwalitatief toegespitst op de huidige vraag) wordt toege-
voegd. Deze ontwikkeling biedt een kans om de spreiding van
kwetsbare inwoners over de stad te verbeteren. Door relatief veel
betaalbare woningen in de Spoorzone-Oost te programmeren kan
doorstroom vanuit de omliggende Arnhem-Oost-wijken op gang
worden gebracht.


Daarnaast wordt samen met maatschappelijke partners, het
expertteam (flex)wonen van RVO en atelier Rijksbouwmeester in
(Spoorzone) Arnhem-Oost het realiseren van flexwonen onder-
zocht. Hiermee kunnen we voorzien in huisvesting voor urgente
woningzoekenden op een zo kort mogelijke termijn.


Met deze ingrepen dragen we bij aan de aanpak van de kwantita-
tieve en kwalitatieve mismatch op de woningmarkt en verbetering
van de leefbaarheid van deze wijken. De opgave van Arnhem-Oost
is daarmee een opgave voor de gehele stad.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Deel 2
                     16




                     Deel 2
Deelplan
fysieke aanpak
Arnhem-Oost:
Volkshuisvestings-
fonds
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>5. Uitwerking inzet                                                                                                                         17




                                                                                                                                           Deel 2 5. Uitwerking
Volkshuisvestingsfonds




In Arnhem-Oost zijn we een langjarige aanpak gestart om hard-         Het hart van onze aanpak onder de vlag van het Volkshuisves-
nekkige sociale problemen op te lossen en achterstanden in te         tingsfonds bestaat uit het renoveren van 1.754 particuliere wonin-
halen. Dat doen we samen met bewoners, het Rijk en provincie          gen met de slechtste energielabels in Arnhem-Oost. We kiezen
en maatschappelijke partners. We maken extra investeringen en         voor deze energielabels, omdat dit de woningen en daarmee de
onorthodoxe maatregelen mogelijk op het gebied van onderwijs,         bewoners treft met het slechtste wooncomfort en de hoogste
werk, veiligheid en leefbaarheid, gezondheid en wonen en de           energielasten en we daarmee de grootste impact maken. Van
openbare ruimte. Om in Arnhem-Oost van achterstand te komen           deur tot deur wordt met de bewoners gesproken over wat nodig is
tot een ‘gewoon’ Nederlands gemiddelde, zijn ingrepen, investerin-    om hun woning duurzaam en toekomstigbestendig te maken. Er
gen en doorbraken nodig op het sociale en fysieke vlak.               wordt gebruik gemaakt van onze ervaringen vanuit onder andere
                                                                      de wijkaanpak en de aanpak energie-armoede uit het programma
Het Volkshuisvestingsfonds is een fysieke regeling die voor zo’n      NEmiA (New Energy made in Arnhem).
doorbraak kan zorgen. Het is een fysieke regeling die binnen het
programma Arnhem-Oost bijdraagt aan de ontwikkellijn “op-             Er zal tevens ingezet worden op een inpondingsaanpak om
groeien en leven in kwalitatief goede woningen in een prettige en     overlast en malafide verhuur aan te pakken op plekken waar de
veilige openbare ruimte” en zich specifiek richt op de particuliere   (sociale) leefbaarheid onder druk staat, waardoor het mogelijk
voorraad.                                                             is om over te gaan tot het opkopen van een woning, opknappen,
                                                                      renoveren, verduurzamen en weer op de markt brengen.
Betere, duurzamere woningen die betaalbaarder worden en pret-
tiger om in te wonen en een fijnere, groene omgeving is een grote     Rondom de aan te pakken particuliere woningen, die veelal ook
en noodzakelijke katalysator binnen onze integrale aanpak. Daar-      directe buren zijn van corporatiebezit, zal samen worden opge-
bij kijken we steeds hoe deze fysieke doorbraak ook voor sociale      trokken met de corporaties om zo meer impact te generen. Daarbij
doorbraken kan zorgen: als we bouwen aan en in Arnhem-Oost,           is de verbetering van de directe leefomgeving onderdeel van de
moet dat ook werk en stages in Arnhem-Oost opleveren, en als we       aanpak, maar er zullen ook bredere maatregelen genomen worden
een woning verduurzamen is dat een goed moment om te kijken           in de openbare ruimte in de vorm van vergroenen, ontmoeten en
waar bewoners verder mee geholpen zijn.                               bewegen.


De doelen van dit fonds sluiten bovendien naadloos aan bij de City    Onderdeel en onmisbaar is een stevige brede sociale leefbaarheids-
Deal Energieke Wijken die we op 4 maart jl. ondertekenden, waar-      aanpak. Er wordt intensief samengewerkt met corporaties en on-
in de volgende vier werklijnen benoemd zijn:                          derwijs in de wijken en met het arbeidsontwikkelbedrijf Scalabor.
•   Kansen voor kwetsbare huishoudens                                 Er wordt ingezet op uitvoering met en door de wijk in de vorm van
•   Naar werk en opleiding                                            ontzorgingspakketten, energiecoaches, buurtconciërges, zol-
•   Stimulering particuliere eigenaren                                deropruimploegen, ambassadeurs in de wijk als ondernemers en
•   Met de energietransitie naar een betere openbare ruimte           verenigingen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                         18




                                                                                                                                        Deel 2 5. Uitwerking
De opgave brengt een forse investering en concreet werk met zich      5.1 Renovatie-aanpak
mee: dit moet landen bij de mensen uit de wijk zelf, kwetsbaren en
bewoners die geen baan hebben. Hierdoor kunnen zij een bijdrage       5.1.1 Inleiding
leveren aan de eigen woonomgeving en weer trots worden op de
wijk. De ervaringen die op zijn gedaan met wijkgerichte sociaal-on-   We zien door veel achterstallig onderhoud van de woningen, wo-
dernemende initiatieven, zoals bijvoorbeeld Buurt-BaanBureau,         ningen die te maken hebben met schimmel en vochtproblematiek
HetBroekOmhoog, Klassewerk, BuurtGroenBedrijf worden hier             en woningen die slecht geïsoleerd zijn. De energielasten worden
ingezet. Zodat er leer-werktrajecten en werk voor jongeren uit de     alleen maar hoger en deze vicieuze cirkel willen we doorbreken
wijk ontstaat. Hierbij wordt samengewerkt met sociale wijkteams,      door naast renoveren en verduurzamen ook achterstallig onder-
Werk & Inkomen, jongerenwerk en de Teams Leefomgeving.                houd, schimmel en vocht aan te pakken.


Samengevat bestaat onze aanpak voor het Volkshuisvestingsfonds
uit de volgende maatregelen:
1.   Particuliere woningvoorraad renoveren: waarbij wooncom-
     fort, welzijn en gezondheid (waaronder schimmel), woonlas-
     tenvermindering en duurzaamheid centraal staan.
2. Met inponden/aankoop van aantal panden overlastgevende
     situaties aan te pakken en na opkopen en renovatie woningen
     terug op markt brengen waarmee we impact maken op de
     kwalitatieve en kwantitatieve mismatch in woningvoorraad.
3. De directe leefomgeving aan te pakken qua veiligheid, leef-
     baarheid, vergroening inclusief kwalitatief groen, klimaatbe-
     stendigheid en ontmoeten.
4. Een brede (sociale) leefbaarheidsaanpak. Daarbij aansluiten bij
     de individuele leefomstandigheden en dus inzetten op actieve
     ondersteuning en ontzorgen. Nadrukkelijk oog voor persoon-
     lijke omstandigheden en -zorgen wanneer we achter voordeur
     komen en kansen verzilveren bij activeren van inwoners en
     creëren van opleiding en werkgelegenheid.




                                                                      Figuur 9 Te renoveren woningen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                       19




                                                                                                                                                                      Deel 2 5. Uitwerking
   In gesprek met bewoners

   In de periode september 2020 t/m maart 2021 heeft de
   gemeente Arnhem wijkgesprekken over ‘energie besparen’
   georganiseerd voor de wijken het Arnhemse Broek, Geiten-
   kamp, Klarendal, Malburgen en Presikhaaf.’ Ook hebben er
   wijkgesprekken overdag plaatsgevonden bij het mobiele
   energieloket Lijn2030. Vanaf december 2020 hebben wijkge-
   sprekken digitaal plaatsgevonden.
   De woningen in deze wijken gaan niet voor 2030 van het
   aardgas af. De wijkgesprekken hadden als doel de bewoners
   en ondernemers hierover te informeren en over wat zij (nog
   meer) kunnen doen om de energierekening te verlagen.
   Daarnaast hebben we opgehaald wat er speelt, welke vra-
   gen, dilemma’s en zorgen er zijn.
   Tijdens het wijkgesprek zijn alle ideeën, vragen, zorgen en
   behoeften besproken. Veel mensen begrijpen dat de wonin-
   gen in hun wijk nu nog niet van het aardgas afgaan en zijn
   op zoek naar praktische tips en maatregelen voor verduurza-
   ming. Ook waren er mensen die met name hun zorgen deel-
   den, bijvoorbeeld over de betaalbaarheid en over de slechte
   isolatie van veel woningen in hun wijk.




   Zijn al bezig met                                             Koopwoningen tussen corporatie-             Begrijpelijk dat de             Regels subsidies
                                                                                                                                             zijn te beperkend
                                                                 bezit meenemen in de aanpak
   energie besparen                                                                                          oudere woningen
                                                                                                             nu niet van het
                                    Te duur          Willen graag samen met                                  aardgas afgaan                  Welke
                                                     buurtgenoten aan de slag!
   Wil aan de slag!                                                                                                                          subsidies
                                                                                                                                             zijn er?
                Wat zijn alternatieven als je zelf   Ook zonnepanelen
                                                                                Wat is het aanbod voor
                                                                                                             Hoe kan je oudere
                                                     bij huurwoningen
                geen zonnepanelen kan plaatsen?                                 appartementen en VvE's?      woningen
                                                                                                             verduurzamen?                   Wat zijn alternatieven

   Wat kan ik doen? Welke                            Hoe kan je beschermd
                                                                                                                                             voor aardgas?


   stappen kan ik zetten?                            stadsgezicht en monu-
                                                     menten verduurzamen?
                                                                                  Huizen zijn slecht
                                                                                  geïsoleerd                                 Interesse in collectieve
                                                                                                                             inkoopacties
                                Is een zonneboiler
   Wil een                      een goed idee?
                                                           Wat is de planning van                            Gesprekken                           Woonlasten
   woonwensenscan                                          de woningcorporatie?                              goed idee!                           niet omhoog


   Wat kan ik doen
   als huurder?




                     Woning                                             Buurt                                                  Stad

   wijkgesprekken Arnhemse Broek, Klarendal,                                                  over energie besparen en van
                                                                                              het aardgas af | september
   Geitenkamp, Malburgen en Presikhaaf                                                        2020 - maart 2021



Figuur 10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre> Woningtype                       Bouwjaar                Aardgasreductie            Aardgasreductie        Aardgasreductie         Aardgasreductie             20
                                                          spouwmuurisolatie*         vloerisolatie*         dakisolatie*            isolatieglas*




                                                                                                                                                                Deel 2 5. Uitwerking
 2-onder 1-kap                    1965 -1975              21%                        9%                     32%                     10%

 2-onder 1-kap                    1975 - 1995             11%                        4%                     16%                     5%

 rijwoning                        voor 1925                                          11%                    39%                     14%

 rijwoning                        1925 - 1945             15%                        11%                    39%                     14%

 rijwoning                        1945 - 1965             14%                        11%                    37%                     13%

 rijwoning                        1965 - 1975             10%                        8%                     28%                     10%

 rijwoning                        1975 - 1995             7%                         5%                     18%                     6%

 meergezinswoning                 voor 1925                                                                                         21%

 meergezinswoning                 1925 - 1965             15%                                                                       14%

 meergezinswoning                 1965 - 1975             14%                                                                       12%

 meergezinswoning                 1975 - 1995             8%                                                                        7%

 * Reductie ten opzichte van het oorspronkelijke aardgasverbruik (als nog geen isolatiemaatregelen zijn uitgevoerd.


Figuur 11




5.1.2 Aanpak renovatie
                                                                                 We pakken in onze aanpak 1.754 woningen met de laagste ener-
In de Arnhem-Oost wijken staan in totaal 26.000 woningen. Het                    gielabels aan. Deze woningen hebben het minste comfort, de
merendeel hiervan is corporatiebezit. Onze corporaties werken                    hoogste energielasten en zijn mede daardoor het ongezondst om
hard aan het toekomstbestendig maken van hun woningen. Het                       in te leven. Ook pakken we in deze renovatieslag direct schimmel-
particulier eigendom kan hier maar moeilijk op meeliften. In totaal              problematiek aan bij woningen waar dit aan de orde is. Renovatie
hebben ruim 3.434 particuliere woningen een WOZ-waarde onder                     en verduurzaming van de woningen zien we als een vehikel om
de NHG-grens en een laag energielabel (lager dan D).                             de leefbaarheid in de wijk te verbeteren. Met corporaties spraken
                                                                                 wij af hierin samen optrekken. In onderstaande adhesiebetuiging
                                                                                 spreken ze hun intenties uit.


                                                                                 Door in te zetten op de laagste energielabels, heeft de isola-
   Adhesieverklaring                                                             tie-aanpak ook een relatief groot milieu-effect. In onze Arn-
   woningbouwcorporaties                                                         hem-Oost wijken staan met name rijwoningen uit de periode
                                                                                 voor 1975. Onderzoek van Berenschot2 laat zien dat dakisolatie bij
   Investeren in de vijf wijken van ‘Arnhem-Oost’ is van groot belang            dit type woningen een aardgasreductie van 28% tot 39% met zich
   voor alle bewoners die we in dat gebied huisvesten, en de stad als            meebrengt (figuur 11). Dit heeft een direct effect op woonlasten,
   geheel. Het maakt deze wijken voor de tienduizenden mensen die er             fijnstofuitstoot en de gezondheid van bewoners.
   wonen een plek die leefbaarder is - met een duurzame woningvoor-
   raad - en bovenal een plek die je graag je thuis wil noemen.                  5.1.3 Stappenplan en planning

   Investeren in de openbare ruimte en particuliere voorraad, waar-              Globaal maken we een onderscheid in drie typen aanpakken: ge-
   onder het zogenoemde gespikkeld bezit, zijn in de verbeterslag voor           spikkeld bezit, hoofdzakelijk particulier bezit en VVE’s.
   Arnhem-Oost een belangrijke stap - ook voor de woningbouwcor-
   poraties. Graag trekken we hierin samen op met de gemeente, bij-              Renovatieaanbod
   voorbeeld door bij de onderhoudsplanning van onze corporaties ook             De renovatieaanpak vindt plaats in 22 deelbuurten. Er is voor
   rekening te houden met de renovatie van het gespikkeld bezit, zoals           gekozen om in eerste instantie in twee deelbuurten te starten met
   meegenomen in de aanvraag bij het Volkshuisvestingsfonds.                     de uitrol van het renovatieaanbod voor particuliere woningen ei-
                                                                                 genaren. In de eerste twee deelbuurten gaan wij ervaring op doen
   Wij zien dit voornamelijk als onze leefbaarheidstaken ten dienste             zodat wij erna kunnen versnellen. De twee deelbuurten verschillen
   van onze huurders en de leefbaarheid in de omgeving van ons bezit.            qua karakteristieken en problematieken ten opzichten van elkaar
   Hierin zoeken we graag naar manieren om van (uitvoerend) werk in              zodat wij breed ervaring op doen. Hierna zullen wij gefaseerd in de
   de wijk ook werk, stages of opleidingsmogelijkheden te maken voor             overige deelbuurten de aanpak uitrollen. Van 2 buurten gaan wij
   bewoners - bijvoorbeeld via een buurtbaanbedrijf. Zo bouwen we                naar 4, 5, 5 en 6 buurten per fase, totaal 22 buurten.
   samen - gemeente, corporaties en bewoners - aan een betere buurt,
   en levert dat ook nog eens werk en een beter toekomstperspectief op
   voor de directe omgeving.                                                     2    Rapport “Beschouwing van mogelijke invullingen van een nieuwe isolatie-
                                                                                 subsidie voor woningeigenaren” van Berenschot in opdracht van het Ministerie
                                                                                 van BZK, dd 9 april 2021
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                         21




                                                                                                                                         Deel 2 5. Uitwerking
De planning bestaat uit een zestal fases: de Initiatiefase, Defi-   Realisatiefase, Evaluatie fase (Q3 2025- Q1 2027)
nitiefase, Ontwerpfase, Voorbereidingsfase, Uitvoeringsfase en
Evaluatiefase. Hieronder volgt per fase een toelichting. Voor een   Deelbuurt 7 tot en met 11
uitgewerkte planning verwijzen we naar de balkenplanning in         Definitiefase, Ontwerpfase en Voorbereidingsfase (Q 3 2024 -
bijlage 3.                                                          Q2 2026)
                                                                    Realisatiefase, Evaluatie fase (Q3 2026- Q1 2028)
Alle deelbuurten
Initiatieffase ( - heden)                                           Deelbuurt 12 tot en met 16
De initiatieffase is gestart en afgerond met de indiening van de    Definitiefase, Ontwerpfase en Voorbereidingsfase (Q 3 2025 -
aanvraag voor het Volkshuisvestingsfonds. Bewoners en belang-       Q2 2027)
hebbenden binnen het bestaande netwerk zijn betrokken geweest       Realisatiefase, Evaluatie fase (Q3 2027- Q1 2029)
bij de aanvraag.
                                                                    Deelbuurt 17 tot en met 22
Deelbuurt 1 en 2                                                    Definitiefase, Ontwerpfase en Voorbereidingsfase (Q 3 2026 -
Definitiefase (Q2 2021 - Q3 2021)                                   Q2 2028)
o   Uitwerking communicatie- en participatieplan                    Realisatiefase, Evaluatie fase (Q3 2028- Q1 2030)
o   Uitwerking renovatieaanbod intern
                                                                    Deze planning is voorlopig waarbij de start en de maximale peri-
Ontwerpfase (Q3 2021-Q2 2022)                                       ode tot aan realisatie van alle deelbuurten vastligt. Mocht het zo
o   Informeren bewoners                                             zijn dat wij kunnen versnellen dan zullen wij dit uiteraard doen
o   ‘Achter-de-voordeur’ gesprekken en hulp bieden                  waardoor we eerder tot de realisatie in de 22 buurten komen.
o   Uitwerking renovatieaanbod met inbreng van bewoners
o   Uitwerken koppelkansen en maatwerk                              Toelichting maatwerk
o   Concreet uitwerken Groene Lint Malburgen en Buurttuinen         De insteek is maatwerk per deelbuurt, maar per deelproject wordt
    Presikhaaf                                                      niet telkens het wiel opnieuw uitgevonden. We maken gebruik van
                                                                    de ervaringen die we elders hebben opgedaan in Arnhem. Er wordt
Voorbereidingsfase (Q3 2022 - Q1 2023)                              gebruik gemaakt van een menukaart met daarop met verschillen-
o   Draagvlak/ instemming ophalen bij particuliere woningeigena-    de menu’s en opties, die afhankelijk van de behoefte per deelbuurt
    ren: meedoen                                                    ingezet kunnen worden. Op deze menukaart staan mogelijkheden
o   Ontzorgen: hulp bij subsidie en financieringsaanvraag, zolder   om individueel aan de slag te gaan, maar vooral ook samen met de
    opruimen etc.                                                   buren (collectief).
o   Aanbesteding renovatieaanbod en projecten openbare ruimte
    (Groene Lint/Buurttuinen, overige)                              Met deze menukaart bieden we ook een pakket van ‘ontzorging’
                                                                    aan. Dit is ondersteuning voor het proces rondom de renovatie en
Realisatiefase (Q2 2023 - Q3 2024)                                  verduurzaming. Bijvoorbeeld:
o   Gunning                                                         •   Formulierenbrigade: hulp bij het aanvragen van de ISDE-subsidie
o   Start uitvoering werkzaamheden                                  •   Zolderopruimploegen: hulp om de woning op te ruimen, zodat
                                                                        deze geïsoleerd kan worden
Evaluatiefase (Q4 2024)                                             •   Bredere ondersteuning: vormen van inkomensondersteuning,
                                                                        stappen richting opleiding en werk en gezondheids- en sociale
Voor de opvolgende deelbuurten geldt een vergelijkbare planning         leefbaarheidsvraagstukken. We verwachten dat in het intensie-
die wij hieronder op hoofdlijnen uiteenzetten, te weten:                ve contact we ook hier over kunnen spreken met de bewoners.


Deelbuurt 3 tot en met 6                                            Toelichting financiën
Definitiefase, Ontwerpfase en Voorbereidingsfase (Q 3 2023 -        De woningeigenaar vraagt met behulp van de formulierenbrigade
Q2 2025)                                                            ISDE-subsidie aan (gemiddeld 20% van de investering) en levert
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                22




                                                                                                                                                Deel 2 5. Uitwerking
een eigen bijdrage van €2.500, waar gewenst via Toekomstigbe-                  om dit plaatselijk te kunnen toepassen. De Economic Board acht
stendig wonen lening welke in 15 jaar wordt afgelost. De maande-               dit ook van het grootste belang (zie adhesiebetuiging Economic
lijkse aflossing is lager dan de maandelijkse lastenbesparing die              Board).
optreedt als gevolg van de renovatie. Bewoners met een Gelrepas3
betalen geen eigen bijdrage. De totale kosten van de renovatie en
verduurzaming wordt zo betaald uit ISDE-subsidie, eigen bijdrage
en bijdragen uit het Volkshuisvestingsfonds (zie hoofdstuk 9).
                                                                                 Adhesieverklaring The Economic Board
Bij de verstrekking van de overheidsbijdrage voor de renovatie
en verduurzaming denken wij aan het opleggen van een aantal                      Net als de gemeente Arnhem zien wij in de wijken van
voorwaarden. Deze voorwaarden zullen nader worden uitgewerkt                     Arnhem-Oost dat multiproblematiek op het gebied van
en betreffen het deels terugbetalen van de bijdrage bij verkoop                  onderwijs, werk, armoede, veiligheid, wonen en gezond-
binnen 5 jaar en het bij verkoop mogelijk opleggen van een zelfbe-               heid zich ophoopt. Niet alleen zijn dat enorme opgaven, de
woningsplicht. Bij de nadere uitwerking van de regeling zorgen we                verschillende problemen zijn ook van invloed zijn op elkaar.
bovendien dat de financiële voordelen van de renovatie-aanpak bij
de huurders landt (voor zover het gaat om verhuur-situaties).                    Een aanpak voor die problemen kan alleen voor een
                                                                                 doorbraak zorgen als hij langjarig is, en de verschillen-
                                                                                 de bondgenoten samen optrekken. Naast de gemeente
                                                                                 Arnhem, andere overheden en de woningbouwcorpora-
5.1.4 Werkgelegenheid en innovatie                                               ties, ondersteunen wij deze sociale doorbraakbeweging
                                                                                 voor de kwetsbare buurten van Arnhem-Oost. Wij dragen
Het renoveren van woningen gaat veel werk opleveren. We willen                   daar graag ons steentje aan bij: of het nu gaat om (onder
graag dat deze werkgelegenheid zoveel mogelijk gaat landen in                    andere) onderwijs en gelijke kansen, zorg en welzijn, werk
de wijken zelf. Daarom maken we gebruik van het ‘buurt-baan-be-                  en bedrijvigheid of veiligheid en leefbaarheid.
drijfconcept’. Zo kunnen ook de bewoners in kwetsbare wijken
meedoen en profiteren van de energietransitie. We doen hier al                   Vanuit bedrijvigheid liggen er kansen om innovaties uit
ervaring mee op, bijvoorbeeld met het initiatief ‘Kleurrijke Energie-            deze regio toe te passen op het gebied van energy, health
ambassadeurs4. Zie voor meer uitwerking hiervan ook het onder-                   & hightech en circulariteit ten behoeve verduurzamen
deel “Samenhang (sociale) leefbaarheidsaanpak (paragraaf 5.4).                   woningbouw, leefbaarheid en zorg en welzijn.


Arnhem heeft een goede reputatie op het gebied van innovaties in                 Een investering in de fysieke kant van de doorbraken die
de energietransitie. Deze innovaties moeten niet alleen ontwik-                  nodig zijn voor Arnhem-Oost - via een aanvraag bij het
keld worden in Arnhem, maar ook toegepast in onze stad. Deze                     Volkshuisvestingsfonds - als katalysator voor sociale voor-
innovaties bieden kansen voor bijvoorbeeld monumentale wonin-                    uitgang, ondersteunen wij van harte.
gen die lastig te isoleren zijn. We zetten daarom in op samenwer-
king met de Arnhemse bedrijven en zoeken experimenteerruimte



3   Arnhemmers met een bijstandsuitkering van de gemeente of met een inko-
men tot maximaal 120% van de bijstandsnorm, (behalve studenten) en gezinnen
met kinderen van 0 t/m 17 jaar met een inkomen tot 130% van de bijstandsnorm
hebben recht op een Gelrepas.

4   https://www.arnhemaan.nl/nieuws/kleurrijke-energieambassadeurs-ge-
zocht/
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                      23




                                                                                                                                      Deel 2 5. Uitwerking
                                                              5.2 Inponding
Drie voorbeelden
                                                              Woonoverlast is divers. Veelal is er sprake van geluidsoverlast,
Bij onze aanpak is er een aantal bijzonderheden te            milieuoverlast, overlast door verwarde gedrag of onaangepast
noemen:                                                       gedrag. Enerzijds vraagt dit om normalisatie en acceptatie van de
                                                              mensen om ons heen. Anderzijds kan zware woonoverlast een zeer
Monumentale status woningen                                   negatief effect hebben op de leefbaarheid en dient dan adequaat
in Arnhemse Broek en Geitenkamp                               te worden aangepakt. Om de bewoners te ondersteunen bij het
Veel woningen in Geitenkamp en in het Arnhemse Broek          oplossen zijn er verschillende instrumenten. Van Buurtbemidde-
hebben een monumentale status. Dat maakt renovatie een        ling tot het toepassen van de Wet aanpak Woonoverlast. Dit al
extra complexe opgave. Zo hebben deze woningen veelal         naar gelang de aard en ernst van de overlast. Naast deze vorm
geen spouwmuur om te isoleren. Juist in deze buurten          van overlast zien we een toename van overlast van panden vanuit
willen we aan de slag met Arnhemse innovaties om slimme       kamerbewoning. Kamerbewoning neemt toe doordat panden
en betaalbare isolatiepakketten kunnen aanbieden.             bewust voor kamerbewoning worden opgekocht als belegging en
                                                              bron van inkomsten. Dit heeft een nadelig effect op het woonge-
Vissenbuurt Malburgen als voorbeeld                           not en leefklimaat in een galerij, straat en buurt. De gemeente
voor aanpak gespikkeld bezit                                  heeft regels voor het verkameren en verhuren. Deze zijn recentelijk
De Vissenbuurt is een deel van Malburgen met een aantal       van kracht geworden en raken uitsluitend nieuwe situaties.
straten die kampen met forse problematieken, waaronder
armoede, schulden, en een groot gevoel van onveiligheid,      De overlast vanuit verkamerde panden, waaronder het huisves-
verloedering en verpaupering. Het gebied vraagt voortdu-      ten van arbeidsmigranten, studenten en het laten inwonen van
rend veel aandacht, op het terrein van beheer en onder-       dak- en thuislozen, is lastig aan te pakken en vraagt maatwerk.
houd en op sociaal vlak. Een groot deel van de Vissenbuurt    Maatwerk betekent niet alleen repressie-maatregelen, maar ook
is in bezit van corporaties waar de wil is om deze buurt te   perspectief bieden aan de mensen die hier wonen die hier niet al-
renoveren. Rondom en tussen het corporatiebezit zitten        tijd uit vrije wil zijn, maar omdat er simpelweg geen alternatief is.
enkele blokken met particulier eigendom. Een bijdrage
uit het Volkshuisvestingsfonds biedt kans om nu ook deze      De overlast heeft over het algemeen betrekking op geluid, milieu
particuliere woningen mee te nemen in deze renovatie en       (verloedering), aso-gedrag en gedrag dat intimiderend overkomt
verduurzamingsaanpak.                                         bij omwonenden. In het door de afdeling Veiligheid gecoördineer-
                                                              de ‘pandenoverleg’ wordt samen met betrokken instanties (o.a.
Presikhaaf 3 als voorbeeld voor aanpak                        politie, bandweer, Overlast en Zorgcoördinatie, gemeente, hand-
voor bloksgewijze aanpak particulier bezit                    having, omgevingsdienst (ODRA)) de overlastsituatie vanuit het
Een kwart van de woningen in Presikhaaf 3 zijn particuliere   pand besproken en van een actieplan voorzien. Het gaat daarbij
koopwoningen en hebben een relatief lage WOZ-waarde           ook om goed huurder- en verhuurderschap, afspraken maken en
en lage energielabels. Woningeigenaren zien corporaties       rekening houden met elkaar. Belangrijk dat verhuurders dat seri-
hun vastgoed verduurzamen en de positieve invloed die         eus nemen. Dat moet leiden tot een verbeterde situatie.
dit heeft op het welzijn van huurders. Woningeigenaren
zijn echter niet in staat om deze stap te zetten omdat er     In een enkel geval levert ook dat te weinig op en zijn er geen con-
simpelweg geen geld voor is. We gaan in deze buurt dan        crete handvatten om handelend op te treden. Meldingsmoeheid
ook met een aantal blokken aan de slag en kiezen hier voor    en berusting van omwonenden ligt dan op de loer. Zelfs de onwen-
een combinatie van maatwerk per woning en collectieve         selijke situatie van verhuisbewegingen van de ‘goede bewoners’.
inkoop per blok.                                              Maar minimaal het gevoel van onveiligheid en het gevoel van in de
                                                              steek gelaten worden door de instanties/overheid. Zeker wanneer
                                                              dit speelt in de meest kwetsbare wijken in Arnhem, daar waar de
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                            24




                                                                                                                                            Deel 2 5. Uitwerking
sociale structuur en binding al onder druk staat. De inzet van de     5.3 Leefomgeving
gemeente en haar kernpartners is er juist op gericht de leefbaar-
heid en veiligheid te verbeteren. Deze situatie te laten bestaan en   Een groot deel van de wijken van Arnhem-Oost kampt met een te
niet doorbreken is onwenselijk. In die situaties willen we ook over   stenige, sleetse openbare ruimte en verloedering en ontbreekt het
kunnen gaan tot opkoop van woningen. Overigens breekt koop            aan plekken voor ontmoeting. Dit alles leidt tot onveilige en on-
geen huur, maar er komt wel meer grip op goed verhuurderschap         prettige buitenruimte. Bewoners komen er niet meer graag terwijl
en het aanpakken van overlastgedrag van huurders. Na aankoop          ze zich er dagelijks bevinden.
wordt de woning verduurzaamd en wordt het pand weer verkocht
of via de wooncorporatie verhuurd. Deze aanvulling op instrumen-      Bovendien is een groene leefomgeving zeer belangrijk voor de ge-
tarium kan in eerste aanleg als pilot worden uitgerold.               zondheid van de wijkbewoners. De nabijheid van groen kan zorgen
                                                                      voor 24 procent meer lichaamsbeweging en 15 procent minder
In Arnhem-Oost gaan we met een inpondingsregeling 25 wonin-           obesitas5. Daarom werken we in de Arnhem-Oost-aanpak aan het
gen opkopen:                                                          realiseren van openbare ruimten die aansluiten bij de gewenste
Stap 1: Per woning een strategie bepalen die het meest kansrijk is    activiteiten op die plek. Een veilige buitenruimte waar ruimte is
om de woningen aan te kopen.                                          voor biodiversiteit, klimaatadaptatie, vergroenen en die uitnodigt
Stap 2: Gesprekken met eigenaren voeren waarbij afhankelijk van       elkaar ontmoeten en bewegen en die de (medische en psychische)
de te volgen strategie wordt toegewerkt naar de aankoop van de        gezondheid van bewoners vergroten. Het gaat om fysieke en psy-
woning. Hierbij ook zorgdragen voor de zittende bewoners.             chische gezondheid, daar zijn veel onderzoeken over gedaan. De
Stap 3: Overeenstemming bereiken met woningeigenaren.                 aanpak van het Marktplein in de Geitenkamp is een voorbeeld van
Stap 4: Koopovereenkomst ondertekenen en overdracht.                  een opgave die invulling geeft aan het vergroot van de ontmoe-
Stap 5: Verduurzamen woning, achterstallig onderhoud en schim-        tingsmogelijkheden in de wijk. Dit geldt ook voor het vergroenen
melproblematiek aanpakken.                                            en klimaatadaptiever maken van de Leuke Linde in Klarendal.
Stap 6: Woning in verkoop brengen met zelfbewoningsplicht en          In het Arnhemse Broek liggen kansen nu de verbouwing van het
anti-speculatie-beding                                                wijkontmoetingscentrum, de Symfonie in 2021 wordt afgerond
                                                                      en waar ook behoefte is aan verspreid door de wijk verschillende
Met OHG (Ontwikkel- en Herstructureringsfonds Gelderland), één        plekken die de jeugd uitdagen tot bewegen.
van de fondsen onder Topfonds Gelderland dat onder OostNL valt,       Dergelijke opgaven pakken we samen met bewoners, onderne-
zijn we in gesprek of we voor de inpondingsregeling samen kunnen      mers en organisaties uit de wijk op en zijn onderdeel van de pijler
werken. Dit wordt in de komende periode nader uitgewerkt. Indien      “opgroeien en leven in kwalitatief goede woningen in een prettige
dit niet tot een samenwerking leidt, zal de inpondingsregeling        en veilige openbare ruimte”. Voor de aanvraag voeren we onder-
worden uitgevoerd onder het mandaat Strategische Vastgoedaan-         staande drie maatregelen op.
kopen van het Grondbedrijf van de gemeente Arnhem.


Planning Inpondingsregeling:                                          5.4.1 Openbare ruimte rondom aan te
Voor de verschillende buurten hebben we de overlastpanden in          pakken particuliere woningen
beeld echter we moeten nog de afweging maken welke woningen
de meeste urgentie hebben om in te ponden. Dit zijn de woningen       Een duurzame en veilige woonomgeving is randvoorwaardelijk om
waar inponding de enige uitweg is voor een betere leefbaarheid in     te komen tot een verbetering van de woonkwaliteit en leefbaar-
de buurt. De inponding per buurt zal zoveel mogelijk parallel lopen   heid. Het enkel verbeteren van woningen is niet toereikend. De
met de renovatieplannen in de buurten. Waar we dit naar voren         woonomgeving moet ook gezond en toekomstbestendig zijn. We
kunnen halen gaan we dat doen.                                        verbeteren daarom ook de directe omgeving van de particuliere



                                                                      5   Judith van der Poel, Groene Stad Filosofie 2002
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                               25




                                                                                                                                               Deel 2 5. Uitwerking
woningvoorraad. Ingrepen die we hiermee doen, zijn het tegen-           De uitkomst is een gebied met een eigen identiteit. Bewoners
gaan van hittestress, het verbeteren van de afwatering rondom           kunnen deze leefomgeving gebruiken als verlengde van de eigen
de woningen, het toevoegen van openbaar groen en ontmoe-                tuin. Bewoners van andere delen uit de wijk kunnen de tuinen ook
tingsruimte en het verbeteren van de inrichting en verlichting          gebruiken. Bijvoorbeeld als onderdeel van een ommetje. Afspraken
om de (het) veiligheid(sgevoel) van de bewoners te vergroten. We        over het gebruik kunnen vast worden gelegd in een overeenkomst
rekenen hiervoor een vast bedrag per aan te pakken woning toe           om te voorkomen dat bewoners de ruimte claimen. Het blijft open-
aan deze opgave (gemiddeld €750,- per woning).                          baar toegankelijk.


5.4.2 Presikhaaf-West
                                                                        5.4.3 Malburgen: vergroenen, verduurzamen,
De Woondeal benoemt Presikhaaf-West als versnellingslocatie             ontmoeten langs het Groene Lint
voor woningbouw. De opzet van de wijk maakt dat er veel ‘achter-
kantsituaties’ grenzen aan het openbaar groen. Deze zijn niet in        Malburgen is ooit ontworpen als ‘tuinwijk’ waar mensen in het
alle gevallen van goede kwaliteit. Je ziet aan de hoeveelheid zwer-     groen konden wonen. Veel woningen hadden zelfs een eigen
fafval dat men weinig zorgdraagt voor de eigen leefomgeving.            moestuin. De wijk heeft zich echter ontwikkeld tot een wijk met
Met deze aanvraag voor het Volkshuisvestingsfonds willen we de          veel sociale problemen. In de wijk zijn de verschillen in buurten
delen met veel particulier woningbezit en de directe omgeving een       opvallend. De wijk is in de loop der jaren op veel plekken versteend
impuls geven op het gebied van klimaatadaptatie (vergroenen) en         en de gemiddelde bewoner heeft zelf ook meer met tegels dan met
de sociale cohesie (verlevendigen). We willen de bewoners trots         natuur. Hierdoor is op veel plekken, zowel in de openbare ruim-
laten zijn op hun buurt en het eigenaarschap aanwakkeren. Dit           te als in de tuinen, het groene karakter van de wijk verdwenen.
gaat zorgen voor een leefbare en duurzame wijk met toekomst-            Pleinen, straathoeken en winkelcentra zijn versteend en zien er
waarde. De eerste schetsontwerpen voor de leefomgeving zijn             troosteloos uit; en de drie buurten die samen Malburgen vormen,
opgehaald bij professionals en sluiten aan bij een verbetering van      behoren tot de top-6 buurten met meest versteende tuinen van
de leefomgeving van bewoners. Gezamenlijk uitwerken van de              Arnhem: in Malburgen-Oost (noord) is 71% van het tuinoppervlak
schetsontwerpen met de bewoners tot definitief ontwerp is de            verhard (#1), in Malburgen-Oost (zuid) 69% (#2) en in Malbur-
volgende stap.                                                          gen-West 64% (#6). Dit is ver boven het gemiddelde van 51% in
                                                                        Arnhem (bron: Stichting Steenbreek, 2019).
Specifiek brengen we een opgave in het Volkshuisvestingsfonds.
Dit is het project “Co-creatie Buurttuinen”. In de buurten tussen       We werken toe naar een groenere wijk: de meest versteende
de Keulse slag en de Bontekoestraat ligt relatief veel openbare         plekken worden onthard en vergroend en er ontstaat een groene
ruimte die kan worden benut voor het vergroten van de sociale           verbinding- en ontmoetingsroute voor mensen en dieren. Dit met
cohesie. Van dit gebied maken wij gemeenschappelijke tuinen voor        kwalitatief en kwantitatief groen dat bijdraagt aan biodiversiteit,
buurtbewoners. Het vergroten van het eigenaarschap laat mensen          klimaatadaptatie, ontspanning en ontmoeten in de buurt en leef-
trots zijn op hun leefomgeving. Doel is om daarmee ook de grote         baarheid en veiligheid. Dit in samenspraak met bewoners: samen
hoeveelheid zwerfafval te verminderen.                                  met hen wordt bepaald waar te ontharden, waar openbaar groen
                                                                        te versterken, verbeteren, uit te breiden en te verbinden.
Door gezamenlijk met de omwonenden plannen te maken leren
bewoners elkaar (beter) kennen, wordt de ruimte aantrekkelijker         Het Groene Lint is een unieke verbindingszone tussen Park Malbur-
en het eigenaarschap vergroot. Het maken van een ontwerp vindt          gen-West en Immerloo-park en is door bewoners bedacht. Met de
plaats via een sociaal traject, waarbij bewoners hun herinneringen      route worden verschillende woon- en groengebieden met elkaar
aan ‘buiten spelen’ of ‘buiten zijn’ vertellen. Met de verhalen wordt   verbonden. Hiermee ontstaat een groene wandelroute als verbin-
een vertaling gemaakt in type beplanting en mogelijke objecten          ding door de wijk waar bewoners kunnen spelen, wandelen, bewe-
en activiteiten. Mensen delen hun verhaal en krijgen een tastbare       gen en elkaar kunnen ontmoeten. Het ontwerp voor de hele route
herinnering in de Buurttuin.                                            maken we met een intensief participatietraject met de bewoners.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Figuur 12
Bestaande speeltuin in
één van de buurttuin-
locaties Presikhaaf-West




Figuur 13
Luchtfoto van één van
de drie locaties




Figuur 14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                             27




                                                                                                                                             Deel 2 5. Uitwerking
Het grootste deel van de route grenst aan het particulier bezit dat   dacht, loopt door buurtjes die nu nog zeer versteend zijn en langs
we willen aanpakken. Telkens als een stukje van dat bezit wordt       meerdere sociale ontmoetingsplekken, waaronder het MultiFunc-
aangepakt, wordt de realisatie/uitvoering van dit Groene Lint daar    tioneel Centrum De Spil, Jongerencentrum Fresh, Winkelcentrum
aan vast gekoppeld.                                                   Hoefbladlaan, Winkelcentrum Drieslag, het Islamitisch Centrum
                                                                      en Wijkcentrum de Hobbit.
De deelprojecten die we aanpakken zijn (van links naar rechts op
de kaart):                                                            Planning
•   Winkelcentrum Hoefbladlaan: plein ontstenen en vergroenen;        Groene Lint Malburgen en Buurttuinen Presikhaaf (Q3 2021-
•   Dovenetellaan: bestaand groen versterken;                         Q3 2024)
•   Pastinaakstraat: bomen planten, plantvakken uitbreiden,           Deze twee projecten in de openbare ruimte gaan we direct verder
    hitteplek ontstenen;                                              brengen.
•   De Monchyplein: huidig verkeersplein wordt compact en
    nieuwe ruimte wordt samen met huidig plantsoen opnieuw            Aangrenzende openbare ruimte (Q3 2021- Q1 2030)
    ingericht, waarin o.a. wadi en natuurvriendelijke beplanting      Waar wij de noodzaak zien de aangrenzende openbare ruimte aan
    een opvallend statement/ontwerp vormen voor de biodiverse         het particulier woningbezit op te pakken zullen wij dit gelijktijdig
    stad;                                                             oppakken met de renovatie van de woningen of eerder indien
•   Nijmeegseweg middenberm De Monchyplein t/m Rijnhal: nieu-         mogelijk of wenselijk vanuit de wijk.
    we aanplant van bomen en gazon wordt bloemen/kruiden;
•   Winkelcentrum Drieslag: plein ontstenen en vergroenen;
•   Veldbloemenlaan (gazon): bestaand groen versterken;               5.4 Samenhang (sociale)
•   St. Gangulpusplein/Middelgraaflaan: nieuw groen langs gevels
                                                                      leefbaarheidsaanpak
    en pergola’s;
•   Akkerwindestraat: bomen planten, nieuwe plantvakken en            Net als dat we samen optrekken met de corporatie bij de renovatie
    bestaand groen versterken;                                        van de woningen, werken we nauw samen bij een stevige integrale
•   Zwanenbloemlaan: binnentuinen vergroenen met eetbaar              sociale aanpak die nodig is om de wijk te versterken. Dit doen we
    groen.                                                            op de terreinen veiligheid en leefbaarheid, zorg en gezondheid,
                                                                      onderwijs en werk.
Bewoners hebben een actieve rol bij de planvorming, uitvoering
en beheer van het project. Door hun eigen buurt te vergroenen         Ontzorgen rondom de renovatie en verduurzamen
voelen ze zich meer betrokken bij hun eigen leefomgeving en           particuliere woningen.
nemen meer verantwoordelijkheid voor het prettig inrichten en         Er wordt ingezet op uitvoering met en door de wijk zelf in de
ingericht houden ervan. De route zoals die door de bewoners is be-    vorm van ontzorgingspakketten, energiecoaches, wijkconciërges,




Figuur 15 Groene Lint Malburgen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                 28




                                                                                                                                 Deel 2 5. Uitwerking
zolderopruimploegen, ambassadeurs in de wijk zoals ondernemers
en verenigingen. De door de raad vastgestelde energie-armoede        Adhesieverklaring sociale partners Arnhem-
-aanpak is juist ook bedoeld voor de groep bewoners waar het         Oost-aanpak (VNO-NCW Regio Arnhem-
Volkshuisvestingsfonds op gericht is. We zetten deze aanpak dan      Nijmegen, Arbeidsontwikkelbedrijf Scalabor,
ook intensief in.                                                    Presikhaaf University, AM-Support, SWOA,
                                                                     Rijnstad)
Onderwijs- en werkgelegenheidkansen
De opgaaf brengt een forse investering en concreet werk met          Net als de gemeente Arnhem zien wij dat in de wijken van
zich mee: hierbij kan werk dat voortvloeit uit de inspanningen       Arnhem-Oost de problemen op het gebied van onderwijs,
gericht renovatie en verduurzamen van de particuliere woningen       werk, armoede, leefbaarheid en veiligheid, wonen en
worden opgeteld bij het formele werk van wijkondernemers en de       gezondheid zich hebben opgehoopt. Niet alleen zijn dat
informele klussen van buurtbewoners. Dit biedt kansen voor de        enorme opgaven, de verschillende problemen zijn ook
vele werkzoekenden uit Arnhem-Oost: van mensen die al langer         van invloed zijn op elkaar.
langs de kant staan tot mensen die door de coronacrisis in de WW
zijn gekomen of een beroep hebben moeten doen op de TOZO, van        Een aanpak voor die problemen kan alleen voor een door-
voortijdig schoolverlaters tot zij-instromers zoals statushouders,   braak zorgen als hij langjarig is, en verschillende bond-
van jong tot oud, van praktisch geschoolden tot hoger opgelei-       genoten daarbij samen optrekken. Naast de gemeente
den enzovoorts. Met als doel een bijdrage te leveren aan de eigen    Arnhem, andere overheden en de woningbouwcorpora-
woonomgeving en weer trots te worden op hun wijk. De ervarin-        ties, ondersteunen wij deze sociale doorbraakbeweging
gen die op zijn gedaan met wijkgerichte sociaal-ondernemende         voor de kwetsbare buurten van Arnhem-Oost. Wij dragen
initiatieven, zoals bijvoorbeeld Buurt-BaanBureau, HetBroekOm-       daar graag ons steentje aan bij: of het nu gaat om (onder
hoog, Klassewerk, BuurtGroenBedrijf en PresikhaafUniversity,         andere) onderwijs en gelijke kansen, zorg en welzijn,
maar ook succesvolle initiatieven van elders, zoals                  werk en bedrijvigheid of veiligheid en leefbaarheid.
www.deberoepentuin.nl worden hier ontwikkeld en ingezet. Hier-
bij wordt samengewerkt met de corporaties, met het onderwijs in      Een grote investering in de fysieke doorbraken voor
de wijk en met Arbeidsontwikkelbedrijf Scalabor, Werk & Inkomen      Arnhem-Oost, het renoveren en verduurzamen van
(bureau Nieuwkomers), jongerenwerk, maar ook organisaties            woningen, het aanpakken van schimmelwoningen, het
zoals bijvoorbeeld Refugeecompany.                                   opkopen van overlastgevende panden, het aanpakken
                                                                     van de openbare ruimte, is een enorme stap voor de
Achter de voordeur-aanpak                                            doorbraken voor Arnhem-Oost en heeft ook effect op de
Met deze renovatie en verduurzamingsaanpak zitten we direct bij      sociale vooruitgang. Het levert werk en stages of, beter
de bewoners aan tafel. We zijn langdurig betrokken en bouwen         betaalbare woningen, een prettiger huis om in te wonen
van daaruit een band op met bewoners. Essentieel in deze aanpak      en een veiligere en beter leefbare omgeving.
is dat de renovatie-aanpak wordt uitgevoerd door mensen die een
afspiegeling vormen van de wijk, zodat mensen zich herkennen         Daarom steunen wij als bondgenoten in de (sociale) aan-
en er daarmee een band opgebouwd kan worden. Via deze weg            pak voor Arnhem-Oost een aanvraag bij het Volkshuisves-
proberen we bewoners naast de renovatie van de woning op weg         tingsfonds wij van harte.
te helpen op onderwerpen als taalproblemen, laaggeletterdheid,
participeren, financiën en een netwerk opbouwen (eenzaamheid).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                                                                     29




                                                                     Deel 2 5. Uitwerking
We grijpen deze kans aan om vervolgens toe te leiden naar een
hulp- en activeringsaanbod. Voor een oplossing van die problemen
verbinden we de Achter de voordeur-aanpak met de integrale soci-
ale aanpak binnen de Arnhem-Oost-aanpak, zodat we niet alleen
zien welke problemen er zijn, maar er ook iets aan kunnen doen.
In Arnhem hebben we samen met corporaties op kleine schaal
ervaring opgedaan met een dergelijke aanpak in Immerloo (www.
achterdevoordeur.com) waaruit blijkt dat 80% van de bewoners
hiermee een zetje in de goede richting krijgen. Corporaties en ge-
meente werken hierbij intensief samen met welzijnsorganisaties
uit de wijken, sociale wijkteams, politie, handhaving en Boa’s en
de Teams Leefomgeving.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>6. Kwetsbaarheid buurten en                                                                                                                         30




                                                                                                                                                    Deel 2 6. Kwetsbaarheid
impact van de maatregelen



6.1 Kwetsbaarheid aan te                                                     •    Opleiding en jeugdhulp: de bewoners van de buurt hebben een

pakken buurten                                                                    lager dan gemiddeld opleidingsniveau en hoger dan gemiddeld
                                                                                  gebruik van jeugdhulp. Denk daarbij aan het aantal kinde-
                                                                                  ren dat gebruik maakt van jeugdhulp, het aantal voortijdige
Op de kaart weergegeven staan de 5 wijken van Arnhem-Oost.                        schoolverlaters of het hoogst behaalde opleidingsniveau, etc.
De aanvraag richt zich op in totaal 7 PC4-gebieden binnen deze
wijken. Deze buurten zijn met naam aangeduid op de kaart.                    Het ministerie van BZK stelt als voorwaarde voor het Volkshuisves-
Hoewel deze buurten ten opzichte van elkaar verschillende sterk-             tingsfonds dat de aanvraag zich richt op een gebied dat onderge-
tes en zwaktes kennen, kenmerken ze zich gemiddeld genomen                   middeld scoort op de indicator wonen en op minstens één van de
door een aantal problemen, zowel ten opzichte van de rest van                andere indicatoren veiligheid, werk en inkomen en opleiding en
Arnhem als ook ten opzichte van Nederland als geheel.                        jeugdhulp.


Onder kwetsbaar gebied worden wijken en buurten verstaan waar                Hieronder gaan we kort op deze kenmerken in voor de betreffende
de leefbaarheid onder druk staat.Het ministerie van BZK hanteert             PC4 gebieden.
hiervoor de volgende indicatoren:
•     Wonen: de samenstelling van woningtypen en huishoudens is
      volgens de gemeente kwetsbaar, en het aantal verhuizingen
                                                                             Figuur 16
      binnen korte tijd is relatief hoog. Ook kan er sprake zijn van
      een ondergemiddelde woningkwaliteit. Bijvoorbeeld doordat                  Stadsvernieuwing Arnhem-Oost
      er veel sprake is van achterstallig onderhoud.
•     Veiligheid: de buurt presteert ten opzichte van de rest van de
      gemeente ondergemiddeld op het terrein van de veiligheid.
      Denk daarbij aan veiligheidsincidenten en incidenten aangaan-
      de sociale problemen in de buurt, etc.
•     Werk en inkomen: de bewoners van de buurt presteren ten
      opzichte van de rest van de gemeente ondergemiddeld op
      het terrein van werk en inkomen. Denk daarbij aan de uitke-
      ringsafhankelijkheid van huishoudens (bijstand, WW, Wajong,
      arbeidsongeschiktheid), langdurige bijstandsuitkering van lan-
      ger dan één jaar, lager gemiddeld huishoudinkomen, huishou-
      dens met kinderen met een inkomen tot het sociaal minimum,
                                                                                                                                 Geitenkamp
      werklozen, etc.


                                                                                                                     Klarendal


    PC 4 -       Buurten                                                                                                              Presikhaaf-West
    gebieden                                                                                                              Arnhemse
                                                                                                                          Broek
                                                                                                        Malburgen-West
    6822         Onder de Linden, Klarendal-Noord, St. Janskerkstraat e.o.
    6823         Geitenkamp                                                                                                  Malburgen-Oost
                                                                                                        Malburgen-Oost       (Noord)
    6826         Presikhaaf III                                                                         (Zuid)

    6828         Statenkwartier, Arnhemse Broek
    6832         Immerloo I, Zeegsingel e.o.
    6833         Kamillehof, Groene Weide
    6841         Malburgen-West
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                        31




                                                                                                                                                        Deel 2 6. Kwetsbaarheid
Voor de indicator wonen hebben we gekeken naar:                                 der). Dit kan een gevolg zijn van het feit dat geweldsmisdrijven
•     Aandeel koopwoningen onder € 175.000 WOZ-waarde: In alle                  verhoudingsgewijs meer plaatsvinden in bv uitgaansgebieden. Een
      PC-4 gebieden is dit aandeel hoger dan het Arnhems gemiddelde.            andere reden kan gelegen zijn in de grotere politie-inzet juist in de
•     Leegstand CBS: Deze ligt gemiddeld rond het Arnhems gemid-                benoemde gebieden.
      delde.
                                                                                Voor de indicator werk en inkomen hebben we gekeken naar:
Voor de indicator veiligheid hebben we gekeken naar:                            •     Aandeel in bijstand: In alle PC4-gebieden behalve 6833 ligt dit
•     Aantal geweldsincidenten per 1000 inwoners: Deze ligt in                        aandeel boven het gemiddelde in Arnhem.
      PC4-gebied 6832 hoger dan gemiddeld in Arnhem. In de overige              •     Netto arbeidsparticipatie: Deze ligt in alle PC4-gebieden lager
      gebieden is deze lager.                                                         dan gemiddeld in Arnhem.
•     Aantal vermogensdelicten per 1000 inwoners: Deze ligt in alle
      gebieden onder het gemiddelde van Arnhem.                                 Voor de indicator opleiding en jeugdhulp hebben we gekeken naar:
                                                                                •     Aandeel laagopgeleiden: In alle buurten zijn er veel meer laag
Met betrekking tot veiligheid valt op dat deze wijken op de leef-                     opgeleiden dan het stedelijk gemiddelde.
barometer van BZK op de dimensie veiligheid wel negatief scoren                 •     Aandeel jeugdzorg: Deze ligt in Arnhem gemiddeld rond de
(zie hoofdstuk 2), terwijl ze op basis van de politiemonitor (geweld                  10%. In PC4-gebied 6823 ligt deze met 16% ver boven dit gemid-
en vermogen) niet ondergemiddeld scoren (zie tabellen hieron-                         delde.




    PC 4 -         aantal           leegstand    koop-           Gewelds-       Vermogens-     Laagop-       Jongeren      Bijstand      Netto
    gebieden       woningen         (CBS)        woningen        delicten       delicten       geleidheid    Jeugdzorg     (CBS)         Arbeids-
                                                 onder           per 1000       per 1000       (CBS)         (CBS)                       participatie
                                                 175.000         huishoudens    huishoudens                                              (CBS)
                                                 (WOZ)           (Politie)      (Politie
    6822           3835             4%           21%             15             81             32%           9%            10%           63%
    6823           3760             3%           36%             20             32             48%           16%           13%           53%
    6826           4830             3%           60%             9              36             45%           6%            12%           56%
    6828           5845             4%           24%             9              38             35%           6%            10%           60%
    6832           2630             5%           53%             26             101            50%           7%            9%            51%
    6833           2940             2%           46%             21             56             34%           8%            7%            65%
    6841           2080             2%           21%             19             70             35%           7%            9%            63%
    Gemeente       75632            4%           15%             21             103            28%           10%           7%            66%




    PC 4 -         Buurten                                                      Wonen          Veiligheid*   Werk/         Opleiding /   kwetsbaar
    gebieden                                                                                                 Inkomen       Jeugdhulp
    6822           Onder de Linden, Klarendal-Noord, St. Janskerkstraat e.o.    ja             nee           ja            ja            ja
    6823           Geitenkamp                                                   ja             nee           ja            ja            ja
    6826           Presikhaaf III                                               ja             nee           ja            ja            ja
    6828           Statenkwartier, Arnhemse Broek                               ja             nee           ja            ja            ja
    6832           Immerloo I, Zeegsingel e.o.                                  ja             ja            ja            ja            ja
    6833           Kamillehof, Groene Weide                                     ja             nee           ja            ja            ja
    6841           Malburgen-West                                               ja             nee           ja            ja            ja
    * Dit is de veiligheid gementen op basis van aantal gewelds- en vermogensmisdrijven per 1.000 inwoners
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                32




                                                                                                                                                Deel 2 6. Kwetsbaarheid
Op basis van bovenstaande indicatoren worden alle gebieden               6.2 Impact van de maatregelen
waar de aanvraag op ziet als kwetsbaar beoordeeld. In de tabel op
paigna 31 is dit weergegeven. Hierbij geeft een “ja” aan dat slechter    Om inzicht te krijgen in de impact van de maatregelen in het kader
wordt gepresteerd ten opzichte van de rest van de gemeente, een          van het Volkshuisvestingsfonds hebben wij Rebel gevraagd vanuit
“nee” betekent dat gelijk of beter wordt gepresteerd ten opzichte        een economische bril naar de maatregelen te kijken, om zo het
van de rest van de gemeente.                                             beoogde effect goed te kunnen duiden. Dit bureau is een lande-
                                                                         lijke autoriteit op het gebied van maatschappelijke kosten-baten
Op basis van de beschikbare landelijke data constateren we dat           analyses. In deze paragraaf geven we één op één hun bevindingen
alle PC4 gebieden in de aanvraag zich als kwetsbaar kwalificeren.        weer:


                                                                         De maatregelen binnen het hier beschreven programma gaan tel-
                                                                         kens uit van een andere probleemanalyse. Ze hebben allemaal een
                                                                         “eerste orde effect”: dat is het direct zichtbare en meetbare resul-




 A.                            B.                            C.                            D.                             E.
 Onderliggend                  Maatregel                     Eerste orde                   Tweede orde                    Effect door
 probleem                                                    effect                        effect                         samenhang


 Eigenaren onvoldoen-          Subsidie verduurza-           Meer duurzaamheid,            Woningen voldoen
 de middelen voor              men woningen                  lagere woonlasten             beter aan huidige              Beter woon-
 verduurzamen                                                                              vraag                          en leefklimaat



 Overlast klein aantal         Opkopen overlastge-           Buren ervaren geen            Meer vraag naar des-
 conventioneel niet te         vende woningen                overlast mer                  betreffende woningen
 beperken



 Verwaarloosde open-           Verbetering openbare          Prettiger om te komen         Hogere waarde
 bare ruimte                   ruimte                        en te verblijven              huizen door veiligere
                                                                                           omgeving




                               Samenwerking met
                               woningcorporaties


                               Flankerend sociaal-
                               maatschappelijk
                               beleid


Figuur 17                          Aanvullend
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                           33




                                                                                                                                           Deel 2 6. Kwetsbaarheid
taat van de maatregelen. Maar daarnaast hebben de maatregelen
ook nog een “tweede orde effect”: dat is het resultaat dat indirect
ontstaat als gevolg van het eerste orde effect. En tenslotte hebben
de maatregelen nog een effect dat ontstaat door de samenhang
van de maatregelen met elkaar, en met de flankerende maatregelen
(samenwerking met corporaties en sociaal-maatschappelijk beleid).


In figuur 18 schetsen we de zogenaamde “effectenboom” van de
maatregelen, daaronder gaan we er nader op in.


Effecten maatregel 1: subsidie verduurzamen
particuliere woningen
De eerste maatregel betreft het verlenen van subsidies ten behoe-
ve van het verduurzamen van particuliere woningen. Daarmee
helpen we woningeigenaren in de desbetreffende gebieden die niet
over voldoende financiële en ruimte beschikken om deze opgave
                                                                       Figuur 18
zelf aan te pakken. Ook is er hierdoor veelal sprake van het ontbre-
ken van mentale ruimte. Objectieve cijfers, zoals de terugverdien-
capaciteit van een maatregel, en instrumenten, zoals een gemeen-       meer een “discount” zullen rekenen voor woningen met zo’n laag
telijke duurzaamheidslening, zijn onvoldoende om deze eigenaren        energielabel. Ofwel: de woningen in Arnhem-Oost voldoen steeds
over de streep te trekken. Deels omdat ze financieel al krap zitten    in mindere mate aan de vraag, tenzij ingegrepen wordt door te
en deels omdat ze te maken hebben met sociaal-maatschappelijke         verduurzamen. Onze maatregel verbeterd daarmee de balans
problemen waardoor ze deze opgave er niet bij kunnen hebben. Er        tussen vraag en aanbod.
wordt gewerkt met een menukaart van ingrepen, zodat geborgd
is dat de renovatie en verduurzamingsmaatregel goed aansluit bij       Aanpassingen aan woningen in het kader van energietransitie en
het specifieke “duurzaamheidstekort” van elke woning.                  binnenklimaat (slecht geïsoleerde huizen, tocht, schimmelproble-
                                                                       matiek) zijn van invloed op de gezondheid en het welbevinden van
Het meest directe effect is dat met deze maatregel 1.754 woningen      mensen. Hierbij gaat het vooral om het binnenklimaat, niet zo zeer
in Arnhem-Oost verduurzaamd zijn. Dat leidt tot minder energie-        om het energiegebruik. De Gezondheidsraad heeft in een recent
consumptie – wat goed is voor de Nederlandse duurzaamheidsam-          advies op het belang van de renovatie en verduurzaming in relatie
bities – en tot lagere woonlasten voor de woningeigenaren.             tot gezondheid gewezen. (https://www.gezondheidsraad.nl/docu-
                                                                       menten/adviezen/2020/07/14/gezonde-energietransitie-in-de-ge-
Het indirecte effect hiervan is de verschuivende woonvraag. De         bouwde-omgeving)
afgelopen jaren is het gemiddelde te koop staande huis – door
duurzame nieuwbouw en verduurzaming van bestaande bouw                 Effecten maatregel 2: opkoop circa 25 woningen
– steeds duurzamer geworden., Dit is af te lezen aan een beter         De tweede maatregel is het opkopen van een klein aantal (circa
energielabel (zie onderstaande afbeelding; bron: https://www.clo.      25) woningen waarvan het gebruik op dit moment voor overlast
nl/indicatoren/nl0556-energielabels-woningen).                         zorgt. Direct effect hiervan is dat de overlast wordt weggeno-
                                                                       men. Dit is vooral relevant voor bewoners van woningen in de
Hierdoor verschuift wat een koper op de woningmarkt als ‘nor-          nabijheid van deze woningen. Aangezien het om een ingrijpende
maal’ ervaart. Een energielabel van D of slechter was in 2010 nog      maatregel gaat, zal deze niet worden genomen bij een “normale”,
‘normaal’ in die zin dat het 48% van de woningen betrof. In 2019       lees: één-op-één, burenruzie. Het gaat altijd om situaties waarbij
hadden nog maar 28% van de woningen een label van D of slech-          vanuit één woning overlast wordt veroorzaakt voor een groot
ter. Dit aandeel zal verder blijven dalen, waardoor kopers steeds      aantal woningen. Het directe effect is: overlast verlichten voor
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                        34




                                                                                                                                        Deel 2 6. Kwetsbaarheid
omwonenden. Economisch gezien ontstaat hierbij een hef-               dubbel glas plaatsen, maar ook verder kijken naar wat een gezin
boomeffect: een ingreep bij één woning leidt tot verbeteringen bij    nodig heeft”. Zo leveren wij een bijdrage om vooral multiprobleem-
x woningen, en ingreep bij 25 woningen dus tot verbeteringen bij      gezinnen (laaggeletterdheid, werkloosheid, armoede, schulden,
25*x woningen.                                                        zorgvraag etc.) verder te helpen. Ook hier geldt dat de kracht
                                                                      van de aanpak ontstaat uit de samenhang van maatregelen: we
Het indirecte effect hiervan is wederom te zien op de woning-         helpen mensen aan een betere thuissituatie én een betere wijk om
markt. Het is aannemelijk dat er minder of zelfs geen vraag is naar   te leven
woningen waarbij sprake is van overlast door buren, zeker als
het om overlast van dusdanige omvang gaat. De desbetreffende
(25*x) woningen zijn daarmee economisch niet op een efficiënte
manier betrokken bij het samenspel van vraag en aanbod: de
woningmarkt is op deze plekken verstoord door overlastgevende
woningen. Het wegnemen van de oorzaak van overlast leidt ertoe
dat omliggende woningen weer bij het reguliere aanbod horen,
waardoor er meer balans ontstaat tussen vraag en aanbod.


Effecten maatregel 3: investeren in openbare ruimte
De derde maatregel betreft het verbeteren van de openbare ruimte
in de wijk. Deze nodigt vaak te weinig uit tot ontmoeten, spelen en
bewegen, kortom: meedoen. Hierbij is er sprake van een duidelijk
direct effect: de openbare ruimte wordt een aantrekkelijkere plek
om te verblijven. Ook wordt een goed ingerichte openbare ruimte,
waar een divers publiek verblijft, ervaren als een veilige plek.
Dat leidt tot een tweede orde effect: een wijk die als veilig wordt
ervaren, zal door (potentiële) huurders en woningeigenaren hoger
gewaardeerd worden, wat terug te zien is in de waardeontwikke-
ling van de woningen.


Aanvullende maatregelen en effecten van samenhang
Naast de drie fysieke ingrepen zijn er twee aanvullende maatre-
gelen: ten eerste een nauwe samenwerking met corporaties in de
wijk, en ten tweede flankerend beleid op sociaal-maatschappelijk
gebied. Beide hebben ze hun eigen effecten, maar versterken ook
de effecten van de fysieke ingrepen.
De samenwerking met corporaties leidt ertoe dat echt wijkgericht
gewerkt kan worden. Zo voorkomen we dat de tweedeling in een
buurt ontstaat tussen bijvoorbeeld verduurzaamde woningen en
woningen met achterstallig onderhoud. Zo ontstaat een totaal
plaatje: een groot deel van de woningen én de openbare ruimte
wordt aangepakt, én enkele bronnen van overlast worden opge-
lost. In samenhang wordt de wijk naar een nieuw niveau getild.
Daarbij helpt ook dat de ‘hardware’ (fysieke ingrepen door ge-
meente en corporaties) wordt aangevuld door “software”, of zoals
burgemeester Marcouch het heeft geformuleerd: “niet alleen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>7. Organisatie                                                                                                                          35




                                                                                                                                        Deel 2 7. Organisatie
In Arnhem staat al jaren lang een sterke programma- en projector-   wordt voor een gebied een ontwikkelmanager aangesteld om de
ganisatie met programma- en projectmanagers die sturing geven       integraliteit tussen de projecten te bewaken en waar koppelkan-
aan processen en projecten managen in opdracht van het bestuur      sen liggen deze te pakken.
van onze stad. Hierin is de programmamanager de ambtelijk (ge-      Op hoofdlijnen ziet de projectorganisatie als volgt uit:
delegeerd) opdrachtgever. Daar waar meerdere projecten spelen




                                                     Samenwerkingstafel
                                                      Arnhem-Oost Kring
                                                    Samenwerking min BZK



                                                              Stuurgroep                             Woningbouwcorporaties,
                                                   (Burgemeester en Wethouders,                         Sociale partners,
                                                       corporatie bestuurder +                        Onderwijsinstellingen
                                                        programmamanager)                              & Economic Board




                                                       Ontwikkelmanager
                                                    Fysieke aanpak Arnhem-Oost:
                                                Volkshuisvestingsfonds Arnhem-Oost




         Project-/                          Project-                         Assetmanager                      Communicatie-
        participatie                     ondersteuning                         corporatie                        adviseur
         managers                       (projectsecretaris)                    (afhankelijk                  (gericht op ontzorging
  fysieke en sociale opgave                                                van gespikkeld bezit)               en / ondersteuning
        (Per wijk een)                                                                                           van bewoners)




             Gemeentelijk                                                                                  Partners
          ondersteuningsteam                                                                          uit de wijken/stad
            Openbare Ruimte /                      Klankbordgroep bewoners/                    Politie / BOA's / Zorg en Welzijnswerk
    Teams Leefomgeving / Handhaving /                  belanghebbenden                         (gericht op armoede, schulden werk
      Veiligheid / Gebiedsteams Werk                      op projectniveau                         en zorg) / Sociale Wijkteams /
      en Inkomen / Juridische Zaken /                                                         Onderwijs / Scalabor / Activerend Werk
            Financiën/ Vastgoed
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                            36




                                                                                                                                            Deel 2 7. Organisatie
Samenwerkingstafel Arnhem-Oost Kring                                   Projectgroep per project
In de samenwerkingstafel (Arnhem-Oost Kring) werken we samen           Project-participatiemanager
met het ministerie van BZK en 10 professionele stakeholders met        Per wijk in Arnhem-Oost is een project-participatiemanager ver-
goed Arnhemse netwerk binnen bijvoorbeeld corporatieland,              antwoordelijk voor alle projecten die er lopen, ondersteunt door
welzijnsorganisaties, werknemersorganisaties, arbeidsontwik-           een projectsecretaris en waar nodig een assistent projectmanager.
kelbedrijf, onderwijs, politie aan de ambities van Arnhem-Oost.
De burgemeester is de voorzitter van het overleg. Het overleg          Projectsecretaris
dient als klankbord en adviesorgaan maar worden ook ingezet om         De projectsecretaris is ondersteunend aan de verschillende projec-
eigenstandig thema’s op te pakken.                                     ten in de wijk en waar mogelijk ook wijk overstijgend.


Stuurgroep Arnhem-Oost                                                 Assetmanager corporaties
Burgemeester en Wethouders vormen samen met de programma-              Daar waar we bij het renovatieaanbod samen optrekken met de
manager het gemeentelijke deel van de stuurgroep. Deze werkt           corporaties neemt de assetmanager van de betreffende corporatie
nauw samen en stemt af met woningbouwcorporaties onder een             deel aan de projectgroep.
set van prestatieafspraken. Specifiek voor Arnhem-Oost is er daar-
naast een samenwerkingstafel opgezet die fungeert als een groep        Communicatieadviseur
bondgenoten op doelstellingniveau en partners bij uitvoering van       Voor Arnhem-Oost is een fulltime communicatiemanager aange-
de vier ontwikkellijnen.                                               steld die vanuit haar expertise ondersteunend is aan de project-/
                                                                       participatiemanagers voor alle Arnhem-Oost projecten.
Programmamanager
Arnhem-Oost kent vier ontwikkellijnen zoals beschreven in hoofd-       Ondersteuning/Klankbord
stuk 3 en de programmamanager geeft op doelniveau invulling            Gemeentelijk ondersteuningsteam
aan deze lijnen in samenspel met Burgemeester en Wethouders.           Waar nodig zal er ondersteuning geboden worden door het
Binnen de vier ontwikkellijnen worden waar nodig gedetailleerde        gemeentelijke ondersteuningsteam vanuit openbare ruimte,
organisatie opgericht passend bij de opgave.                           gebiedsteam werk en inkomen en Teams leefomgeving etc. Met de
                                                                       wijkmanagers van Teamsleefomgeving trekken wij samen op. Zij
Ontwikkelmanager fysieke aanpak Arnhem-Oost:                           zijn immers de oren en ogen naar de wijk.
Volkshuisvestingsfonds
Binnen de ontwikkellijn “Opgroeien en leven in kwalitatief goede       Klankbordgroep
woningen in een prettige en veilige openbare ruimte” is voor fy-       Voor de renovatieopgave zullen wij per wijk een afvaardiging van
sieke aanpak Arnhem-Oost: Volkhuisvestingsfonds is een ontwik-         bewoners vragen met ons actief mee te denken het renovatie-
kelmanager aangesteld. De ontwikkelmanager is de spin in het           aanbod te ontwikkelen. Voor de projecten in de openbare ruimte
web en zorgt voor ontwikkelkracht en stakeholder management.           werken wij reeds samen met een afvaardiging van bewoners en
Hierdoor worden er slagvaardig stappen gezet en komen projecten        belanghebbenden. Dit zullen wij continueren.
tot uitvoering. Het gevaar van een integrale opgave is vaak dat
men eerst alles helder wil hebben en alles wil overzien al vorens te   Partners uit de wijk/stad
starten. Echter, opgaves kunnen niet wachten op elkaar en daar         Veel partners uit de wijk/stad werken op dit moment al samen in
waar je een hebt project afgerond ontstaat al weer een nieuwe          de Arnhem-Oost wijken als ondersteuningsteam bij de verschil-
opgave. De ontwikkelperspectieven, handelingskaders en wijkpro-        lende opgave. Ook voor de renovatieopgave voor particuliere
gramma’s zoals deze opgesteld zijn voor de Arnhem-Oost wijken          woningeigenaren zoeken wij deze samenwerking op.
geven kaders waar binnen projecten zelfstandig kunnen draaien
zonder de integrale opgave uit het oog te verliezen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>8. Participatie en communicatie                                                                                                           37




                                                                                                                                         Deel 2 8. Participatie
renovatie-aanbod en aanpak
openbare ruimte Arnhem-Oost


8.1 Participatiestrategie                                            betrokken worden en de ander juist pas wanneer er meer duidelijk

Arnhem-Oost                                                          is. In de participatiestrategie voor Arnhem-Oost wordt het proces
                                                                     daarom in stukken geknipt. Mensen worden steeds in staat ge-
De Arnhem-Oost aanpak is gericht op het creëren van gelijke kan-     steld op maat mee te doen.
sen voor alle Arnhemmers. De opgaven in de vijf kwetsbare wijken
van Arnhem-Oost hebben betrekking op onderwijs, werk, armoe-         Ontzorgen
de, veiligheid, wonen en gezondheid. Gezien de langjarige aanpak     De mate waarin particuliere woningeigenaren mee willen doen
(18 jaar) staat het perspectief van jongeren centraal.               hangt grotendeels samen met de aantrekkelijkheid van het ‘reno-
                                                                     vatieaanbod’. Gelet op de doelgroep profielen voor deze wijken is
Bewonersparticipatie speelt een grote rol in de Arnhem-Oost-aan-     dit extra belangrijk. Daarom is het van belang dat het aanbod voor
pak, de aanpak betreft immers de directe leefomgeving. Steeds        de woningeigenaar een compleet ontzorgingspakket is. Er wordt
wordt gekeken in welke vorm dit het beste kan, gezamenlijk           maatwerk geleverd in het (ontzorg-)aanbod, zodat het voor ieder-
met professionals in themasessies, gebruikmakend van panels,         een aantrekkelijk is om mee te doen.
klankbordgroepen of persoonsgericht met een specifieke vraag. In
een fysieke of online setting worden bewoners en betrokkenen ge-     Meedenken.arnhem.nl
vraagd mee te praten. Aandachtspunt hierbij is dat niemand wordt     Wij beschikken over een digitale participatietool (meedenken.
uitgesloten, iedereen kan meepraten, terwijl specifieke vraagstuk-   arnhem.nl). Via deze tool kunnen stellingen worden getoetst,
ken bij de direct betrokkenen worden neergelegd.                     enquêtes worden uitgezet en ook een interactief platvorm worden
                                                                     gecreëerd.
Meerwaarde van participatie is niet alleen het vergroten van het
draagvlak maar ook toename in de verbondenheid met dat wat er
speelt in de wijk en de mogelijke oplossingen daarvoor en dat het    8.2 Voorbeelden van wat we al
handelingsperspectief geeft.
                                                                     doen in Arnhem Oost
De doelgroep profielen zijn daarbij leidend. Voor veel bewoners
in Arnhem-Oost is de verduurzaming van hun woning namelijk           Arnhem-Oost Kring
complex; zij zijn met andere dingen bezig die op dit moment meer     In de samenwerkingstafel (Arnhem-Oost Kring) werken we samen
prioriteit hebben. Het is zaak om een participatieaanpak te ont-     met het ministerie van BZK en 10 professionele stakeholders met
wikkelen die past bij hun leven, wensen en (financiële en mentale)   goed Arnhemse netwerk binnen bijvoorbeeld corporatieland,
mogelijkheden.                                                       welzijnsorganisaties, werknemersorganisaties, arbeidsontwik-
                                                                     kelbedrijf, onderwijs, politie aan de ambities van Arnhem-Oost.
Koppelkansen benutten                                                De burgermeester is de voorzitter van het overleg. Het overleg
Participatie van bewoners is cruciaal. Wij realiseren ons dat de     dient als klankbord en adviesorgaan maar worden ook ingezet om
renovatie-aanpak reikt tot achter de voordeur van elke woning.       eigenstandig thema’s op te pakken.
Een enorme opgave maar ook een kans! Dit biedt ons als gemeen-
te de mogelijkheid om in gesprek te komen. Thema’s als vereen-       Ontwikkelperspectieven en Handelingskaders
zaming, gezondheid, leefbaarheid, veiligheid en armoede komen        De gemeente werkt met professionals, ondernemers en bewo-
op tafel. De kunst is om de meningen, ideeën en behoeften van        ners uit de wijk gezamenlijk aan een Ontwikkelperspectief voor
bewoners zo goed mogelijk te koppelen aan de opgaven waar we         Presikhaaf 3. Voor Geitenkamp en Malburgen is er recent een
als gemeente voor staan.                                             handelingskader opgesteld met actieve inbreng vanuit bewoners.
                                                                     Een Ontwikkelperspectief geeft bestaande opgaven die al in gang
Op maat meedoen                                                      gezet zijn weer, beschrijft nieuwe opgaven die op korte termijn
Niet alle onderdelen van het participatieproces zijn voor dezelfde   opgepakt worden en ambities op de langere termijn. Daarbij zijn
mensen interessant of belangrijk. De een wil zo vroeg mogelijk       drie hoofdlijnen belangrijk: de openbare ruimte, de noodzakelijke
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                        38




                                                                                                                                        Deel 2 8. Participatie
opgave van de woningvoorraad en het versterken van de sociale        ken. Samen geven we kaders vorm, ontwerpen en denken we
en fysieke verbindingen. Het resultaat is een compacte, beeldende    na over de doelen die gehaald kunnen worden met deze fysieke
visie die ambities, kansen en bedreigingen in beeld brengt voor      ingrepen.
gemeente, eigenaren, belanghebbenden en omwonenden. Het
Ontwikkelingsperspectief biedt tevens heldere kaders voor de         Wijkgerichte benadering
verdere uitwerking van concrete stedenbouwkundige plannen            Arnhem kent een lange geschiedenis van wijkgericht werken,
en bouw- en inrichtingsplannen t.a.v. het gemeentelijke (grond)      onder andere met wijkregisseurs en wijkprogramma’s. Sinds 2016
eigendom en private initiatieven. Daarnaast bevat het Ontwikkel-     wordt er nog meer samen met de wijken en vanuit de wijken
perspectief ook een plan van aanpak voor de langere termijn op       gewerkt met de Teams Leefomgeving. Ons participatietraject voor
het gebied van veiligheid, leefbaarheid, de energietransitie en de   deze aanpak sluit aan bij dit stevige netwerk: met bewoners gaan
woonopgave.                                                          we actief aan de slag: we luisteren naar behoeften en wensen van
                                                                     bewoners en daar waar we projecten van kunnen maken pakken
Wijkgesprekken energietransitie                                      we dit samen op.
In de Arnhem-Oost wijken zijn de afgelopen maanden gespreken
gevoerd met bewoners over de energietransitie. Om zoveel moge-       De renovatie en verduurzaming van het particuliere woningbezit
lijk bewoners te bereiken hebben we dat op verschillende manie-      in de Arnhem-Oost wijken draagt bij aan de wijkgerichte energie-
ren gedaan. Kleinschalige gesprekken binnen verschillende buurt-     transitie van Arnhem. In april 2019 is door de gemeenteraad de
clubs, online wijkavonden, gesprekken fysiek in de wijken met        ‘Arnhemse Aanpak van de wijkgerichte energietransitie’ vast-
de inzet van Lijn2030, ons mobiele energieloket. In Presikhaaf en    gesteld. De Arnhemse Aanpak kent onder andere de volgende
Malburgen hebben wij samengewerkt met Presikhaaf University          uitgangspunten:
en Empowering Nisa aan het 10 x 10 projecten. In beide wijken gin-   •   De trias energetica is leidend; eerst energie besparen.
gen 10 jongeren met een etnische achtergrond binnen hun eigen        •   De aanpak is wijkgericht en samen met bewoners en overige
netwerk met 10 huishoudens in gesprek. Zo zijn 200 huishoudens           gebruikers.
bereikt! De gesprekken gingen over energiebewustwording en hoe           Waar zelf organiserend vermogen onvoldoende ontstaat,
je kunt besparen. We hebben opgehaald wat er speelt en leeft,            neemt de gemeente samen met stedelijke partners het voor-
waar behoeftes liggen en waar bewoners zich zorgen over maken.           touw, altijd in verbinding met de bewoners.
Door deze aanpak hebben wij de eerste wijkbewoners weten te          •   De energietransitie mag niet leiden tot (verdere) energiear-
mobiliseren en enthousiasmeren. Voor de energietransitie hebben          moede en schuldenproblematiek.
wij de campagne ‘Arnhem AAN’ ontwikkeld (www.arnhemaan.nl).
Informatie over het renovatieaanbod in de Arnhem-Oost wijken         Wij streven naar een goede en tijdige betrokkenheid van bewo-
gaat hier ook een prominente plek krijgen.                           ners. Om de individuele burger in beweging te krijgen is meer
                                                                     nodig dan een zak met geld. Er is verbinding nodig met wat er leeft
Groenagenda                                                          in de wijk. Teams Leefomgeving (TLO), zij zijn de oren en ogen in de
Voor alle wijken in Arnhem-Oost is met intensieve betrokkenheid      wijk, we trekken daarom samen op in de Arnhem-Oost wijken.
van bewoners een groenagenda opgesteld. Onlangs is in het
Arnhemse Broek een eerste hittesafari georganiseerd, wat groot       Doelgroepgerichte benadering
succes was.                                                          In 2019 is door Citisens een betrokkenheidsanalyse uitgevoerd,
                                                                     waarmee wij inzage hebben gekregen in de inwonerssamenstel-
Participatie Buurttuinen Presikhaaf en Groene Lint                   ling per wijk en de houding, gedrag en onderliggende drijfveren
Malburgen                                                            van onze wijkbewoners. De profielen zijn een geabstraheerde
Onderdeel van deze aanvraag zijn fysieke ingrepen in de open-        werkelijkheid. Ze zijn een goede leidraad voor de communicatie
bare ruimte in Presikhaaf en Malburgen. Zowel bij het initiatief     met de bewoners en hoe zij gestimuleerd kunnen worden om mee
Buurttuinen in Presikhaaf als het Groene Lint in Malburgen zijn      te denken en te doen in de uitvoering van de plannen rondom de
al lange tijd bewoners, ondernemers en wijkprofessionals betrok-     renovatie van hun woningen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                              39




                                                                                                                                              Deel 2 8. Participatie
                                                                        nodigd. Zij staan open voor een uitnodiging vanuit de gemeente,
In de Arnhem-Oost wijken bevinden zich vooral ‘Honkvaste buurt-         maar het liefst worden zij uitgenodigd door familie, vrienden of
bewoners’ (‘Het is wat het is’) en ‘Eigengereide digitalen’(‘We krij-   buurtbewoners om te participeren in een initiatief of project. Een
gen geen invloed’) en Stadse nomaden (‘loopt prima zo’). Alle drie      huis-aan-huis verspreidde nieuwsbrief vanuit de gemeente leest
de bewonersgroepen staan open voor de verduurzaming van hun             deze groep inwoners niet. Een online kanaal is het meest geschikt
woning. Honkvaste buurtbewoners en Eigengereide digitalen heb-          om deze groep te bereiken. Deze groep inwoners participeert
ben weinig vertrouwen in de overheid. Stadse Nomaden hebben             het liefst in projecten waarin ‘meedoen’ voorop staat (in plaats
een bovengemiddeld vertrouwen in de gemeente. Door rekening             van meedenken). Hun motief is vooral sociaal van aard: nieuwe
te houden met hun leefstijl, wensen en eisen wordt de kans ver-         mensen leren kennen of juist bestaande contacten verstevigen.
groot dat we hen een goed ‘renovatieaanbod’ kunnen doen en dat          Sommigen participeren om ‘zelf wat te leren’, vaak heeft participe-
ze meedoen. Binnen de wijken komen meerdere profielen voor. We          ren geen prioriteit.
kunnen op straat niveau bekijken welk profiel het meest dominant
aanwezig is en hier onze participatie aanpak op inrichten.              De wijze waarop de beide groepen informatie ontvangen en
Hiernaast is er aandacht voor mensen met een etnische achter-           verwerken is verschillend. Dit betekent dat de communicatie op
grond. Denk aan culturele verschillen en taalbarrières. Ook is er       verschillende manieren moet worden opgepakt. Voor alle drie de
extra aandacht voor mensen die leven rondom de armoedegrens,            groepen bewoners geldt dat ze het liefst via hun netwerk benaderd
zij hebben veelal zoveel aan hun hoofd dat er eerst ruimte moet         worden. We zijn daarom ook blij met het reeds bestaande netwerk
komen voor dat ze kunnen denken aan het renoveren van hun wo-           in de wijk waardoor wij de bewoners via hun “voorkeursroute”
ning. Voor deze doelgroep profielen is onderzocht hoe ze benaderd       kunnen bereiken. Participatie zit niet zo zeer in meedenken, maar
willen worden en hoe ze willen participeren in projecten.               vooral in meedoen.
                                                                        De profielen helpen proactief in te spelen op de te verwachten
Honkvaste Buurtbewoners worden het liefst via hun eigen netwerk         weerstanden, ruimte te creëren voor ongenoegen of positieve
(familie, vrienden, buurtbewoners) uitgenodigd om te partici-           ideeën en naast de bewoners te gaan staan. Bij iedere bewoner is
peren in een initiatief of project. Een huis-aan-huis verspreide        een aanknopingspunt te vinden om het gesprek aan te gaan. Te-
nieuwsbrief vanuit de gemeente wordt door deze groep inwoners           vens is het belangrijk is dat wij de bewoners weten vast te houden.
ook positief ontvangen. Ook een online kanaal is geschikt om deze       Dit bereiken wij door op de radar te blijven.
groep te bereiken (bv. online platforms of enquêtes). Bij belangrij-
ke onderwerpen zijn zij aanwezig bij een (offline) bewonersavond.       Hoe organiseren de wijken zich?
Deze groep inwoners participeert het liefst in projecten waarin         In de Arnhem-Oost wijken zit veel organiserend vermogen. Iedere
‘meedoen’ voorop staat (in plaats van meedenken). Hun motief            wijk heeft wel een eigen wijkplatform, een wijkvereniging, een
is vooral: opkomen voor het eigen belang (soms zelfs ‘tegen’ de         wijkkrant en andere wijkwerkgroepen zoals een werkgroep ‘Groen’
gemeente) en het zoeken van gelijkgestemden.                            of een werkgroep speciaal gericht ouderen of het vertier van kinde-
                                                                        ren. Het wijkplatform of de wijkvereniging is een bewonersoverleg
Eigengereide Digitalen worden ook het liefst via hun eigen netwerk      van wijkbewoners en beroepskrachten over leefbaarheid, veilig-
(familie, vrienden, buurtbewoners) uitgenodigd om te partici-           heid, wonen en welzijn in de wijk en richt zich op alle wijkbewo-
peren in een initiatief of project. Een huis-aan-huis verspreide        ners in alle leeftijdscategorieën. Het doel van de bewoner overleg-
nieuwsbrief vanuit de gemeente leest deze groep inwoners niet.          gen is de leefbaarheid mede te verbeteren en de goede onderlinge
Een online kanaal is geschikt om deze groep te bereiken (bv. online     verstandhouding tussen de wijkbewoners te bevorderen. Naast
platform of enquête). Met bijvoorbeeld een film die online staat        deze bewoner overleggen zijn er een aantal teams in de wijk; het
weten we deze doelgroep goed te bereiken. Hun motief is opko-           Sociaal wijkteam, het Team Leefomgeving en de medewerkers
men voor het eigen belang, want anders houdt niemand rekening           van werk en inkomen. Op het gebied van welzijn zijn bijvoorbeeld
met je. De groep geeft er geen prioriteit aan om te participeren.       ouderenwerk, jeugd- en jongerenwerkers en opbouwwerkers ac-
                                                                        tief. Ook de buurtbeheerders van de corporaties hebben intensief
Stadse Nomaden worden graag op een persoonlijke manier uitge-           contact met deze groeperingen. Ze spelen een centrale rol in het
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                               40




                                                                                                                                               Deel 2 8. Participatie
leefbaarheidsvraagstuk en het signaleren van sociale problema-          is het belangrijk dat bewoners een indicatie krijgen van ‘wat het
tiek, en zijn voor het project een belangrijke schakel in het contact   gaat kosten en opleveren’. Door particuliere woningeigenaren mee
met de stakeholders in de wijken.                                       te nemen in de plannen en een aantrekkelijk ontzorgingspakket
                                                                        aan te bieden vergroten we het draagvlak. Tijdens deze fase tasten
Planning                                                                we al af wat het draagvlak onder de particuliere woningeigenaren
Initiatieffase - Betrokkenheid bewoners binnen het bestaande            is. Gedurende de ontwerpfase worden de koppelkansen concreet
netwerk                                                                 uitgewerkt. Uitgangspunt is dat waar mogelijk de bewoner
In de paragraaf ‘Voorbeelden van wat we al doen in Arnhem Oost’         betrokken wordt bij de uitvoering. De (her)inrichting van het open-
hebben we aangegeven hoe professionele stakeholder en bewo-             baar gebied (buurttuinen Presikhaaf en Groene Lint Malburgen) zal
ners betrokken zijn en worden bij de opgaven in Arnhem-Oost.            ook verder met de bewoners uitgewerkt worden.


Definitiefase - Kennismaking renovatieaanbod en uitwerking com-         Voorbereidingsfase
municatie- en participatieplan                                          In deze fase beslissen particuliere woningeigenaren of ze instem-
Particuliere woningeigenaren uit de Arnhem-Oost wijken die in           men met het renovatieaanbod voor hun woning. Bewoners wor-
aanmerking komen voor het renovatieaanbod worden per brief              den individueel benaderd en ze krijgen een concreet ‘renovatieaan-
geïnformeerd over de kans die hen geboden wordt om in een               bod’. Daarnaast wordt onderzocht hoe individuele obstakels (bijv.
gezonder en comfortabeler huis te wonen. Hierin geven we aan            schuldenproblematiek) aangepakt kunnen worden. Afhankelijk
dat er binnenkort per blok of per straat een bijeenkomst wordt          van het draagvlak wordt er nog extra ingezet op voorlichting van
georganiseerd waarvoor ze een uitnodiging ontvangen. Bewoners           verschillende doelgroepen.
kunnen als ze op voorhand vragen hebben of informatie willen
een bezoek brengen aan de website Arnhem Aan of telefonisch             Realisatiefase
contact opnemen met de gemeente. In de definitiefase werken we          Tijdens de realisatiefase is het heel belangrijk om tijdig en met
de participatieplannen per wijk uit, met de doelgroep profielen als     regelmaat te informeren wat de stand van zaken is van de uit-
uitgangspunt. Want de wijken verschillen van elkaar en we willen        voering, wanneer welke maatregelen uitgevoerd gaan worden,
juiste de krachten uit de wijk benutten. We starten met een stake-      tijdsduur en mate van overlast enzovoort.
holdersanalyse. Samen met de stakeholders uit de wijk onderzoe-
ken we hoe we de communicatie en participatie concreet handen           Evaluatiefase
en voeten kunnen geven. Op deze manier worden twee werelden             Zowel de uitvoering als de communicatie en participatie wordende
bij elkaar gebracht; de geabstraheerde werkelijkheid uit de profie-     vooraf (SMART)-geformuleerde doelen uitgebreid geëvalueerd. Dit
len en de kennis en kunde van de stakeholders in de wijk.               is zeer waardevolle informatie voor Arnhem en deze zal landelijk
                                                                        gedeeld worden.
In het plan wordt benoemd welke communicatiemiddelen worden
ingezet en welke rol de stakeholders daarin hebben. Daarnaast is        Inschatting risico’s behalen van draagvlak
onderzocht welke koppelkansen er liggen en welke rol/participa-         We zien dat de renovatie opgave vooral als een sociaal-maatschap-
tiegraad daarin voor de bewoners is weggelegd. Het plan geeft ook       pelijke uitdaging. De risico’s zijn dan ook vooral van sociaal-maat-
aan wat harde randvoorwaarden zijn en waar geen medezeggen-             schappelijke aard. Onze strategie is erop gericht dat iedereen ‘op
schap op mogelijk is. Op deze manier worden de verwachtingen            maat’ mee kan doen omdat niet alle onderdelen van het proces
goed gemanaged.                                                         voor iedereen interessant of belangrijk zijn. Gezien de investerin-
                                                                        gen om het draagvlak te verkrijgen, denken we het ontbreken van
Ontwerpfase                                                             voldoende draagvlak tot een minimum te beperken. Wij houden
In deze fase gaan we de bewoners informeren over het renovatie-         er met de aantallen bewoners die wij benaderen rekening mee dat
aanbod en halen op wat bewoners nodig hebben. Nog niet op huis-         een aantal niet mee wil doen. Wij gaan uit van een percentage van
nummer niveau, dat komt later. Dit is bedoeld om een beeld te krij-     70% van alle woningen met een F- en G-label. Dit vullen we aan
gen hoe de brede aanpak verder uitgewerkt moet worden. Daarbij          met woningen met een E-label, waardoor we uiteindelijk verwach-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>                                                                    41




                                                                    Deel 2 8. Participatie
ten dat 1.754 particuliere woningeigenaren mee gaan doen.


Mate van participatie
Bewoners beslissen zelf of ze mee willen doen of niet, wij als
gemeente bepalen echter de spelregels. We verwachten dat
bewoners deze duidelijkheid waarderen. Belangrijker is dat we ze
goed uitleggen hoe het werkt, wat voor kansen het biedt en hoe
zij (financieel) worden ontzorgd. Uiteraard hebben bewoners wel
medezeggenschap over de totstandkoming en uitvoering van het
uitvoeringsplan. Willen ze het zelf oppakken, liften ze mee op de
plannen van de corporaties of gaan ze zelf deels aan de slag? In
het participatieplan wordt uitgewerkt hoe de participatie wordt
vormgegeven.


Daar waar vanuit planning iets eerder kanen vanuit participatie
blijkt dat iets eerder moet; doen we dat. Zo bouwen we aan een
sterkere relatie en aan vertrouwen tussen wijkbewoners onderling
en tussen bewoners en gemeente.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>9. Financiën                                                                                                  42




                                                                                                              Deel 2 9. Financiën
De totale investering die gemoeid is met het deelplan Fysieke aanpak Arnhem-Oost:
Volkshuisvestingsfonds bedraagt 47,2 miljoen.

Totale projectinvesteringen
Kosten
Renovatie en verduurzaming
Verduurzaming woningen                              € 21.233   x         1.754      woningen   € 37.242.590
Achterstallig onderhoud en schimmelaanpak            € 2.453   x         1.754      woningen    € 4.302.517


Inponding                                           € 29.397   x         25                       € 734.913


Openbare ruimte                                                                                 € 2.476.069
Subtotaal investering                                                                          € 44.756.088


Uitvoeringskosten: samenhang (sociale) leefbaarheidsaanpak
Ontzorging, participatie, aanpak achter de voordeur en werkgelegenheid                          € 1.738.500
Proceskosten integraal programma Arnhem-Oost                                                     € 750.000
Subtotaal uitvoeringskosten                                                                     € 2.488.500


Totaal investeringen                                                                           € 47.244.588




Het tekort op de bovenstaande investering betreft circa 36,4 miljoen,
uitgesplitst in de volgende onderdelen:

Tekorten op de investeringen
Kosten
Renovatie en verduurzaming (na ISDE                 € 17.496   x         1.754      woningen   € 30.687.476
en eigen bijdrage)


Inponding                                           € 29.397   x         25                       € 734.913


Openbare ruimte                                                                                 € 2.476.069
Subtotaal investering                                                                          € 33.898.457
Uitvoeringskosten: samenhang (sociale) leefbaarheidsaanpak
Ontzorging, participatie, aanpak achter de voordeur en werkgelegenheid                          € 1.738.500
Proceskosten integraal programma Arnhem-Oost                                                     € 750.000
Subtotaal uitvoeringskosten                                                                     € 2.488.500


Totaal aanvraag                                                                                € 36.386.957
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Bijlagen
                                                                                                                  44




                                                                                                                   Bijlagen
Bijlage 1        Wijkanalyses
De urgentie in Arnhem is ten opzichte van Nederland hoog, maar er zijn ook verschillen binnen de Arnhem-Oost
wijken. Per wijk is een analyse gemaakt van de (multi)problematiek op het gebied van (o.a.) wonen, werk, onder-
wijs, veiligheid en zorg en andere sociaal-maatschappelijke en leefbaarheidsproblematiek. Dat is gedaan op basis
van beschikbare data, maar ook door per wijk sessies te organiseren om problemen te markeren en mogelijke
oplossingsrichtingen te verkennen, met professionals uit de wijk, zoals de Teams Leefomgeving van de gemeente,
ondernemers en betrokken bewoners.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>“Toen wij de winkel nog hadden en er                                                                                                                                45
een grote markt was, was het druk en




                                                                                                                                                                    Bijlagen
zochten mensen elkaar op. De ziel is nu
uit de wijk en die moet terugkomen.”
– Jan Lareman, bewoner en voormalig middenstander
Geitenkamp




                                                                                                                          Armoede en inkomensondersteuning
                                                                                                                           Armoede en inkomensondersteuning




Geitenkamp                                     de bewoners maakt gebruik van de                                          2%
                                                                                                                    7%
                                               armoederegeling. Armoede en inkomensondersteuning
                                                                                              2%
                                                                                                                                              14%
                                                                                                                                                           29%
                                                                                                                                                                  5e 20%-groep (h
                                                                                                             15%                                                  4e 20%-groep (m
                                                                                                                    7%                     16% 14%
                                                                                                                                     46%                          35ee20%-groep
                                                                                                                                                                      20%-groep(m
                                                                                                                                                                                (h
                                                                        Armoede en inkomensondersteuning
  Algemene                                                                                       15%                                                       29%
                                               Bewoners kennen elkaar goed, maar de                                                                                    20%-groep(la
                                                                                                                                                                  24ee20%-groep  (m
                                                                                                                                           16%
                                                                                                                                             18%          22%
                                                                                                              30%                    46%                               20%-groep(la
                                                                                                                                                                  13ee20%-groep  (m
  aandachtspunten                              sociale cohesie is laag: bewoners ervaren
                                                                                                                                             18%
                                                                                                                                                                   2e 20%-groep (l

                                               de wijk niet als een gezellige wijk met veel                   30%
                                                                                                              Geitenkamp                       Arnhem22%          1e 20%-groep (l
                                                                     2%
  Bewoners van de Geitenkamp hebben            saamhorigheid. De sociale buurtkracht, de
                                                                7%                     14%                    5Geitenkamp
                                                                                                               e                      Arnhem
                                                                                                                 20%-groep (hoog inkomen)
  een laag vertrouwen in de overheid en        mate waarin15%
                                                            bewoners
                                                               2%    bij elkaar terecht
                                                                                     29%                      4e 20%-groep (midden inkomen)
                                                                                    16%
                                                                                                              35e20%-groep
                                                                                                               e
                                                                                                                    20%-groep(midden   inkomen)
  in zichzelf. Steeds meer mensen ver-         kunnen, is   eveneens
                                                                7%          laag.
                                                                              46% Initiatieven
                                                                                         14%       zijn                        (hoog inkomen)
                                                             15%                                  29%         24ee20%-groep
                                                                                                                    20%-groep(laag  inkomen)
                                                                                                                               (midden  inkomen)
  wachten achteruitgang in hun buurt.          wel   zichtbaar,30%
                                                                voorbeeld daarvan
                                                                               18%
                                                                             16%         is   de22%           13e e20%-groep
                                                                                                                    20%-groep(laag inkomen)
                                                                                                                               (midden  inkomen)
                                                                       46%
  Bewoners ervaren een gevoel van on-          Buurtmoestuin Vlindertuin: een bewo-                           2 20%-groep
                                                                                                          Figuur
                                                                                                                e
                                                                                                                          (laag inkomen)per 20% groep
                                                                                                                 1 Inkomensverdeling
                                                                                                                    Woningeigendom
                                                              Geitenkamp
                                                               30%                     Arnhem22%
                                                                                      18%                      1e 20%-groep (laag inkomen)
  veiligheid en de alcohol en drugsover-       nersinitiatief om wijkgenoten bij elkaar te                                                           1%
                                                                                                                    Woningeigendom
  last neemt toe in de wijk. Afgelopen         brengen.       Geitenkamp                Arnhem                        7% 11%
                                                                                                                                             20%
                                                                                                                                                                  Woningeigendom
                                                                                                                                                     1%           Woningeigendom
  jaar zijn een aantal incidenten geweest                                                                              7% 11%                                     Woningeigendom
                                                                                                                                                                  Woningeigendom
                                                                                                                                             20%           44%
  die bijdragen aan dit gevoel, zoals met      Wonen                                                                                                              Woningeigendom
                                                                                                                                                                  Woningeigendom
                                                                                                                                                            44%   Woningeigendom
  vuurwerk en vernielingen rond de jaar-       In de Geitenkamp staan gemiddeld de                                       82%                  36%
                                                                                                                                                                  Woningeigendom
  wisseling. De bewoners kennen elkaar         kleinste woningen van Arnhem. De beoor-
                                                                Woningeigendom
                                                                                                                                              36%
                                                                                                               Geitenkamp
                                                                                                                    82%                        Arnhem
  goed, maar dat hoeft niet perse posi-        delingscijfers van de woonomgeving
                                                                                1% zak-
                                                                  7% 11%
                                                                 Woningeigendom
                                                                                                              Woningeigendom
                                                                                                               Geitenkamp - eigendom onbekend (%)
  tief te zijn. De ervaringen met hulp,        ken de laatste jaren, de bewoners
                                                                             20% ervaren                                                       Arnhem
                                                                                              1%              Woningeigendom - eigendom overige verhuur (%)
  informatie en support is niet positief.      veel verloedering.7%82%
                                                                    11% Van de woningen
                                                                                      44%                     Woningeigendom
                                                                                                              Woningeigendom--eigendom
                                                                                                                               eigendomcorporatie
                                                                                                                                        onbekend(%)(%)
                                                                                       20%                    Woningeigendom
                                                                                                              Woningeigendom--eigendom
                                                                                                                               eigendomkoop  (%)verhuur (%)
                                                                                                                                        overige
  Bewoners hebben een eigen normen-            zijn corporatiebezit, tegenover 36% in de
                                                                                       36%          44%       Woningeigendom - eigendom corporatie (%)
  kader ontwikkeld. Kinderen zeggen nu         rest van Arnhem. 82%
                                                                Aanpassingen aan de wo-                       Woningeigendom - eigendom koop (%)
  al dat ze later niet gaan werken maar        ningen zijn moeilijk uit te voeren,
                                                            Geitenkamp
                                                                  82%           36%vanwege
                                                                                 Arnhem                   Figuur 2         Woningeigendom
  een uitkering gaan aanvragen, net als        het beschermd stadsgezicht.
                                                               Geitenkamp               Arnhem
  hun ouders. Deze generatiepatronen
  zijn moeilijk te doorbreken.                 Voorzieningen en openbare ruimte
                                               Het voorzieningenaanbod aan het Markt-
                                               plein neemt af. Winkeliers kunnen met
Bewoners                                       moeite het hoofd boven water houden.
Geitenkamp is een wijk met 3.900               Winkels verdwijnen en komen weinig
inwoners. Het is een homogene wijk. Het        nieuwe winkels voor terug. Het plein is
percentage autochtone inwoners is hoger        erg versteend, wordt gebruikt als parkeer-
dan gemiddeld in Arnhem (74% versus            plaats voor auto’s en niet als een plek waar
67%) en bijna de helft van de bewoners         bewoners elkaar kunnen ontmoeten en
zijn laagopgeleid (47% vs. 29% in Arnhem).     waar het fijn vertoeven is. Ook de rest van
Een groot deel van de bewoners loopt het       de wijk is versteend. In de wijk is weinig
risico dat ze niet mee kunnen komen in de      groen dat uitnodigt tot ontmoeten, terwijl
maatschappij door een mentale beperking.       de wijk wel grenst aan een groene omge-
Het aantal mensen dat gebruikt maakt           ving.                                                       Kansen
van hulpverlening (wmo, jeugdwet, WW)                                                                      Geitenkamp is een duidelijk afgebaken-
is relatief hoog. De lichamelijke en mentale                                                               de wijk met een eigen karakter. In de
gezondheid ligt lager dan de rest van                                                                      wijk is nog relatief veel sociaal contact,
Arnhem. Bijna de helft van de Geiten-                                                                      zeker ten opzichte van andere wijken
kampers is laag opgeleid en 30% van                                                                        met lage inkomens.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>“De verschillen in de wijk, koop-huur,                                                                                                                  46
etniciteit, bepalen op straatniveau




                                                                                                                                                        Bijlagen
hoe voor jou de leefbaarheid en                                                                 2,5% of minder
veiligheid is en wat jouw kansen zijn.”                                                         2,5% - 5%
– Nabil el Malki, Presikhaaf University                                                         5% - 10%

                                                                                                10% - 20%

                                                                                                20% -35%

                                                                                                35% -50%

                                                                                                meer dan 50%




Presikhaaf-West                                 bewoners zijn alleenstaand, en 14% van de       zijn hierin leidend. Er zijn mogelijkheden
                                                huishoudens bestaat uit eenoudergezinnen.       om buiten te spelen, maar het verkeer,
                                                                                                water en teveel afval op straat zorgen voor
  Algemene                                                                              Onveiligheidsgevoelens
                                                Bijna de helft van de inwoners is laagopge-
                                                                                                                             in de buurt
                                                                                            de belemmeringen. Bewoners ervaren een
  aandachtspunten                               leid (47%), ten opzichte van 29% in Arnhem. verloederde wijk zonder uitstraling.
                                                Armoede is een breed probleem in de wijk.
  Presikhaaf-West is een wijk met veel          Bijna een derde van de kinderen groeit op       Presikhaaf                                         41
                                                                                                      West                                   35
  jonge bewoners en tegelijkertijd dui-         in een huishouden met een laag inkomen,                                                       36
  delijke risico’s bij het opgroeien. Er zijn   dat is het hoogste percentage in Arnhem.                                                31
                                                                                                Presikhaaf
  veel verschillende gemeenschappen             28% van de inwoners heeft de afgelopen 12             Oost                               32
                                                                                                                                 25
  met daarbinnen een sterke socia-              maanden moeite gehad met rondkomen.
                                                                                                   Gebied                                     36
  le cohesie, deze cohesie ontbreekt            Onder jongeren zijn de risico’s bij opgroeien   Presikhaaf                                   34
  echter tussen gemeenschappen. Het             op verschillende gebieden aantoonbaar                                                   31

  onderlinge contact staat onder druk,          groter, relatief aan Arnhem. Het risico op                                          29             @2019
                                                                                                  Arnhem                           28              @2017
  men kent ‘de ander’ niet. Het gevoel          gedragsproblemen is hoog: 23% tegenover                                          25                @2015
  van eenzaamheid is relatief hoog,             11% in heel Arnhem.
                                                                                                             0      10     20      30         40
  bijna een op de vijf bewoners heeft te
  weinig contact met andere mensen.             Leefbaarheid en veiligheid                      Figuur 4     Onveiligheidsgevoelens in de buurt

  In Arnhem is dit een op de zeven. Een         Afgelopen jaren is het gevoel van onvei-
  concentratie van problematiek bevindt         ligheid in de wijk sterker geworden. Er zijn
  zich aan de kant van de Oude Zeve-            relatief veel meldingen van overlast. Mel-        Kansen
  naarseweg.                                    dingen gaan over zowel verkeersoverlast           Afgelopen jaren hebben corporaties
                                                als sociale overlast.                             geïnvesteerd in het verduurzamen en
                                                                                                  onderhouden van hun bezit in deze
Bewoners                                        De leefbaarheid in de buurt wordt conse-          wijk. Een voorbeeld van een project
Presikhaaf-West is een heterogene wijk,         quent als laagst van Arnhem beoordeeld.           dat hier gaande is, is sociaal cement:
met 117 etniciteiten. Bijna de helft van de     Specifiek de belemmeringen voor kinderen          passende toewijzing van sociale
                                                                                                  huurders op voorwaarde dat zij zich
                                                                                                  inzetten voor sociale cohesie in hun
                                                                                                  appartementencomplex. Vanuit de ge-
                                                                                                  meente is een ontwikkelperspectief in
                                                                        Figuur 3                  ontwikkeling, waarin de ruimtelijke en
                                                                        Probleemgedrag/           fysieke ontwikkeling van een deel van
                                                                        verslaving (2020)         de wijk,Presikhaaf III. Presikhaaf I en II
                                                                        PC6, 2016, psychisch
                                                                                                  zijn afgelopen jaren al herontwikkeld.
                                                                        functioneren-
                                                                        probleem-
                                                                        gedrag/verslaving         Relatief een groot deel van de bewo-
                                                                                                  ners denkt dat de wijk vooruitgaat de
                                                                             < 2,5%
                                                                                                  komende vijf jaar. Ze zijn positiever
                                                                             2,5 - 5%
                                                                             5 - 10%              over de nabijheid van voorzieningen
                                                                             10 - 20%             dan in de andere Arnhem-Oost wijken.
                                                                             20 - 35%             Daarnaast ervaren bewoners hulp en
                                                                             35 - 50%             ondersteuning van binnen de eigen
                                                                             >= 50%
                                                                                                  gemeenschap.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>“Er is weinig vermenging tussen de diverse                                                                                                          47
gemeenschappen. Als er een bruisende




                                                                                                                                                    Bijlagen
plek zou komen waar we elkaar kunnen
ontmoeten, waar je kunt sporten en dingen
samen kan doen. Dan krijg je veel meer: dit
is Malburgen, hier komen we samen.”
– Mariken Goris, directeur Monchyschool




Malburgen                                     Bewoners                                              eveneens relatief hoog, 15% tegenover
                                              Malburgen als geheel is een heterogeen                8% in Arnhem. In de rest van Malburgen
                                              gebied: gemiddeld 38% van de inwoners                 ligt dit percentage iets hoger dan Arnhem
  Algemene                                    heeft een niet-Westerse migratieachter-               algemeen.
  aandachtspunten                             grond, ten opzichte van 21% in Arnhem.
                                              Specifiek in de buurt Immerloo ligt dit               Een aanzienlijk deel van de inwoners van
  Malburgen is een diverse wijk,              percentage hoog: meer dan de helft van                Malburgen heeft een lage sociaalecono-
  bestaande uit drie delen: Malbur-           de inwoners heeft een niet-Westerse                   mische status. Ruim 40% van de inwoners
  gen-West, Malburgen-Oost (Noord)            migratieachtergrond. In deze buurt is het             is laagopgeleid, ten opzichte van 29%
  en Malburgen-Oost (Zuid), waarbij           aantal eenoudergezinnen                               in Arnhem. Een vierde van de inwoners
  west en oost gescheiden worden
  door de Nijmeegseweg. In de wijk zijn
  de verschillen in buurten opvallend.
  Malburgen-Oost bestaat uit kwets-
  bare buurten waarin eenzaamheid
  en gebrek aan verbinding met de wijk
  een probleem is. In Malburgen-West
  is persoonlijke problematiek boven-
  liggend: een relatief groot deel van
  de bewoners loopt het risico dat ze                                                                                         Figuur 5
                                                                                                                              Migratieachtergrond
  niet mee kunnen komen in de maat-
  schappij door mentale beperking en/of                                                                                             < 19,5
  laaggeletterdheid.                                                                                                                19,5 < 26,0
                                                                                                                                    26,0 < 32,5
                                                                                                                                    32,5 < 39,0
  Gedeeld in de hele wijk is dat buurt-
                                                                                                                                    >=39,0
  bewoners weinig vertrouwen in de
  overheid en in zichzelf hebben. De
  cultuur verschilt per buurt, zelfs stra-
  ten kunnen een eigen cultuur hebben.
  Er zijn veel verhuisbewegingen in de                                                                                        Figuur 6
  wijk, wat bijdraagt aan de anonimiteit,                                                                                     Licht verstandelijk
  vooral in de hoogbouw.                                                                                                      beperkt/
                                                                                                                              laaggeletterden
                                                                                                                              (2020)

                                                                                                                              PC6
                                                                                                                                    < 12%
                                                                                                                                    12 - 18%
                                                                                                                                    18 - 24%
                                                                                                                                    24 - 30%
                                                                                                                                    30 - 36%
                                                                                                                                    36 - 42%
                                                                                                                                    >= 42%

                                             Kans op het vóórkomen van personen van 19 jaar en ouder met een licht verstan-
                                             delijke beperking en/of laaggeletterden in een zelfstandig huishouden.
                                             Bron: Woonzorgwijzer
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                              48




                                                                                                                                              Bijlagen
moet rondkomen van iets meer dan het          scoren de bewoners van Malburgen vrijwel        stellingen, is een duidelijk verschil te zien
sociaal minimum, en eenzelfde deel van        gelijk aan het gemiddelde in Arnhem. Het        tussen Malburgen en Arnhem (6,2 versus
de kinderen groeit op in huishoudens met      aandeel bewoners dat actief is in de buurt      7,2). Vooral voor Malburgen-West is dat
een laag inkomen. Van de bijna 20 duizend     is de afgelopen jaren specifiek in Malbur-      sinds 2015 verslechterd, van 6,5 naar 6,2.
inwoners van Malburgen als geheel maakt       gen-Oost (Zuid) toegenomen.                     Bewoners zijn over fysieke voorzieningen
iets minder dan een vijfde gebruik van één                                                    minder tevreden dan gemiddeld in Arnhem,
of meerdere armoederegelingen.                Leefbaarheid en veiligheid                      maar in Malburgen-Oost (Zuid) is een dui-
                                              Het rapportcijfer voor veiligheid is in Mal-    delijke positieve ontwikkeling te zien, daar
Naast sociaaleconomisch is ook de gemid-      burgen lager dan het gemiddelde in Arn-         steeg het rapportcijfer voor voorzieningen
delde gezondheid van inwoners van Mal-        hem (6,1 tegenover 6,7). Sinds 2015 is het      van 6,6 naar 7,7.
burgen lager dan in Arnhem. Een belangrijk    cijfer zelfs nog iets achteruit gegaan. Over-
deel van de bewoners van Malburgen-Oost       last komt vooral van verloedering, sociale
(Zuid) en Malburgen-West lopen bovendien      overlast en verkeer. Specifiek vernieling is
het risico dat ze niet mee kunnen komen in    een terugkerend probleem, waarbij de cij-
de maatschappij door mentale beperking.       fers sterk gebiedsgebonden zijn (Immerloo:
                                              21% tegenover Bakenhof 2%).
Sociale cohesie
De verbinding met buurt en buurtbewo-         Wonen                                             Kansen
ners is onderzocht aan de hand van stellin-   Ruim de helft van de woningen in Malbur-          Het aantal bewoners van Malburgen
gen, zoals: ik voel me thuis bij de mensen    gen is in corporatiebezit (56%, tegenover         dat zich actief inzet in de buurt stijgt,
die in de buurt wonen. Deze sociale cohesie   35% Arnhem), vooral in Malburgen-Oost             dat laat zien dat mensen zelf willen
wordt door bewoners als minder positief       (Zuid) is het aandeel groot (75%). Het            investeren in hun wijk. Onderwijs krijgt
beoordeeld dan gemiddeld in Arnhem. Met       rapportcijfer dat bewoners van Malburgen          veel aandacht in de wijk. Ook is er een
name in Malburgen-Oost (Zuid) is men          geven aan de eigen woning is sinds 2019           aantal buurtinitiatieven / jongerenor-
relatief onbekend met elkaar. Wat betreft     achteruit gegaan, en ligt iets lager dan          ganisaties dat door jonge wijkbewoners
de sociale kracht (bij buurtbewoners te-      het Arnhems gemiddelde. Wat betreft de            is opgericht en ontstaan er initiatieven
recht kunnen voor hulp, en zelf hulp geven)   buurtevaluatie, gebaseerd op een aantal           rond winkelcentrum de Drieslag.




                                                                      Figuur 7
                                                                      Woningencorporatie-
                                                                      bezit Malburgen

                                                                           < 30
                                                                           30 < 40
                                                                           40 < 50
                                                                           50 < 60
                                                                           >=60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>“Wat je graag zou willen is dat de goed Arnhem                                                                                                                         49
opgeleide Klarendaller de oude Klarendaller




                                                                                                                                                                       Bijlagen
leert hoe je zelfredzamer wordt.”
– Mike Hoose woont en werkt in Klarendal bij Het KinderWijkteam                            0         1           2               3           4             5            6         7




Klarendal                                   Bewoners
                                            Ruim zeventig procent van de bevolking               Klarendal
                                            (72%) is tussen twintig en vijfenzestig jaar
 Algemene                                   oud, tegenover 63% in Arnhem. Het aantal
 aandachtspunten                            65+ers is daarentegen juist minder dan in              Arnhem
                                                                                               Noord-West
                                            Arnhem. Het aantal alleenstaanden is met
 Klarendal is een authentieke volkswijk,    zestig procent hoog, ten opzichte van 49%
 met voornamelijk kleine woningen.          in Arnhem. Bewoners ervaren een goede                 Arnhem

 Een van de kenmerken is het Mode-          lichamelijke en psychische gezondheid, dat
 kwartier, dat in 2008 werd gereed          is gelijk aan de situatie voor heel Arnhem.
                                                                                                             0       1      2    3      4      5       6       7   8
 gemaakt: een aantal winkels en             Kans op voorkomen van verstandelijke
 bedrijfsruimtes bij elkaar, ingericht op   beperking en/of laaggeletterdheid is daar-                                   @2019           @2017                 @2015

 het gebied van mode en design. Dit is      entegen groter dan gemiddeld in Arnhem.
                                                                                           Figuur 8
 een toeristische trekker geworden. De      Bijna een vierde van de jongeren van 0 tot     Kengetal sociale cohesie Klarendal
 wijk heeft een heterogene bevolking,       18 jaar maakt gebruik van de Jeugdwet.         0 is negatief, 10 is positief
 gemiddeld relatief jong. Deze jonge-
                                                                                           Kental sociale cohesie
 ren zien over het algemeen weinig          De sociaaleconomische status van relatief      Het kental is berekend aan de hand van de volgende
 perspectief. De binding met de wijk en     veel inwoners in Klarendal is laag en het      stellingen (gemeten op 5-pt schaal: helemaal mee
 met elkaar is relatief groot.              aantal voortijdig schoolverlaters is hoog      eens t/m helemaal mee oneens):
                                            (4% tegenover 2,7% in Arnhem). Een derde            1. De mensen gaan in deze buurt op een prettige
                                                                                                  manier met elkaar om.
                                            van de inwoners is laagopgeleid en een vijf-
                                                                                                2. Ik voel me thuis bij de mensen die in de buurt
                                            de maakt gebruik van één of meer armoe-
                                                                                                  wonen.
                                            deregelingen.                                       3. Ik woon in een gezellige buurt waar veel saam-
                                                                                                  horigheid is.
                                            Sociale cohesie                                     4. De mensen in de buurt kennen elkaar nauwe-

                                            De verbinding met de buurt is relatief                lijks (oneens).

                                            goed, en Klarendal scoort bovengemid-
                                            deld positief op sociale cohesie. Mensen


                                                                                                                                     Figuur 9
                                                                                                                                     Psychisch
                                                                                                                                     functioneren in
                                                                                                                                     Klarendal

                                                                                                                                     Cognitief
                                                                                                                                     Functioneren (2020)
                                                                                                                                     PC6, 2016, psychisch
                                                                                                                                     functioneren - cognitief
                                                                                                                                     functioneren


                                                                                                                                            2,5% of minder
                                                                                                                                            2,5 - 5%
                                                                                                                                            5 - 10%
                                                                                                                                            10 - 20%
                                                                                                                                            20 - 35%
                                                                                                                                            35 - 50%
                                                                                                                                            meer dan 50%
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>                                                                                              50




                                                                                              Bijlagen
voelen zich medeverantwoordelijk voor           dreiging en sociale overlast. De sociale
de leefbaarheid in de buurt, en gaan op         overlast komt specifiek voornamelijk door
een prettige manier met elkaar om. Ook          alcohol en drugsgebruik/handel. Bewoners
vergeleken met de andere Arnhem-Oost            zijn daarentegen optimistisch: 35% ver-
wijken scoort Klarendal goed: op alle indi-     wacht de komende jaren vooruitgang te-
catoren scoort Klarendal hoger, behalve op      genover 16% dat achteruitgang verwacht.
de stelling: (oneens) mensen kennen elkaar
nauwelijks: alleen in Geitenkamp kennen         Wonen
bewoners elkaar beter.                          Klarendallers zijn gemiddeld positief over
                                                de eigen woning, woonomgeving en
De sociale buurtkracht is gelijk aan dat van    voorzieningen. Ruim de helft (53%) van de
Arnhem (kengetal: 5,8). Het aantal mensen       woningen is in bezit van de corporaties.
dat afgelopen jaar actief was in de eigen       De sociale overlast komt mede voort uit
buurt is in Klarendal de afgelopen jaren        de aanwezigheid van kruipdoor/sluipdoor
gestegen, van 19% in 2017 naar 25% in 2019.     routes. Daarnaast is er relatief weinig mo-
                                                gelijkheden om elkaar te ontmoeten.
Veiligheid en leefbaarheid
Veiligheid is een belangrijke kwestie in de
wijk. Hoewel het rapportcijfer vrijwel gelijk
is aan dat van het gemiddelde in Arnhem,          Kansen
stijgt het percentage bewoners dat zich           Bewoners zijn optimistisch: ondanks
wel eens onveilig voelt in de eigen buurt         het relatief hoge onveiligheidsgevoel
(van 27% in 2015 naar 40% in 2019, tegen-         dat men ervaart, denken bewoners
over 29% in Arnhem). Bewoners ervaren             vaak dat hun wijk de komende jaren
veel buurtproblemen zoals verloedering,           vooruit zal gaan. Daarnaast is een
                                                  positief aanknopingspunt de sociale
                                                  cohesie: men voelt zich verbonden
                                                  met de buurt. Mensen kennen elkaar
                                                  relatief goed. Hoewel de sociale kracht
                                                  niet hoger is dan elders in de gemeen-
                                                  te, nam het aandeel mensen dat zich
                                                  actief inzet voor de buurt het afgelo-
                                                  pen jaar wel toe.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>“De speelplekken voelen ondergeschikt                                                                                                               51
aan het verkeer. Als de veiligheid




                                                                                                                                                    Bijlagen
verbeterd wordt, kan er meer
onbekommerd gespeeld worden en
bevordert de gezondheid van de
kinderen.”
– Helen Meijrink, bewoner en lid wijkplatform




Arnhemse Broek                                   de inwoners heeft afgelopen 12 maanden           het gemeentelijk gemiddelde. De criminali-
                                                 moeite gehad met rondkomen.                      teitscijfers zijn relatief hoog, het aantal re-
                                                                                                  gistraties van criminaliteit ligt bijvoorbeeld
  Algemene                                       Ook in Arnhemse Broek is het opleidingsni-       hoger dan dat van Presikhaaf. De kans op
  aandachtspunten                                veau gemiddeld laag: 38% van de inwoners         verslechtering hiervan is groot.
                                                 in laagopgeleid, versus 29% in Arnhem.
  De wijk Arnhemse Broek, gelegen                Het risico op laaggeletterdheid en/of            De leefbaarheidscijfers liggen iets onder
  naast de binnenstad, is een wijk waar-         licht verstandelijke beperking is groter,        het gemeentelijk gemiddelde (6,7 versus 7,2
  in armoede en lage sociale cohesie             en de psychische gezondheid wordt lager          in Arnhem). Men ervaart relatief veel over-
  de grootste opgaven zijn. Bewoners             gescoord dan het gemeentelijk gemiddelde         last, met name verkeersoverlast, verloede-
  hebben hier een laag vertrouwen in de          (82% versus 87%). Er lijkt een concentratie      ring en sociale overlast.
  overheid en in zichzelf. Bewoners zien         te zijn van deze problematiek aan de uitein-
  weinig perspectief, daarom is er weinig        den van de wijk.                                 Wonen
  vertrouwen in de toekomst en het                                                                Ruim de helft van de woningen (56%) is
  eigen kunnen. Ze zijn bovengemiddeld           Sociale cohesie                                  in corporatiebezit. De type woningen zijn
  ongezond. Er zijn veel verhuisbewegin-         De sociale cohesie en sociale buurtkracht        heel divers. In de wijk staan woningen uit
  gen, dat bijdraagt aan de lage binding         zijn lager dan gemiddeld in Arnhem en            zowel de jaren dertig, als vijftig, als uit
  met de eigen buurt. De openbare                bewoners zijn minder vaak actief in vereni-      de afgelopen twintig jaar. De waardering
  ruimte heeft weinig kwaliteit en er zijn       gingen of als vrijwilliger. De afgelopen jaren   voor de eigen woning, woonomgeving en
  veel meldingen van overlast.                   nam het aantal bewoners dat te weinig            voorzieningen ligt in Arnhemse Broek lager
                                                 contact heeft met andere mensen toe, van         dan in Arnhem als geheel.
                                                 14% naar 21%. Desondanks voelen bewo-
Bewoners                                         ners van Arnhemse Broek zich niet vaker          Openbare ruimte en voorzieningen
In deze wijk wonen veel alleenstaanden,          eenzaam dan de rest van Arnhem.                  Wat mist zijn sportvoorzieningen en
bijna zestig procent van de inwoners is                                                           -mogelijkheden om te bewegen en speel-
alleenstaand. De wijk heeft een heterogene       Veiligheid en leefbaarheid                       plekken voor kinderen. Daarnaast is een
bevolking, 106 etniciteiten wonen hier. Wat      De onveiligheidsgevoelens in de buurt was        behoefte aan meer ontmoetingsplekken
betreft de vele verhuisbewegingen: dat zijn      hoog (39% in 2017), maar is de afgelopen         in de wijk. Positief is dat relatief een groot
er circa 25% op de totale bevolking. Armoe-      jaren bijna naar het gemiddelde in Arnhem        deel van de bevolking denkt dat de wijk de
de in de wijk blijkt duidelijk uit de cijfers:   gegaan (31% tegenover 29% in Arnhem in           komende vijf jaar vooruit zal gaan.
28% van de kinderen groeit op in huishou-        2019). Ook het rapportcijfer voor veiligheid
dens met een laag inkomen, een vierde van        in de buurt stijgt, maar blijft nog wel onder


                                                                                                    Kansen
                                                                                                    Bewoners zijn optimistisch over de
                                                                                                    ontwikkelingen voor de komende vijf
                                                                                                    jaar in de wijk. Ondanks de lage sociale
                                                                                                    cohesie en de lage sociale buurtkracht
                                                                                                    voelen bewoners zich niet eenzaam.
                                                                                                    Daarnaast zijn de bewoners afgelopen
                                                                                                    jaren positiever geworden over de
                                                                                                    ervaren veiligheid in de buurt, terwijl
                                                                                                    de geregistreerde criminaliteit lijkt toe
                                                                                                    te nemen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>Bijlage 2         Adhesiebetuigingen                                                                               52




                                                                                                                   Bijlagen
Adhesiebetuiging woningbouwcorporaties



Investeren in de vijf wijken van ‘Arnhem-Oost’ is van groot belang voor alle bewoners die we in dat gebied huis-
vesten, en de stad als geheel. Het maakt deze wijken voor de tienduizenden mensen die er wonen een plek die
leefbaarder is - met een duurzame woningvoorraad - en bovenal een plek die je graag je thuis wil noemen.


Investeren in de openbare ruimte en particuliere voorraad, waaronder het zogenoemde gespikkeld bezit, zijn in
de verbeterslag voor Arnhem-Oost een belangrijke stap - ook voor de woningbouwcorporaties. Graag trekken we
hierin samen op met de gemeente, bijvoorbeeld door bij de onderhoudsplanning van onze corporaties ook reke-
ning te houden met de renovatie van het gespikkeld bezit, zoals meegenomen in de aanvraag bij het Volkshuis-
vestingsfonds.


Wij zien dit voornamelijk als onze leefbaarheidstaken ten dienste van onze huurders en de leefbaarheid in de
omgeving van ons bezit. Hierin zoeken we graag naar manieren om van (uitvoerend) werk in de wijk ook werk,
stages of opleidingsmogelijkheden te maken voor bewoners - bijvoorbeeld via een buurtbaanbedrijf. Zo bouwen
we samen - gemeente, corporaties en bewoners - aan een betere buurt, en levert dat ook nog eens werk en een
beter toekomstperspectief op voor de directe omgeving.


Portaal, Vivare, Volkshuisvesting Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>                                                                                                                     53




                                                                                                                     Bijlagen
Adhesieverklaring bondgenoten
Adhesiebetuiging              Arnhem-Oost-aanpak
                   The Economic  Board



Net als de gemeente Arnhem zien wij dat in de wijken van Arnhem-Oost dat multiproblematiek op
het gebied van onderwijs, werk, armoede, veiligheid, wonen en gezondheid zich ophoopt. Niet alleen
zijn dat enorme opgaven, de verschillende problemen zijn ook van invloed zijn op elkaar.



Een aanpak voor die problemen kan alleen voor een doorbraak zorgen als hij langjarig is, en de
verschillende bondgenoten samen optrekken. Naast de gemeente Arnhem, andere overheden en de
woningbouwcorporaties, ondersteunen wij deze sociale doorbraakbeweging voor de kwetsbare
buurten van Arnhem-Oost. Wij dragen daar graag ons steentje aan bij: of het nu gaat om (onder
andere) onderwijs en gelijke kansen, zorg en welzijn, werk en bedrijvigheid of veiligheid en
leefbaarheid.



Vanuit bedrijvigheid liggen er kansen om innovaties uit deze regio toe te passen op het gebied van
energy, health & hightech en circulariteit ten behoeve verduurzamen woningbouw, leefbaarheid en
zorg en welzijn.



Een investering in de fysieke kant van de doorbraken die nodig zijn voor Arnhem-Oost - via een
aanvraag bij het Volkshuisvestingsfonds - als katalysator voor sociale vooruitgang, ondersteunen wij
van harte.

The Economic Board,
28 april 2021




Sigrid Helbig

Directeur




The Economic Board, Toernooiveld 300, NL - 6525 EC Nijmegen, +31(0)850409980, KvK:65371992, NL70 RABO 0187 4542 05
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>                                                                                                                    54




                                                                                                                    Bijlagen
Adhesiebetuiging sociale partners

Net als de gemeente Arnhem zien wij dat in de wijken van Arnhem-Oost de problemen op het gebied van onder-
wijs, werk, armoede, leefbaarheid en veiligheid, wonen en gezondheid zich hebben opgehoopt. Niet alleen zijn
dat enorme opgaven, de verschillende problemen zijn ook van invloed zijn op elkaar.


Een aanpak voor die problemen kan alleen voor een doorbraak zorgen als hij langjarig is, en verschillende bondge-
noten daarbij samen optrekken. Naast de gemeente Arnhem, andere overheden en de woningbouwcorporaties,
ondersteunen wij deze sociale doorbraakbeweging voor de kwetsbare buurten van Arnhem-Oost. Wij dragen
daar graag ons steentje aan bij: of het nu gaat om (onder andere) onderwijs en gelijke kansen, zorg en welzijn,
werk en bedrijvigheid of veiligheid en leefbaarheid.


Een grote investering in de fysieke doorbraken voor Arnhem-Oost, het renoveren en verduurzamen van wonin-
gen, het aanpakken van schimmelwoningen, het opkopen van overlastgevende panden, het aanpakken van de
openbare ruimte, is een enorme stap voor de doorbraken voor Arnhem-Oost en heeft ook effect op de sociale
vooruitgang. Het levert werk en stages of, beter betaalbare woningen, een prettiger huis om in te wonen en een
veiligere en beter leefbare omgeving.


Daarom steunen wij als bondgenoten in de (sociale) aanpak voor Arnhem-Oost een aanvraag bij het Volkshuis-
vestingsfonds wij van harte.


De heer Ilko Bosman (VNO-NWC Regio Arnhem - Nijmegen)
De heer Marcel Hielkema (Arbeidsontwikkelbedrijf Scalabor)
De heren Melvin Kolf en Nabil el Malki (Presikhaaf University)
De heren Samir Makhoukhi en Mustafa Amezrine (AM-Support)
Mevrouw Bea Schouten (Stichting Welzijn Ouderen Arnhem)
Mevrouw Joke Wisseborn-Remigius3 (Rijnstad)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>Datum opstelling:
29-04-2021                                                                                                                                           Volkshuisve
                                                                                                                                                     (Arnhem Oo
  Id                Taaknaam                                                                                                        Duur             Begindatum
  1                 Indienen aanvraag volkshuisvestingsfonds                                                                               1,4 wkn         maa 3-5-21
  2                 Besluitvorming BZK over aanvraag                                                                                   16,2 wkn           woe 12-5-21
  3                 Go - werkzaamheden                                                                                                       0 wkn         woe 1-9-21
  4                 Gemeenteraadsverkiezingen 2022                                                                                           0 wkn        woe 16-3-22
  5                 Geen besluitvorming in de Raad                                                                                           7 wkn        woe 16-3-22
  6                 Aanpak Inpondingsregeling                                                                                       543,8 wkn           woe 1-9-21
  7                     Voorbereiding regeling                                                                                              13 wkn         woe 1-9-21
  8                     Besluitvorming Regeling (juridische aspecten)                                                                 8,4 wkn           din 7-12-21
  9                          Aanleveren B&W                                                                                                2 dagen         din 7-12-21
  10                         B&W                                                                                                             1 dag        din 21-12-21
  11                         Raad (i,m)                                                                                                    2 dagen        woe 12-1-22
  12                         Raad (B)                                                                                                        1 dag         woe 2-2-22
  13                    Regeling gereed t.b.v. uitvoering                                                                                    0 wkn         woe 2-2-22
  14                    Uitvoering regeling                                                                                           521,6 wkn            don 3-2-22
  15                Renoveren/verduurzamen woningen (en vergroenen openbaar gebied)                                                 447,6 wkn           woe 1-9-21
  16                   Ontwerpfase                                                                                                  317,6 wkn           woe 1-9-21
  17                         Deelbuurt 1 en 2                                                                                          41 wkn           woe 1-9-21
  18                             Uitwerken PvA voor participatie en wijkgerichte aanpak met bewoners deelbuurt 1                            15 wkn         woe 1-9-21
  19                             Openstellen van gemeentelijke regeling voor verduurzaming,                                                 26 wkn       woe 15-12-21
  20                             Uitwerken PvA voor participatie en wijkgerichte aanpak met bewoners deelbuurt 2                            15 wkn         woe 1-9-21
  21                             Openstellen van gemeentelijke regeling voor verduurzaming,                                                 26 wkn       woe 15-12-21
  22                       Deelbuurten 3 t/m 22                                                                                      222 wkn            maa 3-7-23
  27                    Voorbereidingsfase                                                                                          316,6 wkn          woe 15-6-22
  28                       Deelbuurt 1 en 2                                                                                          39,6 wkn          woe 15-6-22
  29                             Draagvlak bij particuliere woningeigenaren deelbuurt 1                                                     13 wkn        woe 15-6-22
  30                             Ontzorgen deelbuurt 1 (hulp bij subsidie en financieringsaanvraag etc.)                                    13 wkn        woe 14-9-22
  31                             Aanbesteding bij 1 of meerdere partijen deelbuurt 1                                                   52 dagen          woe 14-12-22
  32                             Selectie uitvoerende partij                                                                                 6 wkn         maa 6-2-23
  33                             Draagvlak bij particuliere woningeigenaren deelbuurt 2                                                     13 wkn        woe 15-6-22
  34                             Ontzorgen deelbuurt 2 (hulp bij subsidie en financieringsaanvraag etc.)                                    13 wkn        woe 14-9-22
  35                             Aanbesteding bij 1 of meerdere partijen deelbuurt 2                                                   52 dagen          woe 14-12-22
  36                             Selectie uitvoerende partij                                                                                 6 wkn         maa 6-2-23
  37                        Deelbuurten 3 t/m 22                                                                                      197 wkn          maa 30-9-24
  42                    Uitvoeringsfase                                                                                               361 wkn           maa 1-5-23
  43                         Deelbuurt 1                                                                                                    72 wkn         maa 1-5-23
  44                         Deelbuurt 2                                                                                                    72 wkn         maa 1-5-23
  45                         Deelbuurt 3 t/m 16                                                                                            195 wkn         maa 7-7-25
  46                         Deelbuurt 17 t/m 22                                                                                            90 wkn        maa 10-7-28
  47                    Oplevering                                                                                                           0 wkn         vri 29-3-30
  48                Aanpak openbaar gebied met focus op specials                                                                      155 wkn           woe 1-9-21
  49                   PRESIKHAAF VERGROENEN EN TOEVOEGEN ONTMOETING                                                                  155 wkn           woe 1-9-21
  50                         Ontwerpfase (met bewoners)                                                                                     41 wkn         woe 1-9-21
  51                         Voorbereidingsfase                                                                                             42 wkn        woe 15-6-22
  52                         Realisatiefase                                                                                                 72 wkn         woe 5-4-23
  53                         Oplevering                                                                                                      0 wkn         din 20-8-24
  54                    GROENE LINT MALBURGEN (WANDELROUTE)                                                                           155 wkn           woe 1-9-21
  55                         Ontwerpfase (met bewoners)                                                                                     41 wkn         woe 1-9-21
  56                         Voorbereidingsfase                                                                                             42 wkn        woe 15-6-22
  57                         Realisatiefase                                                                                                 72 wkn         woe 5-4-23
  58                         Oplevering                                                                                                      0 wkn         din 20-8-24

                                              Taak                                                         Basislijn                                        Mijlpaal
Project: Uitvoering volkshuisvestingsfo
Datum uitdraai: don 29-4-21                   Splitsing                                                    Splitsing in basislijn                           Voortgang van s
JM
                                              Voortgang van taak                                           Mijlpaal van basislijn                           Samenvatting

Doc: 210429 Volkshuisvestingsfonds mini.mpp                                                                                                                              Pag
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>estingsfonds                                                                                                                                             Projectleider: Janna Brouwer


ost Aanpak)
     Einddatum           2020    2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027                      2028    2029     2030   2031     2032    2033    2034    2035   2036   2037   2038   2039
             din 11-5-21            Indienen aanvraag volkshuisvestingsfonds
             woe 1-9-21                  Besluitvorming BZK over aanvraag
             woe 1-9-21         1-9       Go - werkzaamheden
           woe 16-3-22            16-3        Gemeenteraadsverkiezingen 2022
              din 3-5-22                     Geen besluitvorming in de Raad
          maa 2-2-32                                                                                                         Aanpak Inpondingsregeling
           din 30-11-21                   Voorbereiding regeling
          woe 2-2-22                         Besluitvorming Regeling (juridische aspecten)
           din 14-12-21                    Aanleveren B&W
           din 21-12-21         21-12       B&W
           woe 19-1-22                     Raad (i,m)
             woe 2-2-22           2-2        Raad (B)
             woe 2-2-22           2-2        Regeling gereed t.b.v. uitvoering
            maa 2-2-32                                                                                                      Uitvoering regeling
          vri 29-3-30                                                                                        Renoveren/verduurzamen woningen (en vergroenen openbaar gebied)
          vri 1-10-27                                                                    Ontwerpfase
         din 14-6-22                            Deelbuurt 1 en 2
           din 14-12-21                    Uitwerken PvA voor participatie en wijkgerichte aanpak met bewoners deelbuurt 1
            din 14-6-22                       Openstellen van gemeentelijke regeling voor verduurzaming,
           din 14-12-21                    Uitwerken PvA voor participatie en wijkgerichte aanpak met bewoners deelbuurt 2
            din 14-6-22                       Openstellen van gemeentelijke regeling voor verduurzaming,
          vri 1-10-27                                                                    Deelbuurten 3 t/m 22
           vri 7-7-28                                                                           Voorbereidingsfase
          vri 17-3-23                                   Deelbuurt 1 en 2
            din 13-9-22                         Draagvlak bij particuliere woningeigenaren deelbuurt 1
           din 13-12-22                           Ontzorgen deelbuurt 1 (hulp bij subsidie en financieringsaanvraag etc.)
              vri 3-2-23                           Aanbesteding bij 1 of meerdere partijen deelbuurt 1
             vri 17-3-23                            Selectie uitvoerende partij
            din 13-9-22                         Draagvlak bij particuliere woningeigenaren deelbuurt 2
           din 13-12-22                           Ontzorgen deelbuurt 2 (hulp bij subsidie en financieringsaanvraag etc.)
              vri 3-2-23                           Aanbesteding bij 1 of meerdere partijen deelbuurt 2
             vri 17-3-23                            Selectie uitvoerende partij
           vri 7-7-28                                                                           Deelbuurten 3 t/m 22
          vri 29-3-30                                                                                        Uitvoeringsfase
             vri 13-9-24                                         Deelbuurt 1
             vri 13-9-24                                         Deelbuurt 2
             vri 30-3-29                                                                           Deelbuurt 3 t/m 16
             vri 29-3-30                                                                                    Deelbuurt 17 t/m 22
             vri 29-3-30                                                                           29-3      Oplevering
         din 20-8-24                                               Aanpak openbaar gebied met focus op specials
         din 20-8-24                                               PRESIKHAAF VERGROENEN EN TOEVOEGEN ONTMOETING
            din 14-6-22                       Ontwerpfase (met bewoners)
              din 4-4-23                            Voorbereidingsfase
            din 20-8-24                                          Realisatiefase
            din 20-8-24                                 20-8       Oplevering
         din 20-8-24                                               GROENE LINT MALBURGEN (WANDELROUTE)
            din 14-6-22                       Ontwerpfase (met bewoners)
              din 4-4-23                            Voorbereidingsfase
            din 20-8-24                                          Realisatiefase
            din 20-8-24                                 20-8       Oplevering

                                            Projectsamenvatting                                           Deadline

samenvattingstaak                           Externe taken

                                            Externe mijlpaal

gina 1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>