<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                               Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
Voorontwerp omgevingsvisie
Arnhem 2040 						3 mei 2021
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Arnhem 2040
 Voorontwerp omgevingsvisie
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
versie voorontwerp - 3 mei 2021          4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                                                              5




Voorwoord




                                                                                               versie Voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                               Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
Arnhem is een stad met veel kwaliteiten. Kwaliteiten waar we trots op zijn en die we willen
koesteren. Maar als stad staan we ook voor grote uitdagingen. De grote woningbouwopgave
waar we aan werken. Het zorgdragen voor een gezonde stad met voldoende werkgelegenheid.
De inspanning om samen de stad klimaatadaptief in te richten. Het stimuleren van onze
duurzame economie. En op welke manier we Arnhem goed bereikbaar houden. Dit zijn enkele
voorbeelden van actuele vraagstukken.

Met trots bieden we het voorontwerp-omgevingsvisie aan. Hierin hebben we de Arnhemse
uitdagingen vertaald naar een gezamenlijke visie. Een visie met duidelijke en realistische
ambities en heldere kaders voor de ontwikkeling van onze stad. Een wenkend perspectief voor
Arnhem in een veranderende wereld.

De afgelopen periode hebben we, met input vanuit de stad, gewerkt aan deze visie. Dat
hebben we verwerkt in dit eerste bod. We zijn benieuwd wat de rest van de stad er van vindt.
Om de visie verder aan te scherpen en ervoor te zorgen dat het een visie wordt van alle
Arnhemmers. Een visie waarin Arnhem zichzelf blijft, maar ook klaar is voor de toekomst!


                                                                        Cathelijne Bouwkamp

                                          Wethouder Ruimtelijke Ordening en Omgevingswet
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>6




    Samenvatting
    Hoe Arnhem zichzelf blijft op weg naar de               In 2012 verscheen de laatste ruimtelijke visie      zonder de kwaliteiten van de stad onrecht aan
    toekomst                                                voor heel Arnhem: ‘Structuurvisie Arnhem 2020,      te doen. We moeten schaarse ruimte intensief
    Arnhemmers weten heel goed waarom het goed              doorkijk 2040’. Door snelle ontwikkelingen in met   benutten, prioriteiten stellen en een weloverwogen
    wonen is in Arnhem. Arnhem staat voor wonen in          name verstedelijking en klimaatverandering is die   ruimtelijke koers varen.
    een echte stad met de Veluwe, de uiterwaarden en        visie voor een deel verouderd. Daarom is nu deze
    de Betuwe altijd dichtbij. Een stad waar het leven      omgevingsvisie Arnhem 2040 opgesteld.               Op naar 2040: waar ligt onze focus?
    ontspannen is, met cultuur en voorzieningen in de                                                           Arnhem is in trek bij bewoners, bedrijven en
    buurt. Een stad die gunstig ligt en waar de ‘rest van   De stad denkt mee                                   bezoekers en groeit. In de komende twintig jaar
    Nederland’ nooit echt ver weg is, met Duitsland op      Bewoners, ondernemers en organisaties               neemt de behoefte aan woningen naar verwachting
    een steenworp afstand. Arnhem is steeds meer in         van Arnhem hebben meegedacht over de                met 16.000 toe. Deze groei willen we benutten om
    trek. Dat vraagt wat van de stad. Allereerst zijn er    omgevingsvisie. Ruim 3500 mensen reageerden         de stad aantrekkelijker, socialer en vitaler te maken.
    woningen nodig, daarna extra scholen, huisartsen        online op 18 stellingen en drie scenario’s.         Het gewenste toekomstbeeld voor Arnhem 2040
    en sportvoorzieningen. Tegelijk zijn ook meer banen     Professionele partijen namen deel via een           is een stad als onderdeel van een sterke regio met
    nodig. De uitdaging voor Arnhem is om hierin een        klankbordnetwerk met bijeenkomsten. Middelbare      een veelzijdig landschap, waardevolle wijken en
    weloverwogen ruimtelijke koers te gaan varen. Om        scholieren maakten een presentatie hoe zij Arnhem   krachtige knooppunten.
    te zorgen dat Arnhem zichzelf blijft op weg naar        willen zien over twintig jaar. Deze participatie
    de toekomst, hebben we samen met de stad de             heeft invloed gehad: de omgevingsvisie is op een    Om dat streefbeeld in 2040 te bereiken, geven we
    omgevingsvisie ‘Arnhem 2040’ opgesteld. In onze         aantal aspecten aangepast en ingevuld op basis      de komende jaren vooral aandacht aan:
    aanpak vormen de ruimtelijke kwaliteiten waar we        van de inbreng uit de stad. Bijvoorbeeld: meer      • een sterke positionering en profilering van
    trots op zijn het vertrekpunt.                          aandacht voor natuur, ontmoeten en bewegen bij        Arnhem als groene, creatieve, ondernemende
                                                            de straat- en buurtinrichting, hoogbouw op goed       energiestad;
    Waarom deze Omgevingsvisie 2040?                        bereikbare plekken, het voorzieningenniveau in de   • een gunstig vestigingsklimaat voor onderwijs
    Een omgevingsvisie schetst een beeld voor de            wijk (wat moet dichtbij, wat kan verder weg) en       en innovatieve bedrijvigheid in en rondom de
    fysieke leefomgeving op de langere termijn. In          een doordachte mix van de vervoersmiddelen zoals      energiesector;
    dit geval een beeld van Arnhem in 2040. Dat             fiets, bus en auto.                                 • investeren en bouwen op die plekken in de stad,
    beeld gaat niet alleen over ‘klassieke’ ruimtelijke                                                           die goed met het OV bereikbaar zijn en al over
    ordeningsthema’s als bouwen, verkeer, water en          De Arnhemse uitdaging: wat komt er op ons af?         voorzieningen beschikken én meer ruimte voor
    infrastructuur, maar ook over ecologie, gezondheid,     e wereld om ons heen verandert continu.               fietsen en wandelen;
    sociale samenhang, veiligheid en duurzaamheid.          Ontwikkelingen, zoals de groei van het              • woningen creëren ín de stad, met aandacht voor
    Een omgevingsvisie beschrijft hoe we keuzes gaan        aantal inwoners en het aantal huishoudens,            mensen met beperkingen, een achtergestelde
    maken in het ruimtegebruik, rekening houdend            energietransitie en kringloopeconomie,                maatschappelijke positie en/of een kleine
    met al die thema’s. Met als doel dat Arnhem in          klimaatverandering en digitalisering, hebben een      portemonnee;
    een veranderende wereld zijn unieke kwaliteiten         grote invloed op onze fysieke leefomgeving.         • ruimte voor nieuwe gemengde
    behoudt en voor al zijn huidige en nieuwe bewoners      Onze eisen op het gebied van woonklimaat en           woon-werkmilieus in de stad;
    de best mogelijke leefomgeving biedt.                   gezondheid veranderen ook. Niet alles kan overal    • een aantrekkelijke, gezonde, groene woon- en
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                              7




  leefomgeving passend bij het veranderende          3. Wijken versterken waarin iedereen mee kan        juist in die delen van de stad veel veranderen




                                                                                                                                                              versie Voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                              Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
  klimaat;                                           doen.                                               en zijn belangrijke keuzes te maken. Dit
• gezonde wijken waar iedereen kan meedoen;          Alle Arnhemmers moeten beter worden van de          doet natuurlijk niets af aan het belang en de
• verduurzaming van wijken en het tegengaan van      groei van de stad. Dit betekent aandacht in de      kwaliteiten van andere deelgebieden van Arnhem.
  energiearmoede;                                    wijken voor woningen voor álle doelgroepen en
• transformatie van de bruisende binnenstad van      voor levensloopbestendige wijken met voldoende      Waar wordt de omgevingsvisie voor gebruikt?
  koop- naar ontmoetingscentrum.                     werkgelegenheid. Bij groei van woon-, winkel- en/   De omgevingsvisie biedt uitgangspunten, criteria
                                                     of bedrijfsruimte moeten er tegelijk functies       en randvoorwaarden waarbinnen en waarmee
Hoe maken we keuzes?                                 worden toegevoegd die bijdragen aan de sociale      de gemeente programma’s en gebiedsvisies kan
We houden rekening met wat er in heel Nederland      samenhang en leefbaarheid in de wijk.               ontwikkelen en projecten tot uitvoering kan
speelt en hanteren bij het maken van keuzes de                                                           brengen. Binnen de hier gestelde kaders is ruimte
drie criteria uit de nationale omgevingsvisie: we    4. Slim omgaan met ruimtegebruik.                   voor concrete keuzes, invulling en fasering, iets
combineren op één plek liefst meerdere functies,     Ruimte is schaars en moet dus efficiënt gebruikt    dat we uiteraard samen met onze bewoners,
we gaan uit van de kenmerken van een gebied en       worden. Dit betekent dat we nieuwe woningen en      ondernemers en organisaties gaan oppakken.
we lossen onze eigen problemen hier en nu op. In     kantoren zoveel mogelijk bouwen op plekken die
Arnhem onderscheiden we nog vier aanvullende         goed bereikbaar zijn met het openbaar vervoer,      Deze omgevingsvisie zet de eerste stap in
‘afwegingsprincipes’, die ons helpen bij het maken   in de nabijheid van veel voorzieningen. Daar gaan   de toekomstige ontwikkeling van de stad. De
van keuzes. We stellen de volgende voorwaarden       we de hoogte in. We mengen functies en houden       volgende stap is het uitvoeren van de visie, zodat
aan het ruimtegebruik in een groeiende stad:         ook rekening met ontwikkelingen onder de            we straks ook echt kunnen genieten van een
                                                     grond, zoals kabels en leidingen, grondwater en     gezonde, leefbare, duurzame en mooiere stad.
1. De Arnhemse identiteit versterken.                bodemkwaliteit.                                     Samen met de stad willen we werken we aan
Bij ruimtelijke keuzes staan de kwaliteiten en                                                           mooie plannen om te zorgen dat Arnhem zichzelf
identiteit van onze stad, wijken en landschappen     Thema- en gebiedsgerichte uitwerking                blijft op weg naar de toekomst. We zijn trots op
voorop. Bij de bouw en herinrichting zijn het        In de omgevingsvisie Arnhem 2040 werken we          Arnhem en gaan de toekomst met vertrouwen
behoud en de versterking van groenstructuur en       deze met elkaar samenhangende keuzes uit in zes     tegemoet!
cultuurhistorische waarden daarom belangrijke        overkoepelende thema’s: ruimtelijke kwaliteit,
voorwaarden.                                         gezonde leefomgeving, economische vitaliteit,
                                                     woningbouw en -transformatie, bereikbaarheid en
2. Duurzaam en gezond ontwikkelen.                   schone mobiliteit en tenslotte energietransitie.
De natuurwaarden en de kwaliteit van de
leefomgeving moeten toenemen. Dit betekent           In de omgevingsvisie is een uitwerking van deze
onder meer dat we bedrijven en opleidingen bij       koers opgenomen voor vier deelgebieden: Arnhem
elkaar zetten, nieuwe woningen bij park, bos         Centrum, Arnhem Oost, Centrum Zuid en Arnhem
of water bouwen, gebouwen liever van functie         Noord. Dit zijn deelgebieden waar relatief veel
veranderen dan slopen en voorzieningen zo veel       opgaven tegelijk spelen. In de komende jaren zal
mogelijk delen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave

1   Waarom een koers voor Arnhem 2040              11   5     Thematische uitwerking                               37
    1.1   Aanleiding                               11     5.1 Een aantrekkelijk Arnhem                             37
    1.2   Wat ging vooraf                          11     5.2 Een groene gezonde, aantrekkelijke
    1.3   Doorkijk naar vervolgproces              16   		    en leefbare stad                                     41
    1.4   Leeswijzer                               17     5.3 Een vitale stad                                      45
                                                          5.4 Een stad waar het goed wonen is                      48
2   Arnhem in een veranderende wereld              19     5.5 Een goed bereikbare stad met ruimte voor
    2.1   De Arnhemse identiteit als basis         19   		schone mobiliteit                                        50
    2.2   Vanuit verschillende perspectieven       22     5.6 Een stad met nieuwe energie                          53
    2.3   Onderdeel van de groene metropoolregio   23
    2.4   We dragen bij aan een gaaf Gelderland    23   6     Gebiedsuitwerking                                    57
                                                              6.1    DNA van de wijken                             58
3   De Arnhemse uitdaging                          25         6.2    Arnhem Centrum                                60
    3.1   Belangrijkste trends en ontwikkelingen   25         6.3    Arnhem Oost                                   64
    3.2   Stapelen van ambities vergt keuzes       27         6.4    Centrum Zuid                                  68
                                                              6.5    Arnhem Noord                                  72
4   Koersen richting 2040                          29
    4.1   Waar willen we naar toe?                 29   7     Doorwerking                                          77
    4.2   De visie van Arnhem                      30     7.1        De wettelijke basis                           77
    4.3   Afwegingsprincipes                       32     7.2        Overzicht van de instrumenten                 77
    4.4   Toelichting op omgevingsvisiekaart       34     7.3        Thematische uitwerking in programma’s         78
                                                          7.4        Gebiedsuitwerking in ontwikkelperspectieven   81
                                                        		           en gebiedsvisies
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                             11


1. Waarom een koers voor Arnhem 2040
Ontwikkelingen zoals klimaatverandering en verstedelijking vragen om
adaptatie. Ambities op het gebied van leefbaarheid en economie vragen om
creatieve oplossingen. En de combinatie vraagt om samenhangende keuzes in het
ruimtegebruik. Daarom is een actuele, integrale visie nodig op de leefomgeving in




                                                                                                                                                                versie Voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                                Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
Arnhem; een door de stad gedragen koers richting 2040.




1.1 Aanleiding                                        1.2 Totstandkoming                                     Koppeling met het participatietraject
Een omgevingsvisie geeft het beeld van de             Voorafgaand aan de voorontwerp-omgevingsvisie          Zoals in afbeelding 1.1 te zien, zijn door het
gewenste ruimtelijke kwaliteit van de fysieke         is de identiteit van Arnhem inzichtelijk gemaakt       stapelen van kansen, keuzes ontstaan. Deze
leefomgeving in Arnhem: een integraal streefbeeld     in een Waardenatlas met tijdlijn en themakaarten       keuzes hebben we voorgelegd aan de stad. Doel
waar we als gemeente naartoe willen ontwikkelen.      (zie afbeelding 1.1). Vervolgens zijn in een           van de participatie was om een omgevingsvisie
Een strategische langetermijnvisie, waar opgaven      koersdocument de trends en ontwikkelingen              te maken voor de stad waarin de Arnhemse
en ambities voor de gehele fysieke leefomgeving       voor Arnhem in beeld gebracht en is er een             samenleving zich kan herkennen. Met participatie
samenkomen. Een omgevingsvisie stellen we             toekomstbeeld voor Arnhem 2040 geschetst.              wilden we de doelgroepen raadplegen in het
vast voor een langere periode, maar is geen           Omdat in de visie veel dingen samenkomen, is           proces naar de omgevingsvisie; de Arnhemmers
statisch verhaal, want de visie maakt onderdeel       het maken ervan vooral een proces van belangen         zijn expert van hun eigen leefomgeving en kunnen
uit van de beleidscyclus en kan periodiek worden      afwegen en integrale keuzes maken voor onze            nieuwe inzichten geven.
aangepast. Een omgevingsvisie gaat niet alleen        leefomgeving. Uiteenlopende beleidsdoelen,
over traditionele ruimtelijke onderwerpen zoals       ambities en initiatieven vanuit de stad leggen         Om een breed beeld te krijgen van wat
bouwen, verkeer en water, maar ook over ecologie,     afzonderlijk een claim op de fysieke ruimte. Om        Arnhemmers belangrijk vinden voor de toekomst
gezondheid, inclusie, veiligheid en duurzaamheid.     de samenhang te versterken en dilemma’s op te          van de stad hebben we de participatie voor
En een omgevingsvisie bekijkt die onderwerpen         lossen, zijn de opgaven en ambities geclusterd in      de omgevingsvisie gericht op de volgende
niet apart, maar in onderlinge samenhang.             realistische doelen, en zijn vier afwegingsprincipes   doelgroepen:
                                                      benoemd. In dit keuzeproces is de kracht van           • geïnteresseerde inwoners;
In 2012 verscheen onze laatste ruimtelijke visie      de stad en de regio gebruikt. Samen met onze           • professionele stakeholders en
voor heel Arnhem: Structuurvisie Arnhem 2020,         inwoners, ondernemers en maatschappelijke                belangenverenigingen;
doorkijk 2040. Met het oog op ontwikkelingen in       partners komen we op deze manier tot de juiste         • jongeren, in de leeftijd van ca. 15-25 jaar;
verstedelijking en klimaatverandering is deze visie   keuzes.                                                • doelgroepen die normaliter niet meedoen aan
deels verouderd. Daarom nu deze omgevingsvisie                                                                 participatietrajecten van de gemeente, maar
Arnhem 2040.                                                                                                   wel belangrijk zijn om een breed beeld te
                                                                                                               verkrijgen van wat de Arnhemmers hun stand
                                                                                                               in 2040 toewensen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>         12




                                                                          In het participatiedocument wordt toegelicht
                                                                          op welke manier de participatie vorm heeft
                                                                          gekregen, welke doelgroepen zijn bereikt en wat
                                                                          de inhoudelijke resultaten zijn geweest.
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                                                          Met de input uit de stad hebben we de
                                                                          omgevingsvisie verrijkt en aangescherpt. We
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                                                          noemen enkele voorbeelden. Dat de thema’s
                                                                          groen, gezond en duurzaam hoog scoorden en
                                                                          mobiliteit een stuk lager heeft doorgewerkt in de
                                                                          inrichting van de straat van de toekomst. In die
                                                                          straat krijgen groen, spelen en beweging dicht bij
                                                                          de deur meer ruimte als de ruimte voor parkeer-
                                                                          en verkeersfuncties kan afnemen. De verschillen
                                                                          tussen de wijken in wensen ten aanzien van
                                                                          vervoersmiddelen hebben geleid tot nuances en
                                                                          maatwerk in de mobiliteitsconcepten. Met behulp
                                                                          van de hoge respons op ‘groen’ en ‘ruimte voor
                                                                          bewegen en ontmoeten in wijk en binnenstad’ in
                                                                          combinatie met het signaal dat men open stond
                                                                          voor verdichting en kwalitatieve hoogbouw op
                                                                          specifieke goed bereikbare plaatsen, hebben we de
                                                                          potentiële verdichtingslocaties kunnen aangeven
                                                                          op de kaart.

                                                                          Arnhemmers gaven aan dat zij scholen,
                                                                          buurtsupermarkt en ontmoetingsplekken als
                                                                          buurthuizen, kleine theaters en kleine horeca in
                                                                          de wijk willen hebben, terwijl ze voor sport- en
                                                                          grootschalige voorzieningen bereid zijn verder
                                                                          te reizen. Voor de wijk- en stad-overstijgende
                                                                          culturele voorzieningen wordt vooral de
                                                                          binnenstad als aangewezen plek gezien.




                                         Afbeelding 1.1 Wat ging vooraf
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                 13




                                                                                                                Koerswijzer
Middelbare scholieren hebben als lesopdracht           Via het opgerichte Arnhems klankbordnetwerk              Aan de hand van drie scenario’s en een aantal
een presentatie gemaakt over hoe zij Arnhem            konden professionele partijen deelnemen                  stellingen hebben we meningen uit de stad
willen zien over 20 jaar. De jongeren bleken           in het participatieproces. In het                        opgehaald. Dit hebben we gedaan aan de
erg betrokken, creatief en bewust te zijn in het       Arnhems klankbordnetwerk zitten de                       hand van de online tool de Koerswijzer en het
nadenken over hun toekomst.                            koepelorganisaties van belangenverenigingen              Koersdocument als achtergrondinformatie. In het




                                                                                                                                                                     versie voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                                     Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
De onderwerpen die we uit het scholenproject           (op het gebied van zorg, onderwijs, energie en           gesprek met de stad wilden we weten wat de
meegenomen hebben naar de omgevingsvisie zijn:         duurzaamheid), ondernemers, ontwikkelaars,               Arnhemmers belangrijk vinden voor de toekomst
• schone en duurzame (deel)mobiliteit en in de         woningbouwcorporaties, inwoners, raadsleden              van de stad. Hoe ziet Arnhem er in 2040 uit?
   toekomst andere vormen van mobiliteit;              en ambtenaren. Uit dit netwerk is een
• investeren in een goede fiets infrastructuur;        bijeenkomst met de Bouwsociëteit Arnhem                  Ruim 3500 mensen hebben de Koerswijzer
• combineren van functies (wonen, werken,              voortgekomen en heeft het scholenproject                 ingevuld, met 18 stellingen over de thema’s
   voorzieningen) in een gebouw;                       concreter vorm gekregen. Hierdoor is                     voorzieningen, woningbouw, werkgelegenheid,
• wonen en werken in een groene leefomgeving;          de visie aangescherpt op de onderdelen                   mobiliteit en verkeer, natuur, groen en recreatie,
• zoveel mogelijk vergroenen van de openbare           woon-werkmilieus en innovatieve en creatieve             klimaat en energie. Belangrijkste conclusies:
   ruimte en daarbij gezond gedrag en ontmoeten        bedrijvigheid.                                           80% van de respondenten had natuur, groen en
   mogelijk maken en bevorderen;                                                                                recreatie in de top drie van belangrijkste thema’s
• woningen verduurzamen: groene daken met              Wijkvoorzitters en bewoners benadrukten hoe              staan; daarnaast in die top drie de thema’s
   zonnepanelen;                                       belangrijk het is dat duidelijk is waar inwoners         voorzieningen, klimaat en energie; tenslotte werd
• nadenken over wonen in hoogbouw en tijdelijke        daadwerkelijk iets over te zeggen hebben.                het thema mobiliteit het minst vaak genoemd.
   en verplaatsbare (prefab)woningen;                  Voor de omgevingsvisie geldt dat deze een
• voldoende betaalbare woningen en gemengde            kader schept voor toekomstige ontwikkeling,              Op basis van de resultaten uit de Koerswijzer zijn
   wijken;                                             maar nog ruimte laat voor concrete invulling,            er voor drie onderwerpen verdiepende stellingen
• nadenken over autovrije zones in de stad.            fasering en afweging.                                    online gezet om concreter inzicht te krijgen hoe
                                                                                                                Arnhemmers tegen de samenhang tussen thema’s
                                                       Voor een meer uitgebreide toelichting op de              aankijken. De thema’s waren hoogbouw, inrichting
                                                       resultaten uit het participatietraject verwijzen         van de straat en het voorzieningenniveau in de
                                                       we naar het participatie-document.                       wijk. Hoogbouw als een van de mogelijkheden
                                                                                                                om te voldoen aan de grote vraag naar woningen
                                                                                                                en aan een groene gezonde leefomgeving. De
                                                       De winnende presentatie van het scholenproject           inrichting van de straat om de verhouding tussen
                                                       was het idee om wegen in Arnhem om te vormen             groen, ontmoeten, bewegen en spelen, versus
                                                                                                                verkeer en parkeren scherper te krijgen. En
                                                       tot een ecologische tuin en boerderij voor lokale
                                                                                                                voorzieningen om meer inzicht te krijgen in welke
                                                       voedselproductie. Wethouder Cathelijne Bouwkamp
                                                                                                                voorzieningen de inwoners op wijkniveau wensen
                                                       zei over de video’s: "Ik ben supertrots op alle
                                                                                                                en voor welke voorzieningen ze naar de binnenstad
                                                       leerlingen die een video hebben gemaakt en dat ze
                                                                                                                of grotere centra willen gaan.
                                                       het belangrijk vinden hoe hun stad er straks uit ziet.
                                                       Het winnende filmpje is erg origineel."


Afbeelding 1.2 Winnende video van het scholenproject
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>14
     Reacties van Arnhemmers op stellingen over .....



                 “Er was een tijd dat het
              draagvlak voor hoogbouw niet
                                                        ...hoogbouw
              groot was in Arnhem. Ik denk
               dat de tijd nu rijp is, dit zie                                                                     “Gratis parkeren stimuleert
              je ook in andere middelgrote                 “Het lijkt me niet eenvoudig een                        autogebruik en ik pleit juist
                          steden.”                         sfeervol centrum te creëren als                        voor minder auto’s en dus een
                                                            er hoogbouw moet komen. Al is                           betere luchtkwaliteit in de
                                                            het maar door het gebrek aan                                      stad.”
                                                             licht wat hoogbouw met zich
                                                              meebrengt. Hoogbouw heeft
                                                              ruimte nodig om zich heen.”
                                                                                                                                  ...de inrichting
                                                                                                                                   van de straat
      “Als iedereen blijft roepen ‘niet in mijn achtertuin’, komen we nooit
        verder. Hoogbouw hoeft echt niet overal, maar als het past doe
        het dan goed. Maak van Arnhem weer de hoofdstad van Gelre!”                                 “Minder auto’s in de straten: bouw meer
                                                                                                    parkeergarages in woonblokken voor de
                                                                                                    bewoners van dat blok. Parijs doet dat.”

                                                          “Hoogbouw is niet de enige oplossing.
                                                      Verdichten kan ook relatief laag. Barcelona
            “Het groen is voor veel                   is de dichtst bevolkte stad van Europa, met
               mensen een van de                                  nauwelijks hoogbouw”
           redenen om in Arnhem te                                                                                           “Gratis parkeren hoort
            wonen. De vele parken                                                                                                bij woongenot”
              zijn kostbaar. Om de
           woningnood op te lossen is
             hoogbouw hard nodig.”
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                    15




                                                              “Naar school in de eigen wijk vind ik belangrijk voor de
“Als inwoner van je eigen                                       sociale contacten en ontwikkeling van mijn kinderen.”
straat mag je verwachten
 dat je in de buurt gratis
  kan parkeren. Tenslotte
   betalen wij allemaal                                                                                 “Men wil ook leefgenot en dat gaat
     wegenbelasting’’                                                                                 niet met horeca en kinderdagverblijven.
                                                       “Ik vind het prettig dat er een                 Voorzieningen net buiten de wijk met
                                                    centrum is waar je heen kunt als je               voldoende parkeergelegenheid zou een
                                                    iets nodig hebt en dat het verder in                         mooie optie zijn”
                                                     wijken rustiger blijft. Ik heb liever
                                                     meer groen in de wijken dan dat er
                                                         opeens winkels bij komen.”
           Ja, wijken wel vergroenen, maar
          behoud wel de mogelijkheid om je                                                                                      “Zeker met een
                                                                                         ...voorzieningen                  verouderende bevolking
           auto bij je huis neer te zetten.”
                                                                                                                             is het belangrijk om
                                                                                                                              winkels en overige
                                                                                                                              voorzieningen in de
                                                  “Ik vind het fijn als alles lopend of fietsend snel te
                                                                                                                               buurt te hebben.”
                                                  bereiken is. Dit is de reden waarom ik weg ging uit
                                                 Schuytgraaf: 1100 meter lopen naar de bakker! 3400
                                                             naar de snackbar of het café.”
 “Eerlijker verdelen ben ik voor, bijvoorbeeld
dat een huishouden nabij het huis één auto kan
 parkeren. Dat meerdere auto’s elders zouden                                                           “Er is in mijn wijk weinig ruimte
  moeten staan. Al kan het natuurlijk zijn dat                                                         voor sociale ontmoeting en sport
      iemand deze toch echt nodig heeft.”                                                               en spel (buiten). Daar mag echt
                                                                                                         wel in geïnvesteerd worden.”
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>        16




                                         1.3 Doorkijk naar vervolgproces
                                         De omgevingsvisie geeft richting aan de               De omgevingsvisie moet in samenhang gezien
                                         oplossingen voor de urgente opgaven voor              worden met een ander instrument uit de
                                         de stad. Het beschrijft onze ambities en geeft        Omgevingswet: het omgevingsprogramma.
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                         een samenhangende langetermijnvisie voor de           Omgevingsprogramma’s geven een nadere
                                         fysieke leefomgeving. Daarmee vervangt het            invulling van de voorgenomen koers in deze
                                         onderdelen uit de huidige structuurvisie Arnhem       omgevingsvisie. De omgevingsvisie geeft voor de
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                         2020-2040. De structuurvisie blijft gelden op de      thema’s en gebieden een eerste uitwerking, en
                                         gedetailleerd uitgewerkte aspecten, waarvoor          omgevingsprogramma’s geven dat per thema en/
                                         in de omgevingsvisie slechts op hoofdlijnen de        of gebied verder vorm.
                                         ambities en koers benoemd zijn.




                                                                              Stap 1                             Stap 2                          Stap 3                          Stap 4
                                                                   • Collegebesluit                    • Raadbesluit voorontwerp         • Opstellen MER-rapport       • Ontwerpbesluit
                                                                     voorontwerp                         omgevingsvisie, Notitie         • Raadplegen partners in de     omgevingsvisie inclusief
                                                                     omgevingsvisie, Notitie             Reikwijdte en detailniveau        regio                         MER-rapport
                                                                     Reikwijdte en detailniveau          en Participatiedocument         • Advies commissie MER        • Ter inzage periode
                                                                     en Participatiedocument                                             • Opstellen ontwerpbesluit    • Definitief besluit
                                                                   • Uitwerken thematische                                                 omgevingsvisie                Omgevingsvisie
                                                                     programma’s en                                                      • Digitaliseren
                                                                     Koersgebieden                                                         omgevingsvisie


                                                                             Voorontwerp Omgevingsvisie                                 MER-rapport                    Ontwerpbesluit

                                                                             Notitie en Detailniveau (MER-procedure)                    Advies commissie MER           Zienswijzen

                                                                             Participatiedocument                                       Ontwerp-besluit                Definitief besluit
                                                                                                                                        omgevingsvisie



                                                                Afbeelding 1.3 Vervolgproces
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                 17




1.4 Leeswijzer
In het volgende hoofdstuk wordt gestart met
de positie van Arnhem in een veranderende
wereld. Daarbij dient de Arnhemse identiteit
als basis voor de toekomst. Vervolgens wordt
Arnhem vanuit verschillende perspectieven
geschetst, zoals als onderdeel van de groene
metropoolregio en als onderdeel van een gaaf
Gelderland. Hoofdstuk 3 beschrijft de opgaven
waar Arnhem voor staat, uitgaande van de
belangrijkste trends en ontwikkelingen. De
combinatie van opgaven en ambities vraagt
om keuzes. Hoofdstuk 4 doet een voorzet voor
die keuzes en geeft aan welk toekomstbeeld
Arnhem voor 2040 voor ogen heeft. Hoofdstuk 5
geeft een thematische uitwerking en hoofdstuk
6 een uitwerking van enkele deelgebieden waar
sprake is van nieuwe meervoudige opgaves en/
of een afwijking van de huidige koers. Er zijn
zowel thematische als gebiedsuitwerkingen
opgenomen, omdat de stad niet overal hetzelfde
is en ook de keuzes en randvoorwaarden per
type gebied kunnen verschillen. Tot slot wordt
in hoofdstuk 7 de doorwerking weergeven op de
programma’s en gebiedsvisies.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                         19


2. Arnhem in een veranderende wereld
Arnhem bezit veel ruimtelijke kwaliteiten waar we trots
op zijn. In onze aanpak vormen deze kwaliteiten het
vertrekpunt: we ontwikkelen vanuit het Arnhemse DNA.




                                                                                                                                                                              versie Voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                                              Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
2.1 De Arnhemse identiteit als basis                  Ook in het stedelijk gebied zijn de overgangen
Als uitgangspunt voor deze Omgevingsvisie geldt       tussen verschillende landschapstypen vaak goed
dat we ruimte bieden aan de fysieke ontwikkeling      te zien. Zo markeert de Velperweg de overgang
van de stad vanuit de unieke kwaliteiten van          tussen de poldergrond en zandgrond. Een ander
Arnhem.                                               voorbeeld is te vinden bij Onderlangs, waar het
                                                      stuwwallenlandschap op dramatische wijze het
Arnhem bezit veel ruimtelijke, landschappelijke en    Rivierenlandschap raakt. Door de verwevenheid
cultuurhistorische kwaliteiten waar we trots op       van stad en landschap is de afstand naar groen
zijn en die onze stad uniek maken. Het gaat daarbij   overal klein. Daar waar de drie landschappen in
om waarden die van belang zijn voor de ruimtelijke    contact komen met het stedelijk weefsel is deze
fundamenten van Arnhem, ontstaan door sociaal-        overgang goed te ervaren. De rijkheid in variatie
maatschappelijke of economische gebeurtenissen.       en landschap die in deze regio ontstaan is, is uniek
Omdat deze ruimtelijke fundamenten sterk sturend      voor Nederland.
zijn in de verdere ontwikkeling van de stad,
gebruiken we ook wel de term ‘DNA van Arnhem’.        Stedenbouwkundige contrasten
                                                                                                                                                      stuwwallenlandschap

                                                      De Arnhemse wijken kennen een grote variatie. Elke
Veelzijdige ondergrond                                bouwperiode in de geschiedenis van de stad bracht
Arnhem ligt ingebed in vier landschapstypen:          eigen stedenbouwkundige idealen met zich mee                                                       gradiëntlandschap
het reliëfrijke stuwwallenlandschap, het              en een eigen ruimtelijke inrichting. Deze gebieden
gradiëntlandschap dat zich heeft gevormd op           liggen als ‘scherven in het groen’ en zijn niet
de overgang tussen de Veluwe en de rivieren,          aan elkaar gegroeid als aaneengesloten stedelijk
het rivierenlandschap van Rijn en IJssel en het       gebied. Er is veel open ruimte tussen clusters van
polderlandschap in Arnhem Zuid.                       bebouwing. Open ruimte die wordt bepaald door
                                                                                                                                                          rivierenlandschap
                                                      de grote groene parken en landschappen in Noord,
De stad ligt ingebed in deze landschappen. Het        het rivierengebied en in Arnhem-Zuid de vaak forse                                                  polderlandschap
is uniek dat tot diep in het stedelijk gebied deze    maat van infrastructuur en de wijkopzet.
landschappen doordringen. Voorbeelden zijn onder
meer de stadsparken in Arnhem Noord en Immerloo       Ook het scherpe contrast tussen landschap en
in Arnhem Zuid, maar ook de groene stadslanen,        stedelijkheid is een bijzondere Arnhemse kwaliteit.    Afbeelding 2.1 Arnhem op het kruispunt van vier
historische polderlinten en dijken.                   Het is uniek hoe ver de groene gebieden in het hart    landschapstypen
                                                      van de stad doordringen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>       20




                                         Strategische ligging
                                         De verlegging van de Rijn, de aanleg van de        metropoolregio en de woondeal) geven de regio      Arnhem is nooit een echte industriestad geworden;
                                         haven en de komst van het spoor bracht naast       weer een sterke positie.                           wel een dienstenstad. Het daarmee samengaande
                                         mobiliteit en economische voorspoed ook                                                               grote culturele aanbod en de vestiging van ArtEZ,
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                         groeimogelijkheden voor de stad. Wonen in          Ontwikkeld als dienstenstad                        Introdans, Oostpool en het Modekwartier vormde
                                         Arnhem en werken in het westen is sindsdien een    De eerste bedrijvigheid in Arnhem ontstond door    de basis van de energieke en creatieve identiteit
                                         feit.                                              de positie aan de Rijn (Hanzestad) en later door   van Arnhem. Bij ontwikkelingen zetten we ons
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                                                                            de aanleg van havens en steenfabricage langs       in om samen met de stad bij te dragen aan het
                                         De stad is strategisch gelegen, op een kruispunt   de rivier. Langs beken ontstond bedrijvigheid      groene, creatieve en innovatieve profiel van de
                                         van auto-, spoor- en vaarwegen, tussen             met waterkracht, gebruikmakend van het             stad.
                                         Randstad en Ruhrgebied, tussen Noord- en           hoogteverschil. Nog altijd zijn we een stad waar
                                         Zuid-Nederland. Arnhem heeft altijd het belang     (duurzame) energie en innovatie ons handelsmerk    Een diverse stad
                                         van een goede bereikbaarheid begrepen. Ook         is. Op economisch gebied profileren we ons als     Met de snelle verstedelijking na 1850 kwamen er
                                         nu bepaalt onze ligging en positionering de        stad met het “hotspot energie”-merk. Nieuwe        naast veel rijken ook veel arbeiders en huishoudelijk
                                         samenwerking met de regio. De koers voor           (groene) bedrijven en innovaties passen goed bij   personeel naar Arnhem. Deze sociale verschillen
                                         regionale samenwerkingsverbanden (groene           onze economische signatuur.                        zijn nog altijd aanwezig. In Arnhem wonen relatief




                                         Afbeelding 2.2 De stad ingebed in de parken en     Afbeelding 2.3 Verschillende ruimtelijke milieus   Afbeelding 2.4 Strategische ligging van Arnhem
                                         landschappen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                                         21




    veel inwoners met een laag inkomen en een grote                                                                                                                                                       7. Woonmilieus

    groep die niet deelneemt aan het arbeidsproces.
    Dit is meer dan gemiddeld in Nederland. Een
    goede wijkgerichte aanpak en/of herstructurering




                                                                                                                                                                                                                             versie voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                                                                                             Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
    kan het verschil maken om de tweedeling op te
    heffen en wijken met gelijke kansen te creëren.
    ‘Alle wijken sterk’ is een belangrijk principe. We
    willen Arnhemmers uitnodigen om samen te                                                                                                                                                              6. Netwerken

    werken aan vitale, sociale, gezonde, duurzame en
    inclusieve wijken. De groei en ontwikkeling van de
    stad dient altijd meerdere doelen. Naast fysieke
    maatregelen is ons sociaal kapitaal belangrijk.
    Verstedelijkingsopgaves gaan daarom gepaard met
    verbeteren van de werkgelegenheid, leefbaarheid                                                                                                                                                       5. Groensysteem

    en sociale gelijkheid in kansen.




             16 na Chr. tot 1233                                         1808 tot 1870                   1944 tot 1968                        2000 tot 2019                                                4. Watersysteem
       2     Romeins castellum en vroege versterking            4        De luxe woonstad          6     Blik vooruit: Wederopbouw      8     Herwaardering van de stad




                                                                                                                                                                                                          3. Reliëf




     238.000 jaar geleden-1200 na Chr.                 1233 tot 1808                    1870 tot 1944                        1968 tot 2000
1    Vorming van het bewoonbare landschap        3     De bestuursstad             5    Vasthouden aan grandeur        7     Sprong over de rivier
                                                                                                                                                                                                          2. Bodem




                                                                                                                                                                                                          1. Geomorfologie


    Afbeelding 2.5 Tijdlijn van Arnhem                                                                                                                                    Afbeelding 2.6 Arnhem in themalagen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>       22




                                         2.2 Vanuit verschillende
                                         perspectieven
                                         Arnhem houdt niet op bij de gemeentegrens.                   Oosterbeek, Velp en Huissen) zijn sterk gericht op    landschappelijke waarden, een kenniseconomie die
                                         De positie van de stad en haar netwerk kan op                                                                      sterk onderling verbonden is met een regionaal
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                                                                                      Arnhem en haar voorzieningen. Andersom bieden
                                         verschillende schaalniveaus gedefinieerd worden.             deze kernen kwaliteiten die Arnhem zelf niet heeft.   hoogwaardig openbaar vervoer.
                                         Op een ander schaalniveau naar de stad kijken,               Deze kernen zijn fysiek, sociaal en economisch
                                         levert inzicht op en wijzigt het perspectief op de           zo sterk met Arnhem verbonden dat we kunnen           Arnhem tussen Randstand en Noordrijn-
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                         stad.                                                        spreken van Arnhem als centrumstad.                   Westfalen
                                                                                                                                                            De Randstad en Noordrijn-Westfalen zijn sterke
                                         Arnhem als Centrumstad                                       Arnhem als onderdeel van de regio                     economische regio’s. Arnhem ligt er exact tussen;
                                         De stedelijke invloed van Arnhem is groter dan               In regionaal verband zijn Arnhem en Nijmegen de       verbonden met snelwegen, een internationale
                                         alleen het deel dat binnen de gemeentegrens                  belangrijkste centra, met daaromheen middelgrote      treinverbinding en een rivier. In dit perspectief
                                         ligt. De kernen direct rondom Arnhem (zoals                  en kleine woonkernen. De regio Arnhem-                bezien neemt Arnhem (en de regio) een bijzondere
                                                                                                      Nijmegen heeft een sterke identiteit. Met unieke      plek in.




                                                                                                                                                                                                        TINCHEM




                                         Afbeelding 2.7 Arnhem als centrumstad, in regio Arnhem-Nijmegen en tussen Randstad en Ruhrgebied
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                              23




2.3 Onderdeel van de groene                                                                                  2.4 We dragen bij aan een Gaaf
metropoolregio                                                                                               Gelderland
Arnhem, met haar profiel van een groene,               We zijn inmiddels het grootste verstedelijkte         Als provinciehoofdstad zijn we in Arnhem natuurlijk
innovatieve en creatieve stad, draagt bij aan          gebied buiten de Randstad en een moderne              ook bewust van de opgave waar we op provinciaal
de economische positionering van de groene             kennisintensieve regio. Er zijn bloeiende             niveau voor staan. De provincie Gelderland heeft




                                                                                                                                                                    versie voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                                    Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
metropoolregio Arnhem-Nijmegen. Het versterken         innovatieve bedrijven in alle economische             een eigen omgevingsvisie: Gaaf Gelderland. In
van het vestigingsklimaat van stad en regio op         sectoren, met de topsector Energy als belangrijk      deze Gelderse visie staat aangegeven wat van
circulaire principes vergt een goede samenwerking      groeispeerpunt voor Arnhem.                           waarde is en (dus) beschermd moet worden, alsook
binnen de regio om een vanzelfsprekende partner                                                              waar de wens en noodzaak is om te veranderen
te worden voor het Rijk.                               De trek naar de stad en regio vormt ook een           en verder te ontwikkelen. Doel is een gezond,
                                                       uitdaging voor de toekomst. Hoe zorgen we             veilig, schoon en welvarend Gelderland. Hierin
De ruimtelijke, economische en sociale relaties        ervoor dat iedereen een passende woning vindt,        staan oplossingsrichtingen voor grote bovenlokale
binnen de regio Arnhem-Nijmegen nemen steeds           hoe blijven we op een duurzame manier bereikbaar      vraagstukken centraal, zoals het energievraagstuk,
verder toe. Steeds meer opgaven vragen om              en hoe houden we iedereen aan het werk?               de klimaatverandering, uitputting van grondstoffen,
een grotere schaal en gezamenlijke aanpak:             Tegelijk willen we onze groene leefomgeving in        kwetsbare biodiversiteit, verdere verstedelijking en
verstedelijking en mobiliteit, energietransitie        stand houden. Dit kan niet zonder de opgaven          de toenemende mobiliteit. De visie Gaaf Gelderland
en klimaatopgave, economische ontwikkeling,            van de stad in regionaal verband te zien. Hierbij     dient als een gedeeld vergezicht.
vestigingsklimaat en werkgelegenheid.                  sluiten we aan bij het perspectief van de groene
                                                       metropoolregio van de regio Arnhem-Nijmegen.          Onze Arnhemse omgevingsvisie is opgesteld in de
Zoals al eerder beschreven, kent Arnhem van                                                                  geest van de Gelderse ambities. Uiteraard met onze
oudsher een aantrekkelijke ligging tussen stuwwal      Vanuit Arnhem en de regio functioneren we in          eigen invulling en invloed die we hebben, maar
en rivier en een strategische ligging in het netwerk   een stedelijk netwerk op nationale schaal. We         dezelfde opgaven en ambities staan centraal.
tussen de Randstad en het Ruhrgebied. Dit heeft        willen ons in dat gezelschap blijven onderscheiden
ervoor gezorgd dat Arnhem een aantrekkelijke           als een groene regio met een meer ontspannen
stad is voor bewoners, bezoekers en bedrijven.         leefomgeving. Wij zijn in 2018 al verkozen
Door de vestiging van burgers en bedrijven kon         tot circulaire topregio en stellen ons ten doel
de stad zich ontwikkelen als de hoofdstad van          om in 2050 een energie-neutrale en circulaire
de provincie. Inmiddels geldt dit niet alleen voor     metropoolregio te zijn. Met provincie, Rijk, Europa
de stad Arnhem, maar voor de gehele regio.             en maatschappelijke partners zijn wij met dit
Het samenhangende stedelijk netwerk van het            profiel als groene, circulaire metropoolregio een
gebied rondom Arnhem en Nijmegen beslaat het           interessante samenwerkingspartner.
grondgebied van alle 18 regiogemeenten. De regio
Arnhem-Nijmegen vormt in steeds meer opzichten
één stedelijke agglomeratie met een variatie aan
stedelijke, suburbane en landelijke milieus.




                                                                                                             Afbeelding 2.8 Ambities Gaaf Gelderland
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                25


3. De Arnhemse uitdaging
De wereld om ons heen verandert continu. Ontwikkelingen, zoals de groei
van het aantal inwoners en het aantal huishoudens, energietransitie en
kringloopeconomie, klimaatverandering en digitalisering hebben een
grote invloed op onze fysieke leefomgeving. Onze eisen op het gebied van
woonklimaat en gezondheid veranderen ook. De uitdaging voor Arnhem is




                                                                                                                                                                      versie Voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                                      Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
om hierin een weloverwogen ruimtelijke koers te gaan varen.



3.1 Belangrijkste trends en
ontwikkelingen
Demografische veranderingen
Hoewel 2040 nog ver weg lijkt, zijn de                   die voortkomt uit enerzijds een bestaand               de toekomst welke woningen men waar moet
demografische verwachtingen helder. Zo staat het         woningtekort en anderzijds autonome groei en een       bouwen. Dit is niet zozeer een kwantitatieve als
vast dat het aantal ouderen zal toenemen. Het is         hoge aantrekkingskracht van onze regio op mensen       wel een kwalitatieve opgave. De bereikbaarheid
ook zeker dat de bevolking in de beroepsleeftijden       van buitenaf (zowel vanuit het binnen- als het         van de stad wordt steeds belangrijker door de
nog slechts bescheiden zal groeien. Van deze             buitenland).                                           geografische opschaling, het pendelen naar
laatste groep zal het aantal mensen met een                                                                     werk vanuit de woonplaats en de vele kriskras-
Nederlandse achtergrond sterk teruglopen.                Trek naar de stad en toename van ruimtelijke           verkeersbewegingen in de stad en de omliggende
Daar staat een groei van het aantal mensen met           verschillen                                            regio. We verwachten ook dat in de toekomst meer
een migratieachtergrond tegenover. De totale             De verschillen in Nederland tussen regio’s, steden     mensen thuis gaan werken. Het is nog onbekend
bevolkingsomvang zal blijven groeien, vooral in de       en binnen steden nemen toe. Ook is er sprake           welke effecten ten aanzien van mobiliteit en
dichtbevolkte regio’s.                                   van wijzigende geografische patronen. Het              huisvesting te verwachten zijn op de middellange
                                                         gebied waarbinnen de belangrijkste dagelijkse          termijn.
De omvang van huishoudens neemt af; het aantal           verplaatsingen (woon-werk, studie, sport, etc.)
huishoudens neemt in de komende twintig jaar met         zich afspelen, dijt uit. Er is een trek naar de stad   Naar een duurzame samenleving
ca. 16.000 toe. Dit zijn vanwege vergrijzing meer        voor specifieke groepen (jongeren, alleenstaanden,     De, onderling samenhangende, transities op het
eenpersoonshuishoudens. Door de drievoudige              kenniswerkers). In toenemende mate kiezen              gebied van energie en circulariteit hebben grote
vergrijzing (aantal ouderen neemt toe, ouderen           inwoners en huishoudens bij beslissingen over          impact op de ruimtelijke ontwikkeling van de stad.
worden ouder, ouderen blijven langer zelfstandig         woon- en werklocaties hun (toekomstige)                Ze stellen ons voor een aantal grote opgaven,
wonen) ontstaat behoefte aan nieuwe en andere            woonplaats op basis van de kwaliteit van de woon-      zoals het creëren van duurzame energiebronnen
woonvormen. Tegelijkertijd kan een te lage               en leefomgeving. Van daaruit wordt gekeken welke       en grootschalige energieopslag, hergebruik
groei van de potentiële beroepsbevolking de              banen bereikbaar zijn. Betaalbare woonlasten zijn      van stoffen en vermindering van energie- en
economische ontwikkeling negatief beïnvloeden.           hierbij een belangrijke factor.                        grondstoffengebruik. De gemeenten hebben hierin
                                                                                                                een belangrijke rol. De energieproductie verschuift
Onze regio, met de steden Arnhem en Nijmegen             In de grote steden worden we geconfronteerd            deels van nationaal naar lokaal niveau.
in het bijzonder, is de laatste jaren relatief sneller   met een achterblijvende woningproductie
gegroeid dan andere steden in het land. De               en een groeiende bevolking. Mede gezien                Ondanks de inspanningen om de opwarming
prognoses laten zien dat deze groei doorzet.             de sterk wijzigende bevolkings- en                     van de aarde te beperken, krijgen we te maken
Als regio hebben we een woningbouwopgave                 huishoudenssamenstelling is daarbij de vraag voor      met de effecten van klimaatverandering. Meer
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>       26




                                         en extremere regenbuien vragen om een andere           Zorgen voor een gezonde stad                       de afwisseling van bebouwing met groen en
                                         inrichting van de stad. Meer hittegolven zullen        Gezondheid en een gezonde samenleving zijn         de aanwezigheid van plekken met rust (stilte)
                                         leiden tot meer sterfgevallen onder ouderen en         ook ruimtelijk gezien steeds belangrijkere         en verkoelend water. Ook van belang is de
                                         een minder aangenaam verblijfsklimaat in onze          maatschappelijke thema’s geworden.                 aanwezigheid van aantrekkelijke en gevarieerde
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                         binnensteden.                                                                                             openbare ruimten die uitnodigen tot bewegen,
                                                                                                Het onderwerp van een gezonde leefomgeving         zoals goede fiets- en wandelvoorzieningen en
                                         De ligging van Arnhem, op de overgang van het          wordt van oudsher benaderd vanuit het beperken     buitenspeelmogelijkheden.
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                         stuwwallenlandschap en het polderlandschap,            van gezondheidsrisico’s voor mensen. Dit is
                                         maakt dat de situatie in Arnhem anders is dan          vooral uitgewerkt in normeringen voor geluid,      De digitalisering van onze samenleving
                                         gemiddeld in Nederland. Zowel te veel water als        luchtkwaliteit, bodemkwaliteit of in maatregelen   De digitalisering van onze samenleving heeft
                                         droogte zorgen soms voor overlast. Vooral in           zoals het verlagen van de maximumsnelheid.         invloed op het ruimtegebruik. Activiteiten worden
                                         Arnhem-Noord geldt dat de hoogteverschillen de         Tegenwoordig gaat het ook om het bieden van        door de digitalisering minder plaatsgebonden en
                                         stad extra kwetsbaar maken voor droogte op de          voorzieningen die de gezondheid bevorderen.        de scheidslijnen tussen werk en vrije tijd, werk en
                                         hoge zandgronden en wateroverlast op de lage           Gezondheid wordt niet alleen bepaald door          thuis én tussen publiek en privaat vervagen. De
                                         delen van de stad. In Arnhem-Zuid is vooral de         leefstijl en gedrag, zoals voeding en bewegen,     behoefte van functiemenging op de schaal van een
                                         waterveiligheid van belang. Hoog water in de Rijn is   maar ook door de omgeving. Bijvoorbeeld door       gebouw of wijk neemt daarmee toe.
                                         hier een extra risico.




                                         Afbeelding 3.1 Informatie over energie besparen        Afbeelding 3.2 Wateroverlast Arnhem                Afbeelding 3.3 Sporten in de openbare ruimte
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                  27




3.2 Stapelen van ambities
vergt keuzes
Wanneer we alle ambities en opgaven
van de stad op elkaar stapelen in            nen
de fysieke leefomgeving, dan kan         wo




                                                                                                                       versie voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                       Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
niet alles overal zonder dat we
belangrijke kwaliteiten van de stad
onrecht aandoen. Het is daarom van
belang te kijken op welke manier

                                                   mie
we ambities kunnen combineren,
                                             no
                                         eco
hoe we de schaarse ruimte intensief
kunnen benutten en waar nodig is te
prioriteren.

De afbeelding hiernaast laat de
ambities en opgaven voor de
verschillende thema’s in de stad
                                               li  teit
zien. Het Arnhemse DNA is de basis,
                                         m obi
met vervolgens de verschillende
ontwikkelingen per thema. De kaart
is een weergave van de stapeling
en maakt inzichtelijk waar veel
ontwikkelingen samen komen en

                                               gie
keuzes nodig zijn.
                                             r
                                         ene
De wereld om ons heen verandert
continu. Ontwikkelingen zoals
de groei van het aantal inwoners
en het aantal huishoudens,
                                                         n g
                                                     evi
energietransitie en kringloopeconomie,
klimaatverandering en digitalisering
                                                 m g
                                              fo
hebben een grote invloed op onze         lee
fysieke leefomgeving. Onze eisen
op het gebied van woonklimaat en
gezondheid veranderen ook. De
uitdaging voor Arnhem is om hierin
                                                             hem
een weloverwogen ruimtelijke koers te
                                                         Arn
gaan varen.
                                            A      van             Afbeelding 3.4 Stapelen van ambities vergt keuzes
                                         DN
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                      29


4. Koersen richting 2040
Arnhemmers weten heel goed waarom het goed wonen is in Arnhem. Arnhem staat voor wonen in
een echte stad met de Veluwe, de uiterwaarden en de Betuwe altijd dichtbij. Een stad waar het leven
ontspannen is, met cultuur en voorzieningen in de buurt. Een stad die gunstig ligt en waar de ‘rest van
Nederland’ nooit echt ver weg is, met Duitsland op een steenworp afstand. Arnhem is steeds meer in
trek. Dat vraagt wat van de stad. Allereerst zijn er woningen nodig, daarna extra scholen, huisartsen en




                                                                                                                                                                            versie Voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                                            Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
sportvoorzieningen. Tegelijk zijn ook meer banen nodig. Om te zorgen dat Arnhem zichzelf blijft op weg
naar de toekomst, hebben we samen met de stad afwegingsprincipes opgesteld.

                                                                                       Groene metropool: sterke positionering en

4.1 Waar willen we naar toe?                                                            profilering van Arnhem als groene, vrije,
                                                                                        creatieve ondernemende energiestad in
Arnhem is in trek bij inwoners, bedrijven en
                                                                                            het stedelijk netwerk Nederland
bezoekers. Niet alleen ten opzichte van de regio,
maar in een steeds groter verband. De groei
die dit met zich meebrengt willen we benutten                      Sterke en veilige                                                       Woningbouwopgave
om de stad aantrekkelijker, vitaler en socialer                     wijken waarin                                                       binnenstedelijk oplossen:
                                                                                                                                          inclusie en betaalbaar
te maken. Dit vergt innovatieve oplossingen in                    iedereen mee kan
                                                                        doen.                                                                     wonen
het ruimtegebruik van de stad, uitgaande van
onze identiteit. Oplossingen die vragen om een
toekomstbeeld voor 2040 dat de belangrijkste                                                                                                           Energiehotspot
                                                            Ruimte voor
ambities, waarden en principes beschrijft waarmee                                                                                                   Arnhem en gunstig
                                                              nieuwe
we richting geven aan de toekomst.                           stedelijke
                                                                                                                                                     vestigingsklimaat


We hebben nadrukkelijk rekening gehouden
                                                             gemengde
                                                               woon-
                                                                                         Toekomstbeeld                                               voor onderwijs en
                                                                                                                                                    circulaire, innovatie

met het gedachtegoed van de nationale                       werkmilieus
                                                                                          Arnhem 2040                                                   en creatieve
                                                                                                                                                        bedrijvigheid
Omgevingsvisie en onderschrijven de nationale
opgaven en de afwegingsprincipes uit deze visie.
Combinaties van functies gaan voor enkelvoudige
functies, kenmerken en identiteit van een gebied              Aantrekkelijk,
                                                                                                                                                   Binnenstad
staan centraal en afwentelen wordt vermeden.                    gezond,
                                                                                                                                               bruisend brandpunt
                                                           klimaatadaptief en
                                                                                                                                                 voor regio: van
                                                            groen woon- en
                                                                                                                                                place to buy naar
                                                               leefmilieu
                                                                                                                                                  place to meet



                                                                                       Goede bereikbaarheid        Klimaatneutraal in
                                                            Afbeelding 4.1                                        2050, voorkomen van
                                                                                       met meer ruimte voor
                                                            Toekomstbeeld              fietsen, wandelen, OV        energie-armoede
                                                            Arnhem 2040                 en schone mobiliteit
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>       30




                                         4.2 De visie van Arnhem                                 Levendig landschap
                                         De omgevingsvisie geeft aan waar Arnhem de                            De landschappelijke onderlegger en                    In Arnhem wordt de komende jaren
                                         komende jaren op in gaat zetten.                                      de groene structuur is een belangrijke                gewerkt aan het beschikbaar en
                                                                                                               drager van de identiteit van Arnhem.                  betaalbaar houden van woningen. Om
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                         Onderdeel van een sterke regio                                        Het groen is in veel wijken direct                    tot een inclusieve en vitale stad te
                                                     Arnhem maakt deel uit van een sterke        aanwezig en soms dichtbij en de nabijheid              komen, streven we onder meer naar een goede
                                                     regio. Als regio Arnhem-Nijmegen en         van het landschap is in Arnhem voelbaar. Het           mix van allerlei typen woningen en woonmilieus
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                                     regio Foodvalley koesteren we samen         heeft een grote aantrekkingskracht en is een           in sociale huur, vrije-sectorhuur en koop. Dit in
                                                     een stevige ambitie: doorgroeien naar       vestigingsvoorwaarde voor veel nieuwe bewoners         combinatie met de daarbij passende voorzieningen.
                                         een duurzame en circulaire metropoolregio van           en bedrijven. Het groen speelt een belangrijke         We lossen de woningbouwopgave binnenstedelijk op,
                                         betekenis. Met Arnhem als groene, innovatieve en        rol bij de klimaatadaptatie, de biodiversiteit, de     waarbij inclusie en betaalbaar wonen een centrale plek
                                         creatieve stad dragen we bij aan de versterking         leefkwaliteit en de gezondheid van de inwoners         hebben.
                                         van die metropoolregio en nemen we onze                 van Arnhem. In de visie ligt de focus op het
                                         verantwoordelijkheid als het aankomt op de              behouden en versterken van de groenstructuur van                  De komende jaren zet Arnhem vol in op
                                         verstedelijkingsopgaven. We richten ons op een sterke   Arnhem, om te zorgen voor een aantrekkelijk, gezond,              de energietransitie, met als doel Arnhem
                                         positionering en profilering van Arnhem als groene      klimaatadaptief en groen woon- en leefmilieu.                     klimaatneutraal in 2050. Dit doen we
                                         creatieve ondernemende energiestad in het stedelijk     Daarbij zoeken we naar oplossingen waarbij het                    door het verduurzamen van mobiliteit,
                                         netwerk Nederland.                                      groen bijdraagt aan meerdere doelen van de stad,       door bedrijven en industrie te ondersteunen bij
                                                                                                 zoals waterberging, schone lucht, biodiversiteit en    reductiedoelstellingen en door het verduurzamen
                                                                                                 het tegengaan van hittestress.                         van woningen en gebouwen. Via een wijkgerichte
                                                     De kracht van Arnhem bestaat uit een
                                                     samenspel van een stevige groene                                                                   aanpak werken we aan verduurzaming van wijken en het
                                                     structuur met stedelijke focuspunten.       Waardevolle wijken                                     tegengaan van energiearmoede.
                                                     Tussen de brede stadsassen met allure                  Arnhem bestaat uit een grote
                                         ligt een diversiteit aan wijken met elk een eigen                  diversiteit van wijken met elk een          Krachtige knooppunten
                                         karakter. Ontwikkelingen en transformaties zetten                  eigen karakter en eigen uitdagingen                      In de dynamische gebieden zullen de
                                         we in om bestaande kwaliteiten te behouden                         voor de toekomst. De visie richt zich                    komende jaren opgaven en ambities
                                         en versterken en dragen bij aan verbetering en          op duurzame en gezonde wijken, waar iedereen mee                    samenkomen. We gaan vooral investeren
                                         vergroening van de leefomgeving. We bieden ruimte       kan doen. De ontwikkelingen in de stad dragen bij                   op die plekken in de stad die per OV goed
                                         aan nieuwe stedelijke gemengde woon-werkmilieus.        aan de verduurzaming en sociale ontwikkeling           bereikbaar zijn en waar al veel voorzieningen aanwezig
                                                                                                 van de wijken. Dit houdt in dat ingezet wordt op       zijn. Ook zetten we in op meer ruimte voor fietsen en
                                                                                                 heterogene wijken met voldoende betaalbare en          wandelen. Dit doen we zorgvuldig en met oog voor
                                                                                                 levensloopbestendige woningen. Dit alles met           een kwaliteitsimpuls voor de stad. We benutten
                                                                                                 behoud van de identiteit van de wijk en haar           bestaande, stedelijke knooppunten als gemengde
                                                                                                 bewoners.                                              woon-werkmilieus en versterken de stedelijke
                                                                                                                                                        assen. Bij het programmeren richten we ons op het
                                                                                                                                                        versterken van de identiteit van een plek en de
                                                                                                                                                        positie in de stad.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                31




            Arnhem onderscheidt zich binnen                              Om koploper te blijven op
            de regio door enkele kenmerkende                             energiegebied maken en houden we
            economische speerpunten, waaronder                           onze stad aantrekkelijk voor startups
            Energy, bruisende binnenstad, creatieve                      en innovatieve bedrijven in de




                                                                                                                                                    versie voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                    Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
industrie en ontwerp, regionaal dienstencentrum            energiesector. Daarnaast gaan we de energiesector
en gezondheid en sport. Het kernwinkelgebied               beter verbinden aan de sterk aanwezige creatieve
blijft een belangrijke trekker, samen met de horeca        industrieën en koppelen we onderwijs aan
en cultuur. De binnenstad is en blijft voor Arnhem het     innovatieve bedrijvigheid. We verankeren de
bruisende brandpunt voor de regio: van place to buy        samenwerking ook op een juridische en bestuurlijk
naar place to meet.                                        wijze. Arnhem ontwikkelt zich als energie-hotspot
                                                           met een gunstig vestigingsklimaat voor onderwijs en
                                                           circulaire, innovatieve en creatieve bedrijvigheid.




Afbeelding 4.2 Gebieden met kwaliteits- en beheersopgave                            Afbeelding 4.3 Gebieden met een meervoudige stedelijke opgave
en een enkelvoudige wijkgerichte opgave
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>       32                                               in samenhang
                                                  alles

                                                        egingsprincipe
                                                     afw              s
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                                        Toekomst-
                                                          beeld
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                         4.3 Afwegingsprincipes                             De Arnhemse identiteit versterken                    Duurzaam en gezond ontwikkelen
                                         De opgaven waar we voor staan kunnen niet          Arnhem is de stad van contrasten en een stad         Voorwaarde voor de groei van de stad is dat de
                                         succesvol apart van elkaar worden aangepakt.       met een randje: van kantoortorens en koeien,         natuurwaarden in de stad toenemen en dat de
                                         Een omgevingsvisie zorgt voor en integrale,        van Hoogte Tachtig en hoog water, van oorlog         leefomgeving bijdraagt aan het welbevinden van
                                         samenhangende aanpak. Om samenhang tussen de       en vrijheid en van villa’s en flatjes. Arnhemmers    mens en dier. Daarnaast draagt een goed en groen
                                         opgaven en aanpak te brengen, hanteren we een      zijn gezegend met een weldaad aan prachtige          ingerichte leefomgeving bij aan het voorkomen van
                                         aantal afwegingsprincipes. De druk op de fysieke   landschappen en de band tussen die twee is           gezondheidsklachten.
                                         leefomgeving vraagt om scherpe en fundamentele     innig. Het contrast tussen het stedelijk gebied en   De clustering van bedrijven en opleidingen
                                         keuzes, maar ook vooral integrale keuzes. De       de landschappelijke structuur is een specifieke      op het gebied van de energietransitie levert
                                         volgende afwegingsprincipes dragen ertoe bij dat   identiteit van Arnhem en is verankerd in het         innovatiekracht op en een slag naar een circulaire
                                         de opgaven ook aantrekkelijk, duurzaam, gezond     DNA van de stad. Ook binnen de stedelijke            en duurzame economie. Nieuwe woningen moeten
                                         en sociaal worden en dat we slim en duurzaam met   structuur willen we de Arnhemse kwaliteit            zoveel mogelijk in de buurt van een park, een bos
                                         onze ruimte omgaan. Dit betekent niet dat overal   behouden. Integraal ontwerpen in samenhang           of het water staan. Als dat niet kan, dan moet er
                                         hetzelfde moet gebeuren. Wel dat we dezelfde       met de omgeving en versterken van de ruimtelijke     minimaal een fraaie groene route zijn waar het fijn
                                         afwegingsprincipes hanteren. We onderscheiden er   kwaliteit is een daarbij een belangrijk principe.    wandelen is. Als bepaalde gebouwen niet meer
                                         vier.                                              Bij ruimtelijke keuzes staan de kenmerken en de      nodig zijn, heeft functieverandering de voorkeur
                                                                                            identiteit van onze stad, wijken en landschappen     boven sloop. Het besparen van ruimte kan ook door
                                                                                            voorop. Dit betekent dat behoud en versterking       meer voorzieningen te delen; denk daarbij aan de
                                                                                            van groenstructuur en cultuurhistorische waarden     deelauto of -fiets en aan gedeelde sportvelden,
                                                                                            belangrijke voorwaarden zijn bij ontwikkeling.       schoolpleinen, concertzalen, zwembaden en (dak)
                                                                                                                                                 tuinen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                         33




                                                                                                                                                               versie voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                               Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
Wijken versterken waarin iedereen                      Slim omgaan met ruimtegebruik
mee kan doen                                           Door in de stad te bouwen, hoeven we geen            Naast een efficiënt gebruik van de ruimte levert
Arnhemmers kennen ook hun kwetsbare kant,              nieuwe wegen, buslijnen of winkelcentra aan te       dit afwegingsprincipe een reductie op in het
de wijken in de stad waar Arnhemmers minder            leggen. Nieuwe woningen en kantoren moeten zo        gebruik van nieuwe grondstoffen (verlengen
profiteren van wat de stad te bieden heeft. Een        veel mogelijk gebouwd worden op plekken die          van de levensduur, efficiënt en duurzaam
derde voorwaarde aan de groei van de stad is           goed bereikbaar zijn met het openbaar vervoer        grondstoffenverbruik, grondstoffen opnieuw
dan ook dat Arnhem vitaler en socialer wordt.          en in de nabijheid van voorzieningen zijn. Op        gebruiken, grondstoffen recyclen en producten
Alle Arnhemmers moeten beter worden van de             de best bereikbare plekken, zoals rond trein- en     zoveel mogelijk lokaal produceren en verwerken).
ontwikkeling van de stad. Dit betekent aandacht        busstations, bouwen we de hoogte in. Op deze
voor aantrekkelijke wijken waar woonruimte             plekken zal de auto minder worden gebruikt en        Duurzaam omgaan met de ruimte en energie is niet
is voor alle doelgroepen (sociale huur en              profiteren mensen optimaal van het aanwezige         langer alleen een opgave voor de bovengrond van
koop, van starters- tot seniorenwoning), dus           openbare vervoer. Ook is bouwen nabij een            de stad. Ook de ondergrondse drukte neemt toe en
levensloopbestendige wijken met voldoende              winkelcentrum heel geschikt, omdat mensen ook        ondergrondse infrastructuur vraagt ruimte. Zoals
werkgelegenheid voor iedereen. Uitgangspunt            op deze plekken minder afhankelijk zijn van de       het beschermen van gebieden voor drinkwater, het
is dat we sociale woningen en woningen voor            auto.                                                borgen van archeologische waarden, het bieden
kwetsbaren toevoegen aan sterke wijken. Bij                                                                 van groeiruimte voor bomen en het benutten van
ontwikkelingen is het creëren van maatschappelijke     We gaan meer functies mengen. Denk aan het           kansen voor bodemenergie. De aanwezigheid
meerwaarde een belangrijk principe.                    mogelijk maken van woningen bij bedrijven of         van bodemverontreinigingen en explosieven
Ontwikkelingen voorzien niet alleen in zoveel          kantoorlocaties of boven winkels in de binnenstad.   verhoogt de ruimtedruk. Dit vraagt om regie
mogelijk woon-, winkel- of werkruimte, het moet        Op die manier worden ook deze plekken beter          op de ondergrond in relatie met de opgaven en
ook iets ‘terugdoen’. Dat kan door het toevoegen       benut en neemt de sociale veiligheid toe. Maar       ontwikkelingen bovengronds.
van functies die bijdragen aan de sociale cohesie en   ook in wijken zal de werkgelegenheid toenemen.
de leefbaarheid van de wijk.                           Als we ontwikkelingen mogelijk maken aan
                                                       de stadsranden, houden we rekening met de
                                                       landschappelijke waarden en moet de uitbreiding
                                                       een maatschappelijke meerwaarde hebben.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>       34

                                         4.4 Toelichting op
                                         omgevingsvisiekaart
                                         De visiekaart zoals hiernaast weergegeven, is een     Vitale stad                                   Natuurontwikkeling door het opheffen van
                                         ruimtelijke vertaling van de hiervoor beschreven      Hoogdynamische ontwikkeling om de             barrières en het verbinden van bestaande
                                         aspecten. Het gaat om het toekomstbeeld, de           vitaliteit, variatie en leefbaarheid van de   natuurgebieden.
                                         ruimtelijke kwaliteiten en de opgaven en ambities     Arnhemse wijken en bebouwde gebieden
                                         voor 2040 als basis, aangevuld door de wensen
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                                                                               te versterken en te vernieuwen. Hierbij       Natuur- en cultuurzone; intensiever
                                         vanuit de stad en vanuit de afwegingsprincipes.       wordt een integrale combinatie gemaakt        benut met respect voor alle (natuurlijke)
                                                                                               met energietransitie, klimaatadaptatie,       kwaliteiten: investering in de bestaande
                                         In de volgende hoofdstukken worden de thema’s         economie, kwaliteit van de openbare ruimte    groene buitenruimte tot een nog
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                         en gebieden uitgebreid toegelicht. In het             en toekomstbestendige bereikbaarheid.         hoogwaardigere zone waar kan worden
                                         laatste hoofdstuk wordt de doorwerking van                                                          geïnvesteerd in het verhogen van de
                                         de omgevingsvisie beschreven. Hoe gaan we             Ontwikkeling van economische hotspots         biodiversiteit.
                                         onze visie realiseren en met behulp van welke         waar optimaal wordt ingezet op
                                         instrumenten uit de gereedschapskist van de           bedrijvigheid en het handhaven van            Investering in de buitenruimte tot een
                                         nieuwe omgevingsvisie? Door het opstellen van         concentratiebeleid in detailhandel.           aaneengesloten, divers en hoogwaardig
                                         nieuwe programma’s, het opnieuw tegen het licht                                                     groen-blauw raamwerk met als doel om het
                                         houden van bestaand beleid en het uitwerken van       Ontwikkeling van economische hotspots         gebied te verbinden met de groenzones
                                         deelgebiedsvisies, geven we de komende jaren          waar optimaal wordt ingezet op                rondom stadsparken, de IJssel, Nederrijn en
                                         invulling aan de ambities uit de omgevingsvisie.      bedrijvigheid met een focus op energie,       Veluwe. Dit raamwerk biedt mogelijkheden
                                         Bij elke fase worden de plannen duidelijker. Daar     innovatie, maken en testen.                   om te verblijven in een natuurlijke
                                         hoort ook een andere vorm van participatie bij. Dat                                                 omgeving waar men kan wandelen, sporten
                                         bespreken we in het laatste hoofdstuk, zodat we       Ontwikkeling van educatieve hotspots          en elkaar kan ontmoeten.
                                         steeds weer een zorgvuldig proces van afwegen en      waaronder middelbare scholen, ArtEZ, de
                                         besluiten doorlopen.                                  HAN University of applied sciences en Van     Mobiliteit
                                                                                               Hall Larenstein, met de focus op educatie     Robuust autonetwerk van snelwegen,
                                         Legenda Visiekaart                                    en toegepaste wetenschappen, schone           provinciale en lokale wegen.
                                                                                               mobiliteit, circulaire economie en energie.
                                                 Wonen                                                                                       Robuust netwerk van radialen met HOV als
                                                 Onderzoeken mogelijkheid verdichting met      Behouden en optimaliseren van                 prioriteit; ruimte voor duurzame mobiliteit.
                                                 verbeteren van leefbaarheid en DNA als        bedrijventerreinen met kansen voor
                                                 inzet.                                        functiemenging.                               Sociaal veilige verbindingen en robuust
                                                                                                                                             netwerk van (snel)fietspaden.
                                                 Multifunctionele opgave nader uit te          Leefomgeving
                                                 werken.                                       Grootschalig aaneengesloten                   Ontwikkeling van het station tot
                                                                                               groenstructuur. Deze zone biedt               dynamisch knooppunt waar ook de
                                                 Onderzoekslocatie: verstedelijking            aanknopingspunten voor omliggende             verstedelijkingsopgave aan gekoppeld kan
                                                 stadsrand vanuit landschappelijke kwaliteit   gebieden die vergroend kunnen worden          worden, als de woon-werk-milieus van
                                                 en maatschappelijke meerwaarde.               en kunnen worden aangesloten op dit           de toekomst die zijn verbonden met de
                                                                                               natuurnetwerk. Deze groene plekken dienen     economische Hotspots van Arnhem.
                                                 Energie                                       als verkoelende plekken die beschermd
                                                 Onderzoekslocaties voor de                    blijven.                                      Zoekgebied nieuw station Arnhem-Oost.
                                                 energieopgave.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>     Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
35




     versie Voorontwerp - 3 mei 2021
                                              ICE




                                                    OV




                                                         Afbeelding 4.4 Visiekaart Arnhem 2040
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                     37

5. Thematische uitwerking
In dit hoofdstuk werken we de integrale ontwikkelkoers voor de stad uit in een aantal
overkoepelende thema’s. Per thema geven we aan welke inspanningen we de komende
jaren gaan doen in de stad en hoe deze inspanningen zich verhouden met andere thema’s.
Door de verschillende thematische opgaven met elkaar te verbinden, kunnen we werk
met werk maken en kunnen we vooraf slimme oplossingen bedenken voor potentieel




                                                                                                                                                                          versie Voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                                          Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
conflicterende ruimteclaims.



5.1 Een aantrekkelijk Arnhem
Om de ruimtelijke kwaliteit van onze stad              daarin een grote rol, waarbij het verbinden en
te behouden en te versterken, gaan we de               positioneren van onze regio als ‘het Normandië
komende jaren flink aan de slag met het verder         van het Noorden’ een belangrijke focus is. Net als
zichtbaar en meer beleefbaar maken van                 Normandië heeft Gelderland immers een groot
Arnhem als groene, creatieve en vrije stad.            aantal betekenisvolle plekken waar historische
                                                       gebeurtenissen uit WOII hebben plaatsgevonden.
We kijken over de grenzen: Arnhem in de Regio
In regionaal verband is de combinatie van              We maken het landschap en ons erfgoed nog
het rivierenlandschap met de stuwwal dé                zichtbaarder en delen de verhalen die daarbij
identiteitsdrager. Onze geschiedenis is                horen
onlosmakelijk verbonden met de grote rivieren          In Arnhem zijn we gezegend met maar
en dit werkt nog steeds door in de regio. Arnhem       liefst vier landschappen: de Veluwe
ligt daar waar de grote rivieren uit het Europese      met het stuwwallenlandschap en het
achterland zich splitsen en uitwaaieren richting       gradiëntlandschap, het rivierenlandschap en het
Holland en het IJsselmeer. In combinatie met het       polderlandschap. We koesteren de verschillen
                                                                                                                                                   stuwwallenlandschap
reliëf en de bosrijke natuur op de hoge stuwwallen     in landschapskarakteristieken, groenstructuur,
kent onze regio een grote variatie aan natuur en       bodemsoort en waterhuishouding. Om die reden
landschappen. Het landschap kenmerkt ook de            bouwen we geen nieuwe woonwijken in onze
stedelijke ontwikkeling met een palet van twee         waardevolle landschappen, maar maken we zoveel                                                gradiëntlandschap
centrumsteden en omliggende dorpen met hun             mogelijk gebruik van de ruimte in de stad, door
verschillen in historie, karakter en cultuur. In de    gebouwen te transformeren en gebieden te
regio staat het versterken van de eigen kwaliteiten    herontwikkelen. Komende jaren zorgen we niet
centraal, waarbij Arnhem zich profileert als groene,   alleen voor het versterken van de landschappen
creatieve en vrije stad met een bruisend centrum,      buiten de stad, maar ook voor het beter verbinden
een rijk cultureel leven en topattracties.             van groen en natuur in de stad. Dit doen we                                                    rivierenlandschap
                                                       door het herstellen en verbeteren van de groene
                                                                                                                                                       polderlandschap
De komende jaren blijven we inzetten op het            en landschappelijke verbindingen. We blijven
versterken van Arnhem als aantrekkelijke stad voor     inzetten op het beter zichtbaar en beleefbaar
onze inwoners en onze bezoekers uit de regio           maken van alle (voor)historische elementen die
en ver daarbuiten. Herdenkingstoerisme speelt          onderdeel uitmaken van onze stad, zowel boven        Afbeelding 5.1 Landschapstypologieën
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>       38




                                         als onder de grond, die laten zien hoe Arnhemmers
                                         vroeger leefden en werkten. Daarbij gebruiken
                                         we de aanwezige energie in de stad en zoeken                                                                 historische kern
                                         we afstemming met onze betrokken partners.
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                         Om cultuurhistorisch waardevolle gebouwen te
                                         behouden, werken we mee aan herbestemming
                                         met passende functies. Er is ruimte voor
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                         ontwikkeling, met respect voor het bestaande.
                                                                                                                                                    militaire terreinen

                                         We koesteren onze vrijheid door het zichtbaar                                                          grafheuvelcomplexen
                                                                                                                                                     natuurterreinen
                                         maken van onze verdedigingswerken
                                         In haar lange geschiedenis heeft Arnhem
                                                                                                                                                      zorginstellingen
                                         veel meegemaakt en de overgebleven
                                         verdedigingswerken van de Romeinse tijd tot de
                                         Koude Oorlog zijn daar nog stille getuigen van.
                                         We blijven inzetten om deze geschiedenis beter
                                         zichtbaar en beleefbaar te maken. Mooi voorbeeld                                                           buitenplaatsen en
                                                                                                                                                        landgoederen
                                         zijn de contouren van het castellum in Meinerswijk
                                         dat onderdeel was van de verdedigingswerken van
                                         de Romeinse rijksgrens (limes). Vanaf 1825 werden
                                         de muren, wallen en grachten van Arnhem gesloopt
                                         en gedempt. Bij graaf- en bouwwerkzaamheden                                                                 rijke
                                         worden hier en daar nog steeds muurresten                                                           architectuur
                                         aangetroffen. Op diepte is de muur grotendeels
                                         nog intact onder de grond. De Sabelspoort is
                                                                                                                                                             gebied slag
                                         de enige stadspoort die een sloop bespaard is                                                                       om Arnhem
                                         gebleven. Meer recente verdedigingswerken
                                         spreken echter net zo tot de verbeelding. De                                                               historische dijken
                                                                                                                                                           met wielen
                                         Fliegerhorst Deelen werd door de Duitsers
                                         aangelegd als een groot gecamoufleerd vliegveld                                                                      woerden
                                         met bijbehorende landingsbaan, gebouwen en                                                                      terrein met
                                         kampementen. Tijdens de Koude Oorlog speelde de                                                      archeologische waarde

                                         Rijn bij Arnhem een belangrijker rol. Als de dreiging
                                                                                                                                                Limes met castellum
                                         van een Russische invasie groot werd, zou de Rijn
                                         hier afgesloten kunnen worden door een stuw.                                                        Linten met boerenerven
                                                                                                                                                    en boomgaarden
                                         Daarmee zou zoveel water naar de IJssel stromen
                                                                                                                                                       kleiwinning en
                                         dat een groot gebied onder water kwam te staan.
                                                                                                                                                       steenfabrieken
                                         Voor al deze elementen geldt nu de opdracht
                                         om nieuwe functies te vinden en de toeristisch-         Afbeelding 5.2 Cultuurhistorie van Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                          39




recreatieve mogelijkheden van dit erfgoed te         op een bundeling van de podiumkunsten. Een           cultuurhistorische waarden, overige kwaliteiten
onderzoeken. Ze vertellen het Arnhemse verhaal,      stevige voor alle podiumkunsten in Arnhem            en ligging van een wijk als vertrekpunt te nemen
dragen bij aan onze identiteit en sluiten aan        is nodig om de door het Rijk gefinancierde           voor ruimtelijke verbeteringen. We werken
bij de regionale ambities ten aanzien van het        topgezelschappen goed te faciliteren.                vanuit de ontwerpstijl van de wijk (met name bij
herinneringstoerisme.                                Door het netwerk van corridors verankert de          beschermde stadsgezichten) en met een menselijke




                                                                                                                                                                versie voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                                Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
                                                     binnenstad in haar omgeving. De bezoekers van het    maat. Wijkvisies dragen bij om de karakteristiek
We maken aantrekkelijke plekken in de stad           centrum worden verleid om een combinatiebezoek       per wijk te duiden. Een mooi voorbeeld is de
waar het creatieve karakter van de stad              aan de omgeving te maken (Sonsbeek,                  visie voor Elden, waarin de wijkbewoners vragen
centraal staat                                       Stadsblokken, Modekwartier en Kunstkwartier). Zo     om waardering en bescherming van de dorpse
Vanuit de monumentale binnenstad ontwikkelen         zetten we breder in op onze identiteit “Arnhem       identiteit.
we verschillende gebieden die bijdragen aan het      groen en creatief”. Dit alles draagt bij aan de
creatieve karakter en imago van onze stad. In        culturele infrastructuur en aan een aantrekkelijke   We transformeren onze straten en pleinen tot
Centrum West wordt de relatie tussen binnenstad      stad en regio voor wonen, werken en verblijven.      aantrekkelijke groene ontmoetingsplekken
(Focus en Rozet) en het Museum Arnhem met                                                                 Om de leefbaarheid van onze stad in de toekomst
een creatieve corridor versterkt. Het verbindt de    We versterken het contrast van onze wijken           te verbeteren zorgen we voor een andere
binnenstad en de verschillende culturele functies    In de lange ontstaansgeschiedenis van Arnhem         inrichting van ons openbaar gebied. Een inrichting
(ArtEZ en de creatieve wijk Coehoorn). Het           zijn buurten en wijken ontstaan die eeuwen aan       die ruimte geeft aan schone vormen van mobiliteit.
gebied krijgt hiermee een zichtbare identiteit.      bouwstijlen laten zien en verschillende verhalen     Onze straten en pleinen maken we groener met
Het verbeteren van de toegankelijkheid en            vertellen. Van de middeleeuwse kelders in de         meer ruimte voor ontmoeten, spelen en bewegen
aantrekkelijkheid is een katalysator voor nieuwe     binnenstad tot het modernistische winkelcentrum      voor iedereen. Hiermee bevorderen we de sociale-
ontwikkelingen en biedt volop kansen om het          Presikhaaf en van de klassieke villa’s aan de        en gezondheidskwaliteit van de buurt. De inrichting
gebied te transformeren tot een woon-werkgebied      Velperweg tot de woonerven in Elderveld. De          van onze buitenruimte stemmen we af op het
voor de creatieve maakindustrie. We stimuleren de    komende jaren gaan we de diverse karakters           onderliggende landschap, de stedenbouwkundige
samenwerking en richten de openbare ruimte zo in     van onze wijken verder versterken. Dit doen          karakteristiek en de klimaatopgave van een buurt.
dat we hierin faciliteren. Aan de oostzijde van de   we door bij transformaties, herontwikkelingen,       Waar een combinatie ligt met cultuurhistorische
binnenstad richten we ons rondom de schouwburg       verbouwingen en herinrichting van straten de         thema’s, pakken we die kansen.




Afbeelding 5.3 Creatieve karakter van de stad        Afbeelding 5.4 Malburgen in sneeuw                   Afbeelding 5.5 Transformatie van openbare ruimte
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>       40




                                         Aandacht is er voor de verschillende belangrijke           Bij het aantrekkelijker maken van onze openbare        Dit kan door het creëren van een ontmoetingsplek,
                                         invals- en verbindingswegen in de stad. Deze               buitenruimten kan de inrichting van de                 het toevoegen van groen, het herbestemmen
                                         zijn geschikt om zich te ontwikkelen tot                   buitenruimte van particulieren (bij instellingen,      van monumentale objecten. Maar afschermende
                                         aantrekkelijke verblijfsgebieden met veel groen            kantoren, particuliere tuinen en erven) niet           bebouwing kan bijvoorbeeld ook bijdragen aan
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                         en ontmoetingsfuncties. De beleving van de                 achterblijven. Deze dragen immers voor een             het verminderen van geluid voor de omgeving. De
                                         stad met haar groen, haar uitzichten en haar               belangrijk deel bij aan het groene karakter van onze   menselijke maat en schaal spelen een belangrijke
                                         wisselende buurten en voorzieningen moet vanaf             stad. We gaan dit groen daarom beter beschermen        rol bij de inpassing van nieuwe bebouwing en met
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                         deze plekken centraal staan. Een voorbeeld is de           en we stimuleren de aanleg van meer groen in deze      name hoogbouw. Ook de mogelijke overlast voor
                                         Apeldoornseweg, op deze weg rijd je eerst door             gebieden.                                              de directe leefomgeving (schaduw en windhinder)
                                         het bos met doorzichten naar velden en af en                                                                      wegen we hierbij mee. Participatie door
                                         toe wat bebouwing. Vervolgens zie je de villa’s            We ontwikkelen een kwaliteitskader voor                omwonenden en ander direct belanghebbenden
                                         en daarna beleef je de stad met steeds dichtere            verdichting                                            is noodzakelijk. Met herstructurering kunnen
                                         bebouwing en steeds meer voorzieningen en                  We koesteren onze fraaie landschappen,                 door het efficiënte ruimtegebruik soms meer
                                         levendigheid op straat.                                    parken en polderlinten. Deze zijn verankerd            woningen worden gerealiseerd. Dit geldt
                                                                                                    in het groenblauwe netwerk en vormen onze              vooral voor naoorlogse woningen en wijken
                                                                                                    aantrekkelijke woonomgeving. Dat betekent niet         met opgaven voor verduurzaming en herstel
                                                                                                    dat verandering en gebiedsdynamiek worden              van de ruimtelijke structuur. Een andere
                                                                                                    geweerd. Het betekent dat de stad bij zichzelf         oplossingsrichting is transformatie. Bijvoorbeeld
                                                                                                    blijft; het DNA en de ruimtelijke kwaliteit als        door bestaande gezinswoningen om te vormen
                                                                                                    vertrekpunt. Om te bouwen gaan we op zoek naar         naar eenpersoonshuishoudens. Met goede
                                                                                                    plekken in of direct aan de bestaande stad. Daarbij    stallingsvoorzieningen en parkeeroplossingen
                                                                                                    maken we het liefst gebruik van goed bereikbare        zorgen we voor behoud van ruimtelijke kwaliteit
                                                                                                    plekken in en rond het centrum, de omgeving van        in het openbaar gebied. In alle gevallen moet
                                                                                     bomenlaan in
                                                                                 Veluwelandschap
                                                                                                    treinstations en (winkel)centra. Maar er zijn ook      ontwikkeling bijdragen aan een verbetering van de
                                                                                                    andere locaties binnen de stad waar gebouwd            ruimtelijke en omgevingskwaliteit.
                                                                                                    gaat worden. Bouwen in de bestaande stad is
                                                                                                    altijd maatwerk en heeft overal zijn specifieke        We maken onze stad duurzaam aantrekkelijk
                                                                                      versterken    uitdagingen. Daarom stellen we een integraal           De Arnhemse monumenten en stadsgezichten
                                                                                  bomenstructuur
                                                                                                    kwaliteitskader voor de stad op, waarin de             geven de stad haar unieke karakter en daar
                                                                                                    samenhang tussen de waarden geborgd is. In dit         zijn we zuinig op. Omdat we willen dat ons
                                                                                                    kwaliteitskader geven we aan welke kwaliteiten         waardevolle erfgoed nog eeuwen mee kan,
                                                                                         bomen in   we willen versterken en waar verdichting kan           zorgen we dat ook deze gebouwen beter
                                                                                  polderlandschap
                                                                                                    bijdragen aan de karakteristiek van het gebied.        worden geïsoleerd en kunnen omschakelen
                                                                                      versterken    Voorwaarde is dat de nieuwe bebouwing extra            naar duurzame energiebronnen. Nieuwe
                                                                                  bomenstructuur    omgevingskwaliteit toevoegt aan de stad en dat         afwegingskaders ondersteunen de afstemming
                                                                                                    openbare ruimte altijd publiek toegankelijk blijft.    tussen verduurzaming en behoud van beschermde
                                         Afbeelding 5.6 Groen-Blauw raamwerk van Arnhem
                                                                                                                                                           monumentale waarden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                41




5.2 Een groene gezonde,                               vragen ruimte, zowel boven als in de grond.
en leefbare stad                                      Afstemming en regie op de inpassing van al deze
Het Arnhems groen draagt bij aan de fysieke           maatregelen is nodig. Voor een aantrekkelijke,
en mentale gezondheid van onze inwoners.              gezonde stad is een klimaatbestendige, schone
De groene ruimte nodigt uit tot bewegen en            en gezonde leefomgeving met goed toegankelijk




                                                                                                                                                                    versie voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                                    Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
sporten. Daarnaast heeft groen een sociale            en aantrekkelijk groen een randvoorwaarde.
functie: mensen ontmoeten elkaar. Het                 De thema’s water, hitte en droogte spelen bij
bevordert de psychische gezondheid en beperkt         herinrichting en herontwikkeling een belangrijke
het gevoel van eenzaamheid (onder andere              rol.
bij ouderen). De komende jaren gaan we veel
woningen in de stad bijbouwen. Hiermee sparen         We gaan ons groen nog beter met elkaar
we het groen buiten de stad, maar we moeten           verbinden
ook zorgen dat er ín de stad voldoende groen          De stedelijke en de groene ontwikkeling van de
aanwezig blijft. Bij de verstedelijkingsopgave is                                                          Afbeelding 5.7 Groene plekken in de stad
                                                      stad gaan hand in hand. Dit doen we door de
een klimaatbestendige, schone, biodiverse en          bestaande groengebieden in en buiten de stad
gezonde leefomgeving en goed toegankelijk,            nog beter met elkaar te verbinden. Zo kunnen
nabij en aantrekkelijk groen een cruciaal             we op een aantrekkelijke manier van het ene park
uitgangspunt.                                         naar het andere park komen. Deze verbindingen
                                                      zijn niet alleen goed voor mensen, maar ook voor
We kijken over de grenzen: Arnhem in de regio         dieren en planten. Op die manier kun je straks via
In de groene ontwikkeling van de stad kijken we       groene verbindingen van de Veluwe via de parken
verder dan de gemeentegrenzen van Arnhem.             naar de Rijn en de IJssel en van park Lingezegen
Samen met de gemeenten om ons heen kijken we          naar Stadsblokken en Meinerswijk. Ook tussen de
hoe we de regio als geheel kunnen vergroenen          wijken en de parken zorgen we voor meer groene
en gezonder maken. Park Lingezegen is een             en veilige verbindingen, zodat het vanuit een wijk
mooi voorbeeld. Dit landschapspark tussen             nooit te ver is voor een ontspannen wandeling of
Arnhem en Nijmegen bedient inwoners uit alle          een picknick in het park.
omliggende gemeenten. Het park is als groot,
groen recreatiegebied tussen groeiende steden         We maken onze wijken veiliger
en dorpen een uiting van de balans tussen groei en    Een leefbare stad is een veilige stad. We maken
leefkwaliteit in de regio.                            onze wijken veiliger door wijken gemengder
                                                      te maken. Dit betekent een mix van koop en
We beschermen en verbeteren ons stadsklimaat          huur, jong en oud, rijk en arm. We voorkomen
Nieuwe duurzame energiebronnen (windmolens,           concentraties van kwetsbare mensen en mensen
zonne-energie) passen we met behoud van de            met een hulpvraag. Daarnaast zorgen we voor
ecologische, landschappelijke en cultuurhistorische   meer ogen op straat. Dit doen we door functies
waarden in. Ook klimaatadaptatiemaatregelen           te mengen, zodat er op alle tijden van de dag wat     Afbeelding 5.8 Groene verbindingen rondom woonblokken
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>       42




                                                                                              te doen is in een gebied. Bij de inrichting van het       beweeg- en ontmoetingsplek. Open sportparken,
                                                                                              openbaar gebied en bij inpassing of aanpassing            waar allerlei activiteiten plaatsvinden naast de
                                                                                              van bebouwing zorgen we dat veel ramen en                 verenigingssport. Voor bijvoorbeeld jongeren die
                                                                                              zichtlijnen naar de openbare ruimte gericht zijn. Dit     frisbeeën of voor senioren die voordat ze gaan
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                                                                              zorgt voor meer betrokkenheid van bewoners bij            wandelen samen koffiedrinken. Dit vraagt van
                                                                                              hun straat en draagt bij aan de sociale veiligheid.       sportverenigingen om naast focus op de sport ook
                                                                                              We houden onze straten schoon en heel en zorgen           aandacht te hebben voor de sociale rol die zij voor
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                                                                              voor een inrichting van het openbaar gebied               en in de wijk kunnen spelen.
                                                                                              gericht op snelheidsverlaging van auto en scooter.
                                                                                                                                                        We zorgen voor voldoende medische
                                                                                              Daarnaast zorgen we bij de inrichting van onze            voorzieningen in de wijk
                                                                                              stad dat we risico’s op gevaarlijke situaties zoveel      Onze bevolking neemt toe en vergrijst. De
                                         Afbeelding 5.9 Schone straten                        mogelijk voorkomen en, mocht gevaar optreden,             behoefte aan zorgvoorzieningen in de wijk neemt
                                                                                              we onze inwoners zoveel mogelijk bescherming              door beide ontwikkelingen toe. Het aanbod aan
                                                                                              kunnen bieden door het voorkomen en beperken              medische voorzieningen moet goed aan blijven
                                                                                              van gewonden, doden en schade als gevolg van              sluiten op de demografische ontwikkeling van een
                                                                                              een ongeval met gevaarlijke stoffen. Dit kan gaan         wijk.
                                                                                              om de directe gevolgen, maar ook om de indirecte
                                                                                              gevolgen die voortkomen uit het langdurig                 We zorgen voor een nog betere toegang
                                                                                              onbereikbaar zijn van een gebied, of de uitval van
                                                                                                                                                        van gebouwen en buitenruimten voor alle
                                                                                              vitale infrastructuur zoals transport-, elektriciteit-,
                                                                                                                                                        Arnhemmers
                                                                                              communicatie-of drinkwatervoorzieningen.
                                                                                                                                                        We willen iedereen in staat stellen om zelfstandig
                                                                                                                                                        te kunnen genieten van alles wat Arnhem te bieden
                                                                                              In de wijken zorgen we voor voldoende speel-,
                                                                                                                                                        heeft. Bij de inrichting van onze buitenruimten en
                                                                                              sport- en ontmoetingsruimtes                              bij de realisatie van gebouwen zorgen we daarom
                                         Afbeelding 5.10 Sporten in de openbare ruimte        Bewegen is een belangrijk middel voor gezondheid,         dat deze toegankelijk zijn voor ouderen en mensen
                                                                                              maar ook voor inwoners om elkaar te ontmoeten.            met een beperking. We zorgen vanaf de start
                                                                                              Het versterkt zo de sociale cohesie in onze               van een (beleids)proces dat we inwoners met
                                                                                              wijken. Hierbij hoeft niet uitsluitend gedacht te         een beperking (en organisaties zoals het Arnhems
                                                                                              worden aan de klassieke vorm van sporten via een          platform chronisch zieken en gehandicapten - Apcg
                                                                                              vereniging, waarbij de sportbeoefening voorop             en Bijzonder in Arnhem) als ervaringsdeskundigen
                                                                                              staat. Het kan ook gaan om een wandeling of               betrekken. Op basis van ‘Niets over ons zonder
                                                                                              een potje jeu de boules. We zien de sportparken           ons’-principe uit VN-verdrag Handicap.
                                                                                              als een belangrijke ontmoetingsplek voor de
                                                                                              wijken. De voetbal- en hockeyvelden bieden
                                                                                                                                                        We spelen in op een veranderende
                                                                                              overdag kansen, want dan worden ze vaak weinig
                                                                                                                                                        beweegcultuur in een groeiende stad
                                                                                              gebruikt door de verenigingen. We willen toe naar
                                                                                                                                                        Waar het aantal mensen dat bij verenigingen
                                                                                              sportparken die het hart vormen van de wijk als
                                         Afbeelding 5.11 Koele plekken in de stad met water
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                    43




sport langzaamaan daalt, zien we juist dat het        We ontwikkelen nieuwe woningen bij groen of                We blijven inzetten op de gebiedsgerichte
aantal mensen dat bij commerciële aanbieders of       aan een aantrekkelijke route                               milieubenadering
in de eigen leefomgeving sport, stijgt. Er is een     We zorgen dat we onze bestaande buurten                    Voor een gezondere stad zetten we in op een
sterke wens om in de eigen buurt, in het park, of     vergroenen en dat het vanaf een woning                     betere milieukwaliteit voor de hele stad. Dit
elders in de openbare ruimte, te sporten en te        nooit ver lopen is naar het groen. Dit kan door            betekent het terugdringen van het lawaai in




                                                                                                                                                                          versie voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                                          Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
bewegen. Hier gaan we de openbare ruimte op           nieuwe woningen in de buurt van bestaande                  de stad en een gezonde luchtkwaliteit. We
inrichten, maar zonder dat ecologische, klimaat- en   groenvoorzieningen te bouwen en door bij                   beseffen dat het op de ene plek in de stad
erfgoedwaarden en -functies in de knel komen. Het     nieuwbouw ook te zorgen voor groen in de buurt.            drukker is dan op de andere. Om die reden
gebruik van de openbare ruimte moet aansluiten        Daarnaast zorgen we voor aantrekkelijke en veilige         hanteren we een gebiedsgericht milieubeleid.
op de draagkracht van het gebied. De intensiteit,     verbindingen naar groengebieden. Op die manier             Dit betekent dat we onze milieuambities
het gebruik, de frequentie en de duur kunnen          kunnen mensen die wat verder van het groen                 afstemmen op de levendigheid van een gebied.
verschillen per locatie.                              wonen op een prettige manier het groen bereiken.           In de binnenstad en andere belangrijke centra




                                                                                                                                                       kwelzone Veluwe




                                                                                                                                                      water vasthouden

                                                                                           versterken dalwind                                              beken en
                                                                                                                                                       stroomdalen




                                                                                                   tegengaan                                                  kwelzone
                                                                                                   hittestress                                                     Rijn


                                                                                                  vergroenen                                                 noord-zuid
                                                                                             openbare ruimte                                             gerichte assen




Afbeelding 5.12 Bewegen & ontmoeten in Arnhem         Afbeelding 5.13 Hittestress Arnhem                         Afbeelding 5.14 Water in Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>       44




                                         in de stad en langs de doorgaande wegen waar         ons bomenbestand diverser en geschikter voor         negatieve gezondheidseffecten ondervinden
                                         veel voorzieningen aanwezig zijn, kunnen we          droge perioden.                                      van de hoge temperaturen. Het gaat dan om de
                                         andere normen accepteren dan in een buitenwijk.                                                           situatie binnen- en buitenshuis. Bij hitte-eilanden,
                                         Daar moet echter wel wat tegenover staan,            We willen een geschikte bodem en schoon              zoals bedrijventerreinen, de binnenstad, oudere
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                         zoals het beschikken over een geluidsluwe                                                                 wijken en Kronenburg, moeten stadsbomen,
                                                                                              grondwater
                                         buitenruimte, een park of groene route op korte                                                           groene pleinen, daken en gevels de oplopende
                                                                                              Het Arnhemse grondwater is over het algemeen
                                         afstand en een hoog voorzieningenniveau. Een                                                              temperaturen tijdens de zomer reduceren.
                                                                                              van hoge kwaliteit en wordt tevens gebruikt
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                         gebiedsgerichte benadering vraagt ook om een                                                              Daarnaast stimuleren we eigenaren en gebruikers
                                                                                              als drinkwater, proceswater, koelwater,
                                         goede monitoring van de milieusituatie. Daarom                                                            om hun eigen tuinen en erven verder te
                                                                                              voor energiewinning en is de bron van de
                                         gaan we in beeld brengen welke delen van de stad                                                          vergroenen.
                                                                                              Arnhemse beken. Het grondwatersysteem en de
                                         al voldoen aan de gezondheidsnormen van de           bodemdiversiteit zijn belangrijke dragers van
                                         Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en waar           ecosystemen. Voor een gezondere stad zetten we       We zorgen voor meer natuur en biodiversiteit
                                         mogelijk milieuwinst te behalen valt.                in op bodems die geschikt zijn voor wat we erop      in en om de stad
                                                                                              doen en beschermen we ons grondwater voor onze       De natuurwaarden staan onder druk. Er zijn sterke
                                         We beperken overlast van extreme buien               drinkwatervoorzieningen. We voorkomen nieuwe         aanwijzingen dat in de afgelopen decennia de
                                         De aanwezige hoogteverschillen maken met             verontreiniging of aantasting en we beheren          hoeveelheid insecten met driekwart is afgenomen.
                                         name Arnhem-Noord kwetsbaar voor afstromend          op duurzame en doelmatige wijze resterende           De Veluwe verzuurt door het neerslaan van stikstof
                                         regenwater. Om het risico op wateroverlast te        historische verontreinigingen.                       op de bodem. Steden worden steeds belangrijker
                                         verminderen, moeten we water langer vasthouden                                                            voor biodiversiteit. Een groot deel van het Arnhems
                                         in de hogergelegen gebieden, sneller afvoeren uit    Het gebruik van onze stad door de jaren heen         groen is onderdeel van het Gelders Natuurnetwerk
                                         de lagergelegen gebieden en voorkomen dat er te      heeft in delen van de stad geleid tot te veel lood   en van Europees Natura 2000-gebied. We
                                         veel regenwater in gemengde riolen terecht komt.     in de bovengrond. We zetten ons in om samen          koesteren en blijven investeren in waardevolle
                                         Daarom gaan we aan de slag met het verminderen       met bewoners ervoor te zorgen dat buiten spelen,     natuurwaarden van het groenblauwe raamwerk
                                         van verhardingen in de openbare ruimte, maar ook     (moes)tuinieren en tegelwippen veilig kan. Ook       dat de natuur ver de stad in brengt. Het vergroot
                                         in particuliere tuinen en erven. We gaan door met    het gebruik van allerlei ‘moderne’ stoffen (denk     de natuurbeleving dichtbij huis, zorgt voor meer
                                         het afkoppelen van hemelwater. Bij nieuwbouw         aan PFAS, medicijnen, antibiotica en nieuwe          biodiversiteit en voor een klimaatbestendige stad.
                                         koppelen we al het regenwater af, bij renovatie      chemicaliën) heeft een keerzijde. We houden          Bij de realisatie van (nieuw)bouw is natuurinclusief
                                         koppelen we maximaal af en 90% van alle openbare     daarom in de gaten welke ontwikkelingen er           bouwen het uitgangspunt. Ook op gebouw-,
                                         ruimte wordt ontkoppeld.                             zijn en welke invloed dat heeft op het gezond        straat- en tuinniveau zorgen we dat de inrichting
                                                                                              kunnen gebruiken van onze bodem. We wegen            bijdraagt aan de biodiversiteit. In een deel van onze
                                         We bereiden onze stad voor op droge perioden         bodemkwaliteit mee als onderdeel van een brede       parken en natuurgebieden kijken we goed welke
                                         Langdurige droogte kan ons groen aantasten en        afweging over de kwaliteit van de leefomgeving in    gebieden geschikt zijn voor de wat intensievere
                                         leidt tot lagere waterstanden in beken, vijvers en   relatie tot de functies.                             recreatie en evenementen en in welke gebieden
                                         rivieren. Dan helpt het als we de bodem als buffer                                                        rust en nachtelijke donkerte voorop staan. Onnodig
                                         gebruiken om zoveel mogelijk regenwater in op        We zorgen voor meer koelte in de stad                lichthinder is in de hele stad een aandachtspunt.
                                         te slaan. Ook hiervoor zorgen we dat we minder       We willen zoveel mogelijk voorkomen dat onze
                                         verhardingen hebben in de wijken, zowel op straat    inwoners, en vooral de kwetsbare Arnhemmers,
                                         als in de particuliere tuinen. Daarnaast maken we
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                              45




5.3 Een vitale stad
Arnhem wil een veerkrachtige stad zijn. Een         bruisende binnenstad, creatieve industrie      aanwezige creatieve industrie. Ook versterken
duurzame dynamische economie is cruciaal in         & ontwerp, regionaal dienstencentrum en        we de verbinding tussen IPKW, Arnhems Buiten
relatie tot de andere uitdagingen die de stad       gezondheid & sport.                            en de HAN Onderwijscampus, zodat deze drie
kent, zoals het welzijn van haar inwoners,                                                         energy-hotspots het fundament vormen in de




                                                                                                                                                                    versie voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                                    Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
mobiliteit en bereikbaarheid, woningbouw            We maken Arnhem koploper in energietransitie   innovatie- en kennisontwikkeling in Arnhem.
en ruimtelijke kwaliteit en verduurzaming.          en circulariteit                               Voor de energietransitie zijn heldere regelgeving
De aanwezigheid van banen, innovaties en            De energietransitie biedt grote kansen.        en samenwerking tussen alle bestuurslagen
investeringen in de stad is een impuls voor         Om koploper te blijven op energiegebied,       van overheden van belang. We zien onze
de ontwikkeling van de welvarendheid                maken en houden we onze stad aantrekkelijk     energieambities niet los van de transitie naar een
van de stad als geheel. De werklocaties in          voor startups en innovatieve bedrijven in      circulaire economie. We werken de komende jaren
Arnhem spelen daarin een cruciale rol. Onder        de energiesector. Daarnaast gaan we de         aan slimme manieren om ‘afval’ in te zamelen en te
werklocaties verstaan we in dit perspectief         energiesector beter verbinden aan de sterk     verwerken in herbruikbare materialen.
naast de bedrijventerreinen en kantorenlocaties
ook andere delen van de stad waar gewerkt
wordt. Zoals de binnenstad en woonwijken.
Daarom investeren we de komende jaren in
economische kracht, in nieuwe bedrijvigheid,
in werklocaties en in sterke wijken met
voldoende werkgelegenheid en een hoog
voorzieningenniveau. Een sterk energiecluster is
daarbij ons vlaggenschip.


We kijken over de grenzen: Arnhem in de regio
Ook economisch kan Arnhem niet los worden
gezien van de regio. We werken samen met andere
                                                                                                                                                vitale wijkcentra
gemeenten zodat we ons als één aantrekkelijke
regio kunnen positioneren en niet elkaars
concurrent worden. Arnhem maakt deel uit
van de regio Arnhem-Nijmegen en positioneert
zich samen met de Regio FoodValley als Groene                                                                                              wijk- en buurtcentrum

Metropool. Economisch maakt deze regio zich
sterk voor topsectoren Energy, Food & Agri en
                                                                                                                                              buurtsteunpunten
Health & Hightech, waarbij elk deelgebied in de
regio zijn eigen specialisaties heeft die elkaar
onderling kunnen versterken. Arnhem onderscheidt
zich binnen de regio door enkele kenmerkende
economische speerpunten, waaronder energie,        Afbeelding 5.15 Hotspots in Arnhem               Afbeelding 5.16 Wijkcentra in Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>       46




                                                                                               We investeren in mensen                               bedrijven die zorgen voor veel arbeidsplaatsen
                                                                                               We gaan ervan uit dat de energietransitie voor veel   voor Arnhemmers en/of bedrijven die zich vooral
                                                                                               extra banen zorgt, zowel voor hoger opgeleide als     richten op de sterke sectoren in Arnhem, zoals
                                                                                               praktisch geschoolde mensen. Om te zorgen dat         energy, dienstverlening, de creatieve industrie
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                                                                               bedrijven straks beschikken over goed geschoold       en ontwerp en circulariteit. Het traditionele MKB
                                                                                               personeel en onze inwoners en studenten maximaal      heeft daarbij ook zijn plek op de werklocaties.
                                                                                               kunnen profiteren van de extra werkgelegenheid        Bij het bouwen van nieuwe woningen in de
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                                                                               gaan we zorgen voor een goede afstemming              stad houden we rekening met de bestaande
                                                                                               tussen die twee. Als gemeente spelen we hierin        werklocaties. We gaan onderzoeken welke plekken
                                                                                               een verbindende rol. Daarmee streven we naar een      in de stad geschikt zijn voor het mengen van
                                                                                               passende baan voor alle Arnhemmers.                   wonen met werken en welke plekken geschikt
                                                                                                                                                     zijn voor bedrijven die meer (milieu)ruimte nodig
                                                                                               De binnenstad en onze stadsdeelcentra blijven         hebben, zoals bijvoorbeeld bedrijven voor de
                                                                                               de plekken om elkaar te ontmoeten                     circulaire economie. We verwachten dat we door
                                                                                               De binnenstad van Arnhem blijft het bruisende         een goede inrichting van de ruimte en technische
                                                                                               brandpunt van de stad en de regio. Het                oplossingen veel kunnen bereiken, waardoor
                                                                                               kernwinkelgebied blijft een belangrijke trekker,      we de schaarse ruimte in de stad efficiënter
                                                                                               samen met de horeca en cultuur. Daarnaast is de       kunnen gebruiken. Op die manier kunnen we op
                                                                                               binnenstad samen met de omgeving van station          een effectieve manier woningen toevoegen aan
                                                                                               Arnhem Centraal een belangrijke woon- en              de stad. Zodat dit niet ten koste gaat van onze
                                                                                               werklocatie. Om al deze functies te huisvesten,       werkgelegenheid en de ontwikkelruimte van
                                                                                               ontwikkelt het centrum zich steeds meer tot           bedrijven, maar juist een meerwaarde oplevert.
                                                                                               een stedelijk multifunctioneel gebied met hoge
                                                                                               dichtheden. De binnenstad transformeert daarbij       We zorgen voor goed bereikbare kantoren voor
                                         Afbeelding 5.17 Ontmoetingsplekken en werklocaties    van een place to buy naar een place to meet. De       zakelijke dienstverlening en overheidsdiensten
                                                                                               grote stadsdeelcentra Kronenburg en Presikhaaf        Arnhem is een regionaal dienstencentrum. De
                                                                                               transformeren naar een full service center. De        aanwezigheid van zowel de branches juridisch
                                                                                               komende jaren gaan we met de omgeving van             en accountancy als ingenieurs- en adviesbureaus
                                                                                               beide centra aan de slag zodat ook deze centra        zorgt voor een sterke mix aan zakelijke diensten in
                                                                                               toekomstbestendig worden en winkelen, horeca,         de stad. Daarnaast huisvest het Bestuurskwartier
                                                                                               beleven, cultuur, zorg en ontmoeten centraal          diverse overheidsdiensten van provincie,
                                                                                               staan. In de gebiedsuitwerkingen in hoofdstuk 6       gemeente, politie en openbaar ministerie. Om
                                                                                               gaan we hier nader op in.                             onze positie als dienstenstad te kunnen blijven
                                                                                                                                                     versterken, zijn voldoende kantoorlocaties van de
                                                                                               We maken onze werklocaties                            juiste kwaliteit belangrijk. Door de coronapandemie
                                                                                               toekomstbestendig                                     zijn we meer thuis gaan werken. We weten niet of
                                                                                               We willen onze werklocaties optimaal benutten.        deze trend zich straks blijft doorzetten, maar de
                                                                                               Dat betekent dat deze ruimte moeten bieden aan        verwachting is dat het kantoor meer een functie als
                                         Afbeelding 5.18 Binnenstad als woon- en werklocatie
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                            47




ontmoetingsplek en minder als standaard-werkplek       bedrijfsruimten huisvest op het gebied van mode      maatschappelijke functies, zoals huisartsenposten
zal krijgen. De verwachting is ook dat kantoren bij    en design en een aantrekkende werking heeft          en buurtcentra. Zo kunnen ze zich ontwikkelen
stationslocaties populair zullen blijven. Dit wordt    op winkelend publiek. De meer creatieve en           tot de ‘huiskamers’ van de buurt. Daarnaast
mede gestimuleerd door de positie van station          innovatieve werkgelegenheid huisvest zich onder      ondersteunen we de wijkeconomie door het
Arnhem in het internationale netwerk Amsterdam         andere op Coehoorn en op het IPKW terrein,           ontwikkelen van kleinschalige bedrijfsruimte en




                                                                                                                                                                 versie voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                                 Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
- Duitsland (Ruhrgebied / Berlijn). Bedrijven kiezen   dat een broedplaats vormt voor starters in de        nieuwe mixvormen van wonen, werken en horeca.
daarbij vaker voor meerdere kleinere locaties met      creatieve sector. Deze innovatieve en creatieve
spreiding over het land. Dergelijke locaties moeten    ondernemers vormen een meerwaarde voor de            We blijven inzetten op gezondheid en sport
goed bereikbaar zijn en de stations bieden op dat      bestaande bedrijvigheid en het vestigingsklimaat     De sector gezondheids- en welzijnszorg is met
vlak de beste mogelijkheden, vanwege de centrale       en hebben potentie door te groeien tot               ruim 19.000 banen (circa 18% van het totaal aantal
ligging en de toegankelijkheid van het openbaar        zelfstandige Arnhemse werkgevers.                    banen) een belangrijke sector in de structuur
vervoer. Om op deze plekken aan de vraag te                                                                 van de Arnhemse economie. Mede vanwege het
kunnen blijven voldoen zien we hoogbouw als een        We versterken de wijkvoorzieningen en maken          toenemend aantal ouderen zal de gezondheids- en
goede oplossing.                                       werken in de wijk mogelijk                           welzijnssector op termijn een nog belangrijkere
                                                       Online winkelen, digitaal zakendoen en               positie innemen. Aandachtspunt is daarom ook de
We vergroten onze creatieve industrie en               thuiswerken zijn blijvend van invloed op de          toenemende krapte op de arbeidsmarkt. Daarnaast
bevorderen de ontwerp- en cultuursector                inrichting van de stad. In Arnhem vinden we het      vormt sport een belangrijk onderdeel van de stad
Arnhem kent een brede creatieve sector variërend       belangrijk dat iedere wijk en buurt kan beschikken   Arnhem: met Papendal/NOC-NSF en Vitesse/
van kunst, cultuur en mode tot creatieve (maak)        over dagelijkse voorzieningen. Door woningen toe     Gelredome huisvest Arnhem twee symbolen
industrie en innovaties door kruisbestuivingen         te voegen nabij bestaande winkelcentra blijft het    op sportief gebied waar omheen diverse grote
tussen sectoren. We blijven inzetten op                aantal bezoekers aan deze voorzieningen hoog         sportevenementen worden georganiseerd.
het Modekwartier dat tientallen winkels en             genoeg. Wijkcentra verrijken we met voldoende




Afbeelding 5.19 Het Modekwartier in Arnhem             Afbeelding 5.20 Integraal kindcentrum                Afbeelding 5.21 Papendal als sportsymbool
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>       48




                                         5.4 Een stad waar het goed wonen is               de omliggende gemeenten. De regio biedt op dit      We denken dan aan ongeveer 7.000 tot 9.000
                                         Om de beschikbaarheid en betaalbaarheid           moment een palet aan woonmilieus, waarin Arnhem     woningen. Hiermee wordt de woningvoorraad in
                                         van woningen in Arnhem op peil te houden,         haar eigen duidelijke positie heeft. Dit betekent   Arnhem tot 2040 met 16.000 woningen uitgebreid
                                         moeten er meer woningen worden gerealiseerd       bijvoorbeeld dat verhoudingsgewijs veel mensen      (dit is een deel van de regionale opgave zoals
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                         de komende jaren. Dit geldt voor alle             met een laag inkomen of ondersteuningsbehoefte      vastgelegd in de woondeal, zie H 3.1 demografische
                                         soorten woningen en voor alle doelgroepen:        naar Arnhem komen. Arnhem pakt dit op, maar         veranderingen). Omdat in de praktijk niet alle
                                         aantrekkelijke levensloopbestendige               wel in afstemming met buurgemeenten, om te          woningbouwplannen worden uitgevoerd, hanteren
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                         woningen voor ouderen, woningen voor              komen tot een gezond regionaal evenwicht. Dit       we een overprogrammering van 130% van de
                                         kleine huishoudens, sociale woningbouw in         krijgt onder meer gestalte in de gezamenlijke       vraag, in overeenstemming met de landelijke
                                         goedkoop en betaalbaar segment, de categorie      afstemming over voldoende en juiste nieuwbouw       aanpak.
                                         middenhuur en het hogere segment. Om tot          in Arnhem en omgeving. Samen met de omliggende
                                         een inclusieve en vitale stad te komen, streven   gemeenten gaan we invulling geven aan de            We passen bestaande woningen aan
                                         we onder meer naar een goede mix van allerlei     regionale woonbehoeften.                            De woningvraag richt zich niet alleen op het
                                         typen woningen en woonmilieus in sociale huur,                                                        bouwen van extra woningen, maar ook het
                                         vrijesectorhuur en koop. Dit in combinatie met  We bouwen nieuwe woningen bij                         aanpassen van bestaande woningen of het zorgen
                                         de daarbij passende voorzieningen.              Arnhem trekt net als andere steden in Nederland       voor andere verhoudingen. De vraag naar bepaalde
                                                                                         steeds meer inwoners aan. Tegelijk worden de          type woningen is namelijk niet altijd in balans met
                                                                                         huishoudens steeds kleiner. Daarom moeten we          het aanbod van deze woningen. De komende jaren
                                         We kijken over de grenzen: Arnhem in de regio
                                                                                         zorgen dat we meer woningen bijbouwen. De             gaan we dan ook aan de slag met het aanpassen van
                                         Ook de woningmarkt beperkt zich niet tot de
                                                                                         vraag in de periode 2020-2030 is ca 7.000 nieuwe      woningen. Dit kan bijvoorbeeld door het splitsen
                                         Arnhemse gemeentegrenzen. Als centrumstad heeft
                                                                                         woningen. Daarna verwachten we nog steeds een         van woningen of het zorgen dat een woning
                                         Arnhem dan ook verschillende verbindingen met
                                                                                         groei. Ook na 2030 moeten we dus blijven bouwen.      levensloopbestendig wordt.




                                         Afbeelding 5.22 Huidige hoogbouw langs de Rijn
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                   49




We bouwen tijdelijke of verplaatsbare              eenpersoonshuishoudens moeizaam. Om de               We zorgen voor sterke wijken
woningen                                           toegang tot de Arnhemse woningmarkt te               We gaan voor sterke wijken met passende,
Om snel in te kunnen spelen op de woningvraag      verbeteren voor deze groepen zijn verschillende      bereikbare, toegankelijke voorzieningen en een
gaan we ook tijdelijke of verplaatsbare woningen   maatregelen nodig. Enerzijds vergroten we het        aantrekkelijke buitenruimte. Straten, pleinen
bouwen. De bouw hiervan duurt korter en gebeurt    sociale woningaanbod bij nieuwbouw en anderzijds     en parken die uitnodigen om er op uit te gaan,




                                                                                                                                                         versie voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                         Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
vaak deels in de fabriek, waardoor er minder       maken we een kwaliteitsslag in het bestaande         te ontmoeten, te bewegen en te spelen. Bij
overlast is voor de omgeving. Daarnaast kunnen     woningaanbod om de doorstroming te bevorderen.       nieuwbouwprojecten staat het welbevinden
deze woningen bijvoorbeeld neergezet worden in     Met name in Arnhem-Zuid worden hier positieve        en de gezondheid van inwoners centraal. Naast
zogenaamde pauzelandschappen, waar een functie     resultaten verwacht.                                 de wijkgebonden aanpak vragen vijf wijken in
is verdwenen en nog geen nieuwe bestemming is.                                                          Arnhem-Oost (Geitenkamp, Klarendal, ’t Broek,
                                                   We gaan meer mixen                                   Presikhaaf en Immerloo/’t Duifje) een meer
We houden wonen betaalbaar                         De vraag naar meer woningen in de stad biedt         samenhangende, integrale aanpak. Daarmee
De groei van de stad bestaat voor een groot deel   kansen voor grotere diversiteit in de wijken. Zo     willen we de problematiek voor en achter
uit eenpersoonshuishoudens die een huur- of        kijken we of de verhouding tussen de verschillende   de voordeur verkleinen en de leefbaarheid
koopwoning zoeken in de betaalbare categorie       wooncategorieën op wijkniveau kan verbeteren.        en sociaaleconomische vitaliteit vergroten.
(tot 310.000 euro). Deze groep komt maar           We streven naar gemengde wijken en buurten,          Een gevarieerd aanbod van woningtypen en
moeizaam aan een passende woning. Enerzijds        waar mensen zich thuis voelen en waar ze             woonmilieus voor verschillende doelgroepen is
door de beperkte beschikbaarheid van de sociale    andere mensen met verschillende leefstijlen en       daarbij een belangrijk ingrediënt. De gemeente
huurwoningen en anderzijds door (financiële)       omstandigheden tegenkomen. Op deze manier            Arnhem zoekt bij deze aanpak de samenwerking
drempels op de particuliere huurmarkt. Ook         proberen we sociale draagkracht en sociale           met de maatschappelijke partners en het Rijk.
toegang tot de koopmarkt is voor starters en       draaglast meer met elkaar in evenwicht te brengen.




Afbeelding 5.23 Nieuwbouw in Schuytgraaf           Afbeelding 5.24 Renovatie van woningen               Afbeelding 5.25 Een nieuw Singelkwartier
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>       50




                                                                                         5.5 Een goed bereikbare stad met                       We gaan vaker en meer lopen..
                                                                                         ruimte voor schone mobiliteit                          We gaan het lopen stimuleren. Bij nieuwe
                                                                                         Voor de ontwikkeling van Arnhem is een goede           ontwikkelingen en bij het inrichten van onze
                                                                                         bereikbaarheid een belangrijke voorwaarde.             straten en pleinen houden we nadrukkelijk
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                                                                         Bereikbaarheid en toegankelijkheid voor                rekening met voetgangers. Gezien het groeiend
                                                                                         iedereen. Daarbij gebruiken we de bestaande            aantal ouderen en het feit dat deze steeds vaker
                                                                                         infrastructuur van wegen en spoorlijnen zo             thuis blijven, streven we ernaar dat belangrijke
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                                                                         goed mogelijk. Om extra druk op de ruimte              voorzieningen op veilige loopafstand zijn van hun
                                                                                         door autoverkeer te voorkomen, geven we de             woning.
                                                                                         komende jaren ruim baan aan lopen, fietsen en
                                                                                         openbaar vervoer. De Trolleybus is onze grote          ..en we pakken sneller de fiets
                                         Afbeelding 5.26 Schonere mobiliteit
                                                                                         trots! Deze duurzame manier van verplaatsen is         De fiets, vooral de elektrische fiets, is op afstanden
                                                                                         goed voor de gezondheid en de luchtkwaliteit,          tot 10 of zelfs 20 kilometer een aantrekkelijk
                                                                                         zorg voor minder lawaai en vraagt om minder            alternatief voor de auto. We gaan het fietsen
                                                                                         ruimte.                                                stimuleren met aantrekkelijke (snel)fietsroutes en
                                                                                                                                                voldoende stallingsmogelijkheden. Het beleven
                                                                                         We kijken over de grenzen: Arnhem in de regio          van het landschap en de stad staat bij deze routes
                                                                                         Arnhemmers werken of studeren ook buiten de            centraal. We zorgen ervoor dat onze werk- en
                                                                                         stad en andersom brengen dagelijks veel mensen         onderwijslocaties, de binnenstad en andere
                                                                                         van buiten Arnhem een bezoek aan de stad               stedelijke bestemmingen, goed, sociaal veilig
                                                                                         voor werk, school, zorg en vrijetijdsbesteding.        en comfortabel per fiets te bereiken zijn. De
                                                                                         Arnhem wil goed bereikbaar zijn voor bezoekers         inpassing van fietsroutes vraagt om een integrale
                                                                                         en ondernemers, maar dit mag niet ten koste            en ruimtelijke benadering, vooral in de omgeving
                                                                                         gaan van de leefbaarheid in onze stad. Door uit        van de binnenstad waar het accent op verblijven,
                                                                                         te gaan van ‘wel toegang maar geen doorgang’           ontmoeten en beleven ligt.
                                         Afbeelding 5.27 De Trolleybus als grote trots
                                                                                         leggen we de focus op hoe bezoekers het best
                                                                                         naar Arnhem kunnen komen. We voeren een sterk          We blijven investeren in trolley en trein
                                                                                         ontmoedigingsbeleid op doorgaand verkeer door          De bestaande OV-structuur willen we gebruiken
                                                                                         Arnhem heen. Dit biedt kans om het centrum en          als de ruggengraat van stad en regio, waarlangs we
                                                                                         omliggende wijken bereikbaar te houden en een          de verstedelijking concentreren. Deze plekken zijn
                                                                                         woonomgeving te maken waar het aangenaam is            via allerlei vervoersvormen bereikbaar en mensen
                                                                                         om te wonen en prettig is om te verblijven. Wij        kunnen hier uit alle mogelijke vervoermiddelen
                                                                                         bieden goede toegang door bezoekers vanuit de          kiezen. We maken het op deze plekken niet
                                                                                         regio te verleiden om met (H)OV of de fiets te         alleen makkelijk om van het ene vervoermiddel
                                                                                         komen, dan wel de auto aan de randen van de stad       over te stappen op het andere, maar zorgen ook
                                                                                         of het centrum te laten staan. Voor de fietser geldt   dat het aantrekkelijke plekken zijn waar mensen
                                                                                         dat er stevig doorgepakt gaat worden met de            graag werken, verblijven, afspreken en wonen.
                                                                                         aanleg van exclusieve doorfiets- en snelfietsroutes    Daarnaast bouwen we onze (hoogwaardige)
                                         Afbeelding 5.28 Fietsroutes en snelfietspaden   op regionaal niveau.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                      51




OV-infrastructuur, waaronder Trolley 2.0, verder       drie (stedelijke) kenniscampussen in de regio –   De bevoorrading van winkels, bedrijven en
uit. We zorgen voor een betere benutting van de        Energy Hotspot Arnhem, Nijmegen (Health Tech)     huishoudens is straks schoon
sporen voor personenvervoer in Arnhem en de            en Ede-Wageningen (Food).                         Logistiek is een belangrijk onderdeel van de
daar bijbehorende ongelijkvloerse kruising van                                                           mobiliteit en is essentieel voor een goed
Spoorknoop Oost en een extra halteplaats op het        We kunnen op meer plekken laden                   functionerende stad. Het zorgt echter ook




                                                                                                                                                          versie voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                          Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
spoor richting Zevenaar.                               Het sterk groeiende elektrisch vervoer vereist    voor de nodige uitdagingen, omdat het
                                                       ook een toename aan laadinfrastuctuur. Dit        aantal bezorgvoertuigen groeit, zowel in het
We zetten in op de ICE naar Berlijn                    geldt voor fietsen, auto’s, bussen, deelauto’s    stadscentrum als in de wijken. We streven naar
Met een internationale trein naar Berlijn              en stadsdistributie. Laadinfrastructuur bestaat   zowel efficiënte als schone stadslogistiek.
vergroten we de aantrekkelijkheid van Arnhem als       in verschillende vormen en maten en wordt         Daarom stimuleren we logistieke knooppunten
vestigingslocatie voor de zakelijke dienstverlening.   zorgvuldig ingepast in de directe omgeving. We    (hubs). Leveringen verzamelen zich op deze
Arnhem heeft daarmee tevens de potentie om uit         maken hierbij zoveel mogelijk gebruik van het     hubs en worden met volle en schone voertuigen
te groeien tot internationale draaischijf voor de      trolleynet dat al in Arnhem aanwezig is.          naar de eindbestemming gebracht. De markt




Afbeelding 5.29 Autoverkeer in Arnhem                  Afbeelding 5.30 Openbaar vervoer in Arnhem         Afbeelding 5.31 Fietsroutes in Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>       52




                                                                                                        is verantwoordelijk voor de ontwikkeling van          het OV en door het combineren van functies,
                                                                                                        deze concepten, het werven van klanten en het         bieden we een goed alternatief voor de auto.
                                                                                                        rond krijgen van de business cases. We maken          Daarnaast investeren we in hubs en faciliteren
                                                                                                        op- of overslagpunten en realiseren openbare          we deelautogebruik en elektrisch laden. Deze
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                                                                                        oplaadinfrastructuur. We stellen randvoorwaarden      ontwikkelingen kunnen op termijn betekenen
                                                                                                        (zoals het opstellen en uitvoeren van een             dat er minder parkeerplaatsen nodig zijn. Minder
                                                                                                        mobiliteitsplan) bij bouwprojecten met een            parkeerplaatsen betekent meer ruimte voor
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                                                                                        grotere mobiliteitsimpact.                            bijvoorbeeld groen, ontmoeten en bewegen.
                                                                                                                                                              Randvoorwaarde voor het verminderen van het
                                                                                                        We passen de stad aan op toekomstig gebruik           aantal parkeerplekken in de stad is het verbeteren
                                                                                                        van alle vormen van vervoer                           van de bereikbaarheid met andere vervoersvormen
                                                                                                        Om de stad leefbaar en aantrekkelijk te               dan de auto. We houden rekening met bewoners
                                                                                                        houden, kiezen we ervoor om de stad aan               van bestaande wijken die voor hun vervoer
                                         Afbeelding 5.32 Station van Arnhem                             te passen op verdere autonome groei van               geen goed alternatief op de auto hebben. Om
                                                                                                        het OV- en fietsverkeer. Dit houdt in dat we          te zorgen dat nieuwbouwprojecten minder
                                                                                                        bewust kiezen welke vervoersstroom we waar            parkeerplaatsen nodig hebben, zorgen we dat
                                                                                                        mogelijk maken. We gaan onderscheid maken in          gebouwd wordt op plekken die goed bereikbaar
                                                                                                        bereikbaarheidsprofielen van de verschillende delen   zijn met (hoogwaardig) OV en/of beschikken
                                                                                                        (functies) van de stad. In sommige delen van de       over alternatieve vormen van vervoer, zoals
                                                                                                        stad wordt prioriteit gegeven aan bereikbaarheid      deelauto’s of elektrische fietsen. Een toename van
                                                                                                        met de auto, bijvoorbeeld op de bedrijventerreinen    parkeerdruk op de omgeving van dergelijke locaties
                                                                                                        langs de regionale hoofdwegenstructuur. In            voorkomen we door dit alleen toe te passen in
                                                                                                        andere delen van de stad wordt prioriteit gegeven     gebieden waar in de omgeving niet gratis op straat
                                                                                                        aan lopen, fietsen en het openbaar vervoer. We        geparkeerd kan worden.
                                                                                                        kunnen daarbij denken aan autoluwe wijken en
                                                                                                        het terugbrengen van de maximumsnelheid naar
                                                                                                        30 km per uur, waar het de verkeersveiligheid
                                                                                                        en leefbaarheid verbetert. Naast bereikbaarheid
                                                                                                        van locaties per auto, zijn er ook steeds meer
                                                                                                        bedrijven die zich juist op locaties met goede
                                                                                                        OV-bereikbaarheid vestigen.

                                                                                                        We kijken of we door slim ruimtegebruik
                                                                                                        minder parkeerplaatsen nodig hebben
                                                                                                        Door het verbeteren van de bereikbaarheid
                                         Afbeelding 5.33 Ruimte voor fietser in plaats van auto in de   van onze stad met de fiets, de benewagen en
                                         binnenstad
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                     53




5.6 Een stad met nieuwe energie                       doel is een klimaatneutrale stad in 2050. Om dit te
Een klimaatneutraal en duurzaam Arnhem,               bereiken moet de komende jaren veel gebeuren.
dat is waar we naartoe willen. Een groene en          Onze doelstelling is in 2030 61% CO2-reductie
gezonde stad met schone lucht, waarin het             ten opzichte van 2017, met als tussendoelstelling
ook voor onze kinderen en kleinkinderen goed          25% afname in 2023. Deze reductie wordt




                                                                                                                                                           versie voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                           Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
wonen is. Een stad met een schone economie            grotendeels gerealiseerd door het actieprogramma
die niet meer draait op kolen, olie en gas, maar      ‘New energy made in Arnhem 2030’ en overige
op schone energiebronnen als zon en wind. Om          programma’s binnen de gemeente. Een deel van de
daar te komen, zetten we de komende jaren             reductie komt van autonome ontwikkelingen; de
vol in op de energietransitie: de strategie om        resterende opgave (26%, 246 kT CO2-reductie)
Arnhem in 2050 onafhankelijk te laten zijn van        kunnen we vooralsnog niet binnen onze
fossiele brandstoffen.                                gemeentegrenzen realiseren. We onderzoeken              Afbeelding 5.34 Alternatieve warmtebronnen
                                                      of dit via de regionale energiestrategie (RES)
We doen het samen met onze regio                      binnen de regio lukt, in de vorm van grootschalige
Om te komen tot ruimtelijke invulling van             opwek met zon en/of wind. Anders zullen we in
energieopwekking en de verdeling van bovenlokale      de komende jaren aanvullende ambities moeten
warmtebronnen in de regio is een regionale            formuleren. Het programma ‘New energy made in
energiestrategie (RES) opgesteld, in een              Arnhem 2020-2030’ bevat vier programmalijnen,
samenwerkingsverband tussen 16 gemeenten,             die hieronder worden beschreven.
provincie Gelderland en 3 waterschappen. In de
RES 1.0 (juni 2021) staan ruimtelijke afspraken       De energie transitie in de gebouwde omgeving
die richting geven aan locatiekeuze voor zon- en      Een aanzienlijk deel van de energietransitie dient in
windprojecten, afspraken over een optimaal            de gebouwde omgeving gerealiseerd te worden.
warmtesysteem en procesafspraken over                 Isolatie van woningen en zonnepanelen op daken
samenwerking, onderlinge solidariteit, participatie   dragen bij aan het reduceren van het gebruik
en doorwerking in omgevingsinstrumentarium.           van fossiele energiebronnen. De wijkgerichte
De RES wordt iedere twee jaar geactualiseerd. De      energietransitie is leidend: de Transitievisie
locaties voor zonnevelden en windturbines uit het     Warmte (gereed 2021) brengt in beeld welke
‘New energy made in Arnhem-programma’ maken           duurzame energiebron per wijk het meest
onderdeel uit van de RES. Om de doelen van 2030       geschikt is. Dit geeft richting aan maatregelen op
te kunnen halen, zullen vergunningentrajecten voor    gebouwniveau (isolatie) en heeft een ruimtelijk
windmolens en zonnevelden uiterlijk in 2025 zijn      aspect: in wijken waar een collectief warmtenet
afgerond.                                             het beste alternatief is voor fossiele energie,
                                                      moet onder- en bovengrondse ruimte worden
We worden klimaatneutraal                             gereserveerd voor warmteleiding, tussenstation,
We houden ons aan internationale afspraken, het       eventuele energieopslag, en duurzame                    Afbeelding 5.35 Energie in Arnhem
klimaatakkoord en het Gelders Energieakkoord. Het     warmtebronnen, zoals warmte-koude opslag.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>       54




                                         Hiervoor starten we verschillende wijkgerichte      nieuwbouw aardgasvrij. De nieuwbouw is daarmee         We vragen ook wat van onze bedrijven en de
                                         pilots. Binnen de gebouwde omgeving werken we       echter nog niet klimaatneutraal. Op project- en        industrie
                                         met een wijkgerichte aanpak om de woningen en       gebiedsniveau maken we een integrale afweging          Energie besparen, hergebruiken en opwekken
                                         gebouwen voor te bereiden op de energietransitie.   over de haalbaarheid en wenselijkheid om               bij bedrijven en industrie draagt bij aan de
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                         We gaan isoleren, energie opwekken, op zoek         nieuwbouw klimaatneutraal te realiseren.               reductiedoelstelling. Dit bereiken wij door
                                         naar duurzame warmtebronnen en uiteindelijk                                                                betere informatievoorziening, het handhaven
                                         schakelen we over van aardgas naar een duurzame     We gaan voor duurzame mobiliteit                       op verplichte maatregelen en het stimuleren van
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                         energiebron. Om deze overstap mogelijk te maken,    We stimuleren het verminderen van                      zonnepanelen op grote daken. Ook bedrijven en
                                         is voldoende aanbod van schone energiebronnen,      vervoersbewegingen en meer gebruik van fiets           bedrijfsterreinen zullen moeten omschakelen op
                                         en de daarmee samenhangende energie-                en ov in plaats van de auto. We vergroten het          duurzame elektriciteit en warmte. Hiervoor geldt
                                         infrastructuur, noodzakelijk.                       aandeel elektrische voertuigen. Dit doen we door       dezelfde onder- en bovengrondse ruimtelijke
                                                                                             aanleg van nieuwe infrastructuur en het faciliteren    impact als in de gebouwde omgeving.
                                         Ondergrondse ordening en duurzaam gebruik van       van materiële en gedragsveranderingen. In de
                                         de watervoerende pakketten voor bodemenergie        Visie Elektrisch Laden zal het ruimtelijk aspect van   We doen als stad wat we kunnen
                                         (open en gesloten systemen) worden vastgelegd       de nog aan te leggen laadinfrastructuur worden         De elektriciteit die we in de toekomst nodig
                                         in een Bodemenergieplan en in een Verordening       vastgelegd. In het Beleidsplan Deelvervoer zal een     hebben, wordt op een duurzame manier opgewekt.
                                         bodemenergie.                                       plaatsingsplan van mobiliteitshubs (verschillende      In het programma ‘New energy made in Arnhem
                                                                                             vervoerstypes op een locatie) worden opgenomen.        2020-2030’ zijn locaties vastgesteld die geschikt
                                         De eisen aan de isolatie van nieuwbouwwoningen      Deze hubs hebben ruimtelijke impact en moeten          zijn voor het realiseren van windturbines en
                                         en -gebouwen zijn hoog, wat leidt tot energetisch   goed ingepast worden.                                  zonnevelden. Ook is een aanvullend zoekgebied
                                         goede woningen en gebouwen. Daarnaast is de                                                                voor een zonneveld aangewezen. Voor een




                                         Afbeelding 5.36 Zonnepanelen op het dak                                                                    Afbeelding 5.37 Windturbine in Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                             55




klimaatneutrale stad hebben we regionale              omgevingsfonds en een omwonendenregeling zijn
duurzame elektriciteitsopwekking en bovenlokale       andere mogelijke vormen.
warmtebronnen nodig. Naast ruimte voor
duurzame energieopwekking (zon & wind) is             Lokaal eigenaarschap zorgt dat de baten bij de
ook ruimte nodig voor hoogspanningsmasten en          omgeving terecht komen. Daarbij komt dat lokale




                                                                                                                                                   versie voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                   Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
-netten boven de grond, kabels onder de grond,        eigenaren de omgeving beter kennen, wat de
opslag van elektriciteit en elektriciteitsstations.   communicatie en de inbreng van lokale wensen
                                                      makkelijker maakt. Dit zorgt voor meer acceptatie
We vinden dat de energietransitie betaalbaar          en draagvlak en een grotere slagingskans van een
moet zijn voor alle Arnhemmers                        project.
De energietransitie brengt (maatschappelijke)
kosten met zich mee, voor toekomstige                 De aanleg van zonnepanelen en windmolens
duurzame energiebronnen en duurzame energie-          koppelen we altijd aan andere opgaven in het
infrastructuur. Dit vraagt in iedere stap van de      gebied.                                             Afbeelding 5.38 Groene daken
energietransitie een integrale afweging. Dit          De ontwikkeling van windturbines en zonnevelden
aspect komt onder andere aan de orde in de            gebeurt altijd vanuit de ruimtelijke kwaliteit en
Transitievisie Warmte en de daaruit volgende          samenhang van het totale gebied. We houden
wijk-uitvoeringsplannen. Daarnaast zullen             daarbij rekening met het gebruik van de ruimte
de kosten van energie in de toekomst naar             door lokale partijen, stakeholders en inwoners en
verwachting stijgen, waardoor het verschil in         andere lopende opgaven. Dit betekent dat we
de energielasten tussen energetisch goede en          kijken of we duurzame ontwikkelingen kunnen
energetisch slechte woningen groter wordt. Dit        koppelen aan bijvoorbeeld landschapsversterking
willen we voorkomen, met name voor inwoners           of andere investeringen die nodig zijn. Bij het
met een laag inkomen, zoals we nu al doen met de      inpassen van zonnevelden maken we gebruik van
Arnhemse aanpak energiearmoede.                       de Gelderse zonnewijzer. Dit betekent dat we bij
                                                      de inpassing letten op de mate van aantasting van
We laten Arnhemmers meeprofiteren van de              karakteristieke kenmerken van het landschap. Ook
energietransitie                                      letten we op de samenhang met andere functies
De energietransitie in Regio Arnhem Nijmegen          in het gebied, (zoals landbouw, biodiversiteit,
moet zoveel mogelijk ten goede komen aan de           cultuurhistorie) en de mogelijkheden voor dubbel
inwoners van de regio. We streven naar minimaal       ruimtegebruik.
50% lokaal en/of regionaal mede-eigenaarschap
van duurzame energieprojecten en zo
laag mogelijke maatschappelijke kosten.
Mede-eigenaarschap is een van de mogelijke
uitkomsten van een zorgvuldig participatieproces
met de omgeving. Financiële participatie, een

                                                                                                          Afbeelding 5.39 Drijvende zonnepanelen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                        57


6. Gebiedsuitwerking
Op de kaart hiernaast zijn de deelgebieden
aangegeven waar de komende jaren de focus
op ligt. Elk van deze deelgebieden wordt op
de volgende pagina’s in detail besproken. De
kaarten zijn een nadere uitwerking van de
                                                                                              WO II




visiekaart. Als basis van de uitwerkingen ligt het
DNA van Arnhem en haar wijken.

Er is gekozen speciale aandacht te besteden aan                                     WO II




deelgebieden, waar sprake is van een nieuwe
meervoudige opgave en/of een afwijking van de                     A12

huidige koers. Gekozen is voor vier deelgebieden:
                                                                                                WO II




1. Centrum
2. Arnhem Oost
3. Centrum Zuid                                                         Arnhem Noord
4. Arnhem Noord



6.1 DNA van de wijken                                                                                              P+R



Het DNA van de wijken is het uitgangspunt voor
nieuwe ontwikkelingen. Voordat we de opgaven
                                                                              P+R




en keuzes voor de vier deelgebieden nader
uitwerken, gaan we in op dit DNA van de wijken                                                                                         Ken
                                                                                                                                          nisc
                                                                                                                                              am
                                                                                                                                                  pus




van Arnhem. Dit doen we aan de hand van een                                                 Centrum
kaart (afbeelding 6.2) met daarop in kleuren de
                                                                                                             ICE

                                                                         OV


                                                                                                                         Arnhem Oost
verschillende woonmilieus. Deze worden op de
volgende pagina toegelicht.




                                                                                                                           Kennis-as
                                                                                                                                                             A1
                                                                                                                                                               2
                                                                                                                                                 P+R




                                                                              Centurm Zuid
                                                                                                 P+R




                                                                                                        OV




                             Afbeelding 6.1 Deelgebieden Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>       58




                                                 De middeleeuwse stad                                  Stad van tuindorp en villapark			                     Stad van woonerf en menselijke maat
                                                  (1233-1830)                                          (1905-1930)                                            (1970-1985)
                                         Een organisch gegroeid middeleeuws patroon           Een anti-stedelijke, dorpsachtige opzet kenmerkt       De wijken bestaan uit kleinschalige en gevarieerde
                                         van straten en pleinen met dichte bebouwing in       het beeld, gekoppeld aan het sociale ideaal van        bouw in woonerven en vormen grillige eilanden
                                         gesloten bouwblokken. De bouwhoogte is ca.           verheffing van de arbeider, gezonde stad en            binnen de ontsluitingswegen die omzoomd
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                         twaalf meter, met enkele hogere accenten. Ieder      een betere maatschappij. Het stratenpatroon is         zijn door groen. De woningen hebben geen
                                         pand is individueel vormgegeven, statig, met veel    afwisselend en gevarieerd met hiërarchie van           uitgesproken voor- of achterkant, geen duidelijke
                                         ornamentiek. De 19e-eeuwse gevels domineren          straten, plantsoenen en bijzondere accenten. Er        scheiding tussen collectief en privé, maar er is
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                         het beeld. Er is een sterke scheiding tussen         is een lage bebouwingsdichtheid in bouwblokken         wel een duidelijke scheiding van langzaam- en
                                         formele straten en pleinen en informele ruimten      met binnenterreinen, woningen met eigen grond          snelverkeer.
                                         op binnenterreinen. Er is weinig groen in openbare   en gestapelde woningen als stedelijke accenten
                                         ruimte, maar wel bomen op pleinen, gevelgroen en     op belangrijke plekken. In de openbare ruimte en                 Stad van Vinex en sleutelproject
                                         binnentuinen.                                        tuinen is veel groen.
                                                                                                                                                               (1985-heden)
                                                                                                                                                     De robuuste groene hoofdstructuur bepaalt
                                                  Stad van singles en speculatiebouw                   Stad van tuinwijk en landschap                de opzet van de wijk, waarbij bestaande
                                                  (1830-1880)                                          (1930-1940)                                   landschappelijke structuren en elementen gebruikt
                                         Ruime groene singels op de ontmantelde               De stad is verweven met het omliggende                 zijn. Binnen deze structuur hebben woonvlekken
                                         vestingwerken domineren het beeld, met               landschap. Het stratenpatroon bestaat uit              met hoge dichtheden elk een sterke eigen
                                         gevelwanden van vier tot zes lagen. Bebouwing        hoofdassen en secundaire straten, met gestapelde       identiteit, vaak op basis van een thema. Er is een
                                         voor de gegoede burgerij bevindt zich langs de       bouw en langgerekte laagbouw ertussen. De              variatie in woningtypen met nadruk op laagbouw.
                                         singels en radialen, maar achter die façade ligt     bebouwing bestaat veelal uit rode bakstenen en
                                         speculatiebouw in hoge dichtheden (de vroegere       rode kappen. Er is veel (landschappelijk) groen                 Dorp in de stad
                                         sloppen). In de straten is weinig groen. Wel zijn    in de openbare ruimte, brede groenstroken en           Een traditionele dorpse structuur met bebouwing
                                         er groene singels en hofjes en bomen langs de        privétuinen met groene erfafscheidingen (veelal        en architectuur die het beeld domineert.
                                         radialen. Er is een menging van wonen, werken en     liguster). Op strategische locaties staan bijzondere
                                         maatschappelijke functies.                           voorzieningen als kerken en scholen.                             Verspreide bebouwing in het groen
                                                                                                                                                     Losse, verspreide bebouwing in het groen, soms
                                                  Stad van stratenplan en bouwblok                      Stad van licht, lucht en ruimte              met een campusachtige opzet. Het gaat om
                                                  (1880-1905)                                           (1945-1970)                                  militaire complexen, zorginstellingen, toeristische
                                         Regelmatige stratenpatronen met dichte               De bebouwing bestaat uit stempelbouw, variatie         attracties, sportvoorzieningen of bedrijvigheid.
                                         bebouwing in stedelijke bouwblokken wisselen af      van grondgebonden en gestapelde woningen
                                         met herenhuizen of boven- en benedenwoningen.        binnen clusters, die identiek herhaald worden.                 Stad van bedrijvigheid
                                         Er is weinig groen in wijkn zoals Sint Marten        Het stratenpatroon is veelal orthogonaal met
                                                                                                                                                             (meerdere perioden)
                                         en Graaf Ottopleinen, maar juist een ruimere         bebouwing in een groene setting, zoals wijkparken.
                                                                                                                                                     Grootschalige bedrijfscomplexen en grote percelen
                                         opzet ten gunste van groen in Spijkerbuurt,          Verkeer bepaalt de structuur van wijk of stadsdeel.
                                                                                                                                                     met verspreidde bebouwing domineren het beeld.
                                         Boulevardkwartier, Transvaalbuurt en                 Er is een scheiding van wonen, werken, verkeer en
                                                                                                                                                     De gebieden zijn functioneel ingericht met een
                                         Burgemeesterswijk.                                   ontspanning. Er zijn geen klassieke bouwblokken,
                                                                                                                                                     rationeel wegenpatroon. Er is weinig samenhang in
                                                                                              maar experimentele verkavelingsvormen en
                                                                                                                                                     architectuur.
                                                                                              hoogbouw langs de invalswegen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>                                                                                                              59




         Stad van groene weelde
         (de oude landgoederen)
Voormalige landgoederen aangekocht door de
gemeente en omgevormd tot stadsparken. Uiterlijk
zijn ze vooral gevormd in de negentiende eeuw met
hoofdzakelijk Engelse landschapsstijl: romantiek met op




                                                                                                    versie voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                    Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
een enkele plek klassieke formele elementen.


         Rivierenlandschap
De Nederrijn en de IJssel zijn zeer bepalende elementen
in de ruimtelijke opbouw van Arnhem. Het gebied omvat
ook uitgestrekte uiterwaarden, zoals Meinerswijk. Het
rivierlandschap loopt als een brede landschappelijke
strook door Arnhem heen en biedt ruimte, rust, groen.


         Polderlandschap
Het oorspronkelijke Arnhemse polderlandschap strekt
zich naar het zuiden uit vanaf de voet van de Veluwse
stuwwal en wordt doorsneden door Rijn en IJssel.
Lange tijd markeerde de Velperweg de overgang van
zandgrond naar poldergrond, die te nat was om te
bebouwen. In Arnhem Noord is het onderliggende
landschap van weilanden en sloten bijna nergens meer
herkenbaar. In Zuid op een aantal plaatsen nog wel.

         Veluwslandschap
Het reliëfrijke landschap ten noorden van Arnhem is
ontstaan in de IJstijd waar het oprukkende landijs grote
zandlichamen opstuwde. Het smeltwater sleet hierin
vervolgens erosiedalen uit. De wind wierp daarna
zandruggen en stuifduinen op, waarna het gebied
bebost raakte. Door de houtkap, overbegrazing en een
verslechtering van het klimaat, veranderde het gebied
in de 14e eeuw in schrale heide met zandverstuivingen.
Toen vanaf de 15e eeuw de houtproductie toe nam,
werd de oppervlakte woeste grond weer steeds kleiner.
Als gevolg van grootschalige ontginningen kreeg het
gebied vanaf de 19e eeuw definitief het huidige uiterlijk.
Nu bestaat het gebied uit bos, hei en lange rechte lanen.    Afbeelding 6.2 Woonmilieus in Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>       60




                                         6.2 Arnhem Centrum
                                         Karakter
                                         Hoewel de binnenstad van Arnhem slechts een klein      te investeren. Door te versnellen en aan te haken     creatieve energie, kunst en cultuur naast wonen,
                                         gebied bestrijkt, is het gebied de economische         op transformaties houden we de binnenstad in          werken en maatschappelijke instellingen een
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                         motor van stad en regio. De binnenstad met haar        beweging, in de juiste richting met voldoende         dynamische mix vormt. Daarbij is de inzet om het
                                         straten, pleinen, groen en blauw, maar vooral          kwaliteit. De coronapandemie heeft ons duidelijk      gebied beter te verbinden met de binnenstad en
                                         met de aanwezige voorzieningen, krijgt steeds          gemaakt dat we rekening moeten houden met             Arnhem Centraal en het unieke landschap (rivier
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                         meer economische betekenis met meer dan                de behoefte aan flexibiliteit in de binnenstad om     en stuwwalhelling). Ontwikkelingen dragen bij
                                         17.000 banen. Waar voorheen functies als wonen,        veranderingen in de tijd en ontwikkelingen in de      aan de transformatie naar een Kunstkwartier en
                                         werken en recreëren gescheiden waren, vloeien          maatschappij op te vangen.                            verbeteren de leefbaarheid van de bestaande
                                         functies nu in elkaar over en worden nieuwe                                                                  wijk. De focus ligt op aantrekkelijke verbindingen
                                         functies toegevoegd. Voor een bezoek aan de            Gebiedskansen oostelijk van het centrum               (voetganger en fiets) tussen de binnenstad en
                                         binnenstad staan ontmoeten en beleven centraal.        Nu de zuidelijke binnenstad haar voltooiing           Arnhem Centraal, via Centrum West naar het
                                         Deze trend is zichtbaar in de afname van de            nadert, gaan we de komende jaren aan de slag          museum. Er gebeurt van alles: het museum wordt
                                         werkgelegenheid in de detailhandel en de toename       met het verder ontwikkelen van de omgeving            uitgebreid, een deel van de museumtuin wordt
                                         van de werkgelegenheid in de horeca. Daarnaast         van het Bestuurskwartier: het gebied ten oosten       een openbaar wandelpark. De wijk Coehoorn krijgt
                                         zien we een toename van het aantal toeristische en     van de Markt met onder meer het Gerechtshof           nieuwe bebouwing, een nieuw park en een andere
                                         zakelijke overnachtingen in de stad. Vooruit kijkend   en het Openbaar Ministerie. Hier ontwikkelen          inrichting. Er komt een snelfietsroute langs de
                                         naar 2040 zien we een vergroting van het centrum       we een gemengd werk- en woonmilieu dat                Oude Kraan. De Blauwe Golven worden opgeknapt
                                         in de richting rondom Arnhem Centraal Station,         aansluit op de binnenstad. In het gebied is een       met nieuwe parkeerplaatsen, een skatepark en
                                         de Steenstraat en omgeving, Centrum west en            concentratie van WOII-memorials. Door deze            groen langs de randen. En de fontein daar gaat
                                         Centrum Oost.                                          te verbinden ontstaat een sterke identiteit.          weer spuiten. We benutten de rijke historie en het
                                                                                                Bovendien is hier een concentratie van bestuur        unieke landschap. We vergroten de leefbaarheid en
                                         Gebiedskansen                                          (overheid en rechtspraak). Daarnaast pakken we        levendigheid van het gebied.
                                         Toekomstbestendige binnenstad                          het gebied rondom de Schouwburg aan, waarbij
                                         De huidige coronapandemie heeft een                    we verschillende culturele functies gaan clusteren.   Arnhem CS = Utrecht CS van het Oosten
                                         versneld effect op diverse ontwikkelingen.             Er liggen kansen om de ontwikkelingen ten             De status van Arnhem Centraal Station als
                                         Zoals leegkomende retail- en horecapanden,             oosten van het centrum via het Bestuurskwartier       ICE-station maakt deze locatie het Utrecht
                                         verschuivingen in de kantorenmarkt, binnen de          te verbinden met de binnenstad. Ook de relatie        Centraal Station van het Oosten. Dit is een uniek
                                         woningmarkt en het wonen in de nabijheid van           met Stadsblokken en Meinerswijk kan verbeterd         vestigingsmilieu voor kantoren en dienstverlening.
                                         winkels. Ook vraagt het wat van de inrichting          worden.
                                         van de openbare ruimte. Door de crisis ligt de                                                               Wonen boven winkels
                                         verschraling van het bruisende aanbod van de           Gebiedskansen Centrum West                            De potentie van de verdiepingen boven de
                                         binnenstad op de loer. Denk aan leegstand van          Met Centrum West bedoelen we het gebied               winkels voor aantrekkelijke woningen wordt
                                         winkels, faillissementen van horecagelegenheden,       tussen Museum Arnhem en de binnenstad en              nog onvoldoende benut. Het toevoegen van
                                         dalend aanbod van evenementen en aantasting            tussen station Arnhem Centraal en de Rijn. We         meer woningen in het winkelgebied zorgt niet
                                         van de leefbaarheid. Tegelijk maken diverse            willen Centrum West transformeren naar een            alleen voor een betere benutting van de schaarse
                                         overheden zich op om in deze crisistijd juist extra    aantrekkelijke wijk met een eigen identiteit, waar    ruimte in onze stad, maar zorgt ook voor meer
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                             61




levendigheid en sociale veiligheid in het centrum       omgeving rond de binnenstad. Hiermee worden           • Een nieuwe ontwikkeling levert geen druk uit op
buiten de werk- en winkeltijden. Het toevoegen          Arnhemse kwaliteiten voor bezoekers ontsloten,          de openbare ruimte, bewoners van nieuwbouw
van wonen vraagt ook om andere maatschappelijke         die aanvullend zijn op de meer commerciële              krijgen in principe geen parkeervergunning en




                                                                                                                                                                  versie voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                                  Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
functies in de nabijheid, zoals huisarts, tandarts en   functies in de historische kern. De gemeente            fietsvoorzieningen moeten inpandig opgenomen
sportschool.                                            faciliteert en stimuleert de gewenste functies in       worden.
                                                        combinatie met het realiseren en onderhouden van      • Door in te zetten op duurzame vormen
Ontspanning en vergroening                              een hoogwaardige, uitnodigende, groene openbare         van mobiliteit, verminderen we de rol van
We zorgen voor meer groen en luwtegebieden              ruimte die past bij het Arnhemse DNA.                   automobiliteit in en rondom het centrum. Dit
in en rond het centrum als contrast met het                                                                     komt de leefbaarheid ten goede en kan op
drukke stedelijk leven. Goede verbindingen van          Ambitie-agenda                                          termijn de barrière werking van de centrumring
het centrum naar de groene omgeving zijn hierbij        • We zorgen dat detailhandel, horeca en cultuur         opheffen.
essentieel.                                               zich na de coronapandemie weer kunnen               • We laten de maatschappelijke functies in het
                                                          herpakken.                                            centrum meegroeien met de demografische
Corridors: Verbinden van de binnenstad met de           • Op de langere termijn zorgen we voor solide           ontwikkeling van het gebied.
rest van de stad                                          gebouwen of stedenbouwkundige concepten             • We ontwikkelen een integrale parkeerstrategie
Op steenworp afstand van de binnenstad liggen             die makkelijk transformeerbaar zijn en een            voor het centrum en de omliggende wijken,
verrassende stadswijken en fraaie parken zoals            openbare ruimte die daarop in kan spelen.             die uitgaat van een lagere parkeernorm in
Sonsbeek en Stadsblokken Meinerswijk. Deze                Daarmee maak je de stad wendbaar bij                  combinatie met een eerlijke vorm van betaald-
nabijheid biedt kansen om de attractiewaarde              toekomstige ontwikkelingen en trends, maar het        en vergunningsparkeren. Het doel is om de druk
van de (binnen)stad te verhogen door                      vraagt ook om zorgvuldig te kijken naar welke         op de openbare ruimte te verminderen.
combinatiebezoeken met bijvoorbeeld het                   functies in een gebied nodig en wenselijk zijn en   • We stellen nieuwe stedenbouwkundige kaders
Modekwartier, het Spijkerkwartier of een                  daarop te sturen.                                     op voor het centrum, de centrumschil en de
wandeling door onze fraaie stadsparken. Door het        • We maken optimaal gebruik van de schaarse             omliggende wijken, die een verdichting van
gebrek aan logische en aantrekkelijke routes en           ruimte in en rondom het centrum door een              de stad mogelijk maken, in harmonie met de
de barrièrewerking van de rivier, de spoorweg, de         slimme verdichtingsstrategie. We wijzen               stedenbouwkundige, cultuurhistorische en
centrumring met Willemstunnel en de opritten van          plekken rond of nabij het Centraal Station            landschappelijke waarden.
de twee bruggen, is het lastig bezoekers aan de           aan waar ruimte gegeven wordt aan nieuwe            • We faciliteren het organiserend vermogen van
binnenstad te verleiden tot een combinatiebezoek.         werklocaties, al dan niet in combinatie met           de binnenstad.
                                                          wonen.
Het beter verbinden van de binnenstad met de            • Publieksaantrekkende functies in het gebied
interessante plekken buiten het centrum is dan ook        blijven welkom om te zorgen dat de Binnenstad
een belangrijke opgave die we willen vormgeven            the place to meet van Oost-Nederland blijft.
aan de hand van zogenaamde ‘corridors’. Dit             • Een nieuwe stedelijke ontwikkeling gaat
zijn aantrekkelijke routes die de middeleeuwse            gepaard met het toevoegen van groene, rustige
binnenstad verbinden met de binnenstadschil en            buitenruimte.
verder weg naar de stedelijke en landschappelijke
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>       62



                                         Legenda Arnhem Centrum
                                         Wonen                                                 Vitale stad                                          Mobiliteit
                                                 Onderzoeken mogelijkheid verdichting met             Hoogdynamische ontwikkeling om de                    Robuust autonetwerk van provinciale en
                                                 verbeteren van leefbaarheid en DNA als               vitaliteit, variatie en leefbaarheid van de          lokale wegen.
                                                 inzet.                                               Arnhemse wijken en bebouwde gebieden
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                                                                                      te versterken en te vernieuwen. Hierbij              Robuust netwerk van spoorwegen.
                                                 Verstedelijkingsopgave benutten om een               wordt een integrale combinatie gemaakt
                                                 meer divers centrum te creëren met een               met energietransitie, klimaatadaptatie,              Radialen met HOV als prioriteit; ruimte
                                                 compacter stadshart waar nieuwe functies
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                                                                                      economie, kwaliteit van de openbare                  voor duurzame mobiliteit.
                                                 worden toegevoegd. Dit kan gerealiseerd              ruimte en toekomstbestendige
                                                 worden met nieuwe ‘kwartieren’, elk                  bereikbaarheid.                                      Robuust netwerk van (snel)fietspaden en
                                                 met een eigen accent. Hier is ruimte voor                                                                 doorfietsroutes.
                                                 wonen, ambachten en maakindustrie.                   Ontwikkeling van economische hotspots
                                                                                                      waar optimaal wordt ingezet op                       Ontwikkeling van het station tot
                                                                                                      bedrijvigheid met een focus op energie,              dynamisch knooppunt, waar ook de
                                         Leefomgeving
                                                                                                      innovatie, maken en testen.                          verstedelijkingsopgave aan gekoppeld
                                                                                                                                                           kan worden als de woon-werk-milieus van
                                                 Toegankelijk groen singlepark aangesloten
                                                                                                      Ontwikkelen van hotspots en handhaven                de toekomst, die zijn verbonden met de
                                                 als groene loper naar de Veluwe. Deze
                                                                                                      concentratiebeleid detailhandel.                     economische hotspots van Arnhem.
                                                 groene plekken dienen als verkoelende
                                                 plekken die beschermd blijven.
                                                                                                      Wijk- en buurtcentra transformeren                   Corridors die interessante plekken met de
                                                                                                      tot aantrekkelijke multifunctionele                  binnenstad verbinden.
                                                 Uiterwaardenpark rondom de Nederrijn.
                                                                                                      ontmoetingsplekken.
                                                                                                                                                           Voetveer als verbinding binnen de stad en
                                                 Bomenlanen die beeldbepalend zijn voor de
                                                                                                      Economische boost van de belangrijke                 naar aangrenzende buitengebieden.
                                                 groenstructuur.
                                                                                                      hotspots en de tussenliggende
                                                                                                      verbindingszones met ruimte voor nieuwe              Te onderzoeken nieuwe verbinding.
                                                 Investering in de buitenruimte tot een
                                                                                                      woon-werkmilieus.
                                                 aaneengesloten, divers en hoogwaardig
                                                 groen-blauw raamwerk met als doel om het
                                                                                                      Zoekgebied flexibele (nieuwe)
                                                 gebied te verbinden met de groenzones
                                                                                                      kantoorconcepten en innovatieve
                                                 rondom stadsparken, de IJssel, Nederrijn en
                                                                                                      woon-werkconcepten.
                                                 Veluwe. Dit raamwerk biedt mogelijkheden
                                                 om te verblijven in een natuurlijke
                                                                                                      Ontwikkelen van concentratiegebied van
                                                 omgeving waar men kan wandelen, sporten
                                                                                                      levendigheid door een mix van nieuwe
                                                 en elkaar kan ontmoeten.
                                                                                                      woningen en voorzieningen.
                                                 Ontwikkelen van ‘pocketparks’: investering
                                                 in de bestaande groene buitenruimte met
                                                 meer kwaliteiten en hogere biodiversiteit.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                 63




et Dorp




                                                                                                                                       versie voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                       Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
                                                                                                                       AKZO



                                                                     ICE
                                                      Centrum West                                                   Merwedeterrein



                                                                                    Centrum

                            Meijnerswijk




                                                                                                                   Spoorzone


                                                                                              Oostelijke centrum
                                                                                                    gebied
                                                                                                                                      Rijnpark
                                                                                                                                      ‘t Broek
                                                                     Stadsblokken




          Afbeelding 6.3 Gebiedsuitwerking Arnhem Centrum
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>       64




                                         6.2 Arnhem Oost
                                         Karakter                                               spooremplacement, dat midden in het gebied ligt,
                                         Het gebied ten oosten van de binnenstad                zorgt ervoor dat de wijken en bedrijfsterreinen       Arnhem-Oost aanpak
                                         transformeerde de afgelopen zestig jaar van            geïsoleerd van elkaar liggen en dat de uitwisseling   De gebiedsuitwerking Arnhem Oost is het
                                         stadsrand tot onderdeel van de stad. Na de Tweede      tussen gebieden beperkt is.                           niet hetzelfde als de Arnhem-Oost aanpak,
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                         Wereldoorlog is de woningbehoefte groot en                                                                   maar heeft wel raakvlakken.
                                         vanaf het eind van de jaren ‘50 breidt de stad zich    Park Presikhaaf is hét groene stadspark van
                                         snel uit richting het oosten met nieuwe wijken het     Arnhem Oost. Een robuust park naast het station       In vijf wijken in het oosten van Arnhem
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                         Broek en Presikhaaf. Het Spoor komt daarbij steeds     en met de onderwijsinstellingen in het groen          is sprake van sociale problemen zoals
                                         meer in het stedelijk gebied te liggen en definieert   opgenomen. Deze groene kwaliteiten zijn echter        armoede en taalachterstand in combinatie
                                         de verschillende wijken met een eigen karakter en      niet overal in Oost sterk aanwezig. Doel is om een    met overlast en criminaliteit in de wijk. De
                                         tijdsgeest.                                            groene, natuurlijke verbinding te maken tussen        Arnhem-Oost aanpak heeft als doel om alle
                                                                                                de Veluwe en de rivieren. Daarnaast willen we         Arnhemmers gelijke kansen te bieden en
                                         Vooral in Presikhaaf zien we het naoorlogse            hittestress verminderen in de woonbuurten en          tweedeling in de stad tegen te gaan.
                                         ideaal van licht, lucht en ruimte terug. Het wonen     bedrijventerreinen. De vergroening van het gebied     De Arnhem-Oost aanpak is onderdeel van de
                                         was gescheiden van het werken; de auto kreeg           biedt tevens mogelijkheden voor bewoners om te        Woondeal regio Arnhem-Nijmegen. In deze
                                         ruim baan. Het winkelcentrum Presikhaaf vormt          bewegen en te ontmoeten.                              woondeal hebben we met de provincie en
                                         het hart in dit deel van de stad. In 2019-2020                                                               het rijk afspraken gemaakt voor een brede
                                         is het winkelcentrum opgeknapt, maar de                Kwaliteit, samenhang en leefbaarheid                  vernieuwingsaanpak. Het gaat om de wijken
                                         parkeerplaatsen rondom domineren nog steeds            Arnhem Oost kent ook een aantal wijken waar           Klarendal, Geitenkamp, Presikhaaf-West,
                                         het straatbeeld. Ook in de wijken is geïnvesteerd.     leefbaarheid en veiligheid onder druk staan. De       Malburgen en het Arnhemse Broek.
                                         Toch blijft de leefbaarheid van de buurten een         sociale uitdagingen die voor deze gebieden gelden,
                                         aandachtspunt.                                         worden opgepakt in de Arnhem-Oost aanpak. Ook
                                                                                                de leefomgeving is sleets en nodigt niet uit tot
                                         Ten zuiden van het spooremplacement en langs           ontmoeting en verblijf. De woningvoorraad is te       Triple helix staat voor de samenwerking
                                         de haven concentreert zich het werken in het           eenzijdig en deels verouderd. Door grootschalige      tussen ondernemers, onderwijs en overheid.
                                         Rijnpark, Nieuwe Haven, het huidige IKPW en            infrastructuur zijn er veel barrières en is het       Door een gezamenlijke strategie en samen
                                         bedrijventerrein het Broek. Hoewel IPKW een van        stadsdeel ruimtelijk en sociaal versnipperd.          op te trekken ontstaat een meerwaarde
                                         de hotspots van Arnhem is, is het gebied omheind                                                             tussen deze drie. Als gemeente zorgen
                                         en enkel toegankelijk voor bevoegden. De eerste        Gebiedskansen                                         we voor een optimaal ondernemers- en
                                         voormalige werklocaties, zoals het Coberco-            Hoewel er diverse uitdagingen liggen in Arnhem        onderwijsklimaat waarin ruimte ontstaat
                                         terrein, worden al getransformeerd naar woningen.      Oost, voelt iedereen ook wel de potentie van          voor innovatie en duurzame ontwikkelingen.
                                                                                                dit stadsdeel. Het ligt dicht bij de binnenstad, is   Omdat ondernemers gebruik kunnen
                                         Naast opgaven voor de woonwijken en                    goed ontsloten en het fraaie landschap is binnen      maken van de kennis en het onderzoek
                                         werkgebieden ligt er een opgave voor het spoor.        handbereik, zowel de uitlopers van de Veluwe als      van het onderwijs kunnen zij innoveren
                                         Enerzijds gaat het om het toekomstbestendig            de uiterwaarden van de IJssel en Stadsblokken-        en de uitwerking daarvan omzetten in
                                         maken van het spoor, met een ongelijkvloerse           Meinerswijk. Daarnaast liggen er twee belangrijke     economische ontwikkeling gericht op
                                         spoorkruising en een hogesnelheidsverbinding naar      hotspots in het gebied; de Kenniscampus regio         Arnhem als energiestad.
                                         Frankfurt en Berlijn. Anderzijds gaat het om het       Arnhem en het IPKW. Voor Arnhem Oost is het dan
                                         slechten van de barrière die de railinfrastructuur     ook de uitdaging om de verschillende kansen te
                                         in Arnhem Oost vormt. Met name het                     gaan verzilveren.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                          65




Energiek                                              Verbonden                                             Ambitie-agenda
Arnhem Oost is een energiek en duurzaam               De groei van dit deel van de stad vergt slimme        • We werken samen met het Rijk aan het
stadsdeel met ruimte voor alle vormen                 duurzame keuzes in het netwerk om de                    versterken van de leefbaarheid, veiligheid en
van ondernemerschap. Niet alleen op de                verschillende buurten in Arnhem Oost goed               duurzaamheid in Arnhem Oost. En streven naar
bedrijventerreinen in het gebied maar ook in de       met elkaar te verbinden. Niet alleen binnen             het vergroten van de ruimtelijke samenhang
wijken en de Kenniscampus regio Arnhem. Door          Arnhem Oost, maar juist ook met de regio. Een           tussen de wijken door zoveel mogelijk bestaande




                                                                                                                                                                versie voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                                Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
de Kenniscampus te verbinden met de campus            belangrijke opgave daarbij vormt het aanpassen          infrastructurele barrières op te heffen.
IPKW werken we aan een ‘kennis-as’ die ruimte         van de railverbindingen in de Spoorzone. Door         • We werken samen met de onderwijsinstellingen
biedt voor bedrijven en ondernemerschap in het        de aanpassing van de sporen samen met de                aan de Kenniscampus regio Arnhem als vitaal,
energiecluster van de stad. Meer samenwerking         bereikbaarheid en de ontwikkeling tot aantrekkelijk     levendig en gemengd cluster van onderwijs en
en verbinding tussen de verschillende stakeholders    woon- en werkgebied op te pakken, kunnen we hier        innovatie.
(Triple helix: zie kader) zorgt voor een              een flinke kwaliteitsimpuls genereren. Dat betekent   • We zorgen samen met de Kenniscampus, de
innovatieklimaat en waardencreatie. Hierdoor          dat met het versterken van het station Presikhaaf,      campus IPKW in samenhang met de Nieuwe
ontstaat er niet alleen ruimte voor meer kapitaal-,   het oplossen van de knoop Arnhem Oost, het              Haven en de kennisas op Het Broek voor een
kennis- en arbeidsintensieve bedrijven, maar ook      toevoegen van een potentieel nieuw station              sterk cluster rondom het energie-profiel.
vraag naar ondersteunende werkgelegenheid.            Arnhem Oost en het op termijn herontwikkelen van        Hiermee werken we aan de kwaliteitsimpuls op
Zo laten we de Nieuwe Haven uitgroeien tot een        het spooremplacement zowel de bereikbaarheid            de bestaande werkgebieden en geven ruimte
cluster rondom watergebonden bedrijvigheid en         als de leefbaarheid wordt versterkt. Hierdoor           aan de Arnhemse mix.
energie en stimuleren we in Het Broek intensief       wordt het gebied goed bereikbaar met openbaar         • We ontwikkelen multifunctionele
en efficiënt ruimtegebruik, zodat er een vitaal,      vervoer (OV) en verschuift de focus van auto            stedenbouwkundige concepten, die bijdragen
levendig en energiek district ontstaat met volop      naar lopen en fietsen door groene straten. De           aan de gewenste Arnhemse mix (wonen/
ruimte om te werken.                                  bestaande structuur vormt het uitgangspunt              werken/voorzieningen) en die gebruik maken
                                                      voor verbeteringen, waarbij barrières worden            van duurzame vormen van mobiliteit.
Nieuwe Arnhemse Mix                                   weggenomen en deelgebieden aan elkaar worden          • We leiden het onderzoek naar de ‘spoorse’
Arnhem Oost is een aantrekkelijk stadsdeel met een    verbonden.                                              opgave in Arnhem Oost, waarbij Station
rijk palet aan woon- werk- en onderwijsfuncties.                                                              Presikhaaf, de spoorknoop, een nieuw station
Op dit moment zijn de verschillende functies          Trots op Oost                                           Arnhem-Oost en de herontwikkeling van het
nog te veel van elkaar gescheiden, waardoor de        Arnhem Oost is een stadsdeel om trots op te zijn en     spooremplacement worden meegenomen.
ruimte niet altijd slim, duurzaam en effectief        waarmee mensen met verschillende achtergronden          Niet alleen de bereikbaarheid maar ook de
wordt gebruikt en de samenwerking beperkt is.         zich verbonden voelen. We zorgen voor een nog           kwalitatieve inpassing in de leefomgeving
Ontwikkeling in dit stadsdeel is mogelijk met         betere verbondenheid in de wijk door substantiële       betrekken we hierbij.
verdichting rondom bestaande en nieuwe stations       vergroting van het groen langs het spoor. Op          • We realiseren een nieuw spoorpark Arnhem-
en (OV-)hubs, toevoeging van woningen aan de          die manier ontstaat er een groen Spoorpark van          Oost, dat de verschillende deelgebieden met
(onbenutte) ruimte op de Kenniscampus en/of           formaat – de leeflijn van Oost. Het gevolg is een       elkaar verbindt en bijdraagt aan een gezonde
het winkelcentrum en op termijn benutting van         betere verbinding tussen de omliggende buurten,         ontwikkeling van dit stadsdeel.
het gebied rondom het spooremplacement. Deze          hogere verblijfskwaliteit, ruimte voor bewegen en     • We zorgen voor ruimte voor flexwonen en
ontwikkeling gaat gepaard met het diverser maken      ontmoeten, en meer biodiversiteit. We scheppen          tijdelijke woonconcepten.
van de wijken door woningtypes en functies beter      ook meer ruimte voor dagelijkse voorzieningen op      • We investeren in de kwaliteit van de openbare
te mengen, zodat een mix aan voorzieningen,           loop- en fietsafstand: scholen, gezondheidscentra       ruimte door toevoeging van meer groen voor
inkomensgroepen en leefstijlen ontstaat in dit        en supermarkten waar ook de bestaande wijken            leefbaarheid, gezondheid, klimaatadaptatie en
gebied. Vergroening is daarbij een randvoorwaarde.    gebruik van kunnen maken.                               biodiversiteit.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>       66

                                         Legenda Arnhem Oost

                                         Vitale stad                                          Wonen                                                Mobiliteit
                                                Ontwikkeling van educatieve hotspots                  Onderzoeken van de mogelijkheid van                    Robuust autonetwerk van snelwegen.
                                                waaronder middelbare scholen, de HAN                  verdichting met het verbeteren van
                                                University of applied sciences en Van                 leefbaarheid en DNA als inzet.                         Robuust autonetwerk van provinciale en
                                                Hall Larenstein met de focus op educatie                                                                     lokale wegen.
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                                en toegepaste wetenschappen, schone                   Multifunctionele opgave nader uit
                                                mobiliteit, circulaire economie en energie.           te werken, winkelcentrum Presikhaaf                    Robuust netwerk van spoorwegen.
                                                                                                      en Rijkpark/ Spooremplacement als
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                                Ontwikkeling van economische hotspots                 onderzoeksopgave om nader uit te werken.               Radialen met HOV als prioriteit; ruimte
                                                waar optimaal wordt ingezet op                                                                               voor duurzame mobiliteit.
                                                bedrijvigheid met een focus op energie,
                                                                                              Leefomgeving
                                                innovatie, maken en testen.                                                                                  Robuust netwerk van (snel)fietspaden
                                                                                                      Grootschalig aaneengesloten                            en doorfietsroutes; nieuwe centrale
                                                Wijk- en buurtcentra transformeren                    groenstructuur. Deze zone biedt                        doorfietsroute/fietsstraat Arnhem Oost
                                                tot aantrekkelijke multifunctionele                   aanknopingspunten voor omliggende                      door bestaande straten.
                                                ontmoetingsplekken.                                   gebieden die vergroend kunnen worden
                                                                                                      en kunnen worden aangesloten op dit                    Ontwikkeling van het station tot
                                                Versterken en verbinden van de kwaliteit              natuurnetwerk. Deze groene plekken                     dynamisch knooppunt waar ook de
                                                en profiel; economische boost van de                  dienen als verkoelende plekken die                     verstedelijkingsopgave aan gekoppeld
                                                belangrijke hotspots en de tussenliggende             beschermd blijven.                                     kan worden als de woon-werk-milieus van
                                                verbindingszones.                                                                                            de toekomst die zijn verbonden met de
                                                                                                      Uiterwaardenpark rondom de Nederrijn.                  economische Hotspots van Arnhem.
                                                Behouden en optimaliseren van de
                                                bedrijventerreinen met kansen voor                    Bomenlanen die beeldbepalend zijn voor de              Zoekgebied nieuw station Arnhem-Oost.
                                                functiemenging.                                       groenstructuur.
                                                                                                                                                             Ontwikkeling van de toegankelijkheid door
                                                                                                                                                     P+R
                                                Potentiële uitbreiding IPKW.                          Verminderen barrièrewerking spoor en                   beter gebruik te maken van bestaande
                                                                                                      investering in de buitenruimte tot een                 parkeerplaatsen.
                                                Zoekgebied flexibele (nieuwe)                         aaneengesloten, divers en hoogwaardig
                                                kantoorconcepten en innovatieve                       groen-blauw raamwerk, met als doel                     Fietsverbinding over de Rijn sluit aan bij
                                                woon-werkconcepten.                                   om het gebied te verbinden met de                      regionale fietsroute Malburgen-Huissen.
                                                                                                      groenzones rondom stadsparken, de
                                                Leefbaarheid & nieuwe woonmilieus in                  IJssel, Nederrijn en Veluwe. Dit raamwerk    Energie
                                                Presikhaaf.                                           biedt mogelijkheden om te verblijven
                                                                                                      in een natuurlijke omgeving waar men                   Onderzoekslocaties (te realiseren)
                                                Ontwikkelen Nieuwe Haven cluster voor                 kan wandelen, sporten en elkaar kan                    zonnevelden.
                                                watergebonden en bedrijvigheid energie-               ontmoeten.
                                                profiel en de potentiële uitbreiding IPKW.                                                                   Onderzoekslocaties windturbines.
                                                                                                      Ontwikkelen van ‘pocketparks’: investering
                                                Verdichting kantoren.                                 in de bestaande groene buitenruimte met                Openbare waterstoftankstations IPKW en
                                                                                                      meer kwaliteiten en hogere biodiversiteit.             energieopslag.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                   67




                                                                                           pus
                                                                                     scam
                                                                                 nni
                                                                               Ke         Kenniscampus




                                                                                                                                         versie voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                         Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
                         AKZO




                       Merwedeterrein




                                                                                          Presikhaaf III



                                                                                                           IJsseloord
                                                                                                               II
                                                   Kennis-as
                     Spoorzone


Oostelijke centrum



                                                                                                                                A1
      gebied
                                        Rijnpark                                             IJsseloord
                                        ‘t Broek


                                                                                                                                         2
                                                                                                  I




                                                                                          P+R




                                                               Kleefse Waard




                                                                                                                        Afbeelding 6.4
                                                                                                                        Gebiedsuitwerking
                                                                                                                        Arnhem Oost
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>       68




                                         6.3 Centrum Zuid
                                         Karakter
                                         De grootste groei van Zuid vond plaats tussen 1970   Centrum Zuid kent veel gezinswoningen.                te bouwen met een divers en aanvullend
                                         en midden jaren ’90. Hierdoor is het ruimtelijke     Door vergrijzing en de toename van                    woningaanbod. Daarbij zijn klimaatadaptatie,
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                         karakter van Centrum Zuid sterk bepaald door         eenpersoonshuishoudens zien we de vraag naar          verbetering van de leefomgeving en verkleining
                                         de stedenbouwkundige mode van die tijd.              kleinere woningen toenemen. Het aanbod hierin         van sociale problematiek noodzakelijke
                                         Er werd gezocht naar meer geborgenheid in            is soms beperkt. De combinatie van nieuwe             voorwaarden. De focus ligt op vergroten van het
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                         woongebieden, waarin mensen elkaar weer konden       huisvesting nabij knooppunten (openbaar               groen, verminderen van verharding en creëren
                                         ontmoeten. Terug naar de menselijke maat was het     vervoer en voorzieningen) vormt een kans voor         van aantrekkelijke plekken en routes. Deze opgave
                                         motto. Het woonerf werd uitgevonden en voor het      doorstroming en wooncarrière in eigen wijk.           loopt parallel met de ontwikkelingen van een
                                         ontwerp van buurten werd inspiratie gezocht in                                                             HOV-knooppunt en een voorzieningenknooppunt
                                         organische patronen.                                 Toch is er wel wat aan de hand. Inwoners              (winkelcentrum Kronenburg).
                                                                                              van Centrum Zuid ervaren een tekort aan
                                         De structuur van deze wijken zorgt ervoor dat        mogelijkheden om elkaar te ontmoeten in               Onze ambitie is een aantrekkelijk gebied dat het
                                         de wijken een geborgen en kleinschalig karakter      de eigen wijk. Ze geven aan dat er te weinig          vanzelfsprekende centrum van Zuid gaat vormen,
                                         hebben. De woongebieden zelf werden ook              ontmoetingsplaatsen zijn in de openbare ruimte.       waar het goed wonen is en waar naast winkels ook
                                         ingevuld met veel groen en weinig doorgaande         Daarnaast spelen er veel ontwikkelingen in dit        cultuur en horeca een plek vinden. Een Kronenburg
                                         wegen. De oude landschappelijke structuren           gebied: transformaties van kantoorgebouwen,           dat goed bereikbaar is, met de bus en auto,
                                         vormen een mooi en introvert contrast met            de invulling van de terreinen bij station Zuid,       maar vooral ook met de fiets en lopend vanuit
                                         de nieuwe groene auto-ontsluitingen. Deze            investeringen in de energietransitie en verbeteren    de omliggende buurten en de binnenstad. Er ligt
                                         landschappelijke polderlinten zijn aantrekkelijke    van het OV-knooppunt Kronenburg. Nieuwe               een kans om een duurzaam centrum voor Zuid te
                                         langzaam-verkeersverbindingen tussen het             ontwikkeling moeten bijdragen aan de leefbaarheid     vormen; door te verbinden, te verlevendigen en te
                                         wonen in de wijk en verder weg gelegen               van Centrum Zuid.                                     verduurzamen.
                                         voorzieningen. Samen met de dijken vormen ze de
                                         landschappelijke en cultuurhistorische onderlegger   Gebiedskansen                                         Investeer in bestaande kwaliteiten
                                         van Centrum Zuid. De ruimtelijke structuur van       Investeren in Kronenburg en omgeving draagt           De wijken in Centrum Zuid hebben een hoge
                                         Kronenburg heeft een wat diffuus karakter,           bij aan de sociaal, economische versterking van       kwaliteit, onder andere door een relatief rustige,
                                         door de ‘clash’ van het grootschalig en rationeel                                                          geborgen en groene woonomgeving. Soms is deze
                                                                                              Centrum Zuid
                                         ontworpen winkelcentrum in een meer organisch                                                              kwaliteit wat sleets geworden of heeft het een
                                                                                              Kronenburg is het centrum van Zuid en is van
                                         gestructureerde woonbuurt.                                                                                 andere betekenis gekregen dan oorspronkelijk
                                                                                              lokale en regionale betekenis. Het gebied is vol in
                                         Inwoners van Centrum Zuid zijn over het algemeen                                                           bedoeld. Zo is de ontmoetingsfunctie van
                                                                                              ontwikkeling, maar heeft ook problemen als het
                                         tevreden met hun leefomgeving. Ze zijn blij met                                                            de hofjes in Vredenburg (ooit bedoeld als
                                                                                              gaat om leefbaarheid, eenzaamheid en ruimte
                                         de rust in dit bijna dorpse woonmilieu in de stad,                                                         gemeenschappelijke achtertuin waar kinderen
                                                                                              om elkaar te ontmoeten. De openbare ruimte is
                                         de goede bereikbaarheid, het vele groen binnen                                                             konden spelen en bewoners elkaar konden
                                                                                              stenig en levert daardoor grote hittestress op.
                                         handbereik, de ruime opzet van de wijken en de                                                             ontmoeten) door slijtage en vergrijzing verdwenen.
                                                                                              Kronenburg is aangewezen als versnellingslocatie
                                         ruime woningen die hier ook nog eens relatief                                                              Maar de ruimte is er nog wel, en wacht bij wijze
                                                                                              (woondeal Arnhem-Nijmegen). Dit biedt kansen
                                         betaalbaar zijn.                                                                                           van spreken op een nieuwe betekenisvolle invulling
                                                                                              om op korte termijn (tot 2025) meer woningen
                                                                                                                                                    voor de bewoners van de wijk.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                               69




Neem de robuuste groen-blauwe structuur als             de Kronenburgsingel en in de toekomst voor               Ambitie-agenda
uitgangspunt                                            een deel van de Burgermeester Matsersingel. De           • Nieuwe ontwikkelingen zorgen voor meer
Een basiskwaliteit van Centrum Zuid is de               Burgermeester Matsersingel functioneert niet meer          variatie in het woningaanbod en nieuwe




                                                                                                                                                                     versie voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                                     Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
robuuste groenblauwe hoofdstructuur, die de             als centrale verkeersas, maar is in ruimtelijk opzicht     werkplekken.
wijken omzoomt en door de wijken verweven               nog steeds de ruggengraat van Centrum Zuid.              • Een nieuwe stedelijke ontwikkeling gaat gepaard
is. Deze structuur speelt een belangrijke rol bij                                                                  met verbetering van de omgevingskwaliteit
het verbinden van de wijk met het omliggende            Op een aantal strategische punten mag de stad              (toevoegen van groen, tegengaan hitte,
landschap. De afstand van de woningen tot               zich nadrukkelijker tonen aan de Matsersingel voor         ontmoetingsruimte).
het groen is klein, en maakt dat voet- en               de herkenbaarheid en oriëntatie: bij het centrum         • We ontwikkelen multifunctionele
fietsverbindingen aantrekkelijk zijn. Anderzijds        van Zuid (Kronenburg), bij de Gelderse Poort               stedenbouwkundige concepten.
biedt het een buffer tussen de verschillende            (Kruising A325-Matsersingel) en bij Station Zuid.        • Een nieuwe ontwikkeling levert geen druk op
buurten en geeft het identiteit en geborgenheid.        Stedelijke functies op deze drie gebieden zal              de openbare ruimte (extra m2 verharding en
De robuuste groenblauwe hoofdstructuur moet op          Centrum Zuid zichtbaarheid geven, daardoor                 parkeren) en maakt gebruik van duurzame
een aantal punten hersteld worden; het vormt de         wordt de oriëntatie vanaf de singel en de                  mobiliteitsconcept of gebouwd parkeren.
basis voor de historische identiteit van Centrum        herkenbaarheid verbeterd. Ze krijgen elk een             • We versterken de bestaande groene en blauwe
Zuid en de verbinding voor mens en dier.                eigen uitstraling en dynamiek en laten zien dat            structuren.
Voorbeeld hiervan is de kruising van de                 Centrum Zuid niet alleen een woongebied is. De           • We heffen de bestaande infrastructurele
Huissensedijk met de Matsersingel en tussen             Matsersingel fungeert als een groen kralensnoer            barrières op.
Kronenburg en de Overmaat. We willen daar het           waarbij de verblijfskwaliteit en de toegankelijkheid     • We zorgen voor voldoende lokale
landschappelijke profiel van de dijk herstellen en de   voor voetgangers en fietsers wordt verbeterd.              arbeidsplaatsen.
verkeerswegen inpassen, zodat de groenbeleving
en cultuurhistorische waarden weer zichtbaar
worden.

Versterk de ruggengraat van Zuid
De goede bereikbaarheid is een belangrijk
onderdeel van de woonkwaliteiten van Centrum
Zuid en moet daarom gekoesterd worden. Op een
aantal plekken wordt de ruimte niet meer volledig
benut waarvoor het bedoeld is (auto en bus).
Als afschalen mogelijk is, kan de ruimte worden
ingericht voor ander gebruik (fiets, voetganger,
water of groen). Dit zal bijdragen aan een betere
verblijfskwaliteit. Dit geldt bijvoorbeeld voor
de Groningersingel, maar misschien ook voor
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>       70
                                         Legenda Centrum Zuid
                                         Wonen                                                   Mobiliteit                                             Vitale stad
                                                 Onderzoeken van de mogelijkheid van                       Robuust autonetwerk van provinciale                 Hoogdynamische ontwikkeling om de
                                                 verdichting met het verbeteren van                        en lokale wegen, inclusief afschaling               vitaliteit, variatie en leefbaarheid van de
                                                 leefbaarheid en DNA als inzet: meer                       infrastructuur.                                     Arnhemse wijken en bebouwde gebieden
                                                 diversiteit in woningen, een gevarieerd                                                                       versterken en vernieuwen. Hierbij wordt
                                                 en toekomstbestendig winkelcentrum,                       Robuust netwerk van spoorwegen.                     een integrale combinatie gemaakt met
                                                 meer aanbod van (avond)horeca en andere                                                                       energietransitie, klimaatadaptatie,
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                                 functies die passen bij een stadsdeelcentrum,             Radialen met HOV als prioriteit; ruimte             economie, kwaliteit van de openbare ruimte
                                                 verbetering van imago en uitstraling.                     voor duurzame mobiliteit.                           en toekomstbestendige bereikbaarheid.
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                                 Onderzoek van locatie voor toekomstige                    Sociaal veilige verbindingen en robuust             Ontwikkeling van economische
                                                 ontwikkelingen; een andere manier van kijken              netwerk van (snel)fietspaden.                       hotspots waar optimaal wordt
                                                 naar het stadion en omliggend terrein biedt                                                                   ingezet op bedrijvigheid en handhaven
                                                 kansen voor verstedelijking.                              Ontwikkeling van het station tot                    concentratiebeleid detailhandel.
                                                                                                           dynamisch knooppunt, waar ook de
                                                 Onderzoekslocatie: verstedelijking stadsrand              verstedelijkingsopgave aan gekoppeld                Wijk- en buurtcentra transformeren
                                                 vanuit landschappelijke kwaliteit en                      kan worden als de woon-werk-milieus                 tot aantrekkelijke multifunctionele
                                                 maatschappelijke meerwaarde.                              van de toekomst die zijn verbonden met              ontmoetingsplekken. Verbinden (tussen
                                         Leefomgeving                                                      de economische Hotspots van Arnhem.                 mensen onderling en met de leefomgeving):
                                                                                                                                                               onder andere meer sociale cohesie,
                                                 Ontwerpperspectief per wijk, verduurzamen:
                                                                                                           Ontwikkeling van de toegankelijkheid                meer mogelijkheden voor ontmoeting,
                                                 meer groen in en om de wijk, minder steen,        P+R
                                                                                                           door beter gebruik te maken van                     uitnodigende en veilige openbare
                                                 asfalt en blik. Auto terugdringen door OV
                                                                                                           bestaande parkeerplaatsen.                          ruimte, verbinden winkelcentrum met
                                                 en fiets te stimuleren. Duurzamer betekent
                                                                                                                                                               de woonomgeving, beter bereikbaar
                                                 ook gezonder en sociale duurzaamheid:             OV      Regionale OV-hub.                                   te voet, fiets en OV, stimuleren van
                                                 ontmoeten en verbinden van mensen.
                                                                                                                                                               werkgelegenheid, verbeteren van imago en
                                                                                                           Fietsverbinding over de Rijn sluit aan bij          uitstraling.
                                                 Robuuste groenstructuur die de wijken
                                                                                                           regionale fietsroutes.
                                                 omzoomt en door de wijken verweven is.
                                                                                                                                                               Ontwikkelen van concentratiegebied van
                                                 Afstand naar groen is klein en maakt voet- en
                                                                                                                                                               levendigheid door een mix. Economische
                                                 fietsverbindingen aantrekkelijk. Het geven
                                                                                                 Energie                                                       boost van de belangrijke hotspots en de
                                                 van meer ruimte aan het groen versterkt de
                                                                                                                                                               tussenliggende verbindingszones met ruimte
                                                 groenbeleving en de bufferende werking.                 Onderzoekslocaties (te realiseren)                    voor nieuwe woon-werkmilieus.
                                                                                                         zonnevelden.
                                                 Noemenswaardige bomenlanen die
                                                                                                                                                               Zoekgebied flexibele (nieuwe)
                                                 beeldbepalend zijn voor de groenstructuur.              Onderzoekslocaties windturbines                       kantoorconcepten en innovatieve
                                                                                                                                                               woon-werkconcepten.
                                                 Investering in de buitenruimte tot een
                                                 aaneengesloten, divers en hoogwaardig
                                                                                                                                                               Ruggengraat van Zuid.
                                                 groenblauw raamwerk, om het gebied te
                                                 verbinden met de groenzones. Dit raamwerk
                                                                                                                                                               Behouden en optimaliseren
                                                 biedt mogelijkheden om te verblijven,
                                                                                                                                                               bedrijventerreinen met kansen voor
                                                 wandelen, sporten en ontmoeten in een
                                                                                                                                                               functiemenging.
                                                 natuurlijke omgeving.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                       Spoorzone


                                                                                                                                                 Oostelijke centrum
                                                                                                                                                       gebied

                                                                                                                                                                      71
                                                                                                                                  Stadsblokken




                                                                                                                Nijmeegseweg




                                                                                                               P+R
                                                                                                                        Olympuskwartier




                                                    Ederveld




                                                                                                                        OV
                                                                                                  Kronenburg




                                        Station                Burgemeester
                                      Arnhem Zuid              Matsersingel                                          Vredenburg




                                                                              N325




                                                                                     Rijkswoerd
                                                                                         Zuid




Afbeelding 6.5 Gebiedsuitwerking Centrum Zuid
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>       72


                                         6.4 Arnhem Noord
                                         Karakter
                                         Het noordelijke, overwegend groene buitengebied,         verliezen, en daarom vinden we het belangrijk dat      natuurlijke processen en gerichte ingrepen het bos
                                         van Arnhem beslaat ruim de helft van de                  de natuur en biodiversiteit, het landschap en het      klimaatbestendiger. Daardoor neemt op termijn
                                         oppervlakte van de gemeente. Toch woont in dit           culturele erfgoed worden versterkt. We zetten          de biodiversiteit in het gebied toe en door het
                                         gebied ten noorden van de Schelmseweg nog geen           in op gastvrijheid en duurzame ontwikkeling van        opheffen van barrières verbetert de balans tussen
                                                                                                  economische functies. Het gebied leent zich bij
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                         anderhalf procent van de Arnhemse bevolking. Het                                                                de verschillende soorten wild.
                                         buitengebied maakt deel uit van de Veluwe. Het is        uitstek voor verbinding tussen stad en Veluwe.
                                         te karakteriseren als één groot natuurgebied met         Ten noorden van de Schelmseweg blijft de natuur        Vanuit natuur en landschap (ecologie,
                                                                                                  leidend. Dat betekent dat andere belangen
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                         daarin een aantal min of meer stedelijke functies                                                               biodiversiteit, water en cultuurhistorie) zijn deze
                                         zoals militaire complexen, (zweef)vliegvelden,           altijd ook een aantoonbare meerwaarde moeten           stevige ambities neergezet in de Beheervisie
                                         maatschappelijke instellingen, sportcentrum              hebben voor natuur en landschap. Economische           Arnhemse Veluwe 2015-2024, in de Groenvisie
                                         Papendal, woningen, horeca en grote toeristische         ontwikkelingen dienen natuur-inclusief te zijn en      2017-2035 (Veluws Plateau en Veluwse Gradiënt)
                                         trekkers. In het buitengebied zijn ook een aantal        kunnen alleen dan ruimte krijgen wanneer zij leiden    en in het Bomenplan 2019. De ambities voor
                                         agrarische bedrijven gelegen.                            tot een verbetering van de bestaande situatie van      het versterken van de landgoederenzone in de
                                                                                                  natuur, biodiversiteit en landschap.                   Veluwe zijn vastgelegd in een gezamenlijk visie
                                         De kwaliteit van het gebied is allereerst de hoge                                                               opgesteld door het Gelders Genootschap. Ook
                                         natuur- en landschappelijke waarde. Het is dé            Het belangrijkste knelpunt in het gebied is de         voor het gebruik van onze landbouwgronden is een
                                         groene voortuin van Arnhem. Daarnaast speelt             sterke versnippering, zowel van het groen als van      ambitie vastgesteld (duurzame natuur-inclusieve
                                         cultuurhistorie in dit gebied een belangrijke rol: het   de verschillende functies. Het gebied is ruimtelijk    landbouw).
                                         heeft aanzienlijk bijgedragen aan de ontwikkeling        gefragmenteerd en nogal ontoegankelijk door
                                         en de huidige vorm van het gebied. Vooral het            de vele hekken, afgesloten terreinen en de
                                                                                                                                                         Natuurzone ten noorden van de Koningsweg
                                         afwisselend open, halfopen en gesloten landschap         autosnelwegen.
                                                                                                                                                         In de natuurzone ten noorden van de Koningsweg
                                         van de landgoederengordel van het Gelders                                                                       staat het verbeteren van de natuurwaarden, de
                                         Arcadië en het atypische landschap van de militaire      Natuurontwikkeling noordelijk van de Schelmseweg
                                                                                                                                                         mogelijkheid om deze te beleven en het leesbaar
                                         en landbouwenclaves (Fliegerhorst-Deelen) rond           richt zich op het creëren van een omvangrijk
                                                                                                                                                         houden van de cultuurhistorische geschiedenis
                                         Schaarsbergen dragen bij aan de uniciteit van de         en aaneengesloten areaal robuuste natuur door
                                                                                                                                                         voorop. Het toevoegen van nieuwe woonfuncties
                                         Veluwe en de Veluwezoom.                                 het opheffen van barrières en het verbinden
                                                                                                                                                         en bedrijvigheid zijn hier niet gewenst. De
                                                                                                  van bestaande natuurgebieden en het onder
                                                                                                                                                         ontwikkeling van de natuur staat op één.
                                         Ook de bijzonder gunstige ligging van het gebied         duurzame en natuur-inclusieve voorwaarden
                                         in de nabijheid van de stad is een kwaliteit. Het is     inpassen van economische activiteiten. Robuuste
                                                                                                                                                         Natuur- en cultuurzone ten zuiden van de
                                         door dit alles een bijzonder aantrekkelijk gebied        natuur zoekt in principe aansluiting bij de
                                                                                                  oorspronkelijke natuurlijke vegetatie in dit           Koningsweg
                                         om te wonen, te werken en te recreëren. Het
                                                                                                  gebied en bij natuurlijke processen. Waarbij           Ten zuiden van de Koningsweg ligt een natuur- en
                                         noordelijk buitengebied is bovendien van groot
                                                                                                  altijd de leesbaarheid van het landschap vanuit        cultuurzone, die met respect voor alle (natuurlijke)
                                         economisch belang voor Arnhem. Zo herbergt het
                                                                                                  cultuurhistorisch oogpunt behouden of versterkt        kwaliteit meer benut kan worden. Een stad heeft
                                         grote recreatieve publieksmagneten, zijn er grote
                                                                                                  wordt. Zo blijft het Gelders Arcadië en het militair   een stadsrand nodig waar wat kan gebeuren. Het
                                         werkgevers gevestigd en is er waterwinning.
                                                                                                  verleden zichtbaar in het grote groen. Er wordt        beter benutten van de bestaande woonfuncties
                                                                                                  een gezonde bosbodem gecreëerd die beter               en agrarische of andere bedrijfsactiviteiten is hier
                                         Gebiedskansen                                                                                                   mogelijk. Maar ook het ontsluiten voor een groter
                                                                                                  bestand is tegen droogte. In bestaande en nieuwe
                                         Behoud van het bestaande karakter                                                                               publiek en het eventueel toevoegen van functies is
                                                                                                  bossen worden de natuurwaarden verhoogd
                                         Arnhem Noord mag zijn groene karakter niet                                                                      een optie.
                                                                                                  en wordt met gebruikmaking van onder meer
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                            73




Toevoegen van nieuwe activiteiten en                  het gebied rondom Deelen als zoekgebied voor          De bestaande (economische) functie in het gebied
bebouwing in deze zone is denkbaar in beperkte        zonne-energie opgenomen.                              ontwikkelen we op een duurzame manier, met
omvang (kleinschalig en incidenteel) langs                                                                  respect voor natuur en landschap. We zetten in op
bestaande infrastructuur en bij voorkeur langs        Een mogelijk zonnepark op deze locatie zal            goeie verbindingen tussen Arnhem en Veluwe, met
de Kemperbergerweg. Waarbij we uitgaan                ondergeschikt moeten zijn aan het landschap           een duidelijke positionering van Arnhem. Verder
van de randvoorwaarden van het Gelderse               en goed ingepast moeten worden. Er worden             zijn er kansen om met respect voor de natuur het




                                                                                                                                                                  versie voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                                  Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
Natuurnetwerk en Natura 2000. Er mag alleen           meekoppelkansen onderzocht, zodat ruimte              bestaande wandelnetwerk te versterken. Om de
nieuw gebouwd worden als er elders gesloopt           meervoudig gebruikt kan worden; bijvoorbeeld          recreatie op de Veluwe bij te sturen en de drukte
wordt, per saldo mag er geen toename zijn aan         combinaties met duurzame landbouw. De                 te verspreiden onderzoeken we de mogelijkheid
bebouwing. De bebouwing moet bijdragen aan            ontwikkeling moet nadrukkelijk samengaan met          voor het creëren van een nieuwe ontvangstlocaties
het verbeteren van de natuurlijke, landschappelijke   het versterken van de aanwezige natuur en             naar de Veluwe. Op deze manier houden we
en cultuurhistorische kwaliteiten. De afwisseling     landschappelijke waarden, waarbij het gebruik         het karakter van het gebied in stand maar met
tussen dichte bebouwing en open landschap moet        van hekwerken zoveel mogelijk moet worden             een uitstekende én passende gastvrijheid voor
behouden blijven of versterkt worden.                 voorkomen, bijvoorbeeld door greppels of              toeristen en bezoekers.
                                                      natuurlijke afrastingen. Nieuwe infrastructuur moet
Landgoederen zone Gelders Arcadië                     zoveel mogelijk beperkt blijven en brede zones        Ambitie-agenda
De landgoederen in het stuwwallenlandschap            voor groot wild moeten behouden blijven.              • Investeer in robuuste, toekomstbestendige
zijn onderdeel van Gelders Arcadië, een                                                                       natuur en landschappen.
landgoederenzone langs de Veluwezoom. We              We brengen toerisme in balans met de natuur en        • Versterk onderliggende cultuurhistorische
versterken de landgoederen door gebruik te maken      biodiversiteit                                          landschapsstructuren.
van de ruimtelijke identiteitsdragers van deze zone   De Veluwezoom en de Hoge Veluwe zijn                  • De ontwikkelingen voor alternatieve
(zoals de gecreëerde vergezichten, de beekdalen,      belangrijke toeristische en recreatieve                 energiebronnen gaan samen met de aanwezige
de aanwezige parken, de landhuizen en de              trekpleisters. Jaarlijks bezoeken ongeveer twee         natuur.
karakteristieke lanen) als leidraad en onderlegger    miljoen bezoekers uit binnen- en buitenland           • Bestaande functies in het gebied op een
voor toekomstig beleid en nieuwe ontwikkelingen.      het gebied. Deze hoeveelheden aan bezoekers             duurzame manier ontwikkelen.
                                                      belasten het gebied, maar zorgen ook voor             • Voorkomen dat een veelheid aan kleine
Onderzoeken energieopwekking rondom vliegbasis        werkgelegenheid en inkomsten. Op dit moment             ontwikkelingen leidt tot verdere verrommeling
Deelen                                                werken de betrokken gemeenten samen met de              en versnippering.
We zetten de komende jaren vol in op de               provincie Gelderland aan een plan voor zorgvuldige    • Gebieden met elkaar verbinden en inzetten op
energietransitie om koploper te worden in             inpassing van toerisme en recreatie in het hele         duurzame bereikbaarheid.
duurzaamheid. Arnhem wil in 2050 energieneutraal      gebied. Daarbij is het nodig om de achteruitgang      • Toekomstige ontwikkelingen zoveel mogelijk
zijn. Onderdeel van deze opgave is het zoeken naar    in de natuur een halt toe te roepen, te investeren      in samenhang met bestaande functies en deze
ruimte voor alternatieve energiebronnen als wind-     in de natuur en biodiversiteit en om de doelen          moeten plaatsvinden op plekken waar deze
en zonne-energie. Daarvoor wordt ook gekeken          uit het Natura 2000-beleid na te komen; met             functie nu al sterk aanwezig is.
naar Arnhem Noord en dan in het bijzonder de          bijzondere aandacht voor de heidevelden en open       • Recreatie ontwikkelen we natuurinclusief en is in
landbouwgronden en defensieterreinen in de            stuifzandgronden. Het is zoeken naar een nieuwe         balans met natuur en biodiversiteit.
Veluwezoom en op de Veluwe. Hiervoor werken           balans in dit omvangrijke natuurgebied tussen         • Onderzoek naar verlaging maximumsnelheid ten
we in Arnhem onder andere aan de realisatie           natuur en economische activiteiten. Een belangrijke     behoeve van veiligheid van mens en dier en de
van zonneparken. In het voorlopig bod van de          opgave die daarbij hoort is de vermindering van de      verlaging van de uitstoot van gassen.
Regionale energiestrategie Arnhem-Nijmegen is         verstoring van de rust in het gebied.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>        74




                                         Legenda Arnhem Noord

                                         Leefomgeving                                                                                               Mobiliteit
                                                                                                                                                              Robuust autonetwerk van snelwegen.
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                               Natuurontwikkeling noordelijk van de
                                                                                                       Te onderzoeken ontvangstlocatie.
                                               Koningsweg richt zich op het creëren
                                                                                                                                                              Robuust autonetwerk van provinciale en
                                               van een omvangrijk en aaneengesloten
                                                                                                       Het verduidelijken van historische verhaal             lokale wegen.
                                               areaal robuuste natuur met behoud van
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                                                                               WO II   van de Tweede Wereldoorlog.
                                               cultuurhistorische kenmerken door:
                                                                                                                                                              Robuust netwerk van (snel)fietspaden
                                               - het opheffen van barrières en het
                                                                                                       Ruimte maken voor natuur: ecologische                  en doorfietsroutes; goede verbindingen
                                                 verbinden van bestaand natuurgebieden;
                                                                                                       verbindingszones.                                      tussen Arnhem en de Veluwe, met een
                                               - het onder duurzame en natuurinclusieve
                                                                                                                                                              duidelijke positionering van Arnhem, zodat
                                                 voorwaarden inpassen van economische
                                                                                                                                                              het karakter van het gebied in stand blijft
                                                 activiteiten.
                                                                                                                                                              maar met een uitstekende én passende
                                                                                                                                                              gastvrijheid voor toeristen en bezoekers.
                                               Natuur en cultuurzone; intensiever
                                               benut met respect voor alle (natuurlijke)     Vitale stad
                                                                                                                                                              Onderzoeksklocatie voor een P+R,
                                               kwaliteiten. Investering in de bestaande                                                               P+R
                                                                                                       Burgerszoo                                             door gebruik te maken van bestaande
                                               groene buitenruimte tot een nog
                                                                                                                                                              parkeerplaatsen.
                                               hoogwaardigere zone waar kan worden
                                                                                                       Musea
                                               geïnvesteerd in het verhogen van de
                                                                                                                                                              Transferpunten
                                               biodiversiteit.
                                                                                                       Papendal

                                               Zones met (matig) intenstief recreatief                                                              Energie
                                               medegebruik.                                                                                                   Onderzoekslocaties (te realiseren)
                                                                                                                                                              zonnevelden
                                               Het versterken van de landgoederenzone
                                               gelegen door gebruik te maken van de
                                               ruimtelijke identiteitsdragers van deze
                                               zone (zoals de gecreëerde vergezichten,
                                               de beekdalen, de aanwezige parken, de
                                               landhuizen en de karakteristieke lanen) als
                                               leidraad en onderlegger voor toekomstig
                                               beleid en nieuwe ontwikkelingen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>                                                                              75




                                                              WO II




                                                      WO II




                                         A12
                                                                WO II




                                                                        P+R




                                                P+R

Afbeelding 6.6 Gebiedsuitwerking Arnhem Noord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>76
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                           77


7. Doorwerking
Deze omgevingsvisie zet de eerste stap in de toekomstige ontwikkeling van de stad. De volgende stap
is het uitvoeren van de visie, zodat we straks ook echt kunnen genieten van een gezonde, leefbare,
duurzame en mooiere stad. Hiervoor werken we de ambities uit de visie verder uit in verschillende
omgevingsprogramma’s en gebiedsvisies. In deze omgevingsprogramma’s en gebiedsvisies geven we
concrete kaders aan over de manier waarop we onze stad gaan ontwikkelen en welke instrumenten we




                                                                                                                                                                versie Voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                                Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
daarvoor in gaan zetten.



7.1 De wettelijke basis                              Het toekomstbeeld voor de gemeente voorziet in        uit de omgevingsvisie. Op het moment dat de
Als strategisch beeld voor de lange termijn          ontwikkelingen die impact hebben op de fysieke        omgevingsvisie is vastgesteld gaan we aan de
vormt de omgevingsvisie voor gemeenten het           leefomgeving. Op grond van de Omgevingswet            slag met het opstellen van onze programma’s.
uitgangspunt voor het gehele fysieke domein. De      moeten effecten op de omgeving vooraf                 Dit kan betekenen dat recentelijk vastgestelde
visie is vormvrij en schetst de hoofdlijnen van:     onderzocht worden in een MilieuEffectRapportage       beleidsnota’s, die passen binnen de ambities
• het beleid van alle relevante terreinen van de     (MER). Parallel aan het opstellen van deze            van de visie, worden ondergebracht in een
   fysieke leefomgeving;                             omgevingsvisie werken we daarom aan het MER.          omgevingsprogramma. Er kunnen ook nieuwe
• de kwaliteit van de fysieke leefomgeving;          Het MER helpt ons de effecten van de keuzen op de     of aangepaste omgevingsprogramma’s komen
• het gebruik, beheer, behoud en de bescherming      leefomgeving inzichtelijk te maken en zorgt ervoor    voor thema’s die nu nog niet zijn ondergebracht
   van het grondgebied;                              dat mogelijke conflicten eerder naar boven komen.     in samenhangend beleid zoals gezondheid of
• de voorgenomen ontwikkelingen.                     Op die manier kunnen we gedurende het proces          ruimtelijke kwaliteit. Een omgevingsprogramma
                                                     keuzes bijstellen of oplossingen bedenken om de       is een stuk concreter dan een omgevingsvisie
                                                     negatieve effecten van keuzes te voorkomen of te      en bevat vaak beleidsregels of concrete
De omgevingsvisie is een kaderstellend ruimtelijk
                                                     verzachten.                                           gebiedsuitwerkingen. Net als de omgevingsvisie
document waarmee het bestuur van de gemeente
                                                                                                           zijn de programma’s koersbepalend en vormen
zichzelf bindt. Het uitgangspunt is daarbij dat er
                                                     7.2 Overzicht van de instrumenten                     zij het inhoudelijk kader voor het omgevingsplan.
geen sectorale beleidsnota’s meer verschijnen,
                                                     Het omgevingsprogramma is een flexibel                Een omgevingsprogramma kan verplicht zijn door
maar bij wijziging van beleidsuitgangspunten
                                                     instrument dat de overheid kan toepassen in           Europese wetgeving of bij dreigende overschrijding
een aanpassing van de omgevingsvisie of het
                                                     verschillende fasen van de beleidscyclus. Het         van omgevingswaarden. In Arnhem geldt dit voor
programma plaatsvindt. De omgevingsvisie is
                                                     instrument omgevingsprogramma is, evenals             geluid en luchtkwaliteit. De huidige programma’s
daarmee een dynamisch document dat in de
                                                     de omgevingsvisie, een beleidsdocument. In            voor geluid en luchtkwaliteit handhaven we dan
beleidscysclus wordt geactualiseerd.
                                                     omgevingsprogramma’s formuleren gemeenten,            ook onder de Omgevingswet.
Om de visie uitvoerbaar te maken werken we de        waterschappen provincies en het Rijk maatregelen
hoofdlijnen van de visie als volgt uit:              die leiden tot de gewenste kwaliteit van de fysieke   Omgevingsplan en vergunningverlening
• omgevingsprogramma’s om de kwaliteit van de        leefomgeving. Er zijn verplichte en onverplichte      Op 1 januari 2022 beschikken we automatisch
  fysieke leefomgeving te monitoren en te sturen     programma’s.                                          over een omgevingsplan. Dit is een zogenaamd
  indien nodig;                                                                                            omgevingsplan van rechtswege. Dit plan
• omgevingsplan om gebruik, beheer, behoud en        Omgevingsprogramma’s                                  bestaat uit al onze bestemmingsplannen en
  bescherming van het grondgebied te regelen;        Het programma is een flexibel instrument voor de      een set voormalige rijksregels (de Bruidsschat).
• gebiedsvisies om voorgenomen ontwikkelingen        middellange termijn waarmee meestal per thema         Deze regels krijgen we overgedragen van het
  vorm te geven.                                     wordt gewerkt aan de realisatie van de ambities       Rijk. We mogen zelf bepalen of we deze 1 op 1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>       78




                                         overnemen of gaan aanpassen. Na 1 januari 2022         een set met grondbeleidsinstrumenten ter               fysieke leefomgeving of onderdelen daarvan. Dit
                                         moeten we zorgen dat er samenhang ontstaat             beschikking gesteld om het ruimtelijk beleid           kunnen we vervolgens gebruiken om te beoordelen
                                         tussen de bestaande bestemmingsplanregels,             te kunnen verwezenlijken. Grondbeleid is dus           of we de doelstellingen die we onszelf hebben
                                         de voormalige rijksregels en de regels uit onze        geen doel op zich maar staat ten dienste van           gesteld halen of kunnen halen, zodat we dit kunnen
Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040




                                         verordeningen. Hierbij moeten we niet vergeten         het ruimtelijk beleid. Grondbeleid kan worden          evalueren en aanpassen in onze programma’s
                                         dat de nieuwe regels ook aan (blijven) sluiten bij     gedefinieerd als het inzetten van het daarvoor         en omgevingsvisie. Ook burgers, bedrijven en
                                         de beleidsuitgangspunten uit deze omgevingsvisie       beschikbare instrumentarium met als doel een           organisaties hebben belang bij de beschikbaarheid
versie voorontwerp - 3 mei 2021




                                         en de omgevingsprogramma’s. Dit gebeurt niet           maatschappelijk gewenst ruimtegebruik te               van de gegevens. Door actief monitoringsgegevens
                                         automatisch maar hiervoor is een (thematische)         bevorderen, de kwaliteit van het ruimtegebruik         beschikbaar te stellen, kunnen onderzoekslasten
                                         wijziging van het omgevingsplan nodig.                 te verhogen en tot een rechtvaardige verdeling         voor concrete initiatieven verminderen.
                                                                                                van kosten en opbrengsten over exploitanten,
                                         Het omgevingsplan actualiseren we niet                 eigenaren, gebruikers en overheid te komen. Deze       Participatie bij de uitvoering of aanpassing van
                                         meer om de tien jaar, maar passen we aan als           doelstellingen legitimeren actief optreden van de      de omgevingsvisie
                                         (maatschappelijke) ontwikkelingen of nieuwe            overheid op de grondmarkt en het voeren van een        Deze omgevingsvisie ontwikkelen we samen met
                                         beleidsdoelen daarom vragen. We passen op dat          regierol.                                              de stad. Ook bij de uitvoering en aanpassing van
                                         moment alleen de onderdelen aan die nodig zijn en                                                             deze visie streven we naar goede afstemming
                                         herzien niet meer het totale plan.                     Voor het voeren van een grondbeleid staat de           met de omgeving. Hierbij spannen we ons in om
                                         In principe stelt de raad een wijziging van het        gemeente een aantal instrumenten ter beschikking       een zo representatief mogelijke groep inwoners
                                         omgevingsplan vast, maar de raad kan dit ook                                                                  te betrekken, dus ook inwoners die we niet
                                         delegeren aan het college. De regels uit het           • Wet voorkeursrecht gemeenten                         ‘standaard’ bereiken bij participatietrajecten
                                         omgevingsplan zijn straks op verschillende             • Onteigeningswet                                      via het Arnhemsklankbordnetwerk, Arnhemse
                                         manieren eenvoudig te raadplegen via het Digitaal      • Wet inrichting landelijk gebied                      scholen en bouwsocieteit. Met onze ervaring
                                         Stelsel Omgevingswet (DSO). Dit kan per adres          • stedelijke kavelruil (nieuw; op vrijwillige basis,   in participatietrajecten bepalen we per
                                         of per activiteit. Hiervoor is het noodzakelijk dat      gemeente kan faciliteren)                            omgevingsprogramma of gebiedsuitwerking
                                         we al onze regels digitaliseren en gebiedsgericht      • grondexploitatie (kostenverhaal                      hoe we de stad gaan betrekken. We geloven in
                                         maken en voor veel voorkomende activiteiten              publiekrechtelijk en privaatrechtelijk)              vroegtijdige participatie omdat het betrekken van
                                         ‘vragenbomen’ maken. We zijn al bezig met                                                                     de omgeving waardevolle inzichten op kan leveren.
                                         het digitaliseren van onze regels en ook de            Onderdeel van de definitieve omgevingsvisie is         Dit maakt onze plannen beter, zorgt voor meer
                                         software om goed aan te kunnen sluiten op de           een uitvoeringsparagraaf waarbij de inzet van          draagvlak en voorkomt bezwaren.
                                         mogelijkheden van het DSO is inmiddels in huis.        deze instrumenten nader wordt toegelicht. Deze
                                                                                                paragraaf voegen we later in het proces toe aan
                                         Grondbeleid                                            deze visie.
                                         Als het gaat om het realiseren van deze visie staan
                                         niet alleen de inhoudelijke beleidsambities centraal   Monitoring
                                         maar ook de manier waarop we onze instrumenten         Om goede beslissingen te kunnen nemen willen
                                         inzetten om gebiedsontwikkelingen letterlijk           we beschikken over betrouwbare informatie
                                         van de grond te krijgen. Grond is immers het           over de toestand van de fysieke leefomgeving.
                                         fundament voor de ontwikkeling van                     Bij monitoring verzamelen we gedurende langere
                                         ruimtelijke plannen. De wetgever heeft gemeenten       tijd op systematische wijze gegevens over de
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                        79




7.3 Thematische uitwerking in                        Basis voor de ontwikkeling van het                Arnhem, groene, gezonde en leefbare stad
                                                     omgevingsprogramma Arnhem aantrekkelijke stad     We gaan aan de slag met het opstellen van een
programma’s
                                                     zijn de volgende kaders:                          samenhangend omgevingsprogramma Arnhem
Zoals gezegd is de omgevingsvisie een integrale
                                                     • Erfgoedagenda 2017-2019                         groene, gezonde en leefbare stad. Dit programma
visie voor de leefomgeving om de stad in
                                                     • Welstandsnota 2015                              zet in grote lijnen de huidige koers ten aanzien van
samenhang te ontwikkelen, keuzes te maken en




                                                                                                                                                              versie voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                              Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
                                                     • De cultuurhistorische hoofdstructuur in         een gezonde leefomgeving voort maar bevat ook
ruimtegebruik en balans te houden tussen allerlei
                                                        paragraaf 2.2 van de structuurvisie 2012       wijzigingen gericht op:
functies en doelen. Om deze visie uit te voeren
                                                     • De kenmerken van de ruimtelijke milieus in      • het in lijn brengen van de gebiedsgerichte
gaan we de komende jaren onze instrumenten (zie
                                                        paragraaf 3.2 van de structuurvisie 2012         milieubenadering met de nieuwe
7.2) doorontwikkelen, zodat ze in lijn zijn met de
                                                     • De groenvisie 2017-2035                           ontwikkelgebieden in de omgevingsvisie;
ambities uit de omgevingsvisie. De thematische
                                                     • Bomenplan 2020                                  • het formuleren van verbrede doelstellingen
omgevingsprogramma’s die we in deze paragraaf
                                                     • De redengevende beschrijvingen van onze           voor een gezonde stad gericht op meedoen en
beschrijven kunnen in de loop van het proces nog
                                                        monumenten en beschermde stadsgezichten          bewegen;
wijzigen, mochten de opgaven in de stad daarom
                                                     • Beleidskaart archeologie                        • het ontwikkelen van een integraal
vragen.
                                                                                                         afwegingskader voor gezonde ontwikkelingen;
                                                      Advisering Ruimtelijke kwaliteit                 • het ontwikkelen van een dashboard gezonde
Arnhem aantrekkelijke stad
                                                      Onder de omgevingswet moeten alle                  leefomgeving.
We gaan aan de slag met het opstellen van een
                                                      gemeenten een gemeentelijke
samenhangend omgevingsprogramma Arnhem
                                                      dviescommissie instellen voor de                 Basis voor de ontwikkeling van het programma
aantrekkelijke stad. Dit programma zet in
                                                      omgevingskwaliteit. De bestaande commissie       Arnhem gezonde en leefbare stad zijn de volgende
grote lijnen de huidige koers ten aanzien van
                                                      voor ruimtelijke kwaliteit en welstand           kaders:
de ruimtelijke kwaliteit voort maar bevat ook
                                                      komen niet meer terug. De omgevingswet           • De gebiedsgerichte milieubenadering uit
wijzigingen gericht op:
                                                      biedt het bestuur meer ruimte om een eigen         paragraaf 2.12 van de structuurvisie 2012
• het ontwikkelen van een verdichtingsvisie voor
                                                      afweging van belangen te maken. Om die           • Bomenplan 2020
  de stad en een herijking van de hoogbouwvisie;
                                                      belangen goed te kunnen afwegen kan een          • Biodiversiteitsagenda Arnhem 2021 – 2025
• het ontwikkelen van een afwegingskader voor
                                                      onafhankelijk en deskundig advies behulpzaam     • Beleidsplan geluid 2008
  duurzaamheidsmaatregelen in cultuurhistorisch
                                                      zijn. Alle gemeenten met rijksmonumenten         • Actieplan Omgevingslawaai 2013
  waardevolle gebieden;
                                                      zijn verplicht om een adviescommissie in te      • Uitvoeringsagenda luchtkwaliteit 2018
• het doorontwikkelen van onze
                                                      stellen die minimaal over de rijksmonumenten     • Nota bodembeheer 2011
  welstandsadvisering naar advisering voor
                                                      adviseert, met uitzondering van archeologische   • Beleidsnota bodem 2012
  ruimtelijke kwaliteit, voor de bebouwde en
                                                      monumenten. De wet voorziet niet in              • De bodemkwaliteitskaart 2020
  onbebouwde omgeving;
                                                      een overgangsrecht, dus gemeenteraden            • Strategie klimaatadaptatie 2020
• het doorontwikkelen van de compensatieregels
                                                      wordt geadviseerd in elk geval voor het          • Gezond en Fit 2020
  voor groen;
                                                      inwerkingtreden van de Omgevingswet              • Nota Lichthinder 2011
• een kader voor het verder verankeren van
                                                      zo’n commissie in te stellen. De commissie       • Geurbeleid 2010
  ruimtelijke kwaliteit in het omgevingsplan;
                                                      kan ook een bredere taak krijgen om zijn         • Beleidsplan Externe veiligheid 2005
• ontwikkelen van een klimaattoets voor
                                                      adviesstelsel door te ontwikkelen in de geest    • Implementatie VN-verdrag Handicap
  klimaatvriendelijk bouwen.
                                                      van de Omgevingswet; breder en eerder in de      • Arnhemse Standaard Toegankelijkheid - AST
                                                      processen.                                         (2019)
                                                                                                       • Handboek AST Openbare Ruimte (2020)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>80




     Arnhem vitale stad
     We gaan aan de slag met het opstellen van een
     samenhangend omgevingsprogramma Arnhem
     vitale stad. Dit programma zet in grote lijnen de
     huidige koers ten aanzien van een vitale economie
     voort maar bevat ook wijzigingen gericht op:
     • een duurzame en toekomstgerichte
        ontwikkelingsstrategie voor functiemenging
        op Het Broek en Rijnpark gericht op behoud van
        voldoende werklocaties en werkplekken;
     • een nieuwe programmatische visie voor de
        vergrote binnenstad gericht op het versterken
        van Arnhem als regionaal dienstencentrum;
     • een lange termijnvisie voor een circulaire
        economie.

     Basis voor de ontwikkeling van het programma
     vitale stad zijn de volgende kaders:
     • Economische Agenda + Uitvoeringsagenda 2020
        (in voorbereiding)
     • Regionaal Programma Werklocaties regio
        Arnhem-Nijmegen Periode 2021 t/m 2024 (in
        voorbereiding)
     • Kantorenbeleid 2021 (in voorbereiding)
     • Detailhandelsvisie 2016-2021
     • De Arnhemse Horecavisie 2017
     • Cultuurbeleid Arnhem 2012
     • Visie Arnhemse binnenstad herijking 2019
     • Onderzoek Leisurevoorzieningen 2018
     • Op weg naar een circulair Arnhem Plan van
        aanpak 2020-2023

     Stad waar het goed wonen is
     We gaan aan de slag met het opstellen van een
     samenhangend omgevingsprogramma Arnhem
     Stad waar het goed wonen is. Dit programma zet
     in grote lijnen de huidige koers ten aanzien van het
     woonbeleid voort, maar bevat ook wijzigingen
     gericht op:
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                       81




• de focus op het verbeteren van de leefbaarheid       Voorgaande kaders werken we de komende jaren         7.4 Gebiedsuitwerking in
  in Arnhem Oost door wijkaanpak 3.0;                  uit in een samenhangend programma Arnhem
• nieuwe kaders voor inclusievere en gemengdere
                                                                                                            ontwikkelperspectieven en
                                                       Bereikbare stad. Dit programma zet in grote lijnen
  Arnhemse wijken met een nieuwe Arnhemse Mix.         de huidige koers voort maar zal ook wijzigingen      gebiedsvisies
                                                       bevatten gericht op:                                 Voor de grote gebiedsuitwerkingen gaan we op
                                                                                                            stadsdeelniveau aan de slag met het opstellen




                                                                                                                                                            versie voorontwerp - 3 mei 2021
                                                                                                                                                            Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
Basis voor de ontwikkeling van het programma           • Ambitiedocument duurzame mobiliteit en
Arnhem Stad waar het goed wonen is zijn de                bereikbaarheid 2019                               van integrale ontwikkelperspectieven. In deze
volgende kaders:                                       • Accentnota fiets 2019-2024                         perspectieven werken we de ambities voor
• De Arnhemse woonprincipes 2015                       • Nota Bereikbare Binnenstad 2017                    de gebieden Arnhem Centrum, Centrum Zuid.
• Plan van aanpak woningbouwontwikkeling               • OV-visie Arnhem-Nijmegen                           Arnhem Spoorzone Oost en Arnhem Noord
  Arnhem 2019                                          • Verkeersveiligheidsrapportage 2016-2020            nader uit. Onder deze ontwikkelperspectieven
• Volkshuisvestelijk kader 2019-2022                   • Samenwerken aan hoogwaardige ov-corridors          kunnen vervolgens voor specifieke locaties
• Woondeal Arnhem Nijmegen 2020                           2019-2023                                         gebiedsvisies opgesteld worden met daarin de
                                                                                                            concrete stedenbouwkundige en programmatische
                                                                                                            uitgangspunten.
Bereikbare stad met ruimte voor schone                 Stad met nieuwe energie
mobiliteit                                             We gaan aan de slag met het opstellen van een
We gaan aan de slag met het opstellen van een          samenhangend omgevingsprogramma Arnhem Stad
samenhangend omgevingsprogramma Arnhem                 met nieuwe energie. Dit programma zet in grote
bereikbare stad met ruimte voor schone mobiliteit.     lijnen de huidige koers ten aanzien van duurzame
Dit programma zet in grote lijnen de huidige koers     energie voort maar bevat ook wijzigingen gericht
ten aanzien van mobiliteit voort, maar bevat ook       op:
wijzigingen gericht op:                                • de transitievisiewarmte beschouwen we straks
• een verdere doorontwikkeling van het                     samen met de wijkuitvoeringsplannen als
   mobiliteitsbeleid naar een Sustainable Urban            wettelijk programma on de Omgevingswet;
   Mobility Plan (SUMP) en daarmee een;                • we stellen een bodemenergieplan op en een
• nieuwe kijk op de rol van automobiliteit in de           verordening bodemenergie;
   stad in relatie/combinatie met fiets, OV en inzet   • we maken een Beleidsplan deelvervoer.
   Hubs;
• mobiliteitsopgave koppelen aan de                    Basis voor het programma zijn de volgende kaders:
   verstedelijkingsopgave;                             • Regionale Energie Strategie 1.0
• ontwikkelen van modern parkeerbeleid gericht         • Programmaplan Nemia
   op de leefbaarheid van de stad met inzet van        • Aanpak energiearmoede
   gebiedsgerichte parkeerregulering in combinatie     • Transitievisie Warmte
   met parkeernormen;                                  • De visie op de ondergrond uit paragraaf 2.10 van
• ontwikkelen van een visie op hubs in relatie tot       de structuurvisie 2012
   de beschikbaarheid van parkeerplaatsen rond het
   centrum;
• ontwikkelen van een visie op deelvervoer.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>Colofon


Voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040
Opdrachtgever Gemeente Arnhem
versie voorontwerp 3 mei 2021


Dit document is samengesteld
door Land-id, in opdracht van en in
samenwerking met gemeente Arnhem.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>