<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Gemeente      Indiener               Zienswijze                                                                                                                                                                      Antwoord
Arnhem        Gemeente Arnhem        De Groene Metropoolregio coördineert het proces Milieueﬀectrapportage voor de Regionale Energiestrategie, waarvoor de 16 deelnemende gemeenten én de provincie                  Dank voor uw zienswijze.
                                     bevoegd gezag zijn. De eerste stap in het proces is het vaststellen van een concept No e Reikwijdte en Detailniveau door alle colleges. U hee ons gevraagd hierover onze
                                     zienswijze kenbaar te maken uiterlijk 23 december 2022. Met deze brief voldoen wij aan dit verzoek. Op 23 november jl. hee onze gemeenteraad ingestemd met
                                     onderstaande zienswijze.
Arnhem        Gemeente Arnhem        We willen ook in Arnhem bijdragen aan het tegengaan van de opwarming van de aarde en concreet invulling geven aan de doelstellingen uit het Akkoord van Parijs. Dat             Dank voor uw uiteenze ng en uw bijdrage.
                                     vraagt om keuzes, maatregelen en investeringen. Die keuzes zijn tegelijk kansen; de energietransi e kan een vliegwiel zijn voor innova e, nieuwe bedrijvigheid en extra
                                     werkgelegenheid. Door het verminderen van C02 dragen we niet alleen bij aan de aanpak van klimaatverandering, maar neemt ook de luchtkwaliteit, de gezondheid en de
                                     kwaliteit van het wonen van de Arnhemmers toe.

                                      Ons doel is dat Arnhem klimaatneutraal en duurzaam is, uiterlijk in 2050. We willen dan niet meer direct of indirect a ankelijk zijn van fossiele brandstoﬀen en reststoﬀen.
                                     Daarnaast hebben we hoge ambi es voor het verbeteren van de biodiversiteit, het klimaatadap ef maken en vergroenen van onze stad, een circulaire economie en het
                                     toevoegen van duurzame woningbouw. Al deze ambi es leggen beslag op de schaarse ruimte.

                                      We zijn een gemeente met een stedelijk karakter en een beperkte beschikbare ruimte in het buitengebied. Als we kijken naar de hoeveelheid energie die nodig is om
                                     zelfvoorzienend te zijn in 2050 en de ruimte die hiervoor nodig is, dan kunnen we met de huidige technieken binnen onze gemeentegrenzen niet alles realiseren. Dit
                                     betekent dat Arnhem de regio nodig hee voor een deel van de duurzame energieopwekking en de daarmee samenhangende beoogde C02-reduc e.

                                     Het plan-MER traject van de Regionale energiestrategie, waarvan nu het resultaat van de eerste stap voorligt - de concept NRD - is daarom voor ons een belangrijk proces.
                                     Dit zal ons en de regio helpen om objec eve informa e te verkrijgen over de eﬀecten van energieopwekking op de leefomgeving, de natuur, het landschap en het
                                     energiesysteem. Die informa e gee ons de mogelijkheid om alle belangen op een goede manier af te wegen en op basis daarvan keuzes te maken die in de Regionale
                                     energiestrategie 2.0. zullen worden vastgelegd en in de regionale Verstedelijkingsstrategie worden afgewogen.

                                     Wij onderschrijven de noodzaak, het doel, de scope, de kaders, de onderzoeksaanpak, de uitgangspunten, het detailniveau, de te onderzoeken alterna even, het
                                     beoordelingskader en de par cipa e-aanpak die in de NRD zijn beschreven.

                                     Wij vertrouwen erop met deze zienswijze bij te dragen aan een zorgvuldig MER-proces.
Berg en Dal   Gemeente Berg en Dal   In de Circulaire Regio is bestuurlijk besloten om de concept No e Reikwijdte en Detailniveau (NRD) vrij te geven voor publica e. Dat betekent dat de inzageperiode is           Dank voor uw zienswijze.
                                     gestart en het belanghebbenden vrij staat om een zienswijze in te dienen. In deze brief vindt u de zienswijze van de gemeente Berg en Dal. Wij onderschrijven dat de stap
                                     voor het uitvoeren van een planMER alle gemeenten kan helpen als het gaat om besluitvorming op lokaal niveau, omdat het feitelijke en objec eve informa e biedt. Dit is
                                     essen eel voor de uitvoering van RES 2.0. Zo kunnen we construc ef verder met het regionale bod om 1,62 TWh duurzaam op te wekken. We geven u daarnaast de
                                     volgende punten mee voor het vervolgproces. Dit doen wij in de vorm van 14 vragen waarop wij graag aanpassingen zien, dan wel nadere onderbouwing verwachten.
                                     Daarnaast geven wij u ook een aandachtspunt mee over het thema Warmte.
Berg en Dal   Gemeente Berg en Dal   Vragen n.a.v. de omgang met cultuurhistorie: Over de ‘’90% versie’’ van het stuk hebben wij vragen gesteld over de keuze voor het bepalen van harde en zachte regelgeving       Het klopt dat er in eerder overleg is toegelicht dat de Romeinse Limes onder 'zacht' zijn geschaard. Wij zijn bekend met tel
                                     en uw mo vering om de Romeinse Limes onder “zacht” beleid te scharen. Wij hebben uw reac e vervolgens besproken met de Nederlandse Limes Samenwerking, het                      2.13. Hierin wordt benoemd dat er wordt gedelegeerd naar de provinciale verordening. De doelgroep die in de verordening is
                                     samenwerkingsverband tussen de provincies Gelderland, Utrecht en Zuid-Holland voor de inschrijving van de Neder-Germaanse Limes op de UNESCOwerelderfgoedlijst.                 opgenomen verwijst naar de gemeente. Ons inziens is geen sprake van een beperking die wordt gedelegeerd aan de gemeente.
                                     Zoals ongetwijfeld bij u bekend is, hee het Rijk in tel 2.13 van het Besluit Algemene Regels Ruimtelijke Ordening instruc es gegeven ten aanzien van het werelderfgoed en
                                     het behoud van de universele waarden daarvan.                                                                                                                                   Ar kel 2.59 uit de verordening stelt: "De kernkwaliteiten van de Romeinse Limes zijn forten (castella), burgerlijke
                                                                                                                                                                                                                     nederze ngen, kampdorpen (vici) grafvelden, de militaire infrastructuur, bestaande uit wegen, waterwerken en wach orens
                                     In de provinciale verordening delegeert de provincie één-op-één deze beperking door aan gemeenten. De gebiedskwaliteiten van de binnen de Neder-Germaanse Limes                 en scheepswrakken." Deze mogen niet worden aangetast.
                                     beschermde delen zijn opgenomen in bijlage 8 van het BARRO. Onze vragen zijn:
                                     1). Is er op basis van het bovenstaande geen sprake van hard beleid? Er is immers geen sprake van een afwijkingsmogelijkheid die de kernkwaliteiten van het werelderfgoed Op voorhand kan niet gesteld worden dat de opwek van duurzame elektriciteit of warmte zorgt voor een aantas ng van de
                                     aantast.                                                                                                                                                                  kernkwaliteiten. Daarnaast gelden de bepalingen uit ar kel 1a.3 van de verordening. Er is daarmee sprake van afwijkruimte en
                                     2). Indien u op basis hiervan van mening bent dat er sprake is van hard beleid, hoe gaat u dit verwerken?                                                                 zodoende van een zachte belemmering.
                                     3). Indien u van mening bent dat er geen sprake is van hard beleid, kunt u ons dan uitleggen waarom daar geen sprake van is?
                                                                                                                                                                                                               Wij delen uw mening dat dit beter onderbouwd kan worden. Dit zal worden opgenomen in het milieueﬀectonderzoek.
                                                                                                                                                                                                               Daarnaast zijn we van mening dat de Romeinse Limes belangrijke landschapselementen bevat. We stellen daarom voor om
                                                                                                                                                                                                               binnen het alterna ef 'landschap' de Romeinse Limes op te nemen als uitslui ngsgrond.
Berg en Dal   Gemeente Berg en Dal   Vragen n.a.v. de concept-NRD. Ten aanzien van het Alterna ef Leefomgeving: Natuur en natuurgebieden maken onlosmakelijk onderdeel uit van de leefomgeving.                      De namen 'woonomgeving' en ook 'gebouwde omgeving' zijn voor dit alterna ef overwogen. Echter vallen s ltegebieden
                                     Desalnie emin worden ze niet als sturend principe meegenomen in het Alterna ef Leefomgeving. Gezien het belang van natuur en natuurgebieden voor de leefomgeving                bijvoorbeeld ook onder dit alterna ef. Na overleg met de regiogemeenten en de provincie stellen we daarom voor om de naam
                                     zou dit wel moeten. Gebeurt dit niet dan is de benaming “Alterna ef Woonomgeving” veel beter op zijn plaats.                                                                    Leefomgeving te handhaven en in het PlanMER te beschrijven wat binnen dit alterna ef wordt bedoeld.
                                     4). Welke ac e gaat u hierop ondernemen?
Berg en Dal   Gemeente Berg en Dal   Ten aanzien van het Alterna ef Natuur: Op een eerder moment hee u ons gevraagd om te reageren op de “90%-versie”. Wij hebben toenter jd aangegeven dat het voor                 Voor de NRD is een quickscan natuur opgesteld. Op basis hiervan zijn de beschermde gebieden t.a.v. natuur in beeld gebracht
                                     ons onbegrijpelijk is dat bij het alterna ef natuur zonneparken mogelijk zijn op plaatsen waar nu bos staat. U gee in de beantwoording aan “Dit hangt samen met tabel 3.4,      en is bepaald welke gebieden vanuit natuur-oogpunt ongeschikt zijn voor wind- en zonne-energie. Bestaande bosgebieden zijn
                                     gekozen als zachte belemmering. Wordt heroverwogen”. In de concept-NRD is niets terug te vinden van uw heroverweging. Daarmee gaat de huidige concept-NRD er nog                hier, net als concentra egebieden niet in beeld gebracht, tenzij deze vallen onder een beschermd gebiedsbeschermingsregime.
                                     steeds vanuit dat het volgens het alterna ef natuur beter is om bestaande bosgebieden die niet vallen onder de “harde restric es” te kappen en daarvoor in de plaats            Het is dus niet in beeld gebracht als harde- en/of zachte belemmering omdat bossen op regionale schaal niet op voorhand
                                     zonnepanelen te leggen.                                                                                                                                                         beschermd zijn. Zo zijn er voorbeelden van energieopwekprojecten in bossen of een bosrijke omgeving.
                                     5). Wat is de heroverweging geweest? En;
                                     6). Wat zijn de resultaten van die heroverweging? En;                                                                                                                           Wel stellen we voor om bosgebied in het alterna ef natuur uit te sluiten. We delen de mening dat bosgebied belangrijke
                                     7). Gaat u dit alsnog aanpassen rich ng de deﬁni eve NRD? En;                                                                                                                   natuurlijk waarden kent.
                                     8). Indien zo niet, waarom niet?
Berg en Dal   Gemeente Berg en Dal   Ten aanzien van het Alterna ef Landschap: Bij de “90%-versie” hebben wij ook gevraagd hoe wordt omgegaan met agrarische natuur. Dit is een gebied met beschermde                In het milieueﬀectonderzoek worden de eﬀecten beschouwd op alle genoemde thema's. Uit het milieueﬀectonderzoek zal
                                     landschapselementen afgewisseld met landbouwgronden. De waarde zit in de combina e van die twee. Dat maakt dat dit soort landschappen uniek en waardevol zijn. Maar             duidelijk worden welke waarde dergelijke gebieden landschappelijk en ecologisch hebben op regio-niveau. Het is echter niet
                                     in alle lagen wordt over dergelijke combina es heen gestapt omdat één van beide er niet onder valt. Waarom worden dit soort landschappen niet meegenomen in de                  passend bij het regioniveau om dit per gemeente, laat staan op perceelsniveau, te beschouwen.
                                     alterna even? Uw antwoord daarop was: “Dit hee vanuit wet- en regelgeving geen status waar we op regionaal planMER niveau rekening mee (kunnen) houden.”
                                     9). Wat zijn de consequen es voor het agrarisch landschap? En;                                                                                                                  Het uitgangspunt is daarom geweest om gebieden op landelijk, provinciaal en regionaal niveau te beschouwen en uit te sluiten
                                     10). Is dit voor wat betre de planMER vogelvrij? En;                                                                                                                            of op te nemen als zachte belemmering. In het milieueﬀectonderzoek wordt dit nader beschouwd. Uiteindelijk is de keuze aan
                                     11). Waarom dan wel of niet?                                                                                                                                                    het bevoegd gezag, het milieueeﬀectonderzoek beschouwt en onderzoekt enkel.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Berg en Dal   Gemeente Berg en Dal            Wij vragen ons af of het leidende principe ‘zonnevelden in natuurgebiedsranden’ voor het alterna ef Landschap (p41) de juiste is. Vooral omdat juist in die overgangen vaak De leidende principes komen voort uit de eerdere landschapsateliers die gehouden zijn voor de RES 1.0 (H+N+S) en is het
                                              de mooiste landschappelijke vergezichten te vinden zijn.                                                                                                                    resultaat van een regionaal proces.
                                              12). Waarom is er voor dit leidende principe gekozen? En;
                                              13). Hoe neemt u dan de waarde van deze vergezichten mee in de alterna even? En;                                                                                            In het milieueﬀectonderzoek wordt het alterna ef 'landschap' nader uitgewerkt in lijn met de overige alterna even.
                                              14). Waarom is hiervoor gekozen?
                                              Gezien onze opmerkingen op het Alterna ef Natuur en het Alterna ef Landschap komen wij tot de conclusie dat deze alterna even, niet goed het belang van natuur en
                                              landschap in beeld brengen, terwijl ze wel daarvoor bedoeld zijn.
Berg en Dal   Gemeente Berg en Dal            Aandachtspunt voor het deel Warmte: Het is goed dat ook warmte een onderdeel vormt van het concept-NRD en de planMER. Zoals het concept-NRD ook beschrij bestaat Het onderdeel warmte beschouwt de eﬀecten op hoofdlijnen. Juist hier is het lokale proces erg belangrijk om de
                                              er nog veel leemte op dit onderdeel. Het onderzoek in de planMER kan helpen die leemte te dichten en moet ingezet worden om de RES 2.0 op dit onderdeel verder te            warmtetransi e vorm te geven. De gemeenten in de regio kunnen de resultaten van het milieueﬀectonderzoek onderdeel
                                              brengen. De afspraak zoals deze is gemaakt in de RES 1.0 om in samenspraak tot een juiste verdeling te komen is belangrijk maar moet niet leiden tot vertraging van (lokale) warmte benu en op lokaal niveau.
                                              processen die al lopen.
Berg en Dal   Gemeente Berg en Dal            Tot slot: We waarderen de voortgang die is geboekt en begrijpen de waarde en het belang voor het opstellen van de planMER. We zijn ook zeer benieuwd naar de resultaten Dank voor uw zienswijze.
                                              die de planMER oplevert
Beuningen     Gemeente Beuningen              In de Circulaire Regio is bestuurlijk besloten om de concept No e Reikwijdte en Detailniveau (NRD) vrij te geven voor publica e. Dat betekent dat inzageperiode start en       Dank voor uw zienswijze.
                                              het belanghebbenden vrij staat om een zienswijze in te dienen. In deze brief vindt u de zienswijze namens de gemeente Beuningen.
Beuningen     Gemeente Beuningen              Belangenafweging: De stap voor het uitvoeren van een planMER kan alle gemeenten helpen als het gaat om besluitvorming op lokaal niveau. De milieuonderzoeken die        Dank voor uw uiteenze ng.
                                              volgen voor het planMER biedt feitelijke en objec eve informa e die goed meegewogen kan worden in besluitvormingsproces. Die is essen eel om deze opgave goed in de
                                              leefomgeving te passen en vraagt om een goede en juiste afweging. Daarbij geldt een brede belangenafweging waarbij het milieubelang er één van is. Op die manier kunnen
                                              we construc ef verder om de regionale ambi e van 1,62 TWh duurzaam op te wekken. We geven u daarnaast de volgende aandachtspunten mee voor de concept-NRD en
                                              het vervolgproces.
Beuningen     Gemeente Beuningen              Aandachtspunten                                                                                                                                                                In het NRD is inderdaad benoemd dat rekening wordt gehouden met bestaande milieuonderzoeken. Hierbij geldt dat dit
                                                                                                                                                                                                                             milieueﬀectonderzoek wordt opgesteld op regionaal niveau en dit regionale niveau integraal wil benaderen. Waar mogelijk en
                                              Bestaand milieuonderzoek: Als Beuningen hebben we onze eigen plannen voor wind en zon opgenomen in de RES 1.0. Voor het windpark is in onze gemeente al een plan-              zinvol zal uit bestaande studies worden geput, met name als dit kri sche informa e biedt over gebieden.
                                              en projectMER doorlopen. Die documenten bieden goed en uitgebreid inzicht op lokaal niveau. Documenten die wat ons betre direct meegenomen kunnen worden in de
                                              regionale planMER. In de concept-NRD is te lezen dat rekening wordt gehouden met bestaande milieuonderzoeken. We gaan er dan ook vanuit dat, in het kader van nut en
                                              eﬃciën e, onze bestaande informa e uit plan- en projectMER opgenomen gaat worden in het regionale planMER.
Beuningen     Gemeente Beuningen              Geschikt, ongeschikt en geschikt te maken: In het NRD worden verschillende alterna even beschreven die allen inzicht geven op hun eigen thema. Deze geven allen per            We onderschrijven dat het alterna ef landschap binnen dit NRD nog erg basaal en op hoofdlijnen staat beschreven. We nemen
                                              thema op hun manier inzicht in de milieueﬀecten. Voor alle alterna even is uiteen gezet wat geschikt, ongeschikt of mogelijk geschikt is in hoofdstuk 4. Voor het alterna ef   uw advies ter harte en stellen voor om dit alterna ef in het milieueﬀectonderzoek verder uit te werken tot een niveau
                                              Landschap is dat echter niet eenduidig. Er worden principes gebruikt maar onduidelijk is hoe zich dat vertaald naar geschikt, ongeschikt of mogelijk geschikt.                 vergelijkbaar met de overige alterna even.
Beuningen     Gemeente Beuningen              Verhouding zon en wind: Als reac e op het concept-Bod gaven we u aan dat de verhouding zon-wind meer aandacht verdient. In de RES 1.0 is deze zorg benoemd en erkent Het verbeteren van de verhouding tussen de opwekking van zonne- en windenergie is een van de aanleidingen om dit
                                              dat deze verhouding minder scheef moet worden. Niet alleen vanwege de enorme maatschappelijke kosten maar zeker ook vanwege het netwerk. Wat ons betre is het        milieueﬀectonderzoek uit te voeren.
                                              daarom zeer goed om als alterna ef het Energiesysteem te gebruiken met als uitgangspunt de kosten en de netwerkcapaciteit.
                                                                                                                                                                                                                   Via een zienswijze hee Liander kenbaar gemaakt niet achter de data en uitgangspunten van het alterna ef Energiesysteem te
                                                                                                                                                                                                                   staan. Het blijkt echter niet mogelijk om samen jdig de juiste data en uitgangspunten te deﬁniëren. Voorstel is daarom om dit
                                                                                                                                                                                                                   alterna ef te vervangen door een gevoeligheidsanalyse achteraf, om de drie overige alterna even te toetsen op eﬀecten op
                                                                                                                                                                                                                   het energiesysteem.
Beuningen     Gemeente Beuningen              Warmte: Het is goed dat ook warmte een onderdeel vormt van het concept-NRD en het planMER. Zoals het concept-NRD ook beschrij bestaat er nog veel leemte op dit                Dank voor uw uiteenze ng.
                                              onderdeel. Het onderzoek in het planMER hiervoor kan helpen die leemte te dichten en moet ingezet worden om de RES 2.0 op dit onderdeel verder te brengen. De
                                              afspraak zoals deze is gemaakt in de RES 1.0 om in samenspraak tot een juiste verdeling te komen is belangrijk maar moet niet leiden tot vertraging van (lokale) processen
                                              die al lopen.
Beuningen     Gemeente Beuningen              Inbreng Beuningen: Vanuit Beuningen hebben we onze lokale plannen voor zon en wind ingebracht in de RES 1.0. We leveren hiermee een mooie en substan ële bijdrage              Dank voor het uiteenze en van uw posi e.
                                              aan de RES en wat ons betre blij het hierbij. Zoals we eerder hebben aangegeven op het concept Bod, verwachten wij dat andere gemeenten nu ook hun
                                              verantwoordelijkheid moeten nemen. Een evenredige verdeling van de opgave en ruimtelijke druk vinden wij belangrijk en een extra opgave voor Beuningen is niet aan de
                                              orde. Ook als gebieden bijvoorbeeld door wetgeving zoals de Wespendief uitgesloten worden.
Beuningen     Gemeente Beuningen              Urgen e is hoog: De inzageperiode voor de concept-NRD is een belangrijke stap om te komen tot verdere planvorming. De urgen e om deze plannen te realiseren is groot in Dank voor uw betoog. We onderschrijven dat het milieueﬀectonderzoek geen vertragend eﬀect hoe te hebben op lopende of
                                              het licht van het klimaat en zeker ook vanwege de oorlog in Oekraïne. We roepen daarom ook op om het planMER geen vertragend eﬀect te laten hebben op lopende of        opstartende projecten.
                                              opstartende projecten. Als nieuwe projecten zich aandienen moet daar wat ons betre het gesprek over aangegaan worden. Als dat nodig is, ook in regioverband.
Beuningen     Gemeente Beuningen              Tot slot: We waarderen de voortgang die is geboekt en begrijpen de waarde en het belang voor het opstellen van het planMER. We zijn ook zeer benieuwd naar de                  Dank voor het uiteenze en van uw posi e.
                                              resultaten die het planMER oplevert. Met de uitkomsten daarvan gaan we ervan uit dat ook andere gemeenten de handschoen gaan oppakken om duurzame opwek te
                                              realiseren. We hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid en alleen dan kan de ambi e die in de RES 1.0 is afgesproken gehaald worden.
Doesburg
Duiven        Gemeente Duiven                 In verband met de actualisa e van de Regionale Energie Strategie (RES) 1.0 van de Groene Metropoolregio (GMR) in een RES 2.0 wordt eerst een milieueﬀectrapportage             Dank voor uw zienswijze. Van uw par cipa eproces voorafgaand aan de RES 1.0 en de documenten die dat hee opgeleverd is
                                              (MER) gemaakt. Hiervoor wordt de we elijk voorgeschreven procedure gevolgd.                                                                                                    kennis genomen. Het leidt niet tot wijzigingen in het voorgenomen milieueﬀectonderzoek, maar is waarde in het vervolgproces
                                                                                                                                                                                                                             rich ng herijking van de RES.
                                              De raad van de gemeente Duiven hee kennis genomen van de gepubliceerde concept-No e Reikwijdte en Detailniveau (NRD). De raad hee op 6 december 2022
                                              besloten hierop een zienswijze in te dienen. Deze luidt:
                                              ‘houdt rekening met het gevoerde intensieve par cipa eproces voorafgaande de RES 1.0 en de onderzoeken die daarvoor bijvoorbeeld al zijn uitgevoerd op lokaal niveau in
                                              Westervoort en Duiven’.

                                              Graag zien wij in de deﬁni eve NRD terug hoe u met onze zienswijze rekening zal houden. Voor nadere toelich ng kunt u zich wenden tot de genoemde contactpersoon, de
                                              heer <naam medewerker>.
Duiven        S ch ng Milieuvrienden Duiven   Graag willen wij onze zienswijze indienen op de No   e Reikwijdte en Detailniveau (NDR) Fase 1.                                                                                Dank voor uw zienswijze.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Duiven   S ch ng Milieuvrienden Duiven   In de no e lezen wij het volgende:                                                                                                                                          Dank voor uw uiteenze ng.
                                         Zonnevelden
                                         Voor zonnevelden zijn voorwaarden van toepassing (met uitzondering van ar kel 2.42 en 2.62). In aanvulling hierop zijn in paragraaf 2.7.4 de ‘Instruc eregels zonnevelden
                                         in het buitengebied’ opgenomen. Ar kel 2.65a (gebieden of loca es voor zonnevelden) stelt het volgende:
                                         c. de gevolgen voor de ruimtelijke kwaliteit van gebieden of loca es waar zonnevelden mogelijk zijn en de wijze waarop deze kwaliteit behouden of blijvend versterkt kan
                                         worden;
                                         d. de samenhang met het omringende landschap;

                                         Voor het opwekken, opslaan en transporteren van duurzame energie is
                                         ruimte nodig; veel ruimte. Windturbines, zonnevelden, warmtecentrales, mest - vergisters, waterkrachtcentrales moeten een plek krijgen in het Gelderse landschap, wil de
                                         provincie haar ambi e halen. Dit raakt de leefomgeving van alle Gelderlanders en kan conﬂicteren met andere Gelderse kwaliteiten – zoals de natuur, het rivierenlandschap
                                         met de uiterwaarden en het erfgoed.

                                         In paragraaf 2.7.1 zijn de ‘Instruc eregels windturbines’ opgenomen. Ar kel 2.62 stelt dat een bestemmingsplan dat de oprich ng van een windturbine of windturbinepark
                                         mogelijk maakt, aandacht besteedt aan:
                                         1 de ruimtelijke kenmerken van het landschap;
                                         2 de maat, schaal en inrich ng in het landschap;
                                         3 de visuele interferen e met een nabijgelegen windturbine of windturbines;
                                         4 de cultuurhistorische achtergrond en waarden van het landschap;
                                         5 de beleving van de windturbine of het windturbinepark in het landschap.

                                         Daarnaast stelt ar kel 2.63 dat windturbines niet geplaatst mogen worden in rustgebieden voor winterganzen, de weidevogelgebieden en delen van de Nieuwe Hollandse
                                         Waterlinie. Voor weidevogelgebieden geldt op basis van ar kel 2.51a dat een nieuw bestemmingsplan in ieder geval windturbines niet toe staat. Het bestemmingsplan
                                         bepaalt in welke mate de bij aanleg en gebruik van een zonneveld gerealiseerde versterking van de ruimtelijke kwaliteit na verwijdering van het zonneveld in stand wordt
                                         gehouden.

                                         Het planMER maakt onderscheid tussen 2 type harde belemmeringen:
                                         1 fysieke objecten: dit zijn bijvoorbeeld gebouwen en infrastructuur (wegen, spoorwegen, buisleidingen, bestaande windturbines). Het is hier fysiek niet mogelijk om een
                                         zonneveld, windturbines, warmtebron of energie-infrastructuur te realiseren;
                                         2 beperkingen vanuit wet- en regelgeving: dit legt beperkingen op vanuit onder andere geluid, veiligheid, waterkwaliteit en waterveiligheid.
                                         Voor de beoordeling van de mate van geschiktheid in het kader van het energiesysteem is onderscheid gemaakt in de volgende categorieën:
                                         - ongeschikt: gebieden waar realisa e van een gecombineerd wind- en zonneveld juridisch niet haalbaar wordt geacht in het kader van de wet- en regelgeving (harde
                                         belemmeringen) en/of waar een afstand van meer dan 10 km geldt tot de genoemde ondersta ons;
                                         - mogelijk geschikt: gebieden waar de realisa e van een gecombineerd wind- en zonneveld op een afstand van 5 tot 10 km rond de hierboven genoemde ondersta ons
                                         mogelijk is;
                                         - geschikt: gebieden waar de realisa e van een gecombineerd wind- en zonneveld binnen 5 km rond de hierboven benoemde ondersta ons mogelijk is.
Duiven   S ch ng Milieuvrienden Duiven   Zienswijze van de St. Milieuvrienden Duiven:                                                                                                                                In de Omgevingsverordening zijn dit de instruc eregels voor windenergie. Ze gelden niet voor zonnevelden.
                                         1. De instruc eregels voor windturbines (ar kel 2.62 en 2,63) moeten ook gelden voor zonnevelden of een combina e met windturbines.
Duiven   S ch ng Milieuvrienden Duiven   2. Wij vragen u rekening te houden met de afspraken die zijn gemaakt tussen Rijk, Provincie, de Nederlandse WindEnergie Associa e (NMEA), TenneT en Vogelbescherming        In het onderzoek wordt rekening gehouden met ecologische eﬀecten. In het vervolgprocesvoor herijking van de RES zal
                                         Nederland, Zoogdiervereniging en de Natuur en Milieufedera es. Zij hebben dit vastgelegd in NIEWHOL. Natuurinclusieve Energietransi e voor wind en hoogspanning op          expliciet rekening met NIEWHOL worden gehouden. Voor dit milieueﬀectonderzoek leidt dit niet tot wijzigingen in de
                                         land.                                                                                                                                                                       onderzoeksaanpak.
Duiven   S ch ng Milieuvrienden Duiven   3. Meenemen wat de gevolgen zijn voor de bodem en het grondwater ter hoogte van de te plaatsen zonnevelden.                                                                 De eﬀecten worden op regionaal niveau (algemene ingreep-eﬀect rela e) beschouwd. Dit is niet onderscheidend voor een
                                                                                                                                                                                                                     loca ekeuze, want een eﬀect treedt overal in min of meer gelijke mate op.
Duiven   S ch ng Milieuvrienden Duiven   4. Meenemen wat de gevolgen zijn voor de bodem en het grondwater in de naaste omgeving van de te plaatsen zonnevelden.                                                      De eﬀecten worden op regionaal niveau (algemene ingreep-eﬀect rela e) beschouwd. Dit is niet onderscheidend voor een
                                                                                                                                                                                                                     loca ekeuze, want een eﬀect treedt overal in min of meer gelijke mate op.
Duiven   S ch ng Milieuvrienden Duiven   5. Meenemen wat de gevolgen zijn voor de vegeta e ter hoogte van een zonneveld.                                                                                             De eﬀecten worden op regionaal niveau (algemene ingreep-eﬀect rela e) beschouwd. Dit is niet onderscheidend voor een
                                                                                                                                                                                                                     loca ekeuze, want een eﬀect treedt overal in min of meer gelijke mate op.
Duiven   S ch ng Milieuvrienden Duiven   6. Meenemen wat de gevolgen zijn voor de fauna in een weidevogelgebied op en rond een zonneveld.                                                                            In het milieueﬀectonderzoek worden de ecologische eﬀecten beschouwd. Hierbij wordt rekening gehouden met
                                                                                                                                                                                                                     weidevogelgebieden die zijn vastgelegd in de provinciale omgevingsverordening.
Duiven   S ch ng Milieuvrienden Duiven   7. Meenemen wat de toegevoegde waarde is bij het omgrenzen van een zonneveld met een haag of een singel.                                                                    In het milieueﬀectonderzoek wordt niet ingegaan op de speciﬁeke eﬀecten. Wel worden algemene aanbevelingen t.a.v.
                                                                                                                                                                                                                     inpassing gedaan.
Duiven   S ch ng Milieuvrienden Duiven   8. Meenemen wat de gevolgen zijn als gevolg van ingrepen in bodem- en grondwaterhuishouding in de nabij gelegen omgeving zoals ontzandingen, plaggen,                       De eﬀecten worden op regionaal niveau (algemene ingreep-eﬀect rela e) beschouwd. Dit is niet onderscheidend voor een
                                         grondwaterwinning, aanleg van watergangen.                                                                                                                                  loca ekeuze, want een eﬀect treedt overal in min of meer gelijke mate op.
Duiven   S ch ng Milieuvrienden Duiven   9. Meenemen wat de ruimtelijke kwaliteit van het gebied is na verwijdering van een zonneveld.                                                                               Dit wordt niet meegenomen in het milieueﬀectonderzoek. Het milieueﬀectonderzoek gee antwoord op de vraag welke
                                                                                                                                                                                                                     gebieden mogelijk geschikt zijn voor zonnevelden.
Duiven   S ch ng Milieuvrienden Duiven   10. Op de kaartjes 4.8; 4.11; en 4.15 lijkt het erop dat Duiven ongeschikt is voor wind en/of zon en een gecombineerd systeem zon en wind. De kaartjes in het digitale      Op basis van de harde en zachte belemmeringen zijn de kaarten vormgegeven. Dit milieueﬀectonderzoek hee de gehele regio
                                         rapport zijn niet goed te interpreteren en de vraag is of dit de juiste conclusie is.                                                                                       als onderzoeksgebied en hee als doel om geschikte, geschikt te maken en ongeschikte gebieden te iden ﬁceren voor de
                                                                                                                                                                                                                     opwek van tenminste 1,62 TWh duurzame elektriciteitsopwek en warmte. De kaarten en de resolu e van de kaarten lenen zich
                                                                                                                                                                                                                     voor dat doel. Het iden ﬁceren van speciﬁeke loca es is in dit onderzoek niet aan de orde. Wel wordt bekeken of in het
                                                                                                                                                                                                                     PlanMER hogere resolu e kaartmateriaal kan worden opgenomen om aan uw wens tegemoet te komen.
Duiven   S ch ng Milieuvrienden Duiven   Wij zouden graag van de gelegenheid gebruik willen maken om op een later jds p verdere aanvullingen door te geven en onze standpunten mondeling toe te lichten.             Dank voor uw zienswijze. U kunt deze aanvullen tot twee weken na de deadline voor zienswijzen van 23 december, dus tot 6
                                                                                                                                                                                                                     januari. Voor een mondelinge toelich ng kunt u contact opnemen met uw gemeente. In dit geval de gemeente Duiven.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Duiven   Eneco              Bij Eneco zijn we intrinsiek gemo veerd om in 2035 klimaatneutraal te zijn, samen met onze klanten. Deze ambi es hebben we omschreven in ons One Planet Plan1. Dit               Dank voor uw zienswijze en uiteenze ng.
                            plan bevat meetbare doelstellingen op het gebied van klimaat, biodiversiteit, circulariteit en de maatschappij.

                            Allereerst complimenteren we de provincie Gelderland, betrokken instan es en inwoners voor de energie en passie die zij in regionale energiestrategieën (RES) hebben
                            gestoken. Met belangstelling hebben wij kennis genomen van de No e Reikwijdte en Detailniveau ten behoeve van de planMER RES Groene Metropoolregio
                            Arnhem-Nijmegen. Nie emin maken we ons zorgen of met het voorgestelde omgevingsbeleid de RES-doelstellingen van 2030 behaald.

                            Graag maakt Eneco Wind B.V. gebruik van de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen. Wij willen in uw gemeente graag een duurzaam energieproject ontwikkelen.
                            Eneco ontwikkelt Energiepark A12 samen met de grondeigenaren.

                            1 Klimaat (eneco.nl)
Duiven   Eneco              Verzoek: Als ini a efnemers willen we u vragen een extra verkenningsgebied mee te nemen in de planMER om zodanig een goede regionale afweging te kunnen maken om Het milieueﬀectonderzoek hee de gehele regio als onderzoeksgebied, het gebied dat u aangee is daarmee al opgenomen in
                            de (regionale) ambi es om het vlak van duurzaamheid te behalen.                                                                                                  de scope van het onderzoek.
Duiven   Eneco              Energiepark A12 Het ini a ef “Energiepark A12” is een lokaal ini a ef. Het is gestart toen in 2016 een lokaal rentmeesters kantoor Eneco benaderde. Uit de door Eneco            Dank voor uw uiteenze ng. In het NRD wordt voorgesteld om rustgebieden voor winterganzen als zachte belemmering op te
                            uitgevoerde planologische QuickScan kwam naar voren dat het gebied zich leent voor de realisa e van 3-5 windturbines en zonne-energie. In 2017 zijn de groep                     nemen. Dat lijkt in lijn te zijn met uw voorstel. Het is niet zo dat de NRD aanvullende verkenningsgebieden voor windturbines
                            grondeigenaren en Eneco een samenwerking aangegaan. In ﬁguur 1 is het plangebied van Energiepark A12 weergegeven.                                                                vaststelt. De NRD (en ook het milieueﬀectonderzoek zelf) zijn geen beleidsdocumenten, maar enkel onderzoeksdocumenten. Er
                                                                                                                                                                                                             wordt dus niets vastgesteld, er wordt enkel antwoord gegeven op de hoofdvraag van het onderzoek. Het gebied dat u noemt is
                            <Figuur 1 - Plangebied>                                                                                                                                                          reeds onderdeel van de scope van het onderzoek.

                            Waarom loca e Energiepark A12 geschikt is als aanvullend verkenningsgebied
                            - kent aanslui ng met de A12 en doortrekking van de A15
                            - ligt in het verlengde van bedrijventerrein Innofase
                            - de combina e van wind en zon is mogelijk
                            - te samen met de huidig vergunde windturbines en het poten eel zonne-energie maakt een energielandschap mogelijk
                            - benut de schaarse ruimte voor Wind in regio Arnhem-Nijmegen

                            In de huidige Omgevingsvisie van de Provincie is een deel van de loca e uitgesloten. De oorzaak hiervan is dat het gebied is aangewezen als “rustgebied voor winterganzen”
                            in onderling overleg met de grondeigenaren en gebruikers is hier echter van af te wijken. Onze verwach ng is dat binnen het plangebied hierover afspraken zijn te maken.

                            Coali e akkoord
                            In het huidige coali e akkoord worden drie belangrijke opgaven aangehaald, waaronder duurzaamheid. Als de te nemen ac es verwoord het college o.a. het volgende;
                            - Blijven (ook regionaal) inze en op clustering van energieopwekking door zon en wind in het zoekgebied Innofase/Centerpoort-Noord.

                            Energiepark A12 kan een goede bijdrage leveren aan de pijler Duurzaamheid, daarnaast ligt de loca e direct aan het cluster van Innofase. De opgewekte energie biedt
                            daarnaast mogelijkheden om het bedrijfsleven in dit gebied (verder) te verduurzamen.

                            RES
                            In RES 1.0 zijn de zoekgebieden voor de realisa e van windturbines en zonnevelden vastgesteld. In de NRD zijn aanvullende verkenningsgebieden voor windturbines
                            vastgelegd, om zo meer mogelijkheden voor windenergie in beeld te brengen. Deze gebieden tellen niet mee in het bod van 1,62 TWh van de RES 1.0. Deze wil de regio in
                            het RES 2.0-proces nader onderzoeken. Bij dezen willen we u verzoeken ook de loca e Energiepark A12 als verkenningsgebied voor RES 2.0 mee te nemen. De loca e was
                            eerder wel opgenomen als mogelijk alterna ef, zie hieronder in ﬁguur 2, zoekgebied D.

                            <Figuur 2 Concept RES 1.0>
Duiven   Eneco              We hopen met dit verzoek een bijdrage te kunnen leveren aan de opwek van duurzame energie in de regio. Zodat u uiteindelijk uw RES-doelstellingen voor 2030 kunt                 Dank voor uw zienswijze.
                            behalen.

                            Mocht u naar aanleiding van bovenstaande nog vragen hebben kunt u contact opnemen met <contactgegevens werknemer>.

                            Hartelijk dank voor het meenemen van onze overwegingen.
Druten   Gemeente Druten    De Groene Metropoolregio coordineert het proces Milieueﬀectrapportage voor de Regionate Energiestrategie; waarvoor de 16 deelnemende gemeenten én de provincie                   Dank voor uw zienswijze.
                            bevoegd gezag zijn. De eerste stap in het proces is het vaststellen van een concept No e Reikwijdte en Detailniveau door alle colleges. U hee ons gevraagd hierover onze
                            zienswijze kenbaar te maken uiterlijk 23 december 2022. Met deze brief voldoen wij aan dit verzoek.
                            Op 15 december hee onze gemeenteraad ingestemd met onderstaande zienswijze.
Druten   Gemeente Druten    ZIENSWIJZE CONCEPT NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU PLAN-MER RES                                                                                                               Dank voor uw uiteenze ng.

                            Ons klimaat verandert dras sch en ook in Druten moeten we nu ingrijpen. Niet pas in 2040 willen we dat onze gemeente energieneutraal is, maar zoveel eerder als dat kan.
                            Daarom ze en we vol in op het opwekken van zonne-energie, maar niet op windmolens de komende vier jaar. Als Druten hebben we een bijdrage gedaan in het bod RES 1.0
                            van 50 ha zonneparken. Bij een nieuwe RES pakt Druten in gezamenlijkheid met de 15 gemeenten in de regio daar haar aandeel in.

                            Het plan-MER traject van de Regionale energiestrategie, waarvan nu het resultaat van de eerste stap voorligt - de concept NRD - is voor ons een belangrijk proces. Dit zal ons
                            en de regio helpen om objec eve informa e te verkrijgen over de eﬀecten van energieopwekking op de leefomgeving, de natuur, het landschap en het energiesysteem. Die
                            informa e gee ons de mogelijkheid om alle belangen op een goede manier af te wegen en op basis daarvan keuzes te maken die in de Regionale energiestrategie 2.0.
                            zullen worden vastgelegd en in de regionale Verstedelijkingsstrategie worden afgewogen.

                            Wij onderschrijven de noodzaak, het doel, de scope, de kaders, de onderzoeksaanpak, de uitgangspunten, het detailniveau, de te onderzoeken alterna even, het
                            beoordelingskader en de par cipa e-aanpak die in de concept-NRD zijn beschreven. We geven u daarnaast de volgende aandachtspunten mee voor de concept-NRD en het
                            vervolgproces.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Druten   Gemeente Druten         Aandachtspunten                                                                                                                                                                 In de RES 1.0 zijn zoekgebieden vastgesteld. Daarnaast zijn in de RES 1.0 verkenningsgebieden voor wind ingetekend. Deze
                                 Geen zoekgebied rond N322                                                                                                                                                       verkenningsgebieden zijn niet door alle gemeenten vastgesteld. Dit milieueﬀectonderzoek hee de gehele regio als
                                 Zoals al eerder vermeld zet Druten vol in op zonne-energie en niet op windmolens. We zien nadrukkelijk geen verkenningsgebied voor windenergie langs de N322 op                 onderzoeksgebied. De keuze voor addi onele zoekgebieden voor wind (of zon) vindt in het vervolgproces plaats.
                                 grondgebied van de gemeente Druten.
                                                                                                                                                                                                                 A eelding 4.13 Model 3 gee een eerste indica e van het alterna ef landschap. Dit alterna ef wordt nader uitgewerkt in het
                                 Geschikt, ongeschikt en geschikt te maken                                                                                                                                       milieueﬀectonderzoek, in lijn met de overige alterna even.
                                 In het concept-NRD worden verschillende alterna even beschreven die inzicht geven op hun eigen thema in de milieueﬀecten. Voor alle alterna even is uiteen gezet wat
                                 geschikt, ongeschikt of mogelijk geschikt is in hoofdstuk 4. Voor het alterna ef Landschap is dat echter niet eenduidig. Er worden principes gebruikt maar onduidelijk is hoe   Dank voor uw uiteenze ng op het thema warmte. Het milieueﬀectonderzoek is ondersteunend aan lopende processen. Voor
                                 zich dat vertaald naar geschikt, ongeschikt of mogelijk geschikt.                                                                                                               de uitvoering van de RES 1.0 afspraken en lokale warmtetransi evisies hoe niet op het milieueﬀectonderzoek te worden
                                                                                                                                                                                                                 gewacht. Het milieueﬀectonderzoek werkt daardoor niet vertragend.
                                 Warmte
                                 Wij stellen het op prijs dat warmte een onderdeel vormt van het concept-NRD en het planMER. Zoals het concept-NRD beschrij bestaat er nog veel leemte op dit
                                 onderdeel. Het onderzoek hiernaar in het planMER kan helpen die leemte te dichten en moet ingezet worden om de RES 2.0 op dit onderdeel verder te brengen. De
                                 afspraak zoals deze is gemaakt in de RES 1.0 om in samenspraak tot een juiste verdeling te komen is belangrijk maar moet niet leiden tot vertraging van (lokale) processen
                                 die al lopen.
Druten   Gemeente Druten         Wij vertrouwen erop met deze zienswijze bij te dragen aan een zorgvuldig MER-proces.                                                                                            Dank voor uw zienswijze.
Heumen   Eneco                   Bij Eneco zijn we intrinsiek gemo veerd om in 2035 klimaatneutraal te zijn, samen met onze klanten. Deze ambi es hebben we omschreven in ons One Planet Plan1. Dit              Dank voor uw zienswijze.
                                 plan bevat meetbare doelstellingen op het gebied van klimaat, biodiversiteit, circulariteit en de maatschappij.

                                 Allereerst complimenteren we de provincie Gelderland, betrokken instan es en inwoners voor de energie en passie die zij in regionale energiestrategieën (RES) hebben
                                 gestoken. Met belangstelling hebben wij kennis genomen van de No e Reikwijdte en Detailniveau ten behoeve van de planMER RES Groene Metropoolregio
                                 Arnhem-Nijmegen. Nie emin maken we ons zorgen of met het voorgestelde omgevingsbeleid de RES-doelstellingen van 2030 behaald.

                                 Graag maakt Eneco Wind B.V. gebruik van de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen. Wij willen in uw gemeente graag een duurzaam energieproject ontwikkelen.

                                 1 Klimaat (eneco.nl)
Heumen   Eneco                                                                                                                                                                                      Het milieueﬀectonderzoek hee de gehele regio als onderzoeksgebied, het gebied dat u aangee is daarmee al opgenomen in
                                 Verzoek: Als ini a efnemers willen we u vragen een extra verkenningsgebied mee te nemen in de planMER om zodanig een goede regionale afweging te kunnen maken om d de scope van het onderzoek.
Heumen   Eneco                   Windpark Heumen                                                                                                                                                                 Dank voor uw uiteenze ng. De NRD (en ook het milieueﬀectonderzoek zelf) zijn geen beleidsdocumenten, maar enkel
                                 Het ini a ef is tot stand gekomen in samenspraak met een aantal lokale agrariërs in het gebied langs de Maas. Onder deze agrariërs bestaat de wens om hun bedrijven te          onderzoeksdocumenten. Er wordt dus niets vastgesteld, er wordt enkel antwoord gegeven op de hoofdvraag van het
                                 verduurzamen en een bijdrage te leveren aan de duurzame energieambi es van provincie en gemeente.                                                                               onderzoek. Het gebied dat u noemt is reeds onderdeel van de scope van het onderzoek.

                                 Na de uitgevoerde planologische QuickScan kwam naar voren dat het gebied zich leent voor de realisa e van 3-5 windturbines en ruimte biedt voor de realisa e van
                                 zonne-energie. Vervolgens is overleg gevoerd met de overige grondeigenaren en sinds 2016 hee Eneco een samenwerking met een groep grondeigenaren.

                                 Coali e akkoord
                                 uitzoeken

                                 RES
                                 In RES 1.0 zijn de zoekgebieden voor de realisa e van windturbines en zonnevelden vastgesteld. In de NRD zijn er nog enkele aanvullende verkenningsgebieden voor
                                 windturbines vastgelegd, om zo meer mogelijkheden voor windenergie in beeld te brengen. Deze gebieden tellen niet mee in het bod van 1,62 TWh van de RES 1.0, maar wil
                                 de regio in het RES 2.0 proces nader onderzoeken. Bij dezen willen we u verzoeken ook onderhavige loca e (ﬁguur 1) als verkenningsgebied voor RES 2.0 mee te nemen. De
                                 loca e is eerder besproken als mogelijk alterna ef binnen gemeentelijk beleid, zie hieronder in ﬁguur 2.

                                 <Figuur 1 Zoekgebied Heumen> <Figuur 2verzamelingskaart inbreng dialoogsessies>

                                 In de Ruimtelijke Visie Duurzame Energie (17-4-2019) is de loca e in de uiterwaarden tussen Nederasselt en Overasselt afgevallen. Er waren zowel voor- als tegenstanders
                                 van deze loca e voor windenergie. Volgens de visie vraagt het beleid van Rijkswaterstaat echter wel om een mo vering dat windmolens in de uiterwaarden geen
                                 belemmering vormen voor de doorstroming, of dat dit wordt gecompenseerd. Verder is gesteld dat daardoor op voorhand onduidelijk of windenergie hier realis sch is.
                                 Daarnaast is het Kroonwerk Coehoorn in dit gebied gelegen. De cultuurhistorische waarde hiervan wordt door de gemeente onderschreven. Op voorhand is onduidelijk of
                                 deze kwaliteit in overeenstemming is te brengen met de ontwikkeling van windturbines.

                                 Als ini a efnemers zijn wij bereid om te onderzoeken wat de mogelijke impact is op de doorstroming en op welke wijze die kan worden gecompenseerd. Wij zien hier zeker
                                 kansen liggen. Ook zijn wij ons bewust van de aanwezigheid van het Kroonwerk Coehoorn en zijn bereid om te onderzoeken op welke wijze een windpark landschappelijk
                                 zodanig kan worden ingepast dat de cultuurhistorische waarde niet wordt beperkt. Om die reden zou een verdere verkenning binnen RES 2.0 dan ook een goede basis
                                 kunnen vormen.

                                 Juist in de regio Arnhem-Nijmegen waar de planologische ruimte voor Windenergie schaars is lijkt het ons meer dan nodig om de beschikbare ruimte nader te onderzoeken.
Heumen   Eneco                   Mocht u naar aanleiding van bovenstaande nog vragen hebben kunt u contact opnemen met <contactgegevens werknemer>.                                                              Dank voor uw zienswijze

                                 Hartelijk dank voor het meenemen van onze overwegingen.
Heumen   Dorpsraad Nederasselt   Inleiding: Wij danken u voor de mogelijkheid een zienswijze in te dienen op het document “Concept No      e Reikwijdte en Detailniveau planMER RES Groene Metropoolregio Dank voor uw zienswijze.
         Windkracht Heumen       Arnhem Nijmegen”. Wij zullen hier in het vervolg naar verwijzen a ls rapport of document.

                                 Als bewoners van het plangebied zijn wij een belangrijke belanghebben de in de plannen die opgesteld zijn door de RES Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen. Wij
                                 moeten erop kunnen vertrouwen dat de overheden in de RES hun menskracht en exper se in ze en om ook onze belangen te behar gen en tot een evenwich ge en
                                 navolgb arre (uitlegbare) afweging te komen van alle belangen.

                                 In dat kader hebben wij in onze zienswijze vooral aandacht besteed of in onze ogen alle aspecten voldoende meegenomen zijn en of de criteria die gehanteerd worden vold
                                 oende navolgbaar zijn in de gepresenteerde resultaten.

                                 Dit resulteert in een aantal zienswijzen ten aanzien van “gezondheid”, “overige aspecten” en “navolgbaarheid“.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Heumen   Dorpsraad Nederasselt   Gezondheid: Op pagina 51 van het document wordt uitgelegd waarom gezondheid niet beschouwd is als onderwerp. Hierin wordt onder andere gesteld “Met name voor         Dank voor uw uitgebreide uiteenze ng. We stellen vast dat er veel vragen leven over de gezondheidseﬀecten van
         Windkracht Heumen       geluidhinder is een verband aangetoond met gezondheidsklachten (onderzoek ‘Gezondheidseﬀecten van windturbinegeluid: een update’ van het RIVM uit 2020). Omdat de windturbines en windturbinegeluid. Op dit moment loopt er vanuit Rijkswege een onderzoek naar windturbinenormen. Dat
                                 eﬀecten op gezondheid m et name raken aan geluid, wordt h et aspect ‘gezondheid’ niet als apart criterium behandeld in het planMER”                                   betekent ook dat de windturbinenormen zoals die zijn beschreven in de Actviteitenregeling en het Ac viteitenbesluit
                                                                                                                                                                                                       momenteel buiten werking zijn. Voor windprojecten geldt dan ook dat op lokaal niveau eigen normen dienen te worden
                                 Ons inziens is het feit dat gezondheidseﬀecten met geluid samen hangen een constatering en geen afdoende m o va e om gezondheid uit te sluiten van het onderzoek. Het onderzocht en onderbouwd.
                                 is ju ist een belangrijk punt dat niet onbesproken mag blijven voor een transparante afweging van belangen.
                                                                                                                                                                                                       Dit milieueﬀectonderzoek onderzoekt de geschikte, geschikt te maken en ongeschikte gebieden voor de ontwikkeling van
                                 Er treden volgens het RIVM aantoonbare nega eve gezondheidseﬀecten op bij omwonenden ten gevolge van geluidshind er van windturbines . Ook of juist al s aan de ge    duurzame elektriciteit en warmte op regioniveau. Als samenwerking van lokale- en regionale overheden vinden we het niet
                                 luidsnorm wordt vold aan die in dit rapport gehanteerd wordt . A ankelijk van het gebied ( aantal omwonenden dat aan een bepaald geluidsniveau blootgesteld wordt)    onze taak om nieuwe normen te introduceren waarvoor een we elijke basis ontbreekt. Een grondig onderzoek naar passende
                                 zullen de gezondheids eﬀecten variëren . Deze gezondheidseﬀecten dienen vermeden te worden (zie zienswijze (1) verder) of genormeerd en gemodelleerd te worden (zie windturbinenormen vindt bovendien plaats op na onaal niveau.
                                 zienswijze (2) verder).
                                                                                                                                                                                                       We wijzen er graag op dat dit NRD en deze onderzoeksaanpak mede tot stand is gekomen via een drietal omgevingsdialogen,
                                 In het aangehaalde RIVM document (h ps://www.rivm.nl/windenergie/windturbines-gezondheid/vragen-en-antwoorden-gezondheidseﬀecten-windturbines) wordt                  waarbij ook de GGD Zuid en de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) aanwezig waren. Een passende
                                 benoemd dat er een aantoonbaar verband is tussen erns ge hinder en gel uid van windturbines. Daarnaast wordt uitgelegd dat hinder een erkend schadelijk               beoordeling op projectniveau volgt voor windprojecten bovendien in een passende m.e.r.-beoordeling of ProjectMER. Wel
                                 gezondheidseﬀect is:                                                                                                                                                  hebben we de vraag hoe om te gaan met windturbinenormen in dit onderzoek expliciet voorgelegd bij de commissie m.e.r.. Op
                                                                                                                                                                                                       basis daarvan stellen we bij wijze van gevoeligheidsanalyse voor om in het alterna ef Leefomgeving op een strengere contour
                                 “Er is een duidelijk verband tussen het geluid van windturbines en hinder. In lijn met de WHO (World Health Organiza on) deﬁni e van gezondheid beschouwen we hinder van 700 meter te toetsen.
                                 ook als een schadelijk gezondheidseﬀect.”

                                 Daarnaast wordt uitgelegd dat er bij de in dit rapport ( vooral) gehanteerde norm van 47 dB Lden een signiﬁcant percentage omwonenden erns ge hinder ervaart:

                                 “Op basis van de blootstelling-respons rela e uit 2008 (Janssen et. al., 2008) weten we dat bij een etmaal norm van 47 dB (decibel)Lden (Level day-evening-night) ongeveer
                                 8 á 9% van de bewoners in huis erns ge hinder ondervinden, buitenhuis is dit percentage hoger.“

                                 In de RIVM factsheet windturbines (h ps://www.rivm.nl/sites/default/ﬁles/2021-08/Factsheet-windturbines.pdf) wordt benoemd dat hinder o p lange termijn tot (andere)
                                 gezondheidsklachten kan leiden:

                                 “Chronische hinder kan ook omschreven worden als stressor, die op lange termijn tot gezondheidsklachten kan leiden. We spreken dan van een indirect gezondheidseﬀect,
                                 omdat er geen direct verband is met het geluidniveau.”

                                 In dat document wordt ook een verband gelegd tussen het geluidsniveau Lden en de ervaren erns ge hinder: <graﬁek 'Erns ge hinder door geluid van windturbines'>

                                 Een andere bron is onderzoek van Zembla h ps://www.bnnvara.nl/zembla/ar kelen/geluidsoverlast door windmolens dit is wat zembla erover ontdekte waarin een
                                 onderzoeksr apport van de inspec e VROM wordt aangehaald en een uitspraak van Jan de Laat (Leids Universitair Medisch Centrum ) in de 2e kamer.

                                 De inspec e schrij dat de 47dB Lden norm de burger onvoldoende beschermt en dat de norm niet handhaa aar is:

                                 “De inspecteurs van VR OM schrijven dat de regeling burgers 'onvoldoende' beschermt tegen 'geluidsoverlast' en waarschuwen voor ‘slaapverstoring door piekbelas ng’.
                                 'Overtredingen' op de geluidsnormen kunnen v olgens de inspecteurs 'straﬀeloos' worden begaan. Volgens het rapport is de geluidsnorm in de prak jk niet handhaa aar.
                                 Dit is omdat pas aan het eind van het jaar duidelijk is of de molens gemiddeld te veel lawaai hebben gemaakt.”

                                 Jan de Laat pleit in de 2e kamer voor een limiet van 35dB Lden:

                                 “Wat is er bekend over de gezondheidsschade die overlast door windmolenlawaai kan veroorzaken? Een gezaghebbende wetenschapper in Nederland op dit gebied is Jan de
                                 Laat, verbonden aan het Leids Universitair Medis ch Centrum (LUMC). Eerder dit jaar trad hij op als expert in de Tweede Kamer, daar zei De Laat er het volgende over:

                                 “De gezondheidsklachten betreﬀen vooral slaapstoornissen, maar ook duizeligheid, misselijkheid en hoofdpijn. “Vervolgens komen ook andere zaken aan de orde, zoals
                                 concentra everlies, ten gevolge van die slaapstoornissen, maar ook hoge bloeddruk, hartslag, problemen, bronchi s, rusteloosheid, angst en soms ook depressie.” De Laat
                                 pleit voor een geluidslimiet van windmolens van maximaal 35 decibel. Dat is fors lager dan de huidige norm van 47 decibel.”

                                 Uit het eerder aangehaalde verband tussen geluid en erns ge hinder is ook duidelijk dat er bij 35dB Lden veel minder erns ge hinder optreedt.

                                 Op basis van bovenstaande hebben wij de volgende bezwaren tegen de gehanteerde normen in het rapport:
                                 − bij de gehanteerde normen van 47 dB Lden en 45 dB Lden treden vrijwel zeker gezondheidsklachten op bij omwonenden. Dit is een belangrijk aspect dat benoemd moet
                                 worden zodat gezondheidseﬀecten door de plaatsing van windturbines meegenomen kunnen worden door de beleidsmakers die dit rapport gebruiken voor verdere
                                 stappen.
                                 − Bij de gevonden zoekgebieden wordt het gezondheidseﬀect niet gekwan ﬁceerd; er zullen gebieden zijn waarbij rela ef weinig huiz en aan de maximale norm worden
                                 blootgesteld en er dus rela ef weinig erns ge hinder zal optreden als daar windturbines geplaatst worden. Daarnaast zullen er ook gebieden zijn waar veel hui zen worden
                                 blootgesteld aan geluid boven 35dB Lden en er dus erg veel erns ge hinder zal optreden als daar windturbines geplaatst worden . Het is belangrijk dat bij de evalua e van
                                 de zoekgebieden in dit rapport onderscheid wordt gemaakt ten aanzien van te verwachten e rns ge hinder bij plaatsing van wind turbines in die gebieden.
                                 − er is zeer grote twijfel over de handhaa aarheid van de gehanteerde norm.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Heumen   Dorpsraad Nederasselt   Dit leidt tot de volgende zienswijzen:                                                                                                                                           We stellen vast dat er veel vragen leven over de gezondheidseﬀecten van windturbines en windturbinegeluid. Op dit moment
         Windkracht Heumen       (1) Wij zijn van mening dat in dit rapport een geluidsnorm moet worden gehanteerd van 35 dB Lden omdat bij deze norm de kans op gezondheidsklachten voldoende klein              loopt er vanuit Rijkswege een onderzoek naar windturbinenormen. Dat betekent ook dat de windturbinenormen zoals die zijn
                                 is. De handhaa aarheid van de 35dB norm speelt dan minder een rol. Op basis van de huidige inzichten is het met deze norm ook redelijk dat gezondheid niet beschouwd             beschreven in de Actviteitenregeling en het Ac viteitenbesluit momenteel buiten werking zijn. Voor windprojecten geldt dan
                                 wordt in dit rapport                                                                                                                                                             ook dat op lokaal niveau eigen normen dienen te worden onderzocht en onderbouwd.
                                 (2) Als u zienswijze (1) verwerpt en bij de op dit moment gehanteerde geluidsnormen blij dan zijn wij van mening
                                 a) Dat gezondheidsaspecten gemodelleerd en gekwan ﬁceerd moeten worden in het rapport. Voor bijvoorbeeld de wespendief wordt in het rapport inzichtelijk aangegeven              Dit milieueﬀectonderzoek onderzoekt de geschikte, geschikt te maken en ongeschikte gebieden voor de ontwikkeling van
                                 welke mortaliteit ten gevolge van windmolens acceptabel is. Wij vragen u om op eenzelfde manier te kwan ﬁceren en te normeren wat acceptabel is ten aanzien van                  duurzame elektriciteit en warmte op regioniveau. Als samenwerking van lokale- en regionale overheden vinden we het niet
                                 erns ge hinder ten gevolge van de plaatsing van wind turbine parken, dus wat is een maximaal acceptabel aantal mensen per zoekgebied en voor het hele RES gebied dat             onze taak om nieuwe normen te introduceren waarvoor een we elijke basis ontbreekt. Een grondig onderzoek naar passende
                                 erns ge hinder mag ondervinden ten gevolge van de plaatsing van windturbines . Wij vragen u dit toe te passen op de zoekgebieden zodat voor elk gebied dat in de huidige         windturbinenormen vindt bovendien plaats op na onaal niveau.
                                 versie wordt benoemd als “geschikt voor wind (evt in combina e met zon)” duidelijk wordt hoeveel erns ge hinder zal optreden bij omwonenden. Uiteraard kan dit ertoe
                                 leiden dat de huidige zoekgebieden meer gediﬀeren eerd worden, met andere woorden bepaalde delen van een huidig gebied zullen meer geschikt zijn wat gezondheid                  We wijzen er graag op dat dit NRD en deze onderzoeksaanpak mede tot stand is gekomen via een drietal omgevingsdialogen,
                                 betre dan ande re delen van een bestaand zoekgebied . Daarnaast moeten gebieden die de gestelde normen wat betre gezondheid overschrijden uitgesloten worden.                    waarbij ook de GGD Zuid en de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) aanwezig waren. Een passende
                                 b) Dat er een maximale geluidsnorm wordt gehanteerd die niet overschreden mag worden en daarmee handhaa aar is op het moment dat overlast optreedt. Ons voorstel                 beoordeling op projectniveau volgt voor windprojecten bovendien in een passende m.e.r.-beoordeling of ProjectMER. Wel
                                 is hier voor de normen over te neme n die gelden voor geluid dat een warmtepomp mag maken op de erfgrens met de buren (45dB overdag, 4 0 dB s nachts)nachts).                    hebben we de vraag hoe om te gaan met windturbinenormen in dit onderzoek expliciet voorgelegd bij de commissie m.e.r.. Op
                                                                                                                                                                                                                  basis daarvan stellen we bij wijze van gevoeligheidsanalyse voor om in het alterna ef Leefomgeving op een strengere contour
                                                                                                                                                                                                                  van 700 meter te toetsen.
Heumen   Dorpsraad Nederasselt   Overige aspecten: Ten aanzien van overige aspecten dienen wij de volgende zienswijzen in:                                                                                        In de RES 1.0 is 0,04 TWh uit waterkracht voorzien. De ontwikkeling van waterkracht kent aanzienlijke milieueﬀecten.
         Windkracht Heumen       (1) Waterkracht is ten onrechte geen onderdeel van de planMer. Een waterkracht centrale in de Maas is vergelijkbaar is met een windturbine park en dat krijgt nu                 Tegelijker jd zijn die milieueﬀecten zeer projectgebonden. Het detailniveau van het planMER leent zich niet voor een
                                 onvoldoende aandacht en levert daarmee geen evenwich ge aanpak van de lokale energieopwekking.                                                                                   milieuanalyse van waterkracht. Deze milieuanalyse vindt plaats als zich een project voor waterkracht aandient (in een
                                                                                                                                                                                                                  projectMER).
Heumen   Dorpsraad Nederasselt   (2) Er wordt voorbij gegaan aan de mogelijkheden die elke regio biedt. De Maas of Maas/Waal kanaal wordt niet genoemd als mogelijke bron voor grootschalige warmtenet U refereert hier aan de warmtetransi e. De RES doelen hebben enkel betrekking op de opwek van duurzame elektriciteit. De
         Windkracht Heumen       oplossingen. Toch zijn hier hele wijken mee te verwarmen in het hele stroomgebied. Wij stellen voor dit mee te nemen als mogelijkheid om de RES doelen te halen.      regie voor de warmtetransi e is belegd bij gemeenten. Wel is in het kader van de RES 1.0 een regionale structuur warmte
                                                                                                                                                                                                       opgesteld en op provinciaal niveau is per warmtebron de poten e in beeld gebracht via de Gelderse Warmteatlas:
                                                                                                                                                                                                       h ps://rhk.maps.arcgis.com/apps/MinimalGallery/index.html?appid=65f26148fc784f12b37ddc3e8fa0ad5a# Een grootschalige
                                                                                                                                                                                                       aquathermie-oplossing zoals u voorstelt zal binnen uw gemeente en ook binnen de regio en provincie met enthousiasme
                                                                                                                                                                                                       worden ontvangen.
Heumen   Dorpsraad Nederasselt   (3) Er wordt te veel gedacht vanuit een centrale en daarmee kwetsbare energievoorziening. Indien energie plaatselijk gebruikt en gebuﬀerd wordt is er geen noodzaak deze         Dit onderwerp raakt aan de problemen rond netconges e bij landelijke en regionale netbeheerders.
         Windkracht Heumen       energie heen en weer te slepen in dikke kabels.
                                                                                                                                                                                                                  Voorstel is om een gevoeligheidsanalyse op het energiesysteem in het planMER op te nemen, om de alterna even te toetsen
                                                                                                                                                                                                                  op eﬀecten op het energiesysteem.
Heumen   Dorpsraad Nederasselt   (4) De kaders welke opwekking waar plaats vindt komt op verkeerde gronden tot stand. De kosten en baten van een loca e worden niet afgewogen. Er wordt geen rekening             Dit milieueﬀectonderzoek is een onderzoek naar milieuaspecten en milieueﬀecten. In de besluitvorming zullen ook andere
         Windkracht Heumen       gehouden met netaanslui ng, het samenvoegen van technieken, de aanleg van leidingen, transportkosten etc . Dit levert een ineﬃciënte opwekking op.                               aspecten worden meegewogen, zoals ne npassing en lokaal eigendom. Op projectniveau valt te verwachten dat een
                                                                                                                                                                                                                  ini a efnemer zal sturen op een eﬃcient gebruik van grondstoﬀen, het samenvoegen van technieken en een gedegen
                                                                                                                                                                                                                  kosten-baten analyse, waar dat het project zal helpen.
Heumen   Dorpsraad Nederasselt   (5) Uiterwaarde n in het RES gebied dienen uitgesloten te worden als zoekgebied voor windturbine parken en / of zonneparken De kaartjes van de zoekgebieden dienen          Deze nieuwe informa e is inderdaad bekend geworden jdens de zienswijzeperiode van deze No e Reikwijdte en
         Windkracht Heumen       hierop aangepast te worden.                                                                                                                                                 Detailniveau (NRD). De uitgangspunten in dit NRD zijn gebaseerd op de geldende wet- en regelgeving, kaders en beleid. De
                                                                                                                                                                                                             beleidslijn grote rivieren (Bgr) zit op dit moment nog in de beslissingsprocedure. Zo is het nog onduidelijk wat verstaan wordt
                                 Wij baseren ons voor het laatste punt op de recente kamerbrief (25 november 2022) van de minister en staatssecretaris van infrastructuur en waterstaat. Link naar de brief: onder bebouwing en of windturbines en zonnevelden hieronder vallen. Hier is de brief niet helder over.
                                 h ps://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-infrastructuur-en-waterstaat/documenten/kamerstukken/2022/11/25/water-en-bodem-sturend
                                                                                                                                                                                                             Op het moment dat de Bgr jdig wordt aangepast, dan wordt de nieuwe informa e meegenomen in dit onderzoek. In een
                                 De volgende citaten uit de brief ondersteunen onze zienswijze:                                                                                                              ander geval kan de nieuwe informa e een plek krijgen in passende m.e.r. procedus en ProjectMER'en op het moment dat zich
                                 “We st aan in de uiterwaarden (die vallen onder de Beleidslijn grote rivieren) geen nieuwe bebouwing meer toe. Daarmee maken we onze rivieren klimaatrobuuster en           een energieproject aandient.
                                 voorkomen we toenemende schade. Par jen houden hier vanaf heden rekening mee. Er wordt onderzocht hoe de Beleidslijn grote rivieren (Bgr) wordt aangescherpt. Dit is
                                 niet van toepassing op ontwikkelloca es, waar met het Rijk reeds bestuurlijke beleids)afspraken over zijn gemaakt.”

                                 en

                                 “Geen nieuwe bebouwing in het rivierbed
                                 De koers wordt om geen nieuwe bebouwing in de uiterwaarden meer toe te staan. Hiermee wordt voorkomen dat nieuwe ac viteiten of objecten in het rivierbed de
                                 plannen voor toekomstbestendigere rivieren duurder of onmogelijk maken. Ook wordt verdere schade voorkomen bij hoge waterstan den of overstromingen. De Beleidslijn
                                 Grote Rivieren (BGR) wordt hiervoor in 2023 geëvalueerd en aangescherpt”

                                 Het laatste citaat maakt duidelijk dat dit over bebouwing en objecten gaat, en wij zien de overheden die samenwerken in de RES als par j en die hier vanaf heden rekening
                                 mee dient te houden.
Heumen   Dorpsraad Nederasselt   Navolgbaarheid: Wij zijn van mening dat er vele aspecten zijn waarop dit rapport onnavolgbaar is. Het is vaak niet duidelijk op basis van welke aspecten een gebied              Voor geluid nemen we een dergelijke toelich ng op in de milieueﬀectrapportage. Voor slagschaduw geldt dat dit niet wordt
         Windkracht Heumen       geselecteerd wordt en hoe de grenzen ervan bepaald zijn. Wij zijn bekend met het feit dat er so ware beschikbaar is om zoekgebieden te evalueren en gaan ervan uit dat           beoordeeld in het in dit milieueﬀectonderzoek. Op projectniveau is dat uiteraard wel het geval. Op regioniveau zijn de
                                 die gebruikt is. Voor ons oordeel is het belangrijk dat ook voor ons als inwoners van het gebied navolgbaar is hoe selec e plaatsvindt. Dat zal leiden tot een beter begrip en   geluidscontouren echter maatgevend.
                                 meer duidelijkheid over de gemaakte afwegingen. Ons inziens is dit essen eel om het vertrouwen tussen burger en overheid in dit proces te bewaren.

                                 Onderstaande zijn wat dit betre belangrijke sugges es voor verbetering die we hier als zienswijze presenteren:
                                 (1) Referen e molens - goed dat deze referen e molens in het rapport staan. Vul dit aan met een geluidscontour van de referen e molens en een slagschaduw contour van
                                 de betreﬀende molens (van bovenaf gezien) zodat voor lezers duidelijk is wat de verwachte contouren zijn. Met name voor geluid is het ons duidelijk dat dit af kan hangen
                                 van de windrich ng en sterkte maar dat laat nog steeds de mogelijkheid een gemiddelde” contour te tonen (ZW windkracht 4) en aan te geven hoe dit kan variëren
Heumen   Dorpsraad Nederasselt   (2) Slagschaduw - benoem de norm in plaats van te verwijzen naar het ac viteiten besluit. Het RIVM noemt “De norm voor slagschaduw: De slagschaduw van een turbine               Voor slagschaduw geldt dat dit niet wordt beoordeeld in het in dit milieueﬀectonderzoek. Op projectniveau is dat uiteraard wel
         Windkracht Heumen       mag niet meer dan 17 dagen per jaar gedurende meer dan 20 minuten per dag optreden.” als norm uit het ac viteitenbesluit                                                         het geval. Op regioniveau zijn de geluidscontouren echter maatgevend.
Heumen   Dorpsraad Nederasselt   (3) Geluid - geef een verduidelijking van een typisch jaarproﬁel van een gehanteerde Lden norm, dus hoeveel piekgeluid past binnen deze norm. Ons is duidelijk dat er vele       In het milieueﬀectonderzoek wordt toegelicht hoe de geluidscontouren worden berekend en welke aannames hierbij gelden.
         Windkracht Heumen       proﬁelen zijn die in de norm passen, het is belangrijk dat belanghebbenden bij dit rapport en beleidsmakers weten wat een norm in de prak jk inhoudt                             Het is belangrijk te benadrukken dat hierbij uitgegaan wordt van een jaargemiddelde norm, zoals deze in het Ac viteitenbesluit
                                                                                                                                                                                                                  van toepassing was. Het doel van het milieueﬀectonderzoek is om geschikte, geschikt te maken en ongeschikte gebieden in
                                                                                                                                                                                                                  beeld te brengen voor de opwek van duurzame elektriciteit en warmte. Op projectniveau zal dit verder onderzocht moeten
                                                                                                                                                                                                                  worden.
Heumen   Dorpsraad Nederasselt   (4) Zonnevelden - geef ook aan wat de maximale hoogte is van zonnevelden die verondersteld wordt. Typische velden die gerealiseerd zijn zijn vaak een meter of maximaal          Over de veronderstelde hoogte van zonnevelden wordt een toelich ng opgenomen in het milieueﬀectonderzoek.
         Windkracht Heumen       4-5 hoog en daarmee minder van belang voor horizon vervuiling.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Heumen   Dorpsraad Nederasselt   (5) Onleesbare plaatjes - bijvoorbeeld a eelding 4.13 (model 3 landschap) is zelfs bij maximale vergro ng nauwelijks leesbaar (legenda “aanpassing”?, “inpassing”? ), de        A eelding 4.13 Model 3 gee een eerste indica e van het alterna ef landschap. Dit alterna ef wordt nader uitgewerkt in het
         Windkracht Heumen       dikke rode strepen lijken bestaande snelwegen?                                                                                                                                  milieueﬀectonderzoek, in lijn met de overige alterna even.
Heumen   Dorpsraad Nederasselt   (6) Er worden gebieden ingekleurd, doch het aantal inwoners die in dit gebied buiten de norm en vallen wordt daarbij niet aangegeven.                                           Deze opmerking kunnen we moeilijk duiden. We verwachten dat deze betrekking hee op de belemmeringenkaarten voor
         Windkracht Heumen                                                                                                                                                                                       wind- en zonneenergie. Die belemmeringenkaarten zijn tot stand gekomen op basis van wet- en regelgeving.
Heumen   Dorpsraad Nederasselt   (7) Er wordt in de overzichtskaartjes geen rela e gelegd tussen de capaciteit energievoorziening, kabels, zonnevelden en windturbines, dit is wel voor de warmtevraag           Via een zienswijze hee Liander kenbaar gemaakt niet achter de data en uitgangspunten van het alterna ef Energiesysteem te
         Windkracht Heumen       gebeurd in het rapport. Daar is vraag en aanbod in kaart gebracht. Bij elektriciteitsopwekking is niet inzichtelijk waar clustering noodzakelijk is en waar nieuwe leidingen    staan. Het blijkt echter niet mogelijk om samen jdig de juiste data en uitgangspunten te deﬁniëren. Voorstel is daarom om dit
                                 moeten worden aangelegd. Dus vul dit ook in voor elektriciteit.                                                                                                                 alterna ef te vervangen door een gevoeligheidsanalyse achteraf, om de drie overige alterna even te toetsen op eﬀecten op
                                                                                                                                                                                                                 het energiesysteem.
Heumen   Dorpsraad Nederasselt   (8) Er wordt binnen de grenzen van het RES gebied gekeken naar zoekgebieden . Hierbij is het onduidelijk of kansen en bedreigingen aan de andere kant van de RES grenzen Er wordt beschouwd wat de eﬀecten op de omliggende gebieden (buiten begrenzing RES) is. Hierbij wordt zoveel als
         Windkracht Heumen       zijn meegenomen.                                                                                                                                                         redelijkerwijs mogelijk rekening gehouden met ontwikkelingen uit andere RES-regio's. Hierbij geldt echter wel dat de keuzes die
                                                                                                                                                                                                          er in andere regio's gemaakt zijn en/of worden gemaakt nog niet al jd eenduidig zijn.
                                 Veel van deze sugges es kunnen verwerkt worden in een Appendix, of een algemeen uitleg document voor de vele MER documenten die voor alle RES r egio’s gemaakt
                                 zullen worden
Heumen   Dorpsraad Nederasselt   Conclusie: Op basis van bovenstaande zijn wij van mening dat het rapport slecht navolgbaar is. Daarnaast vinden wij het essen eel dat gezondheidsaspecten in vervolg            Dank voor uw uiteenze ng.
         Windkracht Heumen       documenten worden meegenomen. We hebben ook een aantal beperkingen benoemd voor de zoekgebieden die niet in de huidige versie van het document meegenomen
                                 zijn. Wij vragen u dit op te nemen in volgende versies van dit document en vervolgdocumenten in dit proces.
Heumen   Baywa-r.e.              Molenaarswoning (p.25):                                                                                                                                                         In het milieueﬀectonderzoek stellen we voor om een gevoeligheidsanalyse te doen van de mogelijkheden voor
                                 “In deze NRD zijn de molenaarsgebieden nog niet meegenomen, in de planMER-fase zullen we onderzoeken hoe dit op regionale schaal toch meegenomen kan worden in de               molenaarswoningen. Dit brengt in beeld welke ruimte eventueel beschikbaar komt. Hierin wordt op regionale schaal
                                 eﬀectonderzoeken.”                                                                                                                                                              onderzoek gedaan. Wij zijn niet voornemens individuele overeenkomsten mee te nemen in deze analyse, juist omdat het
                                 Graag opnemen dat er een inventarisa e wordt gedaan van reeds gesloten molenaarsovereenkomsten, dit gaat om woningen behorende tot de sfeer van inrich ng zijnde                onderzoek zich op het regionale schaalniveau richt.
                                 het windpark (Art. 1.1 lid 4 Wet Milieubeheer). Ontwikkelaars kunnen de molenaarsovereenkomsten aan de opsteller van het plan-mer verstrekken zodat deze
                                 meegenomen kunnen worden. Het verwerken van deze gegevens is cruciaal voor het goed beoordelen van de mogelijkheden van loca es.

                                 Wij verzoeken tot inventariseren en opnemen van molenaarswoningen in het onderzoek.
Heumen   Baywa-r.e.              Geluidshinder (P33 en P 34):                                                                                                                                                    In het milieueﬀectrapport wordt toegelicht welke uitgangspunten worden gehanteerd. Het gaat daarbij om het onderzoeken
                                 Bij het beoordelen van de mogelijkheden voor windenergie wordt onderscheid gemaakt tussen grote en kleine referen eturbines, genaamd ‘opera onele windturbines’ en              van een realis sche bandbreedte qua mogelijkheden voor windenergie. Wij zijn van mening dat we hierin voldoende de
                                 ‘innova eve windturbines’. Daarbij wordt er in de belemmeringenkaarten windenergie in het NRD rekening gehouden met grotere afstanden voor de innova eve turbines.              'grenzen' in de regio qua mogelijkheden verkennen. Een meer exacte invulling en berekeningen per type windturbine kunnen
                                 De veronderstelling dat grotere turbines voor meer geluidsoverlast zorgen volgen wij niet. Uit onderstaande tabel van Bosch en van Rijn blijkt dat er een grote spreiding van   vervolgens op projectniveau worden onderzocht en uitgevoerd.
                                 bronsterktes en rotordiameters is. Ook is te zien dat bijvoorbeeld de Vestas V162 en de V126 gelijk scoren qua bronvermogen. Ons voorstel is om voor de ‘innova eve
                                 windturbines’ dezelfde afstand tot woningen te hanteren dan voor de ‘opera onele windturbines’.

                                 <Figuur 1: Verhouding formaat rotor en brongeluid van beschikbare windturbinetypes, op ashoogte van 120m. Bron: Bosch & van Rijn, 2022.>

                                 Naast het gegeven dat er geen direct verband bestaat tussen het formaat en de bronsterkte van een windturbine, zijn van het type ‘opera onele windturbines’ signiﬁcant
                                 meer windmolens nodig om dezelfde opwek per windpark te genereren. Een windpark met ‘opera onele windturbines’ kan daardoor een grotere geluidsemissie hebben
                                 dan een windpark met een kleiner aantal ‘innova eve windturbines’. Op projectniveau biedt een ProjectMER de mogelijkheid verschillende opstellingsvarianten te
                                 beoordelen en geluidscontouren in kaart te brengen.

                                 Wij adviseren dat op voorhand geen verschil in afstand tot gevoelige objecten gehanteerd dient te worden voor opera onele of innova eve windturbines, dit dient in een
                                 later stadium in een projectMER op projectniveau te worden uitgewerkt.
Heumen   Baywa-r.e.              Nieuwe zoekgebieden windenergie koppelen waar nodig aan zoekgebieden zon in RES 1.0                                                                                             Voorstel is om een gevoeligheidsanalyse te doen voor het energiesysteem, om de drie alterna even te toetsen op eﬀecten op
                                 Het is zinvol om de nieuwe aanvullende zoekloca es voor windenergie zoveel mogelijk rond bestaande zoekloca es voor zon (RES 1.0) te zoeken. Zodoende kan hier cable            het energiesysteem.
                                 pooling worden gefaciliteerd om zo op maal mogelijk gebruik te maken van de aanwezige netcapaciteit. Per loca e kan inzichtelijk worden gemaakt of cable pooling
                                 (technisch, juridisch en economisch) mogelijk is. Daarnaast ontstaat er een energielandschap wat geconcentreerd is en andere gebieden open kunnen blijven.

                                 In bijvoorbeeld het verkenningsgebied nabij Heumen, zijn alle voorbereidingen voor de op e tot cable pooling getroﬀen op de aanslui ng van het in voorbereiding zijnde
                                 Zonnepark Teersche Sluispolder te Heumen.

                                 Wij adviseren tot inventariseren van beschikbaarheid aangevraagde en gerealiseerde netaanslui ngen voor cable pooling met windenergie, en dit als criterium mee te
                                 wegen in de beoordeling van loca es.
Heumen   Baywa-r.e.              Landschappelijke bundeling met meerdere elementen beter beoordelen                                                                                                              We onderschrijven dat het alterna ef landschap binnen dit NRD nog erg basaal en op hoofdlijnen staat beschreven. We stellen
                                 Kijk bij het beoordelen naar herkenbare landschapselementen, zou een zwaarder gewicht kunnen worden toegekend indien er een binding bestaat met meer dan één                    voor om dit alterna ef in het milieueﬀectonderzoek verder uit te werken tot een niveau vergelijkbaar met de overige
                                 element. Zoals een loca e die binding hee met zowel bestaande kanalen als rijkswegen of hoogspanningstracés. Of bijvoorbeeld een binding met andere bronnen van                 alterna even.
                                 duurzame energieproduc e, zoals een zonnepark.

                                 Wij adviseren meervoudige binding met landschappelijke elementen een zwaarder (posi eve) beoordeling te geven in vergelijk met loca es welke een enkelvoudige binding
                                 hebben.
Heumen   Baywa-r.e.              500 voetszone volkel? Zachte beperking, maar door windklimaat niet mogelijk                                                                                                     In het milieueﬀectonderzoek wordt dit beschouwd. Het is echter zo dat voor het gehele plangebied een hoogtebeperking geldt
                                 Naast de in tabel 5.3 op pagina 48 opgenomen aspecten voor invloed op luchtvaartveiligheid, dient nadrukkelijk de ligging van 300- en 500-voetszones meegenomen te              ten aanzien van radarverstoring. Voor concrete projecten kan dit verder worden onderzocht door middel van een radartoets.
                                 worden. Deze 500-voetzones vormen voor nieuwe windparken een harde belemmering, zeker voor de innova eve windturbines. De Viewer Hoogtebeperkingen gee géén                     Het advies om de zone rond Volkel op te nemen als harde belemmering, wat maatwerk vraagt, wordt daarom niet op voorhand
                                 inzicht in de ligging van deze speciﬁeke zones, wel kunnen deze worden opgevraagd bij TNO, verantwoordelijk voor radaronderzoek.                                                overgenomen.

                                 Wij adviseren naast de Viewer Hoogtebeperking expliciet ook de ligging van 300- en 500-voetszones op te nemen als harde belemmering.
Heumen   Gemeente Heumen         ln de Circulaire Regio is bestuurlijk besloten om de concept No e Reikwijdte en Detailniveau (NRD) vrij te geven voor publica e. Dit betekent dat de inzageperiode start en Dank voor uw zienswijze.
                                 het belanghebbenden vrij staat om uiterlijk 23 december 2022 een zienswijze in te dienen. In deze brief vindt u de zienswijze namens de raad van de gemeente Heumen in
                                 vergadering bijeen op 15 december 2022.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Heumen       Gemeente Heumen       Zoekgebieden en verkenningsgebieden in RES 1.0                                                                                                                         Dank voor uw uiteenze ng.
                                   De planMER hee als uitgangspunt bod RES 1.0. De RES 1.0 is vastgesteld met daarin de zoekgebieden voor de realisa e van windturbines en zonnevelden. Daarnaast zijn er
                                   nog enkele aanvullende verkenningsgebieden voor windturbines vastgelegd, om zo meer mogelijkheden voor windenergie in beeld te brengen. Dat is onder andere het
                                   A73-gebied in gemeente Heumen. Deze verkenningsgebieden tellen niet mee in het bod van 1,62 TWh van de RES 1.0, maar wil de regio in het RES 2.0 proces nader
                                   onderzoeken.
                                   Zowel zoekgebieden als verkenningsgebieden worden meegenomen in de planMER.
                                   De milieueﬀectrapportage is daarbij van toepassing op het gehele grondgebied van de gemeente Heumen.
Heumen       Gemeente Heumen       Milieu-eﬀecten warmtebronnen, met name geothermie                                                                                                                              Wij begrijpen de wenselijkheid om de eﬀecten van geothermie extra te beschouwen. Er is echter rela ef weinig informa e
                                   ln de NRD zal per type warmtebron een milieu-analyse op hoofdlijnen worden uitgevoerd. Er wordt daarbij ervan uitgegaan dat milieu-eﬀecten vooral lokaal zullen zijn, op       bekend over de eﬀecten. De analyse wordt daarom alleen op hoofdlijnen uitgevoerd. Dit past bij het detailniveau van het
                                   projectniveau, omdat warmteprojecten gekoppeld zijn aan speciﬁeke loca es/bronnen. Uit de prak jk blijkt inmiddels dat de eﬀecten van geothermie veel groter kunnen            milieueﬀectonderzoek. De milieuinforma e t.a.v. warmte kan door de gemeenten worden gebruikt bij de uitwerking van
                                   zijn dan lokaal. Wij vragen daarom extra aandacht voor de milieu-eﬀecten van geothermie.                                                                                       projecten.
Heumen       Gemeente Heumen                                                                                                                                                                                      De windturbinenormen in Nederland staan beschreven in het ‘Ac viteitenbesluit’, maar zijn op dit moment buiten werking.
                                                                                                                                                                                                                  Voor die windturbinenormen wordt door het Rijk op dit moment een milieubeoordeling gemaakt waar u aan refereert. Die
                                                                                                                                                                                                                  milieubeoordeling volgt waarschijnlijk in 2023. We stellen in dit NRD voor om tot dat moment te werken met de bekende
                                   GeIuidsnormen windturbines                                                                                                                                                     windturbinenormen, ook al zijn deze buiten werking. Er is namelijk nog geen zicht op deze nieuwe normen en ook geen
                                   Op 30 juni 2021 hee de Raad van State naar aanleiding van het Nevele arrest uitgesproken dat de algemene normen voor geluid, slagschaduw en veiligheid uit het                 we elijke basis om nieuwe of andere normen te introduceren.
                                   Ac viteitenbesluit en de Ac viteitenregeling formeel moeten worden onderzocht. We bevinden ons daarom jdens het planMER traject in een overbruggingsperiode voor
                                   de normen van geluid, slagschaduw en veiligheid voor de ontwikkeling van windprojecten, totdat het formele onderzoek aangee hoe de normen zouden moeten zijn.                  We wijzen er graag op dat dit NRD en deze onderzoeksaanpak mede tot stand is gekomen via een drietal omgevingsdialogen,
                                   Ambtelijk is voorgesteld om in de planMER loca es voor windenergie te onderzoeken binnen een grotere bandbreedte van geluid, maar bestuurlijk wil men vasthouden aan           waarbij ook de GGD Zuid en de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) aanwezig waren. Een passende
                                   de normen uit het Ac viteitenbesluit.                                                                                                                                          beoordeling op projectniveau volgt voor windprojecten bovendien in een passende m.e.r.-beoordeling of ProjectMER. Wel
                                   Er wordt daarom voorgesteld om in de NRD bij de normen van het Ac viteitenbesluit te blijven, maar in de planMER in het te onderzoeken alterna ef 'Leefomgeving' een           hebben we de vraag hoe om te gaan met windturbinenormen in dit onderzoek expliciet voorgelegd bij de commissie m.e.r.. Op
                                   striktere norm te hanteren, namelijk de 45 dB Lden norm die de WHO adviseert.                                                                                                  basis daarvan stellen we bij wijze van gevoeligheidsanalyse voor om in het alterna ef Leefomgeving op een strengere contour
                                   Gemeente Heumen wil ervoor pleiten om deze striktere norm ook te hanteren in de NRD.                                                                                           van 700 meter te toetsen.
Heumen       Gemeente Heumen       Tot slot                                                                                                                                                                 Dank voor uw zienswijze.
                                   De inzageperiode voor de concept-NRD is een belangrijke stap om te komen tot verdere planvorming. De urgen e om deze plannen te realiseren is groot in het licht van het
                                   klimaat en zeker ook vanwege de oorlog in Oekraine. We roepen daarom ook op om het planMER geen vertragend eﬀect te laten hebben op lopende of opstartende
                                   projecten. Als nieuwe projecten zich aandienen moet daar wat ons betre het gesprek over aangegaan worden. Voor gemeente Heumen geldt dit uitdrukkelijk voor
                                   waterkrachtprojecten in onze gemeente waar wij poten e in zien. We waarderen de voortgang die is geboekt en begrijpen de waarde en het belang voor het opstellen van
                                   het planMER. We zijn ook zeer benieuwd naar de resultaten die het planMER oplevert. Vanzelfsprekend hee de raad bij de vertaling daarvan naar concrete projecten het
                                   laatste woord.
Lingewaard   Gemeente Lingewaard   We hebben als regio de ambi e om in 2030 55% en rn 2050 95% minder CO2 uit te stoten. Lokaal opgewekte, duurzame energie is nodig om deze ambi e te halen. Het                 Dank voor uw zienswijze en uiteenze ng.
                                   inpassen van grootschalige duurzame energie vraagt om een goede afweging tussen verschillende belangen in de schaarse ruimte. We zien de planMER daarbij als een
                                   belangrijk instrument om tot een gedragen en goed onderbouwde RES 2.0 te komen. Dit helpt ons om het goede gesprek te voeren en beslissingen te nemen over de
                                   transi e van fossiele naar duurzame energie. De NRD gee aan welke keuzes er op voorhand worden gemaakt voor de plan-MER en welke alterna even er worden
                                   onderzocht We kunnen ons op hoofdlijnen vinden in de keuzes die zijn gemaakt.

                                   Als onderdeel van de regio werken we vanuit de gemeente Lingewaard samen met onze inwoners, ondernemers en organisa es uiteraard ook hard aan de transi e naar een
                                   duurzame gemeente. Duurzame opwek, energiebesparing en warmtetransi e zijn daarbij de drie pijlers waar wij ons in het bijzonder op richten. Een goede ruimtelijke
                                   inpassing vraagt duidelijkheid over de eﬀecten van maatregelen op natuur en milieu, gezondheid en landschap. De PlanMER is bij het verkrijgen van deze duidelijkheid een
                                   belangrijke stap. Juist daarom hebben we een aantal opmerkingen en sugges es.
Lingewaard   Gemeente Lingewaard   Belemmeringen of kansen?                                                                                                                                                       De urgen e wordt gedeeld binnen de regio. Voor weidevogelgebieden hee de provincie een zorgplicht i.h.k.v. de wet
                                   Wij maken ons zorgen om de gevoelde urgen e en vooral het meer denken vanuit belemmeringen dan vanuit kansen. ln haar meest recente rapport stelt het IPCC dat,                natuurbescherming. Er zijn in dat opzicht geen mogelijkheden om windturbines en/of zonnevelden te ontwikkelen in
                                   gerekend vanuit de huidige ontwikkelingen, temperatuurs jgingen van 3,5 of zelfs 4 graden denkbaar zijn. De eﬀecten daarvan zijn niet te overzien en raken, voor sommige       weidevogelgebieden. Derhalve zijn weidevogelgebieden opgenome als harde belemmering. Ten aanzien van de harde
                                   gebieden, de existen ële voorwaarden van bestaan. Desondanks zien we in het NRD voor zowel wind als zon nog rela ef veel harde belemmeringen. Denk bijvoorbeeld aan            belemmeringen uit de Wnb geldt dat niet alle natuugebieden op voorhand worden uitgesloten.
                                   in de Provinciale Omgevingsverordening vastgelegde weidevogelgebieden.

                                   Zou het daarom niet te meer een afweging behoren te zijn, ook gezien de urgen e van het vraagstuk, belemmeringen vanuit Wnb niet op voorhand als harde belemmering
                                   beschouwen, maar te bezien of in het kader van belangenafweging mi gerende maatregelen getroﬀen kunnen worden? ls het niet wenselijk in beeld te brengen,
                                   vergelijkbaar met de 1-8 km contour rondom de Veluwe in rela e tot de wespendief, onder welke condi es er wel mogelijkheden zijn voor grootschalige opwek?
Lingewaard   Gemeente Lingewaard   Ruimtelijke gevolgen                                                                                                                                                U benoemt hier een punt dat geadresseerd kan worden in het vervolgproces rich ng herijking van de RES. Het gaat echter niet
                                   Door de aankondiging van de provincie de resultaten te verwerken in de omgevingsverordening hee de PlanMER, anders dan de RES, planologische consequen es. Daarom om milieueﬀecten en valt zodoende buiten de scope van het milieueﬀectonderzoek.
                                   zou het goed zijn als we in de regio, zeker met het oog op de windopgave en de belemmeringen vanwege de wespendief, met elkaar een manier vinden om gemeenten waar
                                   kansrijke loca es voor wind liggen en die daarmee aan de slag willen, te ondersteunen bij de kosten die dat met zich mee brengt. We weten vanuit de recent vergunde
                                   turbines bij steenfabriek Caprice hoe complex en jdrovend dergelijke processen zijn, juist ook voor de gemeentelijke organisa e.
Lingewaard   Gemeente Lingewaard   Warmtetransi e                                                                                                                                                                 Het detailniveau van het milieueﬀectonderzoek leent zich voor inzichten in de milieueﬀecten op hoofdlijnen. Hoewel er
                                   ln het warmtespoor zijn we benieuwd naar de resultaten van de PlanMER. Er lijkt te worden geconstateerd dat het nog te vroeg is om echt te komen tot kaarten voor kansen       meerwaarde wordt gezien in diepgaander onderzoek, past dit niet binnen de reikwijdte en het detailniveau van het
                                   en belemmeringen. Klopt die conclusie? Dat is wellicht te begrijpen vanwege de stand van zaken in de warmtetransi e, maar tegelijk wel jammer. Denk bijvoorbeeld aan de        milieueﬀectonderzoek om te komen tot gebieden die geschikt, ongeschikt en/of geschikt te maken zijn voor wind, zon en
                                   complexiteit van een Hoog Temperatuur Opslag (HTO). Dat is een noodzakelijke voorwaarde voor een warmtenet gevoed door duurzame bronnen, maar tegelijker jd                    bepaalde warmtebronnen.
                                   ingewikkeld vanwege bijvoorbeeld de mogelijke eﬀecten op het zoete grondwater vanuit een opslag in een brakke waterlaag. Uit een onderzoek van TNO en lF Technologie
                                   is echter gebleken dat er juist goede opslagmogelijkheden zijn
                                   gelegen op een diepte in het brakke gedeelte.

                                   Vanuit Lingewaard zouden we graag bijdragen aan het vermeerderen van kennis op dit punt door, onder stringente voowaarden en met steun van de regio en provincie, een
                                   pilot te starten. Nu lijkt dat het eﬀect op het zoete grondwater een harde beperking is, maar komt dat niet juist ook voort uit een gebrek aan inzicht in de eﬀecten? En zou
                                   een in omvang en reikwijdte beperkt pilotproject daar niet behulpzaam kunnen zijn? Wellicht zijn dat vragen die in of parallel aan de PlanMER van een antwoord voorzien
                                   kunnen worden.
Lingewaard   Gemeente Lingewaard   Caprice                                                                                                                                                                Autonome ontwikkelingen zijn opgevraagd bij de individuele gemeenten. De lijst kan aangevuld worden met projecten
                                   We missen we in de bijlage autonome ontwikkelingen voor Lingewaard de windturbines nabij Caprice. Deze zijn in een uitgebreide procedure inmiddels vergund na verlenen waarover een ruimtelijk besluit is genomen. Caprice wordt opgenomen in de lijst met autonome ontwikkelingen in het
                                   van een verklaring van geen bedenkingen door de gemeenteraad. Kunnen deze worden toegevoegd?                                                                           milieueﬀectrapport




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Lingewaard   Gemeente Lingewaard             Ten slo e                                                                                                                                                                    Dank voor uw zienswijze.
                                             We willen benadrukken dat we het belang zien van een regionale PlanMER om te komen tot een goed onderbouwde en gedragen energiestrategie voor onze regio. We
                                             vertrouwen erop dat onze aandachtspunten op adequate wijze worden verwerkt in de deﬁni eve NRD die ter vaststelling aan de colleges wordt voorgelegd.

                                             We zien uit naar de resultaten van ondezoek en gaan ervan uit dat deze ons helpen bij het formuleren van een ambi euze tweede versie van onze Regionale Energie
                                             Strategie passend bij de urgente uitdaging waarvoor we ons met elkaar gesteld zien.
Lingewaard   Windpark A15-Lingewaard         Windpark A15-Lingewaard                                                                                                                                                      Dank voor uw uiteenze ng.
                                             Windpark A15-Lingewaard is een windpark in ontwikkeling. Het windpark hee als doelstelling om de inwoners van de gemeente Lingewaard van duurzame, eerlijke en
                                             groene stroom te voorzien. Al 10 jaar willen wij dit bereiken door een lijnopstelling van tenminste drie windturbines in gemeente Lingewaard te realiseren langs de nog door
                                             te trekken A15, de Betuweroute en tussen de twee bestaande hoogspanningsleidingen. Windpark A15-Lingewaard hee op 15 december 2017 een principeverzoek tot
                                             planologische medewerking bij gemeente Lingewaard ingediend. Hierop zijn gemeente Lingewaard, Provincie Gelderland en Windpark A15-Lingewaard met elkaar in overleg
                                             getreden. Dit overleg hee onder andere geleid tot een concept overeenkomst met waarin de bereidheid tot planologische medewerking wordt gegeven mits het ini a ef
                                             binnen de grenzen van een goede ruimtelijke ordening blij .
Lingewaard   Windpark A15-Lingewaard         Status onderzoeken Windpark A15-Lingewaard                                                                                                                                   Dank voor uw uiteenze ng.
                                             Het ecologisch onderzoek voor Windpark A15-Lingewaard is nagenoeg afgerond. De ontheﬃng voor de Wet Natuurbescherming wordt begin 2023 aangevraagd. Overige
                                             onderzoeken lieten eerder al posi eve resultaten zien en worden nu geactualiseerd aan de hand van de meest recente windturbinespeciﬁca es en de gemeentelijke
                                             normen. In 2018 is in opdracht van Windpark A15-Lingewaard door Pondera een concept No e Reikwijdte en Detailniveau projectMER opgesteld. Deze concept no e is
                                             besproken en aangepast na overleg met gemeente Lingewaard en Provincie Gelderland. Deze concept no e is nog niet gepubliceerd, omdat Windpark A15-Lingewaard
                                             vooraf eerst meer duidelijkheid wilde verkrijgen over het onderdeel externe veiligheid en in het bijzonder de aanwezigheid van enkele gasleidingen van de Gasunie.
                                             Ondertussen hee de Gasunie aan de hand van haar eigen berekeningen vastgesteld dat er voor wat betre externe veiligheid geen bezwaar bestaat voor de realisa e van
                                             Windpark A15-Lingewaard. Hiermee is voor het windpark de weg vrijgemaakt om deze onderzoeken af te ronden en naar publica e van de NRD voor de projectMER te
                                             werken. Het plangebied dat voor de voornoemde onderzoeken is vastgesteld, is als bijlage 1 bijgevoegd. Windpark A15-Lingewaard valt overigens buiten de
                                             beschermingszone voor de Wespendief 1 tot 8 kilometer rondom de Veluwe.
Lingewaard   Windpark A15-Lingewaard         Concept NRD planMER RES Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen                                                                                                                In de Omgevingsvisie wordt hierover geen duidelijkheid verscha . Derhalve wordt de grens niet opgenomen in het
                                             Met belangstelling hebben wij kennis genomen van de concept NRD planMER. Uit deze concept NRD planMER volgen geen belemmeringen voor het plangebied van                      milieueﬀectonderzoek. Uit het onderzoek zal volgen welk gebied rond de toekoms ge A15 geschikt zijn voor wind- en/of
                                             Windpark A15-Lingewaard. Verder staat over het plangebied van Windpark A15-Lingewaard het volgende vermeld op pagina 19 van de concept NRD planMER.                          zonne-energie.

                                             <Tabel 1: Overzicht van de omgevingsvisie van gemeente Lingewaard (tabel 2.1 uit de concept NRD planMER, pagina 19)>

                                             Onze vraag hierbij is om de ‘A15-zone’ te speciﬁceren. Door een zone van bijvoorbeeld maximaal 500 meter van de geplande A15 te benoemen als de ‘A15-zone’, ontstaat
                                             hierover duidelijkheid bij de omwonenden, overheden, het ini a ef en andere betrokkenen. We horen graag van u of deze verduidelijking in de deﬁni eve NRD ten behoeve
                                             van de planMER ambtshalve kunt verwerken.
Lingewaard   Windpark A15-Lingewaard         Mochten er vragen zijn over de ontwikkeling van Windpark A15-Lingewaard, dan bent u (uiteraard) van harte welkom om contact op te nemen via onderstaande gegevens.           Dank voor uw zienswijze.
                                             Dank voor uw aandacht en met hartelijke groet!
Lingewaard   Windpark A15-Lingewaard         BIJLAGE 1: Plangebied Windpark A15-Lingewaard                                                                                                                                Dank voor uw uiteenze ng.
                                             <Kaart met plangebied WP A15-Lingewaard>
Nijmegen     Gemeente Nijmegen               De Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen is voornemens om een plan-MER uit te voeren voor de Regionale Energiestrategie (RES), ln de RES 1.0 hebben we afgesproken Dank voor uw zienswijze.
                                             om in 2030 1,62 TWh duurzame elektriciteit op te wekken binnen de regio. Het doel van de plan-MER is om milieueﬀecten volwaardig mee te laten wegen in de
                                             besluitvorming. Op 18 oktober is de No e Reikwijdte en Detailniveau vrijgegeven voor zienswijzen. Met deze brief geven wij onze zienswijzen op de NRD voor de plan-MER
                                             RES Arnhem Nijmegen.
Nijmegen     Gemeente Nijmegen               We hebben als regio de ambi e om in 2050 95% minder CO2 uit te stoten dan in 1990 en in 2030 55%. LokaaI opgewekte, duurzame energie is nodig om deze ambi es te   Dank voor uw uiteenze ng en uw bijdrage.
                                             halen. Het inpassen van grootschalige duurzame energie vraagt om een goede afweging tussen verschillende belangen in de schaarse ruimte. De plan-MER gee handva en
                                             om deze afweging te maken. We zien de plan-MER als een instrument om tot een gedragen en goed onderbouwde RES te komen en ondersteunen het besluit van de regio
                                             om de plan-MER op regionaal niveau uit te voeren. Dit helpt ons om het goede gesprek te voeren over de transi e van fossiele naar duurzame energie. De NRD gee aan
                                             welke keuzes er op voorhand worden gemaakt voor de plan-MER en welke alterna even er worden onderzocht. We kunnen ons op hoofdlijnen vinden in de keuzes die in de
                                             NRD zijn gemaakt. Op een aantaI onderdelen hebben we nog een inhoudelijke opmerking.
Nijmegen     Gemeente Nijmegen               Ambi e: De laatste rapporten van het VN Klimaatpanel IPCC zijn zeer alarmerend. Het IPCC stelt dat klimaatverandering en het steeds vaker voorkomen van extreem weer aI We gebruiken het planMER inderdaad om breder te kijken dan de huidige RES doelstelling van 1,62 TWh duurzame
                                             veel sneller veel erns ger gevolgen voor mens en natuur hebben dan eerder werd gedacht en dat het van levensbelang is de CO2-uitstoot versneld te verminderen. De       elektriciteitsopwekking in 2030.
                                             uitkomsten van de laatste IPCC-rapporten zijn niet meegenomen in de doetstellingen van de RES en van het Nederlandse Klimaatakkoord, ln de NRD zien we dat de
                                             plan-MER zich niet beperkt tot de bestaande doelstetling van 1,62 TWh, maar ook inzicht gee in de milieueﬀecten bij een aanscherping van de doelstelling. We
                                             ondersteunen de keuze om in de plan-MER breder te kijken dan de huidige doelstelling van 1,62 TWh.
Nijmegen     Gemeente Nijmegen               Natuur en biodiversiteit: Het is urgent om energie op veel grotere schaaI duurzaam te gaan opwekken. Tegelijker jd mag dat niet ten koste gaan van de natuur, die toch al    In de NRD stellen we voor om alle alterna even te beoordelen op natuur(impact). De ontwikkeling van energieprojecten in
                                             onder druk staat in omvang en kwaliteit. We vinden het daarom van belang om zonnevelden dusdanig te plaatsen dat ze niet de natuur verstoren of verdringen en de             natuurgebieden krijgt op dit thema zo een slechte beoordeling. Dit betre uw punt van het ontzien van bestaande
                                             aanwezige natuurgebieden (blijvend) te ontzien bij de aan te wijzen loca es voor windturbines. Daarnaast zien we in de RES een kans om natuur te versterken. Met             natuurgebieden.
                                             zorgvuldig geplaatste zonnepanelen kunnen natuurwaarden worden teruggebracht, bijvoorbeeld op loca es waar de bodemkwaliteit door intensieve landbouw is
                                             verslechterd. Dit wordt aI op verschillende loca es in de regio toegepast, zoals bij zonnepark de Gri en zonnepark A73. We zien graag dat, naast het ontzien van bestaande   Daarnaast onderzoeken we in het alterna ef 'Natuur' de mogelijkheden om energieprojecten natuurinclusief te ontwikkelen
                                             natuurgebieden, ook kansen voor het versterken van natuur worden meegenomen in het onderzoek voor de plan-MER.                                                               en koppelkansen met natuurbehoud en-ontwikkeling te benu en. We verwachten daarmee gehoor te geven aan uw oproep.
Nijmegen     Gemeente Nijmegen               Zon / Windverhouding: in de RES 1.0 hebben we geconstateerd dat de verhouding van zon- en windenergie in het bod grote maatschappelijke kosten met zich meebrengt.           We gebruiken het planMER inderdaad om de ruimtelijke kansen voor een evenwich ger verdeling van zon en windenergie
                                             We hebben daarom afgesproken om in de RES 2.0 de mogelijkheden te onderzoeken voor een evenwich ger verdeling van zon en windenergie en dat we daarvoor op zoek              inzichtelijk te maken.
                                             gaan naar aanvullende loca es voor windenergie. We zien de plan-MER als een uitgelezen kans om inzichtelijk te maken hoe een betere zon / windverhouding in onze regio
                                             kan worden ingepast om daarmee het gesprek daarover in de regio te ondersteunen.
Overbetuwe   Kennisnetwerk Arnhem Nijmegen   De energieproblema ek is momenteel nog duidelijker in beeld. We zien elke dag in het Journaal onze a ankelijkheid van energie voor ons leven. Energie helpt onze             De RES is inderdaad een van de wegen om het Klimaatakkoord te realiseren. Voor de informa ebijeenkomst van 3 november jl.
                                             samenleving verder. Maar ons energieverbruik ruïneert echter ook dezelfde samenleving voor de toekomst. Fossiele energie moet zoveel mogelijk beperkt worden. Groene         is bewust gekozen voor een digitale sessie. Het doel was om de informa e in de NRD voor een breed publiek op
                                             schone energie hee sterk de voorkeur. Daarvoor is er het RES-traject in het leven geroepen. De RES is een van de wegen om het Klimaatakkoord van Parijs en het daarop        laagdrempelige wijze voor het voetlicht te brengen. Een digitale sessie sluit daar het best op aan.
                                             volgende na onale Klimaatakkoord te realiseren. Het is opvallend dat er ook nu weer gekozen wordt voor een digitale sessie. Ook nu er geen noodzaak is vanwege
                                             Covid-maatregelen. Het moge helder zijn dat dit niet mijn keuze zou zijn geweest. Juist de ontmoe ng is belangrijk. Bent u bereid om op de beide bovenstaande
                                             reﬂec e-elementen in te gaan?




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Overbetuwe   Kennisnetwerk Arnhem Nijmegen   Kunt u de jdpaden van de RESGMR en de Windvisie Gelderland naast elkaar ze en?                                                                                            Het concept jdpad van de RES is opgenomen in de presenta e van 3 november. Doel is om eind 2023 een ambtelijk concept
                                                                                                                                                                                                                       voor herijking van de RES op te leveren.

                                                                                                                                                                                                                       De actualisa e van de Beleidslijn Windenergie Gelderland gebeurt in twee keer. Naar verwach ng in Q1/2 van 2023 worden
                                                                                                                                                                                                                       een aantal zaken die nu al duidelijk zijn gewijzigd (onder meer actualisa e van de doelstelling voor wind: dat wordt de
                                                                                                                                                                                                                       doelstelling voor wind uit de Gelderse RES’en 1.0; evenals meer informa e over hoe de provincie met par cipa e wil omgaan).
                                                                                                                                                                                                                       Ook op basis van de provinciale planMER worden een aantal zaken in de Beleidslijn Windenergie Gelderland gewijzigd. Dit is
                                                                                                                                                                                                                       naar verwach ng in Q1 2024 omdat deze actualisa e ook gekoppeld is aan de herijking van de RES 1.0 in RES 2.0.
Overbetuwe   Kennisnetwerk Arnhem Nijmegen   Is ons regionale bod van 1,62 TWh afdoende om het landelijk doel van 35 TWh te behalen?                                                                                   De biedingen van de Nederlandse RES'en bij elkaar opgeteld kwam aanzienlijk hoger uit dan de 35 TWh. Ons regionale bod is
                                                                                                                                                                                                                       daar een belangrijk onderdeel van.
Overbetuwe   Kennisnetwerk Arnhem Nijmegen   Hoe is de RES-Regio tot stand gekomen? Waarom zijn de gemeente Mook en Middelaar en de gemeente Mon erland niet opgenomen in onze RES-Regio? Van Mook en                  Bij het opstellen van de RES regio's stond het gemeenten vrij om hun eigen regioindeling te maken en te kiezen. Voor de
                                             Middelaar heb ik vernomen dat zij niet tot deze RES-Regio mochten behoren. Klopt dat?                                                                                     Groene Metropoolregio geldt dat twee gemeenten de afweging hebben gemaakt om zich aan te sluiten bij een andere RES
                                                                                                                                                                                                                       regio. De gemeente Mon erland is aangesloten bij de RES regio Achterhoek. De gemeente Mook en Middelaar is - gezien haar
                                                                                                                                                                                                                       ligging in Limburg - aangesloten bij de RES regio Noord-Limburg.
Overbetuwe   Kennisnetwerk Arnhem Nijmegen   Er is geen MER-rapport opgesteld voor het eerste RES-traject. Ook is er geen algemeen zienswijzetraject geweest. Deelt u mijn opva ng achteraf dat het beter was geweest Het proces rich ng RES 1.0 was een gezamenlijke maatschappelijke zoektocht. De focus lag vooral op gezamenlijk ontwerpen
                                             als dit beide wel was gedaan?                                                                                                                                            en op basis inrich ngsprincipes. Uiteraard was het mooi geweest om al meer te kunnen doen, zoals het opstellen van een
                                                                                                                                                                                                                      MER-rapport. Tegelijker jd lijkt de jd daar nu ook rijp voor. We zien een planMER proces nu in aanzienlijk meer RES regio's
                                                                                                                                                                                                                      terugkomen.
Overbetuwe   Kennisnetwerk Arnhem Nijmegen   Ten jde van de RES 1.0. was er in de RES-Regio een Par cipa etafel. Deze is recent opgeheven door de RES-werkorganisa e. Hoe staat u tegenover het idee om een            In het traject rich ng RES 1.0 hee par cipa etafel op verschillende manieren meegedacht over par cipa e in de RES. In het
                                             Par cipa etafel 2.0 in te stellen voor de RESGMR 2.0..? Dit zou een tafel moeten zijn waar iedereen deel van mag uitmaken.                                                najaar van 2021 hebben we gezamenlijk een aanzet gedaan in hoe de par cipa etafel haar rol kan vervullen. Hierna hebben
                                                                                                                                                                                                                       we elkaar echter niet meer ontmoet in dit verband. We merken dat de samenwerking en par cipa e in de RES verandert. Op
                                                                                                                                                                                                                       lokaal niveau zijn gemeenten bezig met het uitwerken van zoekgebieden en zijn zij verantwoordelijk voor de par cipa e
                                                                                                                                                                                                                       rondom eigen beleid en concrete projecten. Op regionaal niveau merken we dat par cipa e nog meer vervlochten raakt in de
                                                                                                                                                                                                                       inhoud van de RES. Daarin merken we dat de par cipa etafel niet meer voldoet aan de behoe e van het overgrote deel van de
                                                                                                                                                                                                                       leden en dat de samenwerking met veel van de par jen aan de par cipa etafel op een andere manier vorm krijgt. Graag
                                                                                                                                                                                                                       benu en we de energie om bij te dragen aan de RES op een manier die aansluit aan de behoe e die er is. We zien het daarom
                                                                                                                                                                                                                       niet als onze taak om daarnaast een par cipa etafel 2.0 op te stellen.
Overbetuwe   Kennisnetwerk Arnhem Nijmegen   Bent u bereid om in het RESGMR een standpunt over kernenergie op te nemen?                                                                                                Als regionaal samenwerkingsverband geven we sturing en uitvoering aan de regionale energiestrategie. Kernenergie is daar op
                                                                                                                                                                                                                       dit moment geen onderdeel van. Als RESGMR nemen we dan ook geen standpunt in over kernenergie. Wel volgen we met
                                                                                                                                                                                                                       belangstelling het na onale debat over kernenergie.
Overbetuwe   Kennisnetwerk Arnhem Nijmegen   Bij de Rijksdocumenten ontbreken de Landsdelige Omgevingsagenda Oost, de Woondeal, de NOVEX, het Milieubeleidskader en de aankomende NMP. Waarom?                         Dit milieueﬀectonderzoek is een thema sch document dat zich op de milieueﬀecten van energieprojecten richt. De genoemde
                                                                                                                                                                                                                       documenten zijn visies. In het milieueﬀectonderzoek nemen we concrete ontwikkelingen mee die zorgen voor fysiek
                                                                                                                                                                                                                       ruimtebeslag. Een integrale afweging van func es in de ruimte vindt plaats buiten het milieueﬀectonderzoek. Als RES
                                                                                                                                                                                                                       organisa e nemen we wel kennis van beleidsdocumenten op andere ruimtelijke thema's.
Overbetuwe   Kennisnetwerk Arnhem Nijmegen   Ook het traject van de Verstedelijkingstrategie ANF ontbreekt in de beleidsopsomming. Waarom?                                                                             Dit milieueﬀectonderzoek is een thema sch document dat zich op de milieueﬀecten van energieprojecten richt. Vanuit het
                                                                                                                                                                                                                       oogpunt van autonome ontwikkelingen kunnen deze genoemde documenten interessante informa e bieden, maar een
                                                                                                                                                                                                                       integrale afweging van func es in de ruimte vindt plaats buiten het milieueﬀectonderzoek. Als RES organisa e nemen we wel
                                                                                                                                                                                                                       kennis van beleidsdocumenten op andere ruimtelijke thema's.
Overbetuwe   Kennisnetwerk Arnhem Nijmegen   De GMR kent een Visie en een Agenda. Deze beide stukken ontbreken in de tekst. Waarom?                                                                                    Dit milieueﬀectonderzoek is een thema sch document dat zich op de milieueﬀecten van energieprojecten richt. Vanuit het
                                                                                                                                                                                                                       oogpunt van autonome ontwikkelingen kunnen deze genoemde documenten interessante informa e bieden, maar een
                                                                                                                                                                                                                       integrale afweging van func es in de ruimte vindt plaats buiten het milieueﬀectonderzoek. Als RES organisa e nemen we wel
                                                                                                                                                                                                                       kennis van beleidsdocumenten op andere ruimtelijke thema's.
Overbetuwe   Kennisnetwerk Arnhem Nijmegen   Waarom zijn de huidige Structuurvisies ter zijde geschoven? Dit is geldend lokaal beleid.                                                                                 De huidige structuurvisies zijn niet terzijde geschoven. In het milieueﬀectonderzoek richten we ons op de regionale opgave.
                                                                                                                                                                                                                       Hierin stellen we het regionale perspec ef vanuit milieueaspecten centraal. Beleid is daarin op voorhand niet leidend, omdat
                                                                                                                                                                                                                       deze kan worden aangepast indien wenselijk of nodig.
Overbetuwe   Kennisnetwerk Arnhem Nijmegen   Bent u bereid om periodiek een overzicht met de stand van zaken rondom de Omgevingsvisies te publiceren? Is het mogelijk om dit met linkjes te doen?                      Het opstellen of aanpassen van Omgevingsvisies is belegd bij gemeenten en bij de provincie. Als RES organisa e zien we het
                                                                                                                                                                                                                       niet als onze taak om hier periodiek een overzicht met stand van zaken over te publiceren.
Overbetuwe   Kennisnetwerk Arnhem Nijmegen   Hee iedere gemeente een Transi evisie Warmte vastgesteld?                                                                                                                 Met uitzondering van de gemeente Wijchen hee iedere gemeente binnen de GMR een Transi evisie Warmte vastgesteld.
Overbetuwe   Kennisnetwerk Arnhem Nijmegen   Waarom wordt niet het 0-alterna ef doorgerekend? D.w.z. het niks doen en de gemeenten zelfstandig plannen uit te laten voeren.                                            Alle 16 gemeenten hebben de RES 1.0 aangenomen. De RES 1.0 is daarom gekozen als basisalterna ef of 0-alterna ef.
Overbetuwe   Kennisnetwerk Arnhem Nijmegen   Ook het zogeheten MMA mist. Waarom?                                                                                                                                       Binnen het milieueﬀectonderzoek worden verschillende alterna even onderzocht als 'hoeken van het speelveld'. De
                                                                                                                                                                                                                       milieuinforma e die dit oplevert vormt een belangrijke basis rich ng herijking van de RES. Het is niet zo dat de regio kiest voor
                                                                                                                                                                                                                       een van de alterna even. Daarbij is het milieueﬀectonderzoek niet de enige basis. Zo zijn ook zaken als lokaal eigendom,
                                                                                                                                                                                                                       netcapaciteit, maatschappelijk draagvlak en een ruimtelijke afweging ten opzichte van andere func es belangrijk. Een MMA
                                                                                                                                                                                                                       benoemt 'het beste' alterna ef enkel vanuit milieuoogpunt, in de regio kijken we graag nog breder dan dat.
Overbetuwe   Kennisnetwerk Arnhem Nijmegen   Hoe is de lijst met regionale maatschappelijke organisa es samengesteld? Wat zijn de criteria geweest voor het ontvangen van een uitnodiging?                             De regionale maatschappelijke organisa es, ofwel regionale belanghebbenden zijn regionaal georganiseerde par jen die met
                                                                                                                                                                                                                       hun belang verbonden zijn aan de RES. Zij zijn ac ef in de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen en vertegenwoordigen
                                                                                                                                                                                                                       hun lokale, regionale of landelijke achterban in de regio.
Overbetuwe   Kennisnetwerk Arnhem Nijmegen   In de regio Arnhem-Nijmegen was tot de opheﬃng van de Stadsregio Arnhem Nijmegen het Regionaal Plan 2005-2020 vigerend als Regionale Structuurvisie. Ik heb dit           Dit milieueﬀectonderzoek is een thema sch document dat zich op de milieueﬀecten van energieprojecten richt. Vanuit het
                                             document voorzien van reﬂec e en evalua e achteraf. Bent u bereid om dat rapport te betrekken bij dit proces?                                                             oogpunt van autonome ontwikkelingen kunnen deze genoemde documenten interessante informa e bieden, maar een
                                                                                                                                                                                                                       integrale afweging van func es in de ruimte vindt plaats buiten het milieueﬀectonderzoek. Als RES organisa e nemen we wel
                                                                                                                                                                                                                       kennis van beleidsdocumenten op andere ruimtelijke thema's.
Overbetuwe   Kennisnetwerk Arnhem Nijmegen   Bent u bereid om ook de Regio Food Valley, de Regio Achterhoek, de Regio Fruit Delta en de Clean Tech Regio, alsmede de Regio Noord-Oost Brabant en de Regio              Deze regio's zijn ac ef geinformeerd over het feit dat de No e Reikwijdte en Detailniveau op dit moment ter inzage ligt. Naast
                                             Noord-Limburg te kennen in de thans lopende procedure? Een goede buur is beter dan een verre vriend.                                                                      de genoemde regio's zijn daarnaast het Kreis Kleve en de Duitse regio Nordrhein-Wes alen op de hoogte gesteld.
Overbetuwe   Kennisnetwerk Arnhem Nijmegen   Wordt er een verslag opgesteld van de informa ebijeenkomst van 3 november 2022?                                                                                           De uitzending zelf geldt hier als verslag. Deze uitzending is terug te kijken via
                                                                                                                                                                                                                       h ps://www.groenemetropoolregio.nl/res/plan-mer-res-groene-metropoolregio-arnhem-nijmegen/
Overbetuwe   Kennisnetwerk Arnhem Nijmegen   Is de RES-organisa e bereid om blijvend met mij nader in gesprek te gaan over de RESGMR?                                                                                  De RES-organisa e acteert op regioniveau. Er zijn meer dan 40 regionale belanghebbende par jen aangeschreven om dit NRD
                                                                                                                                                                                                                       mee op te stellen. Een volledig overzicht van organisa es die hebben geholpen bij de totstandkoming van dit NRD is terug te
                                                                                                                                                                                                                       vinden in bijlage 3 van de NRD. De RES gemeenten acteren op lokaal niveau en voeren het gesprek met bewoners en lokale
                                                                                                                                                                                                                       maatschappelijke organisa es. U kunt in dat kader al jd contact opnemen met uw gemeente.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Overbetuwe   Vereniging Malle Molens Midden Betuwe   Wij schrijven deze zienswijze als inwoners van de gemeente Overbetuwe. Onze vereniging vertegenwoordigt inwoners van de gemeente Overbetuwe en inwoners van de                      Waar u aan refereert zijn de omgevingsdialogen die zijn gevoerd met regionaal georaniseerde belanghebbenden voor het
                                                     gemeente Neder-Betuwe. Wij begrijpen, dat u voor de opstelling van het Concept RES 2.0 diverse stakeholders hee benaderd voor inbreng. Wij constateren, dat ons niet                opstellen van No e Reikwijdte en Detailniveau. De RES-organisa e acteert op regioniveau. Er zijn meer dan 40 regionale
                                                     gevraagd is inbreng te leveren. Ook niet via onze landelijke organisa e NLVOW. Desondanks stellen wij het op prijs onze zienswijze te mogen presenteren. Met daarbij                belanghebbende par jen aangeschreven om dit NRD mee op te stellen. Zo hee uw landelijke organisa e NLVOW bijgedragen
                                                     natuur lijk de hoop, dat deze keer onze inbreng serieus genomen wordt.                                                                                                              aan de totstandkoming van dit NRD. De wijze waarop NLVOW haar leden intern betrekt, consulteert en informeert ligt uiteraard
                                                                                                                                                                                                                                         buiten onze invloedssfeer. Desalnietemin danken we Vereniging Malle Molens Midden Betuwe voor haar zienswijze.
Overbetuwe   Vereniging Malle Molens Midden Betuwe   De landelijk No e Reikwijdte en Detailniveau wijkt qua systema ek sterk af van de door u gekozen aanpak. Wordt er landelijk gekeken naar onderwerp, die bepalend zijn               De windturbinenormen in Nederland staan beschreven in het ‘Ac viteitenbesluit’, maar zijn op dit moment buiten werking.
                                                     voor de te kiezen loca es als gevolg van de beperkende normen als geluid/afstand/hinder. U kiest in deze NRD voor het gebruiken van de huidige normen uit het ac viteiten           Voor die windturbinenormen wordt door het Rijk op dit moment een milieubeoordeling gemaakt waar u aan refereert. Die
                                                     besluit. Wij begrijpen waarom u dit doet. U wilt snelheid maken en de nieuwe landelijke normen pas toepassen als die bekend zijn. Dat levert in de toekomst een probleem.           milieubeoordeling volgt waarschijnlijk in 2023. We stellen in dit NRD voor om tot dat moment te werken met de bekende
                                                     Bijvoorbeeld: de keuze van een gebied op grond van de geluidsnorm uit het ac viteitenbesluit zal in de toekomst met de nieuwe normen zeker afwijken van de door u                   windturbinenormen, ook al zijn deze buiten werking. Er is namelijk nog geen zicht op deze nieuwe normen en ook geen
                                                     aanbevolen loca e. Zelfs als de norm voor geluid gelijk zou blijven, zal het zeker zo zijn, dat aanvullende alterna ef t.a.v. hinder in de landelijke norm reden zijn om de         we elijke basis om nieuwe of andere normen te introduceren.
                                                     loca es voor windturbines aan te passen. Het is u natuurlijk bekend, dat ons hoogste democra sch orgaan, de Tweede Kamer, de opdracht hee gegeven een afstandsnorm
                                                     voor woningen te ontwikkelen. U gee daar geen gehoor aan.                                                                                                                           We wijzen er graag op dat dit NRD en deze onderzoeksaanpak mede tot stand is gekomen via een drietal omgevingsdialogen,
                                                                                                                                                                                                                                         waarbij ook de GGD Zuid en de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) aanwezig waren. Een passende
                                                                                                                                                                                                                                         beoordeling op projectniveau volgt voor windprojecten bovendien in een passende m.e.r.-beoordeling of ProjectMER. Wel
                                                                                                                                                                                                                                         hebben we de vraag hoe om te gaan met windturbinenormen in dit onderzoek expliciet voorgelegd bij de commissie m.e.r.. Op
                                                                                                                                                                                                                                         basis daarvan stellen we bij wijze van gevoeligheidsanalyse voor om in het alterna ef Leefomgeving op een strengere contour
                                                                                                                                                                                                                                         van 700 meter te toetsen.
Overbetuwe   Vereniging Malle Molens Midden Betuwe   Zoals gesteld is uw voorlopige uitgangspunt de normen uit het ac viteitenbesluit. Daarmee maakt u gebruik van een beperkte set normen. In feite alleen van de norm voor             Op dit moment laat de Rijksoverheid onderzoek doen naar de windturbine normeringen. Op dit moment zijn er geen normen
                                                     geluidsdruk (Lnight en Lden). U kijkt niet naar ultrasoon geluid en niet hoorbare trillingen. U kijkt niet naar normen met betrekking tot erosie van de wieken. U kijkt niet naar   die landelijk gelden voor geluid. Omdat dit planMER op hoofdlijnen onderzoekt welke gebieden geschikt zijn of geschikt te
                                                     de gevolgen van een windpark voor de waarde van onroerend goed. U kijkt niet naar de afstand van woningen t.o.v. de windturbines. Gevolg hiervan is, dat bij het bekend             maken zijn is toepassing van de normen die in het Ac viteitenbesluit zijn opgenomen in onze ogen voldoende voor het doel
                                                     worden van de nieuwe landelijke norm uw werk deels overbodig zal zijn en deels gecorrigeerd zal worden. U moet zich daarom afvragen of de gewenste snelheid wel                     van het planMER. In deze normen zit Laagfrequent Geluid verdisconteert. Omdat het onderzoek zich beperkt tot de hoofdlijnen
                                                     gerealiseerd zal worden door deze aanpak.                                                                                                                                           wordt inderdaad niet gekeken naar erosie van wieken en invloed op waarde onroerend goed. Afstand tot woningen is
                                                                                                                                                                                                                                         gegarandeerd in de normen voor geluid. Als er zich concrete projecten aandienen, dan zal een projectMER of
                                                                                                                                                                                                                                         m.e.r.-beoordeling worden opgesteld. Hierin kunnen de genoemde punten voor zover relevant worden onderzocht. De
                                                                                                                                                                                                                                         gewenste snelheid richt zich in dit geval op de onderbouwing van gebieden en niet op speciﬁeke loca es.
Overbetuwe   Vereniging Malle Molens Midden Betuwe   Zoals gezegd zijn burgers en omwonenden nauwelijks betrokken bij het opstallen van uw concept NRD/planMER. Nog de lokale belanghebbende par culieren, lokale                        Dit misverstand willen we graag rechtze en. Er zijn meer dan 40 regionale belanghebbende par jen aangeschreven om dit
                                                     belangengroep nog belangrijke landelijke organisa e zijn ingeschakeld om hun mening te geven. Ik wijs u op het bestaan van de Nederlandse vereniging voor omwonenden                NRD mee op te stellen. Daaronder bevindt zich ook de NLVOW die u noemt, net als par jen zoals Tegenwind en de Gelderse
                                                     van windturbines (NLVOW) en de oprichters en beheerders van WindWiki. Ook een organisa e als Nederwind is niet gehoord.                                                             lee aarheidsallian e. Hoe NLVOW haar leden consulteert en informeert ligt uiteraard buiten onze invloedssfeer. Een volledig
                                                                                                                                                                                                                                         overzicht van organisa es die hebben geholpen bij de totstandkoming van dit NRD is terug te vinden in bijlage 3 van de NRD.
                                                     Het zal u bekend zijn, dat lokale belangengroepen in onze gemeente uitermate teleurgesteld zijn over de gang van zaken tot nu toe. De zogenaamde inbreng van
                                                     belangengroepen in lokale projecten is ervaren als window dressing en hee ertoe geleid, dat projecten zijn opgehouden. Belangrijkste oorzaak: er was geen sprake van                Met deze organisa es zijn drie avonden georganiseerd binnen de regio: drie omgevingsdialogen. We herkennen ons niet in het
                                                     gewaardeerde inbreng. Omwonenden en belanggroepen voelden zich geschoﬀeerd. Als gevolg daarvan zijn projecten opgeschort.                                                           beeld dat het gaat om 'window dressing'. Sterker nog, de betrokken par jen hebben voor een belangrijk deel bijgedragen aan
                                                                                                                                                                                                                                         de inhoud van dit NRD.
                                                     Uw wijze van benadering hee hetzelfde eﬀect. Het is volstrekt onvoldoende om de inbreng van lokale belangengroepen gerealiseerd te krijgen door middel van een
                                                     moeilijk leesbaar stuk in de lokale krant en gedurende een sessie van 1 uur via teams op internet. Ook de presenta e van de concept NRD laat te wensen over. Het kost veel We beseﬀen ons dat het hier gaat om een las g leesbaar stuk, dat ligt helaas ook in de aard van het stuk. Het betre nu
                                                      jd om voor leken te doorgronden wat bedoeld wordt. Het zo belangrijke kaartmateriaal is slecht te lezen en inzoomen op detailniveau is slechts beperkt mogelijk. Er wordt eenmaal veel beleidsinforma e en juridische taal. Om dit toegankelijker te maken is in samenwerking met het na onaal
                                                     ook geen faciliteit geboden om bijvoorbeeld per gemeente duidelijke detailkaarten in te zien of te downloaden.                                                             programma RES een infographic bijgevoegd op de website van de regio en zijn de belangrijkste elementen in de NRD besproken
                                                                                                                                                                                                                                in een webinar die via de website van de regio is terug te kijken.
                                                     Samen met de keuze voor de normen uit het ac viteitenbesluit leidt uw benadering ertoe, dat het lokaal geves gde wantrouwen eerder versterkt dan weggenomen wordt.
                                                                                                                                                                                                                                Daarbij gaat het om een planMER: een milieueﬀectonderzoek op regioniveau. De onderzoeken en het kaartmateriaal sluiten
                                                                                                                                                                                                                                daarbij aan. Voor speciﬁeke energieprojecten, met name windprojecten is ook een projectMER verplicht. In een projectMER
                                                                                                                                                                                                                                worden loca es op hoog detailniveau onderzocht met hoog detail kaartmateriaal. Wel wordt bekeken of in het PlanMER
                                                                                                                                                                                                                                hogere resolu e kaartmateriaal kan worden opgenomen om aan uw wens tegemoet te komen.
Overbetuwe   Vereniging Malle Molens Midden Betuwe   Hiervoor is al ingegaan op de betrokkenheid van omwonenden en andere stakeholders bij de opstelling van het concept NRD/planMER. In dit concept wordt echter geen                   De RES-organisa e acteert op regioniveau. Er zijn meer dan 40 regionale belanghebbende par jen aangeschreven om dit NRD
                                                     aandacht besteed aan andere vormen van par cipa e bij de lokale plannen voor windparken. De poli ek hee de mond vol van meeproﬁteren, meebeslissen, mee                             mee op te stellen. Een volledig overzicht van organisa es die hebben geholpen bij de totstandkoming van dit NRD is terug te
                                                     investeren. Wij begrijpen, dat deze onderwerpen niet in de scope van uw onderzoek vallen. Het is natuurlijk wel wrang, dat de belangrijkste beslissingen (waar is ruimte            vinden in bijlage 3 van de NRD. De RES gemeenten acteren op lokaal niveau en voeren het gesprek met bewoners en lokale
                                                     voor een windpark onder welke voorwaarden) in feite in dit concept reeds genomen zijn en dan zonder voldoende inbreng van belanghebbenden.                                          maatschappelijke organisa es. U kunt in dat kader al jd contact opnemen met uw gemeente.
Overbetuwe   Vereniging Malle Molens Midden Betuwe   U bent ongetwijfeld bekend met de inhoud van het TNO rapport over de waardedaling van onroerend goed (met name woningen) door de aanwezigheid van windturbines. Het betre hier een onderzoek naar de milieueﬀecten van energieprojecten in de regio. De economische of ﬁnanciele
                                                     Enkele feiten uit dat rapport worden nog een beves gd door de vereniging Eigen Huis. De waardedaling van woningen wordt met name bepaald door de afstand van de         haalbaarheid van energieprojecten valt buiten de scope van dit onderzoek.
                                                     woning tot de windturbines. U hee er niet voor gekozen om de waardedaling van woningen mee te nemen als belangrijk selec ecriterium. Er is ook geen kaart te vinden
                                                     waarin grenzen van de totale waardedaling ten opzichte van geschikte turbine loca es wordt weergegeven. Wij achten dit een omissie. Immers, compensa e van de
                                                     waardedaling zal leiden tot aanspraak van miljoenen euro’s. Te vergoeden door de turbines exploitant of de vergunningverlener. Een kleine exerci e voor de waardedaling
                                                     van de woningen in het dorp Ze en door de geplande turbines in het zoekgebied langs de A15 gee al enkele miljoenen. Als de waardedaling gecompenseerd moet worden,
                                                     zal dat het rendement van de turbines nega ef beïnvloeden en zelfs leiden tot een nega ef rendement. Windmolens hier zijn dus ﬁnancieel niet haalbaar (als er tenminste
                                                     eerlijk wordt omgegaan met het compenseren van de bewoners en eigenaren).
Overbetuwe   Vereniging Malle Molens Midden Betuwe   In het concept NRD worden een aantal technieken niet meegenomen: zon op dak van par culieren, kernenergie, waterkracht. Dat terwijl deze technieken wel degelijk                    Zon-op-dak wordt in het algemeen niet onderzocht omdat hier geen milieueﬀecten door optreden. Waterkracht wordt in het
                                                     kunnen bijdragen tot het realiseren van de benodigde opwekking. Onzes inziens een omissie.                                                                                          onderzoek wel benoemd en kent ook aanzienlijke milieueﬀecten. Tegelijker jd zijn die milieueﬀecten te loca egebonden om te
                                                                                                                                                                                                                                         adresseren in een regioinaal milieueﬀectonderzoek. Dit kan evenwel plaatsvinden in een milieueﬀectonderzoek op
                                                                                                                                                                                                                                         projectniveau. Binnen de regio zijn een aantal waterkrachtprojecten geiden ﬁceerd die kunnen bijdragen aan het realiseren
                                                                                                                                                                                                                                         van de benodigde opwekking. De ontwikkeling van kernenergie is een discussie die plaatsvind op na onaal niveau en geen
                                                                                                                                                                                                                                         onderdeel is van de RES.
Overbetuwe   Vereniging Malle Molens Midden Betuwe   Het zal u bekend zijn, dat de omgevingsdiensten geen brood zien in het handhaven van het criterium Lden. Met name omdat het een jaargemiddelde betre en men teveel De discussie over afstandsnormen voor geluid van windturbines vind op na onaal niveau plaats. We stellen in dit NRD voor om
                                                     a ankelijk is van de data van de producent. Dit pleit voor een eenvoudiger te handhaven criterium. Een afstandsnorm is daarvoor het aangewezen criterium. Het is jammer, tot dat moment te werken met de bekende windturbinenormen, ook al zijn deze buiten werking. Er is namelijk nog geen zicht
                                                     dat u in het opstellen van de NRD geen poging hee gedaan om de geluidsnorm te vertalen in een afstandsnorm.                                                              op deze nieuwe normen en ook geen we elijke basis om nieuwe of andere normen te introduceren.

                                                                                                                                                                                                                                         We wijzen er graag op dat dit NRD en deze onderzoeksaanpak mede tot stand is gekomen via een drietal omgevingsdialogen,
                                                                                                                                                                                                                                         waarbij ook de GGD Zuid en de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) aanwezig waren. Een passende
                                                                                                                                                                                                                                         beoordeling op projectniveau volgt voor windprojecten bovendien in een passende m.e.r.-beoordeling of ProjectMER. Wel
                                                                                                                                                                                                                                         hebben we de vraag hoe om te gaan met windturbinenormen in dit onderzoek expliciet voorgelegd bij de commissie m.e.r.. Op
                                                                                                                                                                                                                                         basis daarvan stellen we bij wijze van gevoeligheidsanalyse voor om in het alterna ef Leefomgeving op een strengere contour
                                                                                                                                                                                                                                         van 700 meter te toetsen.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Overbetuwe   Vereniging Malle Molens Midden Betuwe   Op basis van ecologisch onderzoek is komen vast te staan, dat de wespendief tot 8 km buiten de Veluwe foerageert. En in bepaalde maanden. Wij hebben een WOO verzoek Op basis van het SOVON onderzoek naar het leefgebied van de Wespendief stellen we in de NRD voor om de 1 kilometer
                                                     aan de provincie Gelderland gedaan. Dit WOO verzoek hee betrekking op documenten en uitspraken met betrekking tot de beweerde afstand en de beweerde periode. Wij afstandscontour vanuit de Veluwe op te nemen als een harde milieubelemmering voor windenergie. Voor de 1 tot 8 kilometer
                                                     kunnen ons niet voorstellen dat een vogel zich aan een papieren besluit houdt.                                                                                       afstandscontour stellen we voor om dit gebied op te nemen als zachte milieubelemmering. Onder voorwaarden kan het in dit
                                                                                                                                                                                                                          gebied namelijk mogelijk worden om voor 2030 windprojecten te organiseren.
                                                      Het voorgenomen besluit hee nog een ander facet. Door het s lleggen van de turbines in de 8 km zone zal de te grenswaarde voor Lden in werkelijkheid overschreden
                                                     worden. Lden is immers een gemiddelde. Dat gemiddelde wordt beïnvloed door het s lleggen van de turbines en daarmee zal de actuele geluidsdruk in de periode dat de
                                                     turbines wel draaien kunnen toenemen.
Overbetuwe   Vereniging Malle Molens Midden Betuwe   Het is bekend dat windturbines een nega ef eﬀect kunnen hebben op de gezondheid van mensen. Eﬀecten van windturbines op mensen kunt u lezen in Windwiki. Het zou              Dit milieueﬀectonderzoek onderzoekt de eﬀecten op hoofdlijnen. Gezondheidseﬀecten hangen veelal samen met geluid. In de
                                                     op zijn minst getuigen van besef van dit eﬀect van windturbines op mensen door in uw NRD deze eﬀecten te benoemen en te onderzoeken wanneer deze eﬀecten optreden.            NRD wordt benoemd hoe dit wordt onderzocht. bij de ontwikkeling van een concreet ini a ef kan in een projectMER of
                                                     Het rapport maakt zich er nogal gemakkelijk vanaf. Of u kunt zich conformeren aan de artsen van Windwiki. Juist de landelijke NRD gee veel aandacht aan                       m.e.r.-beoordeling aandacht gegeven worden aan gezondheidseﬀecten. Dit past niet bij het doel waarvoor het
                                                     gezondheidseﬀecten.                                                                                                                                                           milieueﬀectonderzoek wordt opgesteld, namelijk het verkennen van milieueﬀecten voor gebieden op regioniveau en geen
                                                                                                                                                                                                                                   speciﬁeke loca es.
Overbetuwe   Vereniging Malle Molens Midden Betuwe   Geluid kent vele verschijningen. Voor het menselijk oor te horen geluid wordt de geluidsdruk uitgedrukt in DbA. Hoe de geluidsdruk voor infrasoon geluid gemeten moet         In de NRD stellen we voor om uit te gaan van de normen uit het Ac viteitenbesluit. We zijn ons ervan bewust dat de normen
                                                     worden is mij niet bekend. De normen in het ac viteitenbesluit worden uitgedrukt in DbA: Lden. De gemiddelde geluidsbelas ng over een heel jaar. Laat het duidelijk zijn,     uit het Ac viteitenbesluit momenten buiten werking zijn. Desondanks zijn we van mening dat voor het doel van het
                                                     dat de in het verleden door het RIVM aanbevolen geluidsdruk ver onder Lden 45 DbA was. Uiteindelijk is gekozen voor die 45 DbA omdat er bij een lagere norm geen plaats       milieueﬀectonderzoek de toepassing van deze normen passend is. Speciﬁek onderzoek zal in een later stadium bij concrete
                                                     meer zou zijn voor windturbines.                                                                                                                                              projecten worden uitgevoerd als ook het na onale onderzoek naar windturbinenormen is afgerond.

                                                     Probleem met Lden is, dat het voor leken nauwelijks uit te leggen is. Er is dus geen besef bij de gemiddelde lezer, dat de geluidsdruk op enig moment hoger kan zijn dan de   We wijzen er graag op dat dit NRD en deze onderzoeksaanpak mede tot stand is gekomen via een drietal omgevingsdialogen,
                                                     genoemde grensnorm van 45 DbA. Het is aan te bevelen om in uw NRD een aantal alterna even te presenteren waarin de maximum geluidsdruk zichtbaar gemaakt wordt.               waarbij ook de GGD Zuid en de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) aanwezig waren. Een passende
                                                                                                                                                                                                                                   beoordeling op projectniveau volgt voor windprojecten bovendien in een passende m.e.r.-beoordeling of ProjectMER. Wel
                                                     Tweede probleem is de geluidsdruk van verschillende bronnen. Bijvoorbeeld snelweg en windturbines. Het is uit uw concept rapport niet duidelijk hoe u hier mee omgaat.        hebben we de vraag hoe om te gaan met windturbinenormen in dit onderzoek expliciet voorgelegd bij de commissie m.e.r.. Op
                                                                                                                                                                                                                                   basis daarvan stellen we bij wijze van gevoeligheidsanalyse voor om in het alterna ef Leefomgeving op een strengere contour
                                                      De geluidsnormen, die nu nog gelden waren het resultaat van een compromis tussen te verwachten schade aan de omwonenden en de mogelijkheden om nog                           van 700 meter te toetsen.
                                                     windturbines te plaatsen. De eerste geluidsnormen zijn dan ook verlaten, omdat bleek dat met die normen er in Nederland op land slechts enkele turbines geplaatst zouden
                                                     kunnen worden. Het is te verwachten, dat met het invoeren van de nieuwe normen een nieuwe afweging gemaakt zal moeten worden. Het is dan ook aan te bevelen om                In het milieueﬀectonderzoek lichten we toe wat Lden betekent, zodat dit voor de lezer meer duidelijkheid verscha . Daarnaast
                                                     hierover duidelijkheid te bieden en tevoren de afwegingscriteria en hun weging vast te leggen. Met andere woorden: eerst moet duidelijk (en wetenschappelijk bewezen)         zullen we toelichten waarom we welke normen toepassen en hoe zich dit verhoudt tot het Ac viteitenbesluit en het onderzoek
                                                     worden wanneer geen schadelijke eﬀecten op de gezondheid optreden en pas daarna worden geconcludeerd wat dat betekent voor de mogelijkheid om überhaupt nog                   dat hier op na onaal niveau naar loopt. Het doel van het planMER is de milieueﬀecten op gebiedsniveau te onderzoeken. Voor
                                                     turbines te plaatsen in Nederland.                                                                                                                                            dat doel achten wij het niet noodzakelijk nader onderzoek te doen naar gezondheidseﬀecten en cumula eve geluidseﬀecten.
                                                                                                                                                                                                                                   Bij concrete ini a even kan dit wel worden gedaan.
Overbetuwe   Vereniging Malle Molens Midden Betuwe   Windturbines leveren hinder. Hinder te deﬁniëren als “ervaren nega eve gevoelens omtrent de omgeving” Hinder is niet objec ef te deﬁniëren, maar wordt wel degelijk           In dit NRD stellen we voor om hinder te beschouwen op basis van de normen uit het Ac viteitenbesluit.
                                                     ervaren. Het wel duidelijk, dat hinder afneemt met de afstand tot de bron van hinder. Dit is een van de redenen waarom de de landelijk NRD word overwogen om naast de
                                                     geluidsdruk ook een afstandsnorm in te voeren.
Overbetuwe   Vereniging Malle Molens Midden Betuwe   Slagschaduw is een erkend probleem. Echter ontbreekt onderzoek hoeveel slagschaduw een mens kan verdragen. Nader onderzoek is noodzakelijk. Het zou mooi zijn, als u          In het milieueﬀectonderzoek wordt geen onderzoek gedaan naar slagschaduw. Dit omdat we geen speciﬁeke loca es
                                                     het slagschaduwgebied in u kaarten kunt verwerken.                                                                                                                            onderzoeken, terwijl de eﬀecten erg loca especiﬁek zijn. Daarnaast is slagschaduw te mi geren.
Overbetuwe   Vereniging Malle Molens Midden Betuwe   In uw NRD wordt geen gewag gemaakt van compensa e. Althans niet van compensa e voor mensen (wel voor natuur). Een reeks nega eve aspecten van windturbines                    In het milieueﬀectonderzoek worden de eﬀecten beoordeeld. Deze kunnen zowel posi ef als nega ef zijn. Dit leidt tot een
                                                     speelt hier een rol:                                                                                                                                                          overzicht welke gebieden geschikt, niet geschikt of geschikt te maken zijn voor de ontwikkeling van windenergie en
                                                      - Verlies een landschappelijke kwaliteit                                                                                                                                     zonne-energie, maar ook voor warmte. In dit NRD stellen we voor om algemene aandachtspunten en uitgangspunten te
                                                      - Belas ng met hoorbaar geluid                                                                                                                                               formuleren die van belang zijn om mee te wegen in het proces rich ng de RES 2.0 en die als basis kunnen dienen voor een
                                                      - Belas ng met laagfrequent en onhoorbaar geluid                                                                                                                             projectMER en/of m.e.r.-beoordeling op projectniveau en loca eniveau.
                                                      - Ontbreken van rust in het landschap
                                                      - Verlies aan waarden van onroerend goed
                                                      - Verlies aan recrea erust
                                                      - Verlies aan wooncomfort,
                                                      - Etc.

                                                     Er wordt in uw NRD op geen enkele wijze duidelijk gemaakt hoe de wetgever en vergunningverlener hier mee om moet gaan.
Overbetuwe   Gemeente Overbetuwe                     In Overbetuwe werken we samen met inwoners, ondernemers en organisa es hard aan de transi e naar een duurzame gemeente. Grootschalige duurzame opwek van                      Dank voor uw uiteenze ng.
                                                     elektriciteit is daar één van de pijlers in. We voorzien ruim 600 TJ aan duurzame energie in zon en wind in de zoekgebieden in het energielandschap rond de A15, conform
                                                     RES 1.0 en ‘Omgevingsvisie Overbetuwe 2040’. Een groot deel is daarvan al vergund in zonneweides. Om helderheid te creëren voor windini a even in de zoekgebieden,
                                                     vinden we het belangrijk een beter zicht te krijgen op de eﬀecten voor natuur, milieu en gezondheid. Een planMER helpt daarbij. Aan de hand van het concept ‘No e
                                                     Reikwijdte en Detailniveau’, geven wij graag twee aandachtspunten mee.
Overbetuwe   Gemeente Overbetuwe                     RELATIE MET ‘NATIONALE WINDTURBINE-BEPALINGEN LEEFOMGEVING’: Wij zijn blij met het voorstel om in het planMER te toetsen op normen die breder zijn dan de                     Het na onale milieueﬀectonderzoek waar u aan refereert richt zich speciﬁek is op de windturbine-bepalingen voor de
                                                     normen in het Ac viteitenbesluit. Door in het alterna ef ‘Leefomgeving’ (conform advies WHO) een striktere norm van 45 dB Lden te hanteren gee dit inzicht in de              leefomgeving. Deze windturbine-bepalingen vormen haar studieobject, haar hoofdvraag. Dit in tegenstelling tot deze regionale
                                                     gevolgen op de haalbaarheid van windini a even in de regio. Daarmee is een eerste stap gezet naar mogelijke aanslui ng op toekoms ge normen in de ‘Na onale                   planMER, waar de hoofdvraag zich richt op gebieden die geschikt zijn, geschikt te maken zijn, of ongeschikt zijn voor de
                                                     windturbinebepalingen leefomgeving’, als vervanger van het Ac viteitenbesluit.                                                                                                ontwikkeling van ten minste 1,62 TWh aan duurzame elektriciteitsopwek en warmte. Het gaat daarom om wezenlijk andere
                                                                                                                                                                                                                                   milieueﬀectonderzoeken. Waar mogelijk sluiten we uiteraard aan bij de (tussen jdse) uitkomsten van dit landelijke onderzoek.
                                                      Wij vragen hier in de regionale planMER nog meer stappen in te ze en zodat met een meer verbrede scope beter aangesloten wordt op het landelijke traject. Uit de             Tegelijker jd stellen we voor om te voorkomen dat we in onze regio dubbelwerk doen ten opzichte van het na onale
                                                     reac enota bij de NRD voor de planMER ‘Na onale windturbinebepalingen leefomgeving’ blijkt dat er gekozen is voor een belangrijke verbreding van onderzoek naar               milieueﬀectonderzoek naar windturbinenormen.
                                                     milieuaspecten vanwege windparken. Landelijk kiest men voor een bredere onderzoeksrange voor geluidnormering, visuele hinder, afstandsnormering en slagschaduw.
                                                                                                                                                                                                                                   We wijzen er graag op dat dit NRD en deze onderzoeksaanpak mede tot stand is gekomen via een drietal omgevingsdialogen,
                                                     Ons verzoek is om ook in (de NRD voor) de regionale planMER de onderzoeksrange naar milieuaspecten in heroverweging te nemen en - in lijn met het landelijke traject -        waarbij ook de GGD Zuid en de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) aanwezig waren. Een passende
                                                     uit te breiden met onderzoek naar diﬀeren a e van geluid (normering geluidsniveau en afstand), slagschaduw en visuele hinder.                                                 beoordeling op projectniveau volgt voor windprojecten bovendien in een passende m.e.r.-beoordeling of ProjectMER. Wel
                                                                                                                                                                                                                                   hebben we de vraag hoe om te gaan met windturbinenormen in dit onderzoek expliciet voorgelegd bij de commissie m.e.r.. Op
                                                     Zou u deze verbrede scope ook mee willen nemen in de vragen die u gaat stellen aan de Commissie m.e.r.? Zowel qua proces als inhoudelijk? Wij willen graag voorkomen          basis daarvan stellen we bij wijze van gevoeligheidsanalyse voor om in het alterna ef Leefomgeving op een strengere contour
                                                     dat processen een jaar s l komen te liggen totdat eind 2023 de deﬁni eve landelijke normen in werking treden. Hoe kunnen we de regionale en landelijke processen goed         van 700 meter te toetsen.
                                                     op elkaar afstemmen, dingen eerder in beweging krijgen en zo meer duidelijkheid creëren voor betrokkenen?
                                                                                                                                                                                                                                   Tenslo e willen we u graag meegeven dat er absoluut geen processen s l hoeven te liggen door dit regionale
                                                                                                                                                                                                                                   milieueﬀectonderzoek, noch door het na onale milieueﬀectonderzoek naar windturbinebepalingen. Op projectniveau kunnen
                                                                                                                                                                                                                                   passende milieueﬀectnormen voor windturbines worden bepaald. Het windini a ef in de gemeente Beuningen is daar een
                                                                                                                                                                                                                                   goed voorbeeld van binnen onze regio.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Overbetuwe   Gemeente Overbetuwe               INBEDDING IN INTEGRAAL OMGEVINGSBELEID: Een planMER is één van de bouwstenen voor de RES 2.0 (en actualisa e van de provinciale windvisie). Om deze brede                Uw oproep is helder. Op het moment dat dit milieueﬀectonderzoek gereed is in het voorjaar van 2023, komen we bij u terug
                                               integrale afweging straks goed te kunnen maken, vragen wij u vroeg jdig inzicht te geven in de manier waarop conform het afgesproken afwegingskader een herijking plaats met een procesvoorstel voor de herijking van de regionale energiestrategie. Het is in het belang van alle overheden binnen
                                               kan vinden. Ons verzoek is dan ook om dit uiterlijk beschikbaar te hebben op het moment dat de resultaten van de planMER duidelijk zijn.                                 deze regio om energieprojecten uiterlijk in 2025 te vergunnen om de afgesproken RES doelen van 2030 te halen.

                                               Realisa e van de RES 2.0 (en geactualiseerde provinciale windvisie) vraagt ook doorwerking in provinciaal en lokaal Omgevingsbeleid. Dit kan alleen als provincie en 16
                                               gemeenten onderling afgestemd het planMER allemaal koppelen aan hun ruimtelijke besluiten. Alhoewel in december 2021 al voorzien in de werkwijze, herhalen wij graag
                                               dat dit voor ons een belangrijke randvoorwaarde is.
Overbetuwe   S ch ng Behoud Betuws Landschap   Introduc e: S ch ng Behoud Betuws Landschap (KvK nummer 09168483) is een s ch ng met als doelstelling: ’Het bevorderen van het behoud van de leefomgeving van de            Dank voor uw zienswijze.
                                               bewoners in de omgeving van het verkeersknooppunt Valburg en de Waalbrug bij A15/A5O en alles wat daarmee in de ruimste zin verband houdt’. Onze s ch ng hee een
                                               duidelijk mandaat namens ca. 40 direct betrokken omwonenden die rondom het verkeersknooppunt Valburg en de A15 zone wonen.

                                               In de concept NRD ‘Groene Metropoolregio‘ (1) worden de kaders voor de milieuonderzoeken bepaald. In dat kader maken wij, S ch ng Behoud Betuws Landschap, graag
                                               van de gelegenheid gebruik om onze zienswijze hierop in te dienen. Deze tre u navolgend aan.
Overbetuwe   S ch ng Behoud Betuws Landschap   Algemeen: Op 30 juni 2021 deed de Raad van State een uitspraak die gevolgen hee voor windparken in Nederland. Tot 30 juni 2021 konden in Nederland landelijk                We begrijpen de zorgen die bestaan over gezondheid. Zoals u aangee zijn de windturbinenormen zoals beschreven in het
                                               vastgestelde milieuregels voor windturbines en windparken worden gehanteerd bij de besluitvorming. Die landelijke regels waren opgenomen in het Ac viteitenbesluit.         Ac viteitenbesluit op dit moment buiten werking. Tegelijker jd bestaat er geen we elijke basis voor andere normen en zien
                                               Deze algemene milieuregels zijn met de uitspraak van 30 juni 2021 buiten werking gesteld. De onzorgvuldige totstandkoming van voormelde milieuregels en de daaruit          we het als regio niet als onze rol om hierop nieuwe normen te introduceren. De gezondheidseﬀecten van windenergie worden
                                               voortvloeiende gezondheidsschade is door Zembla in haar aﬂevering van 8 december jl. op NPO2 uitgebreid belicht(2). In deze concept NRD lijkt u desondanks nog steeds       op dit moment uitvoerig onderzocht in het na onale milieueﬀectonderzoek naar windturbinenormen. Op het moment dat de
                                               uit te gaan van milieuregels van het Ac viteitenbesluit hetgeen direct tot ui ng komt in de, naar onze mening, te ruime keuze van zoekgebieden (kansen en                   resultaten daarvan bekend zijn, kunnen eventuele nieuwe normen worden getoetst in een passende m.e.r. beoordeling of
                                               belemmeringenkaarten) voor windenergie. U lijkt er voorts bewust voor te kiezen het voorzorgsprincipe en -beginsel te negeren. Wellicht ten overvloede wijzen we u er op    ProjectMER wanneer een windenergieproject zich aandient. Voor de volledigheid hebben we de vraag 'hoe om te gaan met
                                               dat dit onzorgvuldig is, leidt tot onomkeerbare schade en daarmee onbehoorlijk bestuur en bestuurdersaansprakelijkheid.                                                     windturbinenormen, nu de na onaal geldende windturbinenormen buiten werking zijn' expliciet voorgelegd bij de commissie
                                                                                                                                                                                                                           m.e.r. Een aanvullend advies vanuit de commissie zullen we hierin opvolgen. We stellen daarnaast voor om hier in het
                                               En onjuiste begrenzing van de kansen- en belemmeringenkaarten leidt vervolgens weer tot een onjuiste weging van de alterna even in de PIanMER. Het niet hanteren van        milieueﬀectrapport een paragraaf aan te wijden.
                                               het voorzorgsprincipe brengt dus grote risico’s met zich mee voor de PIanMER en vervolgprocedures.

                                               Uit het rapport Onderzoek afstandsnormen windturbines van 19 april 2022 dat is opgesteld door Arcadis in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken (3) blijkt dat
                                               meerdere Europese landen uitgaan van een afstandsnorm van 10 maal de phoogte van een windturbines. In de voormelde Zembla aﬂevering wordt door de deskundigen
                                               (o.a. in Tweede Kamer brieﬁngs) gesproken over een afstandsnorm van tenminste 1200 meter. Omdat er geen wetenschappelijke consensus is over een kortere
                                               afstandsnorm verzoeken wij u, met het oog op het voorzorgsprincipe, voor de zoekgebieden (kansen en belemmeringenkaarten) voor windenergie in de NRO, uit te gaan
                                               van een minimale afstandsnorm van tenminste 1200 m. Dit tenzij het principe van 10 maal de phoogte een langere afstandsnorm vereist en daar de kansen- en
                                               belemmeringenkaarten in de NRO op aan te passen.

                                               Overheden dienen bescherming te bieden aan de burger; het voorzorgsprincipe’ en voorzorgsbeginsel‘ zijn daar immers op gebaseerd. U bent als overheden en
                                               ini a efnemers voor de NRD en planMER hiervoor verantwoordelijk. Wij verzoeken u daarom deze als algemeen uitgangspunt op te nemen in de NRD en planMER.

                                               Het voorzorgsprincipe is een moreel en poli ek principe dat stelt dat als een ingreep erns ge of onomkeerbare schade kan veroorzaken aan de samenleving of het milieu, de
                                               bewijslast ligt bij de voorstanders van de ingreep als er geen wetenschappelijke consensus bestaat over de toekoms ge schade. Het voorzorgsprincipe is vooral van
                                               toepassing in de gezondheidszorg en het milieu. Er dient bij onzekerheden uit te worden gegaan van zo veilig als mogelijke kaders.
                                               Als er kans is op serieuze af onomkeerbare schade, dan mag het gebrek aan volledige wetenschappelijke zekerheid niet gebruikt worden als reden om
                                               (voorzorgs)maatregeIen uit te stellen.
Overbetuwe   S ch ng Behoud Betuws Landschap   Onze zienswijze t.a.v. zonering windturbines i.r.t de Wespendief: Uit eerdere eﬀectenonderzoeken voor windparken nabij Natura 2000-gebied de Veluwe, bleek de               Inmiddels zijn de uitkomsten van dit Wespendiefonderzoek bekend. In de 1 km zone rond de Veluwe blijven windmolens
                                               Wespendief de meest beperkende soort (belangrijkste aandachtsoort) voor het plaatsen van windturbines nabij dit natuurgebied. De Veluwe vormt binnen Nederland het          prak sch onmogelijk. We stellen dan ook voor om deze zone in het milieueﬀectonderzoek te behouden als harde belemmering.
                                               kerngebied van de Wespendief en de kwaliteit van het gebied is bepalend voor de dichtheden van deze beschermde inheemse diersoort. Het uitgangspunt bij het plaatsen
                                               van windturbines is dat de popula e Wespendieven op de Veluwe (speciﬁek gezegd: het instandhoudingsdoel voor het Natura 2000- gebied) niet achteruit mag gaan als       In de 1 tot 8 km zone zijn windmolens voorlopig ook verboden, op een tweetal ini even na die doorgang vinden. Er lopen
                                               gevolg van aanvaringen met windturbines. Volgens de Natura 2000-doelstellingen zouden er minimaal 100 broedparen aanwezig moeten zijn. Daarmee is natuur in een zone    verschillende onderzoeken naar het verminderen van aanvaringen van Wespendieven met windmolens. Daarbij kan het herstel
                                               van 8 km rondom de Veluwe een beperkend criterium voor de ontwikkeling van windturbines.                                                                                van de Wespendiefpopula e op de Veluwe er in komende jaren toe leiden dat ini a even in de 1 tot 8 km zone weer mogelijk
                                                                                                                                                                                                                       worden. Met andere woorden: jdelijkheid is een belangrijk element in het verbod in de 1 tot 8 km zone. Dit
                                               Op blz. 25 in de NRD is vermeld dat er op dit moment nog onderzoek wordt gedaan onder welke randvoorwaarden windturbine-ac viteiten mogelijk zijn in de zone van 1 tot milieueﬀectonderzoek kijkt verder dan sec dit moment, op die manier kan het ook van nut zijn voor de faseringsvraag van de
                                               8 km rondom de Veluwe en dat formele besluitvorming nog moet plaats vinden. Echter er wordt in de NRD, als kader voor de milieuonderzoeken, een voorschot genomen       ontwikkeling van elektriciteitsprojecten en warmte. We stellen daarom voor om de 1 tot 8 km zone als zachte belemmering te
                                               op de resultaten van voormeld onderzoek en besluitvorming. In onze zienswijze is dit voorschot nemen bijzonder onzorgvuldig en kan leiden tot onomkeerbare schade. Deze handhaven in het milieueﬀectonderzoek.
                                               zienswijze is mede ingegeven door een recent onderzoek van de WUR Wageningen dat stelt dat de gevolgen van extra ster e op vogelpopula es onder de huidige normen
                                               voor windmolenparken worden onderschat (4). Er is dus op dit moment geen wetenschappelijke consensus. Dat betekent dat ook hier het voorzorgsprincipe van toepassing
                                               zou moeten zijn hetgeen in onze zienswijze betekent dat ook de zone van 1 tot 8 km van de Veluwe een harde belemmering voor windturbines is. Daarmee is die zone
                                               ongeschikt als zoekgebied voor windturbines.

                                               Wij verzoeken u de NRD n.a.v. deze zienswijze aan te passen. D.w.z. als harde belemmering in rela e tot de wespendief de Veluwe + 8 km op te nemen in tabel 3.2.
Overbetuwe   S ch ng Behoud Betuws Landschap   Onze zienswijze t.a.v. het ontbreken van drinkwaterwingebieden: Recent zijn door de provincie reserveringsgebieden voor drinkwaterwinning aangewezen, onder andere in De reserveringsgebieden voor drinkwaterwinning worden in het milieueﬀectonderzoek opgenomen. In het onderzoek wordt
                                               het gebied aan de Herveld-Zuid zijde van het verkeersknooppunt Valburg. Op de in de NRD opgenomen a eeldingen 4.4 en 4.5 is hier geen rekening mee gehouden. Daarbij duidelijk gemaakt hoe wordt omgegaan met de zachte belemmeringen. Het bevoegd gezag zal vervolgens kiezen welke
                                               wordt ook niet omschreven hoe er met stapeling van dergelijke zachte belemmeringen in verhouding tot de in de NRD opgenomen conclusies rondom geschikt, mogelijk      belemmeringen in de 'geschikt te maken' gebieden zwaarder wegen t.o.v. andere zachte belemmeringen.
                                               geschikt of ongeschikte loca es wordt omgegaan. Wij vragen u dit in de NRD expliciet te verduidelijken.
Overbetuwe   S ch ng Behoud Betuws Landschap   Onze zienswijze t.a.v. de molenaarswoningen c.q. mogelijk hoger toegestane geluidsbelas ng: In uw deﬁni e rondom molenaarswoningen doet u de aanname dat                    De analyse t.a.v. molenaarswoningen is een extra gevoeligheidsanalyse om de mogelijkheden in beeld te brengen. Hierbij
                                               omwonenden veelal ook ini a efnemer c.q, mede-eigenaar (par cipant) zijn van een windpark. U gee daarbij tevens aan dat mogelijke molenaarsgebieden nog niet                baseren we ons niet op individuele bewoners, maar brengen we alleen de mogelijkheden in beeld. Met betrekking tot de
                                               betrokken zijn in de huidige NRD, maar mogelijk betrokken zullen worden in de planMER-fase. Deze s ch ng is tot op heden door nog geen enkele ini a efnemer als             ontwikkelingen rond Valburg: deze zijn niet opgenomen als autonome ontwikkeling en zijn als zodanig niet opgenomen als
                                               gesprekspartner betrokken bij mogelijke plannen rondom het knooppunt Valburg. Uit een bespreking van het bestuur van onze s ch ng met de Wethouder van de                   vaststaande ontwikkeling. Uit het milieueﬀectrapport zal blijken of de loca e geschikt is vanuit milieuaspecten voor duurzame
                                               gemeente Overbetuwe op dinsdag 1 november jl. is duidelijk geworden dat er tot op heden geen duidelijkheid bestaat over de deﬁni e van par cipa e in lokale                 energie-ontwikkeling. De keuze is uiteindelijk aan de bevoegde gezagen.
                                               energieopwek-ini a even waaronder windparken. We verzoeken u in deze NRD bij de begrenzing van de zoekgebieden uit te gaan van de situa e dat er geen
                                               molenaarswoningen aanwezig zijn.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Overbetuwe   S ch ng Behoud Betuws Landschap   Onze zienswijze t.a.v. gezondheidsperspec ef omwonenden: In deze concept NRD missen we een visie ten aanzien van het gezondheidsperspec ef voor mensen! Het                   De gezondheidseﬀecten van windenergie worden op dit moment uitvoerig onderzocht in het na onale milieueﬀectonderzoek
                                               ontbreekt in deze NRD aan kaders en onderzoeksmethoden die invulling geven aan de gevolgen voor mensen (gezondheidseﬀecten). Wanneer daar in het webinar van                  naar windturbinenormen. Op het moment dat de resultaten daarvan bekend zijn, kunnen eventuele nieuwe normen worden
                                               november jl een vraag over wordt gesteld en geantwoord wordt dat gezondheid meegewogen is in de geluidsnorm, lijkt ons dit niet afdoende. Er is juist géén                    getoetst in een passende m.e.r. beoordeling of ProjectMER wanneer een windenergieproject zich aandient. Voor de
                                               wetenschappelijke consensus over de geluidsnorm. U noemt verder dat de Wereldgezondheidsorganisa e een geluidsnorm van 45 dB Lden contour adviseert rond                      volledigheid hebben we de vraag 'hoe om te gaan met windturbinenormen, nu de na onaal geldende windturbinenormen
                                               geluidgevoelige objecten. Graag maken wij u erop a ent dat juist de WHO (5) ook stelt in dezelfde rapportage dat Lden géén geschikte maat is voor windturbinegeluid           buiten werking zijn' expliciet voorgelegd bij de commissie m.e.r. Een aanvullend advies vanuit de commissie zullen we hierin
                                               vanwege het onregelma ge karakter en het verhullende eﬀect door de uitmiddeling in de jd. Op blz. 2 van onze zienswijze hebben we in dit kader al gewezen op een              opvolgen. We stellen daarnaast voor om hier in het milieueﬀectrapport een paragraaf aan te wijden.
                                               minimale afstandsnorm van 1200 meter tussen windturbines en woningen. Wij verzoeken u de NRD hierop aan te passen als harde grens voor de zoekgebieden.
                                                                                                                                                                                                                             De beoordeling van cumula eve eﬀecten gaan boven het detailniveau van dit milieueﬀectonderzoek, het gaat om maatwerk
                                               Onze zienswijze is dat het eﬀect op mensen te relevant is om niet als apart criterium te behandelen. Graag verwijzen wij u naar de zienswijze die eerder dit jaar is          dat op regioniveau leidt tot schijnzekerheden. Het milieueﬀectonderzoek gaat daarom uit van vaste afstanden. Deze zijn
                                               gepubliceerd (6), maar ook de bovengenoemde recente uitzending van Zembla (2). Meer speciﬁek vragen wij u mee te nemen in de pldnMER de gevolgen voor zowel de                ingestoken om een bandbreedte van mogelijkheden in de regio in beeld te brengen. Dit geldt eveneens ten aanzien van de
                                               gezondheid van zowel kinderen als volwassenen. Bovendien dient ook de cumula e van hinder en geluid meegewogen te worden, waar duidelijk ook sprake van is rondom             opmerking ten aanzien van erosie, materiaalgebruik et cetera. Op projectniveau kunnen dergelijke loca especiﬁeke
                                               het Knooppunt Valburg, waar twee snelwegen elkaar kruisen (A15 en A50), maar ook de Betuweroute kruist. Deze stapeling van geluidseﬀecten vindt plaats op de toch al          onderzoeken worden uitgevoerd.
                                               maximaal geluid belaste woningen van de bewoners rondom knooppunt Valburg en de A15-zone. Wij verzoeken u daarom te verduidelijken wat het eﬀect is van deze
                                               stapeling van geluidsbronnen en wat dit betekent voor de grenzen van zachte of harde belemmeringen van de zoekgebieden voor windenergie uitgaande van het
                                               voorzorgsprincipe.

                                               Verder maken wij u er, wellicht ten overvloede, op a ent dat er aanwijzingen zijn dat erosie van molenmateriaal, microplas cs, waaronder BPA (Bisphenol A), in de
                                               omgeving brengen waarvan bekend is dat deze de hormoonhuishouding en vruchtbaarheid van mensen en andere organismen kan aantasten, maar bovendien onderzocht
                                               wordt wat de rol is van BPA bij de ontwikkeling van kanker (7,8). Het ontbreekt in de concept NRD aan ingreep-eﬀectrela es met betrekking tot de in eerdere rapportage (6)
                                               vermelde verwering/erosie van de wieken van windturbines op bodem- en grondwaterkwaliteit en gezondheid van de mens. Wij verzoeken u deze toe te voegen aan de
                                               NRD.

                                               Uit het eerder genoemde overzicht van Windwiki (6) blijkt dat de gezondheidseﬀecten van windturbines op volwassenen en kinderen aanzienlijk is. Er is geen
                                               wetenschappelijke consensus dat de gezondheidseﬀecten van windturbines te verwaarlozen zijn, integendeel. Derhalve dient u naar onze zienswijze het voorzorgsprincipe
                                               te hanteren, d.w.z. de door de wetenschappers van Windwiki voorgestelde onderzoeksmethoden te hanteren voor ingreep-eﬀect rela es.
Overbetuwe   S ch ng Behoud Betuws Landschap   Onze zienswijze t.a.v. het beoordelingskader energietechnieken: Opvallend is dat veel methodieken in het beoordelingskader gestoeld zijn op een kwalita eve quick scan.       De onderzoeksmethodiek 'kwalita ef' is hier eveneens gebaseerd op data, namelijk de beoordeling van experts.
                                               Dat is naar onze zienswijze strikt onvoldoende en zou er ten minste een kwan ta eve onderzoeksmethode van toepassing moeten zijn. Immers ook hier is het
                                               voorzorgsprincipe van toepassing. Na vaststelling van een MER-pIich g plan of het nemen van een MER-pIich g besluit moet het betreﬀende bevoegd gezag de                      Ten aanzien van Natura 2000-gebieden geldt dat dit, zoals ook benoemd in de NRD, onderdeel is van het
                                               daadwerkelijke milieugevolgen van de uitvoering van de voorgenomen ac viteit onderzoeken (art. 7.39 lid 1). Dit noemen we de monitoring en evalua e verplich ng. Bij het      milieueﬀectonderzoek.
                                               plan of besluit zijn de termijn of de termijnen waarop met het onderzoek zal worden begonnen en de wijze (in deze NRD!) waarop dat onderzoek zal worden verricht, al
                                               bepaald.                                                                                                                                                                      Het milieueﬀectonderzoek hee tot doel gebieden in beeld te brengen die geschikt zijn of geschikt te maken zijn voor
                                                                                                                                                                                                                             ontwikkeling van duurzame energie. Het detailniveau dat u voorstelt is passend bij een uitwerking op projectniveau. Hierop zal
                                               Speciﬁek vragen we in dit kader aandacht voor eﬀecten op habita ypen en soorten Natura 2000 gebied en de thans ontbrekende gezondheidseﬀecten. Dit is des te                  het onderzoek dan ook niet worden aangevuld. Ten aanzien van thermiek boven zonnevelden is niet duidelijk naar welk
                                               belangrijker vanwege de doorwerking van de planMER naar één of meerdere projectMER. Om vanuit de monitoring en evalua e verplich ng te kunnen vaststellen in welke            onderzoek wordt verwezen. De zienswijze is hierin niet expliciet waardoor op dit punt niet inhoudelijk kan worden ingegaan.
                                               mate de eﬀecten optreden/of evt. mi gerende maatregelen voldoende eﬀect sorteren, is een kwan ta eve methode voorschrijven noodzakelijk. Als monitoring (en
                                               handhaving) niet mogelijk is, betekent dit immers dat er een onzorgvuldig besluit is genomen.

                                               Derhalve verzoeken wij u de NRD aan te passen in lijn van deze zienswijze door het op nemen van kwan ta eve onderzoeksmethoden waarover wetenschappelijke
                                               consensus bestaat en het toevoegen van kwan ta ef onderzoek naar gezondheidseﬀecten. Voorts verzoeken wij u in het beoordelingskader de waardedaling van woningen
                                               mee te onderzoeken en te wegen.

                                               In uw beoordelingskader ontbreken de eﬀecten van windturbines en grootschalige zonneparken op het lokale weer. Bekend is inmiddels dat windparken, door de
                                               turbulen e die ze veroorzaken in de lucht, het weer beïnvloeden. Voorts is in Duitsland onderkend dat door de ontstane thermiek boven zonnepanelen parken lokaal de
                                               wolken breken en desbetreﬀende gebieden veel minder neerslag ontvangen hetgeen natuurlijk nega eve eﬀecten hee voor de teelt in de Betuwe waar zoekgebieden zijn
                                               aangegeven. Wij verzoeken u ook hier het voorzorgsprincipe toe te passen, deze eﬀecten in de NRD te beschrijven en de onderzoeken naar deze eﬀecten in het
                                               beoordelingskader op te nemen en tot ui ng te Iaten komen in de begrenzing van de zoekgebieden voor wind- en zonne- energie.

                                               Tot slot wijzen wij er op dat u als ini a efnemers circulariteit doelstellingen nastree . Bekend is dat de wieken van windturbines in feite chemisch afval zijn na de
                                               gebruiksfase waarvoor geen oplossingen zijn. Wij verzoeken u derhalve de mate van circulariteit van de verschillende energietechnieken in het beoordelingskader op te
                                               nemen, deze kwan ta ef te onderzoeken en de alterna even in de planMER daar op te wegen.
Overbetuwe   S ch ng Behoud Betuws Landschap   Onze zienswijze ten aanzien van de kansen- en belemmeringenkaarten: Bovenstaande zienswijzen hebben gevolgen voor de kansen en belemmeringenkaarten zoals              Dank voor uw zienswijze. Dit milieueﬀectonderzoek hee de gehele regio als onderzoeksgebied en hee als doel om geschikte,
                                               gepresenteerd in de concept NRD. Wij verzoeken u deze kaarten te herzien op basis van bovenstaande zienswijzen. Tevens verzoeken we u om de kaarten beter zichtbaar te geschikt te maken en ongeschikte gebieden te iden ﬁceren voor de opwek van tenminste 1,62 TWh duurzame
                                               Iaten zijn in de NRD, er is namelijk sprake van te weinig speciﬁciteit van de gepresenteerde kaarten om op het juiste detailniveau kennis te nemen van de inhoud.      elektriciteitsopwek en warmte. De kaarten en de resolu e van de kaarten lenen zich voor dat doel. Het iden ﬁceren van
                                                                                                                                                                                                                      speciﬁeke loca es is in dit onderzoek niet aan de orde. Wel wordt bekeken of in het PlanMER hogere resolu e kaartmateriaal
                                                                                                                                                                                                                      kan worden opgenomen om aan uw wens tegemoet te komen.
Overbetuwe   S ch ng Behoud Betuws Landschap   Bijlage 1. Bronnenlijst                                                                                                                                                       Dank voor uw bronvermelding.

                                               1.     Haans K, en anderen, i.o. Croene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen. 21 september 2022. RES Arnhem Nijmegen, Concept No e Reikwijdte en Detailniveau
                                               planMER. Link: no e- reikwijdte-en-detailniveau-pIanmer-res.pdf (groenemetropooIregio.nl)
                                               2.     Zembla — Windmolenlawaai. 8 december 2022. Link: Zembla - Windmolenlawaai - Zembla - BNNVARA.
                                               3.     Koppen E, en anderen, i.o. Ministerie van Economische Zaken en Klimaat. 19 april 2022. Onderzoek afstandsnormen windturbines. Link:
                                               onderzoek-afstandsnormen-windturbines. pdf {overheid,nI).
                                               4.     Schippers P, Buij R, Schotman A, Verboom J, Van der Jeugd H, Jongejans E. 4 juni 2020. Mortality limits used in wind energy impact assessment underes mate impacts
                                               of wind farms on bird popula ons. Ecology and Evolu on 10: 6274-6287. Link: h ps://doi.org/10.1002/ece3.6360.
                                               5.     World Health Organiza on. 30 januari 2019. Environmental noise guidelines for the European union. Link:
                                               h ps://www.who.int/europe/publica ons/i/item/9789289053563.
                                               6.     Taubert E, Meliest R, Brands S, Van Manen S, Maal T. Februari 2022. Zienswijze van windwiki op de No e Reikwijdte en Detailniveau voor het planMER
                                               Windturbinebepalingen Leefomgeving. Link: h ps://www.windwiki.nl/wg-content/upIoads/2022/08/20220216- Zienswii e-Windwiki-op-de-NRD.pdf.
                                               7.     Business & Human Rights Resource Center. 22 maart 2021. Norway: NGO raises concerns over environmental impact of chemicals used in wind turbine blades. Link:
                                               Norway: NGO raises concerns over environmental impact of chemicals used in in wind turbine blades - Business & Human Rights Resource Centre
                                               (business-humanrights.org)
                                               8.     Cao H, Yang B, Li N, Feng L, Shi X, Zhao W, Liu S. 9 januari 2015. Bisphenol A and hormone- associated cancers: current progress and perspec ves. Medicine 94: e211.
                                               Link: h ps://www.ncbi.nIm.nih.gov/pmc/ar cles/PMC4602822/




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Overbetuwe   S ch ng Bewonerspla orm Windpark Midden-Betuwe Aanleiding:                                                                                                                                                               Dank voor uw zienswijze.
                                                            S ch ng Bewonerspla orm Windpark Midden-Betuwe is een s ch ng met een aantal doelstellingen, waaronder:
                                                            “het beperken van de schade die plaatsing van windturbines zou veroorzaken aan de natuur-, landschappelijke en cultuurhistorische waarden, de ﬂora en fauna, de kwaliteit
                                                            van het milieu, waaronder de lucht, de bodem en het water, en de verkeersveiligheid, veiligheid in het algemeen van het waardevolle komgebied het Ze ensche Veld en aan
                                                            de gezondheid en welzijn van mensen in dit gebied”.
                                                            Onze s ch ng treedt op namens een achterban van ruim 350 betrokken omwonenden die rondom het gebied van het beoogde windpark Midden-Betuwe wonen.

                                                                  De inhoud van het concept NRD “Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen”, waar kaders worden bepaald voor de milieuonderzoeken is voor ons de aanleiding om deze
                                                                  zienswijze in te dienen.
Overbetuwe   S ch ng Bewonerspla orm Windpark Midden-Betuwe Inleiding:                                                                                                                                                            Dank voor uw uiteenze ng.
                                                            De Raad van State hee op 30 juni 2021 in een tussen-uitspraak geoordeeld dat, samengevat, de momenteel gebruikte algemene normen in het Ac viteitenbesluit en
                                                            Ac viteitenregeling niet zonder meer gebruikt mogen worden omdat de daarin aangegeven normering niet afdoende wetenschappelijk getoetst is, hierbij uitgaande van het
                                                            gestelde in de Strategische Milieu Beoordelingsrichtlijn (SMB)
                                                            De Afdeling verwijst hier naar het zogenaamde “Nevele-arrest” waar het Europese Hof van Jus e te Luxemburg oordeelde dat het Europese recht dwingt tot het maken
                                                            van een milieubeoordeling voor windturbinenormen. Daarnaast vereist het Europees recht dat de Strategische Milieu Beoordelingsrichtlijn (2001/42/EG) gevolgd dient te
                                                            worden.
                                                            De onzorgvuldige totstandkoming van voornoemde milieuregels en de gezondheidsschade die hierdoor veroorzaakt worden voor omwonenden werd jdens een uitzending
                                                            van het BNN/VARA programma Zembla op 8 december 2022 nadrukkelijk duidelijk.
                                                            (Zembla - Windmolenlawaai - Zembla - BNNVARA )
Overbetuwe   S ch ng Bewonerspla orm Windpark Midden-Betuwe Kansen- en belemmeringskaarten:                                                                                                                                                Zoals u aangee zijn de windturbinenormen zoals beschreven in het Ac viteitenbesluit op dit moment buiten werking.
                                                            Dit concept NRD lijkt uit te gaan van de normeringen zoals omschreven in voornoemde Ac viteitenbesluit en Ac viteitenregeling. Dit wordt ook le erlijk verwoord op             Tegelijker jd bestaat er geen we elijke basis voor andere normen en zien we het als regio niet als onze rol om hierop nieuwe
                                                            bladzijde 22 van dit concept NRD ( Stap 1: kansen- en belemmeringskaarten)                                                                                                     normen te introduceren. De gezondheidseﬀecten van windenergie worden op dit moment uitvoerig onderzocht in het
                                                            “Het doel van de eerste stap is om binnen de regio gebieden uit te sluiten waar de opwek van wind- en/of zonne-energie en/of duurzame warmteproduc e vanuit                    na onale milieueﬀectonderzoek naar windturbinenormen. Op het moment dat de resultaten daarvan bekend zijn, kunnen
                                                            (milieu-)wetgeving niet is toegestaan.”                                                                                                                                        eventuele nieuwe normen worden getoetst in een passende m.e.r. beoordeling of ProjectMER wanneer een
                                                            Hoe kunt u deze stappen nemen, terwijl u op dit moment niet beschikt over we elijke kaders/normeringen?                                                                        windenergieproject zich aandient. Voor de volledigheid hebben we de vraag 'hoe om te gaan met windturbinenormen, nu de
                                                            De afwezigheid van we elijke kaders/normeringen werken in de hand dat een onjuiste begrenzing van de kansen- en belemmeringskaarten worden aangenomen die                      na onaal geldende windturbinenormen buiten werking zijn' expliciet voorgelegd bij de commissie m.e.r. Een aanvullend advies
                                                            vervolgens doorwerken rich ng het opstellen van alterna even in de planMER. Welke waarde hebben deze kansen- en belemmeringskaarten derhalve?                                  vanuit de commissie zullen we hierin volgen. We stellen daarnaast voor om hier in het milieueﬀectrapport een paragraaf aan te
                                                            Het enige juiste beleid zou moeten zijn, gezien voornoemde uitspraak van de Raad van State, alsmede mogelijk onjuist aangegeven begrenzingen in de kansen- en                  wijden.
                                                            belemmeringskaarten, om uit te gaan van het voorzorgsprincipe en -beginsel.
                                                            Er is geen rechtvaardiging om dit voorzorgsprincipe en -beginsel niet te hanteren.
Overbetuwe   S ch ng Bewonerspla orm Windpark Midden-Betuwe Aanvullende opmerking Kansen- en belemmeringskaarten:                                                                                                                          Dit milieueﬀectonderzoek hee de gehele regio als onderzoeksgebied. Het doel is om gebieden te iden ﬁceren die geschikt,
                                                            De in dit concept NRD gebruikte a eeldingen van diverse (overzicht)kaarten zouden moeten dienen om de lezer te verduidelijken welke gebieden exact bedoeld worden.             geschikt te maken of ongeschikt zijn voor de ontwikkeling van 1,62 TWh aan duurzame elektriciteitsopwek en warmtebronnen.
                                                            De gebruikte kaarten bieden echter geen verduidelijking. Ze zijn dermate globaal en onduidelijk dat ze voor de lezer (burger) nagenoeg geen meerwaarde hebben en slechts       Het gaat om gebieden en niet om speciﬁeke loca es. Het kaartmateriaal ligt in lijn met dat doel. Wel wordt bekeken of in het
                                                            meer vragen oproepen dan ze beantwoorden.                                                                                                                                      PlanMER hogere resolu e kaartmateriaal kan worden opgenomen om aan uw wens tegemoet te komen.
                                                            Waarom wordt er geen gebruik gemaakt van gedetailleerde leesbare kaartmateriaal, waarin begrenzingen wel duidelijk worden weergegeven?
Overbetuwe   S ch ng Bewonerspla orm Windpark Midden-Betuwe Afstandsnormen:                                                                                                                                                                Zoals u eerder aangaf zijn de windturbinenormen zoals beschreven in het Ac viteitenbesluit op dit moment buiten werking.
                                                            In het rapport Onderzoek afstandsnormen windturbines van 19 april 2022, opgesteld door Arcadis, in opdracht van het Ministerie van Economische zaken (                         Tegelijker jd bestaat er geen we elijke basis voor andere normen en zien we het als regio niet als onze rol om hierop nieuwe
                                                            onderzoek-afstandsnormen-windturbines.pdf (overheid.nl) ) wordt aangegeven dat meerdere Europese landen uitgaan van een afstandsnorm van 10 x phoogte                          normen te introduceren. De afstandsnormen voor windenergie worden op dit moment uitvoerig onderzocht in het na onale
                                                            windturbine. In enkele gevallen gecombineerd met een maximum norm voor laagfrequent geluid. In voornoemde uitzending van Zembla wordt door deskundigen gesproken               milieueﬀectonderzoek naar windturbinenormen. Op het moment dat de resultaten daarvan bekend zijn, kunnen eventuele
                                                            over een afstandsnorm van tenminste 1200 meter tot een windturbine.                                                                                                            nieuwe normen worden getoetst in een passende m.e.r. beoordeling of ProjectMER wanneer een windenergieproject zich
                                                            Feit is dat er (nog steeds) geen gedegen wetenschappelijke onderzoeken zijn afgerond die helder maken wat nu echt een veilige afstandsnorm is voor windturbines, er is         aandient. Voor de volledigheid hebben we de vraag 'hoe om te gaan met windturbinenormen, nu de na onaal geldende
                                                            althans geen consensus over.                                                                                                                                                   windturbinenormen buiten werking zijn' expliciet voorgelegd bij de commissie m.e.r. Een aanvullend advies vanuit de
                                                            Wel duidelijk is dat de enorme aantallen gezondheidsklachten van omwonenden evident zijn en in causaal verband kunnen worden gebracht met de aanwezigheid van                  commissie zullen we hierin volgen. We stellen daarnaast voor om hier in het milieueﬀectrapport een paragraaf aan te wijden.
                                                            windturbines in de woon/leef omgeving van burgers en dus serieus genomen dienen te worden.
                                                            Arcadis gee in voornoemd onderzoek ook aan dat:
                                                            •      Nederland ten opzichte van andere Europese landen de meest ruime regeling kent voor de ontwikkeling van windprojecten.
                                                            •      Het RIVM geluidshinder van windmolens vanaf circa 40 dB onderschrij .
                                                            •      De Commissie m.e.r. in maart van dit jaar aan het Rijk adviseerde om ruimer te kijken dan de normen in het Ac viteitenbesluit.
                                                            Derhalve dient ook op het gebied van afstandsnormen de nodige voorzorg gehanteerd te worden en dient ook hier het voorzorgsprincipe toegepast te worden. Het
                                                            hanteren van een afstandsnorm van 10x phoogte in combina e met geluidsbeperkende maatregelen (< 40 dB) zou een goede start zijn. De kaarten van de zoekgebieden
                                                            voor windenergie in dit concept NRD dienen dan ook hierop aangepast te worden.
Overbetuwe   S ch ng Bewonerspla orm Windpark Midden-Betuwe Waterwingebieden:                                                                                                                                                              De reserveringsgebieden voor drinkwaterwinning worden in het milieueﬀectonderzoek opgenomen. In het onderzoek wordt
                                                            Vitens en de provincie hebben een aantal gebieden aangewezen als mogelijke loca es voor waterwinning. Deze gebieden moeten nog deﬁni ef vastgesteld worden.                    duidelijk gemaakt hoe wordt omgegaan met de zachte belemmeringen. Het bevoegd gezag zal vervolgens kiezen welke
                                                            Dit betreﬀen elf poten ële nieuwe loca es, waarvan ook zoekgebied van beoogd windpark Midden-Betuwe deel uit maakt.                                                            belemmeringen in de 'geschikt te maken' gebieden zwaarder wegen t.o.v. andere zachte belemmeringen.

                                                                  In het gebied Betuwe Maas en Waal (zie kaart) mist een stevige kleilaag en daar zijn meer maatregelen bovengronds nodig. Zo mag je hier niet boren voor             Voor erosie, materiaalgebruik et cetera. geldt dat dit per windturbine en techniek sterk kan verschillen. Dat detailniveau past
                                                                  geothermiesystemen. Wel is toegestaan het gebruik van bestrijdingsmiddelen en uitrijden koeienmest. Voor andere zaken moet vaker een vergunning worden aangevraagd. niet bij de regionale scope van dit onderzoek. Op projectniveau kunnen dergelijke loca especiﬁeke onderzoeken worden
                                                                  (bron : De Gelderlander, edi e Rivierenland dd 25-05-2022)                                                                                                          uitgevoerdin een passende m.e.r - behoordeling of ProjectMER.

                                                                  Onduidelijk is in dit concept NRD in welke mate de poten ële waterwingebieden meegenomen zijn als zijnde harde/zachte belemmeringen (a eelding 4.4 en 4.5)
                                                                  Duidelijk is echter dat ook waterwinning en windturbines op gespannen voet met elkaar staan.
                                                                  Bekend is dat voor de vervaardiging van de wieken van windturbines nog vaak gebruik wordt gemaakt van Bisfenol A, een stof die volgens het Europees Agentschap voor
                                                                  chemische stoﬀen (EFSA) als een zorgwekkende stof moet worden gezien omdat het mogelijk een hormoonontregelaar is en dus erns ge gevolgen kan hebben voor
                                                                  mensen.
                                                                  Ook is bekend dat door erosie van de wieken van windturbines dit Bisfenol A in combina e met microplas cs neerslaan in de omgeving. Daarnaast bestaan de funderingen
                                                                  voor windturbines uit grote hoeveelheden beton. Voor poten ële waterwingebieden zijn beiden bijzonder ongewenst.
                                                                  Ook hier geldt dat het voorzorgprincipe toegepast dient te worden.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Overbetuwe   S ch ng Bewonerspla orm Windpark Midden-Betuwe Wespendief:                                                                                                                                                                     Qua regelgeving rondom de wespendief stellen we voor om aan te sluiten bij het recente besluit van de provincie (20
                                                            In de brief Verkenning “Windenergie op en rondom de Veluwe” van 5 februari 2021 (2020-003057) wordt melding gemaakt van de impact van de wespendief voor                        december). In de 1 km zone rond de Veluwe blijven windmolens prak sch onmogelijk. We stellen dan ook voor om deze zone
                                                            windenergie op en rondom de Veluwe. Het doel om 100 broedparen in stand te houden wordt niet gehaald en derhalve blijkt de ruimte voor windenergie beperkter dan is             in het milieueﬀectonderzoek te behouden als harde belemmering.
                                                            gedacht in de RES’sen. Het betre de gehele Veluwe aangevuld met 8 km extra rondom.
                                                            ( Statenbrief (commissiemer.nl) )                                                                                                                                               In de 1 tot 8 km zone zijn windmolens voorlopig ook verboden, op een tweetal ini even na die doorgang vinden. Er lopen
                                                                                                                                                                                                                                            verschillende onderzoeken naar het verminderen van aanvaringen van Wespendieven met windmolens. Daarbij kan het herstel
                                                                  In de brief “Handelingsperspec ef windenergie rond de Veluwe” van de Gedeputeerde Staten van Gelderland van 14-03-22 (2021-015285) wordt aangegeven dat                   van de Wespendiefpopula e op de Veluwe er in komende jaren toe leiden dat ini a even in de 1 tot 8 km zone weer mogelijk
                                                                  windparken op de Veluwe problema sch zijn vanwege de wespendief en er worden dan ook een aantal voorstellen gedaan zoals onder andere:                                    worden. Met andere woorden: jdelijkheid is een belangrijk element in het verbod in de 1 tot 8 km zone. Dit
                                                                  •     Het uitsluiten van windenergie op de Veluwe en de 1 km daaromheen;                                                                                                  milieueﬀectonderzoek kijkt verder dan sec dit moment, op die manier kan het ook van nut zijn voor de faseringsvraag van de
                                                                  •     Onderzoeken naar s lstandvoorzieningen (60 dagen) windparken in de 1-8 km zone rondom de Veluwe.                                                                    ontwikkeling van elektriciteitsprojecten en warmte. We stellen daarom voor om de 1 tot 8 km zone als zachte belemmering te
                                                                                                                                                                                                                                            handhaven in het milieueﬀectonderzoek.
                                                                  In dit concept NRD wordt er vanuit gegaan dat binnen een zone van 1 tot 8 km rondom de Veluwe ruimte is voor de ontwikkeling van 4 tot 11 nieuwe windturbines. Met
                                                                  toepassing van een s lstandsvoorziening zelfs tot maximaal 22 windturbines.
                                                                  Zoals we reeds eerder hebben gesteld dat het, volgens ons, voorbarig is om in dit concept NRD uit te gaan van bestaande normeringen uit onder andere het
                                                                  Ac viteitenbesluit/Ac viteitenregeling in plaats van af te wachten op nieuwe landelijke normeringen, blijkt ook hier dat er voorbarige conclusies worden getrokken met
                                                                  betrekking tot de ruimte voor ontwikkeling van windparken in de zone van 1 tot 8 km rondom de Veluwe.

                                                                  In een persbericht van de provincie Gelderland dd 20-12-2022 “Geen windparken in Natura2000 gebied Veluwe en beperkt in zone van 1-8 km eromheen”
                                                                  (h ps://www.gelderland.nl/persberichten/geen-windparken-in-natura2000-gebied-veluwe-en-beperkt-in-zone-van-1-8-km-eromheen) wordt aangegeven dat, vanwege de
                                                                  beschermde status van de wespendief, er een permanente verbod voor nieuwe windturbines geldt op de Veluwe en in het gebied van 1km rond de Veluwe. In de ruimere
                                                                  zone daaromheen tot 8 km zijn voorlopig ook beperkingen ten aanzien van de ontwikkeling van windparken.
                                                                  De uitspraken van de provincie staan niet op zichzelf en zijn gevoed door een onderzoek van de WUR Wageningen dat stelt dat de gevolgen van extra ster e op
                                                                  vogelpopula es onder de huidige normen voor windparken worden onderschat en er momenteel ook geen wetenschappelijk consensus hierover is.
                                                                  ( Mortality limits used in wind energy impact assessment underes mate impacts of wind farms on bird popula ons - Schippers - 2020 - Ecology and Evolu on - Wiley Online
                                                                  Library )

                                                                  Met andere woorden: Het gestelde met betrekking tot de wespendief in dit concept NRD is achterhaald en dient aangepast te worden.
Overbetuwe   S ch ng Bewonerspla orm Windpark Midden-Betuwe Windturbines en gezondheid:                                                                                                                                                     Wij begrijpen de zorgen die bestaan over gezondheid. De gezondheidseﬀecten van windenergie worden op dit moment
                                                            Wat naar onze mening volstrekt mist in uw concept NRD is een visie hoe de gezondheid van omwonenden wordt gewaarborgd.                                                          uitvoerig onderzocht in het na onale milieueﬀectonderzoek naar windturbinenormen. Op het moment dat de resultaten
                                                            Welke onderzoeksmethodes en binnen welke kaders gaan onderzoeken plaats vinden naar de gezondheidsaspecten die de realisa e van windturbines met zich                           daarvan bekend zijn, kunnen eventuele nieuwe normen worden getoetst in een passende m.e.r. beoordeling of ProjectMER
                                                            meebrengen. Welke aspecten gaan onderzocht worden?                                                                                                                              wanneer een windenergieproject zich aandient. Voor de volledigheid hebben we de vraag 'hoe om te gaan met
                                                            We hebben het hier over meer dan uitsluitend een geluidsnorm, maar denken ook bijvoorbeeld aan het neerslaan van (gi ige) microplas cs rondom windturbines.                     windturbinenormen, nu de na onaal geldende windturbinenormen buiten werking zijn' expliciet voorgelegd bij de commissie
                                                            Qua geluidsnorm is duidelijk dat er totaal geen wetenschappelijk consensus is over wat wel of niet veilig is. De WHO, die u in dit concept NRD aanhaalt, gee een norm van       m.e.r. Een aanvullend advies vanuit de commissie zullen we hierin opvolgen. We stellen daarnaast voor om hier in het
                                                            45 dB Lden aan maar tegelijker jd erkennen ze ook dat die Lden (jaargemiddelde) geen geschikte norm is.                                                                         milieueﬀectrapport een paragraaf aan te wijden.
                                                            Het geluid meten op basis van een jaargemiddelde doet immers geen recht aan de piekhinder en het schept de mogelijkheid om ongestra over een langere periode zeer
                                                            hoge geluidsoverlast voor omwonenden te veroorzaken. Door gebruik te maken van gemiddelden kunnen schadelijke eﬀecten worden weggepoetst. Wij gaan er van uit dat
                                                            u bij deze NRD de bevolking de verzekering gee niet uit te gaan van die gemiddelden en dat niet het berekenen, maar het meten van geluid de standaard is.
                                                            Er kleven meer nadelen aan, handhaving is niet mogelijk gebleken! Infrasoon/Laagfrequent geluid (ILFG) is voor het gemak maar helemaal niet meegenomen.
                                                            Ook het RIVM erkend dat geluidshinder van windturbines vanaf circa 40 dB zeer waarschijnlijk is.
                                                            Dit concept NRD doet derhalve geen recht aan burgers daar waar het gaat om de plicht van een overheid om te waken voor gezondheidsschade die burgers op kunnen lopen
                                                            bij de realisa e van projecten als windparken. De overheid hee in deze een onderzoeksplicht en we verwijzen hierbij graag nogmaals naar voornoemde uitzending van
                                                            Zembla.
                                                            Ook een collec ef van zeer bezorgde medici (www.windwiki.nl) die zich hebben verdiept in de veiligheid van windturbines voor mens en milieu onderzoeken de
                                                            gezondheidseﬀecten van windturbines op mensen en zien dat dit eﬀect aanzienlijk is. Er is echter geen wetenschappelijk consensus en meer onderzoek is dan ook nodig. Dit
                                                            onderzoek zal dan ook afgewacht dienen te worden. In het bijzonder geldt dit voor kinderen beneden de 18 jaar, omdat deze gewoonlijk worden geëxcludeerd uit het
                                                            onderzoek naar de gevolgen van windturbine geluid, hoewel juist zij een kwetsbare groep zijn. Wanneer men kijkt naar wetenschappelijke studies van verkeerslawaai in al
                                                            zijn verschijningsvormen (vliegtuig-, trein-, en autolawaai) is er inmiddels ruim voldoende bewijs

                                                                  voor de nadelige gezondheidseﬀecten van omgevingslawaai op de gezondheid en ontwikkeling van kinderen.
                                                                  Gesteld kan dan ook worden dat ook hier het voorzorgsprincipe toegepast dient te worden.
Overbetuwe   S ch ng Bewonerspla orm Windpark Midden-Betuwe Molenaarswoningen:                                                                                                                                                              De analyse t.a.v. molenaarswoningen is een extra gevoeligheidsanalyse om de mogelijkheden in beeld te brengen. Hierbij
                                                            U stelt dat bij windparkontwikkelingen veelal omwonenden ook ini a efnemer en mede-eigenaar van een windpark zijn en dat windturbines dan dichter bij de woningen               baseren we ons niet op individuele bewoners, maar brengen we alleen de mogelijkheden in beeld. Met betrekking tot de
                                                            staan, waardoor de geluidsnormen worden overschreden. U wilt dit probleem oplossen door woningen als zogenaamde molenaarswoningen te benoemen. Voorwaarde is                    ontwikkelingen rond Valburg: deze zijn niet opgenomen als autonome ontwikkeling en zijn als zodanig niet opgenomen als
                                                            echter dat er dan wel sprake moet zijn van een binding met het windpark, bijvoorbeeld organisatorisch, func oneel of technisch.                                                 vaststaande ontwikkeling. Uit het milieueﬀectrapport zal blijken of de loca e geschikt is vanuit milieuaspecten voor duurzame
                                                            Dit is echter heel algemeen gesteld en wekt de indruk dat woningen vrij eenvoudig “molenaarswoningen” kunnen worden. De Raad van State hee aan de mo veringsplicht              energie-ontwikkeling. De keuze is uiteindelijk aan de bevoegde gezagen.
                                                            om woningen als molenaarswoningen te willen deﬁniëren hogere eisen gesteld, de staat is immers verplicht om ook het welzijn en gezondheid van de burgers te
                                                            beschermen, ook al denken ze daar, uit ﬁnancieel gewin, zelf anders over.
                                                            Mogelijke molenaarswoningen/gebieden zijn in dit concept NRD nog niet uitgewerkt, maar zullen mogelijk wel meegenomen worden in de planMER-fase en derhalve dient
                                                            u in deze NRD bij de begrenzing van de zoekgebieden uit te gaan van de situa e alsof er geen molenaarswoningen aanwezig zijn.
                                                            In dit concept NRD dient ook beter en meer gedetailleerd beschreven te worden wanneer, onder welke exacte voorwaarden en welke loca es men aan molenaarswoningen
                                                            denkt.
                                                            Overigens is uw stelling in dit concept NRD dat omwonenden veelal ook ini a efnemer en mede-eigenaar is een volstrekte onjuiste stelling. Het zijn juist de omwonenden
                                                            die géén ini a efnemers en mede-eigenaar zijn. Zij ondervinden slechts de lasten van een windpark (gezondheidsschade, geluidsoverlast, planschade, horizonvervuiling)
                                                            terwijl anderen, die deze overlast niet ervaren de “lusten” van een windpark te gelde proberen te maken.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Overbetuwe   S ch ng Bewonerspla orm Windpark Midden-Betuwe Beoordelingskader energietechnieken:                                                                                                                                                De onderzoeksmethodiek 'kwalita ef' is hier eveneens gebaseerd op data, namelijk de beoordeling van experts.
                                                            Opvallend is dat veel methodieken in het beoordelingskader gestoeld zijn op een kwalita eve quick scan. Dat is naar onze zienswijze strikt onvoldoende en zou er ten minste
                                                            een kwan ta eve onderzoeksmethode van toepassing moeten zijn. Immers ook hier is het voorzorgsprincipe van toepassing. Na vaststelling van een MER-plich g plan of                  Ten aanzien van Natura 2000-gebieden geldt dat dit, zoals ook benoemd in de NRD, onderdeel is van het
                                                            het nemen van een MER-plich g besluit moet het betreﬀende bevoegd gezag de daadwerkelijke milieugevolgen van de uitvoering van de voorgenomen ac viteit                             milieueﬀectonderzoek.
                                                            onderzoeken (art. 7.39 lid 1). Dit noemen we de monitoring en evalua e verplich ng. Bij het plan of besluit zijn de termijn of de termijnen waarop met het onderzoek zal
                                                            worden begonnen en de wijze (in deze NRD!) waarop dat onderzoek zal worden verricht, al bepaald.                                                                                    Het milieueﬀectonderzoek hee tot doel gebieden in beeld te brengen die geschikt zijn of geschikt te maken zijn voor
                                                            Speciﬁek vragen we in dit kader aandacht voor eﬀecten op habita ypen en soorten Natura 2000-gebied en de thans ontbrekende gezondheidseﬀecten. Dit is des te                        ontwikkeling van duurzame energie. Het detailniveau dat u voorstelt is passend bij een uitwerking op projectniveau. Hierop zal
                                                            belangrijker vanwege de doorwerking van de planMER naar één of meerdere projectMER. Om vanuit de monitoring en evalua e verplich ng te kunnen vaststellen in welke                  het onderzoek dan ook niet worden aangevuld.
                                                            mate de eﬀecten optreden/of evt. mi gerende maatregelen voldoende eﬀect sorteren, is een kwan ta eve methode voorschrijven noodzakelijk. Als monitoring (en
                                                            handhaving) niet mogelijk is, betekent dit immers dat er een onzorgvuldig besluit is genomen.
                                                            Derhalve verzoeken wij u de NRD aan te passen in lijn van deze zienswijze door het op nemen van kwan ta eve onderzoeksmethoden waarover wetenschappelijke
                                                            consensus bestaat en het toevoegen van kwan ta ef onderzoek naar gezondheidseﬀecten. Voorts verzoeken wij u in het beoordelingskader de waardedaling van woningen
                                                            mee te onderzoeken en te wegen.
Overbetuwe   S ch ng Bewonerspla orm Windpark Midden-Betuwe In uw beoordelingskader ontbreken de eﬀecten van windturbines en grootschalige zonneparken op het lokale weer. Bekend is inmiddels dat windparken, door de                          Ten aanzien van weerseﬀecten is niet duidelijk naar welk onderzoek wordt verwezen. De zienswijze is hierin niet expliciet
                                                            turbulen e die ze veroorzaken in de lucht, het weer beïnvloeden. Voorts is in Duitsland onderkend dat door de ontstane thermiek boven zonnepanelen parken lokaal de                 waardoor op dit punt niet inhoudelijk kan worden ingegaan.
                                                            wolken breken en desbetreﬀende gebieden veel minder neerslag ontvangen hetgeen natuurlijk nega eve eﬀecten hee voor de teelt in de Betuwe waar zoekgebieden zijn
                                                            aangegeven. Wij verzoeken u ook hier het voorzorgsprincipe toe te passen, deze eﬀecten in de NRD te beschrijven en de onderzoeken naar deze eﬀecten in het
                                                            beoordelingskader op te nemen en tot ui ng te laten komen in de begrenzing van de zoekgebieden voor wind- en zonne-energie.

                                                                  Tot slot wijzen wij er op dat u als ini a efnemers circulariteit doelstellingen nastree . Bekend is dat de wieken van windturbines in feite chemisch afval zijn na de
                                                                  gebruiksfase waarvoor geen oplossingen zijn. Wij verzoeken u derhalve de mate van circulariteit van de verschillende energietechnieken in het beoordelingskader op te
                                                                  nemen, deze kwan ta ef te onderzoeken en de alterna even in de planMER daar op te wegen.

Overbetuwe   S ch ng Dorpsbelangen Herveld-Andelst                De S ch ng Dorpsbelangen Herveld-Andelst bevordert, blijkens de Statuten van de S ch ng, de lee aarheid van de inwoners van Andelst, Herveld-Noord en Herveld-Zuid, Dank voor uw zienswijze.
                                                                  binnen de gemeente Overbetuwe. Onder lee aarheid wordt onder meer duurzaamheid verstaan. ln dat kader dient de S ch ng aan de hand van het concept 'No e
                                                                  Reikwijde en Detailniveau' (NDR) haar zienswijze bij u in.
Overbetuwe   S ch ng Dorpsbelangen Herveld-Andelst                Lee aarheid in het algemeen is een belangrijk goed. Voor de inwoners van Herveld en Andelst speelt daarbij dat die lee aarheid in de afgelopen jaren geregeld onder druk      De gezondheidseﬀecten van windenergie worden op dit moment uitvoerig onderzocht in het na onale milieueﬀectonderzoek
                                                                  is komen te staan. Het landschap rond de dorpen is periodiek - en niet al jd ten goedeveranderd door de verbreding van de A50, de aanleg van de Tacitusbrug in deze           naar windturbinenormen. Op het moment dat de resultaten daarvan bekend zijn, kunnen eventuele nieuwe normen worden
                                                                  Rijksweg, de aanleg en aanpassingen in de dorpen van de Betuwelijn en door de uitbreiding van het bedrijventerrein in Andelst. Het is zeker niet uit te sluiten dat door al   getoetst in een passende m.e.r. beoordeling of ProjectMER wanneer een windenergieproject zich aandient. Voor de
                                                                  deze veranderingen er een nega ef eﬀect is (ontstaan) op de gezondheid van de inwoners van onze dorpen. Daarom pleiten wij ervoor in de deﬁni eve NDR te kiezen voor          volledigheid hebben we de vraag 'hoe om te gaan met windturbinenormen, nu de na onaal geldende windturbinenormen
                                                                  een brede onderzoeksopzet voor geluidsnormering, visuele hinder, afstandsnormering en slagschaduw, conform het landelijk ingeze e traject dienaangaande, om aldus             buiten werking zijn' expliciet voorgelegd bij de commissie m.e.r. Een aanvullend advies vanuit de commissie zullen we hierin
                                                                  zeker te stellen dat de toekoms ge plannen geen schadelijk eﬀect zullen hebben op de gezondheid van de inwoners van Andelst, Herveld-Noord en Herveld-Zuid en                 opvolgen. We stellen daarnaast voor om hier in het milieueﬀectrapport een paragraaf aan te wijden.
                                                                  uiteraard de buitengebieden rondom deze dorpen.
Overbetuwe   S ch ng Dorpsbelangen Herveld-Andelst                Een tweede opmerking die de S ch ng in het kader van haar zienswijze aan u meegee is dat bij het bepalen van toekoms ge zoekgebieden rekening wordt gehouden met              In dit milieueﬀectonderzoek wordt rekening gehouden met autonome ontwikkelingen zoals woningbouwplannen. Die
                                                                  toekoms ge woningbouwontwikkelingen binnen de drie dorpen" Er zijn plannen om in de gemeente Overbetuwe meer woningen te bouwen, naar wij verwachten ook in                   informa e wordt door individuele gemeenten aangeleverd en wordt voor de gemeente Overbetuwe in het
                                                                  Herveld en Andelst. Er moet een goede en adequate afstemming zijn tussen die woningbouwplannen en het vinden van geschikte plaatsen voor het te ontwikkelen                   milieueﬀectonderzoek aangevuld ten opzichte van dit NRD.
                                                                  energielandschap. Kortom: het energielandschap moet zo op maal en zonder verdere hinder worden ingepast in de huidige landschappelijke omgeving.
Overbetuwe   S ch ng Dorpsbelangen Herveld-Andelst                lndien gewenst lichten wij deze zienswijze graag toe. We hopen dat onze aandachtspunten niet alleen worden meegenomen en verwerkt in de deﬁni eve NDR maar ook te             Dank voor uw zienswijze.
                                                                  zijner jd daadwerkelijk worden uitgevoerd.
Rheden       Gemeente Rheden                                      In de raadsvergadering van 20 december 2022 is de concept No e Reikwijdte en Detailniveau (NRD) d.d. 21 september 2022 voor de milieueﬀectrapportage (planMER) RES Dank voor uw zienswijze.
                                                                  Groene Metropoolregio besproken. De gemeenteraad van Rheden maakt graag van de gelegenheid gebruik om een zienswijze te geven op de concept NRD. In deze brief
                                                                  lichten wij onze zienswijze toe.
Rheden       Gemeente Rheden                                      Allereerst onze complimenten voor de heldere toelich ng van de inhoud, diepgang en proces om te komen tot een planMER. Onzes inziens een mooie basis om verdere               In het milieueﬀectonderzoek houden we alleen rekening met de Omgevingsvisies vanuit de bedoeling van de Omgevingswet.
                                                                  stappen te ondernemen. Wat betre de inhoud van de no e hebben wij nog één opmerking over de paragraaf 2.5 Gemeentelijk beleid (zie hieronder).                                Op regionaal niveau hee het geen toegevoegde waarde, en kan het zelfs belemmerend werken als rekening wordt gehouden
                                                                                                                                                                                                                                                met alle lokale beleidskaders, visies en handreikingen. Derhalve is de keuze gemaakt het milieueﬀectonderzoek volledig op
                                                                  “De Omgevingsvisie is 1 van de instrumenten uit de Omgevingswet. Deze nieuwe wet gaat in op 1 januari 2023. Er is daarom alleen gekeken naar de omgevingsvisies binnen        regionaal niveau te richten en geen expliciete rekening te houden met gemeentelijke voorkeuren uit beleid.
                                                                  de gemeenten en niet naar bijvoorbeeld (veelal verouderde) structuurvisies.”

                                                                  In tabel 2.1 (pag. 19) staat vermeld dat de omgevingsvisie van Rheden in ontwikkeling is. Wij vinden deze toelich ng te summier en zien graag een verwijzing naar vigerend
                                                                  (ruimtelijk) beleid. Voor onze gemeente zijn dit o.a. de Omgevingsvisie Buitengebied Rheden (2019), het beleidskader Energie en Landschap (2021) en de Transi evisie
                                                                  Warmte (2021).
Rheden       Gemeente Rheden                                      Wij bedanken u voor de gelegenheid om onze zienswijze uit te brengen en zien uw reac e graag tegemoet.                                                                        Dank voor uw zienswijze.
Rheden       Belangengroep Velp Zuidoost                          Hierbij maken wij van de gelegenheid gebruik een zienswijze in te dienen op de concept No    e Reikwijdte en Detailniveau planMER RES Groene Metropoolregio                   Dank voor uw zienswijze en uiteenze ng.
                                                                  Arnhem-Nijmegen van 21 september 2022.(NRD)

                                                                  De opmerkingen richten zich met name op de voorgestelde beperkte onderzoeken naar de lee aarheid, gezondheid en hinder voor mensen in aaneengesloten
                                                                  woongebieden. Daarnaast maken wij ons erns ge zorgen over lage waardering die toegekend wordt aan natuur en landschap.

                                                                  Wij hebben eerder, in het proces voor vaststelling van RES 1.0, aangegeven dat de aanvullende zoekloca e voor zowel zon als wind in de uiterwaarden bij Velp een
                                                                  onevenredig grote impact hee op inwoners van Velp zuidoost. De lee aarheid en gezondheid van veel bewoners komt in het gedrang. Daarnaast maken wij ons erns g
                                                                  zorgen over de gevolgen voor natuur en landschap. Beide laatsten zijn zeer belangrijk voor de inwoners van Velp, voor de gemeente Rheden, maar zelfs op landelijk en op
                                                                  Europees niveau is het landschap van onze gemeente van belang. Een eerlijk, evenwich g en grondig onderzoek vinden wij daarom van groot belang. Dat is een eerste
                                                                  vereiste om tot een goede PlanMER te komen.
Rheden       Belangengroep Velp Zuidoost                          In de NDR worden de eﬀecten voor aangesloten woongebied niet aangegeven. Dit vinden wij een groot gemis. Er wordt uitsluitend gerept over individuele objecten. Wij           In het milieueﬀectonderzoek wordt aan iedere woning een gelijke bescherming toegekend. Achteraf wordt een
                                                                  vinden het noodzakelijk dat het aantal getroﬀenen en de zwaarte van het nega eve eﬀect voor woongebieden goed zichtbaar wordt gemaakt. Bij de beoordeling van de              gevoeligheidsanalyse op molenaarswoningen uitgevoerd. Hiermee brengen we de ruimte in beeld die ontstaat als bij verspreid
                                                                  alterna even moet dit meegewogen worden. Wij verzoeken daarom inzichtelijk te maken hoe met de som; “eﬀect x aantal getroﬀenen”, wordt omgegaan.                              liggende woningen indien een woningeigenaar zijn/haar woning tot molenaarswoning maakt. Dit wil niet zeggen dat hier niet
                                                                                                                                                                                                                                                hoe te worden voldaan aan de wet- en regelgeving en individuele bescherming van de bewoners. Het eﬀect x aantal
                                                                                                                                                                                                                                                getroﬀenen is bij uitstek een keuze die gemaakt kan worden door besturuders in het proces rich ng RES 2.0. In het
                                                                                                                                                                                                                                                milieueﬀectonderzoek wordt het nega eve eﬀect voor woongebieden niet apart beoordeeld.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Rheden        Belangengroep Velp Zuidoost   De geluidsbelas ng op de woningen in Velp zuidoost is vanwege de A12 en de A348 al verschrikkelijk hoog (vaak > 65 dB). Dat is bij U, de gemeente en bij de provincie       In het milieueﬀectonderzoek wordt binnen het alterna ef leefomgeving rekening gehouden met de huidige geluidbelas ng.
                                            bekend. Door het plaatsen van windturbines zal een cumula e van geluid van verschillende bronnen (snelweg/windmolens) plaatsvinden. Dit zal grote invloed hebben op de      Hierbij is 63 dB aangehouden als grenswaarde, overeenkoms g het Gelders ac eplan geluidbelas ng. Het
                                            gezondheid van bewoners.                                                                                                                                                    milieueﬀectonderzoek brengt de eﬀecten op hoofdlijnen in beeld. Mocht er te veel geluidbelas ng zijn, dan zullen gebieden
                                            Wij vinden het noodzakelijk dat in de PlanMER inzicht wordt gegeven in de totale geluidbelas ng bij woongebieden. Nu ontbreekt daarvoor enige ac e in de NRD.               aangemerkt worden als ongeschikt en/of als gebieden waar mi gerende maatregelen nodig zijn. De keuze voor loca es volgt
                                                                                                                                                                                                                        niet uit dit milieueﬀectonderzoek. Dit valt in het vervolgproces rich ng de RES 2.0 . Hierna volgt uitwerking van de gebieden en
                                                                                                                                                                                                                        kan voor projecten loca especiﬁek onderzoek worden gedaan.
Rheden        Belangengroep Velp Zuidoost   In de NRD wordt ( voorlopig) vastgehouden aan de minimalis sche - en sterk verouderde normen. Zij zijn gebaseerd op kleine windmolens met een capaciteit van 2 MW en        De gebruikte uitgangspunten zijn gebaseerd op onderzoeken die elders in Nederland zijn uitgevoerd. De bewering dat de
                                            een max phoogte van 150 meter. De implica es van de voorgestelde windturbines met een hoogte van 245 m worden door het gebruik van oude normen en                           normen verouderd zijn wordt niet onderbouwd, hierop kunnen wij daarom inhoudelijk niet ingaan. Er wordt in het planMER
                                            uitgangspunten sterk onderschat. Dit geldt voor geluid en ook voor de zichtbaarheid vanuit woonkernen op de zeer grote windturbines. Aandacht voor de nega eve              aandacht gegeven aan de landschappelijke eﬀecten. Op projectniveau kan dit loca especiﬁek onderzocht worden, evenals de
                                            landschappelijk eﬀecten van de windturbines, gezien vanuit woonkernen , dient danook opgenomen te worden in de NRD.                                                         normen voor o.a. geluid.
Rheden        Belangengroep Velp Zuidoost   Gelet op de nieuwe inzichten ten aanzien van geluidshinder zou uitgegaan moeten worden van het hanteren van het voorzorgprincipe. Dit betekent bepaling van eﬀecten         Dit planMER onderzoekt de eﬀecten op regionale schaal op hoofdlijnen en gebiedskarakteris eken in plaats van
                                            binnen een afstand tot de woonomgeving van 10 x de phoogte ( 2450 m). Wij verzoeken u in de PlanMER de hinder binnen de cirkel van 10 x phoogte voor de omgeving            loca especiﬁeke kenmerken. Het is niet zinvol om de eﬀecten op loca eniveau te beoordelen, omdat dit in dit stadium weinig
                                            inzichtelijk te maken en mee te wegen bij de opstelling van alterna even.                                                                                                   bijdraagt aan keuzes op gebiedsniveau. Dit kan in een verdere uitwerking van een project wel plaatsvinden.
Rheden        Belangengroep Velp Zuidoost   Ter illustra e vindt u hieronder een beeld van de grote impact van twee windturbines in de Velperwaarden op de stedelijke omgeving. Binnen dit gebied worden binnen       In het planMER worden geen keuzes gemaakt voor loca es. In de NRD en straks in het planMER wordt uiteengezet waarom
                                            enkele jaren nog 800 woningen toegevoegd. De lee waliteit in het gebied van de blauwe cirkel wordt aangetast. Wij vinden dat dergelijke ingrijpende eﬀecten nu niet in de slagschaduwonderzoek geen onderdeel uitmaakt van het milieueﬀectonderzoek. Kort samengevat is dit aspect vanwege te
                                            PlanMER zichtbaar worden gemaakt en dus niet worden meegewogen. Daarom verzoeken wij hiervoor extra inspanning te doen via de NRD.                                        treﬀen mi gerende maatregelen niet onderscheidend in een keuze voor zoekgebieden voor windturbines.

                                            <Illustra e slagschaduw en belanghebbenden>
Rheden        Belangengroep Velp Zuidoost   Wij maken ons erns ge zorgen over de waardering van de kernkwaliteiten van het landschap. Ook de waardering van de natuur en de samenhang in Natura 2000 gebied en          In het planMER wordt de onderzoeksmethodiek verder uitgewerkt en toegelicht. Daarbij begrijpen wij dat de benaming
                                            de ecologische verbindingszone’s komt onvoldoende in beeld en wordt daardoor onvoldoende gewaardeerd bij de weergave van de alterna even. Veel wordt gewaardeerd            quickscan verwarring gee . Het betre een analyse op hoofdlijnen uitgevoerd door experts, die vaker dergelijke onderzoeken
                                            op basis van quick-scans. Ons inziens worden de quick-scans te veel ingezet. Wij pleiten voor gedegen onderzoek en daarmee ook voor transparan e. De quick-scans worden     uitvoeren. De onderzoeken dragen bij aan het in beeld brengen van de eﬀecten van wind en zon voor de regio. Op
                                            niet toegelicht en ook de methoden worden niet aangegeven.                                                                                                                  projectniveau is in veel gevallen aanvullend onderzoek nodig.
Rheden        Belangengroep Velp Zuidoost   Wij vrezen dat via de quick-scans toegewerkt wordt naar het doel om zoveel mogelijk windturbines te plaatsen. Het oprekken van de restric es is een heilloze weg, waarbij   Het planMER brengt in beeld welke gebieden geschikt, ongeschikt en/of ongeschitkt te maken zijn voor wind- en zonne-energie
                                            landschap en natuur, en in het bijzonder de samenhang in de ecologische verbindingszone`s, wordt opgeoﬀerd voor het energiedoel.                                            (en warmte). Het planMER onderzoekt de eﬀecten. Het planMER gaat uit van de doelstelling uit de RES 1.0 om 1,62 TWh
                                                                                                                                                                                                                        duurzame energie op te wekken. In de RES 2.0 kunnen keuzes voor aanvullende zoekgebieden worden gemaakt.
Rheden        Belangengroep Velp Zuidoost   Wij missen bij de bepaling van eﬀecten in de uiterwaarden ook de gevolgen voor bouwen in uiterwaarden voor de bescherming tegen hoogwater. Ook voor de toekomst             Dit wordt in het planMER op hoofdlijnen beschouwd onder het thema water en veiligheid.
                                            dient de ruimte voor het doorlaten bij hoogwater nog verruimd te worden en niet verminderd.
Rheden        Belangengroep Velp Zuidoost   Wij begrijpen de wens vanuit het RES en de netbeheerder om een technisch betere balans tussen wind en zon na te streven. Dit mag echter niet onevenredig ten koste gaan Via een zienswijze hee Liander kenbaar gemaakt niet achter de data en uitgangspunten van het alterna ef Energiesysteem te
                                            de lee aarheid van inwoners , van natuur en van landschapskwaliteiten. Wij zien in de NRD geen ingangen om de nega eve eﬀecten van de lee aarheid, landschap en         staan. Het blijkt echter niet mogelijk om samen jdig de juiste data en uitgangspunten te deﬁniëren. Voorstel is daarom om dit
                                            natuur inzichtelijk te maken bij het technisch alterna ef. Graag daarom in de NRD hiervoor aandacht.                                                                    alterna ef te vervangen door een gevoeligheidsanalyse achteraf, om de drie overige alterna even te toetsen op eﬀecten op
                                                                                                                                                                                                                    het energiesysteem.
Rheden        Belangengroep Velp Zuidoost   Tenslo e vinden wij het ontoelaatbaar dat in de Plan-MER volgens de NRD geen rekening wordt gehouden met de nega eve eﬀecten bij de aanleg van wind- en                     De eﬀecten worden indien relevant onderzocht. Echter we zien veelal dat de eﬀecten in de aanlegfase slechts jdelijk impact
                                            zonneparken. Met name in uiterwaarden, Natura 2000 gebied, GNN-gebied zullen de eﬀecten erg verstorend zijn voor ﬂora en fauna. Naar onze mening zullen dit geen            hebben en dat de eﬀecten jdens de gebruiksfase signiﬁcanter zijn. De gebruiksfase is in dit geval de situa e dat de
                                             jdelijke eﬀecten zijn. De ingreep zal veelal grote onomkeerbare schade veroorzaken. Deze onomkeerbare eﬀecten dienen in de PlanMER te worden meegewogen.                   windturbines er daadwerkelijk staan en de zonnevelden er liggen. Het planMER neemt de eﬀecten dus al mee, indien relevant
                                                                                                                                                                                                                        voor de regionale keuzes die voorliggen rich ng herijking van de RES.
Rheden        Belangengroep Velp Zuidoost   Wij vertrouwen erop dat U bovenstaande wensen verwerkt in de deﬁni eve NRD.                                                                                                 Dank voor uw zienswijze.
Renkum        Inwoner                       Er zijn veel ontwikkelingen rondom warmtene en. Die zie je terug in de z.g. Vijfde-genera e-warmtene en:                                                                    We zien dit inderdaad als belangrijke innova es in de warmtetransi e. 5e genera e warmtene en vallen binnen het
                                             h ps://exper secentrumwarmte.nl/themas/technische+oplossingen/techniekfactsheets+energiebronnen/5e+genera e+warmte-+en+koudene en/default.aspx                             milieueﬀectonderzoek onder warmtene en in het algemeen, er wordt dus geen expliciete uitsplitsing gemaakt. Wel kijken we
                                             Met deze techniek is het mogelijk om als groeimodel kleinschalige warmtenetsystemen aan te leggen (ordegroo e vanaf enkele entallen woningen). Dat wordt                   of het mogelijk is om (lokale) warmteopslag mee te nemen in het milieueﬀectonderzoek en op welke wijze we dit op het
                                            gerealiseerd met bijv. de toepassing van diverse warmte-opslagsystemen (bijv. thermische bassins onder grasveldjes), ne en voor zeer lage temperatuurniveaus (12-15         generieke regioniveau kunnen onderzoeken.
                                            graden C), collec eve warmte-opwek en de inpassing van verschillende soorten warmtebronnen door verschillende par jen.

                                             Deze ontwikkeling zal ook in de vergunningensfeer impact hebben, en daarom zou deze ontwikkeling ook in de NRD benoemd kunnen worden.
                                             Ik kan mij echter voorstellen, dat dit impliciet is meegenomen in de tekst over warmtene en, en dan vervalt dit verzoek natuurlijk.
Rozendaal     Gemeente Rozendaal            In de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen werken zes en gemeenten, de provincie Gelderland, drie waterschappen en netbeheerder Liander samen aan duurzame                 Dank voor uw zienswijze.
                                            energie met een Regionale Energie Strategie (RES). In de RES staat hoe we in onze regio van fossiele energie overschakelen op duurzame elektriciteit en duurzame warmte.

                                            De afspraken uit de RES 1.0 moeten worden vertaald naar omgevingsbeleid. Hiervoor is verder onderzoek nodig: een Milieueﬀectrapportage (planMER). Om te bepalen
                                            welke milieueﬀecten hiervoor onderzocht gaan worden en op welke wijze dit gaat gebeuren is een concept No e Reikwijdte en Detailniveau (NRD) opgesteld.

                                            De concept No e Reikwijdte en Detailniveau ligt ter inzage tot en met vrijdag 23 december 2022, met de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen. Graag maken wij
                                            gebruik van deze gelegenheid.

                                            Binnen de gemeentegrenzen van de Rozendaal is geen zoekgebied opgenomen voor grootschalige opwek van energie via wind of zon, hierdoor zal de impact van de RES 2.0,
                                            en de daarvoor uitgevoerde Milieueﬀectrapportage, voor Rozendaal ook gering zijn.

                                            Met deze zienswijze willen wij waardering uitspreken voor de nu voorliggende concept No e Reikwijdte en Detailniveau, waarin helder is verwoord op welke wijze en met
                                            welke diepgang het milieueﬀectenonderzoek wordt uitgevoerd om zo het milieubelang volwaardig af te wegen. De gemeenteraad wenst de Groene Metropoolregio succes
                                            met de verdere uitwerking van een breed gedragen Milieueﬀectrapportage voor de RES 2.0.
Westervoort   Gemeente Westervoort          In verband met de actualisa e van de Regionale Energie Strategie (RES) 1.0 van de Groene Metropoolregio (GMR) in een RES 2.0 wordt eerst een milieueﬀectrapportage          Dank voor uw zienswijze. Van uw par cipa eproces voorafgaande de RES 1.0 en de documenten die dat hee opgeleverd is
                                            (MER) gemaakt. Hiervoor wordt de we elijk voorgeschreven procedure gevolgd.                                                                                                 kennis genomen. Het leidt niet tot wijzigingen in het voorgenomen milieueﬀectonderzoek, maar is waarde in het vervolgproces
                                                                                                                                                                                                                        rich ng herijking van de RES.
                                            De raad van de gemeente Westervoort hee kennis genomen van de gepubliceerde concept-No e Reikwijdte en Detailniveau (NRD). De raad hee op 19 december 2022
                                            besloten hierop een zienswijze in te dienen. Deze luidt: ‘houdt rekening met het gevoerde intensieve par cipa eproces voorafgaande de RES 1.0 en de onderzoeken die
                                            daarvoor bijvoorbeeld al zijn uitgevoerd op lokaal niveau in Westervoort ’.

                                            Graag zien wij in de deﬁni eve NRD terug hoe u met onze zienswijze rekening zal houden. Voor nadere toelich ng kunt u zich wenden tot de genoemde contactpersoon, de
                                            <naam werknemer>.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Wijchen   Inwoner           Hierbij zend ik u mijn zienswijze met betrekking tot de Concept No e Reikwijdte en Detailniveau planMER RES Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen. De kaarten zijn          Dank voor uw zienswijze. Dit milieueﬀectonderzoek hee de gehele regio als onderzoeksgebied en hee als doel om geschikte,
                            erg onduidelijk en onoverzichtelijk. Het is maar gissen waar loca es zich bevinden.                                                                                         geschikt te maken en ongeschikte gebieden te iden ﬁceren voor de opwek van tenminste 1,62 TWh duurzame
                                                                                                                                                                                                        elektriciteitsopwek en warmte. De kaarten en de resolu e van de kaarten lenen zich voor dat doel. Het iden ﬁceren van
                                                                                                                                                                                                        speciﬁeke loca es is in dit onderzoek niet aan de orde. Wel wordt bekeken of in het PlanMER hogere resolu e kaartmateriaal
                                                                                                                                                                                                        kan worden opgenomen om aan uw wens tegemoet te komen.
Wijchen   Inwoner           Gemeentelijk beleid. "Gedragscode Windenergie Wijchen" ontbreekt in het lokaal beleid en dient wel meegenomen te worden in het totale proces.                               In dit milieueﬀectonderzoek wordt gemeentelijk beleid, waaronder de genoemde gedragscode, niet meegenomen. Voor de
                                                                                                                                                                                                        ontwikkeling van windenergie is de provincie bevoegd gezag. Nadere regels, zoals een gedragscode, mogen dan ook alleen
                                                                                                                                                                                                        worden opgelegd door de provincie. Dat gezegd hebbenden, hechten alle overheden in de regio aan een passende
                                                                                                                                                                                                        betrokkenheid van omwonenden bij planvorming en -realisa e. Op regionaal niveau worden de milieueﬀecten voor wind- en
                                                                                                                                                                                                        zonne-energie onderzocht. Het resultaat is een ona ankelijk milieuonderzoek, waarbij duidelijk wordt wat de milieueﬀecten
                                                                                                                                                                                                        zijn op gebiedsniveau. Het is vervolgens aan de regio om dit te vertalen naar mogelijke nieuwe zoekgebieden en de RES 2.0.
Wijchen   Inwoner           In de quickscan wordt geen rekening gehouden met de gevolgen bij aanleg. De kwetsbare infrastructuur van de Maasbandijk met zijn landelijke toegangswegen waar jdens Dit milieueﬀectonderzoek hee de gehele regio als onderzoeksgebied. Tijdelijke milieueﬀecten, zoals de gevolgen bij aanleg
                            de aanleg van zo'n megaproject geen rekening mee gehouden hoe te worden, lijkt mij niet verkoopbaar. Hoe denkt Rijkswaterstaat hierover?                             zijn zeer loca especiﬁek. Daardoor zijn ze in een regionaal milieueﬀectonderzoek niet of nauwelijks in beeld te brengen. Op het
                                                                                                                                                                                                 moment dat een concreet project zich aandient, wordt - met name voor windprojecten - een passende m.e.r.-beoordeling of
                                                                                                                                                                                                 projectMER opgesteld. Hierin kunnen jdelijke eﬀecten en gevolgen bij aanleg worden onderzocht.
Wijchen   Inwoner           Er wordt, mijns inziens, met de toegepaste criteria onvoldoende rekening gehouden met het belang van de natuur in de directe omgeving van dicht bevolkte kernen. Door in Dit milieueﬀectonderzoek hee de gehele regio als onderzoeksgebied en hee als doel om geschikte, geschikt te maken en
                            buitengebieden aansluitend aan de kernen windparken te plaatsen, zijn deze bewoners genoodzaakt om elders hun rust en ontspanning te gaan zoeken. Meer kilometers        ongeschikte gebieden te iden ﬁceren voor de opwek van tenminste 1,62 TWh duurzame elektriciteitsopwek. Zowel 'natuur' als
                            vervoer en ophoping van mensenmassa's op andere natuurgebieden zoals de problema ek bij de Veluwe al duidelijk maakt.                                                    'leefomgeving' zijn daarin twee alterna even om dit doel te bereiken. Vanuit beide oogpunten wordt de ontwikkeling van
                                                                                                                                                                                                     duurzame elektriciteit dus expliciet onderzocht.
Wijchen   Inwoner           Daarnaast is het gebruik van warmtebronnen onderdeel van de RES 1.0. In de RES 1.0 is een eerste basis gelegd met betrekking tot warmte. Er is echter geen speciﬁeke        De reden hiervoor is terug te voeren op het na onale Klimaatakkoord. Daarin is de RES regio's gevraagd om een doelstelling te
                            doelstelling aan het gebruik van warmtebronnen gekoppeld. Gemiste kans met de hedendaagse ontwikkelingen en technieken. Zou wel aan de orde moeten zijn.                    formuleren voor de opwek van duurzame elektriciteit en is tegelijker jd de regie voor de warmtetransi e bij de individuele
                                                                                                                                                                                                        gemeenten gelegd.
Wijchen   Inwoner           Het opstellen van een planMER helpt om alle (ruimtelijke) belangen en claims zichtbaar te maken en onderling af te wegen. De gevolgen voor onder meer het landschap, de In het RES 1.0 bod is 89% zonne-energie voorzien en 11% wind. Vanuit het stroomnet bezien is een 50%-50% verdeling op
                            natuur en de leefomgeving worden op een navolgbare- en toetsbare wijze in beeld gebracht. De provincie Gelderland stelt gelijk jdig een windvisie op. De resultaten van elektriciteitssta onsniveau wenselijk. De disbalans in het RES-bod is één van de redenen om dit milieueﬀectonderzoek uit te
                            het planMER van de regio worden opgenomen in de windvisie van de provincie.                                                                                             voeren. Om zo - vanuit milieuaspecten - zicht te krijgen op geschikte, geschikt te maken, en ongeschikte gebieden voor de
                                                                                                                                                                                                    ontwikkeling van extra windenergie. De wijze waarop dat wordt onderzocht is volledig ona ankelijk en via het opgenomen
                             De nadruk ligt van begin af aan op wind, in het voor ons althans op één na slechtste gebied qua opbrengst. Worden onderzoekkeuzes gemaakt aan de hand van wenselijke beoordelingskader in de NRD ook voor iedereen volledig transparant en navolgbaar. Daarnaast beoordeelt de landelijke
                            verwach ngen of zijn de onderzoekkeuzes volledig ona ankelijk?                                                                                                          commissie m.e.r. zowel deze No e Reikwijdte en Detailniveau (NRD), als het het opvolgende milieueeﬀectonderzoek op al
                                                                                                                                                                                                    haar face en.
Wijchen   Inwoner           De bevoegde bestuursorganen zijn uiteindelijk verantwoordelijk voor de keuze van zoekgebieden voor de opwek van wind- en zonne-energie. Zijn zij verantwoordelijk voor      Het gaat inderdaad om uw tweede interpreta e. De hele regio wordt - vanuit milieuaspecten - ona ankelijk onderzocht op
                            de keuze van zoekgebieden. Wordt daarmee aangegeven dat menselijke invloed bepaalt of een gebied wel of niet meegenomen wordt in het zoeken naar de meest                   geschikte, geschikt te maken en ongeschikte gebieden voor de opwekking van tenminste 1,62 TWh aan duurzame elektriciteit
                            geschikte loca es? Of lees ik het verkeerd en is het gehele gebied ona ankelijk onderzocht en is het de verantwoording van de bevoegde bestuursorganen of zij wel of niet   en warmte. Het is vervolgens aan de bevoegde bestuursorganen of zij wel of niet kiezen voor een bepaald gebied om verdere
                            kiezen voor een bepaald gebied om verdere ontwikkelingen uit te werken?                                                                                                     ontwikkelingen uit te werken.
Wijchen   Inwoner           In paragraaf 2.7.1 zijn de ‘Instruc eregels windturbines’ opgenomen. Ar kel 2.62 stelt dat een bestemmingsplan dat de oprich ng van een windturbine of windturbinepark      In het ar kel wordt verwezen naar een bestemmingsplan. Dit is de ruimtelijke borging van een gebied op gemeentelijk niveau
                            mogelijk maakt, aandacht besteedt aan:                                                                                                                                      en is daarmee in dit regionale milieuonderzoek niet aan de orde. Op het moment dat een ini a ef voor een windproject zich
                             1 de ruimtelijke kenmerken van het landschap;                                                                                                                              aandient wordt op projectniveau een passende m.e.r. beoordeling of ProjectMER opgesteld . Op dat moment worden de
                             2 de maat, schaal en inrich ng in het landschap;                                                                                                                           milieueﬀecten op lokaal niveau onderzocht en wordt gekeken naar de lokale inpassing, draagvlak en beleving.
                             3 de visuele interferen e met een nabijgelegen windturbine of windturbines;
                             4 de cultuurhistorische achtergrond en waarden van het landschap;
                             5 de beleving van de windturbine of het windturbinepark in het landschap.

                             Ook de beleving voor de direct omwonenden? Hoe gaan we dat terugzien. Waaruit blijkt dat er daadwerkelijk naar ons geluisterd gaat worden?
Wijchen   Inwoner           Tijdelijke eﬀecten in het planMER: Tijdelijke eﬀecten die na de aanlegfase voorbij zijn (zoals een jdelijke invloed op het landschap of op ruimtegebruik door               Aan het belang van deze eﬀecten wordt niet getwijfeld. Ze zijn echter - op regioniveau - niet bepalend voor de keuze van
                            aanlegwerkzaamheden), beschouwen we in het planMER niet, tenzij deze een risico vormen voor de uitvoerbaarheid. Tijdelijke eﬀecten zijn over het algemeen niet              gebieden of een keuze tussen de verschillende energie- en warmtetechnieken. Daar komt bij dat jdelijke eﬀecten veelal sterk
                            bepalend voor de keuze van gebieden of een keuze tussen de verschillende energie- en warmtetechnieken. Eﬀecten die weliswaar optreden jdens de aanlegfase, maar een         loca egebonden zijn. Iets waar in een regionaal milieueﬀectonderzoek weinig over te beschijven valt in algemene zin. Op het
                            langere doorwerking hebben (zoals s kstofdeposi e), worden eveneens niet beschouwd in het planMER. Dit kan, evenals overige jdelijke eﬀecten, worden beschouwd in           moment dat zich een concreet energieproject aandient zal in veel gevallen een m.e.r. beoordeling of projectMER worden
                            een projectMER voor concrete projecten. In het planMER wordt nader toegelicht welke eﬀecten niet worden beschouwd en waarom.                                                uitgevoerd. Daarin kunnen de jdelijke eﬀecten worden onderzocht.

                             Jammerlijk mankement aan planMER omdat ook deze eﬀecten van belang zijn.
Wijchen   Inwoner           Navolgbaarheid zoekgebieden RES 1.0 - Advies Commissie m.e.r. op RES 1.0: ‘Het is op basis van de beschikbare informa e voor de Commissie niet duidelijk op basis van       Door middel van dit miliueueﬀectonderzoek wordt gehoor gegeven aan het advies van de Commissie m.e.r. Namelijk enerzijds
                            welke (milieu)afwegingen de zoekgebieden tot stand zijn gekomen. De RES 1.0 gee namelijk goede belemmeringenkaarten én een duidelijk eindbeeld/kaart, maar het is           door in het basisalterna ef de milieueﬀecten voor de zoekgebieden van de RES 1.0 te onderzoeken. En anderszijds door juist
                            onvoldoende navolgbaar hoe dit eindbeeld zijn vorm hee gekregen’.                                                                                                           breder te kijken dan de RES 1.0 en in de gehele regio vanuit de alterna even 'natuur', 'leefomgeving' en 'landschap' te zoeken
                                                                                                                                                                                                        naar geschikte, geschikt te maken en ongeschikte gebieden voor de ontwikkeling van tenminste 1,62 TWh duurzame
                            Mag ik hieruit concluderen dat dit onderzoek naar de juiste zoekgebieden, gebaseerd op en uitgaande van RES 1.0, voortborduurt op een niet goed gedocumenteerde             elektriciteit en warmte.
                            basis? Kan, mag en wilt u op deze onduidelijke basis verder beleid maken met alle gevolgen voor mens en dier? En zijn er onderzoeken die al reeds uitgevoerd zijn door
                            andere par jen zoals ini a efnemers meegenomen in deze opstelling NDR? In hoeverre zijn deze ona ankelijk opgesteld? Is de RES 1.0. dan wel het juiste uitgangspunt?        Daarmee repareren we zogezegd de onduidelijke basis waaraan u refereert. Bestaande en lopende milieueﬀectrapportages
                            Zie ook onderdeel uit onderstaand ar kel                                                                                                                                    nemen we mee als onderzoeksbasis. Milieueﬀectrapportages zijn per deﬁni e ona ankelijk opgesteld en worden ook
                                                                                                                                                                                                        gecontroleerd/beadviseerd door de Commissie m.e.r.
Wijchen   Inwoner           Sturende criteria: Op basis van de eﬀectanalyses die in stap 2 zijn uitgevoerd en het par cipa eproces, worden sturende criteria in beeld gebracht. Dit zijn criteria die   Het gaat om een nieuwe quickscan. De quickscan is terug te vinden in bijlage II van dit NRD.
                            voorkeuren aangeven (posi ef sturende criteria) of gebieden juist minder wenselijk maken (nega ef sturende criteria). De sturende criteria volgen uit de RES 1.0, het
                            par cipa eproces met bestuurders, ambtenaren en regionale stakeholders, maar ook uit een quickscan natuur die in het kader van deze NRD is uitgevoerd.

                             Zijn er daadwerkelijk nieuwe quickscans uitgevoerd of zijn het nog de oude. Data uitvoering wordt nl. niet vermeld.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Wijchen   Inwoner                Bandbreedte turbines wordt bepaald door vervallen van de SDE-subsidie? Is dat een criteria betreﬀende een milieueﬀect. Lijkt mij niet.                                    De bandbreedte van te onderzoeken turbines (referen eturbines) is een onderzoekskeuze. In dit NRD wordt voorgesteld om
                                                                                                                                                                                                           enerzijds de mogelijkheden voor een referen eturbine van 3,6 MW te onderzoeken en anderzijds de mogelijkheden voor een
                                                                                                                                                                                                           referen eturbine van 7,0 MW. 3,6 MW turbines vormen op dit moment - vanwege de verstrekking van SDE subsidies - een
                                                                                                                                                                                                           logische ondergrens van turbines die nog gerealiseerd worden. 7,0 MW turbines vormen op dit moment - vanwege
                                                                                                                                                                                                           milieueﬀecten - een logische bovengrens van turbines die gerealiseerd worden.

                                                                                                                                                                                                           Voor deze referen eturbines zijn kansen- en belemmeringenkaarten opgesteld op basis van wetgeving: de uitsluitende criteria
                                                                                                                                                                                                           in tabellen 3.1 en 3.2. Vanuit deze kansen- en belemmeringenkaarten wordt in de NRD voorgesteld om een viertal thema sche
                                                                                                                                                                                                           alterna even te onderzoeken. Deze alterna even komen tot stand op basis van sturende criteria, terug te vinden in paragraag
                                                                                                                                                                                                           4.3.

                                                                                                                                                                                                           Een overzicht van de belangrijkste onderzoekskeuzes is opgenomen in de infographic behorend bij de NRD en terug te vinden
                                                                                                                                                                                                           op h ps://www.groenemetropoolregio.nl/res/plan-mer-res-groene-metropoolregio-arnhem-nijmegen/
Wijchen   Inwoner                Grotere windturbines (in omvang en vermogen) zorgen voor toenemende omgevingseﬀecten (geluid, slagschaduw, visuele verstoring). Dat geldt dus ook al voor de turbines Het feit dat grotere windturbines zorgen voor toenemende omgevingseﬀecten is terug te zien in de kansen- en
                                 van 166 meter ashoogte t.o.v. 120 meter ashoogte. Wordt dit aspect voldoende meegenomen in de beoordeling geschikt of ongeschikt, mede omdat cijfers over overlast    belemmeringenkaarten: a eelding 4.5 voor de referen eturbines van 3,6 MW en a eelding 4.8 voor de referen eturbines
                                 slagschaduw, geluid, invloed, langdurige uitwerking op mens en dier nog bij lange na niet bekend zijn.                                                                van 7,0 MW.

                                                                                                                                                                                                           In de NRD wordt voorgesteld om te toetsen op basis van de windturbinenormen uit het Ac viteitenbesluit. Voor het alterna ef
                                                                                                                                                                                                           leefomgeving wordt getoetst op een strengere geluidsnorm. Een nadere uitleg is terg te vinden in paragraag 5.5 van de NRD.
Wijchen   Inwoner                Onderstaande kaart is totaal niet leesbaar: A eelding 4.13 Model 3 - Onderscheidende landschappen - indica e alterna ef landschap (H+N+S)                                 A eelding 4.13 Model 3 gee een eerste indica e van het alterna ef landschap. Dit alterna ef wordt nader uitgewerkt in het
                                                                                                                                                                                                           milieueﬀectonderzoek, in lijn met de overige alterna even.
Wijchen   Inwoner                Deze eveneens: A eelding 6.1 Warmtekaart (RES 1.0, maart 2020)                                                                                                            A eelding 6.1 is overgenomen uit de RES 1.0 en is in de RES 1.0 in hogere resolu e beschikbaar. Terug te vinden op
                                                                                                                                                                                                           h ps://www.regioan.nl/media/A0-RSW-ArnhemNijmegen.pdf
Wijchen   Inwoner                Par cipa e is een belangrijk onderdeel van deze NRD (zie hoofdstuk 7). De RES GMR stree naar nieuwe energie van, voor en door de regio. Daarom worden                     Er zijn meer dan 40 regionale belanghebbende par jen aangeschreven om dit NRD mee op te stellen. Een volledig overzicht
                                 belanghebbenden vroeg jdig betrokken bij dit onderzoek.                                                                                                                   van organisa es die hebben geholpen bij de totstandkoming van dit NRD is terug te vinden in bijlage 3 van de NRD. Met deze
                                                                                                                                                                                                           organisa es zijn drie avonden georganiseerd binnen de regio: drie omgevingsdialogen. De betrokken par jen hebben zo voor
                                 Dit zal nog moeten blijken, ervaring leert anders. Wiens taak wordt dit? Hoe wordt aan die vroeg jdige betrokkenheid gehoor gegeven en hoe wordt dat gecontroleerd?       een belangrijk deel bijgedragen aan de inhoud van dit NRD.

                                                                                                                                                                                                           De RES-organisa e acteert op regioniveau. De RES gemeenten acteren op lokaal niveau en voeren het gesprek met bewoners
                                                                                                                                                                                                           en lokale maatschappelijke organisa es. U kunt in dat kader al jd contact opnemen met uw gemeente.
Wijchen   Windpark Wijchen-A50   Namens Windpark Wijchen-A50 maken wij graag gebruik van de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen op de No         e Reikwijdte en Detailniveau voor het planMER RES Dank voor uw zienswijze.
                                 Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (hierna: de NRD).

                                 Allereerst willen we onze waardering uitspreken voor de concept NRD en de gevolgde opzet. Wij hechten belang aan heldere, goed onderbouwde normen om zo
                                 maatschappelijk verantwoord te kunnen ondernemen. Daarnaast zijn wij ook van mening dat de ontwikkeling van duurzame energie (zon en wind) nodig is voor het klimaat
                                 en dat de milieueﬀecten meegenomen/overwogen moeten worden. We onderschrijven de aanleiding (p6) dat er in het bod van de RES een betere verhouding moet komen
                                 tussen zon en wind, en dat daarom de regio extra gebieden verkent boven op de huidige zoekgebieden voor wind. We zijn van mening dat de concept NRD hiervoor een
                                 goede basis vormt. Wel denken we dat deze aanleiding onvoldoende terug komt in de formulering van de scope van de planMER (p9).

                                 Op onderdelen hebben we een aantal vragen en opmerkingen, welke we graag met u delen. Deze zijn hieronder gerangschikt per paragraaf.
Wijchen   Windpark Wijchen-A50   Paragraaf 1.4 Doel van de NRD: Er wordt genoemd dat de bevoegde bestuursorganen de NRD en de reac enota gezamenlijk vaststellen. Het is niet duidelijk wie de             In paragraaf 1.6 wordt hier nader op ingegaan. Voor het vaststellen van de NRD en reac enota zijn dat de colleges van B&W en
                                 bevoegde bestuursorganen zijn. Kan speciﬁeker opgenomen worden per fase van concept NRD en planMER welke bestuursorganen bevoegd zijn om (tussen-)documenten              GS. Het PlanMER zelf is geen beslisdocument en wordt niet vastgesteld. Het PlanMER vormt een bouwsteen voor de RES 2.0 en
                                 vast te stellen en op grond waarvan zij die bevoegdheid hebben?                                                                                                           de herijking van het provinciale Windbeleid.

                                                                                                                                                                                                           De RES 2.0 geldt als programma onder de Omgevingswet. Formeel dient een dergelijk programma ook te worden vastgesteld
                                                                                                                                                                                                           door colleges van B&W en GS, plus de DB's van de betrokken waterschappen. Het RES 2.0 proces wordt op dit moment nog
                                                                                                                                                                                                           opgesteld. Gezien de impact van de RES 2.0, kan er ook voor worden gekozen op deze vast te laten stellen door
                                                                                                                                                                                                           gemeenteraden, PS en de AB's van de betrokken waterschappen.
Wijchen   Windpark Wijchen-A50   Paragraaf 1.5 Scope van het planMER: In deze paragraaf wordt gesproken over welke gebieden vanuit milieueﬀecten geschikt zijn voor de ontwikkeling van ten minste 1.62    In het RES 1.0 bod is 89% zonne-energie voorzien en 11% wind. Vanuit het stroomnet bezien is een 50%-50% verdeling op
                                 TWh duurzame elektriciteitsambi e. Hierin mist dat er hierbij ook rekening gehouden moet worden met de balans tussen ontwikkeling van wind en zon.                        elektriciteitssta onsniveau wenselijk. De disbalans in het RES-bod is één van de redenen om dit milieueﬀectonderzoek uit te
                                                                                                                                                                                                           voeren. Om zo - vanuit milieuaspecten - zicht te krijgen op geschikte, geschikt te maken, en ongeschikte gebieden voor de
                                                                                                                                                                                                           ontwikkeling van extra windenergie.

                                                                                                                                                                                                           De scope van het milieueﬀectonderzoek (paragraaf 1.5) sluit daar naar ons idee goed op aan. We wijzen er graag op dat dit een
                                                                                                                                                                                                           onderzoek betre . De uiteindelijke keuze voor het aldanniet toevoegen van nieuwe zoekgebieden, voor ofwel wind, ofwel zon,
                                                                                                                                                                                                           ligt bij de bevoegd gezaggen.
Wijchen   Windpark Wijchen-A50   Paragraaf 2.3 provinciale kaders: Gelders Klimaatplan We missen in deze uiteenze ng dat de ambi e van het Gelders Energie Akkoord 8,3 TWh is. Dit is in onze ogen de      Er wordt gerefereerd aan een realis sche 3,4 TWh. Dit is a oms g uit het Klimaatplan. Het afgesproken doel binnen de RES is
                                 doelstelling van de provincie, en niet de geciteerde 3,4 TWh voor deze regio (zoals wordt gesuggereerd op basis van het Klimaatplan).                                     1.62 TWh.
Wijchen   Windpark Wijchen-A50   Paragraaf 3.4 Stap 1: kansen en belemmeringskaarten: Harde belemmering slagschaduw: In deze paragraaf (p23) is slagschaduw opgenomen als een harde belemmering die Een harde belemmering hoe niet al jd maatgevend te zijn, zoals in het geval van slagschaduw. Dat neemt niet weg dat
                                 geldt vanuit het Ac viteitenbesluit. Echter, uit tabel 3.1 (p26) en tabel 5.3 (p48) blijkt dat slagschaduw niet maatgevend is in het beoordelingskader. Omdat slagschaduw slagschaduw een we elijke beperking is. Echter, deze is wel te mi geren, dus niet-maatgevend.
                                 eenvoudig te mi geren is, vinden wij het terecht dat slagschaduw niet maatgevend moet zijn. Derhalve kan punt 2 slagschaduw op pagina 23 uit de tekst verwijderd
                                 worden.
Wijchen   Windpark Wijchen-A50   Paragraaf 3.6: Gevoeligheidsanalyse: Op pagina 29, bij punt 2 wordt gesproken over aanvullende verkenningsgebieden wind. Is onze aanname terecht dat dit gaat over        Op pagina 29 wordt alleen bij punt 1 gesproken over aanvullende verkenningsgebieden wind. In de RES 1.0 zijn enkel de
                                 aanvullende verkenningsgebieden bovenop de RES 1.0 zoekgebieden (zoals ook benoemd als aanleiding voor deze concept NRD)?                                                 zoekgebieden vastgesteld, niet de aanvullende verkenningsgebieden wind. Wat dat betre klopt uw aanname.
Wijchen   Windpark Wijchen-A50   Paragraaf 4.1 Het voornemen: Er wordt aangegeven dat de planMER helpt om de milieueﬀecten van de mogelijke invullingen van het bod van 1,62 TWh uit RES 1.0               In de RES 1.0 zijn zoekgebieden voor de ontwikkeling van wind en zon opgesteld, met als doel om 1,62 TWh aan duurzame
                                 inzichtelijk te maken. Hierin mist het voornemen om ook de milieueﬀecten inzichtelijk te maken van de aanvullende zoekgebieden voor wind.                                 elektriciteit op te wekken in 2030. Dit PlanMER toetst in eerste instan e of dit doel haalbaar is binnen de aangewezen
                                                                                                                                                                                                           zoekgebieden.

                                                                                                                                                                                                           Daarnaast kunnen de gemeenten en provincie ervoor kiezen om extra zoekgebieden aan te wijzen voor zon of wind. Ófwel
                                                                                                                                                                                                           omdat de 1,62 TWh niet haalbaar blijkt te zijn binnen de bestaande zoekgebieden van de RES 1.0, ófwel om de balans wind-zon
                                                                                                                                                                                                           op ondersta onniveau te verbeteren. Om dat mogelijk te maken reikt de scope van dit milieueﬀectonderzoek verder dan sec
                                                                                                                                                                                                           de zoekgebieden en wordt de gehele regio beschouwd. Dat voornemen staat in de huidige tekst beschreven.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Wijchen   Windpark Wijchen-A50   Paragraaf 4.3 Stap 2: ontwikkelingen reële alterna even: Sturende criteria alterna ef Landschap: wat wordt bedoeld met ‘windturbines in nieuwe open plekken van             We onderschrijven dat het alterna ef landschap binnen dit NRD nog erg basaal en op hoofdlijnen staat beschreven. We stellen
                                 natuur’? Wat zijn nieuwe open plekken en waarom zijn deze sturend voor de posi e van windturbines vanuit het aspect Landschap?                                              voor om dit alterna ef in het milieueﬀectonderzoek verder uit te werken tot een niveau vergelijkbaar met de overige
                                                                                                                                                                                                             alterna even.
                                 Alterna ef Landschap: Er zijn geen sturende criteria opgenomen bij het alterna ef Landschap. Wel staan er gebieden die vermeden worden. Zijn dat de sturende criteria?
Wijchen   Windpark Wijchen-A50   Sturende criteria alterna ef Energiesysteem: Dit alterna ef hee als doel zoekgebieden voor wind en zon te deﬁniëren die rekening houden met de beschikbare                  We zijn niet van mening dat de afstand tot het ondersta on niet samenhangt met maatschappelijke kosten. Immers, de kosten
                                 netcapaciteit en de samenhangende maatschappelijke kosten. Dit laatste doel (maatschappelijke kosten beperken) ondersteunen we. Echter, in de vertaling van dit doel        die gemaakt moeten worden om aan te sluiten op een ondersta on verlagen de haalbaarheid van het project en de omvang
                                 naar sturende criteria is een afstandscriterium van 10 km van een ondersta on met netcapaciteit opgenomen ter onderbouwing voor uit te sluiten gebieden. Dit is niet        van de bedragen terugvloeien naar de omgeving.
                                 correct: immers deze kosten voor aanslui ng zijn voor rekening van de ini a efnemer en dus géén maatschappelijke kosten. Daarnaast wordt met een dergelijk
                                 uitslui ngscriterium voorbij gegaan aan het feit dat het toekoms g energiesysteem zich anders gaat ontwikkelen. Er zijn namelijk tal van andere mogelijkheden om de         Via een zienswijze hee Liander kenbaar gemaakt niet achter de data en uitgangspunten van het alterna ef Energiesysteem te
                                 opgewekte stroom af te ze en, waarbij er geen of beperkte capaciteit gevraagd wordt van het openbare net. Ten eerste is het mogelijk dat een project gaat cable poolen      staan. Het blijkt echter niet mogelijk om samen jdig de juiste data en uitgangspunten te deﬁniëren. Voorstel is daarom om dit
                                 met een nabij gelegen zonne- of windpark, waarbij er gebruik gemaakt wordt van bestaande kabels. Ten tweede is er geen of beperkte ne npassing nodig als de stroom          alterna ef te vervangen door een gevoeligheidsanalyse achteraf, om de drie overige alterna even te toetsen op eﬀecten op
                                 direct lokaal wordt afgezet bij een lokale afnemer, waarbij vraag en aanbod eﬃciënt worden afgestemd. Hierdoor kan er door een project ook bijgedragen worden aan           het energiesysteem.
                                 andere ambi es, zoals verduurzamen van bedrijventerreinen, bijdragen aan de warmtetransi e en stabiele en betaalbare onderlinge afspraken maken voor de stroomprijs.
                                 Door het s muleren van het “delen” van kabels en het lokaal afze en van energie wordt er juist gestuurd op eﬃciënt netgebruik, of in de meest gewenste situa e tot geen
                                 netgebruik doordat er een volledig zelfvoorzienende energiehub gecreëerd wordt met opwekkers en afnemers in één consor um.

                                 Het niet als alterna ef beschouwen als het project op meer dan 10 km afstand ligt van een ondersta on is daarom onterecht.
Wijchen   Windpark Wijchen-A50   5.5 Beoordelingskader Landschap, cultuurhistorie en archeologie: Zoals ook ingebracht in de stakeholdersbijeenkomsten, hebben met name de criteria landschap en             In het planMER wordt op regionaal niveau een landschappelijke analyse uitgevoerd en worden cultuurhistorische aspecten
                                 cultuurhistorie een hoge mate van subjec viteit (smaak en mening) in zich. Daarnaast is de landschappelijk impact pas echt inzichtelijk te maken op projectplan niveau op   uiteengezet. Het is juist dat dit op projectniveau verder uitgewerkt dient te worden, echter op hoofdlijnen kan deze analyse wel
                                 basis van een nadere studie. Om deze twee redenen vinden wij het niet verdedigbaar dat beide criteria als maatgevend zijn opgenomen.                                        een bijdrage leveren om zoekgebieden in beeld te brengen die geschikt, niet geschikt en geschikt te maken zijn.
Wijchen   Windpark Wijchen-A50   Gezondheid Terecht wordt hier onderbouwd waarom gezondheid niet meegenomen wordt als apart criterium in het planMER. Er wordt de sugges e gedaan om gezondheid De GMR Arnhem-Nijmegen vindt gezondheid een zeer belangrijk thema. Echter vindt op dit moment op landelijk niveau al een
                                 als apart criterium te behandelen in een projectMER, maar om diezelfde reden als dat het niet opgenomen is in deze planMER, hoe gezondheid ook niet meegenomen te uitgebreid onderzoek plaats naar gezondheidseﬀecten van windturbines. Indien nodig of gewenst, kan op projectniveau
                                 moeten worden als apart criterium in een projectMER.                                                                                                              speciﬁeker onderzoek worden uitgevoerd. Deze conclusie blij onverminderd van toepassing in het planMER.
Wijchen   Windpark Wijchen-A50   Tot slot: Hartelijk dank voor het meenemen van onze overwegingen. Indien u vragen hee , kunt u contact opnemen met <naam indiener>. Zie daarvoor bovenstaande               Dank voor uw zienswijze.
                                 contactgegevens.
Wijchen   Inwoner                Pg 12: in de alinea over de Na onale omgevingsvisie wordt in de laatste zin gesproken over betrokken zijn, invloed hebben en meeproﬁteren in de opbrengsten. Dit komt in    Lokaal eigendom en lokaal draagvlak zijn belangrijke thema's binnen de regio en de regionale energiestrategie. Dit wordt door
                                 de verdere uitwerking van de NRD niet meer terug en dat is een gemiste kans. Het gaat volgens klimaatakkoord om 50% lokaal eigendom, en dat is meer dan alleen              alle 16 gemeenten en de provincie onderschreven. Zo zijn de regionale energiecoopera es als belanghebbende betrokken bij
                                 ﬁnancieel bijdragen en proﬁteren van dividend! Zie het advies NPRES hierover. Ik stel het op prijs als in de NRD de basis wordt gelegd voor ontwikkelingen in opwek van     het PlanMER proces en wordt in het milieueﬀectonderzoek gerefereerd aan het belang van lokaal eigendom. Tegelijker jd gaat
                                 duurzame energie waarbij lokaal eigendom wordt vertaald naar energie gemeenschappen. Dit is in lijn met voorstellen van de EU en versterkt het bewustzijn over duurzaam     het hier om een onderzoek naar milieueﬀecten en is het gesprek over lokaal eigendom vooral onderdeel van het proces
                                 energiegebruik en kosten voor de infrastructuur. Indien u dat wenst vertel ik u graag meer over mijn eigen ervaring in het project WindenergieA16 (Noord-Brabant) waarbij   rich ng de herijking van de regionale energiestrategie dat daarop volgt.
                                 25% lokaal eigendom is gerealiseerd voor de lokale gemeenschap, in samenwerking met 9 ontwikkelaars, in een gebied van 33 km lengte en 2,5km breed. Dit is ook in
                                 Gelderland mogelijk, mits de aanpak goed is voorbereid.
Wijchen   Inwoner                Pg. 29: geprojecteerde zoekgebieden wind liggen o.a. aan de rand van het RES-gebied. Daarmee is het beoogde eﬀect mogelijk ook grensoverschrijdend. Hoe wordt dat in        Enkel zoekgebied WZ.8b voor wind ligt aan de grens van het RES-gebied, namelijk langs de A15 in de gemeente Overbetuwe. In
                                 beeld gebracht?                                                                                                                                                             de algemeenheid geldt dat de risicocontouren (met name de geluidscontour geldt hier als beperkend) ook in acht worden
                                                                                                                                                                                                             genomen vanuit bebouwing buiten het RES gebied. Met andere woorden: voor bebouwing buiten het RES gebied worden
                                                                                                                                                                                                             dezelfde standaarden gehanteerd als voor bebouwing binnen het RES gebied. Op de kansen- en bepelemmeringenkaarten
                                                                                                                                                                                                             geven we uiteraard enkel het RES gebied weer.
Wijchen   Inwoner                Worden van de omliggende RES-gebieden, dus ook in NO-Brabant, de eﬀecten van zoekgebieden op Gelderland ook in beeld gebracht?                                              Contact met de overige Gelderse RES'en vindt via een provinciaal pla orm plaats, contact met de RES'en in omringende
                                                                                                                                                                                                             provincies vindt plaats op het niveau van de procesregisseur en via het Na onaal Programma RES (NPRES).

                                                                                                                                                                                                             De Groene Metropoolregio is een van de eerste Nederlandse regio's die een milieueﬀectonderzoek uitvoeren. De overige
                                                                                                                                                                                                             Gelderse RES'en zijn hier inmiddels ook mee gestart. De wijze waarop de RES regio Noord-Oost Brabant de milieueﬀecten
                                                                                                                                                                                                             onderzoekt is op dit moment nog niet bekend.

                                                                                                                                                                                                             Alle omliggende RES'en (plus het Kreis Kleve en de Duitse regio Nordrhein-Wes alen) zijn ac ef geinformeerd over het feit dat
                                                                                                                                                                                                             de No e Reikwijdte en Detailniveau ter inzage is gelegd. Hieruit zijn geen ontwikkelingen gekomen die leiden tot ruimtelijke
                                                                                                                                                                                                             beperkingen.
Wijchen   Inwoner                Hoe worden burgers uit aangrenzende RES-gebieden betrokken bij de NRD en planMER?                                                                                           Voor burgers buiten de RES regio geldt dezelfde mogelijkheid voor het indienen van zienswijzen als voor burgers binnen de RES
                                                                                                                                                                                                             regio. Het geven van een zienswijze op ruimtelijke plannen is mogelijk voor 'eenieder'.
Wijchen   Inwoner                Pg 31: Er wordt verwezen naar een referen e windturbine met 120m ashoogte. Dit is niet meer reëel omdat een dergelijk type niet meer gangbaar / leverbaar is, anders dan Het gebruik van referen eturbines is bedoeld om de bandbreedte weer te geven van de milieukansen en -belemmeringen voor
                                 tegen extreem hoge kosten. De planMER zou een ander referen etype moeten gebruiken. Eens dat de 166m hoge windturbine ook wel de bovengrens vertegenwoordigd,            de ontwikkeling van windenergie. Daarbij zijn bewust de onder- en bovengrenzen opgezocht. Dit staat los van de turbines waar
                                 vooral ook door radar en vliegbewegingen. De toepassing van referen e turbines in het onderzoek zou verduidelijkt moeten worden.                                         ini a efnemers op projectniveau voor kiezen. Op projectniveau worden de milieueﬀecten van windenergie op termijn
                                                                                                                                                                                                          onderzocht in een projectMER.
Wijchen   Inwoner                Pg. 31: Dat de 166m hoge turbine als innova eve wordt aangeduid is m.i. misleidend. Dat hee niet met hoogte van de turbine te maken maar met de technologie die wordt De termen 'regulier' en 'innova ef' zijn inderdaad wat ongelukkig gekozen in de NRD. We stellen voor om ze in het planMER te
                                 ingezet. De innova eve toepassing hee invloed op o.a. geluid, s lstandvoorziening ivm slagschaduw en radardetec e voor vogels, lichtsignalering. Een verheldering van het benoemen als '120 meter' en '166 meter' turbines.
                                 begrip zou op zijn plaats zijn.
Wijchen   Inwoner                Pg 31 Een opstelling van 2 windturbines wind ik wel een hele beperkte opva ng. Om reden van energie eﬃciën e en op male energie infrastructuur zou ik, net als bij een      We zien dat er in de regio een aantal windprojecten zijn en worden ontwikkeld van twee turbines. We willen daarom graag de
                                 cluster, uitgaan van een minimum van 3 turbines in een lijn.                                                                                                                mogelijkheden in beeld brengen voor windprojecten van twee turbines of meer. In de RES 1.0 is afgesproken om een 'confe '
                                                                                                                                                                                                             van windturbines in het landschap te voorkomen. Clustering van meerdere turbines blij binnen de regio dan ook het
                                                                                                                                                                                                             uitgangspunt.
Wijchen   Inwoner                Pg. 36 e.v.: deze gaan in op zon op land. Ik mis de rela e van wind én zon. Juist bij de opstelling van wind zou je om reden van systeem eﬃciën e moeten kiezen voor de     In het milieueﬀectonderzoek onderzoeken we beiden ona ankelijk van elkaar om zo van beide energievormen vanuit
                                 combina e met zon. In de beoordeling zou dat ook beter mogen scoren dan een gescheiden oplossing / opstelling. Overigens komt op pg. 39 in de kaart de combi wind en        milieuaspecten de mogelijkheden goed in beeld te krijgen. Tegelijker jd vinden we uw sugges e een erg nu ge. Het
                                 zon wel terug, hetgeen een goede zaak.                                                                                                                                      combineren van wind- en zonprojecten hee vanuit het elektriciteitsnet en eﬃcien e namelijk inderdaad de voorkeur.

                                                                                                                                                                                                             Via een zienswijze hee Liander kenbaar gemaakt niet achter de data en uitgangspunten van het alterna ef Energiesysteem te
                                                                                                                                                                                                             staan. Het blijkt echter niet mogelijk om samen jdig de juiste data en uitgangspunten te deﬁniëren. Voorstel is daarom om dit
                                                                                                                                                                                                             alterna ef te vervangen door een gevoeligheidsanalyse achteraf, om de drie overige alterna even te toetsen op eﬀecten op
                                                                                                                                                                                                             het energiesysteem.
Wijchen   Inwoner                Verder mis ik bij zon op land de aandacht om dat te combineren met geluidswerende schermen langs snelwegen of kunstma ge taluds. Er zijn voorbeelden beschikbaar die        Het uitganspunt voor zonprojecten is mul func onaliteit, dus de combina e met andere func es. In het milieueﬀectonderzoek
                                 laten zien dat er veel meer mogelijk is dan opstelling in het pla e vlak.                                                                                                   onderzoekenwe de mogelijkheden vanuit milieuaspecten. Op projectniveau dient de keuze te worden gemaakt met welke
                                                                                                                                                                                                             andere func e of func es het zonproject gecombineerd wordt. Dat kan bijvoorbeeld gaan om geluidswerende schermen of
                                                                                                                                                                                                             kunstma ge taluds.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Wijchen   Inwoner            PG 38 ev.: In de beschreven alterna even voor het energiesysteem op pg 38 en 43 mis ik een belangrijk alterna ef. Wat mij betre hee het lokaal matchen van vraag en              Via een zienswijze hee Liander kenbaar gemaakt niet achter de data en uitgangspunten van het alterna ef Energiesysteem te
                             aanbod van energie de voorkeur. Dit verdient ook een bijbehorend model en infrastructuur. Een alterna ef zou moeten worden toegevoegd waarin dat tot ui ng komt.                 staan. Het blijkt echter niet mogelijk om samen jdig de juiste data en uitgangspunten te deﬁniëren. Voorstel is daarom om dit
                                                                                                                                                                                                              alterna ef te vervangen door een gevoeligheidsanalyse achteraf, om de drie overige alterna even te toetsen op eﬀecten op
                                                                                                                                                                                                              het energiesysteem.
Wijchen   Inwoner            Pg 39: ik mis het criterium dat windturbines niets mogen toevoegen aan het bestaande geluidsniveau in een gebied (bijv. langs snelwegen en provinciale wegen). We                In het alterna ef Leefomgeving wordt rekening gehouden met de bestaande geluidbelas ng. Bij concrete projecten kan de
                             noemen dit cumula e. Ik acht het van belang het huidige geluidsniveau als bovengrens te hanteren.                                                                                cumula eve geluidbelas ng worden onderzocht en dient te worden bepaald of dit binnen de we elijke normen blij . Dank
                                                                                                                                                                                                              voor uw voorstel het huidige geluidsniveau als bovengrens te hanteren. Wij maken in dit planMER hierin echter geen keuze, het
                                                                                                                                                                                                              kan wel ter tafel komen in het vervolgproces rich ng herijking van de RES.
Wijchen   Inwoner            Pg 53: deze kaart is helaas niet goed leesbaar. Zeker voor Wijchen ben ik geïnteresseerd in TEA en koppeling met restwarmte uit industrieterrein Loonse Waard. Het gaat mij Deze kaart komt uit de RES 1.0 en is in dat document in hoge resolu e beschikbaar. De basis voor deze kaart is de Gelderse
                             om de poten ële combina e van die twee bronnen en dus ook een leidingsysteem vanaf Loonse Waard naar Wijchen-Zuid.                                                          Warmteatlas die openbaar online beschikbaar is.
Wijchen   Inwoner            Pg 57: een driepunts beoordelingsschaal voor warmtebronnen vind ik niet geschikt. Mijn voorkeur gaat uit naar een vijfpuntsschaal.                                               Er is gekozen voor deze beoordeling omdat de eﬀecten van warmtebronnen (zoals ook benoemd in de NRD) nog niet geheel
                                                                                                                                                                                                              bekend zijn. De verwach ng is daarnaast (op basis van eerder soortgelijk onderzoek) dat er geen posi eve eﬀecten te
                                                                                                                                                                                                              verwachten zijn. Derhalve stellen we voorm om de driepuntsschaal aan te houden.
Wijchen   Inwoner            Bijlage autonome ontwikkeling: verwezen wordt naar nieuwe woningbouw Wijchen-West, die is interessant ivm poten ële warmtene en. Bij de opsomming ontbreekt het                  Verbreding van de A50 nemen we in het milieueﬀectonderzoek op als autonome ontwikkeling.
                             verbreden van de A50.
Wijchen   Inwoner            Ik wil graag aanvullen dat qua autonome ontwikkeling die van het toekoms g hoogspanningssta on Wijchen ontbreekt. TenneT hee in haar plannen voor het stroomnet                  De realisa e van het 150/380 kV sta on van Tennet in Wijchen wordt opgenomen als autonome ontwikkeling. Kan ekening
                             ingrijpende wijzigingen voorzien rondom Wijchen. Daar moet - als ik het goed heb begrepen een HS sta on komen ter ondersteuning van de de regio Brabant Noord-oost.              daarbij is dat dit sta on alleen dient voor de ontlas ng van de Enexis netwerken in Noord-Brabant en Limburg, ook al ligt de
                                                                                                                                                                                                              fysieke loca e in Gelderland.
Wijchen   Inwoner            Ik stel het op prijs als er een mogelijkheid komt om met elkaar in gesprek te gaan over de uitkomsten en onderzoeken van de planMER alvorens deze voor te leggen voor            Over het milieueﬀectonderzoek zelf vindt geen bestuurlijke besluitvorming plaats. Het milieueﬀectonderzoek biedt immers
                             bestuurlijke besluitvorming. Zo kunnen inwoners nog inbreng leveren en kan dit worden meegenomen in de besluitvorming.                                                           enkel objec eve informa e over milieueﬀecten. Het onderzoek is daarmee een van de onderleggers voor het herijken van de
                                                                                                                                                                                                              RES. Het vervolgproces wordt op dit moment nog vormgegeven, dus wanneer en waar inbreng leveren mogelijk is, is nu nog
                                                                                                                                                                                                              niet duidelijk. Onder de Omgevingswet geldt de RES 2.0 als ruimtelijk programma, vast te stellen door het college van B&W.
                                                                                                                                                                                                              Bestuurders kunnen ervoor kiezen om de RES 2.0 vast te laten stellen door de gemeenteraden in de regio. In dat geval kan via
                                                                                                                                                                                                              zienswijzen een reac e worden gegeven op de RES 2.0.
Wijchen   Gemeente Wijchen   De Groene Metropoolregio coördineert het proces Milieueﬀectrapportage voor de Regionale Energiestrategie, waarvoor de 16 deelnemende gemeenten én de provincie                   Dank voor uw zienswijze.
                             bevoegd gezag zijn. De eerste stap in het proces is het vaststellen van een concept No e Reikwijdte en Detailniveau door alle colleges. U hee ons gevraagd hierover onze
                             zienswijze kenbaar te maken uiterlijk 23 december 2022. Met deze brief voldoen wij aan dit verzoek.
Wijchen   Gemeente Wijchen   Wijchen pakt haar verantwoordelijkheid en zet stevige stappen op het gebied van klimaat, energie en duurzaamheid. Dat blijven we de komende jaren doen met realis sche Dank voor uw uiteenze ng.
                             doelen volgens het landelijke tempo. Samen met onze inwoners en de regio werken we aan onze klimaatplannen en zoeken we kansen in de energietransi e.
                             Wijchen neemt ook haar verantwoordelijkheid in een regionale opgave, vastgelegd in de Regionale Energie Strategie (RES). Als Wijchen hebben we een bijdrage gedaan in
                             het bod RES 1.0 van 30 ha zonneparken en 3 windmolens bij Bijsterhuizen. Bij een nieuwe RES pakt Wijchen in gezamenlijkheid met de 15 gemeenten in de regio daar haar
                             aandeel in.

                             Het plan-MER traject van de Regionale energiestrategie, waarvan nu het resultaat van de eerste stap voorligt - de concept NRD - is voor ons een belangrijk proces. Dit zal ons
                             en de regio helpen om objec eve informa e te verkrijgen over de eﬀecten van energieopwekking op de leefomgeving, de natuur, het landschap en het energiesysteem. Die
                             informa e gee ons de mogelijkheid om alle belangen op een goede manier af te wegen en op basis daarvan keuzes te maken die in de Regionale energiestrategie 2.0.
                             zullen worden vastgelegd en in de regionale Verstedelijkingsstrategie worden afgewogen.

                             Wij onderschrijven de noodzaak, het doel, de scope, de kaders, de onderzoeksaanpak, de uitgangspunten, het detailniveau, de te onderzoeken alterna even, het
                             beoordelingskader en de par cipa e-aanpak die in de concept-NRD zijn beschreven. We geven u daarnaast de volgende aandachtspunten mee voor de concept-NRD en het
                             vervolgproces.
Wijchen   Gemeente Wijchen   Aandachts-en verbeterpunten                                                                                                                                                      We onderschrijven dat het alterna ef landschap binnen dit NRD nog erg basaal en op hoofdlijnen staat beschreven. We nemen
                             Geschikt, ongeschikt en geschikt te maken onduidelijk voor Landschap                                                                                                             uw advies ter harte en stellen voor om dit alterna ef in het milieueﬀectonderzoek verder uit te werken tot een niveau
                             In het concept-NRD worden verschillende alterna even beschreven die inzicht geven op hun eigen thema in de milieueﬀecten. Voor alle alterna even is uiteen gezet wat             vergelijkbaar met de overige alterna even.
                             geschikt, ongeschikt of mogelijk geschikt is in hoofdstuk 4. Voor het alterna ef Landschap is dat echter niet eenduidig. Er worden principes gebruikt maar onduidelijk is hoe
                             zich dat vertaald naar geschikt, ongeschikt of mogelijk geschikt.
Wijchen   Gemeente Wijchen   Warmte                                                                                                                                                                           Dank voor uw uiteenze ng. Het milieueﬀectonderzoek is ondersteunend aan lopende processen. Voor de uitvoering van de
                             Wij stellen het op prijs dat warmte een onderdeel vormt van het concept-NRD en het planMER. Zoals het concept-NRD beschrij bestaat er nog veel leemte op dit                     RES 1.0 afspraken en lokale warmtetransi evisies hoe niet op het milieueﬀectonderzoek te worden gewacht. Het
                             onderdeel. Het onderzoek hiernaar in het planMER kan helpen die leemte te dichten en moet ingezet worden om de RES 2.0 op dit onderdeel verder te brengen. De                    milieueﬀectonderzoek werkt daardoor niet vertragend.
                             afspraak zoals deze is gemaakt in de RES 1.0 om in samenspraak tot een juiste verdeling te komen is belangrijk maar moet niet leiden tot vertraging van (lokale) processen
                             die al lopen.
Wijchen   Gemeente Wijchen   Omgevingsvisie Druten aanpassen naar Wijchen                                                                                                                           Dank voor uw ople endheid. Dit wordt aangepast.
                             In paragraaf 2.5 van de concept NRD staat in tabel 2.1 op pagina 19 bij de gemeente Wijchen de Omgevingsvisie Druten opgenomen. Wij verzoeken u dit aan te passen naar
                             Omgevingsvisie Wijchen.
Wijchen   Gemeente Wijchen   Windpark Bijsterhuizen opnemen bij autonome ontwikkelingen                                                                                                                       Dank voor uw ople endheid. Dit wordt aangepast.
                             In bijlage I Autonome ontwikkelingen van de concept NRD ontbreekt op pagina 70 bij de opsomming van de autonome ontwikkelingen in de gemeente Wijchen het
                             Windpark Bijsterhuizen. Wij verzoeken u dit toe te voegen in de opsomming. Daarbij gaan wij ervan uit dat Windpark Bijsterhuizen al wel is meegenomen in de ruimtelijke
                             afwegingen die in de concept NRD zijn gemaakt om te bepalen waar nog geschikte ruimte over is voor zon, wind en warmte ontwikkelingen. Indien dit niet het geval is dan
                             verzoeken wij u alsnog Windpark Bijsterhuizen mee te nemen in deze ruimtelijke afwegingen.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Wijchen     Gemeente Wijchen                                       Zone rondom de Veluwe vanwege Wespendief op kaartmateriaal niet aanmerken als ‘ongeschikt voor wind’ maar als ‘mogelijk geschikt voor wind’                                     In a eeldingen 4.5 en 4.8 op pagina 33 en 35 van de NRD is de 1 tot 8 km zone reeds opgenomen als zachte belemmering en
                                                                   Op pagina 25 is te lezen dat vanwege de aanwezigheid van de roofvogel Wespendief nog onderzoek wordt gedaan onder welke randvoorwaarden ac viteiten, zoals                      niet als harde belemmering. Deze zone is dus reeds aangemerkt als 'mogelijk geschikt voor windenergie'. Dit sluit aan bij het
                                                                   windmolens, in een zone van 1 tot 8km rondom de Veluwe wel mogelijk zijn. Daarbij wordt vooralsnog in het PlanMER uitgegaan van zachte belemmeringen in deze zone.              recente besluit van de provincie m.b.t. de wespendief en de Veluwe (20 december jl.). In de 1 km zone rond de Veluwe blijven
                                                                   Dit uitgangspunt zien wij echter niet terug op het kaartmateriaal op pagina 33 en 35 (a eelding 4.5 en 4.8). Op deze kaartjes valt af te lezen dat de Veluwe en een zone van    windmolens prak sch onmogelijk. We stellen dan ook voor om deze zone in het milieueﬀectonderzoek te behouden als harde
                                                                   8km eromheen ongeschikt is voor windenergie. Door de aanwezigheid van de Wespendief aan de noordzijde van onze RES-regio zou zodoende een groot gebied afvallen                 belemmering.
                                                                   waar windenergie opgewekt kan worden. Daardoor zou de ruimtelijke druk op andere gemeenten in onze RES-regio toenemen.
                                                                   Vandaar dat wij u verzoeken om, conform het uitgangspunt op pagina 25, deze zone rondom de Veluwe in de a eeldingen 4.5 en 4.8 aan te passen van ‘ongeschikt voor               In de 1 tot 8 km zone zijn windmolens voorlopig ook verboden, op een tweetal ini even na die doorgang vinden. Er lopen
                                                                   windenergie’ naar ‘mogelijk geschikt voor windenergie’.                                                                                                                         verschillende onderzoeken naar het verminderen van aanvaringen van Wespendieven met windmolens. Daarbij kan het herstel
                                                                                                                                                                                                                                                   van de Wespendiefpopula e op de Veluwe er in komende jaren toe leiden dat ini a even in de 1 tot 8 km zone weer mogelijk
                                                                                                                                                                                                                                                   worden. Met andere woorden: jdelijkheid is een belangrijk element in het verbod in de 1 tot 8 km zone. Dit
                                                                                                                                                                                                                                                   milieueﬀectonderzoek kijkt verder dan sec dit moment, op die manier kan het ook van nut zijn voor de faseringsvraag van de
                                                                                                                                                                                                                                                   ontwikkeling van elektriciteitsprojecten en warmte. We stellen daarom voor om de 1 tot 8 km zone als zachte belemmering te
                                                                                                                                                                                                                                                   handhaven in het milieueﬀectonderzoek. Dat ligt in lijn met uw zienswijze op dit punt.
Wijchen     Gemeente Wijchen                                       Afstemming met aangrenzende RES-regio’s opnemen                                                                                                                                 Contact met de overige Gelderse RES'en vindt via een provinciaal pla orm plaats, contact met de RES'en in omringende
                                                                   In de concept No e Reikwijdte en Detail wordt niet duidelijk op welke wijze onze RES-regio contact hee over ontwikkelingen in aangrenzende RES-regio’s. Ontwikkelingen          provincies vindt plaats op het niveau van de procesregisseur en via het Na onaal Programma RES (NPRES).
                                                                   in aangrenzende regio’s kunnen wellicht leiden tot ruimtelijke beperkingen in ons RES-gebied en vice versa.
                                                                   Wij zouden daarom onder meer graag in de No e Reikwijdte en Detail opgenomen willen zien op welke wijze onze RES-regio contact onderhoudt over ontwikkelingen aan               De Groene Metropoolregio is een van de eerste Nederlandse regio's die een milieueﬀectonderzoek uitvoeren. De overige
                                                                   de overzijde van de Maas in Noord-Brabant met de RES-regio Noordoost Brabant. Ook zien we graag terug hoe deze ontwikkelingen worden meegenomen in de                           Gelderse RES'en zijn hier inmiddels ook mee gestart. De wijze waarop de RES regio Noord-Oost Brabant de milieueﬀecten
                                                                   vervolgonderzoeken van het PlanMER.                                                                                                                                             onderzoekt is op dit moment nog niet bekend.

                                                                                                                                                                                                                                                   Alle omliggende RES'en (plus het Kreis Kleve en de Duitse regio Nordrhein-Wes alen) zijn ac ef geinformeerd over het feit dat
                                                                                                                                                                                                                                                   de No e Reikwijdte en Detailniveau ter inzage is gelegd. Hieruit zijn geen ontwikkelingen gekomen die leiden tot ruimtelijke
                                                                                                                                                                                                                                                   beperkingen.
Wijchen     Gemeente Wijchen                                       Wij vertrouwen erop met deze zienswijze bij te dragen aan een zorgvuldig MER-proces.                                                                                            Dank voor uw zienswijze.
Provincie   PSP '92                                                In hoeverre is er inspraak en par cipa e mogelijk op de Gelderse Windvisie?                                                                                                     De actualisa e van de Beleidslijn Windenergie Gelderland gebeurt in twee keer. Inspraak en par cipa e hangt mede af van de
                                                                                                                                                                                                                                                   hardheid van zaken die worden aangepast. Inspraak op de verordening is gebruikelijk, inspraak op beleid niet of in mindere
                                                                                                                                                                                                                                                   mate. Hoe de provincie omgaat met par cipa e en inspraak op de beleidslijn wordt nog bepaald.

                                                                                                                                                                                                                                                   Momenteel doorloopt de provincie een milieueﬀectonderzoek ter voorbereiding op een actualisa e van de Beleidslijn
                                                                                                                                                                                                                                                   Windenergie Gelderland. In januari gaat de NRD voor de provinciale plan MER ter inzage, hierop kan iedereen een zienswijze
                                                                                                                                                                                                                                                   indienen.
Provincie   PSP '92                                                Wij zijn voorstander van de doortrekking van de A15, maar tegenstander van de Railterminal in Overbetuwe en van de Woningbouw in Stadsblokken/Meinerswijk in                    In het milieueﬀectonderzoek nemen we deze ontwikkelingen op als autonome ontwikkelingen. Dit past bij de deﬁni e van een
                                                                   Arnhem. In de lopende trajecten hebben wij dit onderbouwd. Graag verzoeken wij u met deze standpunten rekening te houden.                                                       autonome ontwikkeling, namelijk "op zichzelf staande ontwikkelingen waarover reeds besluitvorming hee plaatsgevonden of
                                                                                                                                                                                                                                                   waarover besluitvorming in voorbereiding is, die zonder de voorgenomen ac viteiten ook zouden plaatsvinden." De
                                                                                                                                                                                                                                                   railterminal zal als autonome ontwikkeling binnen de gemeente Overbetuwe worden opgenomen in de lijst. Het standpunt van
                                                                                                                                                                                                                                                   de provincie is hierin niet leidend.
Provincie   PSP '92                                                Rondom het Na onaal Milieubeleidspian (NMP) hebben wij een no         e over Milieu en Milieuhygiëne opgesteld. Bent u bereid om deze no      e en reﬂec e te betrekken bij     De no e is ons onbekend en is via de provincie Gelderland bij u opgevraagd. Indien relevant en kaderstellend, zullen wij deze
                                                                   dit traject?                                                                                                                                                                    betrekken bij dit traject.
Provincie   PSP '92                                                Hoe worden de Regionale Energie Strategieën verankerd in de Nieuwe Gelderse Kaart waar gedeputeerde Peter Kerris aan puzzelt?                                                   De RES’en 1.0 zijn voor het thema energietransi e een bouwsteen in deze kaart. De verdere uitwerking van de RES (RES 2.0 en
                                                                                                                                                                                                                                                   verder) zal in die samenhang verder vormgeven en uitgewerkt worden, rekening houdend met andere bouwstenen in de
                                                                                                                                                                                                                                                   ruimtelijke puzzel.
Provincie   PSP '92                                                Kunt u ons informeren of en wanneer de andere Regionale Energie Strategieën voorzien worden van een No          e voor Reikwijdte en Detailniveau? Is er een planning           Momenteel doorloopt de provincie een planMER ter voorbereiding op een actualisa e van de Beleidslijn Windenergie
                                                                   bekend?                                                                                                                                                                         Gelderland. Dit planMER dient tevens als basis voor de andere Regionale Energie Strategieen. In januari gaat de NRD voor de
                                                                                                                                                                                                                                                   provinciale planMER ter inzage, hierop kan iedereen een zienswijze indienen.

Provincie   Rijksvastgoedbedrijf | Ministerie van Binnenlandse     Ik heb het concept NRD van de Plan MER RES Groene Metropool Arnhem-Nijmegen ontvangen en doorgenomen. De defensiebelangen zijn hierin als maatgevend                            Dank voor uw zienswijze. We zijn dit met u eens en zien het Rijksvastgoedbedrijf / Defensie als regionaal belanghebbende. We
            Zaken en Koninkrijksrela es                            aangegeven, ik mis echter het RVB/Defensie in de lijst van stakeholders. Het lijkt mij in dit kader goed om het RVB (namens Defensie) als stakeholder op te nemen, met          stellen voor om u als vertegenwoordiger van het Rijksvastgoedbedrijf / Defensie uit te nodigen voor aankomende
                                                                   name in het kader van de rela e windturbines met radarverstoring en de aanwezigheid van een militair vliegveld. Mijn gegevens kunnen als contactgegevens worden                 omgevingsdialogen.
                                                                   opgenomen.
Provincie   Coöpera e Lingewaard Energie                           Deze zienswijze wordt ingediend namens bovengenoemde energiecoöpera es, ac ef in de regio Arnhem-Nijmegen. Ze is geschreven vanuit het oogpunt dat een snelle en                Dank voor uw zienswijze
            Coöpera e ValleiEnergie                                doortastende energietransi e een belangrijk onderdeel vormt van het beheersbaar houden van de opwarming van de aarde. Dat lokaal eigendom van de nieuwe,
            Energiecoöpera e Energierijck (gemeente Berg en Dal)   klimaatvriendelijke, energieproduc e een voorwaarde is voor maatschappelijke inbedding en accepta e. En dat het op een goede manier, lokaal organiseren van de
            Energiecoöpera e EnergieVoorVier (Beuningen)           energietransi e ook veel kansen biedt voor een democra sche, betaalbare energievoorziening die bijdraagt aan de lokale economie.
            Energiecoöpera e Heumen
            Energiecoöpera e Leur                                  Het is mogelijk dat een of meer coöpera es ook nog een aparte, aanvullende zienswijze indienen.
            Energiecoöpera e WPN (Nijmegen)
            Rijn en IJssel Energiecoöpera e                        Wij pleiten voor een planMER als eerste stap naar een RES 2.0. die de nieuwe landelijke ambi e van 60% reduc e van broeikasgassen tegen 2030 steunt.
            Windcoöpera e Wijchen
                                                                   Vanuit die ambi e stellen wij de volgende vragen.
Provincie   Coöpera e Lingewaard Energie                           1. Centrale vraag voor de planMER                                                                                                                                               In de RES 1.0 zijn afspraken gemaakt over het realiseren van 1,62 TWh aan duurzame elektriciteitsopwek binnen de regio. Die
            Coöpera e ValleiEnergie                                In hoofdstuk 1.5. van de NRD wordt als doelstelling geformuleerd om “tenminste 1,62 TWh” (inclusief 0,49 TWh zon-op-dak) te realiseren in onze regio. In hoofdstuk 2 over       afspraak is het uitgangspunt van dit milieueﬀectonderzoek. Het getal van 3,5 TWh aan duurzame elektriciteitsopwek staat
            Energiecoöpera e Energierijck (gemeente Berg en Dal)   de kaders waarmee rekening gehouden moet worden wordt ook uitgebreid ingegaan op het provinciale kader, waarin centraal staat een 55% broeikasgasreduc e in 2030.               weliswaar genoemd in de RES 1.0, maar over deze hoeveelheid elektriciteitsopwek zijn geen afspraken gemaakt binnen de
            Energiecoöpera e EnergieVoorVier (Beuningen)                                                                                                                                                                                           regio. Om die reden wordt dit getal niet opgenomen in de NRD.
            Energiecoöpera e Heumen                                Echter, er wordt niet vermeld dat RES 1.0. zelf die 55% doelstelling al noemt als streven voor het opstellen van RES 2.0. Evenmin wordt vermeld dat in die RES 1.0. (pag. 25)
            Energiecoöpera e Leur                                  wordt getoond dat voor het halen van die doelstelling (pag. 25) tegen 2030 3,5 TWh aan zon- en windproduc e gehaald zal moet worden.
            Energiecoöpera e WPN (Nijmegen)
            Rijn en IJssel Energiecoöpera e                        Onze eerste vraag is daarom waarom de in RES 1.0. genoemde doelstelling van 3,5 TWh niet terugkomt in de NRD. Onze tweede vraag is om dit alsnog erin op te nemen.
            Windcoöpera e Wijchen




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Provincie   Coöpera e Lingewaard Energie                           2. De uitdaging om balans te brengen tussen zon- en wind door méér wind                                                                                                         Het streven naar een betere belans tussen wind en zon staat beschreven als aanleiding voor dit milieueﬀectonderzoek. De
            Coöpera e ValleiEnergie                                De NRD verwijst terecht naar de onbalans in RES 1.0. in de streefcijfers voor vermogen in 2030 tussen wind (11%) en zon (89%). Maar een concreet streven om dit recht te        onderzoeksvraag ligt daarmee in lijn en omdat het milieueﬀectonderzoek de gehele regio beschouwt, komen kansrijke loca es
            Energiecoöpera e Energierijck (gemeente Berg en Dal)   trekken ontbreekt.                                                                                                                                                              voor de ontwikkeling van duurzame elektriciteit en warmte naar voren. Een 50%-50% doelstelling is een beleidsdoelstelling en
            Energiecoöpera e EnergieVoorVier (Beuningen)           Bovendien, in haar brief van 19 oktober 2022 over “Tussenbalans Regionale Energiestrategieën” schrij Gedeputeerde Staten Gelderland aan Provinciale Staten: “Wat nu             zowel dit NRD als het milieueﬀectonderzoek zijn geen beleidsdocumenten, maar onderzoeksdocumenten. Aandacht voor
            Energiecoöpera e Heumen                                nog op papier staat als ambi e om te realiseren in de Regionale Energie Strategieën moet zo snel mogelijk uitgevoerd worden. Daarnaast moeten er meer windturbines              opslag-ter-plaatse en directe kabelverbindingen tussen opwek en gebruik vragen een detailniveau dat niet past bij een
            Energiecoöpera e Leur                                  worden gebouwd voor een eﬃciënt gebruik van de energie ne nfrastructuur en het beperken van maatschappelijke kosten.”                                                           milieueﬀectonderzoek op regioniveau. Op projectniveau kan hier via een passende m.e.r. beoordeling of ProjectMER
            Energiecoöpera e WPN (Nijmegen)                                                                                                                                                                                                        onderzoek naar worden gedaan.
            Rijn en IJssel Energiecoöpera e                        Onze derde vraag is daarom waarom er geen expliciete doelstelling in de NRD staat om te streven naar een eﬃciënte balans tussen zonnevelden en windturbines van
            Windcoöpera e Wijchen                                  50%-50% opgesteld vermogen, bij voorkeur naast elkaar en in een intern grid (cable pooling). Een combina e die curtailment mogelijk maakt. Onze vierde vraag is om dit
                                                                   alsnog te doen, ac ef te zoeken naar extra windloca es om dit doel te realiseren en daarbij ook aandacht te besteden aan voorzieningen zoals opslag-ter-plaatse en directe
                                                                   kabelverbindingen tussen opwek-loca e en gebruikers van elektriciteit om ook daarmee de eﬃciency van de opwekking en het net te verbeteren.
Provincie   Coöpera e Lingewaard Energie                           3. RES 1.0. en alterna even                                                                                                                                                     De alterna even zijn om drie redenen relevant. Ten eerste inderdaad om te onderzoeken welke gebieden in aanmerking komen
            Coöpera e ValleiEnergie                                Onze vijfde vraag is wat er precies bedoeld wordt met “alterna even”? Zijn die alleen relevant als blijkt dat de huidige zoek- en verkenningsgebieden vastgelegd in RES 1.0.    voor het behalen van de 1,62 TWh aan duurzame elektriciteitsopwek, op het moment dat dit niet mogelijk blijkt binnen de
            Energiecoöpera e Energierijck (gemeente Berg en Dal)   te weinig ruimte bieden voor “tenminste 1.62 TWh”? Aangezien 1,62 TWh de ondergrens is en, zoals hierboven beargumenteerd, we naar minimaal verdubbeling moeten                 zoekgebieden van de RES 1.0. Ten tweede om te onderzoeken of en gebieden zijn met minder nadelige gevolgen voor het
            Energiecoöpera e EnergieVoorVier (Beuningen)           streven, is het belangrijk om ook in de alterna eve scenario’s zo ver als mogelijk te gaan in het vaststellen welke gebieden die niet in RES 1.0. voorkomen geschikt te maken   milieu, in vergelijking met de RES 1.0 zoekgebieden en ten derde om zicht te krijgen op mogelijke gebieden voor de opwek van
            Energiecoöpera e Heumen                                zijn, zodat het poten eel in onze regio boven dit minimum kan uitgaan.                                                                                                          windenergie, omdat in de RES 1.0 sprake is van een onbalans tussen zon en wind.
            Energiecoöpera e Leur
            Energiecoöpera e WPN (Nijmegen)                        We verwijzen met name naar pag. 28 onder 3.5, waar te lezen staat dat alterna even worden onderzocht die “mogelijk minder nadelige gevolgen hebben voor het milieu”.            Het aanwijzen van zoekgebieden is een beleidsvraagstuk. Dit milieueﬀectonderzoek is geen beleidsdocument, maar enkel een
            Rijn en IJssel Energiecoöpera e                        We nemen aan dat bedoeld wordt dit te vergelijken met RES 1.0. gebieden: echter, we hebben in totaal méér gebieden nodig als we de regio willen voorbereiden op 2030.           onderzoeksdocument. Op basis van het onderzoek kunnen milieuoverwegingen een volwaardige plek krijgen in de afwegingen
            Windcoöpera e Wijchen                                                                                                                                                                                                                  die gemeenten en provincie maken ten aanzien van zoekgebieden voor wind en zon, maar ook warmtebronnen.
                                                                   Onze zesde vraag is daarom niet zozeer alterna eve scenario’s te ontwikkelen maar te streven naar het aanwijzen van zoveel mogelijk extra zoekgebieden buiten die reeds in
                                                                   RES 1.0. zijn aangewezen.
Provincie   Coöpera e Lingewaard Energie                           4. Energiesysteem centraal                                                                                                                                                      De alterna even zijn een denkrich ng en geven ieder een 'hoek van het speelveld' weer. Vanuit de omgeving is er veel
            Coöpera e ValleiEnergie                                In de NRD wordt er uitgegaan van 4 alterna even: energiesysteem, landschap, natuur en leefomgeving. Deze alterna even worden daarbij behandeld als gelijkwaardige               aandacht gevraagd voor natuur, landschap en leefomgeving. Deze onderdelen zijn gelijkwaardige en teiten, juist omdat het
            Energiecoöpera e Energierijck (gemeente Berg en Dal)   en teiten. Dat zijn ze echter niet. Het beschrijven en aanwijzen van een energiesysteem kan veelal objec ef gebeuren. De waardering van een landschap is daarentegen in         denkrich ngen zijn. Het is niet het doel om één alterna ef te kiezen, maar vanuit de alterna even te komen tot gebieden die
            Energiecoöpera e EnergieVoorVier (Beuningen)           hoge mate subjec ef. De aandacht is in de publieke discussie vooral gericht op de subjec eve aspecten. De NRD dient hier rich ng in te geven en man en paard te noemen.         geschikt zijn. In het vervolgproces rich ng herijking van de RES kan vervolgens een afweging worden gemaakt tussen de
            Energiecoöpera e Heumen                                Uitgaande van de urgen e, de klimaatverandering, zou de inpassing in het net zo snel mogelijk en vanuit de netbeheerder bekeken zo op maal mogelijk moeten worden               gebieden.
            Energiecoöpera e Leur                                  opgepakt. Niets doen verandert het landschap permanent in nega eve zin, Het plaatsen van windmolens en zonneparken verandert het landschap maar jdelijk (25 of 30
            Energiecoöpera e WPN (Nijmegen)                        jaar).                                                                                                                                                                          Via een zienswijze hee Liander kenbaar gemaakt niet achter de data en uitgangspunten van het alterna ef Energiesysteem te
            Rijn en IJssel Energiecoöpera e                                                                                                                                                                                                        staan. Het blijkt echter niet mogelijk om samen jdig de juiste data en uitgangspunten te deﬁniëren. Voorstel is daarom om dit
            Windcoöpera e Wijchen                                  Onze zevende vraag is daarom om het energiesysteem centraal te stellen en dat niet te beperken tot het beschrijven van de huidige stand van zaken. En om met name in de         alterna ef te vervangen door een gevoeligheidsanalyse achteraf, om de drie overige alterna even te toetsen op eﬀecten op
                                                                   planMER inzicht te geven hoe het huidige net aangevuld kan worden met de meest gewenste en op korte termijn haalbare aanpassingen gericht op een realisa e zo snel              het energiesysteem.
                                                                   mogelijk. En daarbij speciﬁek aandacht te besteden aan de perspec even van wind- en zonnevelden loca es gecombineerd met opslagcapaciteiten en/of geïntegreerde
                                                                   en/of nabijgelegen afname van de opgewekte stroom.
Provincie   Coöpera e Lingewaard Energie                           5. Koppelkansen – een integrale aanpak                                                                                                                                          Dit zijn relevante vragen rich ng de RES 2.0, maar het zijn geen milieuvraagstukken. We stellen daarom voor om deze vragen
            Coöpera e ValleiEnergie                                De RESsen zijn uiteindelijk bedoeld om een afdoende antwoord te hebben op de dreiging van onbeheersbare en schadelijke klimaatverandering. Schadelijk niet alleen voor          en afwegingen mee te nemen in het vervolgproces, maar ze geen onderdeel te maken van de NRD of het
            Energiecoöpera e Energierijck (gemeente Berg en Dal)   de mens maar ook voor al het leven op aarde. Om voldoende te kunnen opschalen moet niet alleen gekeken worden naar loca es voor zon of wind (en opslag), maar ook               milieueﬀectonderzoek.
            Energiecoöpera e EnergieVoorVier (Beuningen)           naar op male combina es daarvan en integra e met zowel onvermijdelijke als gewenste ontwikkelingen mbt. wonen, werken, recreëren en natuurbehoud.
            Energiecoöpera e Heumen
            Energiecoöpera e Leur                                  Door de gekozen methodiek van het werken met vier alterna even kunnen posi eve koppelkansen onderbelicht raken. Bijvoorbeeld: geïntegreerde wind/zon complexen,
            Energiecoöpera e WPN (Nijmegen)                        inclusief ba erijen, geplaatst in de nabijheid van de gebruikers of knooppunten van het energiesysteem, onder bepaalde voorwaarden, posi eve eﬀecten hebben mbt.
            Rijn en IJssel Energiecoöpera e                        net-ontlas ng, terwijl ze ook een bijdrage kunnen leveren aan biodiversiteit en geïntegreerde landschappen van de economie van de toekomst. Onze achtste vraag is
            Windcoöpera e Wijchen                                  daarom om voor het vinden van dergelijke koppelkansen combina es voor een procedure op te nemen in de NRD.
Provincie   Coöpera e Lingewaard Energie                           6. Geschikt te maken – daar moet de focus op liggen                                                                                                                             In het planMER worden de 'zachte' belemmeringen nader toegelicht. Het zijn aandachtspunten waarover keuzes gemaakt
            Coöpera e ValleiEnergie                                Het iden ﬁceren van ongeschikte en geschikte gebieden lijkt het makkelijkste, hoewel ook daar zorgvuldig naar gekeken moet worden. Daar zijn objec eve criteria voor. De        moeten worden of waarvoor aan we elijke voorwaarden moet worden voldaan. Het planMER maakt geen keuzes over wat
            Energiecoöpera e Energierijck (gemeente Berg en Dal)   essen e van een succesvolle energietransi e ligt echter in het “geschikt maken”. Wij vinden de NRD hierin onduidelijk. Er worden zachte belemmeringen opgesomd, maar            moet worden gemi geerd, maar gee wel de mogelijkheden aan die bestaan als bepaalde maatregelen zouden worden
            Energiecoöpera e EnergieVoorVier (Beuningen)           het wordt niet duidelijk wat de planMER gaat betekenen in het mi geren van die belemmeringen. Onze negende vraag is daarom dit aspect meer uit te werken en het te              genomen.
            Energiecoöpera e Heumen                                concre seren. En daarbij met name ook te kijken naar de werkelijke situa e in de gebieden die in de (inmiddels gedateerde?) kaartjes in de NRD als met zachte
            Energiecoöpera e Leur                                  belemmeringen worden aangeduid.
            Energiecoöpera e WPN (Nijmegen)
            Rijn en IJssel Energiecoöpera e
            Windcoöpera e Wijchen
Provincie   Coöpera e Lingewaard Energie                           7. Uitleg nodig over grote verschillen geschikt (te maken) gebieden windmolens.                                                                                                 In het planMER wordt onderbouwd welke afstanden zijn gehanteerd. Voor 166 meter windturbines is bijvoorbeeld een grotere
            Coöpera e ValleiEnergie                                De kansen- en belemmeringenkaarten voor windturbines (a eeldingen 4.5. en 4.8) verschillen aanzienlijk. Ze laten zien dat voor “innova eve” turbines veel minder ruimte         afstand tot woningen aangehouden dan voor de 120 meter windturbines.
            Energiecoöpera e Energierijck (gemeente Berg en Dal)   zou zijn dan voor “opera onele” turbines. Onze ende vraag is daarom dit grote verschil te verklaren, met name ook omdat onder de in tabellen 3.1. en 3.2. genoemde
            Energiecoöpera e EnergieVoorVier (Beuningen)           harde en zachte belemmeringen er maar weinig zijn die gerelateerd zijn aan de rotordiameter.
            Energiecoöpera e Heumen
            Energiecoöpera e Leur
            Energiecoöpera e WPN (Nijmegen)
            Rijn en IJssel Energiecoöpera e
            Windcoöpera e Wijchen
Provincie   Coöpera e Lingewaard Energie                           8. Vergelijking tussen de alterna even moeilijker door verschillend uitgangspunt                                                                                        We begrijpen dat dit voor onduidelijkheid zorgt. In het planMER worden de alterna even apart inzichtelijk gemaakt en per
            Coöpera e ValleiEnergie                                Voor de alterna even leefomgeving en natuur wordt blijkbaar uitgegaan van innova eve turbines (ashoogte 166 meter, zie a eeldingen 4.13 en 4.14), voor het alterna ef turbinetype (en zonneveld) onderzocht. Dit is een wijziging ten opzichte van het NRD.
            Energiecoöpera e Energierijck (gemeente Berg en Dal)   energiesystemen wordt daarentegen uitgegaan van opera onele windturbines (ashoogte 120 meter, zie a eelding 4.15), en voor het alterna ef landschappen zijn blijkbaar
            Energiecoöpera e EnergieVoorVier (Beuningen)           turbines met diverse capaciteiten meegenomen. Dat maakt het niet makkelijk deze alterna even te vergelijken. Onze elfde vraag is uit te leggen waarom die verschillende
            Energiecoöpera e Heumen                                uitgangspunten gekozen zijn, en onze twaalfde vraag is vervolgens om voor alle invalshoeken varianten uit te werken zowel met opera onele als met innova eve turbines.
            Energiecoöpera e Leur
            Energiecoöpera e WPN (Nijmegen)
            Rijn en IJssel Energiecoöpera e
            Windcoöpera e Wijchen




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Provincie   Coöpera e Lingewaard Energie                           9. Kleine zonnevelden en solitaire molens                                                                                                                                Het betre hier een uitgangspunt komt uit de RES 1.0. Kleinere of andere zonnevelden worden niet uitgesloten, maar worden
            Coöpera e ValleiEnergie                                In principe steunen wij de focus op grootschalige clustering zoals geciteerd uit de Na onale Omgevingsvisie (pag 12). Echter, wij lezen in de deﬁni e van zonnevelden op niet onderzocht in het milieueﬀectonderzoek.
            Energiecoöpera e Energierijck (gemeente Berg en Dal)   pag. 31 alsof de planMER velden kleiner dan 2 MW zou uitsluiten. Onze der ende vraag is daarom hierover geen misverstanden te laten bestaan, en te speciﬁceren dat
            Energiecoöpera e EnergieVoorVier (Beuningen)           hoewel dergelijke kleine velden geen onderwerp van onderzoek zijn, ze daarmee niet uitgesloten worden, maar dat ze door middel van projectMER’s individueel beoordeeld
            Energiecoöpera e Heumen                                moeten worden. En onze veer ende vraag is om een dergelijke verklaring op te nemen bij de deﬁni e van een windpark, ook op pag. 31.
            Energiecoöpera e Leur
            Energiecoöpera e WPN (Nijmegen)
            Rijn en IJssel Energiecoöpera e
            Windcoöpera e Wijchen
Provincie   Lee aarheidsgroep Hernen Leur                          Als bezorgde bewoners van het Wijchense Buitengebied, georganiseerd in verschillende belangengroepen, zijn we onlangs bij elkaar geweest met onze wethouder en zijn           Lokaal draagvlak en ook lokaal eigendom zijn belangrijke thema's binnen de regio en de regionale energiestrategie. Dit wordt
            Lee aarheidsgroep Batenburg                            programmamanager duurzaamheid, omdat op provinciaal niveau ons woongebied kennelijk weer als zoekgebied voor windturbines op de kaart is gezet. We zijn ons terdege           door alle 16 gemeenten en de provincie onderschreven. Zo is het concept NRD tot stand gekomen met medewerking van meer
            Lee aarheidsgroep Ni rik                               bewust van de urgen e van de energietransi e en daarover al jarenlang in goed overleg met de gemeente. Gezamenlijk hebben we ons de afgelopen jd ingespannen om               dan 40 regionale belangenorganisa es en wordt in het milieueﬀectonderzoek o.a. gerefereerd aan het belang van regionaal
            Buurtvereniging Buurtschap Lienden                     wind- en zonne-energieprojecten in een democra sch proces zo goed mogelijk in te passen in onze lokale situa e. Al in 2015 jdens de ontwikkeling van de Wijchense             eigendom.
            Duurzaam Batenburg                                     Gedragscode voor windenergie en in 2020 bij het opstellen van een bod in het kader van de RES 1.0. De gemeente hee mede op basis van dit overleg uiteindelijk met
            S ch ng Tegenwind Buitengebied Wijchen                 instemming van de gemeenteraad een bod kunnen doen, dat zelfs hoger ligt dan de opdracht van de RES: drie windturbines op Bijsterhuizen, twee zonneakkers ten noorden           We geven via deze weg graag aan dat dit milieueﬀectonderzoek zich mede baseert op de omgevingsvisie Gaaf Gelderland. Ook
            S ch ng Het Batenburgs Erfgoed                         en ten zuiden van Hernen langs de A50, aangevuld met veel lokale ini a even bij bedrijven en par culieren. Dit zien wij als het resultaat van de “gezamenlijke aanpak”, die     wordt het thema landschap als een van de vier alterna even meegenomen in het milieueﬀectonderzoek. Hierbij gelden
                                                                   in het provinciale rapport Gaaf Gelderland (H. 4,1) wordt aanbevolen om de energietransi e te realiseren.                                                                       landelijke en provinciale belemmeringen t.a.v. landschap als uitgangspunt. Op basis van uw zienswijze nemen we kennis van de
                                                                                                                                                                                                                                                   landschapsno e van uw ondertekenaar, maar dit document is niet kaderstellend in het milieueﬀectonderzoek. Kaderstellend
                                                                    Tijdens de vele discussies, die in Wijchen over de invulling van die transi e zijn gevoerd, kwam steeds naar voren, dat de Provinciale- en Rijksoverheid aandacht mist voor    zijn: wetgeving, autonome ontwikkelingen en beleid zonder afwijkmogelijkheid. Via een projectMER of m.e.r.-beoordeling
                                                                   landschappelijke kwaliteiten, terwijl deze volgens het CPB juist zo’n belangrijk rol spelen in het leven en de iden teit van de bewoners. Het ontbreekt zowel aan visie als aan kunnen landschapselementen nader beschouwd op lokaal niveau.
                                                                   regie. (NOVI)
                                                                                                                                                                                                                                                    De drie windturbines op Bijsterhuizen staan in de NRD nog niet genoemd als autonome ontwikkeling. Deze nemen we mee.
                                                                    Een van de ondertekenaars van deze brief, <naam ondertekenaar>, hee een no e geschreven over wat het plaatsen van een groep 250 meter hoge industriële
                                                                   windturbines in een kleinschalig landelijk buitengebied betekent. Te downloaden op www.hetbatenburgserfgoed.nl/ac viteiten/landschap/
                                                                    Titel is: “Wat Statenleden moeten weten: het landschap, windturbines en het belang van overheidsregie”. Hierin wordt ook ingegaan op hoe rampzalige beleidsbeslissingen
                                                                   hierover kunnen worden voorkómen. Zo’n grote deﬁni eve ingreep vraagt van overheden om een duidelijke langetermijnvisie op de ruimtelijke ordening, waarin ook de
                                                                   landschappelijke en historische waarden van dat buitengebied worden meegewogen. Daarmee kan worden voorkomen, dat elke plek waar geen we elijke restric es zijn, in
                                                                   gebruik kan worden genomen door wind- of zonneparken, alléén omdat de ruimte er is. En zeker, als het gemeentelijke beleid er jarenlang op gericht is geweest om juist
                                                                   deze ruimte als buitengebied kleinschalig, landelijk, open en s l te houden.

                                                                    Mede op grond van de landschappelijke en historische waarden van ons gebied is in Wijchen op 20 mei 2021 een par culier ini a ef Windpark A50, na een intensief
                                                                   democra sch proces, door de voltallige gemeenteraad afgewezen. De turbines waren gepland op de drempel van de historische stad Ravenstein, middenin een eeuwenoude
                                                                   ring van kerkdorpen ten zuidwesten van Wijchen (Neerlangel, Demen, Ni rik, Batenburg, Bergharen, Hernen en Leur) en pal naast de buurtschap Lienden. Een slechtere
                                                                   plek voor windturbines is moeilijk denkbaar. Het dreigt nu echter van bovenaf weer als zoekgebied voor te plaatsen windturbines te worden aangewezen. Zonder overleg
                                                                   met de gemeente of de omwonenden. We weten al uit vele rapporten: het van bovenaf droppen van plannen die veel mensen in hun leven nega ef raken gaat niet werken.
                                                                   Daar komt veel stress van, boosheid en bi erheid. Met als gevolg lange gerechtelijke procedures. Het ondermijnt bovendien erns g het vertrouwen in de overheid. Maar
                                                                   het gaat niet alleen om vertrouwen in de overheid. Het gaat ook om vertrouwen op de kleine schaal, vertrouwen in de buurt, je veilig voelen in je woonomgeving.

                                                                    Vele omwonenden hebben zich vanaf de eerste kennismaking met de ini a efnemers van Windpark A50 door hen geschoﬀeerd en niet serieus genomen gevoeld. Een
                                                                   aantal grondeigenaren werd geïn mideerd met het verhaal, dat de windturbines er sowieso zouden komen. Komen ze niet op hun grond, dan op die van de buren waardoor
                                                                   ze jaarlijks grote vergoedingen mislopen. Het hee geleid tot onrust in de gemeenschappen. We beseﬀen, dat de windturbines tot grote, onoverbrugbare tegenstellingen
                                                                   kunnen leiden. Het werkt ontregelend. Waar wij in 2015 al voor waarschuwden is nu daadwerkelijk aan het gebeuren: zorgvuldig opgebouwde burenverbanden in onze
                                                                   gemeenschappen gaan verloren.

                                                                   Beste Statenleden, wij houden u graag aan uw toezegging. Om uw rapport “Gaaf Gelderland” te citeren: “er is meer nodig: een gezamenlijke regionale aanpak. Samen met
                                                                   onze partners moeten we bepalen waar we de noodzakelijke extra meters (voor de energietransi e) kunnen maken en waar ini a even zich niet en waar wel kunnen
                                                                   ontwikkelen en onder welke voorwaarden, bijvoorbeeld langs wegen of op vrijgekomen landbouwgronden. Niet zomaar en overal, maar met oog voor de kwaliteiten die
                                                                   Gelderland uniek maken.” (Gaaf Gelderland: H. 4,1)

                                                                   Graag nemen we die uitnodiging aan. Wij vragen u dringend om in het buitengebied van Wijchen geen zoekplaatsen voor windenergie te creëren of plaatsing van
                                                                   windturbines te faciliteren,
                                                                   totdat in goed overleg tussen gemeente en burgers in Wijchen is gebleken op welke loca es er draagvlak is voor plaatsing van turbines en zonne-energievelden;
                                                                   totdat er een tenminste provinciaal (bij voorkeur landelijk) beleid ten aanzien van een landschapsinclusieve ruimtelijke ordening is vastgesteld.

                                                                   In de verwach ng, dat u onze bijdrage kunt zien als een bijdrage aan een Gaaf Gelderland, dat ons zeer ter harte gaat, wensen wij u veel wijsheid toe bij uw besluit. En we
                                                                   nodigen u van harte uit om bij ons te komen kijken en van gedachten te wisselen.
Provincie   ProRail                                                De No e Reikwijdte en Detailniveau PlanMER RES Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (NRD), welke met ingang van week 43 tot en met 23 december 2022 ter                      Dank voor uw zienswijze. Net als jdens de NRD-fase, zullen we Prorail als regionale betrokken par j blijven uitnodigen voor de
                                                                   inzage ligt, gee ProRail aanleiding om de volgende zienswijze in te brengen.                                                                                                  omgevingsdialogen van het milieueﬀectonderzoek en het vervolgproces. We stellen tegelijker jd helaas vast dat Prorail tot
                                                                                                                                                                                                                                                 dusverre niet op deze uitnodigingen is ingegaan.
                                                                   Verder verzoekt ProRail uw gemeente om haar - vooruitlopend op de Omgevingswet - ac ef te betrekken bij het verder ontwikkelen van bouwplannen in de directe
                                                                   nabijheid van de spoorbaan, teneinde in gezamenlijk overleg tot overeenstemming te komen c.q. afspraken te maken alvorens tot uitvoering zal worden overgegaan.
Provincie   ProRail                                                Zonnevelden: Uit een risicoanalyse moet blijken dat het toekoms ge zonneveld c.a. geen nega ef eﬀect hee op de hoofdspoorweginfrastructuur. Dat moet onder meer uit           Het doel van het milieueﬀectonderzoek is om inzichtelijk te maken welke gebieden geschikt, geschikt te maken en ongeschikt
                                                                   de vereiste EMC (elektromagne sche comptabiliteit) berekening blijken. En dan met name de weerstandsbeïnvloeding (geen aardingen/aansluitpunten in buurt van het              zijn voor wind- en zonne-energie. In het milieueﬀectonderzoek wordt voor zonnevelden een afstand aangehouden van 5 meter
                                                                   spoor conform bijgevoegde RLN00398) en diverse aspecten met betrekking tot aanslui ng op het hoogspanningsnet. Ook voor de weerkaatsing van licht van zonnepanelen            tot spoorinfrastructuur. Wij begrijpen uw zorgen met betrekking tot nega eve eﬀecten en de wens voor berekeningen. Voor
                                                                   dient aangetoond te worden dat aanwezige seinen niet "overstraald" kunnen worden door lichtweerkaatsing door de zonnepanelen.                                                 het milieueﬀectonderzoek wordt dit niet uitgevoerd. Op projectniveau geldt uiteraard dat ze voor een vergunning moeten
                                                                                                                                                                                                                                                 voldoen aan de gestelde eisen. Om die reden stellen we voor om de genoemde punten (EMC-berekening, weerkaatsing van
                                                                   ProRail adviseert u om deze risico's te laten berekenen en voordat gestart wordt met de realisa e van het zonneveld ProRail te voorzien van de uitkomsten.                    licht) opnemen als leemte in kennis.
Provincie   ProRail                                                Verder wil ProRail u nog wijzen op de beperkingengebieden. De beperkingengebieden staan vermeld in ar kel 21 van het Besluit hoofdspoorweginfrastructuur                      Dank voor het wijzen op deze beperkingengebieden en de vergunningseis die daarvoor geldt.
                                                                   h ps://we en.overheid.nl/BWBR0017626/2017-01-01 en in de Regeling omgevingsregime
                                                                   hoofdspoorwegen h ps://we en_overheid.nl/BWBR0038197/2016.-10-01. Binnen deze beperkingengebieden is voor te verrichten ac viteiten op grond van ar kel 19 van
                                                                   de Spoorwegwet een vergunning van ProRail vereist.
Provincie   ProRail                                                Spoorwegwetgeving: Voor het uitvoeren van werkzaamheden in de nabijheid van de spoorbaan dient rekening gehouden te worden met het bepaalde in ar kel 19 van de               Dank voor het wijzen op deze informa e.
                                                                   Spoorwegwet, waarnaar ProRail u kortheidshalve verwijst. Voor nadere informa e kunt u contact opnemen met ProRail via het emailadres vergunningaanvraag@prorail.nl.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Provincie   ProRail                      ProRail merkt in dit kader nu reeds op dat onder de Omgevingswet - voor ini a even binnen het beperkingengebied hoofdspoor - uw gemeente het bevoegde gezag is voor Dank voor het wijzen op deze informa e.
                                         meervoudige aanvragen, waarbij vergunning alleen verleend kan worden nadat ProRail haar gemandateerde advies met instemming hee gegeven. Bij enkelvoudige
                                         aanvragen blij de minister bevoegd gezag en zal ProRail namens de minister vergunning verlenen.
Provincie   ProRail                      Percelen ProRail: In de NRD zijn percelen opgenomen die in eigendom zijn van Railinfratrust B.V./ProRail B.V. (verder te noemen "ProRail"). ProRail merkt in dit kader op dat   Dank voor het wijzen op deze informa e. Het voorgenomen milieueﬀectonderzoek leidt tot een onderzoeksrapport. Het gaat
                                         deze percelen - zonder nadrukkelijke schri elijke toestemming van ProRail - niet mogen worden gebruikt. Deze percelen zijn door ProRail benodigd ten behoeve van de             enkel om een onderzoek en geen beleidsdocument. In dat kader zullen geen bestemmingen worden toegewezen of veranderd.
                                         uitvoering van haar we elijke taken en voor eventuele toekoms ge (uitbreidings)plannen. De percelen van ProRail, alsmede de spoorbaan, dienen door ProRail, haar
                                         aannemers of hulpdiensten te allen jde onbelemmerd toegankelijk te zijn en te blijven met het materieel dat ook momenteel wordt gebruikt voor het uitvoeren van
                                         werkzaamheden en in het geval van calamiteiten. Dit geldt ook voor over-/onderbouwingen en/of overkragingen van deze gronden. ProRail verzoekt u tevens alle percelen
                                         van ProRail te voorzien van de bestemming VerkeerRailverkeer.
Provincie   ProRail                      Overwegen: Overwegen vormen een gevaarpunt tussen weg- en spoorverkeer. ProRail verzoekt uw gemeente daarom contact op te nemen met ProRail indien de door uw                   Dank voor het wijzen op deze informa e.
                                         gemeente voorgestelde visie en alle in de toekomst daarop gebaseerde ruimtelijke plannen eﬀect kunnen hebben op de bestaande overwegen in uw gemeente. U kunt
                                         hierbij bijvoorbeeld denken aan gewijzigd gebruik door het realiseren van een ontslui ngsroute voor een nieuwe woonwijk of bedrijventerrein. Ook verwijst ProRail uw
                                         gemeente graag naar de Beleidsagenda Spoorveiligheid 2020 -2025 waarin het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (hierna: lenW) haar visie op overwegveiligheid
                                         hee beschreven. Het streven van lenW is om samen met ProRail, decentrale overheden, recrea eve belangenorganisa es en burgers te zorgen voor nul dodelijke
                                         slachtoﬀers en nul verstoringen op en rondom overwegen om een veilige, vlo e en duurzame mobiliteit (trein- en wegverkeer) te kunnen garanderen. Meer informa e
                                         hierover vindt u hier: h ps://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/02/05/beleidsagenda-spoorveiligheid-2020-2025.
Provincie   ProRail                      Waterpeil/Stabiliteit: In verband met het borgen van de stabiliteit van de spoorbaan met bijbehorende voorzieningen mag het waterpeil niet wijzigen. Tevens dient uw            Dank voor het wijzen op deze informa e.
                                         gemeente te borgen dat werkzaamheden geen invloed hebben op de stabiliteit van de spoorbaan met bijbehorende voorzieningen, alsmede op het ongehinderd gebruik
                                         van de spoorbaan met bijbehorende voorzieningen.
Provincie   ProRail                      Spoorwegdoeleinden: ProRail verzoekt u zorg te dragen dat gronden welke momenteel voorzien zijn van de bestemming Spoorwegdoeleinden of Railverkeer, deze                       Dank voor het wijzen op deze informa e. Het voorgenomen milieueﬀectonderzoek leidt tot een onderzoeksrapport. Het gaat
                                         bestemming ook in de toekomst zullen behouden. Ook verzoekt ProRail uw gemeente om geen dubbelbestemmingen mogelijk te maken.                                                   enkel om een onderzoek en geen beleidsdocument. In dat kader zullen geen bestemmingen worden toegewezen of veranderd.
Provincie   ProRail                      Ondersta ons: De binnen het plangebied aanwezige ondersta ons mogen niet komen te vervallen. Deze ondersta ons zijn cruciaal voor de elektriciteitsvoorziening van de           Dank voor het wijzen op deze informa e. Het voorgenomen milieueﬀectonderzoek leidt tot een onderzoeksrapport. Het gaat
                                         hoofdspoorweginfrastructuur en daarmee voor de berijdbaarheid van het spoor. Tevens verzoekt ProRail u ervoor zorg tedragen dat de ondersta ons - net als in de huidige         enkel om een onderzoek en geen beleidsdocument. In dat kader zullen geen bestemmingen worden toegewezen of veranderd.
                                         situa e - te allen jde bereikbaar zullen zijn voor onderhouds- en hulpdiensten.
Provincie   ProRail                      ProRail neemt aan u hiermede voldoende te hebben geïnformeerd en behoudt zich het recht voor in de verdere procedure aanvullende c.q. nieuwe zienswijzen kenbaar te             Dank voor uw zienswijze.
                                         maken.
Provincie   Renewable Factory Services   Met interesse hebben wij kennis genomen van de concept No e Reikwijdte en Detailniveau (NRD). Deze NRD is onderdeel van het proces om de Regionale Energie                      Dank voor uw zienswijze en uiteenze ng.
                                         Strategie 2.0 (RES 2.0) op te stellen voor de Groene Metropoolregio (GMR) Arnhem Nijmegen. De GMR hee het Rijk in de RES 1.0 een bod gedaan om in 2030 1,62 TWh
                                         duurzame energie op te wekken door windturbines, zonnevelden en zon op dak. Daarnaast onderzoekt de GMR de mogelijkheden voor het gebruik van diverse
                                         warmtebronnen in de regio.

                                         Als ontwikkelaar van duurzame energieprojecten zijn we erg tevreden met de brede scope en de gedegen aanpak van de no e. Wij ontwikkelen een zonne-energieproject
                                         (reeds vergund) en een windenergieproject in Druten en willen middels deze zienswijze eraan bijdragen dat de poten e van deze projecten volwaardig worden
                                         meegenomen in de m.e.r.-procedure. Vanwege de brede scope en het grote plangebied is het voor de lezer niet al jd evident dat een loca e volwaardig zal worden
                                         meegenomen in het MER. Middels deze zienswijze willen we – wellicht ten overvloede – aantonen dat de loca e thuis hoort in de verschillende opstellingsalterna even.
                                         Daarnaast hebben we enkele opmerkingen waar we denken dat de no e iets gewijzigd kan worden. Onze concrete opmerkingen / voorgestelde wijzigingen staan beknopt
                                         in BLAUW beschreven.
Provincie   Renewable Factory Services   Het zonne-energieproject                                                                                                                                              Dank voor uw uiteenze ng.
                                         Op 28 september 2021 is door de gemeente Druten de omgevingsvergunning verleent voor de plaatsing van Zonnepark Zevent. Het projectgebied van Zonnepark Zevent
                                         hee een oppervlakte van ca. 25 hectare waarvan ca. 20 hectare ingepast wordt met zonnepanelen. Dit zal goed zijn voor de produc e van hernieuwbare energie van ca. 35
                                         MWp en voor ca. 8.000 huishoudens. Het beoogde zonnepark bestaat uit twee delen: oost en west. Het zonnepark zal door middel van dubbel ruimtegebruik met onder
                                         andere windenergie, ecologische meerwaarde, het behoud van de agrarische func es door middel van schapen en een nieuwe recrea eve func e een uitstekende bijdragen
                                         leveren aan de energiedoelstellingen. Het project is terecht genoemd als autonome ontwikkeling in bijlage 1 van de No e reikwijdte en detailniveau. <Figuur 1
                                         Overzichtskaart zonnepark Zevent (vergund op 28 sep 2021)>
Provincie   Renewable Factory Services   Het windenergieproject                                                                                                                                                          Dank voor uw uiteenze ng.
                                         In de directe nabijheid van het geplande zonneproject ontwikkelen wij ook een windenergieproject welke gebruik zal maken van dezelfde netaanslui ng als het
                                         zonneproject. Deze loca e is reeds in de RES 1.0 genoemd als onderzoeksgebied voor de RES 2.0:
                                         <Figuur 2 Onderzoeksgebied windenergie in RES 2.0.>
                                         Wij onderschrijven het belang van het meenemen van dit verkenningsgebied in de m.e.r. t.b.v. RES 2.0 vanwege de ruimte voor windenergie, de reeds aanwezige
                                         netaanslui ng en de goed mogelijke landschappelijke inpassing. Wij zien op deze loca e mogelijkheden voor een breed gedragen windpark met ruim voldoende afstand tot
                                         woningen van derden en woonkernen. Zie onderstaande gele lijn waar een lijn van windturbines mogelijk is. De grondposi es en molenaarswoningen zijn reeds afgestemd.
Provincie   Renewable Factory Services   1. Kansrijk windgebied dreigt niet volwaardig meegenomen te worden vanwege ‘dikke’ begrenzing van RES-gebied.                                                                   In het planMER wordt explicieter toegelicht welke harde en zachte belemmeringen zijn meegenomen, welke data hiervoor is
                                         Het windenergie-ini a ef zoals gegeven in bovenstaand ﬁguur bevindt zich exact op de grens van het RES-gebied. Door de lijndikte welke gehanteerd is in de ﬁguren in de         gebruikt en welke afstanden zijn gehanteerd. De analyse t.a.v. molenaarswoningen betre een gevoeligheidsanalyse achteraf.
                                         NRD t.a.v. van het RES-gebied valt dit gebied regelma g weg. We willen er voor waken dat hierdoor een poten ële loca e - een reëel MER-alterna ef – verloren gaat. Zie          Hierin willen we benadrukken dat dit enkel is bedoeld om een beeld te scheppen van de theore sche mogelijkheden die
                                         onderstaand voorbeeld:                                                                                                                                                          daarmee ontstaan. Op projectniveau en per loca e kan aanvullend en in hoger detailniveau beoordeeld worden hoe de in
                                                                                                                                                                                                                         beeld gebrachte mogelijkheden kunnen worden benut.
                                         A eelding 4.8 uit de NRD (pag. 36/64)
                                         Op de kansen en belemmeringenkaart voor innova eve windturbines valt de loca e van ons ini a ef visueel bijna weg, terwijl er wel degelijk ruimte is. Het zwarte kader
                                         ontneemt nu het zich op dit vlak.
                                         PS: de ruimte voor (innova eve) windturbines is nog ruimer vanwege de aanwezigheid van molenaarswoningen.

                                         Het wordt vanuit de beschrijving van de NRD niet duidelijk op welke manier de loca e wordt meengenomen. Wij zijn van mening dat de loca e in elke reëel alterna ef thuis
                                         hoort, de overwegingen zijn hieronder gegeven.
Provincie   Renewable Factory Services   2. Windloca e Druten dient onderdeel uit te maken van ‘Alterna ef RES 1.0’                                                                                                      In de RES 1.0 zijn enkel de zoekgebieden vastgesteld. Daarnaast zijn er een aantal addi onele verkenningsgebieden benoemd,
                                         In de RES 1.0 is reeds aangegeven dat het verkenningsgebied in Druten verder onderzocht moet worden t.b.v. RES 2.0. Het is daarmee vanzelfsprekend dat de loca e                waaronder de loca e waar u op doelt. Deze zijn echter niet door alle gemeenteraden vastgesteld en geen formeel onderdeel
                                         onderdeel uitmaakt van dit alterna ef.                                                                                                                                          van de RES 1.0.

                                                                                                                                                                                                                         Dat neemt niet weg dat het milieueﬀectonderzoek de gehele regio als onderzoeksgebied hee en daarmee ook dit gebied
                                                                                                                                                                                                                         wordt onderzocht.
Provincie   Renewable Factory Services   3. Windloca e Druten dient onderdeel uit te maken van ‘Alterna ef Leefomgeving’                                                                                                 In het planMER worden geen keuzes gemaakt. Er wordt enkel in beeld gebracht welke gebieden geschikt, geschikt te maken en
                                         Uit de belemmeringenkaart (ﬁguur 4.1.3 uit de NRD) blijkt dat de loca e voldoet aan de gehanteerde uitgangspunten (zowel voor de grote als kleine windturbineklassen):          ongeschikt zijn. Windpark Druten is niet opgenomen als autonome ontwikkeling en als zodanig niet beschouwd als bekende
                                         <Figuur 3 Alterna ef Leefomgeving.>                                                                                                                                             ontwikkeling die expliciet benoemd wordt in één van de alterna even.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Provincie   Renewable Factory Services     a. Hecht speciale waarde aan woonkernen t.o.v. verspreid liggende woningen.                                                                                                  Er wordt in het milieueﬀectonderzoek geen onderscheid gemaakt tussen afstanden voor woningen in bebouwd gebied en
                                           In de beschreven aanpak zijn cirkels rond woningen getrokken waarmee deze gebieden worden uitgesloten. Een verspreid liggende woning is hierin gelijk behandeld als een      buitengebied. Iedere kwetsbaar object verdient immers hetzelfde beschermingsniveau. In de gevoeligheidsanalyse t.a.v.
                                           woning in een woonkern. Wij zouden in het ‘alterna ef Leefomgeving’ meer waarde toegekend willen zien worden aan het aantal gehinderden waarmee een woonkern                 molenaarswoningen worden de theore sche mogelijkheden in beeld gebracht van een minder grote afstand tot individuele
                                           zwaarder zal moeten worden meegewogen dan een verspreid liggen woning. Denk bijvoorbeeld aan een aparte score op basis van afstand tot woonkern, of een score op             woningen.
                                           basis van een ligging binnen 750 meter tot een woonkern.
Provincie   Renewable Factory Services     b. Hanteer verspreid liggende woningen niet als harde belemmering.                                                                                                  De gevoeligheidsanalyse op molenaarswoningen wordt achteraf uitgevoerd. Op die manier worden de theore sche
                                           Zoals op pagina 25 van de NRD beschreven dient er speciale aandacht uit te gaan naar de Molenaarswoning. Echter, met de huidige aanpak (eerst gebieden uitsluiten)  aanvullende mogelijkheden in beeld gebracht voor verspreid liggende woningen. Het past niet om dit op voorhand te doen,
                                           kunnen er loca es reeds worden uitgesloten vóórdat er gekeken wordt naar ruimte die ontstaat vanwege de aanwezigheid van een molenaarswoning. In ons plangebied zie aangezien de beslissing om een woning aan te merken als molenaarswoning al jd ligt bij de woningeigenaar.
                                           wij bijvoorbeeld veel meer ruimte voor windenergie dan nu verbeeld op bovenstaand ﬁguur aangezien de grondeigenaren van ons ini a ef ook als molenaarswoning zullen
                                           gaan fungeren. De huidige aanpak hee het risico dat gebieden worden uitgesloten waar verregaande kansen zijn vanwege woningeigenaren die zich reeds gecommi eerd
                                           hebben aan een windproject.
Provincie   Renewable Factory Services     4. Windloca e Druten dient onderdeel uit te maken van ‘Alterna ef Landschap’                                                                                                 In het planMER wordt explicieter toegelicht welke harde en zachte belemmeringen zijn meegenomen, welke data hiervoor is
                                           Windloca e Druten is gekoppeld aan de ligging van de provinciale weg N322. Vanwege de afwezigheid van vaar-, spoor- en snelwegen in dit deel van het RES-gebied vormt        gebruikt en welke afstanden zijn gehanteerd. Op projectniveau en per loca e kan aanvullend en in hoger detailniveau
                                           de provinciale weg (i.c.m. hoogspanningslijnen) de voornaamste ‘lijn’ in het landschap.                                                                                      beoordeeld worden hoe de in beeld gebrachte mogelijkheden kunnen worden benut. Daarbij geven we graag aan dat de
                                           <Figuur 4 N322 vormt de belangrijkste lijn in het landschap in Druten.>                                                                                                      alterna even denkrich ngen vormen, 'hoeken van het speelveld'. Ze vormen daarmee een opmaat voor het gesprek over
                                                                                                                                                                                                                        herijking van de RES, maar er kunnen geen rechten aan worden ontleend.
Provincie   Renewable Factory Services     5. Windloca e Druten dient onderdeel uit te maken van ‘Alterna ef Natuur’                                                                                                    In het planMER worden de uitgangspunten die zijn gehanteerd explicieter toegelicht. De voor het alterna ef Natuur
                                           Figuur 4.1.4 uit de NRD toont duidelijk dat de windloca e Druten goed past in het alterna ef Natuur.                                                                         gehanteerde principes worden hierbij eveneens toegelicht. In het planMER worden geen keuzes gemaakt. Er wordt enkel in
                                                                                                                                                                                                                        beeld gebracht welke gebieden geschikt, geschikt te maken en ongeschikt zijn. Windpark Druten is niet opgenomen als
                                                                                                                                                                                                                        autonome ontwikkeling en als zodanig niet beschouwd als bekende ontwikkeling die expliciet benoemd wordt in één van de
                                                                                                                                                                                                                        alterna even. Daarbij geven we graag aan dat de alterna even denkrich ngen vormen, 'hoeken van het speelveld'. Ze vormen
                                                                                                                                                                                                                        daarmee een opmaat voor het gesprek over herijking van de RES, maar er kunnen geen rechten aan worden ontleend.
Provincie   Renewable Factory Services     6. Windloca e Druten dient onderdeel uit te maken van ‘Alterna ef Natuur’                                                                                                    Via een zienswijze hee Liander kenbaar gemaakt niet achter de data en uitgangspunten van het alterna ef Energiesysteem te
                                           Windpark Druten kan aangesloten worden op de reeds gecontracteerde netaanslui ng van zonnepark Zevent. Hiermee sluit dit ini a ef naadloos aan op de uitgangspunten          staan. Het blijkt echter niet mogelijk om samen jdig de juiste data en uitgangspunten te deﬁniëren. Voorstel is daarom om dit
                                           van dit alterna ef. Echter, in de NRD lijkt de loca e niet tot dit alterna ef te behoren vanwege een fout in de uitgangspunten; het gebied is uitgesloten omdat er geen      alterna ef te vervangen door een gevoeligheidsanalyse achteraf, om de drie overige alterna even te toetsen op eﬀecten op
                                           aansluitcapaciteit zou zijn binnen 10 km. Echter, het ini a ef beschikt al over een gecontracteerde aanslui ng vanwege het vergunde zonnepark.                               het energiesysteem.
Provincie   Renewable Factory Services     a. Sluit gebieden rondom reeds gecontracteerde aanslui ngen niet uit.                                                                                                        Via een zienswijze hee Liander kenbaar gemaakt niet achter de data en uitgangspunten van het alterna ef Energiesysteem te
                                           Gebieden op meer dan 10 km afstand van een ondersta on met capaciteit worden niet beschouwd. Hiermee wordt windgebied Druten ook uitgesloten. Echter, dit ini a ef           staan. Het blijkt echter niet mogelijk om samen jdig de juiste data en uitgangspunten te deﬁniëren. Voorstel is daarom om dit
                                           kan aangesloten worden op de netaanslui ng van het zonnepark. Hiermee is dit ini a ef bij uitstek passend in dit alterna ef.                                                 alterna ef te vervangen door een gevoeligheidsanalyse achteraf, om de drie overige alterna even te toetsen op eﬀecten op
                                                                                                                                                                                                                        het energiesysteem.
Provincie   Renewable Factory Services     b. Score gebieden waar gegarandeerd dubbel gebruik kan worden gemaakt van gecontracteerde aanslui ngen juist posi ef.                                                        Via een zienswijze hee Liander kenbaar gemaakt niet achter de data en uitgangspunten van het alterna ef Energiesysteem te
                                           Met de huidige aanpak valt het windgebied Druten ten onrechte buiten dit alterna ef. Echter, de aanwezigheid van een vergund zonnepark met netaanslui ng zou juist           staan. Het blijkt echter niet mogelijk om samen jdig de juiste data en uitgangspunten te deﬁniëren. Voorstel is daarom om dit
                                           moeten resulteren in een speciﬁeke posi eve score. Immers, het zonnepark is reeds vergund, de netaanslui ng is reeds gecontracteerd en de eigenaar van de aanslui ng         alterna ef te vervangen door een gevoeligheidsanalyse achteraf, om de drie overige alterna even te toetsen op eﬀecten op
                                           hee een windenergie-ini a ef. Hiermee zijn dit juist de loca es die rela ef snel gerealiseerd kunnen worden.                                                                 het energiesysteem.
Provincie   Renewable Factory Services     Wij vernemen graag per alterna ef op welke manier ons ini a ef wordt meegenomen in het MER. Aangezien we al langere jd aan de ontwikkeling van het windpark                  Dank voor uw zienswijze.
                                           werken zijn er veel uitgewerkte details die de beoordeling van de loca e sterk kunnen beïnvloeden. Zo is de netaanslui ng reeds gecontracteerd en zijn er
                                           molenaarswoningen aangewezen. We zouden graag het ini a ef toelichten in een gesprek zodat deze loca e op een juiste en realis sche wijze wordt beoordeeld in het
                                           MER. We denken graag mee en zijn bereid om de zienswijze mondeling toe te lichten.
Provincie   GGD Gelderland-Zuid            GGD Gelderland-Zuid en GGD Gelderland-Midden/VGGM hebben de No e Reikwijdte en Detailniveau (NRD) die voorafgaat aan het milieueﬀectonderzoek van de                         Dank voor uw zienswijze.
            GGD Gelderland-Midden / VGGM   Regionale Energiestrategie (RES) vanuit een gezondheidsperspec ef beschouwd en geven graag het volgende advies mee. De brandweer van onze twee regio’s dienen
                                           zelfstandig hun zienswijze in.
Provincie   GGD Gelderland-Zuid            Algemeen: Van de vier alterna even zien wij het alterna ef Leefomgeving, met maximaal aandacht voor de leefomgeving, als een worst-case uitwerking op gezondheid. In         We wijzen er graag op dat dit NRD en deze onderzoeksaanpak mede tot stand is gekomen via een drietal omgevingsdialogen,
            GGD Gelderland-Midden / VGGM   het licht van de RES zijn brede gezondheidsopgaven als het verminderen van de milieu gerelateerde ziektelast (gezondheidsbescherming)[1] en het vergroten van het            waarbij ook de GGD Zuid en de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) aanwezig waren. De
                                           gezondheidspoten eel van kwetsbare groepen (gezondheidsachterstanden en kansengelijkheid) belangrijk. Waar de energietransi e per saldo posi ef is voor gezondheid           gezondheidseﬀecten van windenergie worden op dit moment uitvoerig onderzocht in het na onale milieueﬀectonderzoek naar
                                           (schonere lucht, afname geluidbelas ng als gevolg van de elektriﬁca e) zijn er op lokale schaal nega eve gezondheidseﬀecten te verwachten door hinder van geluid en          windturbinenormen. Op het moment dat de resultaten daarvan bekend zijn, kunnen eventuele nieuwe normen worden
                                           slagschaduw. Vanwege de zorgen die hierover zijn en het (gezondheids)belang om poten ële omwonenden vroeg te betrekken vinden wij dat de hierboven genoemde                  getoetst in een passende m.e.r. beoordeling of ProjectMER wanneer een windenergieproject zich aandient.
                                           gezondheidsopgaven onder de noemer van gezondheid (een aparte gezondheidsparagraaf) ook een uitwerking moeten krijgen in het planMER. Het is onvoldoende te
                                           verwijzen naar een latere uitwerking van de zoekgebieden.                                                                                                               Wel hebben we de vraag hoe om te gaan met windturbinenormen in dit onderzoek expliciet voorgelegd bij de commissie
                                                                                                                                                                                                                   m.e.r.. Op basis daarvan stellen we bij wijze van gevoeligheidsanalyse voor om in het alterna ef Leefomgeving op een
                                           GGD-gezondheidsinforma e en -criteria met betrekking tot windturbines staan hier beschreven: Windmolens en gezondheid · GGD Leefomgeving. Naast hinder zijn er geen strengere contour van 700 meter te toetsen.
                                           bewijzen voor een directe rela e tussen andere gezondheidseﬀecten en de blootstelling aan geluid van windturbines. Wij adviseren om het aantal mensen dat (erns ge)
                                           hinder ervaart door windturbines zoveel mogelijk te beperken. Bedenk dat bij de 45dB Lden contour die als criterium wordt toegepast al jd nog ongeveer 10% van de       We stellen daarnaast voor om hier in het milieueﬀectrapport een paragraaf aan te wijden.
                                           omwonenden erns ge geluidshinder ervaart buitenshuis. En dat er hierbij sprake is van een jaargemiddelde, omwonenden melden ook last te hebben van piekbelas ng. De
                                           harde belemmering voor geluidgevoelige objecten zoals woningen op basis van 47 dB Lden (pagina 26) vinden wij dan ook geen juiste keuze. De contouren van de
                                           bestaande geluidbelas ng boven de 63 dB Lden vanuit het cumula eve geluidniveau (plandrempel volgend uit het Ac eplan Geluid 2018-2022 van de provincie Gelderland)
                                           vinden wij vanuit gezondheidsperspec ef ook een onjuiste keuze. De methodiek ‘Gezondheidseﬀectscreening’ waarnaar verwezen wordt in dit verband is enige jd terug
                                           door GGD GHOR Nederland teruggetrokken. Voor het cumula eve geluid verwijzen wij naar de GGD-richtlijn medische milieukunde: omgevingsgeluid en gezondheid | RIVM
                                           (2019) waarin wordt geadviseerd te streven naar een werkelijke cumula eve geluidbelas ng op de gevels van woningen die lager is dan 50 dB Lden en 40 dB Lnight. Dit zal
                                           in de prak jk niet al jd haalbaar zijn maar het zijn wel belangrijke gezondheidscriteria om in beeld te brengen.

                                           In alles geldt dat bewoners/bestuurders voor gezondheid inzicht krijgen in wat er gebeurt. Hiervoor is het ook gewenst dat de alterna even niet alleen naast de
                                           referen esitua e worden gelegd maar ook naast de huidige actuele situa e (dus exclusief autonome ontwikkelingen).
Provincie   GGD Gelderland-Zuid            Vragen en opmerkingen: Voor zogenaamde molenaarswoningen of woningen in de sfeer van de inrich ng (pagina 25) mag de geluidbelas ng hoger zijn dan de we elijke              Voor omliggende woningen van molenaarswoningen geldt het algemene onderzochte beschermingsniveau. Indien een
            GGD Gelderland-Midden / VGGM   normen. Hiermee bescherm je de gezondheid van (huidige en toekoms ge bewoners) niet. Graag zien wij dan ook een antwoord op de vraag of dit ook geldt voor                   molenaarswoning wordt verkocht, zal de bestaande situa e op het moment van verkoop de geldende situa e zijn. Met andere
                                           omliggende woningen die niet deelnemen en meeproﬁteren, en wat er gebeurt als een woning wordt verkocht.                                                                     woorden: de keuze van een vastgoedeigenaar om zijn of haar woning beschikbaar te stellen als molenaarswoningen kan
                                                                                                                                                                                                                        gevolgen hebben voor de waarde en verkoopbaarheid van de woning. De afweging of dat opweegt ligt bij de vastgoedeigenaar.
Provincie   GGD Gelderland-Zuid            Beoordelingskader, tabel 5.3. (pagina 49): De methoden waarmee geluid en slagschaduw voor gezondheid in beeld wordt gebracht (kwan ta eve- en GIS-analyse                    In het milieueﬀectrapport worden de methoden voor geluid toegelicht. Slagschaduw is (op regioniveau) niet maatgevend en
            GGD Gelderland-Midden / VGGM   geluidcontouren respec evelijk kwalita eve analyse o.b.v. contouren slagschaduw) is ons niet duidelijk. Hierop ontvangen wij graag een nadere toelich ng zodat we hier nog   dient op projectniveau onderzocht te worden. Dit omdat er op dit projectniveau vaak mi gerende maatregelen mogelijk zijn.
                                           op kunnen adviseren. Ook is ons niet duidelijk hoe dit doorwerkt in de keuzes voor de zoekgebieden en de hogere ambi es die genoemd staan in het Gelderse                    Dit milieueﬀectonderzoek brengt de geschikte, geschikt te maken en ongeschikte gebieden voor de opwekking van duurzame
                                           Energieakkoord.                                                                                                                                                              elektriciteit en warmte vanuit milieuperspec ef in beeld. De keuze voor zoekgebieden of het aansluiten bij hogere ambi es ligt
                                                                                                                                                                                                                        uiteindelijk bij het bevoegd gezag.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Provincie   Liander         Via het bestuurlijk pla orm en ambtelijk pla orm hebben wij de eerste versie van het NRD ontvangen. Wij zijn blij met de gestructureerde aanpak door de regio en in het         Dank voor uw zienswijze.
                            bijzonder de aandacht voor het thema eﬃciën e in dit stadium van het proces.
Provincie   Liander         Systeemeﬃciën e in de NRD: We zien dat er aandacht is voor netconges e, netconges e kan deels worden gezien als een gebrek aan systeemeﬃciën e. De conges e van           Dank voor uw uiteenze ng.
                            nu wordt niet direct gekoppeld aan de mogelijkheden voor de RES, dit is terecht omdat het perspec ef van de RES betrekking hee op de middellange termijn in de rich ng
                            van 2030 en niet op de korte termijn. Er wordt gerekend met standaard vermogens voor zon en wind (Blz 30/31) Dit is begrijpelijk en terecht ook al is het goed te beseﬀen
                            dat er door het inpassen van slimme oplossingen ook andere kentallen kunnen ontstaan.

                            Ten opzichte van de RES 1.0 komen steeds meer varianten op het reguliere aansluiten beschikbaar, hier wordt in de NRD nog geen aandacht aan besteed. Wel is er aandacht
                            voor de verhouding tussen vermogen en oppervlakte van de zonneparken. Ook wordt er verwezen naar het combineren van de func es zoals bij cablepooling het geval is.
                            Het is goed om hierbij te le en op de eerder genoemde kentallen en ook op de a akening tussen zon op gebouw en zonneweides in het nieuwe begrippenkader voor de
                            RES.
Provincie   Liander         Alterna ef Energiesysteem: De belangrijkste paragraaf vanuit netbeheerderspecpec ef is het alterna ef energiesysteem, voor de volledigheid hier nogmaals herhaald:              Dank voor uw uiteenze ng.

                            “Het alterna ef Energiesysteem hee als doel zoekgebieden voor wind en zon te deﬁniëren die rekening houden met de beschikbare netcapaciteit en de samenhangende
                            maatschappelijke kosten. Om kansrijke gebieden voor wind en zon te deﬁniëren die aansluiten bij het doel van dit alterna ef, worden in het alterna ef de volgende
                            gebieden vermeden:
                            gebieden op meer dan 10 km afstand van de ondersta ons Arnhem, Elst, Ka enberg, Nijmegen, Renkum en de tot 2030 te realiseren ondersta ons Oosterhout, nabij
                            Zevenaar/Duiven en nabij Nijmegen-Oost/Berg en Dal1 (er is uitgegaan van een zoekgebied en geen speciﬁeke loca e);
                            gebieden die niet geschikt zijn voor zowel wind- als zonne-energie. Het alterna ef gaat vanuit de principes neteﬃciën e en op male inpasbaarheid op het stroomnet, uit
                            van gecombineerde wind- en zongebieden.

                            Sturende criteria alterna ef Energiesysteem
                            Voor een zo eﬃciënt mogelijk gebruik van de beschikbare ruimte op het elektriciteitsnet en de laagste maatschappelijke kosten voor verzwaring van het elektriciteitsnet, zijn
                            de volgende sturende criteria toegepast:
                            windturbines en zonnevelden worden al jd gecombineerd vanuit de principes neteﬃciën e en op male inpasbaarheid op het stroomnet. Ook maakt dit een
                            gecombineerde aanslui ng op dezelfde elektriciteitskabel mogelijk;
                            een grotere afstand tot ondersta ons leidt tot langere elektriciteitskabels en zorgt voor hogere kosten;
                            alleen ondersta ons met beschikbare netcapaciteit tot 2030 worden meegenomen in het alterna ef, hierbij is rekening gehouden met geplande ondersta ons (zie voetnoot
                            17);
                            gebieden op meer dan 10 km afstand van een ondersta on met capaciteit worden niet beschouwd in het alterna ef2;
                            zonnevelden met oost-west opstelling zijn beter voor de netcapaciteit, omdat deze een consisten e in opbrengst kennen verspreid over de dag;
                            windturbines met ashoogte van 120 m worden hier beschouwd, omdat dit zorgt voor grotere zoekgebieden, hierdoor worden gebieden die mogelijk geschikt zijn voor
                            windenergie niet op voorhand uitgesloten.

                            Voor de beoordeling van de mate van geschiktheid in het kader van het energiesysteem is onderscheid gemaakt in de volgende categorieën:
                            ongeschikt: gebieden waar realisa e van een gecombineerd wind- en zonneveld juridisch niet haalbaar wordt geacht in het kader van de wet- en regelgeving (harde
                            belemmeringen) en/of waar een afstand van meer dan 10 km geldt tot de genoemde ondersta ons;
                            mogelijk geschikt: gebieden waar de realisa e van een gecombineerd wind- en zonneveld op een afstand van 5 tot 10 km rond de hierboven genoemde ondersta ons
                            mogelijk is;
                            geschikt: gebieden waar de realisa e van een gecombineerd wind- en zonneveld binnen 5 km rond de hierboven benoemde ondersta ons mogelijk is.

                            A eelding 4.15 toont de gebieden die overblijven als bovengenoemde gebieden vermeden worden en de sturende criteria worden toegepast. De overgebleven gebieden
                            vormen samen het alterna ef Energiesysteem. ”

                            Het minimaliseren van transport van energie is een van de ontwerpprincipes van netbeheerder Liander om op maal gebruik te maken van het energiesysteem. De
                            toegepaste afstanden van 0 - 5 km en 5 - 10 km passen bij de systema ek van Liander.

                            Ogenschijnlijk lijken veel gebieden buitengesloten die nu in de prak jk wel succesvol zijn aangesloten. Dit is deels te verklaren door de gehanteerde aannames. In het
                            volgende deel doen wij een aantal verbetervoorstellen voor dit onderdeel.
Provincie   Liander         Verbetervoorstellen NRD: In de genoemde net impact bepalings rapportage (NIBR) is sprake van meerdere criteria om te komen tot systeemeﬃciën e, wij stellen voor om             Dank voor uw aandachtspunten. Na afstemming met uw organisa e blijkt het niet mogelijk om samen jdig de juiste data en
                            deze integraal te hanteren en niet selec ef:                                                                                                                                    uitgangspunten te deﬁniëren. Voorstel is daarom om dit alterna ef te vervangen door een gevoeligheidsanalyse achteraf, om
                            <a eelding>                                                                                                                                                                     de drie overige alterna even te toetsen op eﬀecten op het energiesysteem.

                            red: belangrijkste informa e in de a eelding:
                            1. Beter benu en van de restcapaciteit op het bestaande energienet
                            2. Energievraag en -aanbod combineren: minimaliseren van transport van energie
                            3. Evenwich ger verdelen van opgesteld vermogen wind en zon
                            4. Clusteren van duurzame opwekprojecten
                            5. Overige oplossingen: aansluiten wind en zon op één aanslui ng (cable pooling), a oppen van piek produc e en benu en reservecapaciteit




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Provincie   Liander                                Hoe zien wij het graag?                                                                                                                                                      Dank voor uw aandachtspunten. Na afstemming met uw organisa e blijkt het niet mogelijk om samen jdig de juiste data en
                                                   De adviezen zoals deze ook zijn genoemd in de reac e op de RES 1.0 zijn in principe nog steeds van toepassing. Deze inzichten zijn ook nader te verwerken in het integraal   uitgangspunten te deﬁniëren. Voorstel is daarom om dit alterna ef te vervangen door een gevoeligheidsanalyse achteraf, om
                                                   programmeren en prioriteren dat de komende ook de RES planologie gaat beïnvloeden.                                                                                           de drie overige alterna even te toetsen op eﬀecten op het energiesysteem.

                                                   Beter benu en van de restcapaciteit
                                                   Niet alle 150 kV sta ons zijn verwerkt in de oorspronkelijke variant: Er is gekozen voor een deelselec e van 150 kV sta ons op basis van netruimte na inpassing van de RES
                                                   1.0 plannen. Het uitsluiten van sta ons op basis van de RES doorrekening doet geen recht aan de mogelijkheid om opwek te combineren de poten e om plannen slimmer
                                                   aan te sluiten en het energienet slimmer te benu en
                                                   In de variant zijn alleen de 150 kV Sta ons besproken. Grote plannen zijn echter ook aan te sluiten op 50 kV sta ons. Indien er een afstandscriterium gehanteerd wordt dan
                                                   is het verstandig om ook naar deze sta ons te kijken. .
                                                   <a eelding 'Ruimteverdeling voor opwek per HS sta on in 2030'>

                                                   Energievraag en -aanbod combineren: minimaliseren van transport van energie
                                                   Grote projecten (zoals in de RES) sluiten aan op de grote sta ons. Grote sta ons zijn in het algemeen gebaseerd op grote energievraag. Het is daarom aan te bevelen om de
                                                   plannen niet alleen af te wegen op de afstand tot het sta on maar ook naar de omvang van het sta on (idealiter restcapaciteit maar deze data is nog in ontwikkeling)

                                                   Verhouding zon/wind
                                                   Voor de verhouding zon wind is aandacht in de NRD, zoals wij het lezen worden vooral zoekgebieden op geschiktheid gecombineerd. Het is echter ook goed om rekening te
                                                   houden met het aansluiten op bestaande ontwikkelingen.

                                                   Clusteren van duurzame opwek
                                                   Indien de ruimte voor opwek niet in de nabijheid van ondersta ons gelegen is dan verdient het aanbeveling om de opwek te clusteren en gezamenlijk aan te sluiten
                                                   (Cable-pooling)
Provincie   Liander                                Wat zijn de aanbevelingen?                                                                                                                                                   Dank voor uw aandachtspunten. Na afstemming met uw organisa e blijkt het niet mogelijk om samen jdig de juiste data en
                                                   1. Beging met het vaststellen van de aanslui ngen voor bestaande opwek als een vaststaand gegeven.                                                                           uitgangspunten te deﬁniëren. Voorstel is daarom om dit alterna ef te vervangen door een gevoeligheidsanalyse achteraf, om
                                                   2. Kijk naar de nabijheid van alle beschikbare sta ons en beperk niet tot sta ons met rest capaciteit op basis van de doorgerekende RES 1.0 plannen                          de drie overige alterna even te toetsen op eﬀecten op het energiesysteem.
                                                   3. Kijk niet alleen naar 150 kV sta ons maar kijk ook naar 50 kV sta ons
                                                   4. Benut bestaande en nieuwe aanslui ngen maximaal, bijvoorbeeld door gebruik te maken van piekshaving etc.
                                                   5. Ontwikkel zon bij wind-en wind bij zon indien mogelijk op dezelfde aanslui ng door te streven naar gelijke verhouding zon en wind op dezelfde aanslui ng (“50/50 ”)
                                                   6. Ontwikkel nieuwe gebieden zoveel mogelijk nabij Ondersta ons (50 kV) en in combina e zon wind

                                                   En wellicht ten overvloede: Betrek al jd de netbeheerder bij het ontwerpen van visies op het netwerk om op deze manier integrale afwegingen te maken op het
                                                   toekomstvast energienet. Niet alleen op duurzame opwek maar op de gehele integrale opgave dus ook woningbouw, bedrijventerreinen, duurzame mobiliteit,
                                                   warmtetransi e, etc.
Provincie   Natuur en Milieu Federa e Gelderland   De regio Arnhem Nijmegen gaat een planMER uitvoeren voor de Regionale Energiestrategie (RES). In de RES 1.0 is afgesproken om in 2030 tenminste 1,62 TWh duurzame            Dank voor uw uiteenze ng.
                                                   elektriciteit op te wekken binnen de regio. Het doel van de planMER is om milieueﬀecten volwaardig mee te laten wegen in de besluitvorming. In de No e Reikwijdte en
                                                   Detailniveau (NRD) wordt beschreven wat onderzocht gaat worden, en hoe. Daarbij wordt voorgesteld om in de planMER ook de milieueﬀecten van het gebruik van
                                                   warmtebronnen te onderzoeken.

                                                   We zien voordelen van het uitvoeren van een planMER. Dit helpt ons om het goede gesprek te voeren over de transi e van fossiele naar duurzame energie. Het is een goed
                                                   instrument om met een meer regionale blik tot een gedragen, goed onderbouwde en uitvoerbare RES 2.0 te komen. Waarbij we wel de urgen e in de gaten moeten
                                                   houden: we hebben geen jd te verliezen.

                                                   Onze voorstellen voor de NRD hebben we al in het voortraject ingebracht. Enkele daarvan zijn overgenomen. In deze zienswijze vragen we aandacht voor een beperkt aantal
                                                   belangrijke onderwerpen. Daarbij sorteren we voor op het proces rich ng de RES 2.0 en de concrete uitvoering van de plannen.
                                                   Over het geheel vinden we dat de NRD logisch in elkaar zit en een goed beeld gee van de te onderzoeken aspecten, ook per alterna ef.
Provincie   Natuur en Milieu Federa e Gelderland   Welke alterna even: De NRD benoemt als centrale vraag voor de planMER: “Welke gebieden zijn vanuit milieueﬀecten geschikt, geschikt te maken, of ongeschikt voor de          Dank voor uw uiteenze ng.
                                                   ontwikkeling van ten minste 1,62 TWh duurzame elektriciteitsambi e, regionale warmtebronnen en de benodigde energie-infrastructuur binnen de regio, en hoe kan dit -
                                                   naast de referen e RES 1.0 - worden ingevuld aan de hand van vier thema sche alterna even?”

                                                   Tijdens de Omgevingsdialoog, die werd georganiseerd in het traject naar de opstelling van de NRD, hebben wij aangegeven niet enthousiast te zijn over de onderzoeksopzet
                                                   met déze voorgestelde vier alterna even naast de RES 1.0. In een brief, mede namens de samenwerkende energiecoöpera es, Natuurmonumenten, LTO Noord en ZLTO,
                                                   hebben we voorgesteld een ‘regionaal op male variant’ in de planMER op te nemen.

                                                   Dit is niet overgenomen, en wij begrijpen waarom. Het RES 1.0-bod is democra sch gelegi meerd via de vaststelling door gemeenteraden, waterschapsbesturen en
                                                   provinciale staten. Het is dan niet opportuun om al vóórdat de planMER is uitgevoerd een van de RES 1.0 afwijkend alterna ef te schetsen. Het werk naar uitvoering is
                                                   gelukkig al begonnen, met de trajecten voor onderzoek en zo mogelijk realisa e van wind- en zonneparken in reeds benoemde zoekgebieden.
Provincie   Natuur en Milieu Federa e Gelderland   Input voor een RES 2.0: De gegevens die de planMER op tafel zal leggen, kunnen wél de grondslag zijn voor een gesprek met alle stakeholders om tot een meer regionaal        Dank voor uw uiteenze ng. De regiogemeenten en provincie delen de wens om posi eve koppelkansen in het vervolgproces
                                                   op male RES 2.0 te komen. Dat is zéker nodig. De regio Arnhem-Nijmegen hee in de RES 1.0 een bod gedaan dat in opgesteld vermogen bestaat uit 89% zon en 11% wind.           te iden ﬁceren en te benu en.
                                                   Deze verhouding is erg onevenwich g; er is daarom bij de vaststelling afgesproken om te werken aan een betere verhouding tussen zon en wind. De planMER kan de
                                                   informa e aanleveren die nodig is, met name voor de opwekking van windenergie in extra gebieden. Daarbij kunnen andere relevante aspecten die het onderzoek van de
                                                   verschillende varianten aan het licht zal brengen, worden benut om die extra gebieden met zorg te kiezen.

                                                   Een belangrijke uitdaging is om de ruimtelijke puzzel van de energietransi e te combineren met de opgaves voor woningbouw, bedrijvigheid, klimaatadapta e, waterbeheer,
                                                   natuur, landbouwtransi e, recrea e, landschapsherstel etc. Door de gekozen methodiek van het werken met vier themagerichte alterna even worden posi eve
                                                   koppelkansen, zo vrezen wij, onderbelicht in de planMER. Des te belangrijker is het om dergelijke kansen in het vervolgproces wél op te pakken.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Provincie   Natuur en Milieu Federa e Gelderland   Hogere doelstelling nodig?: In het licht van de landelijk verhoogde doelstelling van 55% CO2-reduc e in 2030 en de mogelijk s jgende elektriciteitsvraag hebben                  Dank voor uw uiteenze ng.
                                                   verkenningen plaatsgevonden hoe dit gehaald kan worden. Voor wind en zon op land was de doelstelling uit het Klimaatakkoord 35 TWh. De boden van de 30 RES-regio’s,
                                                   inmiddels overal bestuurlijk en poli ek vastgesteld, tellen bij elkaar op tot 55 TWh. In haar eindadvies Bouwen aan de brug, terwijl we er overheen lopen (15 december
                                                   2022) schrij Greetje Bos dat een formele verhoging van de doelstelling naar bijv. deze 55 TWh tot onnodige discussie en vertraging zal leiden. Die jd hebben we juist hard
                                                   nodig om ons gezamenlijk volledig op de uitvoering van de plannen te richten.

                                                   Dit betekent voor de regio Arnhem-Nijmegen dat we alles op alles moeten ze en om de 1,62 TWh in 2030 gerealiseerd te krijgen. Dat kan alleen maar lukken als in het RES
                                                   2.0 méér zoekgebieden worden aangewezen1. Dit is nodig omdat de ervaring leert dat niet op alle beoogde loca es daadwerkelijk projecten gerealiseerd zullen (of kunnen)
                                                   worden, en er vertraging zal optreden. Het is daarom belangrijk - en als we het goed lezen voorziet de NRD daarin - dat de planMER zicht gee op álle loca es waar wind-
                                                   en/of zonne-energie ontwikkeld kunnen worden (waaronder de Verkenningsgebieden uit de RES 1.0).

                                                   1 Om de angst voor ‘te veel’ projecten te beteugelen, zou dit in het uitvoeringsprogramma eventueel gepaard kunnen gaan met een jdsvolgorde voor ontwikkeling,
                                                   gerelateerd aan de versterking van het net. Anderzijds, 2030 nadert al rap, dus eigenlijk moeten alle zoekloca es die de RES 2.0 benoemt zo snel mogelijk groen licht krijgen.
                                                   Vergunningverlening uiterlijk op 1 januari 2025 is oﬃcieel nog steeds het doel.
Provincie   Natuur en Milieu Federa e Gelderland   Vragen bij de alterna even:                                                                                                                                                      1 en 2. Via een zienswijze hee Liander kenbaar gemaakt niet achter de data en uitgangspunten van het alterna ef
                                                   Vraag 1: in het planMER-onderzoek (in elk geval in het alterna ef ‘energiesysteem’) zien wij graag meegenomen:                                                                   Energiesysteem te staan. Het blijkt echter niet mogelijk om samen jdig de juiste data en uitgangspunten te deﬁniëren.
                                                   a) de mogelijkheid van op malisa e door voorzieningen voor opslag (ba erijen of omze ng in waterstof)                                                                            Voorstel is daarom om dit alterna ef te vervangen door een gevoeligheidsanalyse achteraf, om de drie overige alterna even te
                                                   b) benu ng ter plaatse (directe kabelverbinding tussen opwekloca e en gebruiker(s) en ﬂexibele benu ng meelopend met aanbod).                                                    toetsen op eﬀecten op het energiesysteem.

                                                   Vraag 2: graag zien we in beeld gebracht of er wellicht een of meer loca es zijn te iden ﬁceren, op méér dan 10 kilometer van een bestaand of gepland ondersta on, waar          3. We gaan uit van zonneparken met ruimte voor inpassing, op welke manier dan ook. Op regionaal niveau is het niet passend
                                                   een grootschalige combina e van wind plus zon mogelijk is. Dit zou een extra te realiseren ondersta on kunnen rechtvaardigen.                                                    om dermate speciﬁek in te zoomen. Wij zien wel de meerwaarde in de voorgestelde maatregelen en in het vervolgproces
                                                                                                                                                                                                                                    kunnen deze in overweging worden genomen.
                                                   Vraag 3: in het alterna ef ‘natuur’ vragen we ons af hoe wordt omgegaan met kánsen voor de natuur bij zonnevelden. We vinden het van belang om zonnevelden niet te
                                                   plaatsen ten koste van de natuur, maar met zorgvuldig geplaatste zonnepanelen kunnen natuurwaarden worden teruggebracht, bijvoorbeeld op loca es waar de
                                                   bodemkwaliteit momenteel slecht is. Op loca es waar de landbouw te maken krijgt met bijvoorbeeld buﬀerzones vanwege s kstof en water, kan een combina e van
                                                   zonnepanelen en natuur wellicht een nieuw verdienmodel zijn.

                                                   In het proces rich ng RES 2.0 zullen wij aandacht vragen voor wat wij ‘natuurinclusieve energietransi e’ noemen. Het Loket Energie & Natuur van de Natuur en
                                                   Milieufedera es, dé kennisplek en ideeënmotor voor biodiversiteit in zonne- en windparken op land, is vanaf nu geopend. Lokale overheden, energiecoöpera es en
                                                   maatschappelijke organisa es kunnen bij het Loket terecht voor kennis, ervaring en ideeën over de natuurinclusieve energietransi e.
Provincie   Natuur en Milieu Federa e Gelderland   Onderzoek warmte: We zijn blij dat een oriënterend onderzoek naar de milieueﬀecten van het gebruik van warmtebronnen in de planMER wordt meegenomen, en zien uit                 Dank voor uw uiteenze ng.
                                                   naar de resultaten daarvan.
Provincie   Natuur en Milieu Federa e Gelderland   Communica e: Eén van onze voorstellen in het voortraject, níet overgenomen in de NRD, is het in de planMER posi ef benoemen van een aantal kansen. Denk daarbij aan              Dank voor uw uiteenze ng. We stellen voor om uw sugges es als overwegingen mee te nemen in het vervolgproces.
                                                   par cipa ef ontwerpen, lokaal eigendom, meeproﬁteren door direct omwonenden, lokale werkgelegenheid en inze en van mensen met afstand tot de arbeidsmarkt.

                                                   Wij stellen voor om in de communica e rondom de planMER en het proces naar RES 2.0 veel aandacht aan deze mogelijkheden te besteden. Gemeenten, en ook de
                                                   RES-regio Arnhem-Nijmegen, kunnen via hun beleid op deze aspecten sturen. Dit is belangrijk om een antwoord te bieden op de maatschappelijke weerstand tegen
                                                   windenergie en grote zonnevelden, en te sturen op draagvlak en accepta e en ac eve deelname van inwoners en bedrijven.
Provincie   Natuur en Milieu Federa e Gelderland   Tot slot: We kijken uit naar de resultaten van de planMER en wensen u veel succes met het verwerken van de zienswijzen.                                                          Dank voor uw zienswijze
Provincie   Pure Energie                           Hierbij ontvangt u hierbij de zienswijze van Pure Energie Wind B.V., Postbus 3141, 7500 DC Enschede (hierna Pure Energie) op de concept No      e Reikwijdte en Detailniveau     Dank voor uw zienswijze
                                                   voor de Regionale Energiestrategie van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (hierna: NRD).
Provincie   Pure Energie                           Achtergrond: Pure Energie is een duurzaam energiebedrijf uit Enschede dat elke dag hard werkt aan de verduurzaming van Nederland. Pure Energie denkt dan ook graag               Dank voor uw uiteenze ng.
                                                   mee met de totstandkoming van beleid en regels op het gebied van duurzame energie. Dit geldt ook voor de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen, waar wij
                                                   windprojecten hebben gerealiseerd en in voorbereiding hebben.
Provincie   Pure Energie                           Inleiding: De NRD hee tot doel om betrokkenen en belanghebbenden te informeren over de inhoud en diepgang van het op te stellen planMER en hen te raadplegen over                Dank voor uw zienswijze.
                                                   hun zienswijzen. De reac es worden betrokken bij de verdere uitvoering van het onderzoek. Daarnaast worden in deze NRD de kaders voor de milieuonderzoek bepaald en
                                                   is de NRD daarmee een belangrijke stap in de procedure rich ng de RES 2.0. De bevoegde bestuursorganen stellen de NRD en de reac enota gezamenlijk vast. Ze vormen
                                                   hiermee de uitgangspunten voor het opstellen van het planMER. Wij leveren met deze zienswijze graag onze bijdrage aan het formuleren van deze uitgangspunten.
Provincie   Pure Energie                           Op pagina 31 van de NRD wordt aangegeven dat "Grotere windturbines (in omvang en vermogen) worden momenteel enkel gerealiseerd op zee, mede vanuit toenemende                    Het uitgangspunt is een reali sche bandbreedte te onderzoeken. De twee turbinetypen (120 en 166m) bieden deze
                                                   omgevingseﬀecten (geluid, slagschaduw, visuele verstoring) naarmate de windturbine in hoogte toeneemt."                                                                          bandbreedte. In het planMER wordt toegelicht waarop de omgevingseﬀecten zijn gebaseerd. In de NRD is benoemd welke
                                                                                                                                                                                                                                    belemmeringen als hard zijn beschouwd. Tussen de twee typen windturbines is geen onderscheid gemaakt in het aantal
                                                   Reac e Pure Energie                                                                                                                                                              belemmeringen. Er is dus geen sprake van een onjuist verband, zoals wordt verondersteld. Wel is er een verschil in afstanden.
                                                   Het verband dat hier gelegd wordt tussen omvang en vermogen van een windturbine enerzijds en toenemende omgevingseﬀecten anderzijds is onjuist. AIle windturbines                In het planMER wordt dit verschil nader toegelicht.
                                                   moeten ongeacht hun omvang en vermogen voldoen aan dezelfde regelgeving omtrent geluid en slagschaduw. Het is dus onjuist te stellen dat grotere windturbines in
                                                   omvang en vermogen leiden tot toenemende omgevingseﬀecten. Het tegendeel is vaak zelfs waar. Door het kunnen toepassen van innova eve technieken bij moderne (en
                                                   daarmee vaak grotere windturbines) kunnen de omgevingseﬀecten bij grotere windturbines vaak verkleind worden. Bovendien is het zo dat door de (veel) grotere
                                                   energieopbrengst van grote windturbines er (veel) minder van nodig zijn om een gegeven energieopgave in te vullen. Dat maakt dat het invullen van een energieopgave met
                                                   grote windturbines leidt tot (veel) minder omgevingseﬀecten dan met kleiner windturbines. Het onjuiste verband wordt ten onrechte versterkt door het verschil tussen de
                                                   a eeldingen 4.3 en 4.6. Het beeld wordt hier geschetst dat een windturbine van 120 meter minder harde belemmeringen kent dan een windturbine van 166 meter. Ons
                                                   voorstel is om in het deﬁni eve NRD dit onjuiste beeld aan te passen.
Provincie   Pure Energie                           Op pagina 31 wordt gesteld dat de genoemde referen eturbines een realis sche bandbreedte van mogelijke windturbines weergeven. Een windturbine op land met een                   De zienswijze gee geen aanleiding het planMER aan te passen. Met de gekozen turbinetypen wordt een bandbreedte
                                                   ashoogte van 120 meter, een rotordiameter van 117 meter en een vermogen van 3,6 MW zou daarbij de ondergrens zijn. Een windturbine op land met een ashoogte van                  onderzocht om te beoordelen welke gebieden geschikt, ongeschikt en geschikt te maken zijn voor de ontwikkeling van
                                                   166 meter, een rotordiameter van 166 meter en een vermogen van 7,0 MW zou daarbij de bovengrens zijn (zie ook a eelding 4.1) Boven de a eelding wordt de term                    windparken. In het planMER wordt de term 'innova ef' vervangen door '166 meter' windturbines.
                                                   "innova eve" voor het woord windturbines geplaatst.

                                                   Reac e Pure Energie
                                                   Wij denken dat deze weergave niet realis sch is en ons voorstel is om aanslui ng te zoeken bij de bandbreedte welke wordt gehanteerd voor de landelijke planMER
                                                   windturbine bepalingen. In dit planMER worden windturbines op land met een ashoogte van 150-180 meter, een rotordiameter van 170-200 meter en een vermogen van
                                                   5-8 MW onderzocht. Tevens stellen wij voor het woord innova eve te verwijderen, dan wel in het deﬁni eve NRD uit te leggen wat hieronder wordt verstaan.
Provincie   Pure Energie                           Wij verzoeken u om onze voorstellen in deze zienswijze te verwerken in de deﬁni eve NRD voor de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen.                                           Dank voor uw zienswijze.

                                                   Uiteraard zijn wij graag bereid om onze zienswijze nader toe te lichten. Hiervoor kunt u contact opnemen met <naam medewerker>. Hij is bereikbaar via <emailadres>.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Provincie   Statkra Pure Energy    Met interesse hebben wij kennis genomen van bovengenoemde NRD. Ziet eruit als een gedegen stuk werk met een logische aanpak. We willen er graag het volgende over          We sluiten inderdaad graag aan bij het recente besluit van de provincie mbt de wespendief en de Veluwe (20 december). In de
                                   opmerken met betrekking tot de opgesomde harde belemmeringen (o.a. hoofdstuk 3.4). Het is logisch om gebieden met harde belemmeringen uit te sluiten, maar de vraag        1 km zone rond de Veluwe blijven windmolens prak sch onmogelijk. We stellen dan ook voor om deze zone in het
                                   is of met name opgenomen ‘harde belemmeringen’ die met natuur te maken hebben wel zo hard zijn. We zouden willen oproepen om met name de belemmering                       milieueﬀectonderzoek te behouden als harde belemmering.
                                   ‘Wespendief’ anders te kwaliﬁceren. Dat past ook bij het recente besluit van de provincie mbt de wespendief en de Veluwe (20 december), waar duidelijk gewezen wordt op
                                   de jdelijkheid van dit besluit. Er is veel in ontwikkeling om vogelslachtoﬀers door windturbines te voorkomen. Zo zijn er diverse mi ga emaatregelen in ontwikkeling die   In de 1 tot 8 km zone zijn windmolens voorlopig ook verboden, op een tweetal ini even na die doorgang vinden. Er lopen
                                   veelbelovend zijn. Met name op het gebied van cameradetec e verwachten wij in de nabije toekomst tot mi ga emaatregelen te komen die instandhoudingsdoelen niet in         verschillende onderzoeken naar het verminderen van aanvaringen van Wespendieven met windmolens. Daarbij kan het herstel
                                   gevaar brengen. Ons verzoek is dan ook om in de PlanMER meer ruimte in te bouwen voor een ‘ja,mits’ benadering waar het gaat om natuurbelemmeringen die                    van de Wespendiefpopula e op de Veluwe er in komende jaren toe leiden dat ini a even in de 1 tot 8 km zone weer mogelijk
                                   weggenomen kunnen worden door mi ga emaatregelen. We zullen alle ruimte die we kunnen vinden voor windprojecten in de regio hard nodig hebben om de klimaat- en            worden. Met andere woorden: jdelijkheid is een belangrijk element in het verbod in de 1 tot 8 km zone. Dit
                                   energiecrisis te bestrijden!                                                                                                                                               milieueﬀectonderzoek kijkt verder dan sec dit moment, op die manier kan het ook van nut zijn voor de faseringsvraag van de
                                                                                                                                                                                                              ontwikkeling van elektriciteitsprojecten en warmte. We stellen daarom voor om de 1 tot 8 km zone als zachte belemmering te
                                                                                                                                                                                                              handhaven in het milieueﬀectonderzoek.
Provincie   Edelweiss Renewables   Hierbij dienen wij een zienswijze in op het document Concept No e Reikwijdte en Detailniveau (NRD) voor de Regionale Energiestrategie van de Groene Metropoolregio         Dank voor uw zienswijze.
                                   Arnhem-Nijmegen d.d. 21 september 2022, zoals opgesteld door Wi eveen + Bos Raadgevende ingenieurs B.V.

                                   Wij zijn als ontwikkelaar betrokken bij de hieronder genoemde windparken in diverse gemeenten in de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen, t.w.:
                                   - Gemeente Duiven (Windparken Innofase en De Liemers [deels]);
                                   - Gemeente Overbetuwe (Windparken Elst en Heteren); en
                                   - Gemeente Zevenaar (Windparken De Liemers [deels] en Zevenpoort).

                                   Wij verzoeken u vertrouwelijk om te gaan met onze project-speciﬁeke informa e naar derden toe.
Provincie   Edelweiss Renewables   Verruiming doelstelling voor wind                                                                                                                                          Dank voor uw uiteenze ng. Het milieueﬀectonderzoek richt zich op geschikte, geschikt te maken en ongeschikte gebieden
                                   Alle kleinschalige zon-PV-systemen (< 15 kWp) tellen niet mee voor de bepaling van de RES-doelstellingen, ongeacht of dit grondgebonden, zon op dak of zon op water        voor de ontwikkeling van minimaal 1,62 TWh aan duurzame elektriciteit en warmtebronnen. Haalbaarheid van businesscases
                                   projecten zijn. De RES-doelstelling van 0,49 TWh aan zonne-energie > 15 kWp is niet haalbaar, gelet op de groo e van te gebruiken kostbare grond (vereist meer dan         en subsidies vormen geen milieuaspect en worden niet onderzocht.
                                   500-600 hectare aan zon). Hiernaast is de businesscase van grootschalige zon (> 15 kWp), gebaseerd op de SDE++, niet rendabel. Wij verwijzen hierbij naar het hoge
                                   percentage (ca. 50%) van zonneprojecten (dak, water en grondgebonden) met een SDE-beschikking aangevraagd bij RVO voor 2021 en 2022, welke nu al niet meer rendabel        De onbalans in het RES 1.0 bod tussen wind en zon is een van de aanleidingen voor dit milieueﬀectonderzoek. Om zo inzicht te
                                   zijn en dus niet meer gebouwd worden.                                                                                                                                      krijgen in kansrijke gebieden voor addi onele zoekgebieden voor windenergie.

                                   Hiernaast is de verhouding van 82% zon en 18% wind, zoals benoemd in a eelding 3.4, ook nog al jd subop maal ten aanzien van een eﬃciënte benu ng van het
                                   elektriciteitsnetwerk. Dit gezien de verhouding voor beze ng van het netwerk voor eenzelfde vermogen met zon 3-4 zo groot is als voor wind.

                                   Conclusie: de opgave voor wind dient groter te zijn en hierop aangepast te worden.
Provincie   Edelweiss Renewables   Wespendief                                                                                                                                                                 We sluiten inderdaad graag aan bij het recente besluit van de provincie mbt de wespendief en de Veluwe (20 december). In de
                                   De huidige situa e van de beperking van het aantal windturbines binnen de 1-8 km zone rondom de Veluwe, zoals aangekondigd op 20 december jl., betre een jdelijke          1 km zone rond de Veluwe blijven windmolens prak sch onmogelijk. We stellen dan ook voor om deze zone in het
                                   maatregel en hiernaast worden er voorwaarden gesteld, waardoor plaatsing van windturbines binnen deze zone mogelijk blij .                                                 milieueﬀectonderzoek te behouden als harde belemmering.

                                   Wij zijn reeds met de Provincie Gelderland in contact en blijven in contact over de bepaling van de randvoorwaarden, om deze toe te passen op onze projecten.          In de 1 tot 8 km zone zijn windmolens voorlopig ook verboden, op een tweetal ini even na die doorgang vinden. Er lopen
                                                                                                                                                                                                          verschillende onderzoeken naar het verminderen van aanvaringen van Wespendieven met windmolens. Daarbij kan het herstel
                                   Het eﬀect van de wespendief op onze projecten: deze bevinden zich alle buiten de 1 km zone, waarbij drie windparken zich bevinden binnen de 8 km zone, zijnde Windpark van de Wespendiefpopula e op de Veluwe er in komende jaren toe leiden dat ini a even in de 1 tot 8 km zone weer mogelijk
                                   Innofase (ca. 6 km op een klein gedeelte van het randgebied van de Veluwe), Windpark Elst (gedeeltelijk, ca. 7,3-7,8 km) en Windpark Heteren (ca. 3,5-6 km).           worden. Met andere woorden: jdelijkheid is een belangrijk element in het verbod in de 1 tot 8 km zone. Dit
                                                                                                                                                                                                          milieueﬀectonderzoek kijkt verder dan sec dit moment, op die manier kan het ook van nut zijn voor de faseringsvraag van de
                                   Conclusie: gezien genoemde projecten zich buiten de 1 km zone bevinden, wij (voor zover mogelijk en uitvoerbaar) invulling zullen geven aan de mi gerende maatregelen/ ontwikkeling van elektriciteitsprojecten en warmte. We stellen daarom voor om de 1 tot 8 km zone als zachte belemmering te
                                   randvoorwaarden binnen de 8 km zone en met inachtneming van de conclusies in het rapport van Altenburg & Wymenga, concluderen wij, dat deze projecten niet             handhaven in het milieueﬀectonderzoek.
                                   uitgesloten kunnen worden voor een zoekgebied en/of opname in de RES 2.0 vanwege het aspect wespendief.
Provincie   Edelweiss Renewables   Belemmeringen                                                                                                                                                              Het is niet duidelijk welke 'huidige' geluidcontouren hier worden bedoeld. Rond kwetsbare objecten is een minimale contour
                                   Waarom worden de huidige geluidscontouren voor kwetsbare objecten niet gehanteerd (o.a. in a eelding 4.6)?                                                                 bepaald;
                                   Waarom worden de in de markt gangbare afstanden tot woningen (250-300 meter) op basis van de huidige geluidscontouren niet gehanteerd?                                     De afstand die is gehanteerd is 385 meter. Dit geldt voor alle kwetsbare objecten. De uitgangspunten hiervoor worden in het
                                   Graag de huidige geluidscontouren (47 dB Lden en 41 dB Lnight) en afstanden toepassen.                                                                                     planMER nader toegelicht;

                                   Conclusie: de geluidscontouren en afstanden zijn geen belemmering in onze projecten. Voor sommige loca es, voor zover relevant, zullen wij enkele woningen als             In het planMER wordt een gevoeligheidsanalyse voor molenaarswoningen uitgevoerd. Het gaat om de theore sch
                                   molenaarswoning gaan toepassen. Hierbij concluderen wij, dat deze projecten niet uitgesloten kunnen worden voor een zoekgebied en/of opname in de RES 2.0 vanwege          mogelijkheden in een toest achteraf, omdat op voorhand voor ieder kwetsbaar object hetzelfde beschermingsniveau geldt. De
                                   het aspect geluid en afstand.                                                                                                                                              molenaarsanalyse laat de poten ële mogelijkheden zien in het bepalen van geschikte gebieden. Dit is een vervolgstap en
                                                                                                                                                                                                              vormt niet de basis voor het onderzoeken van de eﬀecten.
Provincie   Edelweiss Renewables   Welke veiligheidscontouren voor kwetsbare objecten zijn aangehouden in a eelding 4.6? De a eelding 4.7 gee o.a. buisleidingen weer. Voor onze projecten betreﬀende         In het planMER wordt dit nader toegelicht. Daarbij gaan we uit van algemene principes, waarbij geen loca especiﬁeke
                                   buisleidingen hebben wij speciﬁeke afspraken gemaakt met de Gasunie.                                                                                                       uitzonderingen worden gemaakt. De genoemde projecten zijn daarmee geen voorwaardelijk principe in de eﬀectenbepaling.

                                   Conclusie: de veiligheidscontouren zijn geen belemmering in onze projecten en waar nodig zijn speciﬁeke afspraken gemaakt. Hierbij concluderen wij, dat deze projecten
                                   niet uitgesloten kunnen worden voor een zoekgebied en/of opname in de RES 2.0 vanwege het aspect veiligheid.
Provincie   Edelweiss Renewables   Welke weidevogelgebieden zijn aangehouden in a eelding 4.6? Graag ontvangen wij hiervoor een meer speciﬁeke kaart.                                                Weidevogelgebieden komen voort uit de provinciale verordening en zijn via de provincie op te vragen. Vogelweidegebieden
                                                                                                                                                                                                     vormen een harde belemmering voor de ontwikkeling van zowel wind als zonne-energie. De wet schrij hier een zorgplicht
                                   Betreﬀende de mogelijke weidevogelgebieden, die bij onze projecten van toepassing zijn, zullen de grondeigenaren mogelijk niet overgaan tot verlenging van de     voor die ontwikkelingen verbiedt, zonder mogelijkheid om hier van af te wijken.
                                   overeenkomsten dienaangaande met de betrokken (weidevogel)verenigingen, dan wel is men in overleg om windturbines en weidevogelgebied te combineren, aangezien er
                                   de eerste 90-100 meter alleen een mast aanwezig is en geen rotor.

                                   Hoe gaan wij om met gronden die worden ingetekend als weidevogelgebied jdens de ontwikkeling van windparken, zoals bij ons project Windpark Heteren?

                                   Conclusie: op grond van het voorgaande zien wij weidevogelgebieden niet als harde belemmering voor onze projecten.
Provincie   Edelweiss Renewables   A eelding 4.8 gee de kansen en belemmeringen weer. Voor onze projecten zoals hierboven weergegeven zien wij voor onze projecten geen belemmeringen.                     De kansen en belemmeringenkaarten zijn gebasseerd op de tabellen in hoofdstuk 3 van de NRD. U gee aan voor uw projecten
                                   Conclusie: gezien er geen belemmeringen zijn in onze projecten, verzoeken wij de kaarten met harde en zachte belemmeringen hierop aan te passen en concluderen wij, dat geen belemmeringen te zien in rela e tot a eelding 4.8. We concluderen dat er dan ook niets aan te passen valt.
                                   deze projecten niet uitgesloten worden voor een zoekgebied en/of opname in de RES 2.0.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Provincie   Edelweiss Renewables                      Alterna ef Energiesysteem                                                                                                                                                    Via een zienswijze hee Liander kenbaar gemaakt niet achter de data en uitgangspunten van het alterna ef Energiesysteem te
                                                      Waarop is de afstand van 10 km tot netaanslui ngen gebaseerd? Aangezien de projecteigenaren de kosten voor netaanslui ngen dragen en dit daarmee geen                        staan. Het blijkt echter niet mogelijk om samen jdig de juiste data en uitgangspunten te deﬁniëren. Voorstel is daarom om dit
                                                      maatschappelijke kosten zijn, ligt de keuze voor het al dan niet investeren in een mogelijk langere netaanslui ng bij het project.                                           alterna ef te vervangen door een gevoeligheidsanalyse achteraf, om de drie overige alterna even te toetsen op eﬀecten op
                                                                                                                                                                                                                                   het energiesysteem.
                                                      Conclusie: wij zijn hier niet mee akkoord, aangezien soms langere afstanden noodzakelijk zijn en/of worden opgelegd door de netbeheerder.
Provincie   Edelweiss Renewables                      Referen ewindturbines                                                                                                                                                        Haalbaarheid van businesscases en subsidies vormen geen milieuaspect en worden niet onderzocht. Het hanteren van deze
                                                      Betreﬀende de stelling in 4.1, dat windturbines met een ashoogte hoger dan 166 m en een phoogte van meer dan 246 m rich ng 2030 de bovengrens zijn, zijn wij niet            referen eturbines is getoetst bij de Vereniging van energiecoopera es en de Vertegenwoordiging van ontwikkelaars van
                                                      akkoord en kan dit niet zomaar gesteld worden.                                                                                                                               wind-zon (NWEA).

                                                      Hetzelfde geldt ten aanzien van de stelling, dat grotere windturbines (in omvang en vermogen) momenteel enkel gerealiseerd worden op zee. Dergelijke windturbines zijn
                                                      vanwege de huidige SDE++ ook op land noodzakelijk om een levensvatbare business case te krijgen en worden als zodanig ook al sinds langere jd toegepast voor projecten.

                                                      Tenslo e verzoeken wij, aangezien met inachtneming van het door ons boven gestelde de geschikte gebieden een stuk groter zullen zijn, hierbij ook de kaart voor Alterna ef
                                                      Energiesysteem voor windturbines met een ashoogte van +166-190 m en een rotordiameter van +160-190 m op te nemen.

                                                      Conclusie: deze conﬁgura e van windturbines is noodzakelijk voor een haalbare businesscase. Hiernaast hebben bovengenoemde windturbines kleinere geluidscontouren
                                                      en zijn deze uiteindelijk minder van impact op de omgeving.
Provincie   Edelweiss Renewables                      Zoals reeds hierboven gemeld, kijken wij nu met weidevogel- en natuurverenigingen naar het eﬀect van windturbines op natuur in het algemeen en meer speciﬁek op              Dank voor uw uiteenze ng.
                                                      vogels, vleermuizen, etc., omdat deze eﬀecten sterk verminderen doordat het rotorblad van een windturbine pas begint op 90-100 m hoogte vanaf maaiveld.
Provincie   Edelweiss Renewables                      Tenslo e ontvangen wij graag de digitale kaarten zoals opgenomen in de concept NRD, aangezien deze nu niet alle even goed leesbaar (bij inzoomen) en herkenbaar zijn.        Dit milieueﬀectonderzoek kent de gehele regio als onderzoeksgebied en beschouwt daarbij gebieden en geen speciﬁeke
                                                      Wij vernemen graag indien project speciﬁeke informa e over onze projecten gewenst is, zoals o.a. kaartmateriaal.                                                             loca es. Het kaartmateriaal sluit daarop aan en past bij dit doel. Wel wordt bekeken of in het PlanMER hogere resolu e
                                                                                                                                                                                                                                   kaartmateriaal kan worden opgenomen om aan uw wens tegemoet te komen.
Provincie   Edelweiss Renewables                      Wij vertrouwen erop u hiermede voldoende geïnformeerd te hebben.                                                                                                             Dank voor uw zienswijze.
Provincie   Bürgerini a ve Gegenwind im Reichswald/   Voorwoord                                                                                                                                                                    Dank voor uw zienswijze.
            Tegenwind in het Reichswald e.V.          Via deze zienswijze wil het Bürgerini a ve Gegenwind im Reichswald / Tegenwind in het Reichswald e.V. (verder BI genoemd) haar visie geven op het concept No e
                                                      Reikwijdte en Detailniveau van de RES Arnhem-Nijmegen.
                                                      Het BI gaat slechts voor een beperkt deel in op de inhoud van het concept. Het grootste gedeelte bestaat uit het beschrijven van de situa e t.a.v. de energietransi e in
                                                      Duitsland. Daarmee wordt o.i. een realis sch beeld geschetst van de nabije toekomst van Nederland, en daarmee ook van de RES Arnhem-Nijmegen. Het beeld dat daaruit
                                                      oprijst met de daaraan gekoppelde aanbevelingen en waarschuwingen zouden naar onze mening een weg moeten vinden in het uiteindelijke plan van aanpak v.w.b. de
                                                      energietransi e van deze regio.
Provincie   Bürgerini a ve Gegenwind im Reichswald/   1.Huidig Duitsland is de nabije toekomst van Nederland                                                                                                                       Dank voor uw uiteenze ng.
            Tegenwind in het Reichswald e.V.          De onderbouwing van deze zienswijze zal voor een belangrijk deel gebruikmaken van, vergelijken met en verwijzen naar de Duitse energietransi e. Dit omdat het gegevens
                                                      uit de prak jk oplevert waardoor er een realis sch(er) beeld ontstaat van hoe een land ervoor staat na een jarenlange inzet op het opwekken van duurzame energie.

                                                      1.1 Korte terugblik
                                                      Duitsland ging na de ramp in Fukushima (2011) over tot de zgn. “Energiewende”. Net als momenteel in Nederland werd er des jds besloten in te ze en op het
                                                      terugschroeven van het gebruik van fossiele brandstoﬀen en het realiseren van biomassacentrales en windturbine- en zonneparken. Dit alles met als belangrijkste
                                                      doelstellingen: het terugdringen van de broeikasgassen, sluiten van kerncentrales, ona ankelijk worden van buitenlandse energie en het doorgeven van ’n schone(re),
                                                      duurzame(re) wereld aan de volgende genera e.
                                                      In ﬁguur 1 staat het energieverbruik in Duitsland in 2021, uitgesplitst naar de energiebronnen waarbij het aandeel “Erneuerbare” (duurzame energie) verder is
                                                      onderverdeeld. Om de verdeling goed te interpreteren is het noodzakelijk te weten dat er in 2021 ca. 32.000 windturbines1 en 2 miljoen zgn. “Photovolaikanlagen”2 ac ef
                                                      waren. Een Photovoltaikanlage is een installa e van zonnepanelen. Zo’n installa e kan bestaan uit enkele zonnepanelen (bv. op daken) tot honderden of zelfs duizenden
                                                      zonnepanelen (bv. zonnevelden). Het exacte totale aantal zonnepanelen in Duitsland in 2021 is niet bekend maar dat het meerdere entallen miljoenen waren, lijkt een
                                                      realis sche inscha ng.

                                                      1 www.wind-energie.de/themen/zahlen-und-fakten/
                                                      2 www.eon.de

                                                      <Figuur 1. Verdeling van het energieverbruik in Duitsland 2021. Bron: Bundesministerium für Wirtscha und Klima>

                                                      De cijfers en gevolgtrekkingen:
                                                      • Windenergie leverde in 2021 3,5% voor het totale energieverbruik
                                                      • Fotovoltaïsche cellen (zonnepanelen) leverden in 2021 1,6% voor het totale energieverbruik
                                                      • Ca. driekwart van de energie werd (en wordt) uit fossiele brandstoﬀen betrokken
                                                      • Ongeveer de hel van de geproduceerde duurzame energie werd verkregen uit biomassa. Omdat hierin niet de uitstoot van CO2 wordt verdisconteerd, is dit een hoogst
                                                      discutabele vorm van groene energie. Ook in Nederland wordt nog al jd vastgehouden aan de stelregel dat in ovens verbrand materiaal (o.a. hout) CO2-neutraal is. Dit zeer
                                                      tegen de zin in van deskundigen. Het verbranden van biomassa belast het klimaat meer dan steenkool en zelfs twee tot driemaal zoveel als aardgas3. Wordt het aandeel
                                                      biomassa-energie (daarom) niet meegerekend, dan bedroeg het aandeel duurzame energie na een decennium investeren 8,8 procent van het totale energieverbruik.
                                                      • Het aandeel wind- en zonne-energie was in 2015: 2,3% windenergie, 1% zonne-energie; en in 2017: 2,8% windenergie, 1,1% zonne-energie4. M.a.w.: van een substan ële
                                                      uitbouw van duurzame energie uit zon en wind gedurende de laatste jaren is geen sprake.
                                                      • Duitsland hee bij aanvang van de ‘Energiewende’ zich een aandeel van 30% windenergie op de totale energie rond 2030 als doel gesteld5. Met de huidige opbrengst
                                                      betekent dat dus meer dan een verachtvoudiging van het huidige aantal turbines voor de komende zeven jaar.

                                                      3 www.volkskrant.nl/columns-opinie/aanpak-klimaatbeleid-kan-bij-het-brandhout~badbe709/
                                                      4 www.bmwi.de
                                                      5 www.wind-energie.de/themen/zahlen-und-fakten/




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Provincie   Bürgerini a ve Gegenwind im Reichswald/   1.2 Nadelige eﬀecten van windenergie                                                                                                                                              Dank voor uw uiteenze ng.
            Tegenwind in het Reichswald e.V.          Het aandeel windenergie in 2021 bedroeg dus 3,5%. En hoewel het beoogde aandeel van 30% in 2030 prak sch gezien onhaalbaar lijkt, blij de overheidsstrategie
                                                      onverminderd om in zo kort mogelijke jd zoveel mogelijk windturbines te realiseren. Dat werpt de vraag op: is een (onbeperkte) uitbouw van windenergie mogelijk zonder
                                                      schadelijke eﬀecten? Voor het antwoord op die vraag zouden we eigenlijk in de toekomst moeten kijken. Dat gaat niet. Wat we wel kunnen is een inventarisa e maken van
                                                      het afgelopen decennium. Welke gevolgen hee de Duitse grootschalige inzet van windenergie op de natuur, het landschap, het welbevinden en op de maatschappij?
                                                      Hierbij beperkt het BI zich tot windturbines op land.

                                                      Flora & fauna
                                                      1. Naast slachtoﬀers onder roof- en trekvogels vallen er ook veel doden te betreuren onder vleermuizen. Jaarlijks sterven er in Duitsland 250.000. Dit aantal ligt (veel) hoger
                                                      omdat veel vleermuizen sterven door inwendige bloedingen als gevolg van drukgolven van de rotorbladen. Hierdoor kunnen ze nog even doorvliegen om uiteindelijk
                                                      kilometers verder te sterven. Deze worden niet rondom een turbine gevonden en worden dus ook niet in de tellingen opgenomen. Dit fenomeen doet zich vooral voor
                                                      onder migrerende vleermuizen 6.
                                                      2. Verdich ng van de bodem. Niet alleen het betonnen fundament zorgt voor een verdich ng van de bodem, ook een oppervlakte ter groo e van twee voetbalvelden wordt
                                                      met puin en stenen afgedekt. Hierdoor komt de dynamiek van het bodemleven, zoals (micro-)organismen en capillaire werking, nagenoeg tot s lstand. Ondanks de
                                                      verplich ng om de grond na a ouw weer in oorspronkelijke staat terug te brengen, gebeurt dit in de prak jk niet of nauwelijks.
                                                      3. Geluidsoverlast, slagschaduw en duisternisvervuiling.
                                                      4. Behalve de kap van bomen en/of vernie ging van andere natuur ten behoeve van de standplaats voor een windturbine, ontstaat er ook vaak extra schade door nieuw aan
                                                      te leggen infrastructuur. Denk hierbij aan het graven van kabelgoten en nieuwe wegen voor het transport van de turbineonderdelen.
                                                      5. De bouw en werking van een turbine hee een grote nega eve impact op de natuurlijke omgeving waarin hij staat. Deze omgeving, biotoop, raakt verstoort. Dit hee op
                                                      zijn beurt weer een nega ef eﬀect op de aangrenzende biotopen en de onderlinge ecologische a ankelijkheid die tussen deze biotopen bestaat.
                                                      6. Veel windturbines worden in bossen gebouwd. De gerooide “eilanden” die daardoor ontstaan zijn extra gevoelig voor weersextremen: korte, felle buien spoelen de
                                                      bodem weg; stormen hebben meer vat op de bosranden; hi e en droogte hebben door een gebrek aan schaduw meer impact.
                                                      7. Realisering van windturbines (en zonneparken) in bossen en natuurgebieden leidt tot fragmenta e. Dit gaat ten koste van de weerbaarheid en gezondheid van het
                                                      bos/natuurgebied als geheel.
                                                      8. Optreden van het zgn. ‘Wake-eﬀect’. Dit fenomeen treedt op verschillend wijzen op. Ten eerste bij turbines die in een lijn achter elkaar staan opgesteld. De voorste
                                                      turbine neemt de wind, en dus het rendement, weg van de turbine die erachter staat. De turbine die daar weer achter staat, hee een nog lager rendement, enzovoort. Het
                                                      tweede aspect treedt op bij turbines die in lijn naast elkaar staan. Uit onderzoek blijkt dat de lucht achter zo’n opstelling droger en warmer wordt. Er is dus minder neerslag
                                                      en hogere temperaturen waarneembaar, met een reikwijdte van wel > 100 km.
                                                      9. Milieuproblemen bij de a ouw van windturbines. Nu in Duitsland de eerste genera e turbines vervangen worden door nieuwe modellen, ziet men zich geconfronteerd
                                                      met nauwelijks te verwijderen fundamenten en het vrijkomen van zeer schadelijke kunststofdeeltjes bij het kleinzagen van de rotorbladen.
                                                      10. Windturbines en m.n. zonnevelden hebben in verhouding tot hun rendementen veel grond nodig. Een kerncentrale met een vermogen van 1 Gigawa neemt een
                                                      oppervlakte van 3 hectare in beslag. Een zonneveld met hetzelfde vermogen hee 1000 hectare nodig. Dit is grond dat in toenemende mate ten koste gaat van bossen,
                                                      landbouwgrond en natuurgebieden.

                                                      6 www.izw-berlin.de/pressemi eilung/gefaehrlicher-ﬂug-in-den-windpark.html

                                                      Welzijn, landschap, maatschappij en economie
                                                      Windturbines nemen in Duitsland niet alleen in aantallen toe maar ook in groo e. En hoe groter de turbine, des te groter het eﬀect en bereik van de ontstane trillingen. Dat
                                                      hoorbaar geluid een nega ef eﬀect hee is evident. Onderzoek wijst echter steeds meer op de schadelijke eﬀecten van ook onhoorbare trillingen, het zgn. infrageluid. Naar
                                                      het zich nu laat aanzien bestaat er een direct verband tussen een con nue blootstelling aan infrageluid enerzijds en fysieke en psychische problemen anderzijds7.
                                                      Naast alle fysieke gevolgen hee windenergie ook een impact het op maatschappelijk-economische vlak. Denk hierbij aan een ingrijpende verandering van de
                                                      (leef)omgeving, waardedaling van persoonlijk bezit en een daling in toerisme-inkomsten. Verder treedt er door de standplaatsen van wind- en zonneparken een (verdere)
                                                      polarisa e op tussen stad en pla eland.
                                                      Elke strategie die kansrijk wordt geacht in de energietransi e behoe ondersteuning. Echter, de entallen miljarden aan subsidies die het afgelopen decennium in m.n. de
                                                      windenergie zijn gestoken werpen vooralsnog niet hun vruchten af. Ondanks belo es over het aanbieden van goedkope stroom, behoort de stroomprijs in Duitsland nog
                                                      al jd tot de hoogste van Europa. Het grote geld is voornamelijk verdiend door een selecte groep van projectontwikkelaars, energiereuzen en grootgrondbezi ers. De
                                                      nadelen en schade komen op rekening van de natuur en omwonenden. Dit werkt een verdere verwijdering tussen burger en overheid in de hand.

                                                      7 www.zdf.de/dokumenta on/planet-e/planet-e-infraschall---unerhoerter-laerm-100.html
Provincie   Bürgerini a ve Gegenwind im Reichswald/   1.3 Waarom blijven de opbrengsten achter bij de verwach ngen en doelstellingen?                                                                                                 Dank voor uw uiteenze ng.
            Tegenwind in het Reichswald e.V.          Vanzelfsprekend zijn ze in Duitsland bij de energietransi e niet over een nacht ijs gegaan. Alvorens de eerste spa de grond in ging zijn er stapels rapporten opgesteld waar de
                                                      doelstellingen uit zijn gedis lleerd. Ondanks deze voorbereiding blijven de cijfers achter bij de verwach ngen. Daar zijn vijf hoofdoorzaken voor aan te wijzen:

                                                      1. Tijdens transport van stroom gaat een aanzienlijk deel verloren. Naarmate de afgelegde weg van het stroomtransport langer wordt, neemt het verlies toe. Ook het aantal
                                                      distribu enetwerken waar de stroom wordt langs gevoerd hee een nega eve invloed. Dit is vooral van toepassing op windenergie vanaf zee.
                                                      2. Opslag van stroom is nu (nog) nauwelijks mogelijk. Dit zorgt er mede voor dat bij piekmomenten het stroomnet overbelast wordt. Stroomopslag in de vorm van accu’s is
                                                      kostbaar en hee een grote CO2-voetafdruk. Bovendien zijn de accu’s beperkt houdbaar en leveren ze bij ontmanteling milieuproblemen op. Waterstof is veelbelovend
                                                      maar is vooralsnog kruimelwerk.
                                                      3. Technische storingen bv. als gevolg van blikseminslag, kortslui ng en vervuiling (m.n. bij zonnepanelen)
                                                      4. Grilligheid van het weer
                                                      5. Te op mis sche cijfers van producenten van windturbines en zonnepanelen. E.e.a. hangt samen met punt 4. Rendementen die worden gebruikt door producenten van
                                                      windturbines en zonnepanelen en (dus) beleidsmakers en projectontwikkelaars van wind- en zonneparken gaan meesten jds uit van ideale omstandigheden. Wanneer een
                                                      zonnepaneel of turbine onder ideale omstandigheden (precies genoeg wind, precies genoeg zonlicht met ideale invalshoek) haar maximaal vermogen levert dan is er sprake
                                                      van een ‘vollastuur’. Zonnepanelen leveren momenteel in zo’n 11 procent van de jd een maximaal rendement en windenergie rond de 22 procent. Dit laatste percentage is
                                                      van windenergie op zee en op land bij elkaar opgeteld. Turbines enkel op land hebben een aanmerkelijk lager rendement. Ter vergelijking: geothermie en kernenergie
                                                      hebben een vollastpercentage van resp. 95 en 88 procent. Bovendien zijn deze regelbaar, i.t.t. zonne- en windenergie.

                                                      Punt 5 is belangrijk omdat het de discrepan e aangee tussen de theorie en de prak jk. In theorie zouden de 32.000 windturbines in 2021 in ca. 10% van het
                                                      totaalenergieverbruik moeten voorzien. Maar uit ﬁguur 1 blijkt dat dit in de prak jk slechts 3,5% was. Dit verschil tussen prak jk en theorie komt bij de vertaalslag naar
                                                      Nederland verder aan bod.




                                                                                                                                                                                                                                                                    34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Provincie   Bürgerini a ve Gegenwind im Reichswald/   2. (Geen) terugdringing broeikasgasemissies                                                                                                                                    Dank voor uw uiteenze ng.
            Tegenwind in het Reichswald e.V.
                                                      Momenteel staat het rapport van de Club van Rome weer volop in de belangstelling. De Club van Rome concludeerde al in 1972 dat de grenzen aan de groei zijn bereikt. De
                                                      nega eve gevolgen van ons handelen vallen grofweg uiteen in drie categorieën:

                                                      1. Klimaatverandering. Door de uitstoot van broeikasgassen warmt de aarde en de atmosfeer (in een steeds sneller tempo) op.
                                                      2. Verlies van en schade aan natuur en milieu. De mens hee een ons lbare honger naar fossiele brandstoﬀen, ertsen, mineralen en andere grondstoﬀen. Voorts is hij
                                                      con nu op zoek naar ruimtes voor de uitbouw van landbouw, woningbouw, wegen en industrie. Om in deze behoe es te voorzien, worden natuurlandschappen
                                                      gecul veerd. Daarbij treedt niet alleen vaak verlies aan natuur op maar ook vervuiling van bodem, lucht en water. Hierdoor dreigt de samenhang tussen de bio sche
                                                      systemen verloren te gaan met een mogelijke fatale disbalans van het mondiale ecologisch evenwicht tot gevolg.
                                                      3. Biodiversiteitsverlies. Als gevolg van het vernie gen, fragmenteren en vervuilen van de levensruimtes voor ﬂora en fauna neemt de biodiversiteit af. Zo is volgens het
                                                      Wereldnatuurfonds het aantal dieren sinds 1970 met 68 procent afgenomen en staan 1 miljoen soorten (ﬂora en fauna) op het punt van uitsterven. Inmiddels is in
                                                      Nederland en Duitsland 75 procent van de totale popula e insecten verdwenen. Insecten vormen een cruciale schakel binnen de voedselketen, en dus ook voor de
                                                      biodiversiteit.

                                                      Elke van deze drie ontwikkelingen afzonderlijk hee op termijn grote gevolgen voor het aanzien van de planeet zoals we die kennen. Een combina e van ontwikkelingen zal
                                                      de gevolgen versterken. Het is daarom van cruciaal belang ac viteiten te ontplooien die een verandering in gang ze en zodat de drie bovenstaande ontwikkelingen worden
                                                      afgeremd en op termijn worden teruggedraaid.

                                                      Het meest ideale zou zijn om een plan van aanpak te bedenken die de drie ontwikkelingen min of meer gelijk jdig bestrijdt; dit reduceert ook de nega eve invloed die ze op
                                                      elkaar hebben. Helaas gebeurt dat vooralsnog te weinig. Beleidsmakers beperken zich voornamelijk tot punt 1, de klimaatverandering. En zelfs binnen dit thema wordt de
                                                      discussie – en dus ook de aanpak – vernauwd en versimpeld tot de energietransi e. Er wordt een beeld gecreëerd dat wanneer er maar genoeg zonnepanelen, windturbines
                                                      en biomassacentrales worden gerealiseerd, we dan van al onze problemen verlost zijn. Maar is deze (eenzijdige) strategie gerechtvaardigd? Kan met deze aanpak
                                                      daadwerkelijk een halt worden toegebracht aan de gevolgen van de klimaatverandering, en bij voorkeur ook de andere twee categorieën? Een deel van de antwoorden
                                                      daarop vinden we in het voorafgaande: (kort door de bocht) zonne- en windenergie leveren nauwelijks iets op en hebben veel nadelige gevolgen. De bijdrage aan het
                                                      terugdringen van het biodiversiteitsverlies en verlies aan natuur en milieu is sowieso nagenoeg nihil.

                                                      Een ander deel van het antwoord kunnen we terugvinden in de uitstoot van broeikasgassen.
                                                      In onderstaande diagram staat de uitstoot van de Duitse broeikasgassen in de periode 1990-2020. De trend is een dalende lijn. Eenzelfde trend zien we ook in Nederland en
                                                      in vrijwel alle andere West-Europese landen. Dit komt door o.a. spaarzamere apparaten en betere isola e. Echte scherpe dalingen zien we bij de bankencrisis (2008-2009)
                                                      en de coronacrisis (2020). Dit bewijst dat een signiﬁcante daling in de uitstoot vooralsnog niet behaald wordt door duurzame energie, maar veeleer door een (dras sche)
                                                      stagnering in economische ac viteiten, kortom, door een vermindering van energie(verbruik). Overigens is de uitstoot in 2021 en 2022 t.o.v. 2020 weer gestegen.

                                                      <Figuur 2. Uitstoot van broeikasgassen in Duitsland 1990-2020. Bron: Umweltbundesambt>
Provincie   Bürgerini a ve Gegenwind im Reichswald/   2.1 EROEI                                                                                                                                                                      Dank voor uw uiteenze ng.
            Tegenwind in het Reichswald e.V.          EROEI staat voor Energy Returned on Energy Invested. Het getal gee aan hoeveel energie je terugkrijgt voor de energie die je erin stopt. Als het getal bv. gelijk is aan 10,
                                                      dan is er 1 kWh nodig om 10 kWh op te wekken. Hoe lager het EROEI-getal, hoe moeilijker het is om de energie op te wekken. Als het getal gelijk is aan 1, dan wordt alle
                                                      energie verbruikt door de winningsmethode. In onderstaand overzicht staan verschillende vormen van energieopwekking met hun EROEI-getal.

                                                      <Tabel met EROEI data>

                                                      Het lage EROEI-getal van zonne- en windenergie komt voor een belangrijk deel door winning en transport van de grondstoﬀen, in combina e met de geringe opbrengsten.
                                                      Daar komt bij dat wanneer deze energie wordt opgeslagen, het EROEI-getal aanzienlijk daalt. Dit verklaart ook dat, ondanks de wereldwijde, intensieve uitbouw van deze
                                                      alterna eve energiebronnen, zonne- en windenergie mondiaal gezien nog al jd maar in 3,6% van de energiebehoe e voorziet. Ongetwijfeld gaat dit percentage de
                                                      komende jaren s jgen. Maar hoe graag we ook zouden willen, het is een illusie om te denken dat ze de fossiele brandstoﬀen volledig zullen vervangen. Het tegendeel lijkt
                                                      vooralsnog eerder het geval: kijkend naar het EROEI-getal, de impact op natuur en milieu, het areaalgebruik en de niet-aﬂatende (mondiale) toename van broeikasgassen,
                                                      vervangen we niet het ene energiesysteem voor de ander, maar voegen we er een systeem aan toe.
Provincie   Bürgerini a ve Gegenwind im Reichswald/   3. Duitsland anno 2022/2023                                                                                                                                                    Dank voor uw uiteenze ng.
            Tegenwind in het Reichswald e.V.
                                                      Na bijna twaalf jaar Energiewende is het de hoogste jd voor reﬂec e. Dat hee de nieuwe Duitse regering dan ook gedaan. Het hee zich daarbij niets aangetrokken van
                                                      de marginale rendementen in combina e met de broeikasgasemissies en de nega eve eﬀecten op natuur, milieu, landschap en welbevinden, maar hee het zijn oor vooral
                                                      laten hangen naar de lobbyisten van zonne- en (m.n.) windenergie. Dat zit als volgt.
                                                      De laatste jaren zijn er nog nauwelijks windturbines bijgebouwd, grotendeels vanwege conﬂicten met natuur en milieu. Om de uitbouw een doorstart met minder obstakels
                                                      te geven, zijn – mede door invloed van de windlobby – voorstellen om we en ter bescherming van natuur, milieu en landschap uit te kleden in het regeerakkoord
                                                      neergedaald. Door de oorlog in Oekraïne is de drang tot een grootschalige uitbouw van zonne- en windenergie alleen maar toegenomen. Dit om niet langer a ankelijk te
                                                      willen zijn van Russisch gas. Bij het presenteren van het ‘Osterpaket’ (april 2022) sprak de minister van ’Wirtscha & Klimaschutz’ Robert Habeck van een zaak van na onaal
                                                      belang en zelfs van na onale veiligheid. Door het naar dit niveau te llen, beoogt de regering de uitbouw van duurzame energie zonder noemenswaardige weerstand te
                                                      laten verlopen. Zelf beschouwen ze hun plan volledig verenigbaar met de natuur (“naturverträglich”) maar natuurorganisa es vrezen dat hierdoor de we en ter
                                                      bescherming van natuur en milieu en biodiversiteit nóg verder ondergeschikt worden gemaakt aan de uitbreiding van duurzame energie. Naast de inperking van
                                                      natuurwetgeving is ook het recht op inspraak dras sch beknot en zijn procedures voor de ontwikkeling van zonne- en windenergie verkort en vereenvoudigd. Met dit laatste
                                                      is de zorgvuldigheid die juist vereist is bij dergelijk gecompliceerde ondernemingen, overboord gekieperd. Onlangs is het hele pakket aan nieuwe wetgeving aangenomen en
                                                      de verwach ng is dat deze in het voorjaar 2023 van kracht wordt.
                                                      De nieuwe Duitse regering stree naar een verdubbeling, sommigen spreken over een verdrievoudiging, van het huidige aantal windturbines. Met een oppervlakte van
                                                      357.000 km² wordt het nog een heel karwei om daar 65.000 – 100.000 turbines in te plaatsen. Nog los van de vraag hoe het land er dan komt uit te zien, windenergie zal
                                                      dan nog al jd maar voor 7 – 11% in het energieverbruik voorzien.




                                                                                                                                                                                                                                                                 35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Provincie   Bürgerini a ve Gegenwind im Reichswald/   4. Vertaalslag naar Nederland, en dus ook naar RES Arnhem-Nijmegen                                                                                                           Dank voor uw uiteenze ng.
            Tegenwind in het Reichswald e.V.
                                                      De energieverdeling en het energieverbruik per hoofd van de bevolking zijn in Nederland en in Duitsland goed met elkaar te vergelijken. Zo is in beide landen het aandeel
                                                      elektriciteit ca. 17 procent van de energiehuishouding; warmte neemt ca. 42 procent voor haar rekening. In beide landen voorzien fossiele brandstoﬀen voor 75-85% in de
                                                      energiebehoe e (zie o.a. ﬁguur 1).
                                                      Omdat beide landen goed te vergelijken zijn, valt er dus ook een realis sche inscha ng te maken over de benodigde hoeveelheid windturbines in Nederland; het is immers
                                                      dezelfde wind die (niet) waait. Maken we v.w.b. windenergie een vertaalslag naar Nederland (inwoners gedeeld door turbines), dan zijn er voor een vergelijkbaar aandeel
                                                      van 3,5% windenergie bijna 7.000 windturbines nodig. Met een aantal van 350 komt dit neer op gemiddeld 20 turbines per gemeente. In het geval van de RES
                                                      Arnhem-Nijmegen betekent dit:
                                                      16 (gemeentes) x 20 = ca. 320 windturbines.

                                                      Maar ook op het vlak van de energietransi e is Nederland goed te vergelijken met de oosterburen. Met een (hoofdzakelijke) inzet op zon, wind en biomassa kiest het
                                                      immers voor een vrijwel iden eke strategie. Dit betekent dat de eﬀecten zoals we die in de afgelopen 12 jaar in Duitsland hebben gezien – uiteengezet in de voorafgaande
                                                      pagina’s – ook in Nederland (en dus ook in de regio Arnhem-Nijmegen) zullen optreden. Sterker, enkele van de ontwikkelingen waar Duitsland (in het begin) mee te maken
                                                      kreeg, en in sommige gevallen nog steeds mee te maken hee , komen nu al aan de oppervlakte in Nederland:

                                                      - Onduidelijkheid over de geluidsnormen en afstandsregeling8. E.e.a. hee te maken met (verouderde) wetgeving die achter de nieuwste ontwikkelingen aanhobbelt.
                                                      - Het plaatsen van turbines nabij en zelfs in (beschermde) natuurgebieden. Inmiddels zijn dat er vier op de en9.
                                                      - Discussie over infrageluid. Dit sleept zich in Duitsland al meer dan en jaar voort. In het concept NRD wordt in dit verband verwezen naar publica es van het RIVM, die
                                                      geen bezwaren onderkent. Echter, experts dringen steeds vaker en steeds nadrukkelijker aan op nader onderzoek. Dit geldt ook (voor het menselijk oor) hoorbaar geluid.
                                                      - Weerstand vanuit omwonenden (bv. door de komst van datacenters die alle duurzaam geproduceerde energie opeisen).
                                                      - Weerstand vanuit de buitengebieden, omdat daar de bulk van de beoogde duurzame energie vandaan moet komen. Dit speelt al in Groningen en Drenthe.
                                                      - Discussie over natuurbehoud versus technologische aanpak. Hoewel in onze op ek de strijd voor natuurbehoud en de aanpak van de klimaatverandering niet uit elkaar
                                                      dient te worden getrokken, lijkt het er steeds meer op dat louter voor technologische op es wordt gekozen (d.i. uitbouw van zonne- en windenergie, CO2-afvang/opslag,
                                                      biomassacentrales etc.), waarbij de natuur steeds vaker het onderspit del .
                                                      - Een sterke groei aan duurzame energie in het begin van de energietransi e (in Duitsland waren dat m.n. de eerste 4 jaar)
                                                      - Een ontoereikend stroomnet voor de toevloed aan aangeboden elektriciteit

                                                      Kijken we naar het vervolg van de eﬀecten en ontwikkelingen, dan ligt het in de lijn der verwach ng dat Nederland – en dus ook de regio Arnhem-Nijmegen – de komende
                                                      jaren te maken krijgt met (in willekeurige volgorde):
                                                      - Na een aanvankelijk snelle, op mis sch stemmende groei van geproduceerde duurzame energie, komt er betrekkelijk snel de klad in. Voor een belangrijk deel komt dat
                                                      vanwege de fysieke beperkingen en juridische procedures.
                                                      - Tegenvallende rendementen
                                                      - De verre van schone energie uit biomassa gaat de boeken in als producent van bijna de hel van de totale hoeveelheid duurzame energie
                                                      - Er treedt geen sterke daling op van de broeikasgasemissies
                                                      - Ook in Nederland valt te vrezen dat bij het uitblijven van een signiﬁcant aandeel duurzame energie, we en dusdanig worden aangepast gaan worden waarbij de natuur,
                                                      milieu en omwonenden de dupe worden. Overigens lijkt het erop dat in navolging van de veranderingen in de wet- en regelgeving in Duitsland ook op Europees niveau
                                                      vergelijkbare aanpassingen gaan worden doorgevoerd. Mochten die er daadwerkelijk komen, dan zal dat verstrekkende gevolgen hebben voor het aanzien van het
                                                      Nederlandse landschap, de Nederlandse natuur en het welzijn van mens en dier10.
                                                      - Een (niet aﬂatende) hoge stroomprijs
                                                      - In het concept NRD wordt gestreefd naar clustering van windturbines. Ook dit was in Duitsland lang het streven. Vanwege de tegenvallende resultaten in rendement en
                                                      beperking van de uitstoot van broeikasgassen is deze ambi e echter losgelaten. Het gevolg is dat er nu in een hoog tempo individuele turbines gebouwd worden.

                                                      8 www.bnnvara.nl/zembla/ar kelen/geluidsoverlast-door-windmolens-dit-is-wat-zembla-erover-ontdekte
                                                      9 www.trouw.nl/duurzaamheid-economie/vier-op-de- en-nieuwe-windmolens-worden-in-of-naast-beschermd-natuurgebied-gebouwd~b08da111/
                                                      10
                                                      www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/energiecrisis-noopt-europa-tot-versnelling-bouw-zonnevelden-en-windmolens-hoe-werkt-de-aangekondigde-noodwet~bb5614 /
Provincie   Bürgerini a ve Gegenwind im Reichswald/   5. Sugges es en aanbevelingen                                                                                                                                                Dank voor uw uiteenze ng.
            Tegenwind in het Reichswald e.V.
                                                      Uit het voorafgaande des lleert het BI de volgende sugges es en aanbevelingen:
                                                      • Reken uzelf niet rijk in zowel de rendementen uit zonne- en windenergie alsmede een reduc e in broeikasgasemissies. De prak jk blijkt weerbars ger dan de tekentafel.
                                                      • Richt de blik naar het oosten. Trek lering uit de (verkeerde) keuzes die in Duitsland zijn gemaakt. Maak niet dezelfde fouten.
                                                      • Houd rekening met de buren. Vaak liggen beoogde loca es voor duurzame energie aan de randen. Ook op de kaartjes in het concept NRD zijn de aangrenzende provincies
                                                      en RESsen en Duitsland een soort terra incognita. Neem de input en wensen van de buren mee in de besluitvorming. Dit kan leiden tot een vruchtbare samenwerking en
                                                      voorkomt scheve gezichten of onvoorziene stagna e in de ontwikkeling.
                                                      • Steek aandacht, geld en energie in strategieën die, i.t.t. de welhaast obsessieve ﬁxa e voor de totale elektriﬁca e van de maatschappij, wél tot een daling leiden in de
                                                      uitstoot van broeikasgassen. Enkele sugges es:
                                                      - energiebesparende maatregelen. Denk hierbij bv. aan het terugdringen van de voedselverspilling. De totale produc elijn van voedsel is voor ca. 35% verantwoordelijk voor
                                                      uitstoot van broeikasgassen. In Nederland wordt een derde van al het voedsel weggegooid. Met het voorkomen van deze overproduc e ligt een substan ële daling in
                                                      emissies binnen handbereik.
                                                      - de natuur zelf als wapen inze en. Bossen en na e bodems (m.n. veen- en turfgronden) slaan grote hoeveelheden CO2 op. Daarmee bestrijdt de natuur zowel de oorzaken
                                                      als de gevolgen van de klimaatverandering en draagt het bij aan de vermindering van het biodiversiteitsverlies en verlies aan biotopen en ecosystemen. Bovendien kan het
                                                      rekenen op een breed draagvlak.
                                                      - opgewekte energie ter plekke of lokaal gebruiken. Dit voorkomt energieverlies en onnodige opslag
                                                      - grootschalige uitbouw van alle vormen van geothermie

                                                      Het BI is zich ervan bewust dat deze sugges es veelal buiten het concept NRD vallen. Toch willen we ze hier benoemen omdat we ermee willen benadrukken dat we alleen
                                                      door samen te werken uit de crisis kunnen komen. Juist vanwege de brede complexiteit van de problema ek is een bundeling van exper se cruciaal.




                                                                                                                                                                                                                                                               36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Nota Beantwoording zienswijzen NRD PlanMER RES GMR

Provincie   Bürgerini a ve Gegenwind im Reichswald/   6. Inhoudelijke aanmerking t.a.v. het concept NRD                                                                                                                        Dank voor uw aanvulling. Zoals benoemd in de bijlage gaat het hier om soorten die vallen onder de
            Tegenwind in het Reichswald e.V.          In tabel II.2 van bijlage II in het concept NRD missen wij de volgende (beschermde) vogels die een verhoogd risico lopen bij windturbines:                               instandhoudingsdoelstellingen van de genoemde Natura 2000-gebieden. De genoemde soorten zijn niet in de genoemde
                                                      - Zwarte ooievaar                                                                                                                                                        Natura 2000-gebieden aanwezig of beschermd. In het planMER wordt wel een bredere analyse uitgevoerd waarbij, indien
                                                      - Boomvalk                                                                                                                                                               relevant, de soorten worden beschouwd.
                                                      - Slechtvalk
                                                      - Torenvalk                                                                                                                                                              Ten aanzien van treklijnen zullen we hier indien data beschikbaar is op ingaan. Hierbij merken we op dat bij een speciﬁek
                                                      - Rode Wouw                                                                                                                                                              project nader onderzoek nodig kan zijn.
                                                      - Zwarte Wouw
                                                      - Visarend
                                                      - Zeearend
                                                      - Buizerd
                                                      - Oehoe
                                                      - Havik
                                                      - Bruine Kiekendief
                                                      - Smelleken
                                                      - Sperwer

                                                      Wij verzoeken u deze vogels in de onderzoeken mee te nemen (zowel als trekvogel, gast en broedvogel).
                                                      Tevens dringen wij erop aan om de gegevens van de treklijnen van migrerende vleermuizen in de onderzoeken te betrekken. Zoals aangegeven bij 1.2 zijn deze vleermuizen
                                                      vaak slachtoﬀer van windturbines.
Provincie   Bürgerini a ve Gegenwind im Reichswald/   Voor eventuele aanvullingen, uitleg en beantwoording van vragen staan wij u graag ter woord.                                                                             Dank voor uw zienswijze
            Tegenwind in het Reichswald e.V.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>