<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>   Nader onderzoek ecologie
Merwedeterrein te Arnhem




           Velp, 7 november 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                                                                         Pagina |2




    Colofon

      Titel                     : Nader onderzoek ecologie
      Subtitel                  : Merwedeterrein te Arnhem

      Projectnummer            : 22.098
      Datum                    : 7 november 2022

      Veldonderzoek             : ....................................................................
      Auteur(s)                 : ................

      Collegiale toets          : ...............

      Opdrachtgever             : Gemeente Arnhem
      Contactpersoon            : ............




      Bezoekadres               : Kerkstraat 20
      Postcode                  : 6883 HT Velp
      Telefoon                  : 026-2001900

      info@ekoza.nl
      www.ekoza.nl




                         Ekoza B.V. is lid van het Netwerk Groene Bureaus: www.netwerkgroenebureaus.nl



Nader onderzoek ecologie
Merwedeterrein te Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                Pagina |3



Inhoudsopgave
1.   Inleiding......................................................................................................................................4
2.   Wettelijk kader ...........................................................................................................................5
  2.1     Soorten ...............................................................................................................................5
3. Projectgebied .............................................................................................................................8
  3.1     Gebiedsbeschrijving ............................................................................................................8
  3.2     Voorgenomen ingreep ......................................................................................................10
4. Onderzoeksmethode ................................................................................................................11
  4.1     Marters .............................................................................................................................11
  4.2     Alpenwatersalamander ....................................................................................................14
  4.3     Teunisbloempijlstaart .......................................................................................................15
  4.4     Uitwerking en rapportage .................................................................................................15
5. Resultaten ................................................................................................................................16
  5.1     Marters .............................................................................................................................16
  5.2     Alpenwatersalamander ....................................................................................................16
  5.3     Teunisbloempijlstaart .......................................................................................................17
  5.4     Overige landzoogdieren ....................................................................................................17
  5.5     Overige amfibieën en vissen .............................................................................................18
  5.6     Overige ongewervelden ....................................................................................................18
6. Conclusies .................................................................................................................................19
  6.1     Marters .............................................................................................................................19
  6.2     Alpenwatersalamander ....................................................................................................19
  6.3     Teunisbloempijlstaart .......................................................................................................19
  6.4     Overige soorten ................................................................................................................19
Bronnen ...........................................................................................................................................20
  Rapporten ....................................................................................................................................20
  Literatuur .....................................................................................................................................20
  Websites ......................................................................................................................................20




Nader onderzoek ecologie
Merwedeterrein te Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                                                   Pagina |4



1.    Inleiding
      De gemeente Arnhem is voornemens om woningen te realiseren op het Merwedeterrein te
      Arnhem. Momenteel is dit (voorheen braakliggende) terrein in gebruik door kunstwerkplaats
      KW37 en is het openbaar toegankelijk als park.

      Bij de herinrichting van het terrein moet rekening worden gehouden met beschermde
      soorten. Eind 2021 is daarom een ecologische quickscan uitgevoerd door Ekoza B.V.
      (rapportnr. 21.330), waaruit naar voren is gekomen dat er mogelijk verblijfplaatsen en
      leefgebied van beschermde soorten op het terrein aanwezig zijn en door de ingreep worden
      verstoord. Het gaat hierbij om diverse soorten marterachtigen, de Alpenwatersalamander en
      de vlinder teunisbloempijlstaart. Nader ecologisch onderzoek is nodig om vast te stellen of
      deze dieren daadwerkelijk in/rond het projectgebied voorkomen.

      Indien tijdens het soortgerichte onderzoek beschermde diersoorten worden aangetroffen,
      beoordeelt Ekoza B.V. de effecten van de werkzaamheden op deze soorten. Als er negatieve
      effecten te verwachten zijn, volgt een afweging of een ontheffing van de verbodsbepalingen
      in de Wet natuurbescherming noodzakelijk is.

      In hoofdstuk 2 staat het wettelijke kader uiteengezet, waaraan getoetst dient te worden.
      Hoofdstuk 3 geeft een beschrijving van de projectgebieden en de voorgenomen ingreep.
      Hoofdstuk 4 geeft een beschrijving van de onderzoeksmethodes die gebruikt zijn. In
      hoofdstuk 5 worden de resultaten van het onderzoek besproken en getoetst aan de Wet
      natuurbescherming. Ten slotte zijn in hoofdstuk 6 de conclusies en aanbevelingen gegeven.




Nader onderzoek ecologie
Merwedeterrein te Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                                        Pagina |5



2.    Wettelijk kader
      Sinds 1 januari 2017 is de Wet natuurbescherming (Wnb) van kracht. Deze wet vervangt 3
      wetten: de Natuurbeschermingswet (1998), de Boswet (1961) en de Flora- en faunawet
      (2002).

      Het bevoegd gezag voor het natuurbeleid ligt bij de provincies. De Rijksoverheid blijft echter
      verantwoordelijk voor handelingen en projecten in gebruik, beheer of aanleg door het Rijk,
      zoals hoofdwegen, spoorwegen, hoofdvaarwegen, waterkeringen, militaire terreinen,
      gastransportnet, delfstoffen, hoogspanningsleidingen, kustlijn, bepaalde visserij, etc.

      De Wet natuurbescherming is gericht op de bescherming van:
          Natura 2000-gebieden;
          Soorten;
          Houtopstanden.

      Dit onderzoek heeft enkel betrekking op soorten (in dit geval zoogdieren, amfibieën en
      ongewervelden). In dit hoofdstuk is daarom ook alleen de soortenbescherming uit de Wet
      natuurbescherming uitgelicht.

2.1 Soorten
      Onder de Wet natuurbescherming geldt een zorgplicht voor alle in het wild levende dieren.

      De Wet natuurbescherming kent drie beschermingsregimes:
          soorten van de Vogelrichtlijn;
          soorten van de Habitatrichtlijn;
          andere soorten.

      Vogelrichtlijnsoorten
      Onder de Vogelrichtlijn vallen alle van nature in Nederland in het wild levende vogels.

      Ingevolge artikel 3.1 van de Wet natuurbescherming is het verboden om:
          1. Opzettelijk vogels te doden of te vangen;
          2. Opzettelijk vogelnesten, -rustplaatsen en -eieren te vernielen of te beschadigen of
              vogelnesten weg te nemen;
          3. Eieren van vogels te rapen en deze onder zich te hebben;
          4. Opzettelijk vogels te storen, tenzij de storing niet van wezenlijke invloed is op de
              staat van instandhouding van de desbetreffende vogelsoort.

      Habitatrichtlijnsoorten
      Onder de soorten van de Habitatrichtlijn vallen soorten die genoemd zijn in Bijlage IV van de
      Habitatrichtlijn, Bijlage I en II van het Verdrag van Bern en Bijlage I van het Verdrag van Bonn.
      In de Bijlagen van de Verdragen van Bern en Bonn worden ook vogels genoemd.




Nader onderzoek ecologie
Merwedeterrein te Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                                        Pagina |6



      Wat betreft deze soorten is het ingevolge artikel 3.5 (Bern bijl. II, Bonn bijl. I) verboden om:
         1. Opzettelijk dieren te doden of te vangen;
         2. Opzettelijk dieren te verstoren;
         3. Opzettelijk eieren van dieren te vernielen of te rapen;
         4. Voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van dieren te beschadigen of te vernielen;
         5. Opzettelijk planten in hun natuurlijke verspreidingsgebied te plukken, te verzamelen,
             af te snijden, te ontwortelen of te vernielen.

      Wat betreft deze soorten is het ingevolge artikel 3.6 (Bern bijl. I en II, Bonn bijl. I) verboden
      om dieren of planten te verkopen, te vervoeren voor verkoop, te verhandelen, te ruilen of te
      koop of te ruil aan te bieden, tenzij het gaat om aantoonbaar gefokte of gekweekte dieren of
      planten.

      Andere soorten
      Onder het beschermingsregime andere soorten vallen soorten waarvoor er geen Europese
      verplichting tot bescherming is. Dit zijn soorten die vanuit nationaal belang extra
      bescherming behoeven. De beschermde status van soorten kan per provincie verschillen.
      Provincies hebben de bevoegdheid om bij provinciale verordening vrijstelling te verlenen
      voor nationaal beschermde soorten.

      De beschermde status van soorten kan per provincie verschillen. Provincies hebben de
      bevoegdheid om bij provinciale verordening vrijstelling te verlenen voor nationaal
      beschermde soorten. In dit geval gaat het om de provincie Gelderland.

      Ingevolge de Wet natuurbescherming artikel 3.10 is het verboden om:
          1. Opzettelijk dieren te doden of te vangen;
          2. Voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van dieren te beschadigen of te vernielen;
          3. Opzettelijk planten in hun natuurlijke verspreidingsgebied te plukken te verzamelen,
              af te snijden, te ontwortelen of te vernielen.

      Zorgplicht
      Artikel 1.11 Wet natuurbescherming voorziet in een algemene verplichting voor eenieder om
      voldoende zorg te dragen voor Natura 2000-gebieden, bijzondere nationale natuurgebieden
      en voor in het wild levende dieren en planten en hun directe leefomgeving. Het betreft
      bovendien niet alleen dieren en planten van soorten waarvoor de Vogelrichtlijn en de
      Habitatrichtlijn specifieke beschermingsmaatregelen eisen, maar alle in het wild levende
      dieren en planten.




Nader onderzoek ecologie
Merwedeterrein te Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                                    Pagina |7



      De zorgplicht is als een open norm geformuleerd in het eerste lid van artikel 1.11. In het
      tweede lid wordt de zorgplicht iets geconcretiseerd door te bepalen dat de zorgplicht in elk
      geval inhoudt dat eenieder die weet of redelijkerwijs kan vermoeden dat door zijn handelen
      of nalaten nadelige gevolgen kunnen worden veroorzaakt voor een Natura 2000-gebied, een
      bijzonder nationaal natuurgebied of voor in het wild levende dieren en planten:
           dergelijke handelingen achterwege laat, dan wel,
           indien dat achterwege laten redelijkerwijs niet kan worden gevergd, de
              noodzakelijke maatregelen treft om die gevolgen te voorkomen, of
           voor zover die gevolgen niet kunnen worden voorkomen, deze zoveel mogelijk
              beperkt of ongedaan maakt.

      Voor de bescherming van dieren en planten van soorten waarvoor geen specifiek
      beschermingsregime geldt op grond van hoofdstuk 3, heeft de zorgplicht zelfstandig
      betekenis. Op grond van de zorgplichtbepaling moeten schadelijke handelingen in beginsel
      achterwege worden gelaten dan wel moeten maatregelen worden genomen om schadelijke
      gevolgen (zoveel mogelijk) te voorkomen.




Nader onderzoek ecologie
Merwedeterrein te Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                                                                         Pagina |8



3.    Projectgebied
3.1 Gebiedsbeschrijving
      Het Merwedeterrein is gelegen aan de Merwedestraat in Arnhem (provincie Gelderland), ten
      oosten van de splitsing tussen de spoorlijnen Arnhem – Zevenaar en Arnhem – Zutphen. In
      Figuur 1 is de globale ligging van dit gemeentelijke projectgebied weergegeven.




                                                  Velp

                      Arnhem-Noord

                                                                             Merwede-
                                                                               terrein




                 Arnhem-Zuid
                                            Westervoort

      Figuur 1. Globale ligging van het projectgebied in de bebouwde kom van Arnhem.

      Aan de noord, oost- en westrand van het terrein bevindt zich een dichte groenstrook met
      diverse grote bomen. Voorbij deze groenstrook ligt aan de zuid- en westgrens van het terrein
      een sloot. Het centrale en oostelijke deel van het terrein zijn meer open, bestaande uit een
      kruidenrijke vegetatie met verspreid meerdere kleinere bomen en struiken.

      Momenteel is op dit openbaar toegankelijke terrein kunstwerkplaats KW37 gevestigd, waar
      kunstenaars zowel wonen en werken. Bebouwing op locatie bestaat uit een loods/werkplaats
      en enkele containers, stacaravans en kleine keten. De meeste van deze bebouwing bevindt
      zich op de zuidelijke helft van het terrein. Meer naar het oosten bevinden zich onder andere
      een beeldentuin, buitenpodium, moestuin en een manege (met enkele paarden).

      Het Merwedeterrein heeft, hoewel het buitenstedelijk oogt, een vrij centrale ligging in de
      stad. Wat betreft de verdere omgeving lopen er zowel ten noorden en zuiden van het terrein
      twee spoorlijnen die 400 meter naar het westen samenkomen. Hiertussen bevindt zich een
      autohandel. Ten oosten van het Merwedeterrein zijn onder andere een woonwagenkamp en
      een moskee te vinden, gevolgd door appartementencomplexen, rijtjeshuizen, perkjes en
      parken van de Arnhemse wijk Presikhaaf.




Nader onderzoek ecologie
Merwedeterrein te Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                                   Pagina |9



      Figuur 2 geeft een impressie van het projectgebied en de directe omgeving.




      Figuur 2. Impressie van het Merwedeterrein te Arnhem.

Nader onderzoek ecologie
Merwedeterrein te Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                                                      P a g i n a | 10



3.2 Voorgenomen ingreep
      Jaren geleden was de gemeente Arnhem voornemens om het Merwedeterrein te verkopen
      als bedrijventerrein. Door de vastgoedcrisis van 2008 is dit uiteindelijk niet geslaagd. Daarna
      is afgesproken om op deze locatie niet meer als bedrijventerrein te bestemmen. Het terrein
      kwam daardoor weer vrij voor ontwikkeling. Op het voorheen braakliggende terrein is
      inmiddels kunstwerkplaats KW37 tijdelijk gehuisvest na hun vertrek uit Schuytgraaf.

      Momenteel is de gemeente Arnhem van plan om het bestemmingsplan van het terrein aan te
      passen naar wonen. De opgave is om vanwege de woningcrisis versnel verplaatsbare
      woningen te bouwen voor een termijn van 15 jaar.




      Figuur 3. Impressie van de toekomstige situatie.

      Voor de nieuwbouw worden de bomen en struiken op het centrale, meer open deel van het
      terrein gerooid. De dichte vegetatie met grotere bomen aan de noord-, zuid- en westkant
      van het terrein blijven echter behouden.

      De huidige planning is om dit project in 2023 te realiseren.




Nader onderzoek ecologie
Merwedeterrein te Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                                         P a g i n a | 11



4.    Onderzoeksmethode
      Uit de voorgaande ecologische quickscan bleek dat het projectgebied mogelijk kan dienen als
      vast leefgebied van diverse soorten marterachtigen. Op het structuurrijke en gevarieerde
      terrein kunnen zowel verblijfplaatsen en jachtgebied aanwezig zijn. Daarnaast zijn er voor de
      Alpenwatersalamanders niet alleen de sloten, maar ook enkele ondiepe plassen en poeltjes
      aanwezig die gebruikt kunnen worden als voortplantingswater. Nabijgelegen structuurrijke
      vegetatie en rommelhoekjes kunnen hierbij dienen als schuilplek. Tot slot kan ook de vlinder
      teunisbloempijlstaart voorkomen rond de kruidige vegetatie op het Merwedeterrein.

      Voor al deze beschermde soorten(groepen) bestaat er het risico dat individuen en essentieel
      leefgebied door de ingreep worden aangetast. Daarom is het nodig om vooraf vast te stellen
      of deze dieren binnen het projectgebied voorkomen. Een overzicht van de beschermde
      soorten waarnaar onderzoek is verricht is gegeven in Tabel 1.

      Tabel 1. Nader onderzochte soorten.
                   Soort                                        Beschermingsstatus
                                      Habitatrichtlijnsoorten    Andere soorten      Vrijgestelde soorten
              Landzoogdieren
                   Wezel                                                X
                 Hermelijn                                              X
                  Bunzing                                               X
                Steenmarter                                             X
                 Amfibieën
           Alpenwatersalamander                                         X
              Ongewervelden
            Teunisbloempijlstaart               X


             Alle marterachtigen in Nederland zijn nationaal beschermde soorten als bedoeld in
              artikel 3.10 van de Wet natuurbescherming.
             Ook de Alpenwatersalamander is een nationaal beschermde soort als bedoeld in
              artikel 3.10 van de Wet natuurbescherming.
             De Teunisbloempijlstaart is Europees beschermd onder de Habitatrichtlijn. Hier valt
              ook essentieel leefgebied onder.

      Elk van deze soorten behoeft een eigen methode van inventarisatie om een zo goed mogelijk
      beeld te krijgen van de betekenis van het Merwedeterrein voor deze soorten.

4.1 Marters
      Kleine marters (wezel, hermelijn en bunzing) komen voornamelijk voor in cultuurlandschap,
      maar regelmatig ook in natuur-, bos- en akkergebieden. Ook binnen bebouwd gebied kunnen
      deze marters voorkomen, mits er voldoende groen en dekking aanwezig is. Kleine marters
      jagen op amfibieën en kleine zoogdieren, maar ze kunnen bijvoorbeeld ook fruit eten. Het
      voortplantingsseizoen varieert per soort, maar loopt globaal van april tot september.




Nader onderzoek ecologie
Merwedeterrein te Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                                                     P a g i n a | 12



      Het leefgebied van kleine marters moet verschillende functies vervullen. In het territorium
      zijn vaak meerdere verblijfplaatsen aanwezig, die zich onder andere in holen, houtstapels,
      schuurtjes, strobalen en stapels puin kunnen bevinden. Ook jachtgebieden en voortplantings-
      plaatsen moeten binnen het territorium aanwezig zijn. Via lijnvormige landschapselementen
      verplaatsen kleine marters zich tussen rustplaatsen en overig leegbied. Deze lijnvormige
      elementen kunnen bestaan uit bosranden, groene oevers, hoge grasvegetatie, struweel en
      houtwallen. Kleine marters jagen vooral in en rond bosjes, hagen en overhoekjes.

      De steenmarter is een relatief grote marter en komt qua formaat het meest overeen met een
      kleine huiskat. Hij heeft de voorkeur aan steenachtige biotopen en schuilplaatsen, zoals
      gebouwen. Meestal komt de steenmarter voor in bos- en parklandschap, maar soms ook in
      gebieden zonder veel bomen. Deze marter is een echte cultuurvolger en komt daardoor ook
      voor nabij dorpen, boerderijen en zelfs in grote steden. Zijn voorkeur gaat uit naar gebieden
      met kleinschalige landbouw, oude schuren, heggen en geriefhoutbosjes. De steenmarter is
      een omnivoor nachtdier en zoekt zijn voedsel in groenstroken, heggen, bosjes, greppels en
      bermen. Verblijfplaatsen zijn ook vaak in de directe omgeving van deze plekken te vinden.
      Zowel het mannetje als vrouwtje hebben een eigen territorium en leven buiten de paartijd
      solitair. De paartijd van de steenmarter loopt ongeveer van juni tot augustus.

      Inventarisatie
      Het onderzoek naar (kleine) marters is uitgevoerd volgens de Handreiking Kleine Marters in
      relatie tot soortbescherming, opgesteld door de Zoogdiervereniging (Bouwens, 2017). Voor
      het onderzoek is gebruik gemaakt van losse wildcamera’s en een marterbox. Een marterbox
      is een gesloten kist toegankelijk via een buis. In deze kist zit een bewegingsgevoelige camera.
      Dieren zoals de wezel en hermelijn zijn erg nieuwsgierig naar nieuwe objecten binnen hun
      territorium. Om deze reden gaan ze deze verkennen en komen ze goed in beeld.

      Kleine marters zijn het gehele jaar door waar te nemen. Van maart tot en met augustus zijn
      de kleine marters het meest actief. In deze periode is 6 weken camera-onderzoek voldoende.
      Buiten deze periode is 12 weken onderzoek nodig is. Tijdens het onderzoek zijn 1 marterbox
      en 3 wildcamera’s geplaatst op kansrijke locaties verspreid over het terrein. Om de trefkans
      te verhogen zijn sardientjes en pindakaas als lokstof gebruikt. De gebruikte camera’s zijn van
      het type ‘Bushnell TrophyCam HD Agressor’ en ‘Browning Strike Force HD ProX’ (marterbox).

      Er is geen standaardprotocol voor het onderzoek naar de steenmarter. In de regel volstaat
      het om soortgelijk camera-onderzoek uit te voeren als voor de kleine marters. Daarnaast is
      het gebruikelijk om ook te zoeken naar sporen die duiden op steenmarters (o.a. prooiresten,
      uitwerpselen, nestmateriaal, etc.). Tijdens meerdere veldbezoeken (Tabel 2) is hierop gelet.

      Tabel 2. Bezoekdata en weersomstandigheden tijdens het marteronderzoek.
                               Weersomstandigheden
        Bezoek   Datum
                               (temp, wind, bewolking)
        1        8 apr 2022    8°C      3 Bft (ZW)       half bewolkt
        2        6 mei 2022    20°C     2 Bft (W)        half bewolkt
        3        23 mei 2022   22°C     2 Bft (Z)        zwaar bewolkt


Nader onderzoek ecologie
Merwedeterrein te Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                                                         P a g i n a | 13



      De wildcamera’s zijn actief geweest van 8 april t/m 23 mei 2022 (ruim 6 weken binnen de
      optimale periode). Ongeveer halverwege het onderzoek zijn de camera’s verplaatst, om de
      spreiding (en dus de trefkans) te verhogen. In Figuur 4 staan de locaties waar de camera’s en
      de marterbox hebben gestaan. Eén van de wildcamera’s bevond zich in een buis met lokstof.


                                                                                         • in lokbuis
                                                                                         • marterbox
                                                                                         • losse camera




      Figuur 4. Het gebruik van camera’s op kansrijke plekken om marters op te sporen.




Nader onderzoek ecologie
Merwedeterrein te Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                                                             P a g i n a | 14



4.2 Alpenwatersalamander
      De Alpenwatersalamander komt voor in heidegebied, agrarisch gebied, stedelijk gebied en op
      ruderale terreinen. Het voortplantingswater is vaak vrij van vegetatie, maar heeft wel een
      dikke laag dood blad op de bodem. Deze wateren zijn zowel beschaduwd als onbeschaduwd,
      maar beschaduwde wateren hebben de voorkeur. Vaak liggen de wateren dicht bij bos. De
      landhabitat van de Alpenwatersalamander bestaat voornamelijk uit (loof)bossen. Ook
      extensief beheerde graslanden met kleine landschapselementen met heggen en houtwallen
      als geleidend element worden vaak gebruikt. Een deel van de dieren overwintert in het
      water, maar het grootste deel doet dit op het land. Als schuilplaats worden allerlei vochtige
      en vorstvrije plekken gebruikt binnen het leefgebied. Hiervoor kunnen allerlei plekken dienst
      doen, zoals holten, houtwallen, overhoekjes, houtstapels, steenstapels en rommelhoekjes.

      Inventarisatie
      Voor de Alpenwatersalamander bestaat momenteel (nog) geen Kennisdocument waarin een
      standaardprotocol voor het onderzoek is beschreven. Daarom is voor dit onderzoek gebruik
      gemaakt van het soortinventarisatieprotocol van het Netwerk Groene Bureaus.

      In de periode maart t/m augustus is tweemaal met behulp van een schepnet gezocht naar
      adulte en juveniele salamanders in het oppervlaktewater op en rond het terrein (Tabel 3).
      Daarbij is er op zicht gezocht naar zonnende exemplaren in het water. Ook zijn verspreid
      over het potentiële landhabitat ruim 30 herpetoplaatjes (tapijttegels als schuilplek) uitgelegd
      om de trefkans te vergroten. Matjes zijn geruime tijd vóór het veldonderzoek uitgelegd om
      dieren voldoende tijd te geven om ze te ontdekken (23 mei 2022). De plaatjes zijn op relatief
      vochtige en beschutte locaties tussen bomen en ruige vegetatie neergelegd. Behalve onder
      plaatjes is ook onder andere schuilgelegenheden (rommelhoekjes, etc.) gezocht naar
      individuen. Een impressie van de gebruikte onderzoekmethoden is gegeven in Figuur 5.

      Tabel 3. Bezoekdata en weersomstandigheden tijdens het onderzoek naar de Alpenwatersalamander.
                                Weersomstandigheden
        Bezoek    Datum
                                (temp, wind, bewolking)
        1         21 jun 2022   20°C     2 Bft (NO)        half bewolkt
        2         28 jul 2022   22°C     3 Bft (NO)        half bewolkt




      Figuur 5. Het gebruik van een schepnet en herpetoplaatjes om amfibieën op te sporen.

Nader onderzoek ecologie
Merwedeterrein te Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                                                                P a g i n a | 15



4.3 Teunisbloempijlstaart
      Het leefgebied van de teunisbloempijlstaart bestaat uit open plekken in vochtige bossen,
      bosranden en warme open plaatsen. Het is een zwervende soort, die zich sinds 1996 vanuit
      het zuiden van Limburg aan het uitbreiden is door Nederland. De soort is vooral ’s nachts
      actief en legt haar eitjes op diverse kruidachtige waardplanten, waaronder teunisbloem,
      basterdwederik, harig wilgenroosje en grote kattenstaart (Fig. 6).




      Figuur 6. Waardplanten zoals de teunisbloem (links) en grote kattenstaart (rechts) komen verspreid binnen
      het projectgebied voor.


      Inventarisatie
      Er bestaat geen standaardprotocol voor het onderzoek naar de teunisbloempijlstaart. Het is
      gebruikelijk om overdag te zoeken naar rupsen die aanwezig zijn op de waardplanten. De
      rups van de teunisbloempijlstaart is te vinden van eind juni tot september. In Tabel 4 zijn de
      weersomstandigheden ten tijde van het veldonderzoek weergegeven.

      Tabel 4. Bezoekdata en weersomstandigheden tijdens het onderzoek naar de teunisbloempijlstaart.
                                 Weersomstandigheden
        Bezoek    Datum
                                 (temp, wind, bewolking)
        1         21 jun 2022    20°C     2 Bft (NO)        half bewolkt
        2         28 jul 2022    19°C     3 Bft (NO)        half bewolkt


4.4 Uitwerking en rapportage
      Als bepaald is welke soorten in het projectgebied voorkomen, en hoe het projectgebied door
      deze soorten wordt gebruikt, vindt een effectenbeoordeling plaats. Aan de hand van de
      ingreep worden de effecten van de activiteiten op de aanwezige soorten bepaald. Niet alleen
      de effecten op verblijfplaatsen en individuen zijn van belang, maar ook of het leefgebied
      blijvend kan voorzien in alles wat nodig is om succesvol te kunnen voortplanten of te kunnen
      verblijven. Effecten kunnen zowel optreden tijdens de (tijdelijke) realisatiefase en de
      (permanente) gebruiksfase.

      Onderzocht wordt of de verbodsbepalingen van de Wet natuurbescherming worden
      overtreden, een ontheffing noodzakelijk is en of daaruit voortvloeiende verplichtingen in de
      vorm van mitigatie of compensatie noodzakelijk zijn.


Nader onderzoek ecologie
Merwedeterrein te Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                                                                            P a g i n a | 16



5.    Resultaten
5.1 Marters
      Tijdens de veldbezoeken is het terrein doorzocht naar plekken die potentieel geschikt zijn
      voor marters. Tijdens het onderzoek zijn nergens sporen van marters (vraatsporen, geur,
      uitwerpselen, etc.) aangetroffen. Ook op de camera’s zijn gedurende het onderzoek geen
      marters waargenomen.

      Ook is bij bewoners nagevraagd of er waarnemingen van marters bekend zijn. Op het terrein
      zelf waren deze niet bekend. Wel kwam er op 14 juni 2022 een melding van een aangereden
      steenmarter op de hoek van de Merwedestraat en de Eemslaan, ten noordoosten van het
      projectgebied (Fig. 7).




      Figuur 7. Waarneming van een dode steenmarter in de omgeving van het projectgebied.

      Effectenbeoordeling
      Vanuit de voorgaande quickscan was al bekend dat de steenmarter regelmatig verspreid over
      het stedelijke gebied wordt waargenomen: soms als passant, soms als verkeersslachtoffer.
      De waarneming van de dode steenmarter nabij het Merwedeterrein is dus niet onverwacht.

      In de huidige vorm maakt het projectgebied zelf echter geen onderdeel uit van het
      functionele leefgebied van (steen)marters. Er bevinden zich geen verblijfplaatsen,
      voortplantingsplaatsen of anderzijds essentiële leefgebieden op het terrein. De geplande
      werkzaamheden kunnen dus zonder verdere gevolgen voor marters plaatsvinden.

5.2 Alpenwatersalamander
      In en rond het projectgebied zijn geen Alpenwatersalamanders aangetroffen. Hierbij dient
      opgemerkt te worden dat veel van de plasjes en poelen op het terrein gedurende het droge
      zomerseizoen volledig waren uitgedroogd. Het waterpeil in de sloot was wel constant.

      Effectenbeoordeling
      De voorgenomen ingreep heeft geen negatieve gevolgen voor de Alpenwatersalamander.
      Functioneel leefgebied is niet aanwezig binnen het projectgebied.


Nader onderzoek ecologie
Merwedeterrein te Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                                                                    P a g i n a | 17



5.3 Teunisbloempijlstaart
      Tijdens het onderzoek zijn alle aanwezige waardplanen van de teunisbloempijlstaart op het
      terrein onderzocht op (vraatsporen van) rupsen van deze soort. Hoewel de waardplanten vrij
      algemeen aanwezig waren (met name teunisbloem en grote kattenstaart), werden er echter
      nergens sporen van de teunisbloempijlstaart aangetroffen.

      Effectenbeoordeling
      Het Merwedeterrein maakt geen onderdeel uit van het functionele leefgebied van de
      teunisbloempijlstaart. De werkzaamheden hebben geen gevolgen voor deze vlindersoort.

5.4 Overige landzoogdieren
      Gedurende het onderzoek zijn op de wildcamera’s geen marters, maar wel enkele andere
      algemene soorten vastgelegd (Fig. 8).




      Figuur 8. Enkele op beeld vastgelegde zoogdieren: huiskat, geit, vos, huisspitsmuis, bruine rat en huismuis.

      Effectenbeoordeling
              De kat en geit zijn gedomesticeerd en ondervinden geen gevolgen van de ingreep.
              De vos is een nationaal beschermde (maar vrijgestelde) soort. Ook in stedelijk gebied
               met voldoende voedsel en dekking komt hij regelmatig voor. De vos is slechts enkele
               keren op beeld vastgelegd, en heeft binnen het projectgebied dus waarschijnlijk geen
               verblijfplaats. Wel gebruikt hij de dichte groenstrook rond het terrein als onderdeel
               van zijn foerageer- en jachtgebied. Deze groenstrook blijft behouden, waardoor er
               voor de vos dus geen negatieve effecten worden verwacht.
              Ook de huisspitsmuis is een vrijgestelde soort. Waarnemingen van deze soort zijn net
               als voor de vos enkel in de groenstrook aan de structuurrijke rand van het terrein
               gedaan. Negatieve effecten worden niet verwacht.
              De bruine rat en huismuis zijn in Nederland niet beschermd. Beide soorten komen
               behalve in de groenstrook ook meer rond de kleinschalige bebouwing voor. Hier
               gaan mogelijk (onbeschermde) verblijfplaatsen verloren.



Nader onderzoek ecologie
Merwedeterrein te Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                                                                              P a g i n a | 18



5.5 Overige amfibieën en vissen
      Gedurende het onderzoek naar de Alpenwatersalamander zijn alleen algemene amfibie- en
      vissoorten aangetroffen (Fig. 9). Zo werden onder de herpetoplaatjes enkele gewone padden
      gevonden. Daarnaast zijn met het schepnet vooral stekelbaarsjes en larven van algemene
      kikkers en padden (bastaardkikker, bruine kikker, gewone pad) gevangen. Tot slot werden er
      ook enkele blankvoorns en marmergrondels gevangen.




      Figuur 9. Aangetroffen algemene amfibieën en vissen.

      Effectenbeoordeling
             De gewone pad is op het land enkel tussen de structuurrijke vegetatie rond het
              terrein aangetroffen. Dit leefgebied wordt door de ingreep niet aangetast.
             Ook de sloten worden niet aangetast. Hier aanwezige soorten ondervinden geen
              hinder van de werkzaamheden.

5.6 Overige ongewervelden
      Tijdens het veldwerk voor de teunisbloempijlstaart zijn in de kruidenrijke vegetatie diverse
      algemene soorten vlinders waargenomen (Fig. 10).




      Figuur 10. Veel voorkomende vlinders op het Merwedeterrein: Dagpauwoog, sint-jacobsvlinder en koolwitje.

      Effectenbeoordeling
      De bloemenrijke vegetatie op het centrale deel van het Merwedeterrein wordt gerooid.
      Functioneel leefgebied van algemene (niet-beschermde) bijen- en vlindersoorten gaat
      verloren.



Nader onderzoek ecologie
Merwedeterrein te Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                                                                     P a g i n a | 19



6.    Conclusies
      De Wet natuurbescherming is gericht op het duurzaam in stand houden van soorten in hun
      natuurlijk leefgebied. Niet alleen de instandhouding van individuen en verblijfplaatsen is van
      belang, maar ook die van het functionele leefgebied. Daarnaast dient ment te allen tijde de
      zorgplicht in acht te nemen. Deze zorgplicht houdt in dat nadelige gevolgen voor flora en
      fauna zoveel mogelijk moeten worden voorkomen. De zorgplicht geldt voor alle planten en
      dieren, beschermd of niet.

6.1 Marters
      Er zijn geen verblijfplaatsen of functioneel leefgebied van marters aangetroffen binnen het
      projectgebied, waardoor een negatief effect van de werkzaamheden op marterachtigen is
      uitgesloten. Een ontheffing in het kader van de Wet natuurbescherming is niet nodig voor
      deze soortengroep.

6.2 Alpenwatersalamander
      Er is geen leefgebied van de Alpenwatersalamander op het Merwedeterrein aanwezig,
      waardoor een negatief effect van de werkzaamheden op deze soort is uitgesloten. Een
      ontheffing in het kader van de Wet natuurbescherming is niet nodig voor deze salamander.

6.3 Teunisbloempijlstaart
      De teunisbloempijlstaart is binnen het projectgebied niet aangetroffen, waardoor een
      negatief effect van de werkzaamheden op deze vlindersoort is uitgesloten. Een ontheffing in
      het kader van de Wet natuurbescherming is niet nodig voor de teunisbloempijlstaart.

6.4 Overige soorten
      De ruige groenstrook rond het projectgebied wordt door verschillende algemene zoogdieren
      (muizen, ratten, vos) gebruikt als leefgebied. Ook algemene amfibieën (zoals de gewone pad)
      zoeken hier hun schuilplek nabij het water. Deze groenstrook blijft behouden, waardoor er
      voor de hier aanwezige soorten geen negatief effect wordt verwacht.

      De vegetatie op het centrale deel van het terrein wordt gerooid om ruimte te maken voor
      nieuwe ontwikkelingen. Hoewel er geen wettelijke compensatieplicht is staat het men vrij
      om insectenvriendelijke voorzieningen in het ontwerp op te nemen, zoals groenstroken met
      bloemenrijke kruidenmengsels en insectenhotels (als natuur-inclusieve maatregelen).

      Tot slot – en zoals ook in de voorgaande quickscan staat beschreven – dient het verwijderen
      van groen buiten het broedseizoen van algemene vogels plaats te vinden, om te voorkomen
      dat actieve nesten worden verstoord. Alle actieve nesten zijn wettelijk beschermd, ongeacht
      de soort. Het broedseizoen loopt globaal van 15 maart t/m 15 juli.




Nader onderzoek ecologie
Merwedeterrein te Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                                                                                   P a g i n a | 20



Bronnen
   Rapporten
      Ekoza 21.330 – Quickscan flora en fauna – Merwedeterrein te Arnhem

   Literatuur
      Bouwens, S. 2017. Handreiking Kleine Marters in relatie tot soortbescherming. 2017.32.
       Rapport van de Zoogdiervereniging. In opdracht van de provincie Noord-Brabant.
      Netwerk Groene Bureaus, 2021. Soortinventarisatieprotocollen. Versie juli 2017.

   Websites
      https://wetten.overheid.nl/BWBR0037552/
      https://wetten.overheid.nl/BWBR0038668/
      https://www.openstreetmap.org/
      https://geodata.nationaalgeoregister.nl/
      https://www.zoogdiervereniging.nl/
      https://www.vlinderstichting.nl/
      https://www.ndff.nl/




Nader onderzoek ecologie
Merwedeterrein te Arnhem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>