<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>RES Arnhem-Nijmegen
Concept Notitie Reikwijdte en Detailniveau planMER RES Groene
Metropoolregio Arnhem-Nijmegen



Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen

21 september 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Project                      RES Arnhem-Nijmegen
Opdrachtgever                Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen



Document                     Concept Notitie Reikwijdte en Detailniveau planMER RES Groene Metropoolregio
                             Arnhem-Nijmegen
Status                       Definitief 02
Datum                        21 september 2022
Referentie                   130735/22-013.480



Projectcode                  130735
Projectleider                K.A. Haans MSc
Projectdirecteur             Ir. A.H.J. van Kuijk



Auteur(s)                    F.D. Kesmer MSc, R. de Jong MSc
Gecontroleerd door           M.M.K. Vanderschuren MSc, K.A. Haans MSc
Goedgekeurd door             K.A. Haans MSc

Paraaf




Adres                        Witteveen+Bos Raadgevende ingenieurs B.V.
                             Leeuwenbrug 8
                             Postbus 233
                             7400 AE Deventer
                             +31 (0)570 69 79 11
                             www.witteveenbos.com
                             KvK 38020751




Het kwaliteitsmanagementsysteem van Witteveen+Bos is gecertificeerd op basis van ISO 9001.
© Witteveen+Bos


Niets uit dit document mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt in enige vorm zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van
Witteveen+Bos noch mag het zonder dergelijke toestemming worden gebruikt voor enig ander werk dan waarvoor het is vervaardigd, behoudens
schriftelijk anders overeengekomen. Witteveen+Bos aanvaardt geen aansprakelijkheid voor enigerlei schade die voortvloeit uit of verband houdt met
het wijzigen van de inhoud van het door Witteveen+Bos geleverde document.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>INHOUDSOPGAVE




1     INLEIDING                                                 5

1.1   Aanleiding en achtergrond                                  5

1.2   Plangebied                                                 6

1.3   De noodzaak van een planMER                                7

1.4   Doel van de NRD                                            8

1.5   Scope van het planMER                                      9

1.6   Bevoegd gezag en initiatiefnemers                          9

1.7   Leeswijzer                                                10



2     KADERS VANUIT WETGEVING, BELEID EN RICHTLIJNEN            11

2.1   Europees                                                  11

2.2   Nationaal                                                 11

2.3   Provinciaal                                               12

2.4   Regionaal beleid                                          15

2.5   Gemeentelijk beleid                                       18

2.6   Wetgeving en beleid voor wind- en zonne-energie           20



3     ONDERZOEKSAANPAK                                          21

3.1   Doel en diepgang van het planMER                          21

3.2   Vier stappen                                              21

3.3   Stap 0: startpunt en uitgangspunten onderzoeken planMER   22

3.4   Stap 1: kansen- en belemmeringenkaarten                   22

3.5   Stap 2: ontwikkeling reële alternatieven                  28

3.6   Stap 3: effectenonderzoeken alternatieven                 28



4     VOORGENOMEN ACTIVITEIT EN ALTERNATIEVEN                   30

4.1   Het voornemen                                             30

4.2   Stap 1: Kansen- en belemmeringenkaarten                   32

4.3   Stap 2: ontwikkeling reële alternatieven                  38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>4.4   Stap 3: effectenonderzoek alternatieven                           44



5     REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU EFFECTENONDERZOEK
      ENERGIETECHNIEKEN                                                 45

5.1   Plan- en studiegebied                                             45

5.2   Referentiesituatie                                                45

5.3   Ingreep-effectrelaties energietechnieken                          45

5.4   Beoordelingsschaal                                                47



6     REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU EFFECTENONDERZOEK WARMTE               52

6.1   Onderzoeksaanpak warmtebronnen                                    52

      6.1.1    Ingreep-effectrelaties warmtebronnen                     54
      6.1.2    Aanpak effectanalyse warmtebronnen                       56

6.2   Onderzoeksaanpak warmteopslag                                     57

      6.2.1    Ingreep-effectrelaties warmteopslag                      58
      6.2.2    Aanpak effectanalyse warmteopslag                        59

6.3   Onderzoeksaanpak warmtedistributie                                59

      6.3.1    Ingreep-effectrelaties warmtedistributie                 59
      6.3.2    Aanpak effectanalyse warmtedistributie                   60

6.4   Kennisleemten, monitoring en evaluatie                            62



7     PROCES EN PARTICIPATIE                                            63

7.1   M.e.r.-procedure                                                  63

7.2   Inspraak en advies                                                64

      7.2.1    Participatie                                             64
      7.2.2    Advies Commissie voor de m.e.r.                          64

      Laatste pagina                                                    65



      Bijlage(n)                                            Aantal pagina's


I     Autonome ontwikkelingen                                            4

II    Sturende criteria natuur quickscan                                10

III   Lijst met regionaal georganiseerde stakeholders                    2

IV    Begrippenlijst                                                     3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>1
INLEIDING

Voor u ligt de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD). Deze NRD is onderdeel van het proces om de
Regionale Energie Strategie 2.0 (RES 2.0) op te stellen voor de Groene Metropoolregio (GMR) Arnhem-
Nijmegen. De GMR heeft het Rijk in de RES 1.0 een bod gedaan om in 2030 1,62 TWh duurzame energie op
te wekken door windturbines, zonnevelden en zon op dak. Daarnaast onderzoekt de GMR de mogelijkheden
voor het gebruik van diverse warmtebronnen in de regio.

Deze NRD is de eerste stap in de milieueffectrapportage-procedure (m.e.r.-procedure). De m.e.r.-procedure
wordt doorlopen ter onderbouwing van de milieueffecten van windturbines, zonnevelden en het gebruik van
warmtebronnen. In deze NRD beschrijven we wat we gaan onderzoeken en hoe we dit gaat doen. De NRD
kan daarom worden gelezen als een plan van aanpak voor de milieueffectrapportage. Deze NRD gaat in op
de achtergronden van de diverse plannen in de regio, beschrijft de te doorlopen processtappen en de te
onderzoeken alternatieven. Daarnaast geven we aan welk beoordelingskader de basis vormt voor de
milieuonderzoeken voor het op te stellen planmilieueffectrapport (planMER). Het planMER biedt de
bevoegde gezagen vanuit de milieuaspecten beslisinformatie voor het bepalen van de zoekgebieden voor
windturbines en zonnevelden in de RES 2.0. Daarnaast neemt de provincie Gelderland de zoekgebieden voor
windturbines op in de nieuwe windvisie.


Definities m.e.r., MER, RES en planMER
Binnen de procedure van milieueffectrapportage worden de afkortingen m.e.r. en het MER gebruikt. De
m.e.r. duidt de procedure van milieueffectrapportage aan, zoals het onderzoek, de inspraak en alle
bijkomende adviezen. De afkorting MER staat voor het eindproduct, het milieueffectrapport.

Dit rapport betreft een NRD en wordt opgesteld voor de Regionale Energiestrategie 2.0 (RES 2.0). De RES 2.0
is een kaderstellend plan waaruit toekomstige besluiten volgen voor de ontwikkeling van energie- en
warmteprojecten in de RES-regio Arnhem Nijmegen. Het planMER toetst de milieueffecten van
(zoek)gebieden, om op deze manier milieu een volwaardige plaats te geven in de besluitvorming. Het
planMER is een instrument dat geschikt is voor de planstudiefase met milieubeoordeling op strategisch en
relatief abstract niveau.




1.1      Aanleiding en achtergrond

Energieopwekking met behulp van fossiele brandstoffen leidt tot uitstoot van broeikasgassen zoals CO 2. Met
name door menselijk handelen is de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer toegenomen. Dit veroorzaakt
klimaatverandering in de vorm van opwarming van de aarde. Met het Klimaatakkoord van Parijs (2015)
hebben 192 landen afgesproken de opwarming te beperken tot maximaal 2 °C. Deze internationale
afspraken zijn in de afgelopen jaren vertaald naar afspraken en doelstellingen op nationaal niveau, die onder
andere betrekking hebben op energiebesparing en de opwek van duurzame, fossielvrije energie. De
afspraken zijn vervolgens vertaald in nationaal, provinciaal en regionaal beleid, zoals het landelijk
Klimaatakkoord uit 2019, het Gelders Energieakkoord en de Regionale Energie Strategie (RES 1.0) Regio
Arnhem-Nijmegen (zie hoofdstuk 2).




5 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>De GMR Arnhem-Nijmegen (hierna: de regio) heeft een bod gedaan om 1,62 TWh duurzame elektriciteit
grootschalig op te wekken in 2030. Dit is de bijdrage van de regio aan de nationale opgave van 35 TWh
duurzame elektriciteit op land1. Dit bod is vastgelegd in de RES 1.0. De regio wil deze doelstelling onder
andere realiseren door de ontwikkeling van zonnevelden, grootschalig zon op dak en windturbines. In het
bod is uitgegaan van een verhouding van 89 % opgesteld vermogen aan zonnevelden en zon op dak, en
11 % opgesteld vermogen aan windturbines. Deze opwektechnieken verschillen in ruimtebeslag per
hoeveelheid op te wekken elektriciteit. Afbeelding 1.1 illustreert het verschil in ruimtebeslag tussen
windturbines en zonnevelden.

De huidige verhouding tussen zon en wind is in het bod uit de RES 1.0 niet evenwichtig. De capaciteit van
het elektriciteitsnet wordt namelijk niet optimaal benut. Daarnaast zorgt de verhouding uit de RES 1.0 tussen
zon en wind voor hogere kosten, omdat elektriciteitsnetten uitgebreid en verzwaard moeten worden, enkel
voor de inpassing van zonne-energie. In de RES 1.0 hebben de deelnemers afgesproken om te werken aan
een betere verhouding tussen zon en wind. Daarom verkent de regio extra gebieden boven op de
zoekgebieden voor wind om tot een meer evenwichtige verhouding te komen tussen wind en zon.
Daarnaast is het gebruik van warmtebronnen onderdeel van de RES 1.0. In de RES 1.0 is een eerste basis
gelegd met betrekking tot warmte. Er is echter geen specifieke doelstelling aan het gebruik van
warmtebronnen gekoppeld.



Afbeelding 1.1 Verschil in ruimtebeslag windturbines en zonnevelden (bron: Nationaal Programma Regionale Energiestrategie)




1.2        Plangebied

Het plangebied is het gebied waarbinnen gezocht wordt naar een geschikte invulling voor de realisatie van
het voornemen. Afbeelding 1.2 laat het plangebied en de 16 deelnemende gemeenten zien.




1
    In het licht van de verhoogde doelstelling van 55% CO2-reductie in 2030 en de mogelijke stijgende elektriciteitsvraag zullen
    het Rijk en de medeoverheden bespreken of de doelstelling van 35 TWh herijkt dient te worden. Dit zal worden bezien in
    samenhang met het Nationaal Plan Energiesysteem (2050) en de vraagontwikkeling (op basis van de input van de werkgroep
    ‘extra opgave’). Het Rijk en de medeoverheden streven ernaar om in het najaar van 2022 meer duidelijkheid te hebben over de
    herijking van de doelstelling met aandacht voor het scheppen van de juiste randvoorwaarden.




6 | 64     Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Afbeelding 1.2 Plangebied Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen




1.3       De noodzaak van een planMER

Europese en nationale wetgeving schrijven voor dat voor activiteiten met potentieel significante
milieueffecten een m.e.r.-procedure wordt doorlopen. Dit hangt mede af van de aard en omvang van de
activiteit. Het doel van deze m.e.r.-procedure is om het milieubelang een volwaardige plaats te geven in de
besluitvorming over de invulling van de RES 2.0. Het opstellen van een planMER helpt om alle (ruimtelijke)
belangen en claims zichtbaar te maken en onderling af te wegen. De gevolgen voor onder meer het
landschap, de natuur en de leefomgeving worden op een navolgbare- en toetsbare wijze in beeld gebracht.

Het vaststellen van de RES 2.0 zal leiden tot een serie besluiten om de energietransitie te realiseren in de
regio. De afspraken in de RES 2.0 moeten uiteindelijk, per deelnemende gemeente en door de provincie
worden vastgelegd in een ruimtelijk besluit, zoals bijvoorbeeld een Omgevingsvisie en/of Omgevingsplan.

De voorgenomen ontwikkelingen hebben betrekking op een plan dat is opgenomen in de Wet ruimtelijke
ordening (artikel 3.1, eerste lid, en 3.6, eerste lid, onderdelen a en b) en daarmee in kolom 3 in categorie
D22.2 van het Besluit m.e.r. (zie tabel 1.1). Onder de Omgevingswet (inwerkingtreding 1 januari 2023) wordt
dit een Omgevingsplan. Hiermee ontstaat met de RES 2.0 een ruimtelijk plan dat de oprichting van
grootschalige duurzame energie mogelijk maakt. In artikel 2, lid 3 van het Besluit m.e.r. is bepaald dat een
dergelijk plan direct plan-m.e.r.-plichtig is, omdat deze een activiteit mogelijk maakt die voldoet aan de
drempelwaarden zoals opgenomen in kolom 2. Daarmee geldt voor de voorgenomen ontwikkelingen, en
dus voor de RES 2.0, een plan-m.e.r.-plicht. Voorgaande blijkt ook uit onderzoek van de werkgroep ‘RES en
plan-m.e.r.’1. Voor de zonnevelden die mogelijk worden gemaakt via de RES 2.0 bestaat geen m.e.r.-plicht.
Recent is een procedure doorlopen bij de Raad van State. Hierin heeft de Afdeling Bestuursrechtspraak van
de Raad van State geconcludeerd dat een zonneveld niet valt in categorie D22.1 (installatie voor de
productie van elektriciteit, stoom en warm water) van de bijlage bij het Besluit milieueffectrapportage (ABRvS
14 augustus 2019, ECLI:NL:RVS:2019:2770). Aangezien er wel sprake is van een kaderstellend plan, waarbij er
een samenhang bestaat tussen windturbines en zonnevelden, heeft het nog op te stellen planMER ook
betrekking op de zonnevelden.




1
    https://www.commissiemer.nl/actueel/nieuws/resen-zijn-meestal-plan-mer-plichtig.




7 | 64    Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Tabel 1.1 Categorie uit het Besluit m.e.r. van toepassing op de ontwikkeling


         Kolom 1                    Kolom 2                   Kolom 3                       Kolom 4

         Activiteiten               Gevallen                  Plannen                       Besluiten

D        de oprichting,             in gevallen waarin de     de structuurvisie, bedoeld    het besluit bedoeld in artikel 6.5,
         wijziging of
22.2                                activiteit betrekking     in de artikelen 2.1, 2.2 en   onderdeel c, van de Waterwet, het
         uitbreiding van een
                                    heeft op:                 2.3 van de Wet                besluit, bedoeld in artikel 3, eerste lid,
         windturbinepark
                                    1     een gezamenlijk     ruimtelijke ordening, en      van de Wet windenergie op zee of de
                                          vermogen van        de plannen, bedoeld in        besluiten waarop afdeling 3.4 van de
                                          15 megawatt         de artikelen 3.1, eerste      Algemene wet bestuursrecht en een
                                          (elektrisch) of     lid, 3.6, eerste lid,         of meer artikelen van afdeling 13.2
                                          meer; of            onderdelen a en b, van        van de wet van toepassing zijn dan
                                    2     10 windturbines     die wet                       wel waarop titel 4.1 van de Algemene
                                          of meer                                           wet bestuursrecht van toepassing is




De m.e.r.-procedure waar deze NRD onderdeel van uitmaakt, heeft tot doel om de besluitvorming over de
RES 2.0 te ondersteunen. Het planMER draagt hieraan bij door voorkeuren en risico’s voor de
uitvoerbaarheid vanuit het milieu inzichtelijk te maken. Daarnaast brengt het planMER de milieueffecten in
beeld tussen de nog te bepalen zoeklocaties. Het planMER is een instrument dat geschikt is voor de
planstudiefase met milieubeoordeling op strategisch en relatief abstract niveau, ter ondersteuning van
bijvoorbeeld de verdeling tussen wind- en zonne-energie in de regio en de daarbij behorende
zoekgebieden. Bij de nadere uitwerking op projectniveau wordt een zogenaamd projectMER ingezet. Dit
omvat gedetailleerder onderzoek naar de gevolgen van het desbetreffend project op het milieu. Deze NRD is
het startpunt van een planMER.



1.4       Doel van de NRD

Deze NRD heeft tot doel om betrokkenen en belanghebbenden te informeren over de inhoud en diepgang
van het op te stellen planMER en hen te raadplegen over hun zienswijzen. De reacties betrekken we in de
verdere uitvoering van het onderzoek. Daarnaast worden in deze NRD de kaders voor de milieuonderzoeken
bepaald. Hiermee is de NRD een belangrijke stap in de procedures richting de RES 2.0.

De NRD leggen we apart voor advies voor aan de onafhankelijke Commissie voor de milieueffectrapportage
(Cie-m.e.r.). De binnengekomen reacties (zienswijzen) en adviezen verwerken we in een reactienota. De
bevoegde bestuursorganen stellen de NRD en de reactienota gezamenlijk vast. De NRD en de reactienota
vormen hiermee het uitgangspunt voor het opstellen van het planMER. Participatie is een belangrijk
onderdeel van deze NRD (zie hoofdstuk 7). De inhoud van de thema’s, de bijbehorende onderzoeken en de
te onderzoeken alternatieven, worden mede opgehaald in een participatief proces en zijn beschreven in deze
NRD.




8 | 64    Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>1.5        Scope van het planMER

Het planMER dat aansluitend aan deze NRD wordt opgesteld geeft antwoord op de volgende vraag:

Welke gebieden zijn vanuit milieueffecten geschikt, geschikt te maken, of ongeschikt voor de ontwikkeling
van ten minste 1,62 TWh12 duurzame elektriciteitsambitie, regionale warmtebronnen en de benodigde energie-
infrastructuur binnen de Groene Metropoolregio, en hoe kan dit - naast de referentie RES 1.0 - worden ingevuld
aan de hand van vier thematische alternatieven?

Het planMER biedt feitelijke beslisinformatie aan de bevoegde bestuursorganen over welke gebieden in de
regio geschikt zijn (geen milieubelemmeringen), geschikt te maken zijn (zachte milieubelemmeringen) en
niet geschikt (harde milieubelemmeringen) zijn voor grootschalige energieopwek in 2030 op basis van
milieueffecten. Het doel is vergunningverlening voor de energieprojecten uiterlijk op 1 januari 2025 om
realisatie voor 2030 mogelijk te maken. De provincie Gelderland stelt gelijktijdig een windvisie op. De
resultaten van het planMER van de regio worden opgenomen in de windvisie van de provincie.

Naast de zonnevelden en windturbines brengen we de milieueffecten van warmtebronnen op hoofdlijnen in
beeld. Waterkracht is geen onderdeel van het planMER. Hoewel bij de ontwikkeling van waterkracht
milieueffecten worden verwacht, zijn de mogelijkheden voor waterkracht in de regio beperkt. Hierdoor is een
vergelijking van locaties binnen de regio niet goed mogelijk. Bij concrete waterkrachtprojecten, kunnen de
milieueffecten in beeld worden gebracht via bijvoorbeeld een projectMER.

In het planMER onderzoeken we nadrukkelijk geen specifieke locaties. Ook volgt er uit het planMER geen
rangschikking van locaties of een voorkeursalternatief. De bevoegde bestuursorganen zijn uiteindelijk
verantwoordelijk voor de keuze van zoekgebieden voor de opwek van wind- en zonne-energie. Hierover
vindt afstemming plaats op regioniveau. De zoekgebieden die de bevoegde bestuursorganen vastleggen,
worden opgenomen in de RES 2.0. De RES 2.0 kan vervolgens worden doorgevoerd in het provinciaal en
gemeentelijk beleid.



1.6        Bevoegd gezag en initiatiefnemers

Bij een m.e.r. is sprake van 3 formele rollen: een bevoegd gezag, een initiatiefnemer en adviseurs. Het
bevoegd gezag is de instantie die het m.e.r.-plichtige besluit vaststelt (de RES 2.0). Hiervoor zijn de
gemeenteraden van de 16 regiogemeenten en de Gelderse Provinciale Staten bevoegd gezag. De Provinciale
Staten stellen daarnaast het provinciale windbeleid vast.

De initiatiefnemer is degene die het plan opstelt. In dit geval zijn dat voor de RES 2.0 de colleges van B&W
van de 16 gemeenten in de GMR Arnhem-Nijmegen en het college van Gedeputeerde Staten (GS). De
dagelijkse besturen (DB) van de 3 waterschappen die deelnemen aan de RES GMR nemen kennis van het
plan.

Daarnaast zijn er diverse adviseurs, die adviseren over de inhoud van het planMER. Belangrijk daarbij is de
Commissie voor de milieueffectrapportage (Cie-m.e.r.), maar ook andere overheden en insprekers.




1
    Het aandeel zon-op-dak van 0,49 TWh wordt in het planMER niet getoetst op milieueffecten.
2
    In het licht van de verhoogde doelstelling van 55 % CO2-reductie in 2030 en de mogelijk stijgende elektriciteitsvraag zullen het
    Rijk en de medeoverheden bespreken of de doelstelling van 35 TWh herijkt dient te worden. Dit zal worden bezien in
    samenhang met het Nationaal Plan Energiesysteem (2050) en de vraagontwikkeling (op basis van de input van de werkgroep
    ‘extra opgave’). Het Rijk en de medeoverheden streven ernaar om in het najaar van 2022 meer duidelijkheid te hebben over de
    herijking van de doelstelling met aandacht voor het scheppen van de juiste randvoorwaarden.




9 | 64     Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>1.7       Leeswijzer

Voorliggende NRD beslaat 7 hoofdstukken. Hoofdstuk 2 presenteert het beleidskader, met een toelichting
op de relevante beleidsstukken, wetten en regelgeving. Hoofdstuk 3 geeft inzicht in de onderzoeksaanpak,
hoofdstuk 4 licht de activiteit, de locatieonderbouwing van het plangebied en de alternatieven toe. In
hoofdstuk 5 worden de beoordelingskaders voor de beschrijving van de milieueffecten van de
energietechnieken toegelicht, met het daarbij behorend overzicht van de beoordelingscriteria. Hoofdstuk 6
behandelt de reikwijdte en detailniveau voor de warmtebronnen. Ten slotte geeft hoofdstuk 7 een
toelichting op het te doorlopen proces en het participatie- en communicatieproces.




10 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>2
KADERS VANUIT WETGEVING, BELEID EN RICHTLIJNEN

Wet- en regelgeving en beleid stellen randvoorwaarden aan en bevatten ambities voor de ontwikkeling van
de RES 2.0. In dit hoofdstuk beschrijven we de algemeen geldende kaders vanuit wetgeving, beleid en
richtlijnen. Naast deze algemene kaders, zijn voor elk thema specifieke kaders van toepassing. Deze lichten
we toe in hoofdstuk 5 en 6.



2.1        Europees

Europese Green Deal
De Green Deal heeft als doel om de Europese Unie (EU) klimaatneutraal te maken tegen 2050. Het realiseren
van deze transitie is een prioriteit voor de Commissie Von der Leyen. Deze doelstelling ligt in lijn met het
klimaatakkoord van Parijs om de klimaatopwarming te houden op een maximale stijging van 2 °C.
Tegelijkertijd streeft men ernaar om de klimaatopwarming binnen de 1,5 °C houden.

Om deze doelstellingen te bereiken wil de EU tegen 2030 de uitstoot van broeikasgassen met 55 % laten
dalen. Om die reden introduceert de EU wetgevende voorstellen die vallen onder het ‘Fit-for-55’-pakket.
De opwarming van de aarde is nauw verbonden met verschillende beleidsdomeinen zoals energie, vervoer,
milieu, staatssteun en aanbesteden. De EU streeft naar de integratie van duurzaamheid binnen deze
beleidsdomeinen. Veel van het voorgestelde beleid zal uiteindelijk op lokaal en regionaal niveau moeten
worden uitgevoerd.



2.2        Nationaal

Klimaatakkoord
De Nederlandse CO2-reductieopgave voor 2050 komt voort uit het internationale Verenigde Naties
Klimaatakkoord van Parijs (Parijs, 2015). In 2017 heeft de Eerste Kamer ingestemd met het internationale
Klimaatakkoord, waardoor de opgave voor 2050 wettelijk is vastgelegd. De huidige doelstellingen voor de
energietransitie komen voort uit de Europese Klimaatwet (Fit-for-55, 2021):
1 emissies van broeikasgassen liggen in 2030 55 % lager dan in 1990;
2 klimaatneutraliteit in 2050.

In het nationale Klimaatakkoord (2019) 1 is uitgewerkt hoe Nederland de doelstellingen wil bereiken. Het
nationale Klimaatakkoord vormt het kader voor de Regionale Energiestrategie (RES). In de RES wordt op
regionaal niveau (in 30 regio’s) de strategie vastgelegd voor de omschakeling van een maatschappij die
draait op voornamelijk fossiele energie naar een fossielvrije energievoorziening. De RES (zie paragraaf 2.3)
moet bijdragen aan het realiseren van de doelstelling om 35 TWh (terawattuur) 2 aan elektriciteit op land op
te wekken per 2030, of eerder indien mogelijk. Met de RES worden decentrale overheden in staat gesteld
een goed plan met maatschappelijke acceptatie op te stellen. Hierbij verkennen provincies, gemeenten,


1
    Zie: https://www.klimaatakkoord.nl/.
2
    Een Terawattuur staat gelijk aan 1 miljard Kilowattuur (kWh). Ter referentie: een Nederlands huishouden verbruikt jaarlijks circa
    3.500 kWh aan elektrische energie. Bron: https://www.klimaatakkoord.nl/elektriciteit/vraag-en-antwoord/eenheden-van-
    energie-en-vermogen.




11 | 64    Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>waterschappen, netbeheerders en - in de meeste gevallen - burgers gezamenlijk de (on)mogelijkheden voor
duurzame elektriciteit, meestal in de vorm van wind- of zonne-energie.


Verhoging doelstellingen
In het licht van de verhoogde doelstelling van 55 % CO2-reductie in 2030 en de mogelijk stijgende
elektriciteitsvraag zullen het Rijk en de medeoverheden bespreken of de doelstelling van 35 TWh herijkt
dient te worden. Dit zal worden bezien in samenhang met het Nationaal Plan Energiesysteem (2050) en de
vraagontwikkeling (op basis van de input van de werkgroep ‘extra opgave’). Het Rijk en de medeoverheden
streven ernaar om in het najaar van 2022 meer duidelijkheid te hebben over de herijking van de doelstelling
met aandacht voor het scheppen van de juiste randvoorwaarden.

In een kamerbrief van 2 juni 2022 (kenmerk: DGKE-K / 22219034) heeft de Minister voor Klimaat en Energie
aangegeven dat zowel in het licht van het Urgenda-vonnis als de realisatie van de 55 % reductie in 2030, een
versnelling van de emissiereductie noodzakelijk. Om met voldoende zekerheid het aangescherpte doel van
55 % reductie in 2030 te realiseren, wil het kabinet zich bij de uitwerking van het klimaatbeleid richten op
60 % emissiereductie, zodat ook bij tegenvallers de 55 % reductie niet in het geding is. De besluitvorming
over de aanscherping van het beleidsprogramma vindt plaats in het voorjaar van 2023.


Nationale Omgevingsvisie
De Rijksoverheid kiest in de Nationale Omgevingsvisie1 voor het realiseren van de opgave van duurzame
energie voor de kwaliteit van de omgeving en het combineren van functies. Grootschalige clustering van de
productie van duurzame energie (door windturbines, eventueel in combinatie met zonnevelden) heeft de
voorkeur. Daarbij moet wel rekening gehouden worden met andere waarden, zoals landschappelijke
kenmerken, nationale veiligheid, natuur, cultureel erfgoed, water en bodem, én maatschappelijk en
bestuurlijk draagvlak. Daarnaast is de voorwaarde dat bewoners betrokken zijn, invloed hebben en
meeprofiteren in de opbrengsten.

Omgevingswet
Op 1 januari 2023 treedt Omgevingswet in werking. De Omgevingswet betreft een wet die een verregaande
vereenvoudiging van het stelsel van wetgeving voor de ontwikkeling en het beheer van de leefomgeving
(omgevingsrecht) beoogt, door tientallen op dit moment vigerende wetten en honderden regels te bundelen
in één nieuwe wet. De wet betekent een aanzienlijke inhoudelijke reductie van regels op het terrein van
water, lucht, bodem, natuur, infrastructuur, gebouwen en cultureel erfgoed.

Wanneer de RES 2.0 wordt vastgelegd in een programma geldt een plan-m.e.r.-plicht zodra het programma
‘kaderstellend’ is voor m.e.r.-plichtige besluiten (zie paragraaf 1.3). Het begrip ‘kaderstellend’ moet ruim
worden uitgelegd. Een programma is al kaderstellend als het ‘de toon zet voor’ vervolgbesluitvorming. Voor
een RES is het hierbij van belang of het document (indicatieve) criteria of voorstellen bevat voor ruimtelijke
keuzes, omvang of wijze van uitvoering van energieprojecten. In dit geval worden er zoekgebieden
vastgelegd in de RES 2.0, waarmee de RES 2.0 een kaderstellend plan is.



2.3       Provinciaal

Omgevingsvisie Gaaf Gelderland
Op 19 december 2018 hebben de Provinciale Staten van Gelderland de Omgevingsvisie Gaaf Gelderland
vastgesteld. De provincie Gelderland wil in 2050 volledig klimaatneutraal zijn. In 2030 wil de provincie een
broeikasgasreductie van 55 % in Gelderland. Dit bereikt de provincie door grootschalige besparing en
opwekking uit verschillende duurzame bronnen van energie, zoals wind, zon, waterkracht, biomassa en
bodemenergie. De provincie stimuleert innovatie en het uitrollen van bewezen technieken. De provincie
streeft naar een versnelde energietransitie, gericht op forse vergroting van het aandeel duurzame energie en
passend bij de Gelderse kwaliteiten. Voor het opwekken, opslaan en transporteren van duurzame energie is
ruimte nodig; veel ruimte. Windturbines, zonnevelden, warmtecentrales, (mest-)vergisters,

1
    Zie: https://www.denationaleomgevingsvisie.nl/.




12 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>waterkrachtcentrales moeten een plek krijgen in het Gelderse landschap, wil de provincie haar ambitie halen.
Dit raakt de leefomgeving van alle Gelderlanders en kan conflicteren met andere Gelderse kwaliteiten – zoals
de natuur, het rivierenlandschap met de uiterwaarden en het erfgoed.



Afbeelding 2.1 Visieschets voor het gesprek over energietransitie (bron: omgevingsvisie Gaaf Gelderland)




Beleidslijn windenergie
Als bijlage bij de Omgevingsvisie is de beleidslijn windenergie opgenomen. Deze is vastgesteld door de
Gedeputeerde Staten van Gelderland op 26 februari 2019. Deze beleidslijn verduidelijkt de bedoeling van de
provincie met de Visieschets (afbeelding 2.1) voor het gesprek over Energietransitie. De beleidslijn beschrijft
hoe en waar de provincie windturbines gerealiseerd wil zien. Dit beleid verwoordt de hiervoor geldende
provinciale benadering.

Omgevingsverordening
De Omgevingsverordening Gelderland (geconsolideerd op 1 februari 2022) beschrijft de regels behorende
bij de Omgevingsvisie. Er wordt op hoofdlijnen onderscheid gemaakt tussen de opwek van grootschalige
windenergie en zonne-energie.

Windenergie
In paragraaf 2.7.1 zijn de ‘Instructieregels windturbines’ opgenomen. Artikel 2.62 stelt dat een
bestemmingsplan dat de oprichting van een windturbine of windturbinepark mogelijk maakt, aandacht
besteedt aan:
1 de ruimtelijke kenmerken van het landschap;
2 de maat, schaal en inrichting in het landschap;
3 de visuele interferentie met een nabijgelegen windturbine of windturbines;
4 de cultuurhistorische achtergrond en waarden van het landschap;
5 de beleving van de windturbine of het windturbinepark in het landschap.

Daarnaast stelt artikel 2.63 dat windturbines niet geplaatst mogen worden in rustgebieden voor
winterganzen, de weidevogelgebieden en delen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Met betrekking tot
windturbines in Gelders natuurnetwerk (GNN) volgt uit artikel 2.39 dat dit alleen is toegestaan als er geen
nadelige gevolgen zijn voor de kernkwaliteiten, oppervlakte of samenhang van het GNN. Nieuwe activiteiten
binnen Groene ontwikkelingszones (GO) (artikel 2.52) zijn alleen toegestaan als de kernkwaliteiten of
ontwikkelingsdoelen, genoemd in de bijlage ‘Kernkwaliteiten Gelders natuurnetwerk en Groene




13 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>ontwikkelingszone’, per saldo en naar rato van de ingreep worden versterkt en de samenhang niet verloren
gaat.

In artikel 1a.3 zijn bepalingen opgenomen met betrekking tot afwijkruimte van de instructieregels. Voor
weidevogelgebieden geldt op basis van artikel 2.51a dat een nieuw bestemmingsplan in ieder geval
windturbines niet toe staat. Hier kan middels de bepalingen in artikel 1a.2 niet van worden afgeweken.

De bepalingen in artikel 1a.3 ten aanzien van afwijkruimte van de instructieregels voor windturbines in
rustgebieden voor winterganzen, delen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, GO en GNN zijn de volgende:
a er is sprake van een groot openbaar belang;
b er zijn geen reële alternatieve locaties beschikbaar;
c er worden tijdig effectieve compenserende maatregelen getroffen met het oog op de betrokken
    provinciale belangen.

Als groot openbaar belang wordt onder andere de duurzame opwekking van energie beschouwd, voor zover
dit een significante bijdrage levert aan de regionale, provinciale of landelijke energiedoelstelling. Wel geldt
dat er compensatie plaats dient te vinden van hetgeen bepaald is in afdeling 2.6 (natuur en landschap) van
de Omgevingsverordening. De overblijvende effecten dienen gelijkwaardig te worden gecompenseerd in
overeenstemming met paragraaf 2.6.2. Voor de instructieregels ter bescherming van het GNN (onder andere
artikel 2.39) geldt dat alleen afgeweken kan worden als er geen reële alternatieven zijn. Dit wijkt af van de
bepaling met betrekking tot alternatieve locaties, waarbij gekeken dient te worden naar alternatieve locaties.

Artikel 2.42 biedt de volgende afwijkingsruimte specifiek voor windturbines:
1 voor een locatie binnen het gebied dat is aangeduid als Gelders natuurnetwerk, zijn windturbines onder
    voorwaarden mogelijk als de compensatie voor windturbines en omliggende verharding bestaat uit
    maatregelen waarbij:
    a    de nadelige gevolgen voor de kernkwaliteiten, oppervlakte of samenhang van het Gelders
         natuurnetwerk zoveel mogelijk worden beperkt en de overblijvende effecten gelijkwaardig worden
         gecompenseerd in overeenstemming met bijlage ‘Gelijkwaardige natuurbeheertypen’;
    b de oppervlakte aan natuur die verloren gaat voor 200 % wordt gecompenseerd;
2 de initiatiefnemer legt de wijze van compensatie van de kernkwaliteiten en de wijze waarop aandacht
    aan voorkomende soorten wordt besteed vast in een natuurversterkingsplan dat onderdeel uitmaakt van
    het bestemmingsplan.

Zonnevelden
Voor zonnevelden zijn de hierboven genoemde voorwaarden eveneens van toepassing (met uitzondering
van artikel 2.42 en 2.62). In aanvulling hierop zijn in paragraaf 2.7.4 de ‘Instructieregels zonnevelden in het
buitengebied’ opgenomen. Artikel 2.65a (gebieden of locaties voor zonnevelden) stelt het volgende:
- als een bestemmingsplan zonnevelden in het buitengebied mogelijk maakt, wordt met het oog op het
    belang van zorgvuldig ruimtegebruik rekening gehouden met:
    a    de bijdrage van zonne-energie aan de lokale energiebehoefte;
    b de mogelijkheden om binnen het stedelijk gebied en op daken van gebouwen in die behoefte te
         voorzien;
    c    de gevolgen voor de ruimtelijke kwaliteit van gebieden of locaties waar zonnevelden mogelijk zijn
         en de wijze waarop deze kwaliteit behouden of blijvend versterkt kan worden;
    d de samenhang met het omringende landschap;
    e    de consequenties voor het elektriciteitsnet; en
    f    het huidige grondgebruik;
- het bestemmingsplan verzekert een gebruikstermijn van maximaal 30 jaar en dat na beëindiging van het
    gebruik het zonneveld wordt verwijderd;
- het bestemmingsplan bepaalt in welke mate de bij aanleg en gebruik van een zonneveld gerealiseerde
    versterking van de ruimtelijke kwaliteit na verwijdering van het zonneveld in stand wordt gehouden.

Hierbij dient rekening gehouden te worden met in ieder geval de bepalingen uit artikel 2.39 en 2.51a.
Geconcludeerd kan worden dat er mogelijkheden zijn voor de ontwikkeling van windturbines en




14 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>zonnevelden binnen enkele aangewezen natuurgebieden en landschappen (niet van toepassing voor
weidevogelgebieden). Hiervoor dient voldaan te worden aan de voorwaarden zoals gesteld in artikel 1a.3.

Gelders Klimaatplan 2021 - 2030
Het Gelders Klimaatplan 2021 - 20301 staat voor een broeikasgasreductie van 55 % ten opzichte van 1990 in
2030. In Gelderland werken 6 regio’s aan een RES. Doorgerekend naar rato van potentie lijkt een Gelderse
bijdrage van 3,4 TWh aan de landelijke doelstelling realistisch, zoals blijkt uit het Gelders Klimaatplan. Een
optelling van de biedingen uit de 6 RES’en leidt tot 6,5 TWh. In RES 2.0 en verder zal de realiteitswaarde van
de biedingen blijken, omdat de plannen dan concreter worden uitgewerkt. Als in de praktijk blijkt dat niet
alle locaties daadwerkelijk ontwikkeld kunnen worden, verwacht de provincie dat alternatieven nodig zijn. Dit
kan door op zoek te gaan naar nieuwe locaties, ofwel door te zoeken naar extra CO2-reductie binnen andere
domeinen om de doelen voor 2030 te halen.



2.4         Regionaal beleid

Regionale Energiestrategie (RES 1.0) Regio Arnhem-Nijmegen
De RES 1.0 voor de GMR Arnhem-Nijmegen is in 2021 vastgesteld door de bevoegde gezagen. In de RES 1.0
heeft de regio samen met maatschappelijke organisaties, bedrijven en inwoners de mogelijkheden
onderzocht voor het opwekken van duurzame elektriciteit op land en het gebruik van warmtebronnen. De
RES 1.0 gaat over de opwekking van duurzame elektriciteit via windturbines, zonnevelden en zon op grote
daken (>15 kWP), de warmtetransitie in de gebouwde omgeving en de benodigde opslag en energie
infrastructuur. Voor de keuzes die gemaakt zijn in de RES is een afwegingskader opgesteld (afbeelding 2.2).
De criteria binnen dit afwegingskader zijn de ruimtelijke kwaliteit in relatie tot de opgave, het
maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak, de energieopbrengst en kostenefficiëntie (systeemefficiëntie) van
de maatregelen. Er is ook gekeken naar kansen om de energieopgave te combineren met andere geplande
of gewenste ingrepen in het landschap, de zogenaamde integraliteit (koppelkansen). Tot slot is de
kansrijkheid van grootschalige opwekking van zon- en windenergie getoetst aan belemmerend beleid rond
bijvoorbeeld natuur, defensie, veiligheid, landschap en cultuurhistorie.



Afbeelding 2.2 Afwegingskader RES 1.0




De regio draagt met 1,62 TWh bij aan de landelijke ambitie van 35 TWh opwekking via onder andere
zonnevelden, grootschalig zon op dak en windturbines. De basis is de inzet op de mogelijkheden van
zonnepanelen op grote daken. Daar is 0,49 TWh aan opgesteld vermogen voorzien. Binnen de regionale



1
    Geraadpleegd via website provincie Gelderland ‘Een klimaatneutraal Gelderland’.




15 | 64     Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>zoekgebieden gaat het om 0,92 TWh aan vermogen door zonnevelden en windturbines en buiten regionale
zoekgebieden nog eens 0,20 TWh (afbeelding 2.3).



Afbeelding 2.3 Bod RES 1.0 verdeeld per locatie




Op het niveau van de RES 1.0 is ook gekeken naar de gebieden in de regio waar de ontwikkeling van grote
warmtenetten kansrijk is. Rond deze bovenlokale (of soms zelfs bovenregionale) warmtebronnen zal de
komende jaren een structureel gesprek plaatsvinden met alle betrokken partijen, om af te stemmen op welke
wijze deze bronnen zo efficiënt mogelijk kunnen worden ingezet om de warmtetransitie te doen slagen.
Uiteindelijk is de RES 1.0 vastgesteld met daarin de zoekgebieden voor de realisatie van windturbines en
zonnevelden (afbeelding 2.4). Daarnaast zijn er nog enkele aanvullende verkenningsgebieden voor
windturbines vastgelegd, om zo meer mogelijkheden voor windenergie in beeld te brengen (afbeelding 2.5).
Deze gebieden tellen niet mee in het bod van 1,62 TWh van de RES 1.0, maar wil de regio in het RES 2.0
proces nader onderzoeken.




16 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Afbeelding 2.4 Bod RES 1.0 regionale zoekgebieden




Afbeelding 2.5 Verkenningsgebieden wind in RES 2.0




17 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>2.5        Gemeentelijk beleid

Omgevingsvisies
De Omgevingsvisies van de gemeenten in de regio zijn kaderstellend voor de ontwikkelingen binnen de
regio. De Omgevingsvisie is 1 van de instrumenten uit de Omgevingswet. Deze nieuwe wet gaat in op
1 januari 2023. Er is daarom alleen gekeken naar de omgevingsvisies binnen de gemeenten en niet naar
bijvoorbeeld (veelal verouderde) structuurvisies. Tabel 2.1 toont een beknopt overzicht van de
Omgevingsvisies binnen de regio Arnhem-Nijmegen. Elke gemeente moest voor eind 2021 ook een
Transitievisie Warmte hebben vastgesteld. Gemeenten maken het tijdspad inzichtelijk: wanneer kunnen
welke wijken of buurten van het aardgas worden afgekoppeld?



Tabel 2.1 Overzicht van de omgevingsvisies van de gemeenten binnen de GMR


Gemeente                          Omgevingsvisie                  Beschrijving                                  Voortgang

Arnhem                            Omgevingsvisie Arnhem 2040      de Omgevingsvisie gaat over de                opstellen
                                                                  toekomst van de leefomgeving van              Omgevingseffect
                                                                  Arnhem. Het geeft een beeld van               Rapport (OER)
                                                                  Arnhem in 2040 als een groene, vitale         voor concept
                                                                  stad met ruimte voor meer inwoners en
                                                                  bedrijvigheid. In de Omgevingsvisie zijn
                                                                  de opweklocaties voor wind en zon en
                                                                  het zoekgebied zon uit de RES 1.0
                                                                  opgenomen

Berg en Dal                       Omgevingsvisie Berg en Dal      de gemeente Berg en Dal is op dit             voorbereiding
                                                                  moment een koersdocument aan het
                                                                  opstellen om oplossingen voor de
                                                                  vraagstukken te zoeken en de visie op
                                                                  hoofdlijnen te bepalen. Het huidige
                                                                  beleid is opgenomen in het Actieplan
                                                                  Duurzaamheid

Beuningen                         Omgevingsvisie Beuningen 2040   de Omgevingsvisie richt zich op 5             vastgesteld in
                                                                  ambities, waaronder een energieneutraal       december 2021
                                                                  en klimaatbestendig Beuningen. De
                                                                  gemeente faciliteert de energietransitie:
                                                                  verduurzaming van de energiebronnen
                                                                  en bijbehorende infrastructuur
                                                                  (duurzame opwekking van energie:
                                                                  windenergie, zonne-energie et cetera)

Doesburg                          nader te bepalen                nader te bepalen                              nader te bepalen

Druten                            Omgevingsvisie Druten 2035      in de omgevingsvisie legt de gemeente         voorbereiding
                                                                  vast hoe de gemeente ook in 2035 een          opstellen
                                                                  fijne plek is om te wonen, werken, leven      concept
                                                                  en genieten

Duiven                            Omgevingsvisie Duiven           in de Omgevingsvisie benoemt de               vastgesteld in
                                                                  gemeente dat het in 2050                      februari 2022
                                                                  energieneutraal wil zijn. De realisatie van
                                                                  grootschalige opwek van hernieuwbare
                                                                  energie (zon en wind) is hiervoor nodig.
                                                                  Het uitgangspunt is dat de gemeente
                                                                  Duiven een bijdrage levert aan de
                                                                  versnelling van de energietransitie,
                                                                  passend bij de maat en ruimtelijke
                                                                  kwaliteiten van de gemeente. In de
                                                                  Omgevingsvisie zijn expliciet de
                                                                  zoekgebieden wind en zon aangewezen
                                                                  die in de gemeente Duiven vallen binnen
                                                                  het zoekgebied WZ5 van de RES 1.0
                                                                  regio Arnhem Nijmegen




18 | 64    Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Gemeente                          Omgevingsvisie               Beschrijving                                 Voortgang

Heumen                            Omgevingsvisie Heumen        de Omgevingsvisie verwoordt de               opstellen
                                                               doelstellingen en ambities van de            koersdocument
                                                               gemeente Heumen ten aanzien van de
                                                               fysieke leefomgeving voor de komende
                                                               10 jaar

Lingewaard                        Omgevingsvisie Lingewaard    de gemeente werkt aan het opstellen van      opstellen
                                                               een concept Omgevingsvisie. Hierin staat     concept
                                                               onder andere benoemd dat de                  Omgevingsvisie
                                                               gemeente een positieve houding heeft
                                                               ten opzichte van initiatieven voor
                                                               windmolens. De A15-zone is een kans
                                                               voor de ontwikkeling van duurzame
                                                               opwek van energie

Nijmegen                          Omgevingsvisie 2020 - 2040   in de Omgevingsvisie staan                   vastgesteld in
                                                               uitgangspunten voor het gebruik van de       oktober 2020
                                                               ruimte in Nijmegen. Het doel is om
                                                               uiterlijk in 2045 energieneutraal en
                                                               aardgasvrij te zijn. In de Omgevingsvisie
                                                               is een kaart opgenomen waarbij
                                                               gebieden voor potentiële windturbines
                                                               en zonnevelden zijn aangewezen

Overbetuwe                        Omgevingsvisie Overbetuwe    de omgevingsvisie is een integrale en        vastgesteld in
                                  2040                         toekomstbestendige koers voor de             oktober 2019
                                                               leefomgeving in Overbetuwe. Er wordt
                                                               benoemd dat de gemeente inzet op
                                                               clustering van grootschalige opwek in de
                                                               zone rondom de A15 en de Betuweroute
                                                               en dat hier ruim 500 TJ aan duurzame
                                                               stroom gaat worden opgewekt

Rheden                            Omgevingsvisie Rheden        de Omgevingsvisie Rheden wordt op dit        voorbereiding
                                                               moment opgesteld. Naar verwachting
                                                               wordt deze vastgesteld medio 2023

Renkum                            Omgevingsvisie Renkum 2040   in de Omgevingsvisie Renkum 2040 is de       vastgesteld in
                                                               RES 1.0 verwerkt. De gemeente zet in op      januari 2022
                                                               zon op dak en zonnevelden.
                                                               Windenergie is hierbij tot 2030 niet in
                                                               beeld

Rozendaal                         Omgevingsvisie Rozendaal     inhoud nog niet bekend                       voorbereiding

Westervoort                       Omgevingsvisie Westervoort   Westervoort wil in de toekomst een           vastgesteld in
                                                               duurzaam thuis, een gezonde, sociale en      september 2021
                                                               veilige omgeving, een vitale economie en
                                                               een goede bereikbaarheid voor haar
                                                               inwoners realiseren. De gemeente wil
                                                               bijdragen aan de RES. De gemeente
                                                               Westervoort werkt mee aan alle RES-
                                                               opgaven. Noch in de RES 1.0, noch in de
                                                               Omgevingsvisie Westervoort zijn er
                                                               mogelijkheden opgenomen voor
                                                               zoekgebieden voor de grootschalige
                                                               opwek van wind- en zonne-energie

Wijchen                           Omgevingsvisie Druten        de gemeente zit in de voorbereidende         voorbereiding
                                                               fase voor de Omgevingsvisie. De centrale
                                                               hierbij zal zijn: hoe zet de gemeente
                                                               Wijchen eruit in 2035?

Zevenaar                          Omgevingsvisie Zevenaar      de omgevingsvisie voor Zevenaar is de        voorbereiding
                                                               strategische, integrale lange termijnvisie
                                                               (2040) voor de fysieke leefomgeving. De
                                                               Omgevingsvisie zit in de voorbereidende
                                                               fase




19 | 64    Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>2.6       Wetgeving en beleid voor wind- en zonne-energie

Bovenstaande paragrafen beschrijven op hoofdlijnen de wettelijke kaders en beleidskaders die van
toepassing zijn voor de ontwikkeling. Daarnaast is ook milieuwetgeving van toepassing op de voorgenomen
ontwikkelingen. Bij het planMER wordt per milieuthema de relevante wetgeving en beleid beschreven en
toegelicht. Zodra er duidelijkheid is over nieuwe nationale en provinciale kaders, bijvoorbeeld het
Activiteitenbesluit en de provinciale Omgevingsverordening, worden die, indien redelijkerwijs mogelijk,
meegenomen in het planMER.




20 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>3
ONDERZOEKSAANPAK

In dit hoofdstuk lichten wij de toegepaste onderzoeksaanpak toe.



3.1       Doel en diepgang van het planMER

Het planMER heeft tot doel om de besluitvorming voor de RES 2.0 te ondersteunen. Het planMER draagt
hieraan bij door mogelijkheden en risico’s voor de uitvoerbaarheid vanuit milieuperspectief inzichtelijk te
maken. Daarnaast brengen we met het planMER de effecten in beeld die verschillen tussen locaties en/of
tussen de verschillende energie- en warmtetechnieken. Het gaat daarbij om onderscheidende milieueffecten
met een effectduur die langer is dan de aanlegfase, zie onderstaand kader.


Tijdelijke effecten in het planMER
Tijdelijke effecten die na de aanlegfase voorbij zijn (zoals een tijdelijke invloed op het landschap of op
ruimtegebruik door aanlegwerkzaamheden), beschouwen we in het planMER niet, tenzij deze een risico
vormen voor de uitvoerbaarheid. Tijdelijke effecten zijn over het algemeen niet bepalend voor de keuze van
gebieden of een keuze tussen de verschillende energie- en warmtetechnieken. Effecten die weliswaar
optreden tijdens de aanlegfase, maar een langere doorwerking hebben (zoals stikstofdepositie), worden
eveneens niet beschouwd in het planMER. Dit kan, evenals overige tijdelijke effecten, worden beschouwd in
een projectMER voor concrete projecten. In het planMER wordt nader toegelicht welke effecten niet worden
beschouwd en waarom.


De diepgang van de effectanalyses in het planMER heeft een detailniveau dat aansluit bij het detailniveau
van de keuzes die voorliggen in de RES 2.0. Het gaat daarbij om de keuze voor zoekgebieden, de keuze voor
een techniek en de mate waarin een mix tussen de technieken wordt ingezet. Op dit moment is het enkel
mogelijk om generieke analyses uit te voeren die vanuit milieuaspecten mede richting geven aan de keuze
voor zoekgebieden en/of technieken.



3.2       Vier stappen

Het plan-m.e.r.-proces doorloopt verschillende stappen. De RES 1.0 is het startpunt voor het planMER en
geeft richting aan de scope van de onderzoeken. Zo heeft de RES 1.0 de doelstelling voor energieopwek en
de kansrijke energie- en warmtetechnieken vastgelegd, zie paragraaf 2.4. In het planMER onderzoeken we in
hoeverre deze technieken ook vanuit milieuperspectief geschikt zijn.

Op hoofdlijnen bestaat het m.e.r.-proces voor RES Arnhem-Nijmegen uit de volgende stappen (zie
afbeelding 3.1).




21 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Afbeelding 3.1 Stappenplan plan-m.e.r.-proces

          Stap 0:
                                                 Stap 1:                     Stap 2:                             Stap 3:
        startpunt en
                                              kansen- en
      uitgangspunten
                                           belemmeringen-
                                                                       ontwikkeling reële               effectonderzoeken
       onderzoeken                                                       alternatieven                  reële alternatieven
                                                kaarten
          planMER




Stappen 0, 1 en 2 leiden tot de reële alternatieven en zijn beschreven in deze NRD. Stap 3 behoort tot het
planMER.



3.3       Stap 0: startpunt en uitgangspunten onderzoeken planMER

Doel, proces en resultaat
Het doel van stap 0 is om het voornemen en de uitgangspunten voor de onderzoeken vast te stellen als
basis van het planMER. Hierbij staat de volgende vraag centraal: welke doelen en technieken gaan wij in het
planMER onderzoeken en worden vervolgens in de RES overwogen? In stap 0 wordt de doelstelling voor
duurzame opwekking van elektriciteit bepaald. Het bod van de RES 1.0 wordt geanalyseerd vanuit de huidige
situatie, zodat het planMER uitgaat van de meest recente informatie (peildatum: 1 januari 2022). Er zijn
namelijk al plannen ontwikkeld of in ontwikkeling, die bijdragen aan het bestaande bod. Daarnaast
beschrijven we de onderdelen van de RES (energietechnieken en warmtetechnieken) die in het planMER
worden beoordeeld vanuit milieuoogpunt. Hierbij worden de kenmerken van de windturbines (onder andere
ashoogte, vermogen), zon op land (onder andere oriëntatie en omvang in hectares), warmtebronnen en
warmte-infrastructuur bepaald. De technieken die de regio heeft vastgesteld in RES 1.0 zijn leidend.



3.4       Stap 1: kansen- en belemmeringenkaarten

Doel, proces en resultaat
Het doel van de eerste stap is om binnen de regio gebieden uit te sluiten waar de opwek van wind- en/of
zonne-energie en/of duurzame warmteproductie vanuit (milieu-)wetgeving niet is toegestaan. Om de
milieueffecten van de energie- en warmtetechnieken en bijbehorende infrastructuur te kunnen onderzoeken
en beoordelen, worden eerst de referentiesituatie, de wettelijke en regelgevende kaders en beleidskaders in
beeld gebracht. Deze wettelijke- en regelgevende kaders en beleidskaders geven een beeld van de
(on)mogelijkheden voor de ontwikkeling van duurzame energie in de regio en worden vertaald in kansen- en
belemmeringenkaarten. Voor warmte stellen we geen specifieke kansen- en belemmeringenkaarten op (zie
hoofdstuk 6 voor een nadere toelichting).

In deze stap worden alle harde belemmeringen1 (ook wel uitsluitende criteria genoemd) in een GIS-database
opgenomen. Resultaat hiervan zijn kaarten voor windturbines en zonnevelden, waarop de uit te sluiten
gebieden zijn weergegeven. Deze kaart geeft daarmee een beeld van de maximale zoekruimte binnen de
RES-regio en vormt de basis voor stap 2.

De harde belemmeringen uit RES 1.0 vormen de basis voor deze stap, zie afbeelding 3.2. Vervolgens worden
deze harde restricties gevalideerd en waar nodig geactualiseerd of aangevuld. Daarmee geeft deze stap
invulling aan het advies van de Commissie m.e.r.2 (zie toelichtend kader).




1
    Een harde belemmering is een fysieke belemmering of een belemmering met een no go aanduiding vanuit wet- en
    regelgeving.
2
    Advies Commissie m.e.r.: https://www.commissiemer.nl/docs/mer/p35/p3589/3589_advies_milieu-informatie.pdf.




22 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Navolgbaarheid zoekgebieden RES 1.0 - Advies Commissie m.e.r. op RES 1.0
‘Het is op basis van de beschikbare informatie voor de Commissie niet duidelijk op basis van welke
(milieu)afwegingen de zoekgebieden tot stand zijn gekomen. De RES 1.0 geeft namelijk goede
belemmeringenkaarten én een duidelijk eindbeeld/kaart, maar het is onvoldoende navolgbaar hoe dit
eindbeeld zijn vorm heeft gekregen’.



Afbeelding 3.2 Harde belemmeringen uit RES 1.0




Harde belemmeringen
Harde belemmeringen zijn fysieke beperkingen, of beperkingen vanuit wet- en regelgeving, die de
ontwikkeling van wind- en/of zonne-energie en bijbehorende infrastructuur op een bepaalde locatie
onmogelijk maakt.

Het planMER maakt onderscheid tussen 2 type harde belemmeringen:
1 fysieke objecten: dit zijn bijvoorbeeld gebouwen en infrastructuur (wegen, spoorwegen, buisleidingen,
   bestaande windturbines). Het is hier fysiek niet mogelijk om een zonneveld, windturbines, warmtebron of
   energie-infrastructuur te realiseren;
2 beperkingen vanuit wet- en regelgeving: dit legt beperkingen op vanuit onder andere geluid, veiligheid,
   waterkwaliteit en waterveiligheid. Deze beperkingen worden hieronder nader toegelicht.

Beperkingen vanuit wet- en regelgeving
Wettelijke beperkingen gelden onder andere voor:
1 geluid: in het Activiteitenbesluit is vastgelegd hoeveel geluid een windturbine maximaal mag
   veroorzaken op de gevel van gevoelige bestemmingen zoals een woning of ziekenhuis;
2 slagschaduw: in het Activiteitenbesluit is de maximale slagschaduwduur op de gevel van gevoelige
   bestemmingen vastgelegd;




23 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>3    veiligheid: in het Handboek Risicozonering Windturbines 20201 is vastgelegd welke afstanden minimaal
     moeten worden aangehouden tot kwetsbare objecten zoals woningen, beperkt kwetsbare objecten zoals
     bedrijven en woningen in het buitengebied, BZRO en inrichtingen;
4    infrastructuur: veiligheidsafstanden rijkswegen, hoofdwaterwegen en spoorwegen.


Status van het Activiteitenbesluit
De geluid-, slagschaduw- en veiligheidsnormen die gelden voor windparken zijn vastgelegd in het
Activiteitenbesluit. Op 30 juni 2021 oordeelde de Raad van State in een uitspraak over het Windpark Delfzijl,
dat deze normen vanuit milieuperspectief moeten worden onderbouwd met een planMER. Het ministerie
van Infrastructuur en Waterstaat laat hiervoor momenteel een planMER opstellen. In paragraaf 5.5 wordt
nader toegelicht hoe hier in de m.e.r.-procedure mee omgegaan wordt.


Zachte belemmeringen (nee, tenzij en ja, mits)
Naast wettelijke beperkingen vanuit hinder en veiligheid, gelden ook vanuit beleid belemmeringen. Onder
zachte belemmeringen vallen richtafstanden, adviesafstanden die voortkomen uit beleid en regelgeving die
afwijkingen mogelijk maken. Een voorbeeld van een zachte belemmering is de veiligheidscontour rond
snelwegen. De veiligheidscontour is opgenomen in de Handreiking Risicozonering Windturbines, maar in de
praktijk zijn er mogelijkheden om hiervan af te wijken.



Ontwikkelingen in of nabij Natura 2000-gebieden
Ontwikkelingen in of nabij Natura 2000-gebieden kunnen leiden tot significante effecten op de
instandhouding van beschermde soorten en Habitats. Projecten zijn enkel vergunbaar als significante
effecten kunnen worden uitgesloten. Als dit op m.e.r.-niveau niet mogelijk is, is een aanvullende toetsing
nodig: een Passende Beoordeling (PB). De PB is een nader onderzoek naar mogelijk significante effecten,
daarbij worden ook mitigerende maatregelen uitgewerkt (zie ook afbeelding 3.3). Vervolgens wordt getoetst
of significante effecten met deze maatregelen zijn uit te sluiten. Als dit nog steeds niet mogelijk is, dient een
ADC-toets doorlopen te worden waarin het volgende wordt aangetoond:
1 A: er zijn geen alternatieven beschikbaar;
2 D: er is sprake van een dwingende reden van groot openbaar belang;
3 C: er worden compenserende maatregelen getroffen om de algehele samenhang van Natura 2000 te
    waarborgen.

Als bovenstaande punten in de ADC-toets niet voldoende kunnen worden aangetoond, is het project vanuit
de Wet natuurbescherming niet vergunbaar.



Afbeelding 3.3 Onderzoekstraject bij projecten waarvoor significante effecten op Natura 2000-gebieden niet zijn uit te sluiten


                 MER                        Passende Beoordeling                    ADC-toets


Mortaliteitsnorm wespendief
Uit eerdere effectenonderzoeken voor windparken nabij Natura 2000-gebied de Veluwe, bleek de
Wespendief de meest beperkende soort (belangrijkste aandachtsoort) voor het plaatsen van windturbines
nabij dit natuurgebied2. De Veluwe vormt binnen Nederland het kerngebied van de Wespendief en de
kwaliteit van het gebied is bepalend voor de dichtheden van deze soort. Het uitgangspunt bij het plaatsen
van windturbines is dat de populatie Wespendieven op de Veluwe (specifiek gezegd: het
instandhoudingsdoel voor het Natura 2000-gebied) niet achteruit mag gaan als gevolg van aanvaringen met
windturbines. Volgens de Natura 2000-doelstellingen zouden er minimaal 100 broedparen aanwezig moeten
zijn. Dat zijn er nu naar schatting 94.

1
    Handreiking Risicozonering Windturbines (HRW2020), versie 1.1, 20 mei 2020.
2
    Onderzoek Altenburg & Wymenga:
    https://www.sovon.nl/sites/default/files/doc/rapportage_windenergie_op_en_rond_veluwe_ps2021-104.pdf.




24 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Het ecologisch onderzoeksbureau Altenburg & Wymenga heeft in 2020 een onderzoek uitgevoerd naar de
effecten van windturbines binnen de Veluwe op de instandhoudingsdoelstellingen van aangewezen soorten
met als beperkende soort de wespendief. Als wordt uitgegaan van een 1 %-mortaliteitsnorm1 van 0,26
Wespendiefslachtoffers per jaar, leiden windturbines op de Veluwe in alle scenario’s tot een overschrijding
van de 1 %-norm. Hieruit blijkt dat binnen een zone van 1 km rond de Veluwe, geen windturbines
ontwikkeld kunnen worden (in ieder geval in de periode tot 2030).

Rekening houdend met bestaande initiatieven, is binnen een zone van 1 tot 8 km rondom de Veluwe, ruimte
voor de ontwikkeling van 4 tot 11 nieuwe windturbines. Met toepassing van een stilstandsvoorziening neemt
de ruimte toe tot maximaal 9 tot 22 windturbines binnen de zone van 1 tot 8 km tot de Veluwe. Daarmee is
natuur ook in een zone van 8 km rondom de Veluwe een beperkend criterium. Er wordt op dit moment nog
onderzoek gedaan onder welke randvoorwaarden activiteiten wel mogelijk zijn in de zone van 1 tot 8 km. De
provincie heeft nog geen formeel besluit genomen over deze zone in haar provinciale verordening. Een
formeel besluit wordt wel ruim voor 1 januari 2025 verwacht en dus is in het planMER rekening gehouden
met de zones van 1 km (harde belemmering vanwege de 1 %-norm) en 1 tot 8 km (zachte belemmering)
rondom de Veluwe.

Belemmeringen windturbines
In tabel 3.1 en 3.2 staan de gehanteerde afstanden voor de verschillende aspecten met de bijbehorende
status. Voor de kansen en belemmeringenkaarten (zie paragraaf 4.2) is onderscheid gemaakt tussen:
1 fysieke belemmeringen voor fundering (nee);
2 afstanden uit besluiten, regelgeving en wetgeving (nee en nee, tenzij);
3 adviesafstanden uit beleid en handboeken (nee, tenzij en ja, mits).


Molenaarswoningen
Bij windparkontwikkelingen zijn veelal omwonenden ook initiatiefnemer en mede-eigenaar van het
windpark. Windturbines komen dan dichter bij de woningen te staan, waardoor de geluidnormen worden
overschreden. Om dit op te lossen wordt onderscheidt gemaakt naar de status van deze specifieke woningen
als een zogenaamde ‘molenaarswoning’ of een ‘woning in de sfeer van de inrichting’. Daarmee gelden de
wettelijke normen niet meer en mag de geluidbelasting hoger zijn dan de wettelijke normen. Hiervoor moet
er in juridisch opzicht wel sprake zijn van een binding met het windpark, bijvoorbeeld organisatorisch,
functioneel of technisch.

Door de zogenaamde molenaarswoningen worden de beschikbare gebieden in met name het buitengebied
groter. In deze NRD zijn de molenaarsgebieden nog niet meegenomen, in de planMER-fase zullen we
onderzoeken hoe dit op regionale schaal toch meegenomen kan worden in de effectonderzoeken. Gedacht
kan worden aan het waarborgen van de veiligheidscontour van ½ rotordiameter voor beperkt kwetsbare
objecten en vervolgens het ‘negeren’ van de geluidscontouren rond deze objecten. Hierbij moet worden
voorkomen dat overlappende geluidscontouren worden genegeerd, omdat het aantal molenaarswoningen
in verhouding moet staan tot het aantal windturbines.




1
    De '1 %-norm voor additionele sterfte' houdt in: voor een soort wordt eerst bepaald wat de gemiddelde jaarlijkse natuurlijke
    sterfte is in het te beschouwen gebied (dat kan een land zijn, een regio of een Natura 2000-gebied). Vervolgens wordt
    berekend of, als gevolg van de te beoordelen activiteit (hier: windpark), de extra jaarlijkse sterfte gemiddeld meer dan 1 %
    bedraagt van de natuurlijke sterfte. Deze 1 %-norm wordt gehanteerd als uitgangspunt om te bepalen of concrete gevallen de
    te verwachten aantallen aanvaringslachtoffers door windturbines de natuurlijke kenmerken van het betrokken gebied aantasten
    of een verstorend effect kunnen hebben op de soorten voor de instandhouding waarvoor het gebied is aangewezen.




25 | 64    Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Tabel 3.1 Harde belemmeringen wind (nee)


Nummer            Aspect                        Afstand                        Status

1                 kwetsbare objecten            PR10-6                         artikel 3.15a, lid 1, van het Activiteitenbesluit

2                 beperkt kwetsbare             ½ rotordiameter                artikel 3.15a, lid 2, van het Activiteitenbesluit
                  objecten (PR10-5)

3                 rijkswegen en                 object + 15 m                  fysieke belemmering voor fundering
                  provinciale wegen

4                 hoofdwaterwegen               ½ rotordiameter                Waterwet

5                 spoorwegen                    object + 15 m                  fysieke belemmering voor fundering

6                 bovengrondse                  ½ rotordiameter                fysieke belemmering voor windturbinebladen
                  hoogspanningslijn

7                 ondergrondse                  object + 15 m                  fysieke belemmering voor fundering
                  hoogspanningslijn

8                 buisleidingen                 object + 15 m                  fysieke belemmering voor fundering

9                 Rijksmonumenten               begrenzing object op kaart     erfgoedwet

10                geluidsgevoelige              geluidscontour op basis van    wet geluidhinder
                  objecten                      47 dB met mitigerende
                                                maatregelen1

11                weidevogelgebieden            begrenzing op kaart            Omgevingsverordening Gelderland, Artikel 2.51a, en
                                                                               artikel 1a.2

12                wespendief                    Veluwe + 1 km                  zorgplicht vanuit Wro




Tabel 3.2 Zachte belemmeringen wind (nee, tenzij en ja, mits)


Nummer            Aspect                        Afstand                       Status

1                 rijkswegen                    ½ rotordiameter               vergunning op basis van Wet beheer
                                                                              Rijkswaterstaatwerken (Wbr) (nee, tenzij)

2                 spoorwegen                    ½ rotordiameter + 7,85 m      spoorwegenwet (nee, tenzij)

3                 molenbiotopen                 begrenzing op kaart           Omgevingsverordening Gelderland (nee, tenzij)


4                 waterkeringen                 begrenzing object op kaart    Waterwet (nee, tenzij)

5                 buisleidingen                 PR 10-6 contour               advies door leidingbeheerder (Gasunie, vanuit
                                                                              handboek) (ja, mits)

6                 BRZO en inrichtingen          PR10-6                        Activiteitenbesluit (ja, mits)

7                 stiltegebieden                begrenzing op kaart           Omgevingsverordening Gelderland (nee, tenzij)


8                 ganzenrustgebied              begrenzing op kaart           Omgevingsverordening Gelderland (nee, tenzij)


9                 Gelders                       begrenzing op kaart           Omgevingsverordening Gelderland (nee, tenzij)
                  Natuurnetwerk

10                Natura 2000                   begrenzing op kaart           Omgevingsverordening Gelderland (nee, tenzij)


11                grondwater-                   begrenzing op kaart           afdeling 3.2 Omgevingsverordening Gelderland
                  beschermingsgebied                                          (Nee, tenzij)




1
     In paragraaf 5.5 staat beschreven hoe in het planMER omgegaan wordt met de uitspraak van Raad van State ten aanzien van
     het Activiteitenbesluit.




26 | 64     Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Nummer         Aspect                         Afstand                  Status

12             waterwingebieden               begrenzing op kaart      afdeling 3.2 Omgevingsverordening Gelderland (nee,
                                                                       tenzij)

13             waardevol open                 begrenzing op kaart      artikel 2.55 Omgevingsverordening Gelderland (ja,
               gebied                                                  mits)

14             Nationaal Landschap            begrenzing op kaart      Omgevingsverordening Gelderland (ja, mits)


15             Nieuwe Hollandse               begrenzing op kaart      Omgevingsverordening Gelderland (ja, mits)
               Waterlinie

16             Romeinse Limes                 begrenzing op kaart      Omgevingsverordening- Gelderland (ja, mits)


17             Wespendief                     1 - 8 km rond Veluwe     1 %- mortaliteitsnorm (ja, mits)


18             groene                         begrenzing op kaart      Omgevingsverordening- Gelderland (ja, mits)
               ontwikkelingszones




Belemmeringen zonnevelden
In tabel 3.3 en 3.4 staan de gehanteerde afstanden voor de verschillende aspecten met de bijbehorende
status. Voor de kansen en belemmeringenkaarten is onderscheid gemaakt tussen:
1 fysieke belemmeringen (nee);
2 afstanden uit besluiten en wetgeving (nee en nee, tenzij);
3 adviesafstanden uit beleid en handboeken (nee, tenzij en ja, mits).



Tabel 3.3 Harde belemmeringen zon (nee)


Nr.         Aspect                            Afstand                Status

1           panden                            begrenzing op kaart    fysieke belemmering

2           hoogspanning                      begrenzing op kaart    fysieke belemmering

3           rijkswegen                        13 m                   fysieke belemmering

4           provinciale wegen                 begrenzing op kaart    fysieke belemmering

5           rijksmonumenten                   begrenzing op kaart    Erfgoedwet

6           spoorlijn                         5m                     fysieke belemmering

7           woningen                          40 m                   kwetsbaar object

8           buisleidingen                     5m                     fysieke belemmering

9           hoofdvaarwegen                    begrenzing op kaart    fysieke belemmering

10          weidevogelgebied                  begrenzing op kaart    Omgevingsverordening Gelderland




Tabel 3.4 Zachte belemmeringen zon (nee, tenzij, of ja, mits)


Nr.         Aspect                            Afstand                Status

1           waterwingebied                    begrenzing op kaart    Omgevingsverordening Gelderland (nee, tenzij)

2           groene                            begrenzing op kaart    Omgevingsverordening Gelderland (ja, mits)
            ontwikkelingszones

3           stiltegebied                      begrenzing op kaart    Omgevingsverordening Gelderland (nee, tenzij)

4           molenbiotopen                     begrenzing op kaart    Omgevingsverordening Gelderland (nee, tenzij)




27 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Nr.         Aspect                            Afstand               Status

5           historische                       begrenzing op kaart   Omgevingsverordening Gelderland (nee, tenzij)
            buitenplaatsen

6           Romeinse Limes                    begrenzing op kaart   Omgevingsverordening Gelderland (ja, mits)

7           Nieuwe Hollandse                  begrenzing op kaart   Omgevingsverordening Gelderland (ja, mits)
            Waterlinie

8           waardevol open gebied             begrenzing op kaart   Omgevingsverordening Gelderland (ja, mits)

9           Nationale landschappen            begrenzing op kaart   Omgevingsverordening Gelderland (ja, mits)

10          Gelders natuurnetwerk             begrenzing op kaart   Omgevingsverordening Gelderland (nee, tenzij)

11          Natura 2000                       begrenzing op kaart   Wet natuurbescherming

12          ganzenrustgebieden                begrenzing op kaart   Omgevingsverordening Gelderland (nee, tenzij)




3.5       Stap 2: ontwikkeling reële alternatieven

Doel, proces en resultaat
Stap 2 bestaat uit het ontwikkelen van reële alternatieven. Met alternatieven laten wij zien op welke
verschillende manieren de opgave voor grootschalige opwek kan worden ingevuld en brengen we de
milieueffecten in beeld. Op deze manier onderzoeken we of er alternatieven zijn die mogelijk minder
nadelige gevolgen voor het milieu hebben. Stap 2 heeft tot doel om positief en negatief sturende criteria te
definiëren en op basis daarvan de reële alternatieven te ontwikkelen. In het planMER onderzoeken en
beoordelen we de milieueffecten van deze reële alternatieven. Hierbij geldt dat alleen voor de
energietechnieken (wind- en zonne-energie) alternatieven worden ontwikkeld. Voor warmtebronnen geldt
vanwege de lokale milieueffecten een meer generieke beoordeling (zie hoofdstuk 6).

Sturende criteria
Op basis van de effectanalyses die in stap 2 zijn uitgevoerd en het participatieproces, worden sturende
criteria in beeld gebracht. Dit zijn criteria die voorkeuren aangeven (positief sturende criteria) of gebieden
juist minder wenselijk maken (negatief sturende criteria). De sturende criteria volgen uit de RES 1.0, het
participatieproces met bestuurders, ambtenaren en regionale stakeholders, maar ook uit een quickscan
natuur die in het kader van deze NRD is uitgevoerd.

Ontwikkeling van reële alternatieven
De uitgangspunten in de RES 1.0 en de resultaten van het participatieproces en quickscan natuur geven
inzicht in de positief en negatief sturende criteria op basis waarvan reële alternatieven ontwikkeld kunnen
worden. Elk alternatief is daarbij gebaseerd op een leidend (ontwerp)principe.



3.6       Stap 3: effectenonderzoeken alternatieven

Doel, proces en resultaat
In deze stap onderzoeken en beoordelen we de milieueffecten van de alternatieven. Doel is om op basis
daarvan de voor- en nadelen van de verschillende alternatieven in beeld te brengen. Het planMER
ondersteunt daarmee vanuit de milieuaspecten overleggen en discussies binnen de regio over de
(on)wenselijkheid van bepaalde keuzes. Daarnaast wordt in deze stap een expliciete koppeling gemaakt
tussen de resultaten van het planMER en de RES 1.0 kaart (inclusief de aanvullende verkenningsgebieden
wind, zie afbeelding 3.4). In deze stap zullen vanuit milieuperspectief de zoek- en verkenningsgebieden
gebieden uit de RES 1.0 mogelijk worden herbevestigd, of worden randvoorwaarden of aandachtspunten
voor deze gebieden meegegeven. Daarnaast brengt deze stap in beeld of er andere gebieden geschikt zijn
voor de ontwikkeling van wind- en zonne-energie.




28 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Afbeelding 3.4 Aanvullende verkenningsgebieden wind. Als ook deze verkenningsgebieden met windturbines worden
               ingevuld, is het potentieel mogelijk om een verhouding van 18 % wind en 82 % zon te realiseren




Effectanalyses alternatieven
De alternatieven worden beoordeeld aan de hand van een beoordelingskader. De wijze van beoordeling is
beschreven in hoofdstuk 4 van de voorliggende NRD. Hierbij wordt, indien van toepassing, rekening
gehouden met bestaande (milieu-)onderzoeken.

Gevoeligheidsanalyses
De gevoeligheidsanalyses hebben als doel om de zoekgebieden voor wind en zon die voortkomen uit het
planMER in perspectief te plaatsen van de RES 1.0 en het energiesysteem van de regio.

De volgende gevoeligheidsanalyses zijn in het planMER voorzien:
1 validatie zoekgebieden uit de RES 1.0 en aanvullende verkenningsgebieden wind: in deze analyse wordt
   beschouwd in hoeverre de zoekgebieden en de verkenningsgebieden uit de RES 1.0 vanuit
   milieuperspectief uitvoerbaar zijn en of daarbij maatregelen en/of randvoorwaarden gelden om deze
   gebieden geschikt te maken;
2 analyse netcongestie (input van regio en netbeheerder Liander): in deze analyse worden
   aandachtspunten vanuit netcongestie toegelicht. Hieruit kunnen voorkeuren volgen voor de verhouding
   tussen wind- en zonne-energie. De milieueffecten van de benodigde energie infrastructuur worden niet
   onderzocht, omdat deze voor de aansluiting van energieprojecten enkel tijdelijk van aard zijn.

Randvoorwaarden
Met name voor windenergie gelden vanuit milieu vaak randvoorwaarden waaraan het voornemen moet
voldoen. Randvoorwaarden hebben bijvoorbeeld betrekking op de landschappelijke inpassing van een
project.




29 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>4
VOORGENOMEN ACTIVITEIT EN ALTERNATIEVEN

In dit hoofdstuk zijn de kansen- en belemmeringenkaarten te vinden en worden de alternatieven uitgewerkt
voor wind- en zonne-energie.



4.1       Het voornemen

Het planMER helpt om de milieueffecten van de mogelijke invullingen van het bod van 1,62 TWh uit RES 1.0
inzichtelijk te maken. Zo brengt het planMER de gevolgen voor onder meer het landschap, de natuur en de
leefomgeving in beeld. Door een planMER op te stellen, krijgt de regio inzicht in de keuzemogelijkheden
voor de RES 2.0 en kunnen verschillende belangen tegen elkaar worden afgewogen. Alle overheden in de
regio kunnen die milieu-informatie later hergebruiken bij haar eigen planprocedures.

Het planMER gaat alleen in op de onderdelen warmte en duurzame elektriciteit uit de RES 1.0. Dit zijn de
onderdelen die de grootste ruimtelijke impact hebben. De milieueffecten door bijvoorbeeld besparing of de
verduurzaming van mobiliteit zijn klein of hebben zelfs louter positieve effecten op het milieu. Voor
duurzame elektriciteit en warmte beschrijft het planMER de milieueffecten die van invloed zijn op de
locatiekeuze en/of op de keuze voor een bepaalde energie- of warmtetechniek.

De volgende technieken voor de opwek van duurzame elektriciteit vallen binnen de scope van het planMER:
- wind op land;
- zon op land.

In hoofdstuk 6 wordt nader ingegaan op de mogelijkheden voor de ontwikkeling van verschillende typen
warmtebronnen.

Waterkracht is geen onderdeel van het planMER. Hoewel bij de ontwikkeling van waterkracht milieueffecten
worden verwacht, zijn de mogelijkheden voor waterkracht in de regio beperkt. Hierdoor is een vergelijking
van locaties binnen de regio niet goed mogelijk.

Zon op dak buiten scope van het planMER
De effecten van zon op dak worden in het planMER niet nader onderzocht. Voor deze ontwikkelingen
worden bestaande daken gebruikt, waardoor de milieueffecten en ruimtelijk gebruik beperkt zijn.
Milieueffecten zijn daarom naar verwachting niet doorslaggevend voor de haalbaarheid van zon op dak. De
mate waarin zon op dak wordt toegepast, is wel van invloed op het benodigde oppervlak wind en zon op
land. In het planMER wordt daarom uitgegaan van een opwek van 0,49 TWh door zon op dak, zoals
benoemd in de RES 1.0.

Criteria windturbines en zonnevelden
Voor de vertaling van de kansen- en belemmeringenkaarten naar de kaarten met alternatieven, gelden een
aantal randvoorwaarden. Deze randvoorwaarden bepalen de technische ruimte van het speelveld in het
planMER. De toegepaste criteria borgen een goede ruimtelijke ordening en voorkomen dat windturbines en
zonnevelden als confetti over de regio worden verspreid. Dit sluit aan bij de ruimtelijke afspraken in de RES
1.0.




30 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Referentieturbines
Voor windenergie worden 2 turbinetypen onderzocht (zie afbeelding 4.1):
1 operationele windturbines (circa 3,6 MW) met een ashoogte van 120 m en een rotordiameter van 117 m;
2 innovatieve windturbines (circa 7,0 MW) met een ashoogte van 166 m en een rotordiameter van 160 m.



Afbeelding 4.1 Referentieturbines




          3,6 MW Turbine                      7,0 MW Turbine



De referentieturbines geven samen een realistische bandbreedte aan mogelijke windturbines weer. Anno
2022 is enerzijds een windturbine op land kleiner dan 120 m ashoogte en een turbinevermogen van minder
dan circa 3,6 MW niet realistisch. Dit komt onder andere vanwege het vervallen van de SDE-subsidie.
Anderzijds is een windturbine op land met een ashoogte hoger dan 166 m en een tiphoogte van meer dan
246 m richting 2030 de bovengrens. Grotere windturbines (in omvang en vermogen) worden momenteel
enkel gerealiseerd op zee, mede vanuit toenemende omgevingseffecten (geluid, slagschaduw, visuele
verstoring) naarmate de windturbine in hoogte toeneemt.

Definitie windpark
In het planMER passen wij de volgende criteria toe voor het ontwikkelen van alternatieven voor windenergie:
- een nieuw windpark bestaat uit minstens:
     ꞏ    2 windturbines bij een lijnstelling;
     ꞏ    3 windturbines voor een geclusterde opstelling;
- nieuwe losstaande (solitaire) windturbines worden alleen onderzocht als deze aansluiten bij een
    bestaand windpark;
- uitbreiding van bestaande windparken gebeurt alleen met windturbines met dezelfde hoogte om een
    rommelig beeld (beeldinterferentie) te voorkomen.

Definitie zonnevelden
In het planMER passen wij de volgende criteria toe voor het ontwikkelen van alternatieven voor
zonnevelden:
- een zonneveld heeft een vermogen van meer dan 2 MW. Dit ligt in lijn met de afspraken in de RES 1.0;
- er wordt, tenzij anders vermeld, uitgegaan van zonnevelden met een zuidoriëntatie, vanwege een groter
    ruimtebeslag voor dezelfde hoeveelheid energie-opwek in vergelijking met een oost-west oriëntatie (zie
    afbeelding 1.1). Op die manier berekenen we de benodigde ruimte op een ‘veilige’ manier, op
    projectniveau kan het ruimtebeslag dan minder zijn;
- er wordt uitgegaan van multifunctionele zonnevelden (zonneveld gecombineerd met andere functies)
    vanwege het uitgangspunt van koppelkansen en dubbel ruimtegebruik in de RES 1.0, en de zonnebrief
    van minister Jetten1;


1
    Kamerbrief over rol zonne-energie in energietransitie, d.d. 20 mei 2022.




31 | 64     Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>-     voor ieder een opgesteld vermogen van 1 MW wordt uitgegaan van een bandbreedte tussen 1,0 hectare
      en 1,5 hectare benodigd oppervlakte. Met de 1,0 hectare per 1 MW sluiten we aan bij huidige
      zonprojecten, door ook 1,5 hectare per 1 MW te onderzoeken, bieden we meer ruimte voor combinaties
      van functies. Het minimum opgesteld vermogen van 2 MW blijft onverminderd het uitgangspunt.



4.2        Stap 1: Kansen- en belemmeringenkaarten


Afbeelding 4.2 Stappenplan, stap 1


          Stap 0:
                                                Stap 1:                                        Stap 3:
      startpunt en                                                        Stap 2:
                                            kansen- en                                     effectenonder-
    uitgangspunten                                                  ontwikkeling reële
                                        belemmeringenkaart                                  zoeken reële
     onderzoeken                                                      alternatieven
                                                en                                          alternatieven
        planMER




Kansen en belemmeringenkaart windturbine operationeel
Afbeelding 4.3 toont de harde belemmeringen voor een operationele windturbine (120 m ashoogte). De
toegepaste harde belemmeringen zijn toegelicht in tabel 3.1 in paragraaf 3.4. Op afbeelding 4.4 zijn de
zachte belemmeringen, zoals benoemd in tabel 3.2 in paragraaf 3.4 opgenomen.

Afbeelding 4.5 is een kansen- en belemmeringenkaart voor een operationele windturbine (120 m). Deze
kaart toont de gebieden die geschikt, mogelijk geschikt zijn en niet geschikt zijn voor de ontwikkeling van
windturbines met een ashoogte van 120 m. Hierbij worden gebieden die samenvallen met harde
belemmeringen beschouwd als niet geschikt. De gebieden waar zachte belemmeringen van toepassing zijn,
zijn aangemerkt als mogelijk geschikt. De resterende gebieden zijn geclassificeerd als geschikt.



Afbeelding 4.3 Operationele windturbine (120 m) met harde belemmeringen




32 | 64    Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Afbeelding 4.4 Operationele windturbine (120 m) met zachte belemmeringen




Afbeelding 4.5 Kansen- en belemmeringenkaart operationele windturbine (120 m)




Kansen en belemmeringenkaart windturbine innovatief
Afbeelding 4.6 toont de harde belemmeringen voor een innovatieve windturbine (166 m ashoogte). De
toegepaste harde belemmeringen zijn toegelicht in tabel 3.1 in paragraaf 3.4. Op afbeelding 4.7 zijn de
zachte belemmeringen, zoals benoemd in tabel 3.2 in paragraaf 3.4 opgenomen.




33 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Afbeelding 4.8 is een kansen- en belemmeringenkaart voor een innovatieve windturbine (166 m). Deze kaart
toont de gebieden die geschikt, mogelijk geschikt zijn en niet geschikt zijn voor de ontwikkeling van
windturbines met een ashoogte van 166 m. Hierbij worden gebieden die samenvallen met harde
belemmeringen beschouwd als niet geschikt. De gebieden waar zachte belemmeringen van toepassing zijn,
zijn aangemerkt als mogelijk geschikt. De resterende gebieden zijn geclassificeerd als geschikt.



Afbeelding 4.6 Innovatieve windturbine (166 m) met harde belemmeringen




34 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Afbeelding 4.7 Innovatieve windturbine (166 m) met zachte belemmeringen




Afbeelding 4.8 Kansen- en belemmeringenkaart innovatieve windturbine




35 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Kansen en belemmeringenkaart zon op land
Afbeelding 4.9 toont de harde belemmeringen voor zonnevelden, zoals toegelicht in paragraaf 3.4 (tabel
3.3). Op afbeelding 4.10 zijn de zachte belemmeringen voor zonnevelden weergegeven (zie tabel 3.4,
paragraaf 3.4).

Afbeelding 4.10 is een kansen- en belemmeringenkaart voor zonnevelden. Deze kaart toont welke gebieden
op basis van harde en zachte belemmeringen geschikt, mogelijk geschikt zijn en niet geschikt zijn voor de
ontwikkeling van zonnevelden. Hierbij worden gebieden die samenvallen met harde belemmeringen
beschouwd als niet geschikt. De gebieden waar zachte belemmeringen van toepassing zijn, zijn aangemerkt
als mogelijk geschikt. De resterende gebieden zijn geclassificeerd als geschikt.



Afbeelding 4.9 Zon met harde belemmeringen




36 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Afbeelding 4.10 Zon met zachte belemmeringen




Afbeelding 4.11 Kansen- en belemmeringenkaart zon




37 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>4.3        Stap 2: ontwikkeling reële alternatieven


Afbeelding 4.12 Stappenplan, stap 2


          Stap 0:
                                                Stap 1:                                          Stap 3:
      startpunt en                                                  Stap 2:
                                            kansen- en                                       effectenonder-
    uitgangspunten                                             ontwikkeling reële
                                        belemmeringenkaart                                    zoeken reële
     onderzoeken                                                 alternatieven
                                                en                                            alternatieven
        planMER




Sturende criteria voortkomend uit werksessies en quickscan natuur
Op basis van de effectanalyses die in stap 2 zijn uitgevoerd, worden sturende criteria in beeld gebracht. Dit
zijn criteria die voorkeuren aangeven (positief sturende criteria) of gebieden juist minder wenselijk maken
(negatief sturende criteria). De sturende criteria volgen uit het participatieproces met bestuurders,
ambtenaren en regionale stakeholders en een quickscan natuur.

Ontwikkeling van reële alternatieven
De resultaten van het participatieproces en de quickscan natuur geven inzicht in de positief en negatief
sturende criteria op basis waarvan reële alternatieven ontwikkeld kunnen worden. Elk alternatief is daarbij
gebaseerd op een leidend (ontwerp)principe:
- alternatief RES 1.0: een alternatief dat uitgaat van de zoekgebieden uit de RES 1.0;
- alternatief Leefomgeving: een alternatief met zo min mogelijk effecten op de leefomgeving;
- alternatief Landschap: een alternatief met zo min mogelijk landschappelijke impact;
- alternatief Natuur: een alternatief met zo min mogelijk ecologische impact;
- alternatief Energiesysteem: een alternatief met een zo evenwichtig mogelijke verdeling (50/50 %) tussen
    wind- en zonne-energie (vanuit netcongestie en de stabiliteit van het energieaanbod).

Alternatief RES 1.0
Het alternatief RES 1.0 onderzoekt de milieueffecten van de zoekgebieden voor wind en/of zon die in de RES
1.0 zijn aangewezen (afbeelding 4.16). De in de RES 1.0 benoemde uitgangspunten gelden als de
uitgangspunten voor het alternatief. Door de RES 1.0 als basisalternatief op te nemen kunnen de
milieueffecten van de andere vier alternatieven goed worden vergeleken met de zoekgebieden uit de RES
1.0.




38 | 64    Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Afbeelding 4.16 Zoekgebieden uit RES 1.0




Alternatief Leefomgeving
Het alternatief Leefomgeving heeft als doel zoekgebieden voor wind en zon te definiëren die zoveel
mogelijk rekening houden met de leefomgeving. Om kansrijke gebieden voor wind en zon te definiëren die
aansluiten bij het doel van dit alternatief, vermijdt dit alternatief gebieden die vanuit geluidhinder,
slagschaduw en externe veiligheid potentieel zorgen voor hinder voor bewoners en gebruikers in het gebied.

Gebieden die worden vermeden in dit alternatief, naast de harde belemmeringen voor wind en zon, zijn de
volgende:
- externe veiligheid: rijkswegen, spoorwegen hoofdwaterwegen, waterkeringen, buisleidingen, BRZO-
    bedrijven en inrichtingen; de gebruikers van de infrastructuur en bedrijven worden hiermee extra
    beschermd;
- geluidhinder: de 45 dB Lden contour1 rond alle woningen en de contouren van de bestaande
    geluidbelasting boven de 63 dB Lden2 vanuit het cumulatieve geluidniveau (data toegepast van Atlas voor
    Leefomgeving);
- stiltegebieden.

Sturende criteria Leefomgeving
De volgende principes zijn leidend voor het alternatief Leefomgeving:
- windturbines worden zo ver weg mogelijk van woningen gerealiseerd;
- rekening houden met bestaande geluidbelasting om extra geluidhinder te beperken;
- er wordt maximaal rekening gehouden met de veiligheidscontouren;
- er wordt rekening gehouden met windturbines met een ashoogte van 166 m, deze brengen de grootste
    hindercontouren in beeld.



1
    Deze 45 dB Lden contour (in dit geval 530 m afstand in plaats van 385 m afstand bij 47 dB Lden) hangt samen met de uitspraak
    Raad van State met betrekking tot de geluidsnormen uit het Activiteitenbesluit. De 45 dB Lden is een advieswaarde van de
    WHO (Wereldgezondheidsorganisatie). Paragraaf 5.5 bevat een toelichting over hoe wij hiermee omgaan in het planMER.
2
    De 63 dB Lden volgt uit het Actieplan Geluid 2018-2022 van de provincie Gelderland en wordt gezien als plandrempel. Bij deze
    waarde is vanuit gezondheidskundig oogpunt de kwalificatie ’onvoldoende‘ van toepassing volgens de methodiek
    ’Gezondheidseffectscreening’.




39 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Afbeelding 4.13 toont de gebieden die overblijven als bovengenoemde gebieden vermeden worden. De
overgebleven gebieden vormen samen het alternatief Leefomgeving.



Afbeelding 4.13 Alternatief Leefomgeving




Alternatief Landschap
Het alternatief Landschap heeft als doel zoekgebieden voor wind en zon te definiëren die zoveel mogelijk
rekening houden met de landschappelijke waarden. Om kansrijke gebieden voor wind en zon te definiëren
die aansluiten bij het doel van dit alternatief, wordt in dit alternatief aangesloten bij de bouwstenen die zijn
vastgelegd in voorliggende landschapsanalyses.

Voor het Gelders landschap en de RES 1.0 zijn diverse landschapsanalyses uitgevoerd. In het alternatief
Landschap worden deze analyse optimaal benut door de landschappelijke bouwstenen te vertalen naar
principes voor zoekgebieden voor wind en zon.

Het alternatief Landschap baseert zich op:
- de landschapsanalyse voor Regionale Energiestrategie 1.0 (H+N+S): in het kader van de RES 1.0 zijn
   ruimteateliers georganiseerd. Het resultaat van de ruimteateliers zijn kaarten (modellen) met geschikte
   potentiële zoekgebieden voor zon en wind met een landschappelijke inpassing. Hiervoor heeft H+N+S
   per landschapstype bouwstenen ontwikkeld voor de inpassing van wind en zon;
- Gelderse Streekgidsen: samen met Gelderse gemeenten heeft de provincie Gelderland voor elke streek
   in Gelderland een streekgids landschap ontwikkeld. In deze 11 gidsen staan de kwaliteiten van het
   landschap per streek. In het alternatief Landschap is het doel om rekening te houden met deze
   kwaliteiten bij het verkennen van zoekgebieden voor wind en zon;
- ZonneWIJzer, Gelderse gebiedsgids voor zonnevelden (Gelders Energieakkoord, 20191): de
   ZonneWIJzer is een handreiking met aanbevelingen om tot een goed ontwerp van een grond- of
   watergebonden zonneveld te komen. De ZonneWIJzer geeft handvatten voor een goede ruimtelijke
   inpassing, rekening houdend met landschappelijke karakteristieken. Ook maakt de ZonneWIJzer

1
    https://www.geldersenergieakkoord.nl/downloads/KC-001-1_GelderseZonneWijzer_v15.pdf.




40 | 64     Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>    mogelijke functiecombinaties inzichtelijk, zoals gecombineerde functies met agrarisch grondgebruik,
    waterberging en/of recreatie.

Sturende criteria landschap
Model 3 uit de landschapsanalyse voor de RES 1.0 (door H+N+S) is een resultaat van de ruimteateliers
waarin de verschillende landschapstypen in de regio gebruikt zijn om de energietransitie te structureren. Het
alternatief Landschap wordt ontwikkeld op basis van leidende principes die zijn toegepast in dit model.
Afbeelding 4.13 toont Model 3. Dit model zal in het planMER verder worden uitgewerkt op basis van een
landschapsanalyse, waarbij de bovengenoemde 3 onderzoeken worden gecombineerd tot een alternatief
Landschap voor de RES-regio Arnhem Nijmegen.

De volgende principes zijn leidend voor het alternatief Landschap en zullen nader worden uitgewerkt in het
planMER:
- windturbines en zonnevelden langs bestaande infrastructuur;
- zonnevelden rondom de bestaande gebouwde omgeving;
- zonnevelden in combinatie met waterberging en natuur;
- windturbines in nieuwe open plekken van natuur;
- zonnevelden in natuurgebiedsranden.



Afbeelding 4.13 Model 3 - Onderscheidende landschappen - indicatie alternatief landschap (H+N+S)




Alternatief Natuur
Het alternatief Natuur heeft als doel zoekgebieden voor wind en zon te definiëren die rekening houden met
de meest waardevolle gebieden vanuit het thema natuur. Om kansrijke gebieden voor wind en zon te
definiëren die aansluiten bij het doel van dit alternatief, worden in het alternatief de volgende gebieden
vermeden:
- alle Natura 2000-gebieden;




41 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>-   alle GNN-gebieden (voor windenergie geldt een uitzondering voor de gebieden die in de provinciale
    Omgevingsverordening zijn opgenomen als ‘Gelders natuurnetwerk windturbines onder voorwaarden
    mogelijk’);
-   een zone van 8 km rondom Natura 2000-gebied de Veluwe om verstoring van het leefgebied van de
    wespendief tegen te gaan (alleen wind);
-   weidevogelgebieden;
-   Groene ontwikkelingszones;
-   verstoringszones rondom Natura 2000-gebieden en GNN-gebieden (alleen voor wind);
-   ganzenrustgebieden.

Voor de natuurgebieden geldt ten aanzien van windenergie dat rekening is gehouden met het voorkomen
van overdraai. Hiervoor is ½ rotordiameter afstand aangehouden.


Gebieden met beschermde soorten niet uitgesloten in alternatief natuur - nader onderzoek vereist
De grenzen van de gebieden met een hoge concentratie van beschermde soorten is onzeker waardoor de
concentraties van beschermde soorten niet is uitgesloten in het alternatief Natuur. In het planMER
onderzoeken wij op basis van openbare data of deze beschermde soorten wel daadwerkelijk in die gebieden
voorkomen en wat de mogelijke milieueffecten zijn van wind- en zonnevelden op de beschermde soorten.


Afbeelding 4.14 toont de gebieden die overblijven als bovengenoemde gebieden vermeden worden. De
overgebleven gebieden vormen samen het alternatief Natuur.



Afbeelding 4.14 Alternatief Natuur




Alternatief Energiesysteem
Het alternatief Energiesysteem heeft als doel zoekgebieden voor wind en zon te definiëren die rekening
houden met de beschikbare netcapaciteit en de samenhangende maatschappelijke kosten. Om kansrijke
gebieden voor wind en zon te definiëren die aansluiten bij het doel van dit alternatief, worden in het
alternatief de volgende gebieden vermeden:




42 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>-    gebieden op meer dan 10 km afstand van de onderstations Arnhem, Elst, Kattenberg, Nijmegen, Renkum
     en de tot 2030 te realiseren onderstations Oosterhout, nabij Zevenaar/Duiven en nabij Nijmegen-
     Oost/Berg en Dal1 (er is uitgegaan van een zoekgebied en geen specifieke locatie);
-    gebieden die niet geschikt zijn voor zowel wind- als zonne-energie. Het alternatief gaat vanuit de
     principes netefficiëntie en optimale inpasbaarheid op het stroomnet, uit van gecombineerde wind- en
     zongebieden.

Sturende criteria alternatief Energiesysteem
Voor een zo efficiënt mogelijk gebruik van de beschikbare ruimte op het elektriciteitsnet en de laagste
maatschappelijke kosten voor verzwaring van het elektriciteitsnet, zijn de volgende sturende criteria
toegepast:
- windturbines en zonnevelden worden altijd gecombineerd vanuit de principes netefficiëntie en optimale
    inpasbaarheid op het stroomnet. Ook maakt dit een gecombineerde aansluiting op dezelfde
    elektriciteitskabel mogelijk;
- een grotere afstand tot onderstations leidt tot langere elektriciteitskabels en zorgt voor hogere kosten;
- alleen onderstations met beschikbare netcapaciteit tot 2030 worden meegenomen in het alternatief,
    hierbij is rekening gehouden met geplande onderstations (zie voetnoot 17);
- gebieden op meer dan 10 km afstand van een onderstation met capaciteit worden niet beschouwd in het
    alternatief2;
- zonnevelden met oost-west opstelling zijn beter voor de netcapaciteit, omdat deze een consistentie in
    opbrengst kennen verspreid over de dag;
- windturbines met ashoogte van 120 m worden hier beschouwd, omdat dit zorgt voor grotere
    zoekgebieden, hierdoor worden gebieden die mogelijk geschikt zijn voor windenergie niet op voorhand
    uitgesloten.

Voor de beoordeling van de mate van geschiktheid in het kader van het energiesysteem is onderscheid
gemaakt in de volgende categorieën:
- ongeschikt: gebieden waar realisatie van een gecombineerd wind- en zonneveld juridisch niet haalbaar
   wordt geacht in het kader van de wet- en regelgeving (harde belemmeringen) en/of waar een afstand
   van meer dan 10 km geldt tot de genoemde onderstations;
- mogelijk geschikt: gebieden waar de realisatie van een gecombineerd wind- en zonneveld op een
   afstand van 5 tot 10 km rond de hierboven genoemde onderstations mogelijk is;
- geschikt: gebieden waar de realisatie van een gecombineerd wind- en zonneveld binnen 5 km rond de
   hierboven benoemde onderstations mogelijk is.

Afbeelding 4.15 toont de gebieden die overblijven als bovengenoemde gebieden vermeden worden en de
sturende criteria worden toegepast. De overgebleven gebieden vormen samen het alternatief
Energiesysteem.




1
    Op de genoemde stations is op basis van de rapportage: https://www.regioan.nl/media/netimpact-
    rapportage_AN_1_0_Verzonden2.pdf, geraadpleegd op 14-07-22, ruimte beschikbaar of komt ruimte beschikbaar in de periode
    tot 2025. Gebieden op meer dan 10 kilometer afstand van de onderstations zorgen voor hoge kosten voor de benodigde
    netinfrastructuur.
2
    Het minimaliseren van transport van energie is een van de ontwerpprincipes van netbeheerder Liander om optimaal gebruik te
    maken van het energiesysteem. De toegepaste afstanden van 0 - 5 km en 5 - 10 km passen bij de systematiek van Liander..




43 | 64    Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Afbeelding 4.15 Alternatief Energiesysteem




4.4        Stap 3: effectenonderzoek alternatieven


Afbeelding 4.17 Stappenplan, stap 3


          Stap 0:
                                                 Stap 1:                                    Stap 3:
      startpunt en                                                  Stap 2:
                                            kansen- en                                  effectenonder-
    uitgangspunten                                             ontwikkeling reële
                                        belemmeringenkaart                               zoeken reële
     onderzoeken                                                 alternatieven
                                                en                                       alternatieven
        planMER




De in de voorgaande stap benoemde alternatieven worden in het planMER onderzocht op de effecten. Dit
gebeurt aan de hand van de beoordelingsschaal en het beoordelingskader zoals toegelicht in hoofdstuk 5.




44 | 64    Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>5
REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU EFFECTENONDERZOEK ENERGIETECHNIEKEN

Dit hoofdstuk geeft een toelichting op het beoordelingskader en effectbeoordeling voor energietechnieken
(wind- en zonne-energie) voor het op te stellen planMER. De effectbeoordeling voor warmtetechnieken
wordt vervolgens in hoofdstuk 6 toegelicht.



5.1       Plan- en studiegebied

In deze NRD en het op te stellen planMER worden de termen plangebied en studiegebied gehanteerd. Het
plangebied is het gebied waarbinnen gezocht wordt naar een geschikte invulling van de voorgenomen
activiteit. Het plangebied is gepresenteerd in afbeelding 1.2. Hierbinnen wordt gezocht naar kansrijke
zoekgebieden voor wind en zon. Het studiegebied is het gebied waarbinnen de milieueffecten worden
onderzocht. De omvang van het studiegebied verschilt per milieuaspect en is afhankelijk van de verwachte
omvang en reikwijdte van de effecten. In sommige gevallen is het studiegebied daarmee van een andere
omvang dan het plangebied, waarbij de regionale grenzen kunnen worden overschreden.



5.2       Referentiesituatie

De alternatieven worden in het planMER beoordeeld ten opzichte van de referentiesituatie. De
referentiesituatie omvat de huidige situatie inclusief de autonome ontwikkelingen binnen het studiegebied.
In het planMER wordt daarom onderscheid gemaakt tussen de huidige situatie en de referentiesituatie:
- huidige situatie: de feitelijke staat van de leefomgeving en de gerealiseerde projecten per 1 januari 2022;
- referentiesituatie: de situatie die tot en met 2030 zou ontstaan als gevolg van de zogeheten autonome
    ontwikkelingen, dat wil zeggen de situatie die in de toekomst zal ontstaan als het voornemen niet wordt
    gerealiseerd. Autonome ontwikkelingen zijn op zichzelf staande ontwikkelingen waarover reeds
    besluitvorming heeft plaatsgevonden of waarover besluitvorming in voorbereiding is, die zonder de
    voorgenomen activiteiten ook zouden plaatsvinden.

In het planMER worden zowel de huidige situatie (per milieuaspect) als de autonome ontwikkelingen
uitgebreid beschreven.

Autonome ontwikkelingen
In bijlage I is een overzicht opgenomen van de relevante autonome ontwikkelingen. Het betreft hierbij
ontwikkelingen die zorgen voor een ruimtebeslag in aanvulling op het bestaande bebouwde gebied. Deze
kunnen mogelijk een beperking opleggen ten aanzien van de ontwikkeling van grootschalige opwek middels
wind- en zonne-energie. Ontwikkelingen binnen de bestaande stedelijke contouren zijn niet opgenomen in
bijlage I, omdat deze beperkt ruimtebeslag opleggen voor de ontwikkeling van grootschalige wind- en
zonne-energie.



5.3       Ingreep-effectrelaties energietechnieken

De realisatie van wind op land en zon op land heeft effecten op verschillende milieuaspecten. Een ingreep-
effectrelatie beschrijft welke effecten op hoofdlijnen te verwachten zijn door de realisatie van wind op land




45 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>of zon op land. Tabel 5.1 laat de maatgevende ingreep-effectrelaties voor windenergie en zonne-energie
zien.



Tabel 5.1 Ingreep-effectrelaties wind- en zonne-energie


Techniek                     Milieuaspect          Effect                                 Criterium

windenergie                  natuur                verstoring of vernietiging             -   effecten op habitattypen en soorten
                                                   beschermde gebieden en soorten             Natura 2000-gebieden
                                                                                          -   effecten op beschermde soorten
                                                                                              Wnb
                                                                                          -   effecten op overige natuurgebieden

                             landschap             aantasting van landschappelijke        -   invloed op ruimtelijk-visuele
                                                   waarden en structuren                      kenmerken
                                                                                          -   invloed op landschapstype en
                                                                                              landschapsstructuur

                             cultuurhistorie       aantasting van cultuurhistorische      -   invloed op cultuurhistorische
                                                   waarden                                    waarden (historische geografie en
                                                                                              historische bouwkunde)

                             archeologie           verstoring of vernietiging van         -   invloed op bekende archeologische
                                                   archeologische waarden                     waarden
                                                                                          -   invloed op verwachte archeologische
                                                                                              waarden

                             geluid                geluidhinder op omliggende             -   invloed op geluidgevoelige
                                                   woningen                                   bestemmingen binnen
                                                                                              geluidscontouren

                             slagschaduw           slagschaduw op omliggende              -   invloed op kwetsbare objecten
                                                   woningen

                             veiligheid            risico op een ongeval door omvallen    -   invloed op kwetsbare objecten
                                                   of bladbreuk van een windturbine

                                                   risico op aanvaring met vliegverkeer   -   invloed op luchtvaartveiligheid

                             grondwater            kans op doorboring scheidende          -   risico op verzilting
                                                   kleilagen met fundering
                                                   windturbines en risico op omhoog
                                                   trekken van zout grondwater door
                                                   bemaling

zonne-energie                natuur                verstoring of vernietiging             -   effecten op habitattypen en soorten
                                                   beschermde gebieden en soorten             Natura 2000-gebieden
                                                                                          -   effecten op beschermde soorten
                                                                                              Wnb
                                                                                          -   effecten op overige natuurgebieden

                             landschap             aantasting van landschappelijke        -   invloed op ruimtelijk-visuele
                                                   waarden en structuren                      kenmerken
                                                                                          -   invloed op landschapstype en -
                                                                                              structuur

                             cultuurhistorie       aantasting van cultuurhistorische      -   invloed op cultuurhistorische
                                                   waarden                                    waarden (historische geografie en
                                                                                              historische bouwkunde)

                             archeologie           verstoring of vernietiging van         -   invloed op bekende archeologische
                                                   archeologische waarden                     waarden
                                                                                          -   invloed op verwachte archeologische
                                                                                              waarden

                             ruimtegebruik         oppervlakteverlies voor andere         invloed op ruimtegebruik
                                                   gebruiksfuncties




46 | 64    Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>5.4       Beoordelingsschaal

Effecten op het milieu en de omgeving als gevolg van de ontwikkeling van windturbines en zonnevelden zijn
te verdelen in effecten tijdens de aanlegfase, de gebruiksfase (gebruik, onderhoud, reparaties) en de
verwijderingsfase. De tijdelijke effecten worden in het planMER niet onderzocht. Om de effecten van de
windturbines en zonnevelden per aspect te kunnen vergelijken worden deze op basis van een plus- en min-
schaal beoordeeld ten opzichte van de referentiesituatie. Hiervoor wordt de beoordelingsschaal gehanteerd
zoals weergegeven in tabel 5.2. Deze beoordelingsschaal wordt in het planMER voor elk criterium nader
gespecificeerd.



Tabel 5.2 Beoordelingsschaal


Score             Toelichting

--                sterk negatief effect ten opzichte van de referentiesituatie

-                 negatief effect ten opzichte van de referentiesituatie

0                 geen effect ten opzichte van de referentiesituatie

+                 positief effect ten opzichte van de referentiesituatie

++                sterk positief effect ten opzichte van de referentiesituatie




5.5       Beoordelingskader energietechnieken

Deze paragraaf toont het beoordelingskader voor elektriciteit. De ingreep-effectrelaties (zie paragraaf 5.3)
vormen de basis voor de invulling van het beoordelingskader. Uitgangspunt voor dit planMER is dat de
effectanalyses en -beoordelingen bijdragen aan de besluitvorming over:
- toe te passen opwektechnieken (zon of wind);
- de zoekgebieden voor grootschalige opwek.

Niet alle criteria uit de ingreep-effectrelaties sluiten aan bij dit uitgangspunt. Daarom maakt het
beoordelingskader onderscheid tussen:
- criteria die worden beschreven en beoordeeld, omdat deze inzicht geven in onderscheidende effecten
   die bijdragen aan de locatiekeuze of keuze voor wind of zon. Dit zijn de maatgevende criteria die
   bijdragen aan de besluitvorming over locaties en techniek op regionaal niveau;
- criteria die enkel worden beschreven, omdat deze criteria voornamelijk inzicht geven in locatie specifieke
   aandachtspunten die relevant zijn voor de nadere uitwerking van projecten. De criteria zijn in deze fase
   van de RES minder sterk van invloed op de keuze voor een bepaalde energietechniek of locatie (niet-
   maatgevend).

Bij het opstellen van het beoordelingskader zijn verder de volgende uitgangspunten gehanteerd:
- in dit planMER worden alleen langdurige effecten onderzocht. Dit zijn effecten met een langere
     doorwerking dan de tijdelijke effecten die door de aanlegwerkzaamheden worden veroorzaakt;
- bij de alternatievenontwikkeling is een aantal gebieden bij voorbaat uitgesloten (de zogenaamde harde
     belemmeringen). Deze onderdelen komen daarom niet terug in het beoordelingskader:
     ꞏ    overlap met bebouwing;
     ꞏ    overlap met infrastructuur (weg, spoorweg, vaarweg), inclusief veiligheidsafstanden;
     ꞏ    overlap met (bekende) bestaande kabels en leidingen, inclusief veiligheidsafstanden.

Sommige criteria zijn enkel van toepassing op of windenergie ofwel zonne-energie. Dit is tussen haakjes
aangegeven bij het aspect of het criterium.

Tabel 5.3 laat het beoordelingskader voor energietechnieken zien. Aansluitend is voor enkele criteria een
nadere toelichting opgenomen.




47 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Tabel 5.3 Beoordelingskader energietechnieken


Aspect                            Criterium                                 Methode                         (Niet-)
                                                                                                            maatgevend?

Bodem en Water (relevant voor wind en zon)

bodemkwaliteit                    invloed op de bodemkwaliteit              GIS-analyse op basis van        niet-maatgevend
                                                                            overzicht spoedlocaties
                                                                            bodemverontreinigingen
                                                                            Arnhem-Nijmegen

                                  risico op zettingen                       kwalitatieve analyse op basis   niet-maatgevend
                                                                            van bodemtypen

grondwater                        risico op verzilting                      kwalitatieve quickscan          niet-maatgevend

                                  invloed op waterwingebieden en            kwalitatieve quickscan          maatgevend
                                  grondwaterbeschermingsgebieden

Natuur (relevant voor wind en zon)1

beschermde soorten en             effecten op habitattypen en soorten       kwalitatieve quickscan          maatgevend
habitattypen Natura               Natura 2000-gebied
2000-gebied

overige beschermde                effecten op beschermde soorten Wet        kwalitatieve quickscan          maatgevend
soorten                           natuurbescherming

GNN-gebieden                      effecten op kernkwaliteiten GNN-          kwalitatieve quickscan          maatgevend
                                  gebieden

overige beschermde                weidevogelgebieden, ganzenrustgebied,     kwalitatieve quickscan          maatgevend
gebieden                          stiltegebieden en groene
                                  ontwikkelingszones

Landschap, cultuurhistorie en archeologie (relevant voor wind en zon)

landschap                         invloed op ruimtelijk-visuele kenmerken   kwalitatieve quickscan          maatgevend

                                  invloed op landschapstype en -structuur   kwalitatieve quickscan          maatgevend

cultuurhistorie                   invloed op cultuurhistorische waarden     kwalitatieve quickscan          maatgevend
                                  (historische geografie en historische
                                  bouwkunde)

archeologie                       aantasting van bekende archeologische     kwalitatieve quickscan          maatgevend
                                  waarden

                                  aantasting van verwachte archeologische   kwalitatieve quickscan          maatgevend
                                  waarden

Veiligheid (relevant voor wind)

externe veiligheid                invloed op (beperkt) kwetsbare objecten   analyse indicatief bereik       maatgevend
                                                                            PR10-5 en PR10-6. Voor
                                                                            windenergie op basis van
                                                                            Handboek risicozonering
                                                                            windturbines

                                  invloed op andere risicobronnen           analyse aanwezige               maatgevend
                                                                            risicobronnen en daaruit
                                                                            volgende beperkingen

luchtvaartveiligheid              invloed op luchtvaartveiligheid           analyse hoogtebeperkingen       maatgevend
                                                                            op basis van Viewer
                                                                            Hoogtebeperkingen
                                                                            Luchtvaart en Defensieradar

Leefomgeving (relevant voor wind en zon)



1
    Bijlage II bevat een uitgebreide onderbouwing van de natuurgebieden die wel of niet vermeden dienen te worden. Deze
    onderbouwing vormt de basis voor de effectonderzoeken ten aanzien van het thema natuur.




48 | 64     Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Aspect                            Criterium                                 Methode                         (Niet-)
                                                                                                            maatgevend?

geluid (relevant voor             overschrijding geluidsnorm op             kwantitatieve- en GIS-analyse   maatgevend
wind en zon)                      geluidgevoelige objecten (gebruiksfase)   geluidcontouren

                                  geluidbelasting onder de norm             kwantitatieve- en GIS-analyse   niet-maatgevend
                                  (gebruiksfase)                            geluidcontouren

slagschaduw                       invloed op kwetsbare objecten door        kwalitatieve analyse o.b.v.     niet-maatgevend
(relevant voor wind)              slagschaduw                               contouren slagschaduw

Gebruiksfuncties (relevant voor zon)

ruimtegebruik                     invloed op ruimtegebruik                  GIS-analyse naar                maatgevend
                                                                            oppervlakteverlies




Toelichting op enkele criteria beoordelingskader

Uitspraak Raad van State, herbeoordeling algemene normen geluid, slagschaduw en veiligheid door uitspraak
Raad van State
Op 30 juni 2021 heeft de Raad van State uitgesproken dat de algemene normen voor geluid, slagschaduw
en veiligheid uit het Activiteitenbesluit en de Activiteitenregeling formeel moeten worden onderzocht. Op
grond van het Europees recht moeten deze in Nederland gehanteerde normen met een milieubeoordeling
opnieuw worden bepaald dan wel herzien. Tot afronding van deze milieubeoordeling, mogen in Nederland
geen besluiten worden genomen over windturbineparken waarbij de geluids-, slagschaduw- en
veiligheidsonderzoeken zonder verdere onderbouwing zijn gebaseerd op de normen uit het
Activiteitenbesluit en de Activiteitenregeling.


Tijdelijke overbruggingsregeling en planMER Windturbinebepalingen Leefomgeving
Op 16 mei 2022 heeft de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat de Tweede Kamer geïnformeerd
over de wijzigings-AmvB met tijdelijke overbruggingsregeling bestaande windturbineparken. In de AmvB is
een tijdelijke overbruggingsregeling opgenomen met algemene milieuregels voor reeds bestaande,
vergunde windturbineparken. De overbruggingsregeling is bedoeld voor de periode totdat nieuwe
algemene milieuregels voor windturbines zijn vastgesteld op basis van een zorgvuldig proces waar het
planMER Windturbinebepalingen Leefomgeving deel van uitmaakt. Het opstellen van het planMER
Windturbinebepalingen Leefomgeving is gestart (NRD en reactienota zijn gepubliceerd1). De
overbruggingsregeling geldt alleen voor windturbineparken waarvoor op 30 juni 2021 al definitieve
toestemmingen in het ruimtelijke spoor en het milieuspoor waren verleend.

Voor nieuwe windparken gelden de Rijksregels voor windturbines in het Activiteitenbesluit door de uitspraak
niet meer. Dit is nu juridisch vastgelegd in de overbruggingsregeling, die ook de vergelijkbare regels in het
Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) buiten werking stelt. De nieuwe, nog op te stellen regels voor
windturbineparken treden volgens de voorlopige planning in werking nadat de Omgevingswet inwerking is
getreden. Tot die tijd moet het bevoegd gezag voor nieuwe windparken voorschriften opnemen in de
omgevingsvergunning of een maatwerkbesluit.

Uit de reactienota behorende bij de NRD voor het planMER Windturbinebepalingen Leefomgeving blijkt dat
het planMER naast de 45 dB en 47 dB Lden normen, ook de 37, 40, 43 en 50 dB Lden normen onderzoekt.
Daarnaast wordt er verwezen naar het onderzoek dat in gaat op afstandsnormen voor windturbines 2. In het
planMER Windturbinebepalingen Leefomgeving worden de resultaten van dit onderzoek meegenomen.
Omdat het op dit moment onduidelijk is wat de nieuwe normen worden, is gekozen om in het planMER uit
te gaan van de ‘bestaande’ geluidsnormen uit het Activiteitenbesluit, met daarbij de kanttekening dat in het
alternatief Leefomgeving (zie paragraaf 4.3) uitgegaan wordt van de 45 dB Lden contour rond geluidgevoelige
objecten, welke de Wereldgezondheidsorganisatie als advieswaarde geeft. Dit is passend bij het detailniveau


1
    https://www.platformparticipatie.nl/windturbinebepalingen/voornemen+windturbinebepalingen/default.aspx.
2
    https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2022/04/21/onderzoek-afstandsnormen-windturbines.




49 | 64     Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>van het planMER en de omvang van het plangebied. Hierbij geldt de kanttekening dat, mochten de
resultaten uit het planMER Windturbinebepaling Leefomgeving van het ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat tijdig bekend zijn, wij zo ver als redelijkerwijs mogelijk de resultaten verwerken in het planMER
voor de RES 2.0. In de verdere uitwerking van de zoekgebieden in de RES 2.0, middels bijvoorbeeld een
projectMER zal in ieder geval nadere invulling worden gegeven aan de normen die op dat moment gelden.
Indien nodig kan een lokale afweging gemaakt worden.


Laagfrequent geluid
Laagfrequent geluid is geluid dat zich in het grensgebied tussen normaal hoorbaar en onhoorbaar geluid
bevindt en vaak mechanisch geproduceerd wordt, onder andere door windturbines. In de discussie rondom
windturbines en gezondheid wordt vaak de vraag gesteld of laagfrequent geluid van windturbines effecten
kan hebben op de menselijke gezondheid. Uit de ‘Factsheet Laagfrequent Geluid’ uit 2020 van het RIVM over
laagfrequent geluid blijkt dat hier geen eenduidig antwoord op te geven is en dat de ene persoon meer
effecten ondervindt dan de ander. Er is geen Nederlandse wettelijke norm voor specifiek laagfrequent geluid
van windturbines, omdat laagfrequent geluid wordt meegewogen in de norm van 47 dB Lden. Het RIVM heeft
eveneens geconcludeerd dat geen aparte beoordeling nodig is boven op de huidige geluidsnorm.

Veiligheid
In het planMER wordt getoetst aan de ligging van objecten binnen de PR10-5 en PR10-6. De PR-contour is de
plaatsgebonden risicocontour. De PR10-6 is de contour waarbij de kans 1 op een miljoen is dat iemand
overlijdt ten gevolge van een ontwikkeling, de PR10-5 betreft de contour waarbij de kans 1 op 100.000 is. In
het planMER wordt, conform de nieuwe methodiek onder de Omgevingswet, getoetst aan ligging van zeer
kwetsbare objecten (gebouwen, zoals basisscholen, ziekenhuizen en verpleeghuizen), kwetsbare objecten
(gebouwen en locaties, zoals woonfuncties en evenementlocaties >5.000 personen) en beperkt kwetsbare
objecten (gebouwen en locaties, zoals kleine kantoorgebouwen (<1.500 m2) en restaurants). Het onderscheid
in kwetsbaarheid komt voort uit de verschillen in het aantal personen dat aanwezig is, de duur dat personen
aanwezig zijn en in hoeverre personen zichzelf in veiligheid kunnen brengen bij een incident.

De veiligheidsanalyse toetst ook aan het groepsrisico. Het groepsrisico is de kans op het overlijden van een
groep van 10, 100 of 1.000 personen als rechtstreeks gevolg van een calamiteit veroorzaakt door een
activiteit. Het groepsrisico is geen onderdeel van Activiteitenbesluit en het Handboek Risicozonering
Windturbines. Daarmee is de analyse voor het groepsrisico geen onderdeel van de wettelijke besluitvorming.
Omdat inzicht in het groepsrisico echter wel relevant is voor een goede ruimtelijk ordening, wordt dit
afgewogen in het planMER. Indien relevant wordt een groepsrisicoberekening gemaakt conform de nieuwe
aanpak onder de Omgevingswet. Hierbij wordt getoetst aan aandachtsgebieden met omliggende
beschermingsschillen tegen gevolgen van ongevallen met gevaarlijke stoffen.

Landschap
De effecten op landschap kunnen als volgt worden geordend:
- effecten op de karakteristieke kernkwaliteiten van het landschap;
- visuele effecten (die representatief voor aantal en grootte windturbines, verlichting, draaisnelheid et
   cetera).

Kwaliteit van de ingreep (die de effecten verzachten, compenseren of zelfs tot een beter landschap kunnen
leiden):
- aansluiting van de opstelling bij de structuurbepalende landschapselementen;
- kwaliteit van de opstelling (eventuele leesbare geometrie, interferentie tussen opstellingen et cetera).

Hierbij sluiten we aan bij de resultaten van de reeds uitgevoerde landschapsanalyses, zoals benoemd in
paragraaf 4.3 onder het alternatief Landschap.




50 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Toelichting niet-beschouwde onderwerpen

Gezondheid
Rond de ontwikkeling van windturbines bestaan zorgen met betrekking tot gezondheid. Windturbines
veroorzaken geluid (inclusief laagfrequent geluid) en slagschaduw, dit is niet alleen hinderlijk, maar kan ook
gevolgen hebben voor de gezondheid. Met name voor geluidhinder is een verband aangetoond met
gezondheidsklachten (onderzoek ‘Gezondheidseffecten van windturbinegeluid: een update’ van het RIVM uit
2020). Omdat de effecten op gezondheid met name raken aan geluid, wordt het aspect ‘gezondheid’ niet als
apart criterium behandeld in het planMER. Tijdens de verdere uitwerking van de zoekgebieden, middels
bijvoorbeeld een projectMER, kan gezondheid als milieuthema beschouwd worden.




51 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>6
REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU EFFECTENONDERZOEK WARMTE


6.1       Onderzoeksaanpak warmtebronnen

Geen kansen- en belemmeringenkaart warmte
Voor warmtetechnieken bestaan nog veel leemten in kennis. Ook wetgeving en beleid omtrent warmte zijn
minder duidelijk dan de regels voor energietechnieken zoals wind- en zonne-energie. Bovendien variëren
warmtetechnieken sterk in omvang en toepassing, waarmee niet op voorhand een algemene
belemmeringenkaart is te maken. Ter illustratie: een woonwijk is ongeschikt voor realisatie van geothermie,
maar biedt kansen voor een (kleinschalige) collectieve bodemlus in combinatie met een warmtepomp. Dit
betekent dat de kansen en belemmeringen dusdanig samenhangen met de warmtetechniek, dat dit
hoofdstuk geen algemene kansen- en belemmeringenkaart voor warmte laat zien. In het planMER worden
de kansen en belemmeringen per warmtetechniek op hoofdlijnen beschouwd en in beeld gebracht.

Warmtekaart als basis voor alle warmtebronnen
De regio heeft voor de RES 1.0 een de warmtestructuurkaart opgesteld (afbeelding 6.1). Voor elk cluster zijn
3 tot 5 mogelijke warmtebronnen benoemd. Hier zijn alleen de belangrijkste bronnen genoemd. Het kan zijn
dat meer of meerdere warmtebronnen interessant zijn voor een specifieke warmte vraagcluster, zoals wijken,
dorpen of bedrijventerreinen.

De resultaten zijn verwerkt tot een eerste, indicatieve warmtestructuurkaart voor de regio. Deze kaart geeft
een indicatie van:
- waar in de regio de meeste vraag is naar warmte;
- welke duurzame warmtebronnen daar het meest geschikt zijn als vervanging van aardgas.

De warmtestructuurkaart biedt een basis voor het gesprek over de verdeling van de warmte die in onze
regio beschikbaar is. Belangrijk is te vermelden dat deze kaart een momentopname is, gebaseerd op
beschikbare data uit 2019. Het zegt niet of een alternatief warmtesysteem ook te realiseren is. De gegevens
waarop de conceptkaart is gebaseerd, blijft de regio in de toekomst actualiseren. Ook zullen inzichten uit
voorgaand onderzoek, onder meer op gebied van aquathermie en geothermie, tot aanpassingen leiden.




52 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Afbeelding 6.1 Warmtekaart (RES 1.0, maart 2020)




De RES 1.0 benoemt in totaal acht warmtebronnen. Dit betreft, geprioriteerd in volgorde van benoeming, de
volgende bronnen:
1 biomassa:
    -  houtachtige biomassa: verbranden;
    -  natte biomassa: vergisten;
2 restwarmte:
    -  industrie;
    -  condensatiewarmte;
    -  datacenters;
    -  TEA: RWZI, AWZI en rioolgemalen;
3 omgevingswarmte:
    -  open WKO’s;
    -  ondiepe geothermie;
    -  conventionele geothermie;
    -  aquathermie TEO: oppervlaktewater, gemalen, stuwen;
    -  aquathermie TEA: riothermie.

Voor alle warmtebronnen geldt dat de toepassing en effecten van individuele of collectieve warmtepompen
ter ondersteuning van de warmteopwaardering van de warmtebron niet worden beschouwd. Deze leiden tot
(zeer) lokale effecten die niet passen bij het detailniveau van het planMER. Bovendien veroorzaken deze
warmtepompen geen onderscheidende milieueffecten die bijdragen aan de keuze voor een locatie of
techniek. De mogelijke milieueffecten kunnen daarmee in per project nader worden onderzocht.

Voorliggende paragraaf presenteert de ingreep-effectrelaties (6.1.1) en onderzoeksaanpak (6.1.2) voor de
effectanalyse op hoofdlijnen voor warmtebronnen.




53 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>6.1.1     Ingreep-effectrelaties warmtebronnen

Ingreep-effectrelaties geothermie
Tabel 6.1 laat de ingreep-effectrelaties zien voor geothermie.



Tabel 6.1 Ingreep-effectrelaties geothermie


Ingreep                         Effect                                          Criterium

uitvoeren boring                aantasting opbouw en stabiliteit ondergrond     risico op (acute) diepe bodemdaling en
geothermieputten (>                                                             ondiepe zettingen
500 m diepte)
(aanlegfase)                    aantasting of verspreiding                      invloed op bodemkwaliteit
                                bodemverontreinigingen

                                veranderingen in de samenstelling van het       invloed op waterwingebieden en
                                grondwater                                      grondwaterbeschermingszones

                                                                                invloed op de grondwaterkwaliteit

                                tijdelijk ruimtebeslag op natuur                effecten op Natura 2000- en NNN-gebieden
                                                                                effecten op overige beschermde
                                                                                natuurgebieden

                                verstoring beschermde soorten                   effecten op beschermde soorten
                                                                                effecten op Natura 2000- en NNN-gebieden
                                                                                effecten op overige beschermde
                                                                                natuurgebieden

                                aantasting of vernietiging archeologische       effecten op archeologische waarden
                                waarden

                                aantasting of vernietiging cultuurhistorische   effecten op cultuurhistorische waarden
                                waarden

                                veiligheidsrisico’s met gevolgen op mensen      invloed op externe veiligheid

                                geluidemissie tijdens aanleg- en gebruiksfase   overschrijding geluidsnorm op
                                                                                geluidsgevoelige objecten

gebruiksfase                    ruimtebeslag in Natura 2000- en NNN-            effecten op Natura 2000- en NNN-gebieden
geothermie-installatie          gebieden

                                ruimtebeslag in overige beschermde              effecten op overige beschermde
                                natuurgebieden                                  natuurgebieden

                                aantasting ruimtelijk-visuele kenmerken         effecten op ruimtelijk-visuele kenmerken




Ingreep-effectrelaties aquathermie
Aquathermie is warmtewinning uit water. Aquathermie kan worden toegepast op verschillende
waterbronnen, namelijk:
- winning van thermische energie uit oppervlaktewater (TEO);
- winning van thermische energie uit afvalwater (TEA);
- winning van thermische energie uit drinkwater (TED).

TEA is de winning van thermische energie uit de waterketen, zoals warm douche- en (af)waswater vanuit
woningen. Dit warme water komt uit in de waterketen en verliest daar haar warmte. Met TEA wordt deze
warmte gewonnen en ingezet om woningen te verwarmen. Hetzelfde geldt voor TED, waarbij thermische
energie wordt gewonnen uit drinkwater. Bij beide vormen van aquathermie zijn individuele of collectieve
warmtepompen nodig en wordt, in de meeste gevallen, gebruik gemaakt van een WKO-systeem. Daarmee
zijn de ingrepen benodigd voor TEA en TED beperkt tot ingrepen op een klein schaalniveau. Deze ingrepen,
en de daaruit volgende milieueffecten, passen niet bij het detailniveau van het planMER en worden daarom
niet nader beschouwd.




54 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>Het planMER beschouwt alleen de effecten van TEO (thermische energie uit oppervlaktewater) in combinatie
met een WKO-systeem op hoofdlijnen. TEO is ook mogelijk zonder WKO-systeem, maar dit is enkel relevant
bij kleinschalige toepassing. Deze kleinschalige toepassingen passen niet bij het detailniveau van het
planMER. Daarom dient voor TEO zonder WKO-systeem per projectonderzoek plaats te vinden en
beschouwt dit planMER enkel TEO in combinatie met een WKO-systeem. Tabel 6.2 laat de ingreep-
effectrelatie van TEO zien die in het planMER wordt beschouwd.



Tabel 6.2 Ingreep-effectrelaties aquathermie


Ingreep                                           Effect                                Criterium

warm- en koudwaterlozing na winning               verandering samenstelling,            effect op de oppervlaktewaterkwaliteit
van koude en warmte uit                           temperatuur en stroming
oppervlaktewater                                  oppervlaktewater




Voor de ingreep-effectrelaties die volgen uit toepassing van een open WKO-systeem wordt verwezen naar
de ingreep-effectrelaties onder ‘open WKO’s’. Voor de ingreep-effectrelaties met betrekking tot
ruimtebeslag in natuurgebieden (Natura 2000, NNN en overige gebieden) en aantasting van
cultuurhistorische en archeologische waarden wordt verwezen naar de ingreep-effectrelaties van
geothermie, zie tabel 6.3. Echter is de benodigde installatie voor TEO van dusdanig kleine omvang -
vergelijkbaar met een transformatorhuisje in stedelijk gebied1 - dat de verwachte effecten beperkter zijn dan
bij geothermie.

Ingreep-effectrelaties open WKO’s
De ingreep-effectrelaties van open WKO’s komen op hoofdlijnen overeen met de ingreep-effectrelaties van
geothermie. Daarom wordt hiervoor verwezen naar tabel 6.1. De ingreep verschilt in de diepte van de
boring: de boring voor open WKO’s vindt plaats op een diepte minder dan 500 m. Daarnaast is de
benodigde (bovengrondse) installatie voor een WKO-systeem van dusdanig kleine omvang, dat de ingreep-
effectrelaties gerelateerd aan ruimtebeslag en aantasting van belevingswaarden in aanmerkelijk mindere
mate optreden dan bij geothermie. Bij open WKO’s is sprake van onttrekking en lozing van grondwater.
Deze ingreep-effectrelatie is uitgelicht in tabel 6.3.



Tabel 6.3 Ingreep-effectrelaties open WKO’s


Ingreep                         Effect                                          Criterium

aanleg en gebruik               onttrekking en lozing van grondwater uit de     invloed op de grondwaterkwaliteit, de
(onderhoud) van de              reservoirs in het watervoerend pakket           oppervlaktewaterkwaliteit en de
WKO-putten                                                                      oppervlaktewaterkwantiteit




Voor externe veiligheid is geen representatief vergelijkbaar onderzoek gevonden wat een indicatie geeft
voor een minimaal aan te houden afstand tot kwetsbare objecten. De afstand van 100 m is daarom niet van
toepassing op WKO-systemen. Externe veiligheid dient daarom per project te worden afgewogen.

Ingreep-effectrelaties biomassa
Tabel 6.4 laat de ingreep-effectrelaties voor biomassa zien. De uitstoot van CO2 wordt hierbij buiten
beschouwing gelaten omdat dit niet aansluit bij het detailniveau van het planMER2.

1
    Met een omvang van circa 3-4 m (l), bij 2 m (b) bij 2,5 m (h).
2
    Over de uitstoot van CO2 door verbranding van biomassa is landelijk veel discussie. De EU heeft het verbranden van biomassa
    als CO2-neutraal bestempeld. Dit omdat de vrijgekomen CO2 uit de lucht is gehaald tijdens het groeiproces van de planten.
    Omdat planten tijdens de groei CO2 opnemen, die bij de verbranding of vergisting weer vrijkomt, wordt gesproken over een
    kort cyclisch proces.




55 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>Tabel 6.4 Ingreep-effectrelaties biomassa


Ingreep                                           Effect                                Criterium

verbranding, vergisting en vergassing             stikstofemissie                       stikstofdepositie op beschermde
biomassa om biogas te produceren. Dit                                                   natuurgebieden
wordt opgewaardeerd tot groen gas

verbranding biomassa om water te                  emissie van geur, geluid en stof      invloed op geurhinder, geluidhinder en
verwarmen.                                                                              luchtverontreiniging (stof)

                                                  veiligheidsrisico’s met gevolgen op   invloed op externe veiligheid
                                                  mensen




Voor de ingreep-effectrelaties met betrekking tot ruimtebeslag in natuurgebieden (Natura 2000, NNN en
overige gebieden) en aantasting van cultuurhistorische en archeologische waarden wordt verwezen naar de
ingreep-effectrelaties van geothermie, zie tabel 6.1.



6.1.2     Aanpak effectanalyse warmtebronnen

Effectbeoordeling warmtebronnen
De effectanalyse voor warmtebronnen omvat een analyse op hoofdlijnen. Dit maakt dat de effecten niet
worden beoordeeld zoals de effecten van energietechnieken worden beoordeeld. Zo worden voor de
warmtebronnen geen kansrijke (groen) en kansrijk te maken (geel) gebieden aangeduid op kaart. Op dit
moment is onvoldoende informatie beschikbaar om een betrouwbaar onderscheid te kunnen maken tussen
kansrijke gebieden en kansrijk te maken gebieden.


Interpretatie effectbeoordelingen warmte
De effectbeoordelingen van warmte dienen anders geïnterpreteerd te worden dan die van
energietechnieken. Waar bij energietechnieken de effectbeoordelingen worden toegekend op basis van
gegronde onderzoeken naar bekende milieueffecten van windturbines en zonnevelden, worden de
milieueffecten van warmtetechnieken beperkt onderzocht. De effectbeoordelingen voor warmtetechnieken
betreffen daarom een eerste inschatting van de aard van de milieueffecten. Een sterk negatieve beoordeling
(--) betekent voor warmte dat op basis van de kenmerken van het gebied mogelijk sprake is van grote
effecten die een risico vormen voor de uitvoerbaarheid van de onderzochte warmtetechnieken.


Wel wordt per warmtebron weergegeven welke gebieden vanuit milieuperspectief bij voorkeur vermeden
worden (oranje) en op welke locaties de milieueffecten een risico voor de uitvoerbaarheid kunnen vormen
(doorzichtig). Onderstaande kleurcodering (tabel 6.5) sluit aan bij de milieubelemmeringenkaarten voor de
verschillende energietechnieken. Onderstaande tabel laat de toelichting voor deze beoordelingen zien. De
effecten die niet onder een van deze beoordelingen vallen, worden samengevat in een tabel met
aandachtspunten voor de vervolgfases.

Het planMER maakt een eerste schifting in voorkeurslocaties uit de warmtestructuurkaart door de
milieuaspecten uit het planMER te projecteren op deze voorkeurslocatie. Hiermee is de potentie voor alle
benoemde warmtebronnen afgezet tegen de effectbeoordeling van milieueffecten.




56 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Tabel 6.5 Algemene maatlat beoordeling warmtebronnen


                    Beoordeling          Toelichting algemeen

0                   neutraal             effecten leiden niet tot een verslechtering van milieukwaliteiten ten opzichte van de
                                         referentiesituatie. Vanuit milieuperspectief hebben deze gebieden de voorkeur

-                   negatief             effecten leiden tot een verslechtering van milieukwaliteiten ten opzichte van de
                                         referentiesituatie en/of zijn strijdig met vigerend beleid. Vanuit milieuperspectief hebben
                                         deze gebieden niet de voorkeur

--                  sterk negatief       effect is vanwege de aard en omvang, of vanwege strijdigheid met milieu- en/of
                                         veiligheidswetgeving beperkt acceptabel. Daarbij zijn de mogelijkheden om effecten te
                                         mitigeren naar verwachting beperkt. Hierdoor vormen de effecten een risico voor de
                                         uitvoerbaarheid




Onderzoeksaanpak geothermie
Naast de warmtestructuurkaart is relatief veel onderzoek uitgevoerd naar de kansen voor geothermie in
Nederland en de milieueffecten van geothermie. De provincie Gelderland heeft recent een
potentieonderzoek uitgevoerd naar geothermie in Gelderland1. Hierdoor is voldoende relevante en regio-
specifieke informatie beschikbaar over geothermie in algemene zin, de milieueffecten van geothermie en de
mogelijkheden voor geothermie in de regio. De effecten die volgen uit de ingreep-effectrelaties worden op
hoofdlijnen beschreven. Hierbij wordt ter onderbouwing gebruik gemaakt van bronmateriaal. Voor de
milieuthema’s laat de effectanalyse een beknopte uiteenzetting zien van de mogelijke verbodsbepalingen
vanuit wetgeving, de te verwachte effecten en de aan te raden vervolgstappen. Tot slot worden de effecten
beoordeeld conform de beoordelingsmethodiek uit tabel 6.1 en worden de aandachtspunten voor
vervolgfases uiteengezet.

Onderzoeksaanpak aquathermie en open WKO’s
Voor aquathermie en open WKO’s worden de effecten beschouwd die op basis van de ingreep-effectrelaties
de grootste milieueffecten lijken te veroorzaken. De effecten van open WKO-systemen komen op veel
vlakken overeen met de milieueffecten van geothermie. Voor de vergelijkbare effecten wordt daarom
verwezen naar geothermie. De overige milieueffecten voor aquathermie en open WKO-systemen worden
beschouwd aan de hand van bronmateriaal en vigerende wettelijke- en beleidskaders. Voor beide bronnen
bestaat de effectanalyse uit een beknopte beschrijving van deze effecten, gevolgd door een conclusie en
effectbeoordeling en uiteenzetting van aandachtspunten voor de vervolgfase.

Onderzoeksaanpak biomassa
De warmtebronnen biomassa hebben betrekking op het verbranden of vergisten van biomassa. Hiervoor is
een centrale benodigd waar biomassa zoals mest, slib, GFT, reststromen of overige biomassa wordt verbrand
of vergist. Voor dergelijke centrales zijn richtafstanden bepaald om hinder op woningen te beperken. Deze
richtafstanden zijn middels zoneringen vastgelegd in de Handreiking bedrijven van milieuzonering van de
Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). Deze handreiking bevat een lijst met een integrale benadering
op aan te houden afstanden tussen het bedrijf en woningen voor de aspecten geluid, geur, stof en externe
veiligheid. Deze richtafstanden vormen de basis voor de effectanalyse voor biomassa. Omdat deze
richtafstanden op beide bronnen van toepassing zijn, worden de effecten van groen gas en biomassa samen
beschouwd. Tot slot bevat de effectanalyse een effectbeoordeling en aandachtspunten voor vervolgfases.



6.2          Onderzoeksaanpak warmteopslag

Warmteopslag kan ondergronds (hoge temperatuuropslag (HTO) of thermische putten) en bovengronds
(bovengrondse tankopslag). Diepe ondergrondse warmteopslag is opslag in bodemlagen op een diepte van
meer dan 50 m. Ondiepe ondergrondse warmteopslag is opslag in constructies die minder diep zijn dan


1
    https://www.witteveenbos.com/fileadmin/Downloads/Div._documenten/Publieksrapportage_Potentieonderzoek_Geothermie_Geld
      erland.pdf.




57 | 64      Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>50 m. De omvang van opslaginstallaties varieert en hangt af van de aangesloten warmtebronnen, de
benodigde opslagcapaciteit en de (variabiliteit van de) warmtevraag. De milieueffecten van ondergrondse
warmteopslag verschillen van bovengrondse warmteopslag. Daarom zijn zowel de ingreep-effectrelaties als
de effectanalyse opgesplitst in een deel voor ondergrondse warmteopslag en een deel voor bovengrondse
warmteopslag.

Collectieve ondergrondse warmteopslag is nog niet breed toegepast in Nederland en de rest van de wereld.
Bovendien vormen juridische-, financiële en milieutechnische belemmeringen van HTO en thermische putten
een risico voor de haalbaarheid van dergelijke projecten. Omdat weinig referentieprojecten voorhanden zijn,
beperkt de effectanalyse voor warmteopslag zich tot een analyse op hoofdlijnen.



6.2.1     Ingreep-effectrelaties warmteopslag

Ingreep-effectrelaties ondergrondse warmteopslag
Tabel 6.9 presenteert de ingreep-effectrelaties voor ondiepe (<50 m) ondergrondse warmteopslag. De
ingreep-effectrelaties voor diepe ondergrondse opslag (>50 m) zijn op hoofdlijnen vergelijkbaar met de
ingreep-effectrelaties van geothermie. HTO vindt plaats op dieptes die vergelijkbaar zijn aan- of minder diep
zijn dan geothermieprojecten en dieper dan open WKO-projecten.

De diepte van de thermische put hangt af van de benodigde omvang en de oppervlakte. Hoe groter de
oppervlakte, hoe minder diep de put hoeft te zijn. Beide variabelen hebben eigen voor- en nadelen, zoals
ruimtebeslag, effecten op de bodem en effecten op grondwater.



Tabel 6.6 Ingreep-effectrelaties ondiepe ondergrondse warmteopslag (thermische putten)


Ingreep                                          Effect                              Criterium

graafwerkzaamheden voor aanleg van               aantasting opbouw en stabiliteit    risico op zettingen
de thermische put                                ondiepe ondergrond

                                                 aantasting of verspreiding          invloed op bodemkwaliteit
                                                 bodemverontreinigingen

                                                 tijdelijk ruimtebeslag in Natura    effecten op Natura 2000- en NNN-
                                                 2000- en NNN-gebieden               gebieden

                                                 tijdelijk ruimtebeslag in overige   effecten op overige beschermde
                                                 beschermde natuurgebieden           natuurgebieden

                                                 verstoring beschermde soorten       effecten op beschermde soorten

                                                 aantasting of vernietiging          effecten op archeologische waarden
                                                 archeologische waarden

                                                 aantasting of vernietiging          effecten op cultuurhistorische waarden
                                                 cultuurhistorische waarden

                                                 geluidemissie tijdens aanleg- en    overschrijding geluidsnorm op
                                                 gebruiksfase                        geluidsgevoelige objecten

bemalingswerkzaamheden voor aanleg               veranderingen in de samenstelling   invloed op waterwingebieden en
van de thermische put                            van het grondwater                  grondwaterbeschermingszones

                                                                                     invloed op de grondwaterkwaliteit

gebruiksfase van de thermische put               ruimtebeslag in Natura 2000- en     effecten op Natura 2000- en NNN-
                                                 NNN-gebieden                        gebieden

                                                 ruimtebeslag in overige             effecten op overige beschermde
                                                 beschermde natuurgebieden           natuurgebieden

                                                 aantasting ruimtelijk-visuele       effecten op ruimtelijk-visuele kenmerken
                                                 kenmerken




58 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Ingreep-effectrelaties bovengrondse warmteopslag
De ingreep-effectrelaties van bovengrondse warmteopslag hebben betrekking op de bovengrondse
tankopslag. De ingreep-effectrelaties zijn op hoofdlijnen vergelijkbaar met de ingreep-effectrelaties van
ondergrondse warmteopslag. Daarom wordt hiervoor verwezen naar tabel 6.6. De verschillen zitten in:
1 voor bovengrondse warmteopslag leidt bemaling door de beperkte omvang niet tot onderscheidende
    effecten, waardoor dit geen onderdeel uitmaakt van de effectanalyse;
2 de effecten op de bodem, het grondwater en het ruimtebeslag treden in mindere mate op dan bij
    ondergrondse warmteopslag, doordat ingrepen in de bodem beperkter zijn in omvang en diepte;
3 de landschappelijke effecten van een bovengrondse opslagtank zijn groter dan de landschappelijke
    effecten van HTO. Een thermische put is over het algemeen lager dan een opslagtank, waarmee ook deze
    naar verwachting minder landschappelijke effecten veroorzaakt.



6.2.2     Aanpak effectanalyse warmteopslag

De warmtebronnen restwarmte, geothermie, biomassa, zonthermie en warmtepompen kunnen gebruik
maken van ondergrondse- of bovengrondse warmteopslag. De effectanalyse voor warmteopslag is daarom
relevant voor deze warmtebronnen.

Effectbeoordeling warmteopslag
De uitgangspunten voor de beoordeling van milieueffecten van warmteopslag zijn gelijk aan de
uitgangspunten voor warmtebronnen. Ook hier worden neutrale, negatieve en sterk negatieve
beoordelingen toegekend en weergegeven op kaart.

Onderzoeksaanpak ondergrondse warmteopslag
De effectanalyse voor ondergrondse warmteopslag focust zich op de effecten van HTO en thermische
putten. Voor beide opslagtechnieken worden de milieueffecten in beeld gebracht, waarbij in veel gevallen
een verwijzing is opgenomen naar de effectanalyses onder warmtebronnen. HTO lijkt immers in veel
aspecten op een open WKO-systeem en geothermie, waardoor ook de milieueffecten vergelijkbaar zijn. Voor
beide technieken ligt de focus op de onderscheidende milieueffecten ten opzichte van elkaar en ten
opzichte van warmtebronnen. Zo wordt voor thermische putten meer aandacht besteed aan de effecten
door ruimtebeslag en de effecten op de ruimtelijk visuele kenmerken. Bij de effectanalyse worden daarom de
onderscheidende effecten apart beschreven en worden de overige milieueffecten -die vergelijkbaar zijn met
warmtebronnen- enkel samengevat. Tot slot worden de milieueffecten beoordeeld en op kaart weergegeven
en worden de aandachtspunten voor de vervolgfases uiteengezet.

Onderzoeksaanpak bovengrondse warmteopslag
De effectanalyse voor bovengrondse warmteopslag focust zich op de effecten van bovengrondse
tankopslag. Net als voor ondergrondse warmteopslag, wordt ook hier zoveel mogelijk verwezen naar de
effectanalyse van warmtebronnen. De bovengrondse warmteopslag onderscheidt zich van de ondergrondse
bronnen door de effecten bovengronds, zoals ruimtebeslag en effecten op ruimtelijk visuele kenmerken. Ook
hier worden enkel deze onderscheidende effecten apart beschreven en worden de overige milieueffecten
samengevat.



6.3       Onderzoeksaanpak warmtedistributie

6.3.1     Ingreep-effectrelaties warmtedistributie

De realisatie van een warmtedistributienetwerk heeft effecten op verschillende milieuaspecten. Tabel 6.7
beschrijft welke ingreep-effectrelatie op hoofdlijnen te verwachten zijn voor het ondergrondse warmtenet.




59 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>Tabel 6.7 Ingreep-effectrelaties warmtedistributie


Ingreep                                     Effect                              Criterium

werkzaamheden aanleg warmtenet              aantasting opbouw en stabiliteit    risico op (acute) diepe bodemdaling en ondiepe
(graafwerkzaamheden, bemaling en            ondergrond                          zettingen
boringen)

                                            aantasting of verspreiding          invloed op bodemkwaliteit
                                            bodemverontreinigingen



                                            veranderingen in de samenstelling   invloed op waterwingebieden en
                                            van het grondwater                  grondwaterbeschermingszones

                                                                                invloed op de grondwaterkwaliteit



                                            tijdelijk ruimtebeslag in Natura    effecten op Natura 2000- en NNN-gebieden
                                            2000- en NNN-gebieden



                                            tijdelijk ruimtebeslag in overige   effecten op overige beschermde
                                            beschermde natuurgebieden           natuurgebieden



                                            verstoring beschermde soorten       effecten op beschermde soorten



                                            aantasting of vernietiging          effecten op cultuurhistorische waarden
                                            cultuurhistorische waarden




                                            aantasting of vernietiging          effecten op archeologische waarden
                                            archeologische waarden



                                            geluidemissie tijdens aanleg- en    overschrijding geluidsnorm op geluidsgevoelige
                                            gebruiksfase                        objecten

                                            kruisingen wegen, spoorwegen,       kruisingen met bestaande infrastructuur
                                            vaarwegen en kabels en leidingen



                                            belemmering toekomstig              effecten op toekomstig ruimtegebruik
                                            ruimtegebruik




Het milieuaspect externe veiligheid wordt niet beschouwd. Dit omdat voor het transport van warmte door
buisleidingen op het gebied van externe veiligheid geen wettelijke eisen gelden met betrekking tot het
plaatsgebonden risico en groepsrisico.



6.3.2     Aanpak effectanalyse warmtedistributie

Effectbeoordeling warmtedistributie
De milieueffecten als gevolg van de aanleg van het warmtenet worden niet beoordeeld. Dit omdat de
effecten van de aanleg van het warmtenet in mindere mate spelen op regio- of gebiedsniveau, maar meer
op specifieke locaties. Daarnaast zijn de effecten sterk afhankelijk van de ingreep ter plaatse en kan een deel
van de effecten worden weggenomen door toepassing van maatregelen zoals een HDD-boring. Zo kan




60 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>aantasting van een archeologisch monument worden vermeden door een kleine tracéwijziging of kan onder
het monument doorgeboord worden. Ook kan (mits minder dan circa 1 km) onder een natuurgebied worden
doorgeboord. Daarnaast kan een warmteleiding in een natuurgebied worden aangelegd als voldaan wordt
aan (strenge) voorwaarden. Het rood of oranje aanduiden van gebieden of locaties op kaart leidt daarmee
tot een overschatting van effecten en dus tot een vertekend beeld van de mogelijkheden voor aanleg van
het warmtedistributienetwerk. De effectanalyse beperkt zich daarmee tot een beschrijving van wat (niet)
haalbaar is op grond van wetgeving en beleid.

Onderzoeksaanpak warmtedistributie
De effectanalyse voor warmtedistributie beperkt zich tot de effecten van de aanleg en het gebruik van het
ondergrondse warmtenet.

Voor deze onderdelen betreft de effectanalyse een beschrijving van de milieueffecten op hoofdlijnen. De
kansen voor realisatie, de beoogde tracés, de technische kenmerken en de hoeveelheid en locatie van
benodigde bovengrondse installaties zijn namelijk onbekend. Deze hangen alle direct samen met de locaties
en technische kenmerken van de warmtebronnen. Realisatie van een hoge- of middentemperatuur
geothermiebron vraagt om een ander type warmtenet en bijbehorende bovengrondse installaties dan
realisatie van een lagetemperatuur aquathermiebron. Daar komt bij dat de locatie van de warmtebron
bepalend is voor de ligging van het warmtenet en daarmee ook van de milieueffecten van het warmtenet.

Dit maakt dat de effectanalyse een beschrijving op principeniveau betreft. Hierbij wordt niet altijd specifiek
ingegaan op gebiedseigenschappen van de regio. Zo worden bijvoorbeeld de gebiedseigenschappen van
natuurgebieden (bijvoorbeeld leefgebieden specifieke soorten) en gebiedsspecifieke landschappelijke
waarden buiten beschouwing gelaten. Of, waar en hoe een warmtenet in of nabij de natuurgebieden in de
regio komt te liggen is namelijk onbekend. Hetzelfde geldt voor het doorkruisen van landschappelijk
waardevolle gebieden. Ook beschrijft deze effectanalyse geen effecten op het detailniveau van een wijk,
buurt of woning. Deze effecten zijn dusdanig afhankelijk van de eigenschappen van de wijk, buurt of woning
(dichtheid, aanwezige leidingen, woningeigenschappen) dat deze niet passen bij het detailniveau van het
planMER.

Wel bevat het planMER voor het ondergrondse warmtenet en de bovengrondse installaties per milieuthema
een effectbeschrijving op hoofdlijnen. Hierbij wordt per milieuthema (bodem, water, natuur, landschap, et
cetera) beschreven wat de te verwachten effecten zijn op deze thema’s. De thema’s waarvoor de effecten op
hoofdlijnen worden beschreven, volgen uit de ingreep-effectrelaties. Per milieuthema wordt naast de
effectbeschrijving op hoofdlijnen aangegeven of, en zo ja, welke gebieden vanuit dat milieuthema bij
voorkeur vermeden worden.

Voor het ondergrondse warmtenet beperkt de effectbeschrijving zich tot effecten gedurende de aanlegfase.
Dit omdat tijdens de gebruiksfase in principe geen effecten optreden. Er geldt ook voor de warmtedistributie
dat niet elk effect een risico vormt voor de uitvoerbaarheid van het project. De omvang van de
effectbeschrijvingen loopt hierdoor uiteen. Daarnaast worden de effecten van aanleg van het warmtenet
naar verwachting op hoofdlijnen vergelijkbaar met de aanleg van hoogspanningskabels. Daarom wordt bij
sommige thema’s verwezen naar de effectbeschrijving bij elektriciteit. Ook zijn de daar beschreven
wettelijke- en beleidskaders in veel gevallen ook van toepassing op de warmtedistributie.

Uitgangspunten effectanalyse warmtedistributie
Warmtedistributie bestaat uit het ondergronds warmtenet en bovengrondse installaties. Veel beide
onderdelen zijn nog veel factoren onbekend. Daarom zijn uitgangspunten gedefinieerd die
achtergrondinformatie bieden voor de effectanalyse. Onder onbekende factoren worden onder andere de
factoren verstaan:
- de aansluiting op het type warmtebron;
- de aansluiting op het type afnemer, zoals kassen of woningen;
- de omvang van het warmtenet (regionaal, sub regionaal, lokaal);
- de omvang van de buisleidingen;
- de omvang en de hoeveelheid benodigde bovengrondse installaties. Varieert ten minste per
    warmtebron, omvang van het warmtenet en het type afnemer.




61 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>Bovenstaande ontbrekende factoren maken dat de effectanalyse warmte zich beperkt tot een analyse op
hoofdlijnen. Om een beeld te geven van de aard en omvang van het warmtedistributienet, worden de
onderstaande uitgangspunten gehanteerd. Deze uitgangspunten worden gebruikt voor het bepalen van de
effecten op hoofdlijnen. Daarnaast geven deze uitgangspunten een beeld van de te verwachten
bandbreedte van mogelijke effecten van de warmtedistributie.

Diameter en lengte warmtetransportleidingen
De diameter van een warmtetransportleiding varieert met de omvang van het warmtenet. Een regionaal
warmtenet, heeft baat bij een grotere buisleiding dan een lokaal warmtenet. Hoe groter de diameter, hoe
meer warm water door de buis gevoerd kan worden. De diameter van de verschillende warmtenetten betreft:
1 een regionaal warmtenet: binnendiameter van 500 mm en een buitendiameter van 700-900 mm. Van
   toepassing op de aanvoer- en retourleiding. Inzet voor warmtebronnen met grote warmtepotentie, zoals
   restwarmte of grote geothermiebronnen;
2 een subretinaal warmtenet: binnendiameter tussen de 200 en 500 mm (aanvoer- en retourleiding). Inzet
   voor warmtebronnen met midden- tot hoge warmtepotentie, zoals kleinere restwarmtebronnen of
   geothermiebronnen;
3 een lokaal warmtenet: binnendiameter van circa 200 mm (aanvoer- en retourleiding). Inzet voor
   warmtebronnen met beperkte warmtepotentie, zoals aquathermie.

De lengte van de warmtetransportleiding varieert. Met name voor warmtebronnen als geothermie en
aquathermie is een warmteleiding van circa 1,5 km het maximum. Dit omdat de warmteverliezen toenemen
bij grotere transportafstanden. Voor een regionaal warmtenet kan de lengte oplopen tot tientallen
kilometers. Hiervoor zijn persleidingen benodigd die de warmte onder druk van de restwarmtebron naar een
(buffer)locatie pompen. Vanuit daar wordt de warmte opgewaardeerd of juist gecascadeerd (trapsgewijs
proces) en ingevoerd op sub-regionale of lokale warmtenetten.

Aanlegmethode en diepte
Een warmtetransportleiding kan, net als een hoogspanningskabel, worden aangelegd in open ontgraving of
met een gestuurde boring. De aanlegdiepte bij open ontgraving is circa 2 m. Bij aanleg met een boring kan
de diepte oplopen tot 35 m. Dit kan nodig zijn voor kruising van een kanaal, snelweg of brede spoorweg.
Voor beide aanlegtechnieken kan bemaling nodig zijn om de leidingen in den droge aan te kunnen leggen.
Dit is afhankelijk van de grondwaterstand ter plaatse.

Isolatie
Warmtetransportleidingen zijn goed geïsoleerd. Warmte-uitstraling naar de bodem treedt hierdoor niet tot
nauwelijks op. Er kan sprake zijn van minimale effecten op de bodem, het grondwater of ecologie. Dit zijn
effecten die erg lokaal optreden. Deze maken daarom geen onderdeel uit van het planMER.



6.4       Kennisleemten, monitoring en evaluatie

In het planMER wordt aangegeven welke kennisleemten er bestaan en wat hun betekenis voor de
besluitvorming is. Dit geldt voor zowel de energietechnieken wind en zon, als het onderdeel warmte. Bij het
optreden van kennisleemten wordt de mate van betekenis beoordeeld en wordt zo nodig een
monitoringsprogramma opgesteld. Met een monitoringsprogramma kan worden bepaald of de gemeten
effecten overeenkomen met de voorspelde effecten en of andere of aanvullende maatregelen nodig zijn om
de effecten te beperken. Deze gegevens kunnen tevens worden gebruikt voor de evaluatie van de
besluitvorming tijdens of na afloop van de activiteiten ten behoeve van het ontwikkelen van grootschalige
opwek in de regio.




62 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>7
PROCES EN PARTICIPATIE


7.1       M.e.r.-procedure

Het te doorlopen m.e.r.-proces bestaat op hoofdlijnen uit 2 fasen:
1 de NRD-fase;
2 de planMER-fase.

Voorliggende NRD en het op te stellen planMER maken deel uit van een m.e.r.-procedure om
beslisinformatie te bieden voor een besluit over de RES 2.0 en de windvisie van de provincie Gelderland. De
gemeenteraden, Provinciale Staten en Algemene Besturen van de waterschappen stellen de RES 2.0 vast. De
Provinciale Staten stellen de windvisie vast.

De gemeenten zijn vervolgens verantwoordelijk voor de uitwerking van de RES 2.0 in beleid. Voor de
uitvoering van projecten is aanvullend mogelijk een project-m.e.r.-procedure van toepassing. Er loopt nog
een onderzoek in samenwerking met het Nationaal Programma RES welk detailniveau nodig is om de
indirecte werking van de RES 2.0 te vergroten: als juridische basis voor een vergunningsaanvraag 'bouwwerk
in strijd met de planologische voorschriften' en om vergunningverlening zo gemakkelijker te maken (zie ook
paragraaf 1.4).

NRD-fase
De NRD markeert de start van de plan-m.e.r.-procedure. In dit NRD is uiteengezet welke alternatieven
worden onderzocht in het planMER. Ook laat de NRD het beoordelingskader zien waaruit blijkt op welke
milieuaspecten de alternatieven worden onderzocht en op welke wijze de milieueffecten worden
beoordeeld. Het milieuonderzoek zoals gepresenteerd in dit NRD wordt uitgevoerd in het planMER.

PlanMER-fase
Het planMER maakt de geschikte en geschikt te maken zoekgebieden voor wind- en zonne-energie binnen
de regio inzichtelijk. Het planMER biedt daarmee handvatten aan de regio om haar ambitie voor
grootschalige opwek een stap verder te brengen. Het planMER biedt een transparante en integrale
milieuafweging in het maken van de locatiekeuze(s) op hoofdlijnen.

Het planMER bevat en/of beschrijft in ieder geval de volgende onderdelen:
1 het doel van het voornemen;
2 een beschrijving van het voornemen en de ‘redelijkerwijs in beschouwing te nemen’ alternatieven, zowel
   (bijvoorbeeld) qua ligging als qua uitvoeringswijze;
3 welke plannen er eerder voor deze activiteit zijn vastgesteld en welke alternatieven daarin waren
   opgenomen;
4 voor welke besluit(en) het m.e.r. wordt gemaakt en welke besluiten met betrekking tot het voornemen al
   aan het planMER vooraf zijn gegaan;
5 een beschrijving van de ‘huidige situatie en de autonome ontwikkeling’ in het plangebied;
6 welke gevolgen het voornemen en de alternatieven hebben voor het milieu en een motivering van de
   manier waarop deze gevolgen zijn bepaald en beschreven en een vergelijking van die gevolgen met de
   ‘autonome ontwikkeling’;
7 effectbeperkende c.q. mitigerende maatregelen;




63 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>8     leemten in kennis;
9     een publiekssamenvatting.



7.2       Inspraak en advies

7.2.1     Participatie

De RES GMR streeft naar nieuwe energie van, voor en door de regio. Daarom worden belanghebbenden
vroegtijdig betrokken bij dit onderzoek. De gedachte achter participatie en de ervaring hiermee is dat
intensieve samenwerking met de omgeving leidt tot betere projecten. Onder andere door ruimtelijke
inpassing van het project die beter aansluit op de omgeving, doordat belanghebbenden meedenken,
gebiedskennis en ideeën aandragen en doordat begrip voor elkaars belangen en standpunten toeneemt
door samenwerking.

In de regio wordt samengewerkt, maar wordt ook gekeken naar wie waarvoor aan de lat staat. Zo past de
regio het uitgangspunt uit de RES 1.0 ‘Lokale autonomie waar dat kan en benutten van de kracht van de
regio waar dat moet’ toe. Zo ook op gebied van participatie. Het planMER is een onderzoek op regionaal
niveau, daarom zijn regionale stakeholders uitgenodigd om deel te nemen in de dialogen om de NRD te
vormen.

Regionaal georganiseerde partijen die met hun belang verbonden zijn aan de RES worden beschouwd als
regionale stakeholders. Zij zijn actief in de GMR en vertegenwoordigen lokale of landelijke achterban in de
regio. De regionale stakeholders hebben meegedacht in 3 omgevingsdialogen over welke milieueffecten
worden onderzocht en hoe gedetailleerd (zie bijlage III voor de lijst met regionale stakeholders).

In het najaar van 2022 wordt deze NRD gepubliceerd. Dan kan eenieder een reactie geven op deze NRD. Dit
wordt een zienswijze genoemd. Aanvullend wordt in november 2022 voor iedereen die geïnteresseerd is een
online informatieavond georganiseerd. We beantwoorden de zienswijzen in een reactienota en deze geven
mogelijk aanleiding tot aanpassingen in de onderzoeksaanpak voor het planMER.



7.2.2     Advies Commissie voor de m.e.r.

De Cie-m.e.r. is een onafhankelijke commissie van deskundigen die adviseert in het kader van de
m.e.r.-procedure. De inzet van de Cie-m.e.r. is deels verplicht en deels vrijwillig. Het is vrijwillig om de
Cie-m.e.r. een advies te vragen in het voortraject, waar de NRD onderdeel van uitmaakt. Voor het planMER
geldt een verplichting de Cie-m.e.r. om advies te vragen. Tijdens de NRD-fase geeft de Cie-m.e.r. een advies
over het NRD dat ter inzage wordt gelegd. Hiervoor brengt de Cie-m.e.r. mogelijk ook een bezoek aan het
plangebied. Op basis van de ontvangen adviezen van de Cie-m.e.r. en de inspraakreacties en adviezen, wordt
de NRD met een reactienota vastgesteld. De Cie-m.e.r. geeft eveneens een advies op de inhoud van het
planMER (een toetsingsadvies). Eventueel geven de zienswijzen en het advies van de Commissie m.e.r.
aanleiding tot het maken van een aanvulling op het planMER, bijvoorbeeld om een aantal zaken wat verder
uit te diepen of nadere accenten te leggen.




64 | 64   Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>Bijlage(n)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>I
BIJLAGE: AUTONOME ONTWIKKELINGEN


Tabel I.1 Autonome ontwikkelingen


Thema                             Project/plan                            Omvang/type                                   Status

Arnhem

woningbouw                        Stadsblokken-Meinerswijk                bouw circa 400 woningen, transformatie        Raad van State
                                                                          steenfabriek terrein en ontwikkelen
                                                                          evenemententerrein. Ontwikkeling
                                                                          natuurgebied Meinerswijk

Berg en Dal

woningbouw                        Reomie-terrein Ooij                     woningbouw, aantal nader te bepalen           nader te
                                                                                                                        bepalen

bedrijventerrein                  Uitbreiding bedrijventerrein            uitbreiding van het bestaande                 verkenning
                                  Groesbeek                               bedrijventerrein van Groesbeek richting
                                                                          het oosten. Plan in verkennende fase

energie-infrastructuur            Transformatorstation Beek               realisatie nieuw transformatorstation nabij   voorbereiding
                                                                          Beek                                          vergunningen

zonnevelden                       diverse zonneparken                     er worden zes zonneparken verkend of          in
                                                                          deze zijn in voorbereiding van een            voorbereiding
                                                                          vergunningsaanvraag. Twee liggen in het
                                                                          zoekgebied tussen Leuth en Millingen aan
                                                                          de Rijn, twee in het zoekgebied ten
                                                                          noordoosten van Groesbeek, één bij de
                                                                          RWZI bij Kekerdom/Millingen aan de Rijn
                                                                          en één op vuilstort “De Dukenburg”, nabij
                                                                          de Bruuk.

zandwinning                       zandwinning Ooijse Graaf                zandwinningslocatie Ooijse Graaf, m.e.r.-     in
                                                                          procedure wordt gestart                       voorbereiding

Beuningen

windturbines                      Ontwikkeling Windpark                   5 windturbines met maximale tiphoogte         Raad van State
                                  Beuningen                               van 245 m ten zuiden van de A73 en ten
                                                                          westen en oosten van de A50

zonnevelden                       Ontwikkeling zonnevelden                4 zonnevelden ten zuiden van de A73 en        onherroepelijke
                                                                          ten oosten van de A50 met gezamenlijk         vergunning
                                                                          oppervlakte van circa 40 hectare

grondbank                         Grondbank                               de grondbank bevindt zich in de               nader te
                                                                          noordoostoksel van knooppunt Ewijk. Hier      bepalen
                                                                          vindt ontwikkeling plaats van de
                                                                          verondieping van een voormalige
                                                                          zandwinplas. Tevens wordt er een
                                                                          geluidswal ontwikkeld

zandwinning en recreatie          Beuningse plas                          ten zuidoosten (tussen de ARN en de A73)      project in
                                                                          van het dorp Beuningen wordt er een           uitvoering,
                                                                          zandwinproject opgestart. Hierdoor zal er




          Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Bijlage I | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>Thema                               Project/plan                            Omvang/type                                  Status

                                                                            in de toekomst een recreatieve waterplas:    zandwinning
                                                                            De Beuningse Plas ontstaan. De komende       gestart
                                                                            jaren wordt deze plas uitgegraven en zal
                                                                            de omgeving worden ingericht. Het idee is
                                                                            dat het project in 2035 is afgerond

zandwinning                         Geertjesgolf                            Geertjesgolf betreft een zandwinproject in   eindsituatie
                                                                            ontwikkeling gelegen in het Winssensche      bereikt,
                                                                            Veld ten zuiden van Winssen en in de         zandwinning
                                                                            uiterwaarden van de Waal bij Deest.          gestart
                                                                            Gedurende 15 jaar zal in dit gebied zand
                                                                            (beton- en metselzand en ophoogzand) en
                                                                            grind worden gewonnen voor de
                                                                            bouwgrondstoffenvoorziening. De
                                                                            binnendijks in de polder gelegen plassen
                                                                            die door de winning zullen ontstaan
                                                                            worden ingericht als natuur- en
                                                                            recreatiegebied. Tevens zullen er
                                                                            natuurwaarden aan de randen van het
                                                                            gebied worden gerealiseerd

Doesburg

niet van toepassing                 niet van toepassing                     niet van toepassing                          niet van
                                                                                                                         toepassing

Druten

zonneveld                           zonneveld Larendeel                     zonneveld met oppervlakte van 26 hectare     vergund
                                                                            ten zuiden van de N322, nabij Molenhoek

zonneveld                           zonneveld Zevent                        zonneveld met oppervlakte van circa 28       vergund
                                                                            hectare ten zuiden van de N322 en Puiflijk

zonneveld                           zonneveld Uivermeertjes                 drijvend zonneveld op de voormalige          vergund
                                                                            zandwinning van de Uivermeertjes ter
                                                                            hoogte van de Laarstraat te Deest, netto
                                                                            17 hectare

zonneveld                           zonneveld Hooge Bobbert                 zonneveld ten zuidwesten van Puiflijk,       vergund
                                                                            netto 6,6 hectare

zonneveld                           zonneveld Groenendael                   zonneveld aan de Ulandsestraat te Druten     in ontwikkeling

Duiven

infrastructuur                      doortrekken A15                         de A15 wordt vanaf knooppunt Ressen als      Raad van State
                                                                            autosnelweg met 2x2 rijstroken
                                                                            doorgetrokken naar de A12 tussen Duiven
                                                                            en Zevenaar. Tussen Duiven en Zevenaar
                                                                            komt een nieuw knooppunt. De
                                                                            verwachting is dat de doortrekking eind
                                                                            2025 gereed is

zonneveld                           zonneveld nabij InnoFase                ontwikkeling zonneveld van circa 45          in ontwikkeling
                                                                            hectare in gebied naast InnoFase binnen
                                                                            zoeklocatie WZ5 van de RES 1.0

bedrijventerrein                    drie zoekgebieden                       aangewezen zoekgebieden in                   in ontwikkeling
                                    bedrijventerreinen                      Omgevingsvisie voor uitbreiding
                                                                            bedrijventerreinen (aansluitend op
                                                                            bestaand bebouwd gebied)

woningbouw                          twee uitbreidingslocaties wonen         aangewezen uitbreidingslocatie wonen         in ontwikkeling
                                    en één reserve                          (Ploen-Noord en Plakse Weide) en reserve
                                    woningbouwlocatie                       woningbouwlocaties (Biezenkampen),
                                                                            aangrenzend aan bestaand bebouwd
                                                                            gebied




            Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Bijlage I | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>Thema                               Project/plan                            Omvang/type                                  Status

Heumen

woningbouw                          woningbouw Kanaalzone                   plan voor realisatie circa 700 woningen in   nader te
                                                                            Kanaalzone aan westzijde Malden, op          bepalen
                                                                            locatie huidige sportvelden

woningbouw                          plan Zilverberg                         bouw van 70 tot 100 woningen tussen          in ontwikkeling
                                                                            Zilverbergweg en Kruisbergsestraat in
                                                                            Overasselt

zonneveld                           zonneveld Teersche Sluispolder          zonneveld met zo’n 42.000 zonnepanelen       in ontwikkeling
                                                                            in het Energielandschap A73, nabij           (voorontwerp-
                                                                            Heumen                                       bestemmings-
                                                                                                                         plan)

Lingewaard

infrastructuur                      doortrekken A15                         de A15 wordt vanaf knooppunt Ressen als      Raad van State
                                                                            autosnelweg met 2x2 rijstroken
                                                                            doorgetrokken naar de A12 tussen Duiven
                                                                            en Zevenaar. De snelweg kruist het
                                                                            Pannerdensch Kanaal met een brug. De
                                                                            verwachting is dat de doortrekking eind
                                                                            2026 gereed is

Nijmegen

bedrijventerrein                    bedrijventerrein De Grift               uitbreiding bedrijventerrein De Grift in     voorbereiding
                                                                            noorden Nijmegen uitbreiden tussen De        bestemmings-
                                                                            Griftdijk, A15 en de A325                    plan

Overbetuwe

nader te bepalen                    nader te bepalen                        nader te bepalen                             nader te
                                                                                                                         bepalen

Rheden

woningbouw                      woningbouw ziekenhuislocatie Velp           ontwikkeling circa 800 woningen              uitwerking
                                ‘Masterplan IJsseldistrict’                                                              masterplan

zandwinning                     zandwinning Havikerwaard                    zandwinning en aanleg water en natuur        deels in
                                                                            deels in                                     uitvoering,
                                                                                                                         MIRT-traject
                                                                                                                         een tweede
                                                                                                                         fase

Renkum

nader te bepalen                    nader te bepalen                        nader te bepalen                             nader te
                                                                                                                         bepalen

Rozendaal

geen relevante ontwikkelingen voorzien

Westervoort

woningbouw                          Westervoort-Noord                       uitbreidingslocatie wonen ten noorden van    in ontwikkeling
                                                                            stedelijk gebied Westervoort

Wijchen

woningbouw                          nieuwbouw Wijchen-West                  circa 1.300 woningen aan westzijde van       voorbereiding
                                                                            Wijchen. Het gebied wordt aan de             uitvoering
                                                                            westelijke zijde begrensd door de
                                                                            provinciale weg N845, aan de noordzijde
                                                                            door de Hernenseweg, aan de oostzijde
                                                                            door de Randweg Noord/Westerdreef en
                                                                            aan de zuidzijde door de Ravensteinseweg




            Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Bijlage I | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>Thema                               Project/plan                            Omvang/type                                  Status

woningbouw                          nieuwbouw Huurlingsedam                 woningbouw aan zuidoostzijde van             voorbereiding
                                                                            Wijchen, tussen Oosterweg, N324 en           uitvoering
                                                                            Huurlingsedam

bedrijventerrein                    uitbreiding Bijsterhuizen               uitbreiding bedrijventerrein Bijsterhuizen   nader te
                                                                            met circa 40 hectare tussen A325m            bepalen
                                                                            Schoenaker, Nieuwe Wetering en
                                                                            Wilhelminalaan

zonneveld                           zonneveld Kampbroek                     zonneveld aan de Kambroek 5 te Hernen.       vergund
                                                                            Netto 11 hectare

zonneveld                           zonneveld Bankhoef                      zonneveld aan de Bankhoeve en het            in ontwikkeling
                                                                            Papenstraatje te Leur

Zevenaar

infrastructuur                      doortrekken A15                         de A15 wordt vanaf knooppunt Ressen als      Raad van State
                                                                            autosnelweg met 2x2 rijstroken
                                                                            doorgetrokken naar de A12 tussen Duiven
                                                                            en Zevenaar. Tussen Duiven en Zevenaar
                                                                            komt een nieuw knooppunt. De
                                                                            verwachting is dat de doortrekking eind
                                                                            2025 gereed is




            Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Bijlage I | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>II
BIJLAGE: STURENDE CRITERIA NATUUR MIDDELS EEN QUICKSCAN

Voor het beoordelen van het thema natuur is een quickscan uitgevoerd om inzicht te krijgen in mogelijke
risico’s en voorkeuren voor wat betreft wind- en zonne-energie locaties ten aanzien van waardevolle en/of
beschermde natuurgebieden en beschermde soorten. Deze bijlage bevat de basis voor de beoordeling van
de effecten op natuur. In deze quickscan1 is onderscheid gemaakt tussen het scenario voor de realisatie van
een windpark en dat voor de realisatie van een zonneveld. Wind- en zonnevelden verschillen immers sterk
van elkaar wat betreft het effect op beschermde natuurwaarden (gebieden en soorten). Bij zonnevelden
wordt een relatief groot gebied bedekt met zonnepanelen. In de gebruiksfase zijn de effecten gering en
voornamelijk beperkt tot ruimtebeslag. Bij windparken is het directe ruimtebeslag relatief beperkt. Effecten
treden met name op tijdens de gebruiksfase doordat de draaiende rotorbladen aanvaringsslachtoffers
veroorzaken onder vogels en vleermuizen en een verstorende werking kunnen hebben op vogels.

Voor de beoordeling van de mate van geschiktheid in het kader van natuurwetgeving- en beleid, is in de
quickscan onderscheid gemaakt in de volgende categorieën:
- ongeschikt:
    ꞏ gebieden waar realisatie van wind- dan wel zonneveld juridisch niet haalbaar wordt geacht in het
         kader van natuurwetgeving- en beleid;
    ꞏ gebieden waar realisatie van wind- dan wel zonneveld in theorie onder voorwaarden mogelijk is,
         doch waarvan de kans op goedkeuring vanuit natuurwetgeving- en beleid zeer laag wordt ingeschat;
- mogelijk geschikt: gebieden waar de realisatie van wind- dan wel zonneveld onder voorwaarden mogelijk
    is, waarvan de kans op goedkeuring vanuit natuurwetgeving- en beleid als matig-hoog wordt ingeschat;
- geschikt: gebieden waar de realisatie van wind- dan wel zonneveld zonder strenge voorwaarden (mits
    eventueel beperkte mitigerende maatregelen ten aanzien van beschermde soorten) juridisch haalbaar
    wordt geacht in het kader van natuurwetgeving- en beleid.



Tabel II.1 Sturende criteria natuur - wind en zon


Sturende criteria         Mate van                    Onderbouwing
                          geschiktheid

weidevogelgebied          ongeschikt voor             voor weidevogelgebieden geldt op basis van artikel 2.51a in de
                          wind en zon                 Omgevingsverordening Gelderland (geconsolideerd op 1 februari 2022) dat een
                                                      nieuw bestemmingsplan in ieder geval een nieuwe windturbine of nieuw
                                                      zonneveld niet toe staat. Hier kan middels de bepalingen in artikel 1a.2 niet van
                                                      worden afgeweken. Bij de realisatie van een wind- of zonneveld moet er dus
                                                      rekening mee worden gehouden dat deze buiten de contouren van de genoemde
                                                      weidevogelgebieden worden gerealiseerd




1
    In de quickscan natuur is enkel getoetst op de effecten in de gebruiksfase van het te realiseren wind- of zonneveld. Tijdelijke
    effecten die na de aanlegfase voorbij zijn (zoals een tijdelijke invloed op het landschap of op ruimtegebruik door
    aanlegwerkzaamheden), worden in het planMER immers niet beschouwd, tenzij deze een risico kunnen vormen voor de
    uitvoerbaarheid. Tijdelijke effecten zijn over het algemeen niet bepalend voor de keuze voor zoekgebieden of een keuze tussen
    de verschillende energie- en warmtetechnieken. Effecten die optreden tijdens de aanlegfase, maar een langere doorwerking
    hebben (zoals stikstofdepositie), worden eveneens niet beschouwd in het planMER. Dit kan, evenals overige tijdelijke effecten
    worden beschouwd in een projectMER voor concrete energieprojecten.




           Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Bijlage II | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>Sturende criteria           Mate van                    Onderbouwing
                            geschiktheid

impact op Natura-           ongeschikt voor             gezien voor de aangewezen habitattypen van beide Natura 2000-gebieden telkens
2000 gebieden               wind en zon                 een behoud- dan wel een uitbreidingsdoelstelling geldt, is bij ruimtebeslag binnen
                                                        deze habitattypes sowieso sprake van een negatief effect op de
                                                        instandhoudingsdoelstelling(en) (IHD). Dit effect is tevens niet te mitigeren. Het
                                                        realiseren van een windpark binnen de contouren van aangewezen habitattypen
                                                        wordt dan ook juridisch niet haalbaar geacht. Het is van belang dat bij realisatie
                                                        van een wind- of zonneveld, het ruimtebeslag in ieder geval buiten de contouren
                                                        van deze habitattypen plaatsvindt

impact op GNN               ongeschikt voor             hoewel het GNN door de provincie Gelderland wordt aangemerkt als 'niet kansrijk'
gebieden                    wind                        voor de ontwikkeling van windenergie, wordt in de beleidslijn Windenergie van de
                                                        provincie ook gesteld dat deze gebieden niet geheel op voorhand worden
                                                        uitgesloten. Zie regel “binnen deelgebieden van GNN gereserveerd voor
                                                        windenergie” voor de mogelijk geschikte gebieden voor wind binnen GNN.

impact op GNN               mogelijk geschikt           volgens de provinciale omgevingsverordening is binnen het GNN een andere
gebieden                    zon                         bestemming dan natuur (zoals wind- of zonne-energie) alleen mogelijk indien (i)
                                                        er sprake is van groot openbaar belang, (ii) er geen reële alternatieven aanwezig
                                                        zijn en (iii) de negatieve effecten op de kernkwaliteiten en het oppervlak van het
                                                        gebied en de ecologische samenhang binnen het gebied zoveel mogelijk worden
                                                        beperkt, en de overblijvende effecten gelijkwaardig worden gecompenseerd

binnen                      mogelijk geschikt           voor windturbines geldt dat deze onder voorwaarden zijn toegestaan in de
deelgebieden van            voor wind                   hiervoor voorziene verkenningsgebieden, waar de effecten op de kernkwaliteiten
GNN gereserveerd                                        op voorhand als beperkt worden ingeschat. Deze delen van het GNN liggen in
voor windenergie                                        zones langs Rijkswegen. Oprichting van windturbines is in deze delen van het
                                                        GNN mogelijk als samen met de realisatie van de windturbines maatregelen
                                                        worden getroffen die per saldo aantasting van de kernkwaliteiten van het GNN
                                                        voorkomen. In dat saldo zijn vergroting van de oppervlakte natuur en versterking
                                                        van de ecologische samenhang belangrijke randvoorwaarden. Voor het plaatsen
                                                        van windturbines in het verkenningsgebied voor windenergie in het GNN dient het
                                                        oppervlak van natuur dat verloren gaat voor 200 % gecompenseerd te worden. De
                                                        versterking wordt vastgelegd in een natuurversterkingsplan

ganzenrustgebied1           mogelijk geschikt           in ganzenrustgebieden geldt een 'ja, mits'-beleid van de provincie Gelderland.
                            wind en zon                 Windparken en zonnevelden zijn hier weliswaar enkel toegestaan indien (artikel
                                                        2.51b):
                                                        - uit onderzoek blijkt dat deze activiteit of ontwikkeling wordt uitgevoerd op een
                                                        locatie waar de nadelige gevolgen voor de functie als rustgebied voor
                                                        overwinterende ganzen zoveel mogelijk worden beperkt; en
                                                        - na uitvoering minimaal 500 hectare in het betreffende ganzenrustgebied
                                                        overblijft


groene                      mogelijk geschikt           de GO bestaat uit gebieden rond het GNN, waaronder weidevogelgebieden en
ontwikkelingszo-            voor wind en zon            ganzenrustgebieden, en vormt een ecologische verbinding tussen delen van het
nes                                                     GNN. In de GO is er sprake van terughoudend beleid van de provincie Gelderland
                                                        ten aanzien van de ontwikkeling van wind- of zonne-energie. Nieuwe kleinschalige
                                                        ontwikkelingen zijn onder voorwaarden wel mogelijk

waardevol open              mogelijk geschikt           voor waardevolle open gebieden is de grootschalige openheid de belangrijkste
gebied                      voor wind en zon            kernkwaliteit. Daarom geldt als uitgangspunt dat ruimtelijke ingrepen die de
                                                        openheid aantasten niet zijn toegestaan. Open gebieden zijn soms ook kansrijke
                                                        plekken voor het opwekken van windenergie. Met het oog op de
                                                        maatschappelijke opgave voor duurzame energie, is het daarom onder
                                                        voorwaarden mogelijk om een windturbinepark met meer dan 3 windturbines op
                                                        te richten in open gebieden. De voorwaarden (Omgevingsverordening artikel 2.62)
                                                        zijn dat bij het bestemmingsplan aandacht wordt besteed aan de volgende
                                                        punten:
                                                        a. de ruimtelijke kenmerken van het landschap;
                                                        b. de maat, schaal en inrichting in het landschap;
                                                        c. de visuele interferentie met een nabij gelegen windturbine of windturbines;
                                                        d. de cultuurhistorische achtergrond en waarden van het landschap; e. de beleving



1
    Het ganzenrustgebied overlapt volledig het stiltegebied.




             Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Bijlage II | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>Sturende criteria         Mate van                    Onderbouwing
                          geschiktheid

                                                      van de windturbine of het windturbinepark in het landschap.

                                                      Bij realisatie van een wind- of zonneveld binnen de grenzen van het waardevol
                                                      open gebied dient de initiatiefnemer de wijze van compensatie van de
                                                      kernkwaliteiten en de wijze waarop aandacht aan voorkomende soorten wordt
                                                      besteed vast te leggen in een natuurversterkingsplan dat onderdeel uitmaakt van
                                                      het bestemmingsplan

zone van 1- 8 km          mogelijk geschikt           in het onderzoek van Altenburg & Wymenga1 is bepaald dat de wespendief de
rondom Natura             voor wind                   meest beperkende soort is (belangrijkste aandachtsoort) voor het plaatsen van
2000-gebied                                           windturbines bij dit natuurgebied; de Veluwe vormt binnen Nederland het
Veluwe                                                kerngebied van de wespendief. Op basis van dit onderzoek is geconcludeerd dat
                                                      de realisatie van een windpark buiten de Veluwe onder voorwaarden mogelijk is.
                                                      De meest relevante criteria daarbij zijn het aantal beoogde turbines en de afstand
                                                      van de Veluwerand waarop deze worden geplaatst. Op basis van dit onderzoek is
                                                      vastgesteld dat de plaatsing van (in totaal) 10 turbines op alle afstanden tussen 1–
                                                      8 km van de Veluwerand mogelijk is zonder dat dit significant negatieve effecten
                                                      heeft op de wespendiefpopulatie. Bij 25 turbines is dit pas mogelijk op een afstand
                                                      van minimaal 5 km. Grote aantallen turbines, zoals 75 of 100, zijn zonder effectieve
                                                      mitigerende maatregelen niet mogelijk binnen een afstand van 8 km van de
                                                      Veluwe. Met toepassing van mitigerende maatregelen zoals een
                                                      stilstandsvoorziening neemt de ruimte voor windturbines nabij de Veluwe wel toe.
                                                      Er wordt op dit moment nog onderzoek gedaan onder welke randvoorwaarden
                                                      (met welke maatregelen) realisaties van windprojecten nabij de Veluwe mogelijk
                                                      zijn

zone van 1 - 8 km         geschikt voor zon           op voorhand worden geen belangrijke knelpunten vanuit natuurwet- en beleid
rondom Natura                                         verwacht
2000-gebied
Veluwe

zone van 10 km            mogelijk geschikt           het Natura 2000-gebied Rijntakken is aangewezen voor broedvogels, waarvan de
rondom Natura             voor wind                   verspreiding tijdens het broedseizoen beperkt blijft tot de leefgebieden binnen
2000-gebied                                           het Natura 2000-gebied zelf, of hooguit tot een halve kilometer daarbuiten in
Rijntakken                                            geval van de roerdomp. Een aantal van de aangewezen niet-broedvogels kan
                                                      echter op grotere afstand van het Natura 2000-gebied foerageren. Ganzen
                                                      bijvoorbeeld kunnen tot maximaal 30 kilometer afstand van de slaapplaats
                                                      foerageren2. Binnen 10 kilometer van slaapplaatsen in de directe omgeving
                                                      (grootste slaapplaats3 in de Rhederlaag, kleinere slaapplaatsen in de
                                                      Hondsbroeksche Pleij, Meinerswijk en Immerlooplas) liggen veel geschikte
                                                      foerageergebieden. Het is daarom aannemelijk dat het overgrote deel van de
                                                      aangewezen ganzen van Rijntakken binnen 10 kilometer afstand van deze
                                                      slaapplaatsen foerageert. Naar verwachting is de realisatie van een windpark in
                                                      deze zone enkel onder voorwaarden (gepaste mitigerende maatregelen) mogelijk

zone van 10 km            geschikt voor zon           op voorhand worden geen belangrijke knelpunten vanuit natuurwet- en beleid
rondom Natura                                         verwacht
2000-gebied
Rijntakken




1
    E. Klop, J. Stahl, H. Sierdsema, P. Alefs, J. Latour 2020. Windenergie op en rondom de Veluwe. Effecten op Wespendief en
    andere soorten. A&W rapport 20-140, Altenburg & Wymenga ecologisch onderzoek, Feanwalden.
2
    Nolet, B.A., J.M. Baveco & H. Kuipers, 2009. Evaluatie opvangbeleid 2005 - 2008 overwinterende ganzen en smienten.
    Deelrapport.
3
    Een modelberekening van de capaciteit van opvanggebieden voor overwinterende ganzen en smienten. Alterra, Wageningen.




           Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Bijlage II | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>Beschermde soorten
Gezien de grootte van de regio, is het niet mogelijk om op niveau van individuele soorten een beoordeling
te doen van het potentieel voorkomen. Wel is hieronder voor zowel wind- als zonnevelden een overzicht
gegeven van waar risicosoorten voornamelijk worden verwacht en waar het risico op overtredingen met
betrekking tot beschermde soorten groot is. Het betreft een analyse op hoofdlijnen op basis van een
deskundigenoordeel.

Risico voor beschermde soorten bij realisatie windpark
Bij de realisatie van een windpark, zijn vogels en vleermuizen1 de belangrijkste risicosoorten. Effecten treden
met name op tijdens de gebruiksfase doordat de draaiende rotorbladen aanvaringsslachtoffers veroorzaken
onder vogels en vleermuizen en een verstorende werking kunnen hebben op vogels (door o.a. geluid en
slagschaduw).

Effecten op andere diersoorten dan vogels en vleermuizen zijn zeer beperkt tot afwezig. Voor deze soorten
(bv. kleine ongewervelde dieren) gelden naar verwachting enkel zeer lokale directe effecten door het fysiek
verdwijnen of ongeschikt worden van habitat ter plaatse van de mast met fundering.

Windturbines kunnen negatieve gevolgen hebben voor vogels. Er is kans op directe sterfte door aanvaring
met de rotorbladen of de mast. Daarnaast kunnen de turbines de leefgebieden van vogels verstoren.
Hiermee wordt rekening gehouden bij de planning van een windturbinepark. Sovon heeft in opdracht van
het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit onderzocht waar veel vogelsoorten voorkomen die
kwetsbaar zijn voor windparken. Met gegevens over de verspreiding, aantallen en vliegbewegingen van deze
vogelsoorten zijn kaarten (zie afbeelding II.1) gemaakt met gebieden waar naar verwachting de risico’s van
windturbines op kwetsbare soorten het grootst zijn2.

Op basis van deze kaart is te zien dat de hoogste risicozones binnen de regio zich in het oosten van de regio
bevinden, in de zone langs de Waal en de Nederrijn.




1
    Vleermuissoorten die relatief vaak als slachtoffer worden aangetroffen zijn ‘aerial hawkers’. Het betreft met name soorten die in
    open omgeving op grotere hoogte jagen. In Nederland lopen vooral gewone dwergvleermuis, ruige dwergvleermuis, rosse
    vleermuis, bosvleermuis, laatvlieger en tweekleurige vleermuis risico.
2
    Sierdsema H., Foppen R., van Els P., Kampichler C. & Stahl J. 2021. Achtergronddocument windenergie gevoeligheidskaart
    vogels. Sovon-rapport 2021/09. Sovon Vogelonderzoek Nederland, Nijmegen.




           Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Bijlage II | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>Afbeelding II.1 Risicokaart1 broedvogels en niet-broedvogels i.r.t. windturbines; deelkaart regio Arnhem Nijmegen; Het kaartbeeld
                geeft in kleuren het relatieve verschil weer tussen gebieden van de kans dat windturbines een negatief effect zullen
                hebben op zowel broed- als niet-broedvogelpopulaties. In roodtinten de gebieden met de hoogste kans, in oranje
                en geel de gebieden met de laagste kans. Voor nadere uitleg van de interpretatie en de beperkingen van deze
                kaartbeelden2 zie Sovon-rapport 2021/09




Ten aanzien van de wet natuurbescherming soortenbescherming een aantal aandachtspunten met
betrekking tot de locatiekeuze voor een windpark. Zo is het, om risico’s voor vogels en vleermuizen -en dus
voor overtreding van de wet natuurbescherming- te beperken, van belang dat het windpark bij voorkeur
wordt gerealiseerd:
- buiten de hoge risicozone voor vleermuizen, zoals weergeven in afbeelding II.1;
- op een minimumafstand van 200 m van voor vleermuizen relevante landschapselementen (bomenrij,
    haag, bos(rand), waterloop en oever, kuststrook)3.

Omdat aanvaringslachtoffers (vogels en vleermuizen) nooit geheel zijn te voorkomen, is voor de realisatie
van een windpark altijd een ontheffing Wnb (inclusief mitigatie- en compensatieplan) nodig.

Risico voor beschermde soorten bij realisatie zonneveld
Bij de realisatie van zonnevelden zijn de grootste effecten te verwachten voor vogels; dit is dan ook de
belangrijkste risicogroep voor dit type projecten. Aanleg van zonnevelden of het plaatsen van zonnepanelen
kan de betreffende locatie geheel of gedeeltelijk ongeschikt maken als leefgebied voor vogels. Het gaat om

1
    Deze kaart laat niet de daadwerkelijke aanwezigheid van vogels zien. En ook niet de sterfte, of verstoring als er een windturbine
    in het gebied zou komen te staan. Het is een verwachting van een risico bij plaatsing van windturbines op een bepaalde plek.
    Deze verwachting is berekend op basis van wat men weet over de aanwezigheid van soorten en de kennis van hun
    leefgebiedseisen. En de kaart geeft een beeld van alleen de voor windturbines kwetsbare vogelsoorten.
2
    Sierdsema H., Foppen R., van Els P., Kampichler C. & Stahl J. 2021. Achtergronddocument windenergie gevoeligheidskaart
    vogels. Sovon-rapport 2021/09. Sovon Vogelonderzoek Nederland, Nijmegen.
    Sovon (2021). Gevoeligheidskaart vogels, https://stats.sovon.nl/pub/publicatie/18101, geraadpleegd op 04-07-2022.
3
    https://www.eurobats.org/sites/default/files/documents/pdf/Advisory_Committee/AC10_Doc_9_Report_IWG_WindTurbines.pdf.




           Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Bijlage II | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>verlies en aantasting van foerageer-, broed-, rust- en slaapplaatsen op land en water. Het afvangen van licht
door de panelen kan ook een negatieve invloed hebben op het onderwaterleven en bodemleven en dat kan
weer negatieve effecten hebben op de voedselbeschikbaarheid voor vogels1.

Ten aanzien van de wet natuurbescherming soortenbescherming een aantal aandachtspunten met
betrekking tot de locatiekeuze voor een zonneveld. Zo is het, om risico’s voor vogels - en zo ook een
overtreding van de Wnb - zoveel mogelijk te voorkomen, van belang dat de zonnevelden niet worden
geplaatst in belangrijke vogelgebieden (N2000, GNN/GO, ganzenrustgebied, weidevogelgebied, waardevol
open gebied). Voor de keuze van een geschikte zonneveldlocatie wordt een voorkeursvolgorde gehanteerd:
(1) eerst op daken en gevels van gebouwen, (2) dan onbenutte terreinen zonder natuurwaarden in bebouwd
gebied, (3) infrastructurele werken en gronden in bebouwd gebied, en (4) tot slot in het landelijk gebied op
gronden met geen of zeer weinig belang voor vogels en andere natuurwaarden.

Zodra de locatie van een zonneveld bekend is moet nader onderzoek worden gedaan naar de aanwezige
beschermde soorten - met name vogelsoorten (belangrijkste risicogroep) - en de functie van het terrein voor
deze soorten, zodat een schatting kan worden gemaakt van de impact van de locatiekeuze.



Tabel II.2 Overzicht IHD typen/soorten en globale inschatting van risico op significant negatieve effecten IHD bij realisatie van
          wind- of zonneveld in het betreffende Natura 2000-gebid


Type/                Aangewezen                  Aantal op of               Risico significant negatief     Risico significant negatief
soortgroep           habitattype/soort           boven                      effect bij realisatie           effect bij realisatie zonneveld?
                                                 doelstelling/trend         windpark?
                                                 *

Habitattype          H2310, H2320,               n.v.t.                     hoog, negatief effect bij       hoog, negatief effect bij
                     H2330, H3130,                                          ruimtebeslag binnen             ruimtebeslag binnen
                     H3160, H3260A,                                         habitattype                     habitattype (oppervlakteverlies
                     H4010A. H4030,                                         (oppervlakteverlieshabitat)     habitat
                     H5130, H6230,
                     H6410, H7110B,
                     H7140A, H7150,
                     H7230, H9120,
                     H9190, H91D0,
                     H91E0C

Habitatsoort         gevlekte                    ?/?                        laag, mogelijk licht negatief   laag, mogelijk licht negatief
                     witsnuitlibel               (SvI waarschijnlijk        effect bij ruimtebeslag in      effect bij ruimtebeslag in
                                                 gunstig)                   vennen van Natura 2000          vennen van Natura 2000
                                                                            (verlies leefgebied)            (verlies leefgebied)

                     vliegend hert               ?/?                        laag, mogelijk licht negatief   laag, mogelijk licht negatief
                                                 (SvI waarschijnlijk        effect bij ruimtebeslag in      effect bij ruimtebeslag in oud
                                                 gunstig)                   oud eikenbos en beuken-         eikenbos en beuken-eikenbos
                                                                            eikenbos met hulst binnen       met hulst binnen Natura 2000
                                                                            Natura 2000 (verlies            (verlies leefgebied)
                                                                            leefgebied)

                     rivierdonderpad             ?/?                        laag, mogelijk licht negatief   laag, mogelijk licht negatief
                                                 (SvI waarschijnlijk        effect bij ruimtebeslag         effect bij ruimtebeslag in/aan
                                                 gunstig)                   in/aan waterlopen (verlies      waterlopen (verlies leefgebied)
                                                                            leefgebied)

                     beekprik                    ?/?                        laag, mogelijk licht negatief   laag, mogelijk licht negatief
                                                 (SvI waarschijnlijk        effect bij ruimtebeslag         effect bij ruimtebeslag in/aan
                                                 gunstig)                   in/aan waterlopen (verlies      waterlopen (verlies leefgebied)
                                                                            leefgebied)




1
    Vogelbescherming Nederland, https://www.vogelbescherming.nl/over-ons/standpunten/standpunt-zonne-energie,
    geraadpleegd op 4 juli 2022.




           Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Bijlage II | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>Type/              Aangewezen                  Aantal op of               Risico significant negatief      Risico significant negatief
soortgroep         habitattype/soort           boven                      effect bij realisatie            effect bij realisatie zonneveld?
                                               doelstelling/trend         windpark?
                                               *

                   drijvende                   ?/?                        laag, mogelijk licht negatief    laag, mogelijk licht negatief
                   waterweegbree               (svI waarschijnlijk        effect bij ruimtebeslag          effect bij ruimtebeslag in/aan
                                               gunstig)                   in/aan waterlopen (verlies       waterlopen (verlies leefgebied)
                                                                          leefgebied)

                   kamsalamander               ?/?                        laag, mogelijk licht negatief    laag, mogelijk licht negatief
                                               (svI gunstig)              effect bij ruimtebeslag in       effect bij ruimtebeslag in
                                                                          landbouwenclaves/bos-            landbouwenclaves/bosranden
                                                                          randen binnen Natura 2000        binnen Natura 2000 (verlies
                                                                          (verlies leefgebied)             leefgebied)

                   meervleermuis               ?/?                        matig, mogelijk licht negatief   laag, mogelijk licht negatief
                                               (svI gunstig)              effect bij ruimtebeslag nabij    effect bij ruimtebeslag nabij
                                                                          bunkers (aantasting              bunkers (aantasting
                                                                          winterverblijf) en waterrijke    winterverblijf) en waterrijke
                                                                          gebieden (aantasting/verlies     gebieden (aantasting/verlies
                                                                          foerageergebied) én              foerageergebied)
                                                                          mogelijk negatief effect bij
                                                                          onderbreking landschap
                                                                          structuren (obstructie
                                                                          vliegroute) en bij in werking
                                                                          treden turbines (verstoring &
                                                                          beperkt aanvaringsrisico)

broedvogel         wespendief                  nee/-                      hoog, mogelijk negatief          matig, mogelijk negatief effect
                                                                          effect bij ruimtebeslag          bij ruimtebeslag binnen bos
                                                                          binnen bos (verlies              (verlies leefgebied)
                                                                          leefgebied) en bij in werking
                                                                          treden turbines (verstoring &
                                                                          aanvaringsrisico)

                   nachtzwaluw                 ja/+                       matig, mogelijk negatief         laag, mogelijk licht negatief
                                                                          effect bij ruimtebeslag          effect bij ruimtebeslag binnen
                                                                          binnen leefgebied (verlies       leefgebied (verlies leefgebied)
                                                                          leefgebied) en bij in werking
                                                                          treden turbines (verstoring &
                                                                          aanvaringsrisico)

                   ijsvogel                    ja/?/                      matig, mogelijk negatief         laag, mogelijk licht negatief
                                                                          effect bij ruimtebeslag          effect bij ruimtebeslag binnen
                                                                          binnen leefgebied (verlies       leefgebied (verlies leefgebied)
                                                                          leefgebied) en bij in werking
                                                                          treden turbines (verstoring &
                                                                          aanvaringsrisico)

                   draaihals                   ja/-                       hoog, mogelijk negatief          matig, mogelijk negatief effect
                                                                          effect bij ruimtebeslag          bij ruimtebeslag binnen
                                                                          binnen leefgebied (verlies       leefgebied (verlies leefgebied)
                                                                          leefgebied) en bij in werking
                                                                          treden turbines (verstoring &
                                                                          aanvaringsrisico)

                   zwarte specht               nee/=                      hoog, mogelijk negatief          matig, mogelijk negatief effect
                                                                          effect bij ruimtebeslag          bij ruimtebeslag binnen
                                                                          binnen leefgebied (verlies       leefgebied (verlies leefgebied)
                                                                          leefgebied) en bij in werking
                                                                          treden turbines (verstoring &
                                                                          aanvaringsrisico)

                   boomleeuwerik               nee/=                      hoog, mogelijk negatief          matig, mogelijk negatief effect
                                                                          effect bij ruimtebeslag          bij ruimtebeslag binnen
                                                                          binnen leefgebied (verlies       leefgebied (verlies leefgebied)
                                                                          leefgebied) en bij in werking




         Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Bijlage II | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>Type/                Aangewezen                  Aantal op of               Risico significant negatief     Risico significant negatief
soortgroep           habitattype/soort           boven                      effect bij realisatie           effect bij realisatie zonneveld?
                                                 doelstelling/trend         windpark?
                                                 *

                                                                            treden turbines (verstoring &
                                                                            aanvaringsrisico)

                     duinpieper                  nee/-                      hoog, mogelijk negatief         matig, mogelijk negatief effect
                                                                            effect bij ruimtebeslag         bij ruimtebeslag binnen
                                                                            binnen leefgebied (verlies      leefgebied (verlies leefgebied)
                                                                            leefgebied) en bij in werking
                                                                            treden turbines (verstoring &
                                                                            aanvaringsrisico)

                     roodborsttapuit             ja/+                       matig, mogelijk negatief        laag, mogelijk licht negatief
                                                                            effect bij ruimtebeslag         effect bij ruimtebeslag binnen
                                                                            binnen leefgebied (verlies      leefgebied (verlies leefgebied)
                                                                            leefgebied) en bij in werking
                                                                            treden turbines (verstoring &
                                                                            aanvaringsrisico)

                     tapuit                      nee/-                      hoog, mogelijk negatief         matig, mogelijk negatief effect
                                                                            effect bij ruimtebeslag         bij ruimtebeslag binnen
                                                                            binnen leefgebied (verlies      leefgebied (verlies leefgebied)
                                                                            leefgebied) en bij in werking
                                                                            treden turbines (verstoring &
                                                                            aanvaringsrisico)

                     grauwe klauwier             ja/=                       matig, mogelijk negatief        laag, mogelijk licht negatief
                                                                            effect bij ruimtebeslag         effect bij ruimtebeslag binnen
                                                                            binnen leefgebied (verlies      leefgebied (verlies leefgebied)
                                                                            leefgebied) en bij in werking
                                                                            treden turbines (verstoring &
                                                                            aanvaringsrisico)

                                                                      Rijntakken

Habitattype          H3150, H3260B,              n.v.t.                     hoog, negatief effect bij       hoog, negatief effect bij
                     H6120, H6430A,                                         ruimtebeslag binnen             ruimtebeslag binnen
                     H6430B, H6430C,                                        habitattype                     habitattype (oppervlakteverlies
                     H6510A, H6510B,                                        (oppervlakteverlieshabitat)     habitat
                     H9120, H91E0A,
                     H91E0B, H91E0C,
                     H91F0

Habitatrichtlij      zeeprik, rivierprik,        ?/?                        laag, mogelijk licht negatief   laag, mogelijk licht negatief
nsoort               elft, zalm,                                            effect bij ruimtebeslag in      effect bij ruimtebeslag in
                     bittervoorn, grote                                     waterpartijen binnen Natura     waterpartijen binnen Natura
                     modderkruiper,                                         2000 (verlies leefgebied)       2000 (verlies leefgebied)
                     kleine
                     modderkruiper,
                     rivierdonderpad,
                     bever, otter

                     kamsalamander               ?/?                        matig, mogelijk negatief        laag, mogelijk licht negatief
                                                                            effect bij ruimtebeslag         effect bij ruimtebeslag binnen
                                                                            binnen leefgebied (verlies      leefgebied (verlies leefgebied)
                                                                            leefgebied) en bij in werking
                                                                            treden turbines (verstoring &
                                                                            aanvaringsrisico)

                     meervleermuis               ?/?                        matig, mogelijk negatief        laag, mogelijk licht negatief
                                                                            effect bij ruimtebeslag         effect bij ruimtebeslag binnen
                                                                            binnen leefgebied (verlies      leefgebied (verlies leefgebied)
                                                                            leefgebied) en bij in werking
                                                                            treden turbines (verstoring &
                                                                            aanvaringsrisico)




           Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Bijlage II | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>Type/              Aangewezen                  Aantal op of               Risico significant negatief     Risico significant negatief
soortgroep         habitattype/soort           boven                      effect bij realisatie           effect bij realisatie zonneveld?
                                               doelstelling/trend         windpark?
                                               *

broedvogel         dodaars                     ja/+                       matig, mogelijk negatief        laag, mogelijk licht negatief
                                                                          effect bij ruimtebeslag         effect bij ruimtebeslag binnen
                                                                          binnen leefgebied (verlies      leefgebied (verlies leefgebied)
                                                                          leefgebied) en bij in werking
                                                                          treden turbines (verstoring &
                                                                          aanvaringsrisico)

                   aalscholver                 nee/+                      hoog, mogelijk negatief         matig, mogelijk negatief effect
                                                                          effect bij ruimtebeslag         bij ruimtebeslag binnen
                                                                          binnen leefgebied (verlies      leefgebied (verlies leefgebied)
                                                                          leefgebied) en bij in werking
                                                                          treden turbines (verstoring &
                                                                          aanvaringsrisico)

                   roerdomp,                   nee/?                      hoog, mogelijk negatief         matig, mogelijk negatief effect
                   eoudaap, grote                                         effect bij ruimtebeslag         bij ruimtebeslag binnen
                   karekiet,                                              binnen leefgebied (verlies      leefgebied (verlies leefgebied)
                   porseleinhoen,                                         leefgebied) en bij in werking
                   kwartelkoning,                                         treden turbines (verstoring &
                   watersnip, zwarte                                      aanvaringsrisico)
                   stern, ijsvogel

                   oeverzwaluw                 ja/?                       matig, mogelijk negatief        laag, mogelijk licht negatief
                                                                          effect bij ruimtebeslag         effect bij ruimtebeslag binnen
                                                                          binnen leefgebied (verlies      leefgebied (verlies leefgebied)
                                                                          leefgebied) en bij in werking
                                                                          treden turbines (verstoring &
                                                                          aanvaringsrisico)

                   blauwborst                  ja/=                       matig, mogelijk negatief        laag, mogelijk licht negatief
                                                                          effect bij ruimtebeslag         effect bij ruimtebeslag binnen
                                                                          binnen leefgebied (verlies      leefgebied (verlies leefgebied)
                                                                          leefgebied) en bij in werking
                                                                          treden turbines (verstoring &
                                                                          aanvaringsrisico)

niet-              fuut, aalscholver           nee/-                      hoog, mogelijk negatief         matig, mogelijk negatief effect
broedvogel         nonnetje                                               effect bij ruimtebeslag         bij ruimtebeslag binnen
                                                                          binnen leefgebied (verlies      leefgebied (verlies leefgebied)
                                                                          leefgebied) en bij in werking
                                                                          treden turbines (verstoring &
                                                                          aanvaringsrisico)

                   tafeleend,                  ja/?                       matig, mogelijk negatief        laag, mogelijk licht negatief
                   kuifeend                                               effect bij ruimtebeslag         effect bij ruimtebeslag binnen
                                                                          binnen leefgebied (verlies      leefgebied (verlies leefgebied)
                                                                          leefgebied) en bij in werking
                                                                          treden turbines (verstoring &
                                                                          aanvaringsrisico)

                   wintertaling, wilde         ja/?                       matig, mogelijk negatief        laag, mogelijk licht negatief
                   eend, pijlstaart,                                      effect bij ruimtebeslag         effect bij ruimtebeslag binnen
                   slobeend,                                              binnen leefgebied (verlies      leefgebied (verlies leefgebied)
                   bergeend,                                              leefgebied) en bij in werking
                   krakeend                                               treden turbines (verstoring &
                                                                          aanvaringsrisico)

                   kleine zwaan,               ja/?                       matig, mogelijk negatief        laag, mogelijk licht negatief
                   wilde zwaan                                            effect bij ruimtebeslag         effect bij ruimtebeslag binnen
                                                                          binnen leefgebied (verlies      leefgebied (verlies leefgebied)
                                                                          leefgebied) en bij in werking
                                                                          treden turbines (verstoring &
                                                                          aanvaringsrisico)




         Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Bijlage II | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>Type/                Aangewezen                  Aantal op of               Risico significant negatief     Risico significant negatief
soortgroep           habitattype/soort           boven                      effect bij realisatie           effect bij realisatie zonneveld?
                                                 doelstelling/trend         windpark?
                                                 *

                     toendrarietgans,            ja/?                       matig, mogelijk negatief        laag, mogelijk licht negatief
                     kolgans, grauwe                                        effect bij ruimtebeslag         effect bij ruimtebeslag binnen
                     gans, brandgans,                                       binnen leefgebied (verlies      leefgebied (verlies leefgebied)
                     smient                                                 leefgebied) en bij in werking
                                                                            treden turbines (verstoring &
                                                                            aanvaringsrisico)

                     scholekster,                ?/?                        matig, mogelijk negatief        laag, mogelijk licht negatief
                     goudplevier,                                           effect bij ruimtebeslag         effect bij ruimtebeslag binnen
                     kievit, kemphaan,                                      binnen leefgebied (verlies      leefgebied (verlies leefgebied)
                     grutto, tureluur,                                      leefgebied) en bij in werking
                     wulp                                                   treden turbines (verstoring &
                                                                            aanvaringsrisico)

* Trend is positief (+), stabiel (=), negatief (-) of onbekend (?).




           Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Bijlage II | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>III
BIJLAGE: LIJST MET REGIONAAL GEORGANISEERDE STAKEHOLDERS


Tabel III.1 Lijst met regionaal georganiseerde stakeholders


Type organisatie                                                              Uitnodiging   Deelgenomen
                                                                              ontvangen     aan dialogen

Agrarisch

Agrarische Collectieven (Agrarisch Natuur Beheer ANB)                         x

(N)LTO                                                                        x             x

(Z)LTO                                                                        x

Greenport Gelderland                                                          x

Organisatie arg. bedrijven en platteland                                      x

NEXTgarden Glastuinbouw                                                       x             x

Cultuurlandschap

Gelders genootschap                                                           x

Gelders Landschap en kastelen                                                 x             x

Het Geldersch Landschap                                                       x             x

Stichting Landschapsbeheer Gelderland                                         x

Vereniging Nederlandse cultuurlandschappen                                    x             x

Natuur

Faunabeheereenheid                                                            x

Natuur en Milieu Gelderland                                                   x             x

Hall van Larenstein (voormalig: Kennis Centrum Natuur en Leefomgeving)        x             x

Natuurmonumenten                                                              x             x

SBNL/Natuurlijk Platteland Oost                                               x

Sovon                                                                         x

Staatsbosbeheer                                                               x

ARK Natuurontwikkeling                                                        x

Bosgroep                                                                      x

Grondeigenaar

Gelders particulier grondbezit                                                x             x

Nationaal Park de Hoge Veluwe                                                 x

Ontwikkeling

Vertegenwoording van energiecoöperaties                                       x             x

Innofase                                                                      x




            Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Bijlage III | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>Type organisatie                                                             Uitnodiging   Deelgenomen
                                                                             ontvangen     aan dialogen

Vertegenwoordiging van ontwikkelaars zon                                     x

Vertegenwoordiging van ontwikkelaars van wind-zon (NWEA)                     x             x

Belangenvereniging voor omwonenden windturbines                              x             x

ProRail                                                                      x

Rijkswaterstaat                                                              x

Overig

Gelderse vereniging dorpshuizen en kleine kernen                             x

Toerisme Veluwe Arnhem Nijmegen (TVAN)                                       x

Leisure lands (recreatie)                                                    x

ODRN (omgevingsdienst)                                                       x

VNO-NCW                                                                      x

VGGM (gezondheid)                                                            x             x

GGD zuid                                                                     x             x

Veiligheidsregio Gelderland Zuid                                             x             x

TenneT                                                                       x

Vitens (drinkwater)                                                          x

Liander                                                                      x

JongRES                                                                      x             x

Tegenwind                                                                    x

Leefbaarheidsalliantie Gelderland                                            x

Gelders Energie Akkoord                                                      x             x




           Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Bijlage III | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>IV
BIJLAGE: BEGRIPPENLIJST

In de begrippenlijst zijn begrippen opgesomd die mogelijk uitleg behoeven. Ieder begrip is voorzien van een
definitie.



Tabel IV.1 Begrippenlijst


Term                                      Toelichting

alternatief                               mogelijkheden om redelijkerwijs de doelstelling(en) te realiseren. De Wet milieubeheer schrijft
                                          voor dat in een MER alleen alternatieven moeten worden beschouwd die redelijkerwijs in de
                                          besluitvorming een rol kunnen spelen

aquathermie in combinatie                 maakt gebruik van warmte en koude (thermische energie) uit oppervlaktewater (TEO),
met Warmte Koude Opslag                   afvalwater (TEA) of drinkwater (TED). Zowel de warmte als de koude kan worden gebruikt om
                                          gebouwen te verwarmen dan wel te koelen. Bij thermische energie uit oppervlaktewater (TEO)
                                          wordt een WKO gebruikt om in de zomer gewonnen warmte op te slaan en te gebruiken in de
                                          winter. Andersom wordt de in de winter gewonnen koude hier opgeslagen om in de zomer te
                                          gebruiken

ashoogte                                  de hoogte van de rotor-as, waaraan de rotorbladen van de windturbine zijn bevestigd, ten
                                          opzichte van het maaiveld

autonome ontwikkeling                     de toekomstige ontwikkeling van het milieu of de omgeving, zonder dat de voorgenomen
                                          activiteit of 1 van de alternatieven wordt gerealiseerd

bevoegd gezag                             de overheidsinstantie die bevoegd is het m.e.r.-plichtige besluit te nemen en die de m.e.r.-
                                          procedure organiseert

biomassa                                  biologisch materiaal dat wordt verbrand om warmte te winnen voor collectieve verwarming
                                          voor invoer op een groot of klein warmtenet. De biomassa kan bestaan uit onder andere
                                          houtsnippers, houtpellets, afvalhout of biologische bronnen (mest, gft, agrarische reststromen)

BRZO                                      BRZO staat voor Besluit Risico Zware Ongevallen. Bedrijven waar grote hoeveelheden
                                          gevaarlijke stoffen aanwezig zijn bóven een bepaalde drempelwaarde, vallen onder de werking
                                          van het Besluit risico’s zware ongevallen

colleges van B&W                          de wethouders en de burgemeester besturen de gemeente. Ze zijn samen het college van
                                          burgemeester en wethouders

Commissie voor de m.e.r.                  commissie van onafhankelijke deskundigen die het bevoegd gezag adviseert over de gewenste
                                          inhoud van het milieueffectrapport en in een latere fase over de kwaliteit van het
                                          milieueffectrapport

contour                                   een lijn getrokken door een aantal punten van gelijke (geluid)belasting. Door contouren te
                                          berekenen, is het mogelijk het gebied vast te stellen dat een bepaalde (geluid)belasting
                                          ondervindt

criterium                                 onderdeel van een milieuaspect aan de hand waarvan de effectbeoordeling plaatsvindt

cumulatieve effecten                      verschillende vormen van verontreiniging en aantasting van het milieu, waarbij de gevolgen
                                          van elke vorm afzonderlijk niet ernstig behoeven te zijn, maar van de verschillende vormen
                                          samen wel

DB                                        Dagelijks Bestuur (in dit geval van de waterschappen)

dB(A)                                     maat voor het geluiddrukniveau waarbij een frequentieafhankelijke correctie wordt toegepast
                                          voor de gevoeligheid van het menselijke oor




              Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Bijlage IV | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>Term                                    Toelichting

elektrische warmtepomp                  waardeert de warmte van een bron (buitenlucht, bodem, water) op naar een bruikbare
                                        temperatuur

energietechniek                         zonnevelden (zonnepanelen) en windturbines

expert judgement                        een wetenschappelijk onderbouwde argumentatie ten aanzien van een onderwerp, vraag, of
                                        discussie, die is verwoord door een erkend specialist op dat vakgebied. In de planMER zal
                                        worden aangegeven wiens expert judgement is ingezet

fauna                                   de gezamenlijke diersoorten van een bepaald land of een bepaald geologisch tijdperk

flora                                   de vegetatie van een bepaalde streek of periode

geluidhinder                            gevaar, schade of hinder als gevolg van geluid

geothermie                              benutten van warmte-uitstraling uit het binnenste van de aarde. Geothermie is aardwarmte die
                                        dieper dan 500 meter gewonnen wordt

gevoelig object                         gevoelige objecten zijn gebouwen of terreinen die op grond van artikel 1 van de Wet
                                        geluidhinder worden aangemerkt als geluidsgevoelig. Woningen zijn bijvoorbeeld een
                                        geluidgevoelig object

GMR                                     Groene Metropoolregio: samenwerkingsverband tussen 18 gemeenten in de regio Arnhem-
                                        Nijmegen (Montferland en Mook en Middelaar zijn geen onderdeel van de RES GMR)

groen gas                               gas uit biologische bronnen (zoals mest, gft, agrarische reststromen) dat wordt opgewerkt tot
                                        aardgaskwaliteit

GS                                      Gedeputeerde Staten

heatmap                                 een heatmap geeft aan waar de grootste concentratie van waarnemingen zich bevinden

Initiatiefnemer                         een natuurlijk persoon, dan wel privaat- of publiekrechtelijk rechtspersoon (een particulier,
                                        bedrijf, instelling of overheidsorgaan) die een bepaalde activiteit wil (doen) ondernemen en
                                        daarover een besluit vraagt

Lden                                    de Lden (Engels: Level day-evening-night) is een maat om de geluidsbelasting door
                                        omgevingslawaai uit te drukken

m.e.r.                                  de procedure van milieueffectrapportage; een hulpmiddel bij de besluitvorming, dat bestaat uit
                                        het maken, beoordelen en gebruiken van een milieueffectrapport en het evalueren achteraf van
                                        de gevolgen voor het milieu van de uitvoering van de activiteit waarvoor een
                                        milieueffectrapport is opgesteld

m.e.r.-plicht                           de verplichting tot het opstellen van een milieueffectrapport voor een bepaald besluit over een
                                        bepaalde activiteit

MER                                     milieueffectrapport. Een openbaar document waarin van een voorgenomen activiteit van
                                        redelijkerwijs in beschouwing te nemen alternatieven de te verwachten gevolgen voor het
                                        milieu in hun onderlinge samenhang op systematische en zo objectief mogelijke wijze worden
                                        beschreven

mitigerende maatregel                   maatregel om de nadelige gevolgen van de voorgenomen activiteit voor het milieu te
                                        voorkomen of te beperken

MW                                      MegaWatt = 1.000 kiloWatt = 1.000 kW. kW is een eenheid van vermogen

MWh                                     Megawattuur = 1.000 kilowattuur (kWh). kWh is een eenheid van energie

Natura 2000                             ecologisch netwerk van speciale beschermingszones die zijn aangewezen ingevolge de
                                        Habitatrichtlijn of de Vogelrichtlijn

Natuur Netwerk Nederland                het door de overheid nagestreefde en in beleidsnota’s vastgelegde landelijke netwerk van
(NNN)                                   natuurgebieden en verbindingszones daartussen

netinfrastructuur                       transporteert elektriciteit vanuit elektriciteitscentrales, duurzame opweklocaties of het
                                        buitenland via bovengrondse lijnen en ondergrondse kabels naar de energie-afnemers

notitie reikwijdte en                   de NRD geeft aan met welke reikwijdte en met welke diepgang (detailniveau) de alternatieven
detailniveau (NRD)                      onderzocht en beschreven worden in het milieueffectrapport (MER)

onderstation                            een onderstation is een elektrische installatie in het hoogspanningsnet. Het maakt een
                                        verbinding tussen 2 of meer hoogspanningsnetten of vormt een aansluitingspunt op het
                                        hoogspanningsnet




            Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Bijlage IV | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>Term                                    Toelichting

Open Warmte Koude Opslag                een open WKO is een bodemenergiesysteem dat gebruikmaakt van de warmte of koude die
(WKO)                                   aanwezig is in de bodem en in het grondwater

plaatsgevonden risico                   kans op overlijden op een bepaalde vierkante meter voor een persoon waarbij uitgegaan wordt
                                        van continue aanwezigheid van een persoon op 1 vierkante meter

plangebied                              dat gebied, waarbinnen de voorgenomen activiteit of een der alternatieven kan worden
                                        gerealiseerd. Vergelijk: studiegebied

planMER                                 rapport dat is vereist voor plannen waarin de locatie voor een activiteit met potentieel
                                        aanzienlijke milieueffecten, zoals een windpark, wordt aangewezen, of als voor dit plan een
                                        zogenaamde Passende Beoordeling dient te worden opgesteld, waarin de effecten op een
                                        Natura 2000-gebied in beeld worden gebracht

projectMER                              rapport dat betrekking heeft op de milieueffecten van de concrete uitwerking van het plan.
                                        Voor een windpark betreft een concrete uitwerking het bepalen van de posities van de
                                        windturbines. De effecten van een dergelijke opstelling worden door middel van onderzoek in
                                        detail bepaald en afgezet tegen de geldende milieueisen, waarbij beoordeeld wordt of aan
                                        deze eisen kan worden voldaan

PS                                      Provinciale Staten

quickscan                               met een quickscan worden knelpunten en eventueel ontbrekende informatie geïnventariseerd.
                                        Vervolgens wordt de noodzaak en omvang van nader onderzoek vastgesteld

referentiesituatie                      bij deze situatie wordt uitgegaan van de bestaande situatie en de autonome ontwikkeling. Deze
                                        situatie dient als referentiekader voor de effectbeschrijving van de alternatieven in de planMER

RES                                     Regionale Energiestrategie. In een Regionale Energiestrategie (RES) beschrijft de energieregio
                                        zijn eigen keuzes voor de opwek van duurzame energie en het gebruik van o.a. warmtebronnen

restwarmte                              warmte die vrijkomt bij (industriële) processen die niet in hetzelfde proces gebruikt wordt, maar
                                        ingezet kan worden om gebouwen en andere voorzieningen te verwarmen

rotordiameter                           diameter van de denkbeeldige cirkel die door de rotorbladen (wieken) van de windturbine
                                        worden bestreken

studiegebied                            dat gebied, waarbinnen de milieugevolgen dienen te worden beschouwd. De omvang van het
                                        studiegebied kan per milieuaspect verschillen. Vergelijk: plangebied

Terawattuur (TWh)                       eenheid die wordt gebruikt om het elektriciteitsgebruik van heel Nederland uit te drukken

tiphoogte                               maat die voor windturbines wordt gebruikt om de maximale hoogte vanaf de grond aan te
                                        geven wanneer een rotorblad verticaal staat. De tiphoogte is gelijk aan de ashoogte plus de
                                        halve rotordiameter

verordening                             instrument van de provincie om de ruimtelijke doelen uit de structuurvisie (wettelijk) te
                                        realiseren

warmtenet                               collectief transportsysteem om gebouwen te verwarmen. Het warmtenet is onderdeel van een
                                        energiesysteem, bestaande uit een warmtebron (restwarmte, geothermie, biomassa, etc.),
                                        warmteopslag, distributie (warmtenet) en afnemers

warmteopslag                            tijdelijk opslaan van warmte voor gebruik op een later moment op de dag of in het jaar

warmtetechniek                          verschillende warmtebronnen, onder andere restwarmte, geothermie en aquathermie

zonthermie                              zonthermie is een techniek waarbij warmte uit zonlicht wordt opgevangen door
                                        zonnecollectoren




            Witteveen+Bos | 130735/22-013.480 | Bijlage IV | Definitief 02
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>www.witteveenbos.com
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>