<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>I. Bosman                  Hartelijk dank voor het toesturen van de omgevingsvisie. Laat ik beginnen met jullie te complimenteren
Voorzitter VNO-NCW Regio   met de uitgewerkte visie waarbij jullie de brede opgaven die er liggen hebben weten te combineren.
Arnhem-Nijmegen            Arnhem is een prachtige stad met mooie identiteit die we graag behouden en waar we als
                           bedrijfsleven aan meewerken.
19-07-2021
                           Graag willen we jullie nog een paar punten meegeven (als antwoord op vraag 1):

                               •   Wij zijn blij om te lezen dat er extra wordt ingezet op de energietransitie. Arnhem heeft een
                                   sterk innovatief energiecluster en zoals je weet, zien we graag dat onze stad en regio zichzelf
                                   daarmee breder gaan onderscheiden. Bij de schatting van woningen (en dus ook
                                   bereikbaarheidsopgave en groen en cultuur) vragen wij jullie rekening te houden met een
                                   mogelijk hoger scenario. De clusters trekken zowel studenten als medewerkers aan. We
                                   hebben de afgelopen jaren gezien dat Rijkswaterstaat vaak het lage scenario voor de drukte        Pag. 30, pag. 53-55
                                   op de A12 heeft aangehouden en dat door toenemende groei de stad slecht bereikbaar is
                                   geworden. Wij hopen dat jullie juist kiezen of op zijn minst voorsorteren op het hogere
                                   scenario van groei.
                               •   Als bedrijven dragen we bij aan het klimaatneutrale doel van de stad. Zoals burgers hierin
                                   gefaciliteerd worden vragen wij hiervoor ook facilitering voor de bedrijven en
                                   bedrijventerreinen, zodat zij dit haalbaar en betaalbaar en waar mogelijk in gezamenlijkheid
                                   kunnen doen. Voor individuele ondernemers zijn stappen vaak te groot, dus samenwerking is
                                   essentieel.
                               •   In de omgevingsvisie wordt gesproken over droogte, wij vragen u daarnaast ook rekening te         Pag. 44
                                   houden met momenten van te veel water, actueler kan het bijna niet... En hierin een
                                   dynamisch beleid te voeren.
                               •   We hebben de afgelopen jaren gezien dat er woningen gebouwd zijn naast (zware) industrie.         Pag.30, pag. 46
                                   Dit geeft mogelijk op den duur problemen. Aan de ene kant kan het bedrijven belemmeren om
                                   te groeien, of op zijn minst terughoudend te zijn in verdere investeringen wanneer de druk
                                   toeneemt. Aan de andere kant, weten niet alle kopers (burgers) van deze woningen wat het
                                   betekent om naast bedrijven die 24/7 door moeten gaan te wonen. Veel problemen kunnen
                                   voorkomen worden door deze woonvergunningen zorgvuldig, met het oog op duurzame groei
                                   mogelijkheden te plannen.
                               •   In de omgevingsvisie wordt een korte stap gemaakt naar windturbines en zon op dak. Wij            Pag 53.
                                   adviseren hierin een duidelijke overlap met de RES te maken. Koelte in de stad gaat niet
                                   samen met een grote wens voor veel zon op dak. Dit trekt juist enkel meer warmte aan. Hier
                                   moet ook nagedacht worden over groen op dak en wat hiervoor nodig is (dakverzwaring,
                                   verzekeringen etc). Koelte en meer zonnepanelen zijn nu tegenstrijdig en een toekomstige
                                   ondersteuning in de vorm van subsidie zou met beide rekening moeten houden.
                               •   Wij zijn blij om te lezen dat er blijvend ingezet wordt op de verbinding met Duitsland in het
                                   bijzonder de ICE Berlijn. Wij helpen hier graag bij.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                •   In de omgevingsvisie wordt aangegeven de hoogte in te gaan. Prima ontwikkeling. Ook het             Aandachtspunt bij
                                    combineren van kantoorpanden met woningen is hierin een logische stap. Wij willen wel graag         uitwerking van de
                                    meegegeven dat bij renovatie/nieuwbouw de prijzen voor ondernemers betaalbaar moeten                visie
                                    blijven ook in de binnenstad, omdat zij anders alsnog op andere plekken zich zullen vestigen.
                                •   Gezondheid & Sport is een belangrijke pijler voor een vitale stad. Wij helpen hier graag bij        Aandachtspunt bij
                                    door bedrijfssport blijvend te stimuleren. O.a. door Nederland Onderneemt Vitaal:                   uitwerking van de
                                    https://www.nlom.nl/vitaal/                                                                         visie

                            Als laatste geven we graag aan dat wij altijd bereid zijn om met jullie in gesprek te gaan. Liever eerder
                            (gedurende het denk proces) dan als het document al klaar is. Voor nu hopen wij dat jullie met onze
                            opmerkingen verder kunnen en als er vragen zijn neem vooral contact op.
Joost Wools                 N.a.v. het lezen van (concept) Omgevingsvisie Arnhem 2040 zouden wij graag het volgende willen
Voorzitter GOW              terug geven:
(Samenwerkingsverband
Arnhemse                    Wij zijn erg verheugd te lezen dat er in dit vergezicht van Arnhem plek is voor iedereen. Het streven
Woningcorporaties) &        naar een inclusieve en vitale stad en het zorgen voor passende woonruimte voor alle Arnhemmers
Regiomanager Portaal        heeft een goed plek in deze visie. Als woningcorporaties (Vivare, Portaal en Volkshuisvesting) zetten
Arnhem                      wij ons al jaren in om in leefbare wijken betaalbare en gezonde woningen te bouwen en beheren voor
                            Arnhemmers met een kleine portemonnee. Goed om te lezen dat ook de Arnhem Oost aanpak terug
26-07-2021                  komt. Het gaat bij deze aanpak om langdurige inzet met een lange adem waarbij we het al gauw over
                            een generatie hebben (18-20 jr). Ook wij ondersteunen de ambitie om te streven naar veilige en
                            gemengde wijken waar een mix van koop en huur, jong en oud, rijk en arm is terug te zien.

                            Er zit bij ons als corporaties ook een zorg. Naast inzetten op een goede mix in Arnhem Oost (en zuid)       Pag. 72-77
                            zou deze ambitie ook voor Arnhem Noord moeten gelden. In Arnhem Noord voldoen de wijken nog
                            beperkt aan de definitie gemengde wijk met een goede mix. In deze wijken is er geen of nauwelijks
                            sociaal bezit. Wij zouden graag zien dat het toegroeien naar gemengde wijken met een goede mix ook
                            in Arnhem Noord plaats vind. Kijkend naar de kaartbeelden zien we dat nu niet terug. Om toe te
                            groeien naar die inclusieve en vitale stad vinden wij dit wel nodig.

                            Bij deze de vraag om de geschreven ambitie explicieter terug te laten komen in de kaartbeelden voor
                            Arnhem Noord.
H.R. van der Doe            Binnenkort behandelt uw raad het voorontwerp Omgevingsvisie. Graag geven wij u daarbij, mede
Voorzitter Stg. Arnhemse    namens OKA, het volgende mee.
Bedrijventerreinen (StAB)   Afgelopen jaar heeft StAB namens de ondernemers op de open bedrijventerreinen deelgenomen aan
                            een aantal bijeenkomsten over de koers van de Omgevingsvisie. StAB heeft toen geconstateerd dat
08-09-2021                  de materie in die bijeenkomsten ver afstaat van de dagelijkse problematiek op de bedrijventerreinen.
                            Aanleiding om ons heel direct door de ambtelijke projectleiding te laten informeren over de mogelijke
                            consequenties van de Omgevingsvisie voor ondernemers. Hoewel dit heeft geleid tot meer
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                      duidelijkheid, blijft dit voorontwerp van de Omgevingsvisie een abstract document, waarin vooral uiting
                      wordt gegeven aan ambities die in de ogen van StAB niet aansluiten bij de hedendaagse praktijk op
                      de open bedrijventerreinen. Deze terreinen huisvesten voor het merendeel mkb, dat zich niet direct
                      herkend in de ambities die de hoofdlijn vormen in de Omgevingsvisie. Daarbij speelt ook de grote zorg
                      van StAB en daarmee van de gevestigde bedrijven over de huidige kwaliteit van de open
                      bedrijventerreinen.
                      Uiteraard begrijpen wij dat de Omgevingsvisie betrekking heeft op de lange termijn en dat het daarbij
                      past om invulling te geven aan een toekomstvisie op een leefbaar Arnhem. Toch zijn wij benieuwd hoe
                      uw raad de teloorgang van de verouderde open bedrijventerreinen binnen de kaders van de
                      Omgevingsvisie een plek geeft. Met name voor de bedrijventerreinen Het Broek en RijnPark zou er,
                      ook in het proces van de Omgevingsvisie, een antwoord moeten komen op de vraag hoe die terreinen
                      toekomstbestendig te maken, zonder dit 'in beton te gieten' of te transformeren ten gunste van wonen.
                      Heel concreet brengen wij u onder de aandacht dat ons in het voortraject van de Omgevingsvisie
                      duidelijk is gemaakt dat deze gebaseerd wordt op bestaand beleid. Dat maakt dat we ervan uitgaan
                      dat alle huidige bedrijfsactiviteiten overeind blijven. Bedrijven mogen bij vergunningaanvragen niet
                      onbedoeld en onnodig worden opgezadeld met extra regels. Bedrijven zijn gebaat bij snelheid en
                      duidelijkheid; StAB vindt dit dan ook een voorwaarde. Wij gaan er ook vanuit dat de ambities van de         Pag.80
                      economisch agenda en de visie Werklocaties niet botsen met de Omgevingsvisie.
H. Schimmel en M.     Met belangstelling hebben wij kennis genomen van uw Omgevingsvisie 2040, zoals deze onlangs als
Gerritsen             voorontwerp ter visie is gelegd.
BPD Bouwfonds
Gebiedsontwikkeling   Vanwege onze betrokkenheid bij huidige en geplande woningbouwprojecten in de stad en onze
                      bijzondere belangstelling voor en focus op Arnhem, beschouwen wij ons niet alleen als
08-09-2021            belanghebbende als het gaat om de toekomst van de fysieke leefomgeving van stad en ommeland,
                      maar ook als partner in en van de gemeente. Als het gaat om woningbouwvraagstukken zitten wij
                      vanuit dezelfde betrokkenheid aan diverse landelijke, provinciale en gemeentelijke tafels. Wij maken
                      dan ook graag van de gelegenheid gebruik om een reactie kenbaar te maken ten aanzien van de
                      Voorontwerp-Omgevingsvisie 2040 van uw gemeente. Wij richten ons daarbij primair op het thema
                      wonen. U mag onze zienswijze lezen als een vanuit onze praktijkervaring ingegeven bespiegeling op
                      de voorgenomen ruimtelijke en programmatische koers van uw gemeente, zonder dat wij daarmee
                      direct een aanpassing van de visie beogen.

                      Graag maken wij van de gelegenheid gebruik de volgende zienswijzen met u te delen.

                      De Omgevingsvisie gaat uit van een aanzienlijke groei van het aantal inwoners de komende jaren.
                      Teneinde deze groei aan inwoners te kunnen accommoderen, benoemt de visie een verwachte
                      woningbouwopgave van ongeveer 16.000 woningen tot 2040. Waar deze raming van de opgave exact
                      op is gebaseerd blijkt ons inziens niet uit de visie; wel is duidelijk dat de verwachte vraag is geënt op
                      de huidige demografische ontwikkelingen en woningmarktsituatie. Dat ligt voor de hand, de huidige
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>situatie is immers het vertrekpunt voor de lange termijnopgave. Anderzijds zet de Omgevingsvisie wél
een langjarige koers uit tot 2040, hetgeen ons inziens het verkennen, beoordelen én ruimtelijk en
programmatisch vertalen van meerdere (groei)scenario’s noodzakelijk maakt. Daarbij vinden wij het
goed en nodig om in de Arnhemse Omgevingsvisie meer rekenschap te geven van de in regioverband               Pag. 22-24
geconstateerde kwantitatieve en kwalitatieve vraag naar woningen en de ruimtelijke vertaling,
programmering en prioritering hiervan in de visies van regiogemeenten.

Het volgende houdt hiermee verband. De Omgevingsvisie zet aldus een duidelijke kwantitatieve koers
uit. De kwalitatieve strategie laat zich ons inziens lastiger lezen. In de omgevingsvisie wordt de huidige
‘Arnhemse identiteit’ als belangrijkste basis benoemd voor het ruimtelijke beleid van de komende
jaren. In de visie wordt deze identiteit ons inziens terecht (onder meer) ontleend aan de vele
Arnhemse groene wijken en de inbedding van de stad in een prachtig landschap, hetgeen een grote
aantrekkingskracht heeft en een vestigingsvoorwaarde is voor veel nieuwe bewoners en bedrijven.
Naar onze tevredenheid zet Arnhem ook de komende jaren de stad nadrukkelijk op de kaart onder de
noemer ‘Arnhem groen en creatief’. De vraag is echter of de uitvoering van de Omgevingsvisie hieraan
bijdraagt als de locatiekeuze van woningbouwlocaties in ogenschouw wordt genomen. Uw gemeente
kiest in de visie wat betreft nieuwe woningbouwlocaties namelijk uitsluitend voor binnenstedelijke
herontwikkeling. Hoewel wij het principe ‘inbreiden voor uitbreiden’ in de basis onderschrijven, is de       Pag.33
rigide toepassing ervan in de Omgevingsvisie in onze ogen lastig uitlegbaar en onvoldoende
onderbouwd. In de praktijk betekent uitvoering van de visie dat de eerstkomende jaren – op de
afronding van Schuytgraaf na - slechts grootschalige woningbouw op inbreidingslocaties zal
plaatsvinden, zoals Spoorzone Oost, Bestuurskwartier en Coehoorn en Kronenburg / Vredenburg.
Hoewel inbreidingslocaties niet per definitie hoogstedelijk en met vooral appartementen hoeven te
worden ingevuld, stelt de Omgevingsvisie impliciet dat Arnhem daar met haar verdichtingsstrategie
wel voor kiest teneinde ook aan andere ambities als klimaatadaptatie te kunnen voldoen. Uitvoering
van de Omgevingsvisie levert daardoor de eerstkomende jaren bij een - door ons verwachte -
gedifferentieerde woningvraag in Arnhem vooral woningen op in eenzijdige, stedelijke woonmilieus,
waarvan wij van mening zijn dat dit aanbod niet aansluit op de geconstateerde marktvraag en bij de
door de gemeente gewenste positionering van de stad als groene stad in landschappelijke setting.
Naar ons idee gaat de Omgevingsvisie voorbij aan het feit en onze ervaring dat locaties aan de
stadsrand kunnen worden ontwikkeld mét inzet en juist behoud van de aanwezige
(landschaps)kwaliteit voor de toekomst. Onze ervaring is dat aanwending van locaties aan de rand
van de stad, waarbij vanzelfsprekend rekening moet worden gehouden met de daar aanwezige
landschapskwaliteiten, op het niveau van de stad als geheel meer kunnen bijdragen aan doelstellingen
als duurzaamheid, behoud van biodiversiteit, hittebestendigheid en betaalbaarheid dan
binnenstedelijke projecten.

In dit kader betreuren wij dan ook, dat tijdens de publieke voorbereiding van deze visie slechts een         Pag. 11-15
drietal mogelijke toekomstscenario’s is verkend, die alle zijn gebaseerd op hetzelfde kwantitatieve
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>programma én op hetzelfde kwalitatieve uitgangspunt dat verdere uitbreiding van de stad – hoe gering
en passend deze ook zou kunnen zijn – niet aan de orde is in de ogen van de gemeente. Een kritische
kanttekening bij het in de visie geschetste participatietraject en daarmee draagvlak voor deze visie is
in onze ogen daarom wel op zijn plaats: de input afkomstig van participatie zal voor de gemeente
wellicht bruikbaar zijn, maar verliest in onze ogen waarde aangezien de wezenlijke keuze om al dan
niet over te gaan tot uitbreiding van de stad, niet is voorgelegd aan stakeholders. Tegen de
achtergrond dat er in ieder geval bij ons twijfel bestaat over de vraag of voldoende inbreidingsruimte in
de stad aanwezig is om de geplande 16.000 woningen tot 2040 te accommoderen, had ons inziens
een betere inschatting van het ruimtebeslag moeten worden gedeeld en daarmee ook het scenario
van (beperkte) uitbreiding van de stad onderwerp van gesprek met stakeholders in de stad moeten
zijn.

Ons inziens zou het hoe dan ook goed zijn te overwegen vanaf heden binnenstedelijke
herontwikkeling te combineren met beperkte uitbreiding van de stad, uiteraard rekening houdend met
de landschappelijke kwaliteiten die de rand van de stad kenmerken. Niet alleen komt dat de diversiteit
van het nieuwe woonaanbod ten goede, immers kunnen op deze manier gelijktijdig verschillende
woonmilieus worden aangeboden. Ook geeft dit minder druk op en overmatige uitstroom naar de
‘kleinere’ regiogemeenten, die wel een gewenst buitenstedelijk woonmilieu kunnen aanbieden. Wij
zien deze tendens al in bijvoorbeeld onze woningbouwplannen in Elst en Huissen. Maar net zo
belangrijk is de u bekende noodzaak om op korte termijn tot versnelling van woningbouw te komen,
vooral in stedelijke groeiregio’s. Onze ervaring is dat de omstandigheden rondom binnenstedelijke
herontwikkeling zodanig complex zijn en de financiële impact (ook voor de gemeente) zo groot is, dat
versnelling op deze locaties een stuk langer duurt en lastiger is dan op uitbreidingslocaties. Onze
ervaring met het feit dat de door uw gemeente - in onze ogen overigens terecht – geformuleerde
ambitieuze doelstellingen ten aanzien van bijvoorbeeld betaalbaarheid en duurzaamheid op
binnenstedelijke locaties nog lastiger verenigbaar zijn met overige doelstellingen, ondersteunt ons
standpunt. Wil de gemeente voldoen aan de huidige woningbehoefte, dan zal zij dat in onze ogen op
korte en zelfs middellange termijn niet bereiken met (uitsluitend) de aangewezen binnenstedelijke
woningbouwlocaties.

De omgevingsvisie spreekt zich zeer ambitieus uit ten aanzien van een flink aantal sectorale thema’s.       Aandachtspunt bij de
Uw constatering dat een stapeling van ambities vraagt om het maken van keuzes, onderschrijven wij –         uitwerking van de
mede op basis van onze lopende projecten in de stad - ten zeerste. Wanneer alle in de visie                 visie
uitgesproken ambities ongewogen worden gestapeld in de Arnhemse fysieke leefomgeving, komen
projecten niet van de grond. Wij willen er daarom voor pleiten al in de omgevingsvisie duidelijkheid te
scheppen over de mogelijke uitwisseling van sectorale ambities, met wellicht een duidelijke
ondergrens bij elke ambitie. Voor de kans van slagen van de ruimtelijke uitvoering van de visie is het
van het grootste belang duidelijk aan te geven waar op welke wijze ambities kunnen worden
gecombineerd zonder aan de gewenste kwaliteit in te boeten.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                     In het verlengde hiervan constateren wij dat Arnhem zich wil onderscheiden in de Groene                   Pag. 23
                     Metropoolregio Arnhem - Nijmegen. Het zou in het kader van de Omgevingsvisie goed zijn om hier
                     meer duiding aan te geven. Op welke wijze kan en wil Arnhem zich onderscheiden, welke positie
                     neemt Arnhem in ten opzichte van de regio en wat betekent dat voor de woonopgave en de ruimtelijke
                     opgaven van de stad? Wij zijn benieuwd of en hoe de geschetste kwantitatieve en kwalitatieve
                     Arnhemse woonopgave zich verhoudt tot de regionale plannen en ambities van de Groene
                     Metropoolregio.

                     Tot slot merken we op dat wij een verdere uitwerking van de visie in een uitvoeringsparagraaf inclusief   Pag. 77-81
                     gemeentelijke rol en instrumenten én in een concreet toetsingskader voor nieuwe initiatieven
                     onontbeerlijk vinden. De Omgevingsvisie richt zich met het formuleren van gebiedsuitwerkingen nu
                     vooral op de (her)ontwikkeling van een viertal binnenstedelijke gebieden. Wij vragen ons af welke
                     mogelijkheden voor woningbouw resteren buiten deze gebieden en op welke wijze een afweging
                     plaatsvindt ten aanzien van concrete initiatieven op in de visie niet concreet genoemde locaties, zowel
                     wat betreft de inhoud van initiatieven als wat betreft de prioritering / planning.

                     Wij gaan ervan uit dat u onze reactie op waarde weet te schatten en betrekt bij uw afwegingen in de
                     besluitvorming om te komen tot een vastgestelde Omgevingsvisie.

                     Vanzelfsprekend zijn wij bereid om een toelichting te geven op onze zienswijze.

A. Ferwerda en J.    Hierbij willen wij graag een eerste reactie geven op het Voorontwerp-Omgevingsvisie van de
Blasweiler           Gemeente Arnhem.
Arnhemse Bomenbond
                     Naar onze mening dient in de Omgevingsvisie (nadrukkelijker) opgenomen te worden, dat:
09-09-2021
                     - het areaal van de bosdelen van parken, landgoederen en bossen in de gemeente Arnhem vergroot
                     moet worden, o.a. omdat Nederland veel te weinig bosgebieden heeft.
                     - meer ruimte voor bosdelen en groenterreinen in Arnhem Zuid ontwikkeld zal moeten worden.1
                     - kleine dieren, vogels en insecten ook de stad zelf bewonen. Deze zullen beter beschermd moeten
                     worden in o.a. de beheer- en ontwikkelingsplannen van de Gemeente Arnhem.
                     - de onttrekking van grondwater ten behoeve van de industrie, landbouw en drinkwatervoorziening zal
                     geleidelijk aanmerkelijk moeten verminderen. In plaats daarvan zal gezuiverd rivierwater meer
                     aangewend moeten worden.
                     - (houtgestookte) biomassa verbranding en mestvergisting als energiebron niet langer toegestaan zal
                     worden in de gemeente Arnhem. Deze ernstige luchtvervuilende energiebronnen mogen op geen
                     enkele manier een rol spelen in de warmtevoorziening van woningen, bedrijven, warmtenetten en
                     instellingen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                          - de luchtkwaliteit in Arnhem en omgeving aanmerkelijk zal moeten worden verbeterd (is nu in de
                          Omgevingsvisie nergens opgenomen en uitgewerkt!) .
                          - de geluidsoverlast voor de bossen en natuurgebieden langs de A12 en A50 veel te groot is en
                          aanmerkelijk verminderd moet worden met geluidschermen.
                          - In de energietransitie hoofdstukken wordt te eenzijdig gemikt op zon- en windenergie. Nadrukkelijk
                          moeten andere (toekomstige) duurzame energie bronnen vermeld worden.
                          - het instellen van zonneparken in en nabij de bossen en landgoederen van Arnhem en Deelen zijn
                          tegengesteld aan de gewenste versterking van de natuur in deze gebieden. Zonnepanelen zullen veel
                          meer op daken aangebracht worden.
                          - Zonnepanelen kunnen ook goed langs de A12 en A50 geplaatst worden in combinatie met
                          geluidsschermen.
H. Dijkema en B. van Es   Met veel interesse hebben wij kennisgenomen van het voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040. Het
Toerisme Veluwe Arnhem    doel van de visie is het schetsen van heldere kaders voor de ontwikkeling van Arnhem in een
Nijmegen                  veranderende wereld. Een doel waar wij als regionaal bureau voor toerisme graag bij aansluiten en
                          waarin wij een belangrijke rol zien weggelegd voor de toeristische sector. Een sector die zich met 1,6
09-09-2021                miljard aan directe bestedingen en ruim 25.000 banen in de regio Arnhem Nijmegen kan meten met de
                          bouw- of landbouwsector.

                          In het voorontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040 wordt toerisme voornamelijk genoemd in verband
                          met herinneren en herdenken van de Tweede Wereldoorlog, het zogenaamde ‘herinneringstoerisme’.
                          Een belangrijk thema waar wij als regionaal bureau voor toerisme ook veel aandacht aan besteden,
                          niet in het minst door ons partnership met de Liberation Route en de Airborneregio. Arnhem en
                          omgeving bieden echter meer dan enkel dit thema en toerisme kan breder ingezet worden als middel
                          bij het realiseren van lokale opgaven in termen van economie, werkgelegenheid, leefbaarheid,
                          duurzaamheid en een aantrekkelijke woonomgeving. Toerisme heeft namelijk niet alleen betrekking op
                          bezoekers van buitenaf. Uit onderzoek blijkt 70% van het toeristisch en recreatief bezoek bestaat uit
                          de vrijetijdsbesteding van inwoners uit de eigen stad en regio.

                          Wij willen u derhalve vragen om het toerisme en de toeristische sector breder mee te nemen in uw
                          visie. Onderstaand treft u een aantal aandachtspunten op het gebied van toerisme en recreatie voor
                          Arnhem en de regio. Wij hopen u hiermee in staat te stellen om het toerisme een meer prominente rol
                          geven in de visie, zodat Arnhem ook in de veranderende wereld aantrekkelijk blijft voor bezoekers en
                          bewoners.

                          Koester en omarm toerisme.
                          Te vaak krijgt toerisme pas politieke aandacht als het over de negatieve gevolgen gaat: zo draagt de
                          drukte op sommige plekken bij aan het beeld dat toerisme overlast veroorzaakt. Dat zorgt er ook voor
                          dat de belangrijke bijdrage die bezoekers leveren aan de lokale economie en werkgelegenheid op de
                          achtergrond raakt. Door gericht beleid, met oog voor de belangen van inwoners én ondernemers, van
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>natuur én recreatie, van economie en stikstof, wordt toerisme niet langer een doel op zich, maar een
middel om de ambities van de stad en de regio te realiseren.

De mogelijkheden van het zakelijk toerisme blijven benutten
De regio Arnhem Nijmegen kenmerkt zich door een hoge mate van bedrijvigheid in de sectoren: health
& hightech, energy, food en duurzaamheid. Stuk voor stuk sectoren met een innovatief karakter en
een krachtig toekomstperspectief. Deze bedrijvigheid, gecombineerd met de natuurlijke omgeving en
gunstige ligging, maakt Arnhem uitermate geschikt voor zakelijke evenementen. Om optimaal gebruik
te maken van dit potentieel is het van belang dat het aanbod (congres- en vergadercentra en
hotelcapaciteit), nu en in de toekomst, aansluit bij de (potentiële) vraag. Het zakelijk toerisme is
namelijk van groot belang voor Arnhem, zij zorgt voor innovatiekracht en versterkt de
aantrekkingskracht voor bewoners en bedrijven.

Duurzaamheid als gezamenlijke opdracht
Duurzaamheid is voor de toeristische sector geen noviteit meer. (Potentiële) bezoekers verlangen dit
ook van de sector: van hotels met ‘green keys’ tot restaurants met lokale producten. Denk daarbij ook
aan het stimuleren van reizen met het openbaar vervoer als alternatief voor de auto, of de trein als
alternatief voor het vliegen naar Europese steden. Sustainable development goals (SDG) moeten ook
vertaald worden naar beleid op lokaal niveau. Wij adviseren om onder andere deze doelstellingen mee
te nemen in de toeristische ambities.

Regionale samenwerking op het gebied van toerisme vormgeven
Om de toeristische ambities te realiseren is regionale samenwerking, met meer slagkracht en
democratische legitimatie, essentieel. De Groene Metropool Regio (opgave ‘de Ontspannen Regio’) is
een belangrijk regionaal orgaan dat o.a. op toeristisch, recreatief en cultureel gebied inzet op de kracht
van het samenwerken. De belangrijkste regionale trekpleisters, voorzieningen en landschappen
hebben namelijk per definitie een gemeentegrensoverschrijdende functie. Voor inwoners en bezoekers
biedt het mozaïek van kwaliteiten in de regio de basis voor ontspanning, welbevinden en
vrijetijdsbesteding. Wij roepen u op om bij het vaststellen van deze visie rekening te houden met
gemeentegrens overschrijdende vraagstukken en dit op regionaal niveau te organiseren.

Wij hopen met deze aandachtpunten de nodige informatie te hebben gegeven om toerisme breder op
te nemen in de omgevingsvisie Arnhem 2040.
Mocht u naar aanleiding van bovenstaande aandachtspunten vragen hebben dan zijn wij uiteraard
meer dan bereid om deze te beantwoorden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>W. Ewalds                  Kunt u zich in het algemeen vinden in de Omgevingsvisie? Waarom wel, waarom niet?
Hogeschool van Arnhem en   Over het algemeen kan de HAN zich vinden in de Omgevingsvisie en de thema’s die daarin zijn
Nijmegen                   benoemd. De thema’s sluiten in veel gevallen aan op de inhoudelijke thema’s waar de HAN op inzet
                           met de Zwaartepunten Health (dat zich richt op het verkleinen van sociaal-economische
09-09-2021                 gezondheidsverschillen), Sustainable Energy & Environment en Smart Region.

                           Twee zaken behoeven ons inzien nadere aandacht.

                           A. We missen het thema Arnhem als studiestad.

                           Aan dit thema wordt door de gemeente en kennisinstellingen gewerkt in “Arnhem Studiestad”. Arnhem
                           Studiestad is een samenwerkingsverband dat is voortgekomen uit de City Deal Kennis Maken in
                           Arnhem. In Arnhem Studiestad werken de gemeente Arnhem, ROC RijnIJssel, Hogeschool van Hall
                           Larenstein, ArtEZ en de HAN samen. Voor Arnhem Studiestad zijn de volgende doelstellingen
                           vastgesteld:
                               • Leveren van een bijdrage aan het interessant maken (profileren) van Arnhem als studiestad,
                                    voor aankomende, zittende studenten en alumni.
                               • Leveren van een bijdrage aan de rijke leeromgeving (buiten de schoolmuren) door middel van
                                    gezamenlijke cross-over projecten. De projecten zijn over het algemeen gericht op
                                    maatschappelijke uitdagingen van de stad en haar omgeving, waarbij vraagstukken integraal
                                    opgepakt worden en “over de eigen grenzen van de opleiding en organisatie” heen kijken.
                               • Leveren van een bijdrage aan de unieke samenwerking tussen de kennisinstellingen en haar
                                    studenten.

                           Met name de ambitie voor een goed onderwijsklimaat in de stad voor alle niveaus (basisonderwijs,
                           voortgezet onderwijs, mbo en hbo) wordt gemist in de Omgevingsvisie.

                           Dit betekent ook dat de ambitie van een kenniscampus sterker aangezet kan worden. Dit betreft met
                           name het lange termijn perspectief voor het onderwijs om gezamenlijk Arnhem als aantrekkelijke
                           studiestad maar ook Arnhem als kennisstad neer te zetten.

                           B. Digitalisering is niet alleen een verandering maar ook een hulpmiddel bij het oplossen van grote
                           vraagstukken. Dat is nu niet expliciet benoemd.

                           De Omgevingsvisie kent een thematische opbouw. Wat is het thema dat het dichtst bij uw eigen
                           expertise ligt en wat vindt u van de visie op dat thema?
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Op verscheidene thema’s en de onderwerpen is veel expertise binnen de HAN. Achter de thema’s die
het dichtst bij onze expertise liggen, zijn enkele HAN-voorbeelden genoemd. De visie zoals per thema
verwoord, is logisch en sluit aan op de actualiteit.

Thema's (incl. onderwerpen):

2.      Een groene gezonde, aantrekkelijke en leefbare stad (p. 41)
a.      Sport: o.a. via praktijkgericht onderzoek binnen de Academie Sport en Bewegen
b.      Fysieke en mentale gezondheid: o.a. via praktijkgericht onderzoek binnen de Academie Sport
en Bewegen
c.      Stadsklimaat /duurzaamheid: o.a. via het zwaartepunt Sustainable Energy & Environment -
Wijkgerichte Energietransitie, bijvoorbeeld het Spijkerkwartier
g.      Klimaatadaptatie (beperken overlast door extreme buien, droge periodes, meer koelte): via het
zwaartepunt Sustainable Energy & Environment en onderzoek in het kader van het lectoraat
Sustainable River Management
h.      Biodiversiteit: via HAN BioCentre

3.     Een vitale stad (p. 45)
b.     Energietransitie en circulariteit: twee thema’s van het zwaartepunt Sustainable Energy &
Environment en van het centre of expertise voor duurzame, betrouwbare en betaalbare elektrische
energievoorziening (SEECE). Daarnaast inbedding van deze thematiek in Connectr Innovation lab
c.     Toekomstbestendig en bereikbare werklocaties:

4.      Een stad waar het goed wonen is (p. 48): via praktijkgericht onderzoek binnen de Academie
Built Environment
a.      Bouwopgave:
i.      nieuwe woningen
ii.     aanpassen bestaande woningen
iii.    tijdelijk of verplaatsbare woningen
b.      Betaalbaarheid wonen
c.      Diversiteit in de wijken en vergroten leefbaarheid en vitaliteit in de wijken

5.     Een goed bereikbare stad met ruimte voor schone mobiliteit (p. 50)
a.     Mobiliteit: schone mobiliteit is een thema van het zwaartepunt Sustainable Energy &
Environment en onderzoek in het kader van het lectoraat Logistiek en Allianties.

6.      Een stad met nieuwe energie (p. 53): Dit onderwerp valt nagenoeg samen met het
zwaartepunt Sustainable Energy & Environment. Echter, wijkgerichte energietransitie vraagt niet
alleen kennis over de technische kant, maar ook de sociale kant is hierbij belangrijk.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>             a.       Energietransitie en betaalbaarheid daarvan: centre of expertise voor duurzame, betrouwbare
             en betaalbare elektrische energievoorziening (SEECE)
             b.       Klimaatneutraal en CO2 reductie
             c.       Warmte transitie
             d.       Duurzame mobiliteit: onderzoek in het kader van het lectoraat HAN Automotive Research en
             het lectoraat Logistiek en Allianties.
             e.       Bijdrage bedrijven en industrie: Connectr
             f.       Betaalbaarheid energietransitie: dit is een dubbeling, zie a



             Wat wilt u in algemene zin nog kwijt aan de gemeenteraad over de Omgevingsvisie?
             Geen overige opmerkingen.


C. Verweij   In volgorde van onderstaande vragen:
Rozet            1. Kunt u zich in het algemeen vinden in de Omgevingsvisie ? Waarom wel, waarom niet?
                     Rozet kan zich vinden in het voorontwerp Omgevingsvisie Arnhem 2040. Het ontwerp geeft
24-09-2021           zicht op de ruimtelijke ordeningsthema’s in samenhang met leefbaarheidsthema’s en hoe de
                     keuzes gemaakt gaan worden. Het doel dat Arnhem in een veranderende wereld zijn unieke
                     kwaliteiten behoudt en voor al zijn huidige en nieuwe bewoners de best mogelijke
                     leefomgeving biedt is zichtbaar door het hele document heen.

                 2. De Omgevingsvisie kent een thematische opbouw (zie onderaan deze e-mail). Wat is het
                    thema dat het dichtst bij uw eigen expertise ligt en wat vindt u van de visie op dat thema?
                    1. Een aantrekkelijk Arnhem (p. 37)
                        a. Historie - cultuurhistorische waarden
                        b. Buurten
                    2. Een groene gezonde, aantrekkelijke en leefbare stad (p. 41)
                        b. Fysieke en mentale gezondheid
                        e. Veiligheid en het mengen van functies in de wijken
                    3. Een vitale stad (p. 45)
                        c. Creatieve industrie en de ontwerp- en cultuursector
                    4. Een stad waar het goed wonen is (p. 48)
                        d. Diversiteit in de wijken en vergroten leefbaarheid en vitaliteit in de wijken

                 3. Wat wilt u in algemene zin nog kwijt aan de gemeenteraad over de Omgevingsvisie?
             Ik geef een reactie in de volgorde van de bovenstaande punten van expertise.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>            •   Rozet verzamelt verhalen uit de wijken, de Stad en de omgeving van Arnhem. Deze
                worden verrijkt met collecties en zichtbaar en toegankelijk gemaakt voor iedereen.
                Hiermee dragen we bij aan de aantrekkelijkheid van de historie en cultuurhistorische
                waarden van Arnhem.
            •   Rozet ontwikkelt programma’s en activiteiten die non formeel leren (kennis opdoen
                door doen en maken) stimuleren, met de gereedschappen taal, kunst en erfgoed. Dit
                draagt bij aan fysieke en mentale gezondheid. Rozet maakt de beweging dit steeds
                meer in de wijken te doen.
            •   Rozet versterkt het culturele werkveld door makers, professionals, amateurs, talenten,
                kunstenaars te koppelen aan opdrachten. Zo dragen we bij aan het in stand houden
                en versterken van het creatieve-, ontwerp- en cultuurklimaat in Arnhem.
            •   Rozet is de huiskamer in de wijken en de stad. We bieden ruimte om elkaar te leren
                kennen, blikwisselingen te laten ontstaan, ideeën worden geboren en plannen worden
                gesmeed. Samen met partners organiseert Rozet evenementen, activiteiten,
                cursussen enz.

Rozet programmeert jaarlijks op de actualiteit van de stad. Jaarlijks worden thema’s gekozen waarop
we vanuit de functies programmering en planning intensief samenwerken.
In het eerste half jaar van 2022 wordt het thema “de Nieuwe Stad- Ik ben de Stad” geprogrammeerd.
Rozet doet dit altijd met exposities, educatie en activiteiten. Wij willen u van harte uitnodigen om
vraagstukken uit de omgevingsvisie in te brengen om Arnhemmers hierop te laten reageren.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>