<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Ed " = aie ses 6 NO ll i RE EE ee eee SF FF Fe ee e e e e 8 e 8 8 8 8 4

Jaarstukken 2022 Arn hem iB K

A

</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Jaarstukken 2022</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
Deel 1 Hoofdlijnen ................................................................................................................................................... 1
  2022, een samenvatting ....................................................................................................................................... 2
  Leeswijzer ............................................................................................................................................................ 7
Deel 2 Jaarverslag ................................................................................................................................................... 9
Wijken .................................................................................................................................................................... 10
  Wijken algemeen ............................................................................................................................................... 11
  Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek ....................................................................................................... 17
  Noordwest .......................................................................................................................................................... 22
  Noordoost .......................................................................................................................................................... 26
  Presikhaaf .......................................................................................................................................................... 32
  Malburgen .......................................................................................................................................................... 37
  Schuytgraaf, Elderveld ....................................................................................................................................... 42
  De Laar, Elden ................................................................................................................................................... 47
  Rijkerswoerd, Kronenburg, Vredenburg ............................................................................................................. 51
Stad ....................................................................................................................................................................... 58
  Bestuur, dienstverlening en financiën ................................................................................................................ 59
  Veiligheid ........................................................................................................................................................... 70
  Bereikbaarheid ................................................................................................................................................... 75
  Economie ........................................................................................................................................................... 81
  Onderwijs ........................................................................................................................................................... 90
  Cultuur ............................................................................................................................................................... 96
  Participatie en armoedebestrijding ................................................................................................................... 102
  Zorg.................................................................................................................................................................. 114
  Welzijn en inclusie ........................................................................................................................................... 127
  Gezondheid en sport ........................................................................................................................................ 137
  Klimaat en energie ........................................................................................................................................... 142
  Ruimtelijke ontwikkeling ................................................................................................................................... 151
  Wonen en leefomgeving .................................................................................................................................. 157
Paragrafen ........................................................................................................................................................... 171
  Lokale heffingen ............................................................................................................................................... 172
  Risicomanagement en weerstandsvermogen .................................................................................................. 178
  Onderhoud kapitaalgoederen........................................................................................................................... 178
  Financiering ..................................................................................................................................................... 206
  Bedrijfsvoering ................................................................................................................................................. 211
  Verbonden partijen ........................................................................................................................................... 218
  Grondbeleid ..................................................................................................................................................... 238
  Investeringen ................................................................................................................................................... 247
  Subsidies ......................................................................................................................................................... 251
  Integriteit .......................................................................................................................................................... 258
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre> Openbaarheidsparagraaf Wet open overheid .................................................................................................. 261
Deel 3 Jaarrekening ............................................................................................................................................ 262
 Het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening over het begrotingsjaar ................................................. 263
 Incidentele baten en lasten .............................................................................................................................. 266
 Balans en de toelichting ................................................................................................................................... 272
 Bijlage met het overzicht van de taakvelden .................................................................................................... 302
 Bijlage met de verantwoordingsinformatie over specifieke uitkeringen (SiSa tabel) ........................................ 315
Deel 4 Bijlagen .................................................................................................................................................... 342
 Afkortingenlijst.................................................................................................................................................. 343
 Begrippenlijst ................................................................................................................................................... 346
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Deel 1 Hoofdlijnen
Deel 1 bestaat uit:
1.      Hoofdlijnen van beleid
2.      Leeswijzer
                               1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>2022, een samenvatting
Voor u ligt het jaarverslag van de gemeente Arnhem over het jaar 2022. In dit verslag vindt u een overzicht van
de belangrijkste ontwikkelingen, projecten en uitdagingen van onze gemeente in het afgelopen jaar.
2022 was een jaar waarin de gevolgen van de oorlog in Oekraïne bij iedereen thuis voelbaar waren, we te maken
kregen met de energiecrisis en waarin de nasleep van de coronapandemie voor onze inwoners en ondernemers
opnieuw zwaar was. Deze bijzondere omstandigheden vroegen om bijzondere maatregelen. Daarom hebben we
het afgelopen jaar de winterregeling ingezet om de huishoudens die dat het hardst nodig hadden extra
energietoeslag te geven. Daarnaast hebben we een noodfonds in het leven geroepen voor mkb-ondernemers die
door de hoge energielasten kampten met grote geldzorgen.
2022 was ook het jaar van gemeenteraadsverkiezingen en een jaar waarin we koers hebben gezet naar een
duurzaam, groen, kansrijk en verbonden Arnhem.
In dit verslag leest u over onze inspanningen op het gebied van onder meer vergroening en verduurzaming,
wonen, bestaanszekerheid, inclusie, cultuur en de projecten die wij afgelopen jaar in de openbare ruimte hebben
uitgevoerd.
Duurzaam
Arnhem is een groene, levendige, ondernemende en inclusieve stad waar onze inwoners fijn en betaalbaar
moeten kunnen wonen. Grote 'nieuwe' overstijgende opgaven, zoals de energietransitie en klimaatadaptatie, zijn
uitdagingen waar onze stad voor staat.
We hebben de ambitie om in 2050 een klimaatneutrale gemeente te zijn. In de aanloop daarnaartoe hebben we in
2022 onder meer twee zonnevelden gerealiseerd. Bij het uitvoeren van onze ambitie spelen bewustwording en
gedrag een belangrijke rol. Met 'Arnhem Aan' willen we mensen enthousiasmeren en motiveren om aan de slag
te gaan met het besparen van energie en het opwekken van hernieuwbare energie. Inmiddels hebben zich ruim
1100 huishoudens bij de Energiebank regio gemeld voor intensieve begeleiding door een energiecoach. Ook is in
het Spijkerkwartier het Buurtklusbedrijf opgericht, dat in samenwerking met de gemeente en Volkshuisvesting
huizen gaat bezoeken om maatregelen te installeren.
Met een gebiedsgerichte en sectorgerichte aanpak op werklocaties stimuleerden we bedrijven om energie te
besparen. Met kantorenpark Gelderse Poort hebben we een Green deal gesloten en we zien dat kantoren die hier
‘gevestigd zijn hun energielabel hebben verbeterd. In het kader van de energiecrisisaanpak zijn we gestart met de
ketenaanpak 'Arnhem zet de knop om'.
Ruimtelijke ontwikkeling
De regio Arnhem Nijmegen groeit sterk. Vooral de steden Arnhem en Nijmegen zijn relatief sneller gegroeid dan
andere steden in ons land. Daarom hebben Rijk, provincie en onze regio een woondeal gesloten met als doel de
woningmarkt op een duurzame en circulaire manier structureel te verbeteren. Hierbij worden we helaas
geconfronteerd met gestegen bouwkosten, hogere rente en belemmeringen zoals hoge personeelskosten en
onderzoek naar stikstofdepositie. In februari 2022 tekenden we mede daarom een Stadsakkoord met
woningcorporaties en marktpartijen waarbij we hebben afgesproken voldoende woningen te bouwen en de
woningbouw te versnellen.
Andere sturingsmiddelen voor de woningmarkt die in het afgelopen jaar zijn vastgesteld, zijn de
doelgroepenverordening, de Woon-Zorg-Nota en de opkoopbescherming. In het kader van de doorstroming
hebben we samen met de provincie en de drie grote corporaties een verhuiscoach aangesteld. Daarnaast
hebben we een startnotitie voor een nieuwe Woonvisie aan de gemeenteraad aangeboden.
Afval
Sinds het stoppen met Diftar is de hoeveelheid restafval per inwoner weer toegenomen. Dit lag in de lijn der
verwachting. In juni 2022 is de nieuwe afvalkoers door de gemeenteraad vastgesteld waarna de uitvoering
hiervan is gestart. De opgenomen maatregelen moeten weer gaan leiden tot het reduceren van de hoeveelheid
restafval.
                                                           2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Groen
Om de schone, groene, klimaatbestendige stad te worden die we willen zijn hebben we in 2022 een start gemaakt
met onze ambitie om Arnhem radicaal te vergroenen en aangenamer te maken voor mens en dier. Zo hebben we
extra bomen en bos aangeplant op diverse hittegebieden in de stad, waaronder de Jansbuitensingel,
Jansbinnensingel, het Jansplein en in de Steenstraat. In Presikhaaf is samen met schoolkinderen uit de wijk een
klein klimaatbos aangeplant. In combinatie met rioolvernieuwingen zijn maatregelen getroffen om wateroverlast
door wolkbreuken te verminderen, o.a. in het Spijkerkwartier. We hebben een start gemaakt met de vergroening
van de Van Muijlwijkstraat: een toonaangevend project waarbij een grote hoeveelheid verharding wordt
omgevormd in groen. Daarbij worden ook veel bomen geplant waardoor de straat een koele en groene route gaat
vormen in plaats van de stenige hitteplek die het nu is. We werken ook verder aan de wijkgroenagenda’s;
inmiddels zijn wijkgroenagenda’s opgesteld voor de wijken Arnhemse Broek, Elderveld, Sint Marten & Sonsbeek,
Klarendal, Alteveer/ Cranevelt en het Centrum. Ook de uitvoering van de voorgestelde vergroeningsmaatregelen
is gestart, vaak met actieve medewerking van de bewoners.
Het afgelopen jaar hebben we grote stappen gezet met het ecologisch beheer in de wijken en bossen en parken
met als doel de biodiversiteit te vergroten en onze stad klimaatbestendiger te maken.
De luchtkwaliteit in de binnenstad van Arnhem schommelt nog steeds rond de grenswaarde (wet Milieubeheer)
op de centrumring. Dit moet beter. Sinds 1 januari 2022 geldt voor vrachtwagens een strenge milieuzone. In het
verlengde hiervan hebben we in 2022 een start gemaakt met de voorbereidingen van de zero-emissie-zone voor
de binnenstad van Arnhem.
Om de dierenverblijven van het Dierentehuis Arnhem en omstreken weer te laten voldoen aan de huidige eisen,
heeft het Dierentehuis een lening nodig om nieuwbouw te realiseren. De gemeentegarantie die hiervoor nodig
was hebben we eind 2022 verstrekt. De nieuwbouw wordt waarschijnlijk in 2024 in gebruik genomen.
Fiets en openbaar vervoer
Het gedeelte Hugo de Grootstraat is als onderdeel van de snelfietsroute Arnhem - Dieren aangelegd. De laatste
Arnhemse delen van deze route zijn nu in voorbereiding en worden naar verwachting medio 2023 aangelegd.
Ook hebben we een aantal projecten voor Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV uitgevoerd, waaronder de
HOV-Westervoortsedijk, HOV IJssellaan en HOV Hollandweg-Metamorfoseallee.
In het kader van een betere bereikbaarheid van werklocaties is in 2022 de HOV-verbinding bij Industriepark
Kleefse Waard (IPKW) gerealiseerd waarmee de bereikbaarheid met openbaar vervoer van IPKW en Het Broek
is verbeterd. Tevens is bij Gelderse Poort de pilot met deelfietsen van start gegaan.
Ondernemers en binnenstad
Het herstel na de coronacrisis, de nieuwe energiecrisis en de krapte op de arbeidsmarkt trekken een zware wissel
op de Arnhemse ondernemers. We versterken onze positie als aantrekkelijke stad in en voor de regio door onder
meer een afwisselend en duurzaam toeristisch aanbod en gerichte citymarketing richting bedrijven en studenten.
In 2022 kozen we voor festivals en (beeldbepalende) evenementen die passen bij Arnhem zoals State of Fashion,
Bridge to Liberation en het WK Volleybal voor vrouwen.
De energiecrisis heeft in het tweede deel van het jaar ook de ondernemers, inwoners en instellingen in de
binnenstad voor nieuwe uitdagingen gesteld. De binnenstad-challenge (speelroute voor meer sport en spel in de
binnenstad) met als opvolging de speelplaats op het Bartokpark, is uitgevoerd. Aansluitend daarop is de Visie op
Buitenspelen opgesteld die voor de komende jaren handvatten geeft om spelen in de binnenstad te bevorderen.
Deze activiteiten dragen bij aan het duurzame en gastvrije onthaal, net als de realisatie van koele routes.
Kansrijk
Onze ambitie is een Arnhem waar iedereen gelijke kansen krijgt om zich te ontwikkelen en mee te doen in de
maatschappij. Hiervoor is een stevige sociale basis nodig, waarbij we prioriteit geven aan preventief jeugdbeleid
en ondersteuning bij opgroei- en opvoedvragen.
Jeugd en onderwijs
In 2022 kwamen zowel vanuit het onderwijs als de peuteropvang steeds meer signalen dat kinderen instromen
                                                          3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>met een achterstand. Samen met het personeelstekort bij de sector kinderopvang zorgde dit voor een druk op
personeel en kwaliteit van het aanbod. Om het personeelstekort niet verder te laten oplopen, hebben we de
Arnhemse vereisten voor kwalificaties van medewerkers van voorschoolse en vroegschoolse Educatie (VVE)
binnen de landelijke vereisten verlaagd.
De toename van kinderen met een ondersteuningsvraag leidt ook tot langere wachtlijsten bij de jeugdhulp voor
onderzoek en/ of behandelgroepen. Deze kinderen bleven hierdoor langer op de reguliere opvang in afwachting
van een beter passende plek.
Op een aantal scholen van het voortgezet onderwijs hebben we voorlichting gegeven over seksuele intimidatie.
Tevens zijn in 2022 regelmatig gastlessen georganiseerd op scholen, is poster- en campagnemateriaal gemaakt,
en is een training ontwikkeld voor professionals om hen meer inzicht te geven in de problematiek en hen
handelingsperspectief te bieden.
Conform de verwachtingen was het aantal voortijdig schoolverlaters (VSV) in 2021 licht toegenomen. Vanwege
Covid-19 was er onderwijs op afstand en daardoor minder toezicht op de jongeren. Ook het schooljaar 2021-2022
was nog niet geheel “normaal". De verwachting is dan ook dat het aantal voortijdig schoolverlaters nog licht gaat
stijgen. Om de aantallen terug te dringen, hebben we de subsidieregeling voortijdig schoolverlaten. In 2022 is
vrijwel het gehele budget gebruikt, onder meer voor de inzet van jongerenwerkers op scholen en het inzetten van
begeleiding binnen school (We Restart).
Arnhem-Oost
In 2022 stond de Uitvoeringsagenda Arnhem-Oost centraal. Het was een eerste stap om het programma Arnhem-
Oost van langetermijnperspectief naar praktische uitvoering te brengen. De Uitvoeringsagenda Arnhem-Oost
2022 beschrijft prioriteiten per wijk, geeft focus aan voor de korte en lange termijn, maar legt ook
onderzoeksvragen bloot.
Er is afgelopen periode hard gewerkt aan de opgaven in de wijken. Er is al volop beweging: anders doen, extra
investeren, meer mogelijk maken en het bieden van de nodige ondersteuning. Bepaalde acties uit de
uitvoeringsagenda zijn dan ook al uitgevoerd en afgerond en sommige acties lopen nog. Successen die geboekt
zijn onder andere; Arnhem is koploper met het Volkshuisvestingsfonds, de visie en aanpak binnen de
Pedagogische Wijk is doorontwikkeld en verrijkt en de eerste stappen naar een zeer innovatieve schuldenaanpak
zijn gemaakt.
Niet alleen Arnhem-Oost heeft zich ontwikkeld, ook het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV)
is een volgende fase ingegaan. Het kabinet heeft in juli 2022 een nieuwe aanpak leefbaarheid en veiligheid in
wijken aangekondigd. Er wordt vanuit verschillende ministeries geïnvesteerd om de stapeling van problemen aan
te pakken. Deze problematiek wil het kabinet samen met gemeenten, hun lokale partners en bewoners
aanpakken. Het Rijk vroeg de gemeente Arnhem om de aanpak Arnhem-Oost door te ontwikkelen naar het
Nationaal Programma Arnhem-Oost. Een aantal zaken waarin voorzien moet worden zijn:
    Een alliantie die zich verbonden heeft aan de ER doelstellingen;
    Bij de gemeente of alliantie commitment voor een langjarige aanpak van 15-20 jaar;
    Aanwezigheid van een gebiedsplan;
    Prioritering focusgebied vanuit de gemeente;
    Een publiek-private alliantie;
    Een programmabureau dat optreedt namens de alliantie.
Bovenstaande zaken dienen ingeregeld te zijn voor de zomer 2023. Dat is de reden dat Van de Bunt adviseurs,
onder leiding van Lodewijk Asscher, in 2022 een advies heeft uitgebracht over hoe dit het beste te organiseren.
Veilige en gezonde buurt
De aanpak van radicalisering in Arnhem hebben we onverminderd voortgezet. In de tien
wijkveiligheidsoverleggen worden met de wijkprofessionals de leefbaarheids- en veiligheidsproblemen in de
Arnhemse wijken geïnventariseerd om vervolgens een aanpak vorm te geven. Doordat we eind 2022 nieuwe
capaciteit voor wijkveiligheid hebben aangetrokken, kan deze aanpak worden versterkt.
Een goede gezondheid is de basis voor een gelukkig leven en daarmee de basis voor participatie van inwoners in
onze maatschappij. Daarom vinden wij dat alle Arnhemmers gelijke kansen moeten krijgen om te sporten,
bewegen en hun gezondheidspotentieel zo goed mogelijk te benutten. Ook willen we een inclusieve stad zijn
waarin alle inwoners, ook die met een anders werkend lichaam of chronische ziekte, zo zelfstandig mogelijk
                                                            4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>kunnen leven en meedoen. In 2022 zijn de pilots voor jeugdzorg (in Malburgen en Schuytgraaf) en Wmo (in
Spijkerkwartier en Kronenburg) voortgezet. Ook hebben we de aanpak, waarin wijkcoaches zelf begeleiding
bieden, doorontwikkeld. Daarnaast wordt in complexe (veelal multiprobleem)situaties samen met het Instituut
voor Publieke Waarden (IPW) de doorbraakmethode toegepast.
Bestaanszekerheid
In het afgelopen jaar hebben hoge (energie)kosten gezorgd voor extra geldzorgen bij veel Arnhemmers. Deze
bestaanszekerheidscrisis is nog niet opgelost. Daarom hebben we in het afgelopen jaar extra ingezet op het
zoveel mogelijk voorkomen van armoede en schulden en willen we onze inwoners met geldzorgen zo vroeg
mogelijk adequate hulp bieden. Zij die net buiten de regels en voorwaarden vielen hebben we zoveel mogelijk
met maatwerk geholpen.
In 2022 hebben we de Arnhemse aanpak energiecrisis uitgevoerd. Deze aanpak richt zich op het ondersteunen
van Arnhemse inwoners en bedrijven en het op peil houden van voorzieningen in de stad. Dit heeft geresulteerd
in diverse acties en het vormgeven van nieuwe regelingen zoals een noodfonds voor ondernemers, maatwerk
voor inwoners waarvoor de energietoeslag niet beschikbaar is, een extra Arnhemse wintertoeslag, verruiming van
de Gelrepas en extra subsidies voor maatschappelijke instellingen.
Verbonden
We willen een stad zijn waar inwoners kunnen zijn wie ze willen zijn en waar eenieder zijn, haar of hun identiteit
en eigenheid met trots kan uitdragen. In 2022 hadden we dan ook bijzondere aandacht voor het voorkomen en
tegengaan van discriminatie en racisme. Bijvoorbeeld door het opstellen van het uitvoeringsplan 'Vrij zijn in
Arnhem', met daarin diverse acties die we samen met de stad hebben opgepakt. De Keti Koti viering en
herdenking is in 2022 groter gevierd dan voorheen en Erfgoed Gelderland is in opdracht van de gemeenteraad
gestart met het onderzoek ‘Sporen van slavernijverleden in Arnhem’. Ook hing in november de ‘Pride Photo
Exhibition’ in de stad; een tentoonstelling die de dialoog over seksuele en gendervrijheid stimuleert.
We hebben verschillende acties opgestart of verder in gang gezet om de gemeentelijke organisatie diverser en
inclusiever te maken. Zo is het wervings- en selectieproces verder doorontwikkeld om de beste kandidaten aan te
trekken en in te laten stromen. We hanteren nu standaard de methodiek inclusief werven en selecteren en
werven competentiegericht, waarbij we continu aandacht hebben voor aanwezige (onbewuste) vooroordelen.
Participatie
Arnhemmers zijn voor onze gemeente waardevolle deskundigen als het gaat om hun eigen leefomgeving.
Burgerparticipatie is daarom een belangrijk onderdeel van de manier waarop we werken. In dat kader heeft het
college in 2022 het Arnhems Stappenplan Participatie vastgesteld, dat als leidraad dient voor de manier waarop
we onze inwoners betrekken bij beleid en uitvoering.
In september 2022 is Loket Zuid heropend. Sindsdien kunnen Arnhemmers op deze locatie weer terecht voor het
aanvragen en ophalen van verschillende producten zoals een paspoort of rijbewijs. Ook is er een informatiebalie
geopend, waar inwoners spontaan kunnen binnenlopen met vragen.
Gastvrije stad
Arnhem wil een veilige haven zijn voor mensen die gevlucht zijn van huis en haard. Daarom zorgen we voor
goede opvang en algemene voorzieningen zoals onderwijs. In 2022 hebben we voor ontheemden uit Oekraïne
540 opvangplekken gerealiseerd. Daarnaast hebben we in samenwerking met het COA 636 extra plekken
gerealiseerd voor de opvang van overige vluchtelingen. In totaal ving Arnhem eind 2022 ongeveer 1800
vluchtelingen op.
In het tweede kwartaal van 2022 zijn we gestart met het aanbieden van taalles voor Oekraïense ontheemden.
Deze taallessen zijn succesvol gebleken en worden in 2023 gecontinueerd.
Cultuur
Op cultureel gebied zijn eveneens belangrijke stappen gezet in het versterken en behouden van onze positie als
cultuur- en creatieve stad. Zo is Museum Arnhem heropend en heeft het college een ontwerpteam voor het
Stadstheater Arnhem geselecteerd. De website www.buitenkunstarnhem.nl is online gegaan om de al bestaande
kunst in de openbare ruimte meer zichtbaar te maken. Via QR-codes bij de kunstwerken kunnen voorbijgangers
deze webpagina bezoeken.
                                                           5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Financieel resultaat
We sluiten het jaar 2022 af met een positief financieel resultaat voor mutaties in de reserves van € 51,8 miljoen.
Gedurende het jaar zijn overeenkomstig de genomen raadsbesluiten mutaties gedaan in de reserves. Per saldo is
er in 2022 € 21,5 miljoen onttrokken aan de algemene reserve. Daarnaast is er per saldo € 49,5 miljoen
toegevoegd aan diverse bestemmingsreserves voor door de raad bestemde uitgaven die in toekomstige jaren
nog volgen. Door deze mutaties die al in het jaar gedaan zijn, komt het positieve financieel resultaat na mutaties
in de reserves in 2022 uit op € 23,8 miljoen.
In het jaarverslag is per programma uiteengezet waardoor de belangrijkste afwijkingen tussen realisatie en
begroting worden veroorzaakt. Hieruit blijkt dat het veelal gaat om incidentele afwijkingen. Het incidentele
karakter van dit positieve resultaat leidt er toe dat deze effecten niet structureel meegenomen kunnen worden
naar de toekomst.
De weerstandsfactor komt uit op 2,3. De ratio is hoger dan de weerstandsfactor van 1,4 zoals in de begroting is
opgenomen. De weerstandsfactor drukt uit in welke mate de gemeente in staat is om de gevolgen van risico's op
te vangen, zonder dat het beleid of de uitvoering daarvan in gevaar komt. Het tot stand komen van de
weerstandsfactor en de ontwikkeling van de totale financiële positie wordt nader toegelicht in de paragraaf
Risicomanagement en weerstandsvermogen.
                                                            6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Leeswijzer
Inleiding
De jaarstukken zijn een onderdeel uit de P&C-cyclus. In de Begroting wordt het gemeentelijk beleid op hoofdlijnen
toegelicht. In de jaarstukken wordt zowel beleidsinhoudelijk als financieel verantwoording afgelegd over de
resultaten die in 2022 zijn behaald. De jaarstukken bestaan uit twee delen: het jaarverslag en de jaarrekening.
Jaarverslag
In het jaarverslag staat de beleidsinhoudelijke verantwoording centraal. Deze verantwoording wordt gegeven aan
de hand van de 3W-vragen:
    wat wilden we bereiken?
    wat hebben we gedaan?
    wat heeft het gekost?
Jaarrekening
De jaarrekening is financieel van aard. Hierin wordt verantwoording afgelegd over de financiën van de gemeente.
In deze leeswijzer wordt aangegeven hoe de indeling van de jaarstukken eruit ziet.
Opbouw van de jaarstukken
In de inhoudsopgave staat vermeld uit welke hoofdstukken de jaarstukken bestaan. In het kort worden deze
hoofdstukken hier toegelicht.
Deel 1 - hoofdlijnen van beleid
In het eerste hoofdstuk staan de belangrijkste opgaven en het beleidsinhoudelijke en financiële resultaat in 2022
benoemd.
Deel 2 - jaarverslag
Het jaarverslag is opgebouwd uit drie onderdelen:
1. Acht wijkprogramma's (W)
Sinds 2017 zijn acht wijkprogramma's ingesteld. De 24 wijken zijn geclusterd in acht gebieden: Noord-West,
Noord-Oost, Presikhaaf, Centrum/Spijkerkwartier/Arnhemse Broek, Malburgen,
Rijkerswoerd/Kronenburg/Vredenburg, Elden/De Laar en Schuytgraaf/Elderveld.
2. Dertien stedelijke programma's (S)
De doelenboom is een belangrijk onderdeel in de stedelijke programma's. Bij het onderdeel 'wat wilden we
bereiken en wat hebben we gedaan' zijn de verantwoording op de doelen en op de inspanningen opgenomen.
Bij de doelen en inspanningen wordt aangegeven of deze op koers (groen bolletje), gedeeltelijk op koers (oranje
bolletje), niet op koers lopen (rood bolletje) of gerealiseerd zijn (grijs bolletje).
Binnen de wijkprogramma's en stedelijke programma's zijn bij het onderdeel 'wat heeft het gekost' een financieel
overzicht met een toelichting op de afwijkingen opgenomen. In de tabel met de afwijkingen zijn de volgende
afkortingen opgenomen:
    V/N - Voordeel/ Nadeel;
    I/S - Incidenteel/ Structureel;
    AR/BR - Algemene reserve/ Bestemmingsreserve.
3. Elf paragrafen
De paragrafen vormen een 'dwarsdoorsnede' van de begroting. Er worden kaderstellende beleidslijnen
vastgelegd met betrekking tot beheersmatige aspecten. De paragrafen geven daarmee belangrijke aanvullende
informatie over de meerjarige financiële positie van de gemeente. Een deel van de paragrafen zijn in het Besluit
Begroting en Verantwoording (BBV) verplicht voorgeschreven.
                                                            7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>De volgende verplichte paragrafen vanuit het BBV zijn opgenomen:
1. Lokale heffingen - In deze paragraaf wordt stilgestaan bij de diverse gemeentelijke belastingen en heffingen en
de consequenties daarvan voor de inwoners.
2. Risicomanagement en weerstandsvermogen - Het weerstandsvermogen geeft aan hoe solide de financiële
positie van de gemeente is. In deze paragraaf zijn ook financiële kengetallen opgenomen, zoals het
weerstandsvermogen, de solvabiliteit en de schuldquote.
3. Onderhoud kapitaalgoederen - In deze paragraaf wordt toegelicht op welke wijze het onderhoud van de
gemeentelijke kapitaalgoederen (zoals wegen, riolering, gebouwen) gewaarborgd is.
4. Financiering - Hier wordt toegelicht op welke wijze met de financieringsbehoefte van de gemeente is
omgegaan.
5. Bedrijfsvoering - In de paragraaf wordt gerapporteerd over de voortgang van interne ontwikkelingen binnen de
gemeentelijke organisatie.
6. Verbonden partijen - De gemeente werkt samen met andere partijen om bepaalde doelen te bereiken. Als de
gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft bij een partij, is dit een zogenoemde verbonden partij. In
deze paragraaf worden alle verbonden partijen toegelicht.
7. Grondbeleid - De gemeente speelt een rol in het kopen en verkopen van gronden. Hier wordt verder ingegaan
op het gevoerde grondbeleid.
Op verzoek van uw raad zijn drie niet verplichte paragrafen in de jaarstukken opgenomen:
8. Investeringen - In deze paragraaf wordt over de realisatie van de investeringen gerapporteerd.
9. Subsidies - De gemeente verstrekt subsidies aan instellingen die een bijdrage leveren aan gemeentelijke
doelstellingen. In deze paragraaf wordt aangegeven welke instellingen subsidie hebben ontvangen inclusief de
subsidiebedragen.
10. Integriteit - In deze paragraaf wordt aangegeven op welke wijze invulling is gegeven aan het Arnhemse
integriteitsbeleid.
In artikel 3.5 (Openbaarheidsparagraaf) van de Wet Open overheid (Woo) wordt voorgeschreven dat
bestuursorganen in de jaarlijkse begroting aandacht besteden aan de beleidsvoornemens inzake de uitvoering
van deze wet en in de jaarlijkse verantwoording verslag doen van de uitvoering ervan, mede in relatie tot de
beleidsvoornemens. Dit geldt vanaf de jaarrekening 2022 en deze paragraaf is dan ook toegevoegd:
11. Openbaarheidsparagraaf Wet open overheid
Deel 3 - Jaarrekening
Het derde deel van de jaarstukken bestaat uit de financiële jaarrekening. Dit hoofdstuk biedt, conform de
vereisten vanuit het BBV, diverse financiële overzichten.
In de jaarstukken kunnen afrondingsverschillen ontstaan in de balans of winst- en verliesrekening.
Interactieve website jaarstukken
De jaarstukken zijn digitaal beschikbaar op: financien.arnhem.nl. Op de website is bij de stedelijke en
wijkprogramma's de volgende extra informatie te vinden:
    In de doelenboom zijn ook de teksten te zien vanuit de Begroting 2022 en Turap-2.
    Bij de onderdelen 'wat heeft het gekost' de overzichten per kostensoort, portefeuilleonderdelen en
     taakvelden.
    Totaaloverzicht subsidies.
    Totaaloverzicht reserves.
                                                          8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Deel 2 Jaarverslag
Het jaarverslag bestaat uit drie onderdelen:
1.       Wijkprogramma's (W)
2.       Stedelijke programma's (S)
3.       Paragrafen
                                             9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Wijken
De diverse taken waarvoor de gemeente verantwoordelijk is en die op wijkniveau plaatsvinden, zijn opgenomen in
de volgende 8 wijkprogramma’s (bundeling van logisch samenhangende wijken):
W1       Wijkprogramma Centrum, Spijkerkwartier en Arnhemse Broek (CSA)
         Centrum, Spijkerkwartier en Arnhemse Broek
W2       Wijkprogramma Noordwest
         Burgemeesterswijk, Hoogkamp, Transvaal, Heijenoord, Lombok, Klarendal, Klingelbeek e.o.,
         Schaarsbergen e.o., Sint Marten en Sonsbeekkwartier
W3       Wijkprogramma Noordoost
         Alteveer, Cranevelt, Geitenkamp, Monnikenhuizen, Velperweg e.o.
W4       Wijkprogramma Presikhaaf
         Presikhaaf West en Presikhaaf Oost
W5       Wijkprogramma Malburgen
         Malburgen West, Malburgen Oost/Noord, Malburgen Oost/Zuid, waaronder Het Duifje en Immerloo
W6       Wijkprogramma Schuytgraaf/Elderveld
         Schuytgraaf en Elderveld
W7       Wijkprogramma De Laar/Elden
         De Laar en Elden
W8       Wijkprogramma Rijkerswoerd, Kronenburg en Vredenburg (RKV)
         Rijkerswoerd, Kronenburg en Vredenburg
                                                     10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Wijken algemeen
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan
                Ambities                                  Doelen                           Inspanningen
Arnhem is / wordt een levendige en vitale stad waar het volgens inwoners en ondernemers fijn wonen,
werken en verblijven is.
Samen met de wijken
In 2022 is de sinds 2017 ingezette wijkaanpak gecontinueerd. Samen met (en door inbreng van) inwoners en
professionals is het afgelopen jaar gewerkt aan de belangrijkste doelen in de verschillende gebieden. De teams
Leefomgeving hebben hierin een belangrijke positie om deze doelstellingen te realiseren. In 2022 is gewerkt aan
de doorontwikkeling van wijkprogrammering. Dit moet uiteindelijk leiden tot goede en realistische doelstellingen
per wijk/gebied en instrumenten om deze doelstellingen daadwerkelijk naar realisatie te brengen. Deze
doorontwikkeling gaat in 2023 verder zal uiteindelijk vertaald worden naar de doelen in de meerjarenbegroting.
Bij de realisatie van doelstellingen in de wijk zijn in veel gevallen maatschappelijke partners (zoals welzijns- en
zorgpartners) nodig. Bij de realisatie van een aantal doelen werden in 2022 regelmatig capaciteitsproblemen
geconstateerd. De krapte op de arbeidsmarkt blijft ook deze maatschappelijke partners niet bespaard en zorgt er
regelmatig voor dat deze partners de gewenste inzet niet konden uitvoeren. Dit speelde in alle gebieden in 2022
een rol.
Samen met inwoners - Het inzicht en de kracht van inwoners wordt maatgevend voor gemeentelijk
handelen
Doorontwikkeling van wijksturing
In oktober 2022 is het evaluatierapport van Van Wijken Weten en het rapport van de rekenkamercommissie over
wijksturing in de gemeenteraad behandeld. De gemeenteraad heeft uitgebreid kennis genomen van de conclusies
en aanbevelingen uit beide rapporten en heeft besloten om over te gaan tot het opstellen van een nieuwe
Koersnota inclusief een implementatieplan. De genoemde aanbevelingen worden meegenomen in het proces om
tot een nieuwe Koersnota te komen. Het college en de gemeenteraad hebben geconstateerd dat Arnhem met de
wijkaanpak iets bijzonders in handen heeft, wat fantastisch kan worden. Daar is een volgende stap voor nodig.
Uitgangspunt voor de nieuwe Koersnota is dan ook de huidige wijkaanpak bestendigen en verder
doorontwikkelen. De nieuwe Koersnota zal medio 2023 in concept gereed zijn en vervolgens het bestuurlijk
proces richting de gemeenteraad in gaan.
Leefbare wijken en Stadsvernieuwing
In 2022 is de door de gemeente, maatschappelijke partners en bewoners gewerkt volgens een integrale aanpak
voor leefbaarheid en stadsvernieuwing in wijken waarbij de leefbaarheid onder druk staat. Dit geldt niet alleen
voor de wijken vallend onder de Arnhem Oost aanpak, maar ook in een aantal andere wijken in Arnhem waar
leefbaarheidssignalen spelen. In de bovengenoemde Koersnota zal het doorontwikkelen van een integrale
aanpak op leefbaarheid een belangrijk aandachtspunt zijn.
Ontmoeten en verbinden
In 2022 zijn diverse ontmoetingsplekken in de wijk ondersteund (zowel financieel als op organisatorisch vlak) om
ontmoeting tussen inwoners, inwoners en maatschappelijke partners en inwoners en lokale overheid mogelijk te
maken. Dat deze ontmoetingsplekken regelmatig tegen bestuurlijke, financiële en beheersmatige problemen aan
lopen, is in 2022 duidelijk geworden in de opgestelde Buurthuizenvisie. In maart 2022 is een convenant
ondertekend door de samenwerkende buurthuizen in Arnhem en de gemeente Arnhem. In dit convenant is
afgesproken dat na de ondertekening beide partijen in co-creatie aan de slag gaan met het ontwikkelen van een
buurthuizenvisie. Deze Buurthuizenvisie is vervolgens ontwikkeld door het samenwerkingsverband van Arnhemse
Buurthuizen, in samenspraak met de gemeente Arnhem. Deze visie is in oktober 2022 opgeleverd en
aangeboden aan het college. Een aantal conclusies en aanbevelingen uit deze visie zullen worden meegenomen
in het nieuwe integrale accommodatiebeleid (dat in 2023 wordt ontwikkeld) en het vrijwilligersbeleid.
                                                             11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Invloed en betrokkenheid van bewoners
In 2022 is een grote stap gezet om de invloed en betrokkenheid van inwoners bij ontwikkelingen te vergroten. Het
Arnhemse stappenplan burgerparticipatie is vastgesteld en kan worden ingezet bij iedere participatieproces
binnen de gemeentelijke organisatie. Begin 2023 worden de medewerkers van de gemeente Arnhem verder
getraind op de inzet van het Arnhemse stappenplan.
Op het vergroten van de invloed en betrokkenheid van bewoners wordt gedurende het jaar continu ingezet door
de Teams Leefomgeving. Dit bijvoorbeeld bij het ophalen van signalen voor het wijkprogramma als bij de
uitvoering van het wijkprogramma. Bij activiteiten op het gebied van openbare ruimte, veiligheid maar sociale
initiatieven worden betrokkenheid van bewoners gestimuleerd.
De gemeente als wijkgerichte organisatie en vergroten van invloed en betrokkenheid inwoners: De
kracht, kennis en kunde van inwoners en ondernemers benutten
In oktober 2022 is het evaluatierapport van Van Wijken Weten en het rapport van de rekenkamercommissie over
wijksturing behandeld. Zoals hierboven vermeld, heeft de gemeenteraad besloten om over te gaan tot het
opstellen van een nieuwe Koersnota inclusief een implementatieplan. Deze Koersnota heeft opnieuw tot doel om
de invloed en betrokkenheid van inwoners te vergroten. De nieuwe Koersnota zal in het eerste half jaar van 2023
worden samengesteld door een interactief proces met inwoners, maatschappelijke partners en ook de
gemeenteraad.
Arnhemse Leefbare Wijken Monitor
Zoals hierboven benoemd, worden per gebied doelen geformuleerd om samen met inwoners en
maatschappelijke partners aan te werken. Per wijk worden verschillende interventies ingezet om input op te halen
voor het samenstellen van deze doelen, onder andere wijkgesprekken, enquêtes en netwerkbijeenkomsten met
maatschappelijke partners. Daarnaast is ook de inzet van data over de verschillende wijken van groot belang.
Een belangrijk onderzoeks- en monitoringsinstrument hiervoor is de tweejaarlijkse stadsenquête Arnhemse
Leefbare Wijken. Deze is afgelopen najaar opnieuw afgenomen en de resultaten zijn vanaf november 2022 online
beschikbaar gekomen.
Integraal werken aan wijkopgaves
De uitkomsten van de Arnhemse Leefbare Wijken Monitor laten des te duidelijker zien dat wijkopgaves integraal
en preventief moeten worden opgepakt, zowel fysiek als sociaal. Om dit goed vorm te geven is in 2022 gewerkt
aan een verbeteradvies voor het werken met wijkprogrammering. In dit advies worden handvatten gegeven om:
     Een goede analyse te maken van de belangrijkste ontwikkelingen en beleidskaders in een wijk;
     Het betrekken van stedelijk beleid bij de wijkspecifieke opgaves;
     Goede en realistische doelstellingen vast te stellen voor een wijk;
     Focus te houden op deze doelen en hier ook op te sturen met een integrale blik;
     Deze doelstellingen uit te werken naar uitvoeringsmaatregelen.
In 2023 wordt dit advies meegenomen in de ontwikkeling van de nieuwe Koersnota Van Wijken Weten die
uiteindelijk wijksturing en integraal werken op een hoger niveau moet brengen.
                                                           12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Toelichting financiële afwijkingen
Onderwerp                  Thema            Totale      V/N                               Toelichting  I/S AR/
                                            afwijking                                                      BR
                                            (x €1.000)
Lasten                                           11.866  V
Sociale wijkteams
WMO en sociale wijkteams   Gezondheid             7.900  V  Huishoudelijke ondersteuning                 I AR
Jeugdzorg                  Gezondheid             2.100  V  Jeugdzorg                                    I AR
WMO en sociale wijkteams   Gezondheid             1.200  V  WMO (groeps)begeleiding en activerend werk   I AR
WMO en sociale wijkteams   Gezondheid               750  V  Beschermd wonen                              I BR
WMO en sociale wijkteams   Gezondheid               550  V  Doelgroepenvervoer                           I AR
Teams Leefomgeving
Onderwijs                  Kansengelijkheid         367  V  Regionale aanpak Voortijdig schoolverlaten   I AR
                                                            (VSV) en RMC
Groen en klimaatadaptie in Openbare ruimte          354  V  Programma groot onderhoud Groen en Spelen    I BR
de stad
Welzijn                    Meedoen                  346  V  Opvoeden en opgroeien                        I AR
Onderwijs                  Kansengelijkheid         335  V  Onderwijs achterstandenbeleid (OAB)          I AR
Mobiliteit                 Openbare ruimte          304  V  Programma groot onderhoud Wegen              I BR
Welzijn                    Meedoen                  220  V  Stichting Welzijn Ouderen Arnhem             I AR
Schulddienstverlening      Kansengelijkheid         130  V  Schulddienstverlening                        I AR
Werk en Inkomen            Kansengelijkheid        -690  N  Re-integratiebudget                          I AR
Armoedebeleid              Kansengelijkheid      -2.000  N  Armoederegelingen en Energietoeslag          I BR
Baten                                              -367  N
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving
Onderwijs                  Kansengelijkheid        -367  N  Regionale aanpak Voortijdig schoolverlaten   I AR
                                                            (VSV) en RMC
Toevoegingen aan reserves                         1.269  V
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving
Armoedebeleid              Kansengelijkheid       2.300  V  Energiearmoedefonds                          I BR
Groen en klimaatadaptie in Openbare ruimte         -371  N  Programma groot onderhoud Groen en Spelen    I BR
de stad
Mobiliteit                 Openbare ruimte         -660  N  Programma groot onderhoud Wegen              I BR
                                                        13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre> Onttrekkingen aan reserves                          373   V
 Sociale wijkteams
 Teams Leefomgeving
 Mobiliteit                     Openbare ruimte      356   V   Programma groot onderhoud Wegen               I   BR
 Groen en klimaatadaptie in     Openbare ruimte       17   V   Programma groot onderhoud Groen en Spelen     I   BR
 de stad
Sociale wijkteams
Op het totale beleidsveld Zorg is een voordeel van € 4,2 miljoen gerealiseerd. Dit is verdeeld in een nadeel op het
stedelijke programma S07 Zorg van ca. € 8,3 miljoen (inclusief reservemutaties) en een voordeel van ca. € 12,5
miljoen op wijken. Hieronder worden de belangrijkste afwijkingen gemeld.
Huishoudelijke ondersteuning
Tegenover het voordeel van circa € 7,9 miljoen staat er een nadeel van € 7,1 miljoen op programma S07 Zorg.
Totaal voordeel voor huishoudelijke ondersteuning is circa € 800.000. Door de vergrijzing is rekening gehouden
met structureel oplopende kosten. Deze verwachte stijging is deels zichtbaar in 2022. Door krapte op de
arbeidsmarkt kunnen zorgaanbieders de toenemende vraag naar huishoudelijke ondersteuning onvoldoende
leveren. Daardoor is er in 2022 een voordeel ontstaan. We vinden het belangrijk dat de meest kwetsbare
Arnhemmers toch huishoudelijke ondersteuning ontvangen. Daarom prioriteren de Sociale wijkteams de
toewijzing van zorg op basis van de zwaarte van de zorgvraag van inwoners. Hierover is de gemeenteraad in een
eerder stadium geïnformeerd.
Jeugdzorg
Tegenover het voordeel van € 2,1 miljoen staat er een nadeel van € 2,3 miljoen op programma S07 Zorg. Totaal
nadeel voor de jeugdzorg is € 200.000. Vanaf september 2021 is een stijging van de kosten te zien en deze
stijging lijkt door te zetten. Eveneens zien we dat de kosten procentueel gezien meer toenemen dan het aantal
jeugdigen dat zorg ontvangt. Dit betekent dat kinderen langer in behandeling zijn dan wel intensiever behandeld
en begeleid worden. Los van deze ontwikkelingen is het aantal kinderen in jeugdzorg verblijf (onder andere
pleegzorg en gezinshuizen) dat door de gemeente Arnhem gefinancierd wordt per 1 januari 2022 toegenomen als
gevolg van de wettelijke aanpassing in het woonplaatsbeginsel. Het woonplaatsbeginsel wil zeggen dat voor de
financiering van de jeugdzorg gekeken wordt naar de woonplaats van de jeugdige zelf vóór aanvang van de
jeugdhulp. Voor Arnhem betekende dat een toename, deze toename lijkt structureel te zijn.
WMO (groeps)begeleiding en activerend werk
Tegenover het voordeel van € 1,2 miljoen staat er een nadeel van circa € 700.000 op programma S07 Zorg.
Totaal voordeel voor WMO is € 500.000. De daling van kosten heeft voornamelijk betrekking op de
Persoonsgebonden budgetten (PGB’s) die aan het dalen zijn, onder andere omdat de stichting Sociale wijkteams
Arnhem scherper zijn op de toekenning van PGB’s.
Doelgroepenvervoer
Van het voordeel van circa € 1 miljoen wordt circa € 450.000 vermeld op programma S07 Zorg en circa € 550.000
op de wijkprogramma’s. In 2020 is een nieuwe verordening leerlingenvervoer aangenomen
en zijn nieuwe beleidsregels Wmo en Jeugdwet vastgesteld. Deze beleidsregels helpen de wijkcoaches bij het
inzetten van passende, efficiënte en effectieve zorg en voorkomen dat teveel zorg wordt toegewezen. Inmiddels
is zichtbaar dat het gebruik van het vraagafhankelijk vervoer structureel lager is dan voor de uitbraak van corona
en in combinatie met de beleidsregels en verordening heeft dit tot een positief resultaat in 2022 geleid.
Beschermd wonen
Het voordeel bij beschermd wonen is € 8,0 miljoen, waarvan € 750.000 op de wijken wordt vermeld en € 7,25
miljoen bij programma S07 Zorg. De lasten in 2022 zijn lager dan begroot, doordat vanaf 2021 de Wet Langdurige
Zorg (Wlz) is opengesteld voor mensen met psychiatrische problematiek. Een aanzienlijk deel van de inwoners
die een toewijzing Beschermd Wonen hadden, is doorgestroomd naar de Wlz. Voor de zorg die inwoners
                                                          14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>ontvangen heeft deze overgang geen gevolgen, zij blijven de benodigde zorg houden. Naar verwachting verdwijnt
dit voordeel bij de invoering van het objectief verdeelmodel. In de septembercirculaire 2021 heeft het Rijk
aangegeven met welk bedrag de integratie-uitkering Beschermd Wonen verlaagd werd. De lasten zijn in 2021
door de uitstroom van cliënten harder gedaald dan de uitname van het budget. Dit effect werkt door in 2022. Bij
turap-2 is voorgesteld om dit voordeel aan de Bestemmingsreserve (BR) Wmo & Jeugdzorg toe te voegen.
Teams Leefomgeving
Regionale aanpak Voortijdig schoolverlaten (VSV) en Regionaal meld- en coördinatiefunctie (RMC)
voortijdig schoolverlaten
Jaarlijks krijgt de gemeente Arnhem een Rijksuitkering voor de regionale aanpak van RMC en VSV. De
onderbesteding wordt grotendeels verklaard, doordat de ondersteuning en begeleiding vanuit het Regionaal
Bureau Leerlingzaken (RBL) in de regio minder noodzakelijk is door de goede positie van kwetsbare jongeren op
de arbeidsmarkt.
In 2023 wordt wel verder onderzocht wat het RBL voor deze jongeren in kwetsbare positie kan betekenen. De
uitkomst wordt medio 2023 verwacht. De resterende baten zijn gereserveerd op de balans conform BBV-
voorschriften. Dit heeft geleid tot een voordeel aan de lastenkant en een nadeel op de baten van € 367.000. Per
saldo is het effect neutraal.
Stedelijk groen en Spelen
Een deel van het jaarprogramma groot onderhoud spelen en groen is niet gerealiseerd (€ 354.000). De
onderbesteding betreft nagenoeg alle wijken. De niet bestede middelen worden verrekend met de
bestemmingsreserve 'Groot onderhoud Openbare Ruimte'.
Opvoeden en opgroeien
Dit is een incidenteel voordeel van € 346.000 dat voornamelijk is ontstaan door de subsidie-afrekeningen 2021.
Een aantal subsidiepartijen heeft in 2021 niet alle gesubsidieerde activiteiten kunnen uitvoeren, onder andere
vanwege corona. Er is een deel van de subsidie teruggevorderd.
Onderwijs achterstandenbeleid (OAB)
De afwijking op stad en wijk zijn tegengesteld even hoog (€ 335.000) en vallen tegen elkaar weg. Per saldo
neutraal. Zie programma S04 Onderwijs.
Wegen
Een deel van het jaarprogramma groot onderhoud wegen is niet gerealiseerd (€ 304.000). Daarnaast is ten
opzichte van het oorspronkelijke jaarplan bij de uitvoering geschoven tussen wijken. Daardoor zijn bij sommige
wijken voordelen ontstaan en bij andere wijken nadelen. De niet bestede middelen worden verrekend met de
bestemmingsreserve 'Groot onderhoud Openbare Ruimte'.
Stichting Welzijn Ouderen Arnhem (SWOA)
Dit is een incidenteel voordeel van € 220.000 dat betrekking heeft op de subsidie-afrekening 2021. Stichting
Welzijn Ouderen Arnhem heeft in 2021 niet alle gesubsidieerde activiteiten kunnen uitvoeren vanwege corona,
waardoor een incidenteel voordeel is ontstaan van € 220.000.
Schulddienstverlening
Er zijn minder inwoners die gebruik hebben gemaakt van schulddienstverlening dan we hadden begroot. Dit heeft
geleid tot een voordeel van € 130.000.
Re-integratiebudget
Het tekort van € 690.000 op het re-integratiebudget komt door intensivering van de inzet van Werk en Inkomen.
Meer mensen participeren en zijn aan het werk, onder andere met jobcoaching, loonkostensubsidie en het project
Bemiddelen aan de Poort. Ook afspraken met Scalabor, loonwaardemetingen en Beschut werk vallen onder het
re-integratiebudget. Tegenover het nadeel op re-integratie staat een voordeel op de middelen die van het Rijk via
het gemeentefonds zijn ontvangen voor inzet van SW-medewerkers. De vrijval van deze middelen is in 2022 niet
volledig benodigd voor beschut werk. Dit heeft geleid tot een voordeel van € 600.000 op programma S00 Bestuur,
Dienstverlening en Financiën.
                                                          15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Armoederegelingen en Energietoeslag
Van een aantal regelingen is minder gebruik gemaakt, zoals Collectieve Aanvullende Zorgverzekering (CAZ),
Kwijtschelding gemeentelijke belastingen en Kansrijk Opgroeien. Hierdoor is een voordeel ontstaan van €
500.000. Bij de Gelrepas zijn een aantal regelingen toegevoegd waarvan meer gebruik is gemaakt dan verwacht,
zoals Kledingtegoed en Schoolspullentegoed voor Kinderen. Daarnaast hebben we in crisistijd (eind 2022) het
tegoed op de Gelrepas verder verruimd. Dit heeft geleid tot een nadeel van € 800.000.
De regeling van de Energietoeslag is eveneens verruimd. Ook gezinnen met kinderen met een inkomen tot 130%
van het sociaal minimum en studenten, die aan de voorwaarden voldoen, mogen gebruik maken van de regeling.
Daarnaast is er een hogere toeslag toegekend dan de landelijke richtlijn, is een maatwerkvoorziening ingesteld en
extra capaciteit ingehuurd voor het afhandelen van aanvragen en uitkeren van de toeslag. De kosten zijn
daardoor hoger dan de ontvangen rijksmiddelen. Dit heeft een nadelig effect van € 1,7 miljoen.
Energiearmoedefonds
Een deel van het Energiearmoedefonds is dit jaar al besteed aan Energietoeslag en ter dekking van een aantal
crisismaatregelen, zoals extra tegoeden op de Gelrepas, een extra Arnhemse wintertoeslag en bijdragen voor
externe partijen in de stad. Hierdoor wordt er in 2022 € 2,3 miljoen minder toegevoegd aan de
bestemmingsreserve.
                                                         16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek
afbeelding CSA
In het wijkprogramma Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek (CSA) bevinden zich de wijken Centrum,
Spijkerkwartier en Arnhemse Broek.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan
               Thema's                                 Doelen                           Inspanningen
Meedoen
 Versterken van de plekken in de wijk voor ontmoeting
In de wijken Centrum, Spijkerkwartier en Arnhemse Broek hebben we de ontmoetingsplekken en laagdrempelige
voorzieningen voor bewoners versterkt.
 Inspanningen 2022
Uit het budget Ontmoeting en Verbinden zijn meerdere initiatieven ondersteund waaronder de verbouwingen van
wijkcentrum Symfonie en buurthuis de Lommerd. Door de verbouwingen zijn de voorzieningen beter toegankelijk
en voor meerdere doeleinden bruikbaar.
 Versterken van sociale cohesie
De sociale cohesie in het gebied is versterkt door te investeren in goed functionerende wijkorganisaties en een
goed wijknetwerk. Vanuit een goede sociale basis in de wijk kan de sociale samenhang verder worden versterkt.
 Inspanningen 2022
We hebben ingezet om ontmoeting mogelijk te maken. Naast De Lommerd en de Symfonie is de Stadskeuken in
het Centrum een goede voorziening om elkaar te kunnen ontmoeten. Ook zijn buurtinitiatieven, waar ingezet
werd op ontmoeting en sociale binding, ondersteund. Voorbeelden zijn opschoondagen, vergroeningsacties en
bijeenkomsten om samen te eten.
 Meer (financiële) zelfredzaamheid
We hebben ervoor gezorgd dat (financiële) hulp laagdrempelig toegankelijk is.
                                                         17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre> Inspanningen 2022
Op stedelijk niveau is er een loket (Goed geregeld) ingericht en ook op wijkniveau wordt er in de Symfonie na de
verbouwing meer samengewerkt. Alle betrokken partijen (Sociaal wijkteam, Werk en Inkomen, Rijnstad en team
Leefomgeving) werken samen bij het informatiepunt in de Symfonie. Op deze manier is de drempel lager en
worden mensen meteen goed geholpen.
Kansengelijkheid
 Bevorderen kansengelijkheid: bewoners zijn zelfstandiger en staan steviger in de maatschappij
De algemene voorzieningen in de wijk zijn in kaart gebracht en waar nodig versterkt. De voorzieningen dragen bij
aan de kansengelijkheid in de wijk.
 Inspanningen 2022
Wijkorganisaties gericht op kansengelijkheid zoals Broek Omhoog, De Blauwe Tomaat, De Kansen en Stichting
Raak zijn inmiddels duurzaam aanwezig in de wijk. De Blauwe Wijkeconomie zorgt via het programma
Spijkerenergie voor extra aandacht voor energiearmoede.
 Minder onderwijsterugval
Kinderen hebben via programma's op de basisscholen en via naschools en buitenschools aanbod meer
ontplooiingskansen gekregen om zich verder te kunnen ontwikkelen.
 Inspanningen 2022
Het programma kansrijk opgroeien (Het Fort, De Blokhut, Doorgaande leerlijn Hugo de Grootschool en
Paulusschool en Fridayschool) is gecontinueerd.
Gezondheid
 Meer sport en beweegmogelijkheden in de wijk voor 0 - 100 jaar
Samen met het Sportbedrijf is ingezet op een passend aanbod in de wijk.
 Inspanningen 2022
Er is door het Sportbedrijf een plan opgesteld, waar uitvoering aan wordt gegeven. Zo was bijvoorbeeld de
schaatsbaan op Thialf voor kinderen van de basisscholen een succes. Om ouderen in Coehoorn en Spoorhoek
te bereiken is een beweegcoach van het Sportbedrijf en de SWOA (Stichting Welzijn Ouderen Arnhem) ingezet.
 Integrale aanpak gezonde leefstijl
Door programma's op scholen, Thialf en in de wijkcentra is ingezet op een gezonde leefstijl. Het aantal kinderen
met overgewicht blijft hoog en daarom is dit een blijvend aandachtspunt.
 Inspanningen 2022
JOGG (Jongeren Op Gezond Gewicht) en GO (Gezond Onderweg) zijn ingezet. Met de programma's worden
kinderen met overgewicht gecoacht binnen hun eigen omgeving naar een gezondere leefstijl.
Openbare Ruimte
 Aantrekkelijkere buitenruimte
In CSA is veel vergroend of daar zijn plannen voor in ontwikkeling. Bewonersinitiatieven dragen bij aan dit doel.
 Inspanningen 2022
In het Arnhemse Broek en Centrum zijn wijkgroenagenda's opgesteld om de wijken verder te vergroenen.
Het Buurtgroenbedrijf Spijkerkwartier levert een belangrijke bijdrage in het Spijkerkwartier en Arnhemse Broek op
dit thema. De buurtconciërges die vanuit Broek Omhoog werken, zorgen voor een schone en hele omgeving. De
inzet van de buurtconciërges is van een tijdelijk project omgezet in een reguliere aanpak.
Er zijn ook diverse werkgroepen die zich met vergroenen en het schoonhouden van de wijk bezighouden.
Duurzaamheid
 De wijk is meer klimaatbestendig
Grote en kleine projecten hebben bijgedragen om de wijk meer klimaatbestendig te krijgen. Via het project Groot
Onderhoud Spijkerkwartier zijn maatregelen uitgevoerd. En er zijn diverse groeninitiatieven gerealiseerd.
                                                          18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre> Inspanningen 2022
De wijk is meer klimaatbestendig. De onderdoorgang vanaf de Spijkerstraat naar de Lauwersgracht is gereed.
Hierdoor kan het water van het noordelijk deel sneller worden afgevoerd. Dit is een belangrijke ingreep om
toekomstige wateroverlast te voorkomen. Er zijn ook ondergrondse waterreservoirs aangelegd. Tevens zijn in de
wijken veel tegels gewipt en zijn er diverse vergroeningsacties waar veel bewoners bij betrokken zijn.
 Meer aandacht voor energietransitie (Wijk van de toekomst)
Er is meer aandacht gekomen voor energietransitie door de stijgende energielasten. Woningcorporaties,
ondernemers, inwoners en wijkorganisaties werken samen aan de energietransitie.
 Inspanningen 2022
De gemeente zet onder andere in op energiecoaches die bewoners helpen met het verlagen van de
energiekosten. Het buurtbaanbureau (onderdeel van De Blauwe Wijkeconomie) werft deze mensen in de wijk.
Via een klussendienst zijn kleine en middelgrote maatregelen uitgevoerd om energie te besparen.
Wonen
 Meer diversiteit in de woningvoorraad
Bij de kansen die zich voordoen op het gebied van transformatie of nieuwbouw van woningen hebben we ingezet
op de diversiteit van de woningvoorraad. Ook de regels van het facetplan Woningsplitsing en Verkamering
hebben een gunstig effect op de diversiteit van de woningvoorraad. Zo wordt er in het Spijkerkwartier geen
omgevingsvergunning verleend als er binnen een straal van 50 meter al een ander verkamerd pand aanwezig is.
 Inspanningen 2022
Bij grote nieuwbouwplannen (zoals Rietgrachtstraat en Thorbeckestraat) zijn levensloopbestendig wonen en
huizen voor gezinnen in de planvorming meegenomen.
Het nieuwe facetplan heeft een rem gezet op de verkamering van panden in het gebied. Bij overtredingen is
gehandhaafd.
Wijkeconomie
 Verbeteren van de samenwerking in leefomgeving in relatie tot ondernemers en bewoners
Aan de samenwerking is op meerdere plekken gewerkt in het Spijkerkwartier en het Centrum.
 Inspanningen 2022
In de Steenstraat en omgeving is samen met de ondernemersverenging (VOS) ingezet op het verbeteren van de
straat. Op meerdere punten zijn resultaten geboekt. Het actieprogramma Schoon, heel veilig wordt voortgezet in
2023.
Ook wordt er samengewerkt om de wijkgroenagenda's vorm te geven.
 Goed functionerende wijkorganisaties
In CSA zijn er meerdere wijkorganisaties actief (Broek Omhoog, Buurtgroenbedrijf, De Blauwe Wijkeconomie,
Blauwe Tomaat, Stadskeuken). Tussen de wijkorganisaties zijn ook verbindingen gelegd. Ze dragen bij aan de
doelstellingen meedoen/activering, sociale cohesie, duurzaamheid en leefbaarheid/openbare ruimte.
 Inspanningen 2022
De Blauwe Wijkeconomie (DBWE) is een belangrijke uitvalsbasis voor diverse initiatieven in de wijk.
Verschillende afdelingen binnen de gemeente, zoals Wijkonderhoud, Ontwerp en het team Leefomgeving werken
samen met het Buurtgroenbedrijf. Hierdoor hebben ze een groot aantal groeninitiatieven in het Spijkerkwartier en
Arnhemse Broek gerealiseerd.
Veiligheid
 Minder overlast
In het gebied blijft leefbaarheid en veiligheid een belangrijk thema. Op sommige plekken is sprake van (een
gevoel van) onveiligheid. Door middel van gerichte acties rekenen we af met verloedering en overlast in de wijk.
                                                          19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre> Inspanningen 2022
Met het actieprogramma Schoon Heel en Veilig Steenstraat en omgeving is in het gebied ingezet op een
integrale aanpak. Fysieke maatregelen (verkeer/vergroening), aanpak ondermijning, cameratoezicht,
handhavingsacties en aanpak van gribusplekken zijn onderdeel hier van. De aanpak van graffiti is in 2022 ook
opgepakt. Zo is er begonnen met de schoonmaak van graffiti in de Steenstraat en omgeving, waarbij ook in de
toekomst nieuw aangebrachte graffiti wordt verwijderd.
In het Overleg Zorg en Overlast (OZO) worden de personen met overlastgevend gedrag besproken en er wordt
een passende aanpak op georganiseerd. Daarbij is er bijzondere aandacht voor de personen die op straat voor
ernstige overlast zorgen. Door onder andere de inzet van straatcoaches (voor de dak- en thuislozen) is er
gerichte aandacht voor deze groep.
Wat heeft het gekost
                                                                Rekening      Begroting 2022            Rekening
                                                                  2021       Primitief Definitief   2022     Afwijking
Bedragen x € 1.000
Middelen
Lasten                                                              25.118      30.614     31.385    29.362       2.023
Baten                                                                 8.492     10.482     10.615    10.718         103
Saldo lasten en baten                                              -16.626     -20.132   -20.771    -18.645       2.126
Toevoegingen aan reserves                                             1.514        826      1.812      1.948       -136
Onttrekkingen aan reserves                                              602        187      1.163      1.280        117
Saldo toevoegingen en onttrekkingen                                    -911       -639       -649       -668         -19
Gerealiseerd resultaat                                             -17.537     -20.770   -21.420    -19.312       2.108
Toelichting financiële afwijkingen
Hieronder worden de grootste afwijkingen tussen de Begroting 2022 en rekening verklaard.
 Onderwerp                  Thema            Totale      V/N                                 Toelichting     I/S    AR/
                                             afwijking                                                               BR
                                             (x €1.000)
 Lasten                                            1.964  V
 Sociale wijkteams
 WMO en sociale wijkteams                            725  V  WMO (groeps)begeleiding en activerend werk        I     AR
                                                             (zie wijken algemeen)
 Jeugdzorg                                           660  V  Jeugdzorg (zie wijken algemeen)                   I     AR
 WMO en sociale wijkteams                            580  V  Huishoudelijke ondersteuning (zie wijken          I     AR
                                                             algemeen)
 WMO en sociale wijkteams                            175  V  Beschermd wonen (zie wijken algemeen)             I     BR
 WMO en sociale wijkteams                             50  V  Doelgroepenvervoer (zie wijken algemeen)          I     AR
 Teams Leefomgeving
 Mobiliteit                 Openbare ruimte          130  V  Programma groot onderhoud Wegen (zie              I     BR
                                                             wijken algemeen)
 Onderwijs                  Kansengelijkheid          77  V  Regionale aanpak Voortijdig schoolverlaten        I     AR
                                                             (VSV) en RMC (zie wijken algemeen)
 Groen en klimaatadaptie in Openbare ruimte           24  V  Programma onderhoud Groen en Spelen (zie          I     BR
 de stad                                                     wijken algemeen)
 Schulddienstverlening      Kansengelijkheid          18  V  Schulddienstverlening (zie wijken algemeen)       I     AR
 Welzijn                    Meedoen                   18  V  Stichting Welzijn Ouderen Arnhem (zie wijken      I     AR
                                                             algemeen)
 Welzijn                    Meedoen                   31  V  Opvoeden en opgroeien (zie wijken algemeen)       I     AR
                                                         20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Onderwijs                  Kansengelijkheid  -35  N Onderwijs achterstandenbeleid - OAB (zie   I AR
                                                    wijken algemeen)
Werk en Inkomen            Kansengelijkheid -189  N Re-integratiebudget (zie wijken algemeen)  I AR
Armoedebeleid              Kansengelijkheid -300  N Armoederegelingen en Energietoeslag (zie   I AR
                                                    wijken algemeen)
Baten                                        -77  N
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving
Onderwijs                  Kansengelijkheid  -77  N Regionale aanpak Voortijdig schoolverlaten I AR
                                                    (VSV) en RMC (zie wijken algemeen)
Toevoegingen aan reserves                    191  V
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving
Armoedebeleid              Kansengelijkheid  345  V Energiearmoedefonds (zie wijken algemeen)  I BR
Groen en klimaatadaptie in Openbare ruimte   -24  N Programma onderhoud Groen en Spelen (zie   I BR
de stad                                             wijken algemeen)
Mobiliteit                 Openbare ruimte  -130  N Programma groot onderhoud Wegen (zie       I BR
                                                    wijken algemeen)
Onttrekkingen aan reserves                     0
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving
                                                 21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Noordwest
afbeelding Noordwest
In het wijkprogramma Noordwest bevinden zich de wijken Klarendal, Burgemeesterswijk/ Hoogkamp,
Schaarsbergen en omgeving, Sint Marten/ Sonsbeekkwartier, Heijenoord en Lombok, Hoogstede/Klingelbeek en
omgeving.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan
               Thema's                               Doelen                              Inspanningen
Meedoen
 Ontmoetingsplekken zijn vraagbaak in de wijk
Meer mensen kennen de buurthuizen en maken er gebruik van.
 Inspanningen 2022
Het team Leefomgeving faciliteert alle buurthuizen in de wijk. In de wijken Klarendal en Sint Marten Sonsbeek
hebben we bewonersondersteuning de opdracht gegeven om met een plan te komen hoe we activiteiten die in
de buurthuizen georganiseerd worden beter bekendmaken zodat meer inwoners er gebruik van maken. We zijn
gestart in Klarendal / Sint Marten.
 Versterken sociale netwerken en inzicht in voorzieningen in de wijk
De netwerkpartners in de wijken kennen elkaar en weten elkaar te vinden.
                                                        22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre> Inspanningen 2022
Het team Leefomgeving organiseert periodiek een sociale tafel. Vanuit dit overleg is een gebiedsagenda
armoede, schulden en participatie ontwikkeld. Dit is een integraal plan opgesteld met het Sociale wijkteam
Arnhem en gebiedsteam Werk en Inkomen. Aan het overleg nemen Rijnstad en Stichting Welzijn Ouderen
Arnhem (SWOA) vanaf het najaar 2022 ook deel. Op de agenda staat het onderwerp ‘samenhangend aanbod
van voorliggende voorzieningen’ permanent op de agenda.
Naast het Sociale Wijkteam, is ook het gebiedsteam Werk & Inkomen op verzoek van het team Leefomgeving in
de wijk gaan werken.
Het team Leefomgeving heeft het initiatief genomen de verschillende wijkinitiatieven van Sint Marten Sonsbeek
en Klarendal bij elkaar te brengen. De organisatoren van de verschillende wijkinitiatieven zijn bij elkaar op
bezoek geweest (‘kijkje in de keuken’) en hebben eendrachtig samengewerkt naar een brede activiteit in
december onder de naam ‘warme winterroute’. De activiteiten voor 2023 zijn gebundeld in een speciaal boekje
dat bij alle inwoners van deze twee wijken wordt bezorgd.
 Ondersteuning ontmoetingsplekken
We faciliteren de buurthuizen na de doorstart na corona.
 Inspanningen 2022
Het team Leefomgeving onderhoudt nauw contact met de buurthuizen. We hebben hen gestimuleerd mee te
doen met het proces Arnhemse Buurthuizen Visie. De visie is gebaseerd op cocreatie, een vorm van
samenwerken waarbij alle deelnemers (buurthuizen, bewoners, gemeente en andere maatschappelijke partners)
invloed hebben op het proces en op het resultaat daarvan. De visie is door de gezamenlijke buurthuizen in
oktober 2022 aangeboden aan het college van B&W en aan de gemeenteraad.
 Aansluiten bij de behoefte van jongeren aan voorzieningen in de wijk
Meer kinderen uit de doelgroep hebben (sociale) activiteiten naast school.
 Inspanningen 2022
Team leefomgeving financiert de huiswerkclub, een gezamenlijk initiatief van basisschool Kunstrijk, Sportbedrijf,
Sociale wijkteam en Rijnstad. De huiswerkclub is gericht op kinderen van 4-12 jaar. Team Leefomgeving is
gestart met een stuurgroep om ook op strategisch niveau met de partners beter in te kunnen spelen op
(stedelijke en landelijke) ontwikkelingen zoals de pedagogische wijk binnen de Arnhem-Oost aanpak.
 Verbetering sociaal-economische situatie van gezinnen
Meer gezinnen met een bijstandsuitkering maken gebruik van alle voorzieningen die er zijn voor de kinderen.
 Inspanningen 2022
Team leefomgeving heeft opdracht gegeven aan Sociale wijkteam Arnhem en gebiedsteam Werk en Inkomen
om voor gezinnen met kinderen een integraal plan op te stellen.
Kansengelijkheid
 Meer ontplooiingskansen voor kinderen die extra ondersteuning nodig hebben waaronder het
 verminderen overgewicht van kinderen.
Kinderen in de wijk Klarendal die dat nodig hebben krijgen een naschools programma aangeboden via de
huiswerkclub.
 Inspanningen 2022
Het team Leefomgeving financiert de huiswerkclub, een gezamenlijk initiatief van basisschool Kunstrijk,
Sportbedrijf, Sociale wijkteam en Rijnstad. De huiswerkclub is gericht op kinderen van 4-12 jaar. We zijn gestart
met een stuurgroep om ook op strategisch niveau met de partners beter in te kunnen spelen op (stedelijke en
landelijke) ontwikkelingen zoals de pedagogische wijk binnen de Arnhem-Oost aanpak.
Openbare Ruimte
 Tijdig in gesprek met bewoners bij plannen en besluiten in de openbare ruimte
Bij herinrichtingen in de openbare ruimte willen we dat inwoners tijdig kunnen participeren.
 Inspanningen 2022
Dit jaar hebben we met name gewerkt aan de (her)inrichting van het Graaf Ottoplein en Rosorum. Beide
projecten lopen nog door in 2023. Ook zijn we gestart met een ontwerp voor vergroening en herininrichting van
het Peterplein in Klarendal waarbij omwonenden intensief zijn bevraagd over hun ideeën en wensen.
                                                         23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Veiligheid
Bewoners hebben minder last van gevoelens van onveiligheid
Bewoners ervaren minder overlast van gebruik en verkoop van drugs op straat.
Inspanningen 2022
Met diverse partners werken we intensief samen binnen het wijkveiligheidsoverleg. Vanuit aanpak Steenstraat
Hommelseweg is een aparte aanpak voor de Hommelseweg en Sonsbeeksingel voorbereid.
Wat heeft het gekost
                                                               Rekening      Begroting 2022             Rekening
                                                                 2021       Primitief  Definitief   2022     Afwijking
Bedragen x € 1.000
Middelen
Lasten                                                             28.383      29.295     32.676     31.402       1.274
Baten                                                                1.941      1.792      1.871       1.906         35
Saldo lasten en baten                                             -26.442     -27.503    -30.805    -29.497       1.309
Toevoegingen aan reserves                                              229        102         747        512        235
Onttrekkingen aan reserves                                             513          50        519        894        375
Saldo toevoegingen en onttrekkingen                                    283         -52       -229        381        610
Gerealiseerd resultaat                                            -26.158     -27.555    -31.034    -29.115       1.919
Toelichting financiële afwijkingen
Hieronder worden de grootste afwijkingen tussen de Begroting 2022 en rekening verklaard.
Onderwerp                  Thema            Totale      V/N                                  Toelichting     I/S    AR/
                                            afwijking                                                                BR
                                            (x €1.000)
Lasten                                            1.308  V
Sociale wijkteams
Jeugdzorg                                           630  V  Jeugdzorg (zie wijken algemeen)                    I     AR
WMO en sociale wijkteams                            535  V  Huishoudelijke ondersteuning (zie wijken           I     AR
                                                            algemeen)
WMO en sociale wijkteams                            525  V  Beschermd wonen (zie wijken algemeen)              I     BR
WMO en sociale wijkteams                            170  V  WMO (groeps)begeleiding en activerend werk         I     AR
                                                            (zie wijken algemeen)
WMO en sociale wijkteams                             40  V  Doelgroepenvervoer (zie wijken algemeen)           I     AR
Teams Leefomgeving
Onderwijs                  Kansengelijkheid          37  V  Regionale aanpak Voortijdig schoolverlaten         I     AR
                                                            (VSV) en RMC (zie wijken algemeen)
Welzijn                    Meedoen                   37  V  Stichting Welzijn Ouderen Arnhem (zie wijken       I     AR
                                                            algemeen)
Groen en klimaatadaptie in Openbare ruimte           34  V  Programma onderhoud Groen en Spelen (zie           I     BR
de stad                                                     wijken algemeen)
Schulddienstverlening      Kansengelijkheid          16  V  Schulddienstverlening (zie wijken algemeen)        I     AR
Welzijn                    Meedoen                   14  V  Opvoeden en opgroeien (zie wijken algemeen)        I     AR
Werk en Inkomen            Kansengelijkheid         -31  N  Re-integratiebudget (zie wijken algemeen)          I     AR
Onderwijs                  Kansengelijkheid        -132  N  Onderwijs achterstandenbeleid - OAB (zie           I     AR
                                                            wijken algemeen)
                                                        24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Armoedebeleid              Kansengelijkheid -260  N Armoederegelingen en Energietoeslag (zie   I AR
                                                    wijken algemeen)
Mobiliteit                 Openbare ruimte  -307  N Programma groot onderhoud Wegen (zie       I BR
                                                    wijken algemeen)
Baten                                        -37  N
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving
Onderwijs                  Kansengelijkheid  -37  N Regionale aanpak Voortijdig schoolverlaten I AR
                                                    (VSV) en RMC (zie wijken algemeen)
Toevoegingen aan reserves                    265  V
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving
Armoedebeleid              Kansengelijkheid  299  V Energiearmoedefonds (zie wijken algemeen)  I BR
Groen en klimaatadaptie in Openbare ruimte   -34  N Programma onderhoud Groen en Spelen (zie   I BR
de stad                                             wijken algemeen)
Onttrekkingen aan reserves                   307  V
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving
Mobiliteit                 Openbare ruimte   307  N Programma groot onderhoud Wegen (zie       I BR
                                                    wijken algemeen)
                                                 25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Noordoost
afbeelding Noordoost
In het wijkprogramma Noordoost bevinden zich de wijken Geitenkamp, Monnikenhuizen, Velperweg e.o., Alteveer
en Cranevelt.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan
               Thema's                               Doelen                           Inspanningen
Meedoen
 Meer bewoners zijn sociaal zelfredzaam
Recent is in Plattenburg een ontmoetingsplek gerealiseerd voor de inwoners van Velperweg e.o. Hierdoor is het
aantal ontmoetingsplekken in Noord-oost qua spreiding op orde.
Voor jongeren 12+ in gebied Geitenkamp is besloten om niet verder te gaan met Rijnstad als aanbieder van het
jongerenwerk. Voor 2023 komt er een nieuwe aanbieder. De inzet is om de Sperwer als locatie hiervoor te
behouden.
Voor jongeren 12+ in Alteveer/Cranevelt wordt een mobiele ontmoetingsplek (MOP) gerealiseerd (2023) in
samenwerking met Rijnstad en het Sportbedrijf.
 Inspanningen 2022
Ondersteuning van initiatieven zoals hierboven genoemd, is een jaarlijks terugkerend proces middels
gebruikersoverleggen, die wij bijwonen. Hierin wordt gekeken naar behoefte, bezetting en exploitatie.
                                                       26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre> Meer bewoners participeren in de vorm van (vrijwilligers)werk
In de Vlindertuin zijn nieuwe ateliers gecreëerd. Hiervoor worden sociaal ondernemers en kunstenaars
geworven, de werving van sociaal ondernemers vraagt nog extra aandacht. Het lukt de huidige beheerder
(SLAK) onvoldoende om sociaal ondernemers te vinden en te binden aan de Vlindertuin waardoor participatie
van inwoners onvoldoende van de grond komt. Ook heeft de huidige beheerder aangegeven de exploitatie niet
rond te krijgen. Naar bovenstaande is onderzoek uitgevoerd. In 2023 wordt bepaald hoe verder wordt gegaan.
De gebiedsagenda met het Sociaal wijkteam en Werk en Inkomen is opgesteld. De uitvoering vraagt aandacht,
maar dit zien we met vertrouwen tegemoet nu de teams weer compleet zijn (van beide organisaties).
 Inspanningen 2022
    Er is ingezet op het versterken van de identiteit van de Vlindertuin, door middel van inzet van een
     projectleider die samen met de Vlindertuinders een visie heeft opgesteld wat de gezamenlijke meerwaarde is
     voor de wijk (gezamenlijke website, meerdere open dagen voor de wijk etc.). Wijkprogrammering Vlindertuin
     vraagt aandacht.
    De gebiedsagenda is opgesteld, waarin gezamenlijke doelen en acties zijn bepaald.
    De tweede training Eigen-Wijs is niet doorgegaan in verband met te weinig aanmeldingen. Voor komende
     jaar wordt een samenwerking aangegaan met het gebied Noord-West, we hopen dat dit meer deelnemers
     gaat opleveren.
 De zelfstandigheid en zelfredzaamheid van bewoners is vergroot
Mobility mentoring is gestart in de Geitenkamp. Door het grote succes wordt deze methodiek niet alleen meer in
Geitenkamp ingezet, maar is deze nu stedelijk geborgd.
 Inspanningen 2022
De pilot Social Coin is uitgevoerd en er is geconcludeerd dat het te arbeidsintensief is ten opzichte van het aantal
aanmeldingen.
Kansengelijkheid
 Meer kinderen hebben de mogelijkheid om hun talent te ontdekken en te ontwikkelen
Het uitvoeringsprogramma verlengde leertijd is in uitvoering. In samenwerking met Rijnstad, Sportbedrijf, Rozet
en de Witte Vlinder wordt het naschools programma uitgevoerd met sport, muziek en cultuur.
VGGM bezoekt na 18 maanden gezinnen, waarbij er een goed beeld is van de thuissituatie. Daarbij wordt
gestimuleerd tijdens de bezoeken, om meer gebruik te maken van voorschoolse voorzieningen.
In samenwerking met het Sportbedrijf is op de Rommelkist een pedagogisch medewerker aangesteld. Deze zorgt
voor een veiliger speelklimaat in en rondom de Rommelkist en draagt zorg voor traint ook andere collega's in de
wijk op dit onderwerp.
 Inspanningen 2022
Jaarlijks uitvoeringsprogramma Kansrijk Opgroeien is in samenwerking met het wijknetwerk van basisscholen,
jeugdverpleegkundigen, sportbedrijf Arnhem, Rijnstad, Rozet en het Sociaal wijkteam gerealiseerd. Dit
coördineert het Team Leefomgeving en dit stemt gezamenlijk af wat er wordt aangevraagd.
Op de Rommelkist is vanaf 1 januari 2022 een pedagogisch medewerker aangetrokken als eerste stap om het
pedagogisch klimaat op de Rommelkist te vergroten, meer vrijwilligers aan de Rommelkist te verbinden en de
Rommelkist toegankelijker en aantrekkelijker te maken voor een grotere doelgroep. Dit wordt uitgevoerd door
Sportbedrijf. Het team Leefomgeving is opdrachtgever.
Noord-Oost Academy is gestopt wegens te weinig animo vanuit de vijf scholen in het gebied (dit was een initiatief
vanuit de scholen). Vanuit het team Leefomgeving is besloten hier geen verdere inspanning op uit te voeren en
de focus te verleggen naar kansrijkere projecten/uitdagingen.
Met de (18 maanden) huisbezoeken van VGGM wordt achter de voordeur veel gezien en gehoord. Of dit leidt tot
meer gebruik van het peuterspeelzaalwerk is nog onvoldoende in beeld. De insteek is om hierdoor ook te
stimuleren om meer gebruik te maken van voorschoolse voorzieningen. Dit heeft geleid tot de aanvraag van een
extra speelmorgen.
Gezondheid
 De sociaaleconomische gezondheidsverschillen in de wijk Geitenkamp worden kleiner
Vanuit de WUR en HAN is er onderzoek gedaan naar kansen om deze uitdaging aan te pakken. We
ondersteunen en adviseren hierin. Er is een onderzoek uitgevoerd en een document aangeleverd wat inzicht
geeft in waar de winst in de wijk ligt. Hier is een methodiek voor bepaald.
                                                          27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre> Inspanningen 2022
Er zijn twee watertappunten gerealiseerd. Het derde kon niet worden gerealiseerd op de geplande locatie in
verband met hoogteverschillen.
Het experimenteren met gezondheidschecks loopt. Dit onderzoek is wel afhankelijk van de beschikbaarheid van
studenten die dit uitvoeren. Het programma 2Diabeat loopt. Het onderzoek door de WUR naar vergroening wijk
en gezondheid is afgerond. De eindpresentatie vindt plaats in maart 2023.
Openbare ruimte
 De wijk Geitenkamp is klimaatbestendiger
De rioolvervanging in Geitenkamp is zo goed als afgerond. Acties vanuit het team Leefomgeving zijn
gerealiseerd.
Mede door de inzet van schatgravers hebben we tijdens het openliggen van de straten veel bewoners kunnen
spreken. Dit hebben we meegenomen in de aanpak voor energiemaatregelen, vergroenen van de tuinen en het
terugbrengen van de ligusterhagen. In september 2023 wordt een afsluitend feest georganiseerd.
 Inspanningen 2022
In samenwerking met de corporaties hebben we de inwoners enthousiast gemaakt om de boomspiegels te
verfraaien en zelf te onderhouden, de tuinen te vergroenen en zelf ligusterhagen terug te plaatsen. Bij
woonmutaties worden meteen nieuwe hagen geplaatst in afstemming met de corporatie.
Voor het regenreservoir wordt nog een geschikte locatie gezocht, maar het is al wel gereed om te plaatsen.
 Minder wateroverlast
In het icoonproject Beekdal zal in 2023 aandacht zijn voor de waterberging in Beekdal. Daarnaast wordt in de
plannen voor herinrichting Velperweg rekening gehouden met de waterbeheersing.
De rol van het team Leefomgeving zit vooral in het participatietraject. Er is nauw contact met de bewoners via
een projectgroep bestaande uit bewoners en professionals. De projectleider van deze ontwikkeling neemt
hierdoor de geluiden van de bewoners mee.
 Inspanningen 2022
In samenwerking met de initiatiefgroep Beek op de Paasberg is een bevindingenrapportage opgeleverd.
 Een schoner Geitenkamp
De opschoondagen in samenwerking met bewoners, corporaties en gemeente zijn een succes en zullen jaarlijks
terugkeren. Dit project wordt getrokken door de bewoners zelf. Wij zorgen voor de contacten, faciliteren de
containers en de afstemming met de wijk.
De wijkconciërges dragen ook bij aan een schonere Geitenkamp. Zij maken meldingen en ruimen waar het kan
zelf op. Wijkconciërges bieden ook hand en spandiensten aan bij mensen die hulpbehoevend zijn.
De problematiek rondom de containers en het dumpen van grofvuil wordt stedelijk opgepakt in samenwerking
met de werkgroep Afval.
 Inspanningen 2022
De acties rondom een schonere Geitenkamp worden niet meer wijkgericht opgepakt, besloten is om dit met een
stedelijke klantborgdgroep op te pakken. Team Leefomgeving is hierin vertegenwoordigd.
Wonen
 Plattenburg wordt leefbaarder
Veel van de zorgen worden door het team Leefomgeving intern onder de aandacht gebracht. De acties en
reacties worden tijdens bewonersoverleggen teruggekoppeld. In het Wijkprogramma 2023 worden de zorgen en
de acties erop opgenomen.
Wat veel invloed heeft op de huidige leefbaarheid van de wijk Plattenburg is de toepassing van de Wet
voorkeursrecht gemeenten op de Schaapsdrift. Dit vraagt veel extra tijd en aandacht. Het team Leefomgeving
stelt zich luisterend op en probeert hierin de participatierichtlijnen te volgen.
We kunnen concluderen dat de interventies vanuit welzijn die veelal plaatsvinden op de Geitenkamp, ook in
Plattenburg meer nodig worden. We zijn bezig met de realisatie.
                                                           28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre> Inspanningen 2022
Met inwoners van Plattenburg wordt periodiek bekeken en besproken welke acties er nodig zijn om de
leefbaarheid te vergroten. De komst van initiatief Moes in de wijk en van de wijkconciërges is hier een voorbeeld
van. Het team Leefomgeving begeleidt in de participatie en in de verbinding tussen bewonersbijeenkomsten en
kernorganisatie. Inmiddels is de wijkwethouder bij de verschillende wijken langs geweest en heeft een goed
beeld kunnen krijgen van de diversiteit in wijken.
 De wijk Geitenkamp wordt vitaler
Op meerdere fronten zetten wij in op het verhogen van de vitaliteit van de Geitenkamp. Zowel op individueel
niveau als op wijkniveau. Bijvoorbeeld:
    Door de instroom van nieuwe huurders via corporaties te reguleren proberen we invloed uit te oefenen op de
     leefbaarheid van de hotspots.
    De HAN en Rijn IJssel starten een onderzoek naar de belangrijkste handvatten en knoppen voor de wijk de
     Geitenkamp om de vitaliteit van inwoners in deze wijk te bevorderen.
    Het taalhuis is gerealiseerd.
    Het gezondheidshuis is gerealiseerd.
    Samen met bewoners is besloten om een beweegtuin te realiseren in de wijk de Geitenkamp. Deze wordt in
     2023 verder uitgewerkt en mogelijk gerealiseerd.
    Er is een nieuw ontwerp voor de Rommelkist om de speelplek aantrekkelijker en toegankelijker te maken en
     om meer uitdaging voor kinderen in de leeftijd bovenbouw basisschool te creëren.
 Inspanningen 2022
In de hotspotgebieden van de Geitenkamp wordt de instroom van nieuwe inwoners gereguleerd (door Vivare,
VHV en Portaal). We zien dat dit een positief effect heeft in de meeste straten. Er zijn minder meldingen van
woonoverlast.
Wijkeconomie
 Bruisender marktplein Geitenkamp
Een eerste noodzakelijke stap in het bruisender maken van het marktplein is het vergroten van de huidige
supermarkt. De eigenaar van het pand, Vivare (voor de aangrenzende panden) en de Coöp hebben gezamenlijk
een ruimtestudie uitgevoerd, dat heeft geresulteerd in een ontwerp dat aan het college zou worden voorgelegd.
De eigenaar van de supermarkt heeft het pand verkocht. In overleg met de nieuwe eigenaar wordt nu onderzocht
hoe het ingezette traject kan worden gecontinueerd.
Voor het marktplein is een nieuw ontwerp gemaakt, meer groen, betere op- en afrit, meer standplaatsen voor
marktkramen. De uitvoering vindt plaatst in 2023 als het riool hier wordt vervangen.
 Inspanningen 2022
De ruimtestudie om de supermarkt te vergroten is gerealiseerd. Onderdeel hiervan is de inzet om ook ruimte te
creëren voor een drogist.
Veiligheid
 Bewoners ervaren minder parkeeroverlast
De parkeerdrukte voor Alteveer/Cranevelt is nog niet opgepakt en we zijn in afwachting van het nieuwe
parkeerbeleid. De verwachting van het nieuwe beleid is tweede kwartaal 2023.
De verkeersremmende maatregelen voor Bronbeeklaan en Monnikensteeg hebben een positief effect.
De herinrichting van de Velperweg wordt momenteel samen met de bewoners bepaald.
 Inspanningen 2022
Het team Leefomgeving- Noord-Oost blijft aandacht vragen voor realisatie van het nieuwe parkeerbeleid.
Bewoners van Alteveer-Cranevelt maken zich zorgen over hun leefomgeving en zolang het nieuwe parkeerbeleid
er niet is, worden geen maatregelen in de wijk uitgevoerd.
De verkeersremmende maatregelen op de Bronbeeklaan en Monnikensteeg zijn gemonitord. Op de
Bronbeeklaan zijn oversteekplaatsen gerealiseerd en op de Monnikensteeg zijn drempels en een fietsstrook
aangelegd. De kruising Monnikensteeg – Weg achter het bos vraagt nog aandacht. De intentie is om hier een
rotonde aan te leggen.
Voor de herinrichting Velperweg loopt een burgerparticipatieproces. Er zijn diverse bijeenkomsten georganiseerd
waarbij om- en aanwonenden, binnen de gestelde kaders, zijn uitgenodigd om mee te praten en aan te geven
wat de wensen/behoeften zijn.
                                                         29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre> Bewoners ervaren meer veiligheid in hun directe omgeving
De leefbaarheid- en veiligheidsthema’s die spelen zijn parkeeroverlast en overlast van jongeren. Overlast van
jongeren speelt met name in Geitenkamp en aangrenzende wijken. De overlast beperkt zich tot bepaalde
hotspots in de wijk en vindt met name plaats in de periode november-december. De groep die overlast
veroorzaakt is beperkt en is in beeld. Met de betrokken partners is een plan opgesteld. Een tiental jongeren heeft
een brief ontvangen van de burgemeester en zij zijn met hun ouders op gesprek geweest (wijkagent +
bestuursadviseur veiligheid). De jaarwisseling is relatief rustig verlopen. Preventief optreden werkt. Ook het
plaatsen van camera's in deze periode helpt.
In november heeft de gemeente besloten om te stoppen met Rijnstad als aanbieder van het jongerenwerk. In
2023 wordt bepaald wie de nieuwe aanbieder wordt. Of de huidige locatie (de Sperwer) kan worden behouden
voor deze functie is nog onbekend. Om te beoordelen wat jongeren nodig hebben in de wijk en hoe het huidige
jongerencentrum toegankelijker en aantrekkelijk kan worden voor een bredere doelgroep, is een traject gestart
met Schakel025. In eerste instantie met Rijnstad, maar zij hebben zich teruggetrokken. Het traject richt zich niet
meer op de locatie de Sperwer.
Sinds medio 2020 is er een maandelijks wijkveiligheidsoverleg met partners in de wijk, die op straat actief zijn.
De thema’s die spelen worden besproken en eventuele acties worden afgesproken.
 Inspanningen 2022
De persoonsgerichte aanpak is tijdelijk 'on hold'. Het convenant om informatiedeling mogelijk te maken is nog
niet gerealiseerd. Verwachting is dat dit in 2023 wordt gerealiseerd.
Er wordt blijvend ingezet op vermindering van jeugdoverlast in samenwerking met de wijkpartners. In de periode
voor de kerst is aan een aantal jongeren een brief uitgereikt om ervoor te zorgen dat de jaarwisseling rustig
verloopt. Het veiligheidsoverleg draagt fors bij aan de terugname van meldingen en het korte schakelen levert
efficiëntere aanpakken op in de wijk.
Wat heeft het gekost
                                                                    Rekening      Begroting 2022             Rekening
                                                                      2021       Primitief  Definitief   2022     Afwijking
Bedragen x € 1.000
Middelen
Lasten                                                                  21.377      23.949     25.942     24.559       1.383
Baten                                                                     1.618      1.650      1.758       1.721         -37
Saldo lasten en baten                                                  -19.759     -22.299    -24.185    -22.839       1.346
Toevoegingen aan reserves                                                   209          72        604        523          81
Onttrekkingen aan reserves                                                  633          31        495        559          64
Saldo toevoegingen en onttrekkingen                                         425         -41       -109         36        145
Gerealiseerd resultaat                                                 -19.334     -22.340    -24.294    -22.803       1.491
Toelichting financiële afwijkingen
Hieronder worden de grootste afwijkingen tussen de Begroting 2022 en rekening verklaard.
 Onderwerp                   Thema            Totale       V/N                                    Toelichting     I/S    AR/
                                              afwijking                                                                   BR
                                              (x €1.000)
 Lasten                                             1.323   V
 Sociale wijkteams
 WMO en sociale wijkteams                           1.060   V    Huishoudelijke ondersteuning (zie wijken           I     AR
                                                                 algemeen)
 Jeugdzorg                                            175   V    Jeugdzorg (zie wijken algemeen)                    I     AR
 WMO en sociale wijkteams                             240   V    Beschermd wonen (zie wijken algemeen)              I     BR
 WMO en sociale wijkteams                                0       Doelgroepenvervoer (zie wijken algemeen)           I     AR
 WMO en sociale wijkteams                            -175   N    WMO (groeps)begeleiding en activerend werk         I     AR
                                                                 (zie wijken algemeen)
                                                           30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Teams Leefomgeving
Mobiliteit                 Openbare ruimte   108  V Programma groot onderhoud Wegen (zie         I BR
                                                    wijken algemeen)
Onderwijs                  Kansengelijkheid   40  V Regionale aanpak Voortijdig schoolverlaten   I AR
                                                    (VSV) en RMC (zie wijken algemeen)
Welzijn                    Meedoen            37  V Stichting Welzijn Ouderen Arnhem (zie wijken I AR
                                                    algemeen)
Groen en klimaatadaptie in Openbare ruimte    35  V Programma onderhoud Groen en Spelen (zie     I BR
de stad                                             wijken algemeen)
Welzijn                    Meedoen            35  V Opvoeden en opgroeien (zie wijken algemeen)  I AR
Onderwijs                  Kansengelijkheid   31  V Onderwijs achterstandenbeleid - OAB (zie     I AR
                                                    wijken algemeen)
Schulddienstverlening      Kansengelijkheid   14  V Schulddienstverlening (zie wijken algemeen)  I AR
Werk en Inkomen            Kansengelijkheid  -77  N Re-integratiebudget (zie wijken algemeen)    I AR
Armoedebeleid              Kansengelijkheid -200  N Armoederegelingen en Energietoeslag (zie     I AR
                                                    wijken algemeen)
Baten                                        -40  N
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving
Onderwijs                  Kansengelijkheid  -40  N Regionale aanpak Voortijdig schoolverlaten   I AR
                                                    (VSV) en RMC (zie wijken algemeen)
Toevoegingen aan reserves                     78  V
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving
Armoedebeleid              Kansengelijkheid  230  V Energiearmoedefonds (zie wijken algemeen)    I BR
Mobiliteit                 Openbare ruimte  -108  N Programma groot onderhoud Wegen (zie         I BR
                                                    wijken algemeen)
Groen en klimaatadaptie in Openbare ruimte   -44  N Programma onderhoud Groen en Spelen (zie     I BR
de stad                                             wijken algemeen)
Onttrekkingen aan reserves                     9  V
Sociale wijkteams
Groen en klimaatadaptie in Openbare ruimte     9  V Programma onderhoud Groen en Spelen (zie     I BR
de stad                                             wijken algemeen)
Teams Leefomgeving
                                                 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Presikhaaf
afbeelding Presikhaaf
In het wijkprogramma Presikhaaf bevinden zich de wijken Presikhaaf West en Presikhaaf Oost.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan
                Thema's                                 Doelen                        Inspanningen
Meedoen
 Meer Presikhavers zijn sociaal zelf- en samenredzaam (er is meer sociale cohesie)
We blijven investeren in ruimte voor ontmoeting, verbinding en ontwikkeling op de Oosthof, Overkant, MFC, in de
buitenruimte en ook elders waar de energie zit.
We werken samen met wijkpartijen om fysieke en sociale interventies aan elkaar te koppelen.
 Inspanningen 2022
In de buurt PIII zijn buurttuintjes ontwikkeld en nog in aanleg.
Door actieve integrale samenwerking met Vivare, het Sociaal wijkteam, team Leefomgeving en de afdeling Werk
en Inkomen hebben wij 104 woningen bezocht om behoeften op te halen en interventies te plegen waar nodig.
 Minder kinderen tot 4 jaar die op het basisonderwijs starten hebben een taalachterstand
Samen met Stichting Pas zien we mogelijkheden om alle Presikhaafse kinderen naar de vroeg- en voorschoolse
educatie te sturen om te voorkomen dat kinderen met een sociale en taalachterstand op de basisschool starten.
 Inspanningen 2022
Samen met Stichting Pas hebben we een goed beeld van de behoeften op het gebied van voorschoolse
voorzieningen om taalachterstand voor kinderen tot 4 jaar te beperken.
                                                           32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre> Meer bewoners kunnen zichzelf financieel redden
Door het wegvallen van Goed Geregeld op het MFC missen we een laagdrempelige vorm van ondersteuning bij
financiële problemen.
We zetten in op een laagdrempelige inloop met verschillende disciplines (zoals Werk en Inkomen, Sociaal
wijkteam en sociaal raadslieden) die outreachend en integraal werken.
 Inspanningen 2022
We zoeken naar geschikte locaties. We hebben onze jongerenwerkers gevraagd om in te zetten op financieel
bewustzijn.
 Meer Presikhaafse kinderen hebben een gezonde leefstijl
Door het programma van Rijnstad Sportbedrijf PU worden speel-, beweeg- en ontmoetingsplekken beter benut.
Het park Presikhaaf wordt beter gebruikt door verschillende sportbedrijfjes. We zien hier een positief effect van
corona; mensen bewegen zich meer naar buiten.
 Inspanningen 2022
     We hebben verschillende watertappunten aangelegd.
     Sportpark Elsweide is opengesteld voor kinderen uit de wijk waardoor er meer speelruimte voor ze is
      gekomen.
     Naast sportpark Over Het Lange Water is het aanleggen van een goede voorziening voor kinderen en
      jongeren voorbereid.
     Speelplek Molecatenstraat is samen met bewoners ontwikkeld en interessanter gemaakt voor kinderen.
     Het speel- en beweegprogramma is geïntensiveerd. Op grotere speelplekken zijn watertappunten
      gerealiseerd. Jongeren- en kinderwerk zetten actief in op een gezonde leefstijl.
     Het MFC heeft de speelplaats aangepakt zodat kinderen fijn kunnen bewegen en spelen en ouders langer
      blijven ‘plakken’. Hierdoor leren ouders elkaar beter kennen en ontstaat er een breder netwerk om het kind.
 Meer bewoners nemen deel aan activiteiten, wat resulteert in een betere sociale cohesie in de
 wijk
Corona heeft er toe geleid dat er een broze sociale structuur is overgebleven.
Er zijn veel verschillende culturen in Presikhaaf die elkaar graag binnen de eigen kring willen ontmoeten.
 Inspanningen 2022
Ontmoetingsplekken zijn waar het nodig was uitgebreid en versterkt.
Er is actief ingezet op het vergroten van het netwerk van individuele bewoners door bijvoorbeeld het
renovatieproject in de buurt P1, wijkdiners van welzijnspartner Vitanos en het pleinfeest bij het Multifunctionele
centrum.
De wijkwebsite is opgezet door het wijkplatform. Dit geeft een uitgebreid overzicht van wat er allemaal aan
aanbod is in de wijk.
Kansengelijkheid
 Meer ouders zijn in staat om hun rol en verantwoordelijkheid te nemen als het gaat om
 opvoedingsvraagstukken
We hebben geïnvesteerd in het netwerk en op de verschillende speelplekken. Ouderbetrokkenheid blijft op de
agenda van de sociale tafel.
We zetten actief in op ouderbewustzijn bij kinderen van -10 maanden tot 4 jaar om te voorkomen dat kinderen
met een achterstand op de basisschool starten.
 Inspanningen 2022
Initiatieven als Kansenmaker en Presikhaaf University dragen actief bij aan bewustwording van identiteit.
We hebben actief ingezet op programmering bij de speel- en ontmoetingsplekken en we hebben onze
wijkprofessionals de opdracht gegeven bij iedere kinderactiviteit bewust ouderschap te ontwikkelen. Hierdoor
liggen we op koers.
 Presikhaafse kinderen worden meer ondersteund bij de ontwikkeling van sociaal-emotionele
 vaardigheden
De pilot mediawijsheid loopt en krijgt steeds meer aandacht bij zowel ouders als kinderen.
Initiatieven als de Kansenmakers, Sportbedrijf, Rijnstad, Bieb3000 (collectief Koppig) en Presikhaaf University
dragen ieder hun steentje bij aan de ontwikkeling van een positief zelfbeeld door verschillende interventies te
plegen op het gebied van sport, huiswerkbegeleiding en creativiteit.
                                                          33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre> Inspanningen 2022
De pilot mediawijsheid loopt. De ervaringen van kinderen en jongeren met wat hun verschillende achtergronden
betekenen zijn gedeeld met elkaar en de wijk waardoor zij meer zicht hebben gekregen op hun identiteit.
 Presikhaafse jongeren zijn meer weerbaar en ontwikkelen hun eigen identiteit
Er zijn meerdere bijeenkomsten tussen jongeren en professionals geweest om behoeften op te halen en
wederzijds te spiegelen.
Daarnaast zijn er meerdere projecten geweest waar we bewust de inspraak van kinderen en jongeren hebben
meegenomen in het ontwerp, plan van aanpak en/of visie (inrichting speeltuin, wijksafari jeugd, meidengroepen,
inspraak jeugd ontwikkelperspectief PIII). Dit draagt bij aan zelfbewustzijn en het ontwikkelen van je identiteit.
 Inspanningen 2022
Verschillende wijkpartijen (Presikhaaf University, cultuurmakelaar, Rijnstad, Pactum, straatcoaches) kennen de
behoeften van de verschillende specifieke jongeren en hebben hun programma hierop aangepast.
Veiligheid
 Bewoners ervaren minder overlast (jeugdoverlast, verward gedrag en drugscriminaliteit) in hun
 buurt
Samen met wijkprofessionals hebben we een beter beeld van de overlast. Daarnaast wordt er actief ingezet op
communicatie over de vraag waar, hoe en wanneer overlast te melden. We zien hierdoor een toename van het
aantal Fixi-meldingen.
Door beter zicht op het type overlast, vinden er gerichtere interventies plaats. Terugkoppeling richting bewoners
na een gedane melding is cruciaal om het gevoel van invloed op de leefomgeving van bewoners te stimuleren.
 Inspanningen 2022
De professionals werken heel goed samen op het thema wijkveiligheid. Er is nog geen wijkveiligheidsagenda
opgesteld samen met bewoners omdat bewoners aangeven weinig vertrouwen in de overheid te hebben. We
zien deze agenda als een middel om de veiligheid en leefbaarheid te vergroten. Dit middel geven wij een andere
vorm door de professionals in de wijk zo goed mogelijk te faciliteren. Tijdens de wijkveiligheidsoverleggen met de
samenwerkingspartners worden trends, ontwikkelingen en vindplaatsen besproken om zo gericht interventies te
kunnen inzetten.
 Er wordt minder hard gereden in Presikhaaf
We werken aan een duurzaam mobiliteitsplan. Onderdeel van dat plan is een wegenstructuurplan. In dat plan
maken we keuzes over maximumsnelheden van wegen (met bijbehorende inrichting).
 Inspanningen 2022
We hebben in het kader van het op te stellen mobiliteitsplan geagendeerd dat langzaam verkeer meer ruimte
krijgt in Presikhaaf. De Keulse Slag (30 km/u) is afgewaardeerd. Bij het project zijn versmallingen aangelegd
waardoor de gemiddelde snelheid verlaagd is.
 Bewoners ervaren minder last van zwerfafval
Het aantal bewoners dat zich actief inzet op het leefbaar houden van de wijk met betrekking tot zwerfafval blijft
redelijk stabiel. Dit zou meer mogen worden.
Coöperaties en team Leefomgeving slaan de handen ineen om opruimacties te organiseren.
 Inspanningen 2022
De aanpak zwerfafval heeft continue aandacht. We zetten in op de betrokkenheid van bewoners. We hebben
gezien dat in P1 de betrokkenheid hierbij aanzienlijk is.
                                                           34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Wat heeft het gekost
                                                                Rekening      Begroting 2022             Rekening
                                                                  2021       Primitief  Definitief   2022     Afwijking
Bedragen x € 1.000
Middelen
Lasten                                                              21.142      23.749     27.125     26.248         877
Baten                                                                 2.285      2.051      2.210       2.164         -46
Saldo lasten en baten                                              -18.857     -21.698    -24.915    -24.084         831
Toevoegingen aan reserves                                               392          95        781        539        242
Onttrekkingen aan reserves                                              196          10        589        620          31
Saldo toevoegingen en onttrekkingen                                    -195         -85       -192         81        273
Gerealiseerd resultaat                                             -19.052     -21.783    -25.107    -24.003       1.104
Toelichting financiële afwijkingen
Hieronder worden de grootste afwijkingen tussen de Begroting 2022 en rekening verklaard.
Onderwerp                  Thema            Totale       V/N                                  Toelichting     I/S    AR/
                                            afwijking                                                                 BR
                                            (x €1.000)
Lasten                                              894   V
Sociale wijkteams
WMO en sociale wijkteams                          1.380   V  Huishoudelijke ondersteuning (zie wijken           I     AR
                                                             algemeen)
WMO en sociale wijkteams                             30   V  Doelgroepenvervoer (zie wijken algemeen)           I     AR
WMO en sociale wijkteams                               0     WMO (groeps)begeleiding en activerend werk         I     AR
                                                             (zie wijken algemeen)
WMO en sociale wijkteams                            -50   N  Beschermd wonen (zie wijken algemeen)              I     BR
Jeugdzorg                                          -310   N  Jeugdzorg (zie wijken algemeen)                    I     AR
Teams Leefomgeving
Onderwijs                  Kansengelijkheid          77   V  Onderwijs achterstandenbeleid - OAB (zie           I     AR
                                                             wijken algemeen)
Onderwijs                  Kansengelijkheid          59   V  Regionale aanpak Voortijdig schoolverlaten         I     AR
                                                             (VSV) en RMC (zie wijken algemeen)
Groen en klimaatadaptie in Openbare ruimte           47   V  Programma onderhoud Groen en Spelen (zie           I     BR
de stad                                                      wijken algemeen)
Welzijn                    Meedoen                   37   V  Opvoeden en opgroeien (zie wijken algemeen)        I     AR
Welzijn                    Meedoen                   22   V  Stichting Welzijn Ouderen Arnhem (zie wijken       I     AR
                                                             algemeen)
Schulddienstverlening      Kansengelijkheid          17   V  Schulddienstverlening (zie wijken algemeen)        I     AR
Mobiliteit                 Openbare ruimte          -49   N  Programma groot onderhoud Wegen (zie               I     BR
                                                             wijken algemeen)
Werk en Inkomen            Kansengelijkheid         -86   N  Re-integratiebudget (zie wijken algemeen)          I     AR
Armoedebeleid              Kansengelijkheid        -280   N  Armoederegelingen en Energietoeslag (zie           I     AR
                                                             wijken algemeen)
                                                         35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Baten                                       -59  N
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving
Onderwijs                  Kansengelijkheid -59  N Regionale aanpak Voortijdig schoolverlaten I AR
                                                   (VSV) en RMC (zie wijken algemeen)
Toevoegingen aan reserves                   275  V
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving
Armoedebeleid              Kansengelijkheid 322  V Energiearmoedefonds (zie wijken algemeen)  I BR
Groen en klimaatadaptie in Openbare ruimte  -47  N Programma onderhoud Groen en Spelen (zie   I BR
de stad                                            wijken algemeen)
Onttrekkingen aan reserves                   49  V
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving
Mobiliteit                 Openbare ruimte   49  N Programma groot onderhoud Wegen (zie       I BR
                                                   wijken algemeen)
                                                36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Malburgen
afbeelding Malburgen
In het wijkprogramma Malburgen bevinden zich de wijken Malburgen West, Malburgen Oost/Noord, Malburgen
Oost/Zuid, waaronder het Duifje en Immerloo.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan
               Thema's                                 Doelen                             Inspanningen
Meedoen
 Meer Malburgers doen mee door arbeidsparticipatie en/of maatschappelijke participatie.
We bouwen aan netwerken die zich gezamenlijk en in samenhang inzetten voor de bewoners. Voorbeeld hiervan
is buurthuiskamer de Duiventil en met het Huis voor de Wijk is een toekomstscenario ontwikkeld (met als
onderdeel het buurtbaanbureau). Ook het jongerencentrum de Fresh ontwikkelt zich, door inzet van vrijwilligers,
als breder buurthuis voor de wijk. In Immerloo is in “de Plint’ van de flat aan het Brandenburgseplein een
huiskamer ontstaan die ook grotendeels op vrijwilligers draait. Ter ondersteuning van de vrijwilligers is een extra
participatiemedewerker aangetrokken.
 Inspanningen 2022
In de wijk hebben we met een aantal partners een afspraak over Call2Action, dit houdt in dat bij signalering van
een probleem door bewoners dit besproken wordt en er warme overdracht plaatsvindt naar de partij die samen
met de bewoner hiermee aan de slag kan. Dit is vastgelegd in een procedure. De afspraak loopt nu tussen de
jeugdpartners, Sociaal wijkteam en Werk en inkomen. Verdere uitrol naar meerdere partijen vindt 2023 plaats.
 Meer Malburgers zijn (meer) financieel zelf- of samenredzaam
In Malburgen hebben Goed Geregeld Arnhem, Werk en Inkomen en het Sociaal wijkteam zich verenigd in een
gezamenlijk inloopspreekuur met korte lijnen om de ondersteuning te bieden die nodig is.
In 2022 is een aanpak voor Immerloo Schuldenvrij opgezet waarbij bewoners met schulden worden geholpen
maar waarbij ook voorwaarden worden gesteld aan hun ontwikkeling (zelfredzaam worden).
                                                          37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre> Inspanningen 2022
Goed Geregeld Arnhem is gestart en heeft op twee plekken in de wijk spreekuren samen met Werk en Inkomen
en Sociaal wijkteam. Bij het spreekuur in buurthuis de Fresh is ook het taalhuis aangesloten.
Verder zijn de signalen vanuit de achter-de-voordeur-aanpak Immerloo opgepakt en is deze aanpak voortgezet in
Immerloo.
Het buurtbaanbureau (onderdeel van het Huis voor de Wijk) is opgezet en start februari 2023 met ongeveer 80
deelnemers. Daarnaast zijn vanuit het handelingskader negen energiecoaches opgeleid en aan de slag om
Malburgers te ondersteunen in de energietransitie.
 Malburgers voelen zich gezamenlijk meer verantwoordelijk voor elkaar en de wijk
We hebben in het kader van armoedebestrijding opdracht gegeven aan Ruimtekoers om voor bewoners met een
migratieachtergrond een creatief programma te ontwikkelen met als resultaat dat de doelgroep beter de weg
weet te vinden naar het hulp- en informatieaanbod.
 Inspanningen 2022
Na corona is veel aandacht besteed aan het opnieuw opstarten van de programmering binnen de buurthuizen,
maar ook aan de financiële impact van corona op de buurthuizen. Buurthuiskamer de Duiventil is verzelfstandigd
maar ondersteuning is nog noodzakelijk. In de Plint van het Brandenburgseplein is door vrijwilligers een
inlooppunt georganiseerd voor bewoners van Immerloo.
Om de vrijwilligers te ondersteunen en de betrokkenheid van bewoners te vergroten, is een extra
participatiemedewerker aangetrokken.
Op de Bakenhof hebben de sportverenigingen zich verenigd achter een aantal gezamenlijke doelstellingen: een
opener uitstraling van het sportpark, vergroten van de zichtbaarheid van het sportpark, verbetering en
vergroening van de entree en meer in verbinding met de wijk. Hiervoor zijn plannen ontwikkeld die in 2023 tot
uitvoering moeten komen.
Een belangrijke spil in het wijkdeel Noord-Oost is de muziekvereniging DWS (Door Wilskracht Sterk). Daarom is
met hen gekeken naar vervangende huisvesting (noodzakelijk door nieuwbouwplannen) in combinatie met hun
ambitie om van meerwaarde voor de wijkgemeenschap te zijn.
Kansengelijkheid
 De Malburgse jeugd heeft en krijgt, ook in het verdere leven, zoveel als mogelijk de kans om
 mee te doen.
In de wijk zijn verschillende partijen actief voor de kinderen en jongeren. Om de krachten daarin te bundelen
heeft het team Leefomgeving een jeugdtafel (welzijnspartners) en een
onderwijstafel (directeuren primair onderwijs) opgericht zodat partijen vanuit dezelfde doelstellingen werken,
aanvullend op elkaar werken en samenwerken (bijvoorbeeld in de doorgaande lijn van kindwerk jongerenwerk en
integratie van kind- en jongerenwerk binnen de naschoolse programma's). Op alle scholen met veel kinderen met
onderwijsachterstanden, heeft met ondersteuning vanuit het team Leefomgeving een naschools programma
gedraaid vanuit kansrijk opgroeien.
Verder is specifiek ingezet op de doelgroep 0-4 jaar omdat veel kinderen met een achterstand in het primair
onderwijs starten. Dit heeft geleid tot een integraal plan voor intensivering van de aandacht voor deze groep
waaronder extra consultatiebureau-uren in Malburgen-west en een extra huisbezoek.
 Inspanningen 2022
Met de jeugdpartners is gewerkt aan een integrale programmering zodat er inzicht is in wat voor activiteiten alle
partijen ondernemen en wanneer, en waar dit aan bijdraagt. Daarmee zijn dubbelingen in de programmering
voorkomen en werd ook duidelijk waar extra inzet nodig is. Dit betrof vooral uitbreiding van het kinderwerk in
Malburgen-West en Zuid-Oost. Dit is per 2023 gerealiseerd.
Alle jeugdpartners zetten actief in op ouderbetrokkenheid bij de activiteiten. Per leeftijdsgroep krijgt dit op een
andere wijze vorm.
 Meer Malburgers met een migratieachtergrond hebben, krijgen en pakken zoveel als mogelijk
 hun kans om mee te doen
In alle buurthuizen/multifunctionele centra binnen de wijk zijn activiteiten waar Malburgers met een
migratieachtergrond zich welkom voelen. Daar is aandacht voor eventuele taalachterstanden en zijn activiteiten
voor Malburgers met een migratieachtergrond.
De deelname van Malburgers met een migratieachtergrond aan de wijkplatforms en wijkbeheergroepen blijft
achter en is een blijvend punt van aandacht. Samen met maatschappelijke partners in de wijk wordt de deelname
gestimuleerd.
 Inspanningen 2022
In samenwerking met City@home hebben we gezorgd voor activiteiten waarbij vrouwen met een
migratieachtergrond elkaar ontmoeten en tegelijk met taal oefenen.
Op diverse andere plekken sluit het Taalhuis aan bij activiteiten om te kijken wat zij voor de bewoners kunnen
betekenen.
                                                           38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Gezondheid
 Meer Malburgers zijn gezond en maken minder gebruik van specialistische zorg
We hebben de doelstelling toegespitst op jongeren. Dit jaar heeft de voorbereiding plaatsgevonden voor het
uitvoeren van gezondheidschecks onder jongeren om de bewustwording rond het thema gezondheid te vergroten
en met de doelgroep interventies te ontwikkelen.
Met Formupgrade is de samenwerking voortgezet voor het stimuleren van een gezonde leefstijl onder
volwassenen in Malburgen.
 Inspanningen 2022
    In de Dragonstraat is met bewoners een plan voor sport- en beweegaanleidingen ontwikkeld.
    De groene route is grotendeels gerealiseerd maar kan nog meer worden uitgenut als wandel- en
     beweegroute.
    Over gezonde voeding is nog geen afspraak gemaakt met de buurthuizen en ontmoetingsplekken in de wijk.
     Wel is bijgedragen aan het mogelijk maken van een gezond ontbijt op de Olympus.
    Met de ontwikkelingen op de Bakenhof beogen we ook het bewegen in de wijk te stimuleren.
Veiligheid
 Meer Malburgers voelen zich veilig in hun buurt, in hun straat en in hun woning
In de wijkplatforms, in de wijkbeheergroepen en in de wijkkrant/wijkwebsite is aandacht besteed aan de
meerwaarde van melden. Met meer fysieke aanwezigheid in de wijk van handhavende partijen zoals boa's,
straatcoaches en wijkconciërges wordt beoogd het veiligheidsgevoel te bevorderen. Daarnaast zijn er nieuwe
samenwerkingen (waaronder met ROC Rijn IJssel)
Met de wijkbeheergroepen wordt periodiek eventuele overlast in hun omgeving besproken.
 Inspanningen 2022
In de wijkplatforms en de wijkbeheergroepen wordt het onderwerp veiligheid op de agenda gezet als rondom dit
onderwerp zaken spelen die de bewoners aan willen kaarten. Een paar eruit springende overlastgevende
plekken zijn Immerloo pleinen, Drieslag en het Olympusgebied. Met partijen is hier extra inzet op gepleegd.
In Malburgen-West is er in samenwerking met bewoners een verkeersonderzoek uitgevoerd en is een plan met
maatregelen opgesteld. Dit wordt in het eerste kwartaal van 2023 aan de raad aangeboden.
 Meer Malburgers voelen zich beschermd tegen het gevaar van (kwalijk) menselijk handelen in
 hun leefomgeving
Er is een regulier wijkveiligheidsoverleg. Vanuit hier worden er verschillende interventies gepleegd. Met
betrekking tot jeugdoverlast zien we een dalende trend ten opzichte van vorig jaar. Voor drugsoverlast zien we
een licht dalende trend in de meldingen over de afgelopen maanden.
In samenwerking met de winkeliers van winkelcentrum De Drieslag en de politie wordt gewerkt aan het
verminderen van de overlast op De Drieslag. De bezetting van de politiewijkpost op De Drieslag is uitgebreid
Bij de jeugdpartners maakt het omgaan met verleidingen die het criminele circuit biedt, deel uit van de
programma's. Dezelfde jeugdwerkers werken ook mee aan de naschoolse programma's op de basisscholen om
zo de verbinding tussen school, straat en thuis te kunnen leggen.
 Inspanningen 2022
In het wijkveiligheidsoverleg worden elke maand de cijfers geanalyseerd met betrekking tot drugs- en
jeugdoverlast, overlastgevende personen, verkeersoverlast en verloedering (politiegegevens en fixi-meldingen).
Op basis van deze gegeven worden afspraken gemaakt over aanpak en inzet van politie en handhavende en
toezichthoudende partijen. Ook het jongerenwerk is hier op aangesloten om jeugdoverlast te voorkomen.
Er is een goede samenwerking tussen de verschillende partijen en de lijnen zijn kort.
Met betrekking tot jeugdoverlast zie we een dalende trend ten opzichte van vorig jaar. Voor de drugsoverlast zien
we een licht-dalende trend in de meldingen over de afgelopen maanden.
De drugsoverlast concentreert zich rond De Drieslag. Vanuit alle partijen is hier veel aandacht voor.
 Meer Malburgers voelen zich veilig in de openbare ruimte
We hebben ons dit jaar geconcentreerd op winkelcentrum De Drieslag. Dat heeft geresulteerd in een pakket met
maatregelen die uitgevoerd moeten worden en een projectleider die een langetermijnvisie gaat formuleren. De
raad heeft hiervoor geld beschikbaar gesteld.
                                                          39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Inspanningen 2022
Op de Drieslag is een politiepost gerealiseerd van waaruit de handhavende partijen samenwerken en waar
bewoners makkelijk binnen kunnen lopen voor meldingen of advies.
Samen met de ondernemers en handhavende partijen is gekeken welke maatregelen nodig zijn om de uitstraling
en de veiligheid rondom het winkelcentrum te verbeteren. Het gaat dan onder andere om het verwijderen van de
pergola, het vergroenen van het huidige winkelcentrum, nemen van verkeersbesluiten, verbeteren van de
verlichting, en een winkelcentrumverbod voor wie dit nodig is. Uitvoering van de maatregelen vindt plaats in
2023.
Wat heeft het gekost
                                                                 Rekening      Begroting 2022             Rekening
                                                                   2021       Primitief  Definitief   2022     Afwijking
Bedragen x € 1.000
Middelen
Lasten                                                               30.466      36.318     39.938     37.870       2.069
Baten                                                                  3.856      3.977      4.180       4.196         16
Saldo lasten en baten                                               -26.610     -32.342    -35.758    -33.673       2.085
Toevoegingen aan reserves                                                422        197      1.340       1.030        310
Onttrekkingen aan reserves                                               352        123         995      1.010         15
Saldo toevoegingen en onttrekkingen                                      -70         -74       -345        -20        326
Gerealiseerd resultaat                                              -26.679     -32.415    -36.103    -33.693       2.411
Toelichting financiële afwijkingen
Hieronder worden de grootste afwijkingen tussen de Begroting 2022 en rekening verklaard.
Onderwerp                    Thema            Totale      V/N                                  Toelichting     I/S    AR/
                                              afwijking                                                                BR
                                              (x €1.000)
Lasten                                              1.933  V
Sociale wijkteams
WMO en sociale wijkteams                            1.830  V  Huishoudelijke ondersteuning (zie wijken           I     AR
                                                              algemeen)
WMO en sociale wijkteams                              640  V  WMO (groeps)begeleiding en activerend werk         I     AR
                                                              (zie wijken algemeen)
WMO en sociale wijkteams                              150  V  Doelgroepenvervoer (zie wijken algemeen)           I     AR
WMO en sociale wijkteams                             -155  N  Beschermd wonen (zie wijken algemeen)              I     BR
Jeugdzorg                                            -660  N  Jeugdzorg (zie wijken algemeen)                    I     AR
Teams Leefomgeving
Onderwijs                    Kansengelijkheid         289  V  Onderwijs achterstandenbeleid - OAB (zie           I     AR
                                                              wijken algemeen)
Mobiliteit                   Openbare ruimte          125  V  Programma groot onderhoud Wegen (zie               I     BR
                                                              wijken algemeen)
Welzijn                      Meedoen                   83  V  Opvoeden en opgroeien (zie wijken algemeen)        I     AR
Groen en klimaatadaptie in   Openbare ruimte           73  V  Programma onderhoud Groen en Spelen (zie           I     BR
de stad                                                       wijken algemeen)
Onderwijs                    Kansengelijkheid          55  V  Regionale aanpak Voortijdig schoolverlaten         I     AR
                                                              (VSV) en RMC (zie wijken algemeen)
Welzijn                      Meedoen                   25  V  Stichting Welzijn Ouderen Arnhem (zie wijken       I     AR
                                                              algemeen)
Schulddienstverlening        Kansengelijkheid          23  V  Schulddienstverlening (zie wijken algemeen)        I     AR
Werk en Inkomen              Kansengelijkheid         -85  N  Re-integratiebudget (zie wijken algemeen)          I     AR
                                                          40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Armoedebeleid              Kansengelijkheid -460  N Armoederegelingen en Energietoeslag (zie   I AR
                                                    wijken algemeen)
Baten                                        -55  N
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving
Onderwijs                  Kansengelijkheid  -55  N Regionale aanpak Voortijdig schoolverlaten I AR
                                                    (VSV) en RMC (zie wijken algemeen)
Toevoegingen aan reserves                    331  V
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving
Armoedebeleid              Kansengelijkheid  529  V Energiearmoedefonds (zie wijken algemeen)  I BR
Groen en klimaatadaptie in Openbare ruimte   -73  N Programma onderhoud Groen en Spelen (zie   I BR
de stad                                             wijken algemeen)
Mobiliteit                 Openbare ruimte  -125  N Programma groot onderhoud Wegen (zie       I BR
                                                    wijken algemeen)
Onttrekkingen aan reserves                     0
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving
                                                 41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Schuytgraaf, Elderveld
afbeelding Schuytgraaf/Elderveld
In het wijkprogramma Schuytgraaf/Elderveld bevinden zich de wijken Schuytgraaf en Elderveld.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan
                 Thema's                                Doelen                           Inspanningen
Meedoen
 Meer bewoners zijn sociaal zelf- en samenredzaam (er is meer sociale cohesie)
Aan de sociale tafel en in de eenzaamheidscoalitie Elderveld wordt besproken hoe partners hun aanbod op
elkaar af kunnen stemmen en breed bekend kunnen maken. Bewonersondersteuning vervult hier een
verbindende rol en ondersteunt bewonersinitiatieven indien dit nodig is.
Op verschillende plekken in de wijken wordt gewerkt aan het realiseren van ontmoetingsvoorzieningen.
 Inspanningen 2022
    Er vindt regelmatig een bijeenkomst van de sociale tafel plaats. Aan de sociale tafel wordt besproken hoe
     activiteiten op elkaar afgestemd worden en breed bekend gemaakt worden.
    Bewonersactiviteiten worden waar nodig ondersteund, bijvoorbeeld door het inzetten van een
     bewonersondersteuner en ouderenwerker in Elderveld.
    De Eenzaamheidscoalitie heeft een aantal acties uitgezet, die bijdragen aan het verminderen van een
     gevoel van eenzaamheid onder ouderen in Elderveld. Tevens zijn acties uitgezet waardoor ook
     zorgprofessionals beter op het netvlies hebben naar welke activiteiten en voorzieningen in de wijk eenzame
     ouderen kunnen worden doorverwezen. Een positieve ontwikkeling is dat partijen binnen het netwerk elkaar
     goed gevonden hebben, waardoor er geen aparte overlegstructuur meer nodig is.
    Op basis van het wijkprogramma is gewerkt aan:
           het realiseren van concrete ontmoetingsvoorzieningen bij het sportpark Schuytgraaf (binnenruimte
                jongeren), een raadsvoorstel is in voorbereiding;
           het archeologisch veld bij de Omnibus (sport- en speelveld); het concept ontwerp is gereed, waar
                nog afstemming over plaatsvindt.
    Het braakliggend terrein rondom de basisscholen in Elderveld (inrichting openbare ruimte met ruimte voor
     ontmoeting, sport & bewegen en kunst & cultuur); er ligt een schetsontwerp. Dit zal gefaseerd uitgevoerd
     worden. Bewonersondersteuning is actief.
                                                          42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre> Meer bewoners kunnen zichzelf financieel redden
Er is samen met het gebiedsteam Werk en Inkomen en het Sociaal wijkteam geïnvesteerd in het in beeld krijgen
van verschillende doelgroepen en problematieken en het maken van afspraken. Samen met Volkshuisvesting is
een achter-de-voordeur-project gestart in Elderveld.
 Inspanningen 2022
Het Goed Geregeld Arnhem-loket voor (financiële) vragen en advies is gestart in Elderveld en breed in de wijk
bekend gemaakt. Werk en Inkomen, het Sociale wijkteam en bewonersondersteuning zijn hier goed op
aangesloten. Over de start de van het goed geregeld-loket is breed gecommuniceerd in de wijk.
 Meer wijkbewoners wonen zo lang mogelijk thuis
Het 10-puntenplan 'oud worden in Elderveld' is gereed en de actiepunten zijn afgestemd met wijkpartners. Zo is
er bijvoorbeeld al gesproken met woningcorporaties over ouderen met een verhuiswens van eengezinswoning
naar kleinere woning en zijn een aantal ouderen al verhuisd. Er is gekeken naar mogelijkheden om de openbare
ruimte (op termijn) geschikter te maken voor de ouderen-doelgroep.
 Inspanningen 2022
Op het gebied van welzijn, zorg, openbare ruimte en wonen zijn kortetermijnacties door wijkpartners en
gemeentelijke afdelingen opgepakt. Zo is bijvoorbeeld de oversteek naar winkelcentrum Elderhof aangepast en
worden periodiek overzichten verspreid van het activiteitenaanbod.
Kansengelijkheid
 Meer ouders zijn in staat om hun rol en verantwoordelijkheid te nemen als het gaat om
 opvoedingsvraagstukken
Er worden ontmoetingsactiviteiten met en voor ouders georganiseerd. Zij worden betrokken bij activiteiten voor
hun kinderen en er wordt actief ingezet op het bekend maken van plekken waar ouders informatie en advies
kunnen krijgen.
 Inspanningen 2022
    In Schuytgraaf is er een speelmorgen en in Elderveld is er in september 2022 ook een speelmorgen gestart.
    In het netwerk jeugd Schuytgraaf is de focus eerst gelegd op het doorontwikkelen van naschools en
     vrijetijdsaanbod in plaats van op het bevragen van ouders. In Elderveld zijn verkennende gesprekken
     gevoerd met professionals, is de medezeggenschapsraad van de school aangesloten en zijn wensen van
     ouders op een partneravond in kaart gebracht.
    Samenwerking met ouders is in alle subsidiebeschikkingen opgenomen.
    Op 6 van de 8 basisscholen in het gebied (inclusief Rivers international school) draait een naschools
     programma kansrijk opgroeien of is er een pilot geweest of gestart. Met 5 scholen wordt het programma
     voortgezet of verder ontwikkeld vanuit de pilot.
 Kinderen worden meer ondersteund bij de ontwikkeling van sociaal-emotionele vaardigheden
Door het inzetten van KIES-trainingen, coaching en begeleiding vanuit de POH jeugd, sociale wijkcoaches of
ingekochte zorg worden ouders, kinderen en jongeren begeleid. Daarnaast is er aandacht voor weerbaarheid en
omgang met social media in het aanbod van vrijetijdsactiviteiten en in het naschoolse aanbod.
 Inspanningen 2022
Het netwerk van jeugdprofessionals en andere betrokkenen rondom jeugd loopt goed en wordt steeds verder
uitgebreid. Aanbod wordt steeds meer op elkaar afgestemd en op elkaar aangesloten. In Elderveld is in een wat
kleiner verband vanuit een van de 2 basisscholen met een netwerk gestart en gewerkt aan een gezamenlijke
visie op kansengelijkheid. Ook zijn eerste stappen gezet in het afstemmen van het aanbod en het invullen van
geconstateerde hiaten.
Openbare Ruimte
 Bewoners zijn meer tevreden over de inrichting en het onderhoud van de openbare ruimte
Bewonersvragen en -initiatieven worden waar nodig opgepakt en ondersteund. Met bewoners wordt regelmatig
geschouwd hoe de openbare ruimte erbij ligt en of deze nog aan de wensen voldoet. Het afgelopen jaar heeft
met name in Elderveld regelmatig een schouw plaatsgevonden.
                                                        43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre> Inspanningen 2022
    De fysieke tafel en schouwen worden regelmatig georganiseerd. Ondersteuning van bewonersinitiatieven
     vindt indien nodig plaats.
    De Briellehof en Kaaghof zijn vergroend met een groene gevel en een plantsoen met bomen en struiken. De
     kapschuur Schuytgraaf is gereed en kan gebruikt gaan worden door de Hoogstambrigade.
    De groenvisie voor Elderveld is gereed.
Veiligheid
 Bewoners ervaren minder last van fysieke verloedering
In het wijkveiligheidsoverleg worden acties afgesproken en gemonitord, ook aan de fysieke tafel en met
woningcorporaties worden afspraken gemaakt. In Elderveld zijn veel vrijwilligers actief die onder andere
Elderveld Schoon-opruimacties organiseren. Jeugdoverlast blijft een belangrijk punt van aandacht en in de
vuurwerkperiode zijn er behoorlijke vernielingen geweest en is extra inzet op straat ingezet.
 Inspanningen 2022
    Bij het wijkveiligheidsoverleg wordt gewerkt met een actielijst die steeds terugkomt op de agenda om de
     voortgang te monitoren.
    Bij het wijkveiligheidsoverleg is gestart met het werken met een rapportage, waarin de hotspots en
     belangrijkste meldingscategorieën worden besproken. Indien het bijvoorbeeld zwerfafval betreft wordt dit ook
     opgepakt met de collega's van openbare ruimte. De aannemer dagelijks onderhoud rapporteert ook met
     betrekking tot zwerfafval en hotspots.
    Adviezen zijn gegeven rondom de breng- en haalconstructie rondom de basisscholen in Elderveld en er zijn
     gesprekken gepland rondom de breng- en haalconstructie bij MFC de Salamander.
    Een groengroep van bewoners is aan de slag gegaan met het uitvoeren van kortetermijnacties uit de
     groenvisie Elderveld. Adviezen over mogelijkheden om Elderveld te verjongen, prettig oud te kunnen
     worden, ontmoeting te stimuleren en ingrepen om de sleetsheid van Elderveld aan te pakken zijn gegeven
     bij het opstellen van de startnotitie Ontwikkelperspectief Elderveld.
 Bewoners ervaren minder woonoverlast
Bewoners worden soms meldingsmoe en vragen vaak professionals om andere bewoners aan te spreken. Ook
omdat het gesprek met buurtbewoners vaak moeizaam verloopt. Dit geldt vaak voor de hotspots in de wijken, op
veel andere plekken loopt het goed. Er is onvrede over de vele wisselingen van wijkagenten in Elderveld.
 Inspanningen 2022
Professionals zijn actief op social media en communiceren actief over meldingsmogelijkheden en in gesprekken
ook over opties met betrekking tot bijvoorbeeld buurtbemiddeling.
Signalen en meldingen met betrekking tot woonoverlast worden in en vanuit het overlast- en zorgoverleg
opgepakt en waar nodig opgeschaald. Vooral bij particulier woningbezit zijn er soms weinig instrumenten om
overlastmeldingen op te lossen.
Wat heeft het gekost
                                                                  Rekening     Begroting 2022         Rekening
                                                                    2021     Primitief  Definitief 2022    Afwijking
Bedragen x € 1.000
Middelen
Lasten                                                                23.155    23.854     26.037   24.970      1.067
Baten                                                                  2.812     2.571      2.666    2.683          16
Saldo lasten en baten                                                -20.343   -21.283    -23.371  -22.287      1.084
Toevoegingen aan reserves                                                658        292        653     674         -21
Onttrekkingen aan reserves                                               707        180        882     727       -155
Saldo toevoegingen en onttrekkingen                                       49       -112        229      53       -177
Gerealiseerd resultaat                                               -20.294   -21.396    -23.142  -22.235        907
                                                          44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Toelichting financiële afwijkingen
Hieronder worden de grootste afwijkingen tussen de Begroting 2022 en rekening verklaard.
Onderwerp                  Thema            Totale      V/N                                 Toelichting  I/S AR/
                                            afwijking                                                        BR
                                            (x €1.000)
Lasten                                              769  V
Sociale wijkteams
WMO en sociale wijkteams                            600  V  Huishoudelijke ondersteuning (zie wijken       I AR
                                                            algemeen)
Jeugdzorg                                           470  V  Jeugdzorg (zie wijken algemeen)                I AR
WMO en sociale wijkteams                            130  V  Doelgroepenvervoer (zie wijken algemeen)       I AR
WMO en sociale wijkteams                             85  V  Beschermd wonen (zie wijken algemeen)          I BR
WMO en sociale wijkteams                           -460  N  WMO (groeps)begeleiding en activerend werk     I AR
                                                            (zie wijken algemeen)
Teams Leefomgeving
Welzijn                    Meedoen                   71  V  Opvoeden en opgroeien (zie wijken algemeen)    I AR
Mobiliteit                 Openbare ruimte           52  V  Programma onderhoud Groen en Spelen (zie       I BR
                                                            wijken algemeen)
Mobiliteit                 Openbare ruimte           45  V  Programma groot onderhoud Wegen (zie           I BR
                                                            wijken algemeen)
Onderwijs                  Kansengelijkheid          38  V  Onderwijs achterstandenbeleid - OAB (zie       I AR
                                                            wijken algemeen)
Onderwijs                  Kansengelijkheid          29  V  Regionale aanpak Voortijdig schoolverlaten     I AR
                                                            (VSV) en RMC (zie wijken algemeen)
Welzijn                    Meedoen                   26  V  Stichting Welzijn Ouderen Arnhem (zie wijken   I AR
                                                            algemeen)
Schulddienstverlening      Kansengelijkheid          13  V  Schulddienstverlening (zie wijken algemeen)    I AR
Armoedebeleid              Kansengelijkheid        -140  N  Armoederegelingen en Energietoeslag (zie       I AR
                                                            wijken algemeen)
Werk en Inkomen            Kansengelijkheid        -190  N  Re-integratiebudget (zie wijken algemeen)      I AR
Baten                                               -29  N
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving
Onderwijs                  Kansengelijkheid         -29  N  Regionale aanpak Voortijdig schoolverlaten     I AR
                                                            (VSV) en RMC (zie wijken algemeen)
Toevoegingen aan reserves                            56  V
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving
Armoedebeleid              Kansengelijkheid         161  V  Energiearmoedefonds (zie wijken algemeen)      I BR
Mobiliteit                 Openbare ruimte          -45  N  Programma groot onderhoud Wegen (zie           I BR
                                                            wijken algemeen)
Groen en klimaatadaptie in Openbare ruimte          -60  N  Programma onderhoud Groen en Spelen (zie       I BR
de stad                                                     wijken algemeen)
                                                        45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Onttrekkingen aan reserves                 8  V
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving
Groen en klimaatadaptie in Openbare ruimte 8  V Programma onderhoud Groen en Spelen (zie I BR
de stad                                         wijken algemeen)
                                             46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>De Laar, Elden
afbeelding De Laar/Elden
In het wijkprogramma De Laar/Elden bevinden zich de wijken De Laar en Elden.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan
               Thema's                                Doelen                          Inspanningen
Meedoen
 Bewoners voelen zich prettig en kunnen meedoen in hun omgeving (sociaal zelfredzaam)
Er staat inmiddels een beter netwerk van laagdrempelige ontmoetingslocaties. Doordat deze randvoorwaardelijke
basis beter staat kan nu actiever en effectiever ingezet worden op het ondersteunen en uitbreiden van het
wijknetwerk.
 Inspanningen 2022
    Ontmoetingslocatie De Laarhof is geopend in april 2022 en begint een succesvol onderdeel binnen een
     netwerk van ontmoetingslocaties te worden. Er wordt actief gewerkt aan de verbetering van de
     samenwerking rondom boerderij De Kroon. Het Rozetje in de scholen aan de Brabantweg is in mei 2022
     geopend en wordt zeer gewaardeerd. Vanuit deze basis wordt met bewoners ingezet op een meer
     samenhangend en behoeftegericht programma van activiteiten.
    Er loopt een succesvol participatieproces om samen met bewoners het groene terrein rondom sporthal De
     Laar aan de Brabantweg te transformeren in een aantrekkelijk en verbindend groen wijkpark.
    Samen met bewoners zijn buurtspeellocaties aangepast en verbonden.
    Het opbouwwerk heeft haar netwerk in de wijk uitgebouwd en werkt met de nieuw aangestelde sociaal
     beheerder van locatie De Laarhof. Hierbij versterken zij elkaar.
    Het gezamenlijk met het Sociaal wijkteam inzetten op het versterken van het aanbod van voorliggende
     voorzieningen is nog niet gerealiseerd.
 Sterker zelforganiserend vermogen van bewoners (financieel zelfredzaam)
De samenwerking op wijkniveau tussen de partners verloopt effectiever waarbij de gezamenlijke huisvesting zeer
helpend is gebleken.
                                                         47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre> Inspanningen 2022
    De basis is gelegd voor de samenwerking op wijkniveau tussen de partners.
    Vanuit de partners wordt er bij nader inzien geen meerwaarde gezien in het opzetten van wijkspreekuren
     voor alleen Werk en Inkomen en het Sociaal wijkteam.
    Er bleek geen noodzaak voor het benoemen van specifieke gebiedsdoelstellingen rondom financiën en
     (arbeids)participatie. In plaats daarvan is ingezet op het versterken van de onderlinge samenwerking binnen
     de basisdienstverlening.
Kansengelijkheid
 Bewoners de mogelijkheid bieden om zelfstandiger en steviger in de maatschappij te staan en
 indien nodig meer zelf de regie te kunnen voeren over hun leven
Hoewel partijen elkaar weten te vinden is de inhoudelijke samenwerking tussen het Sociale wijkteam en Werk en
Inkomen met andere wijkpartners niet volwaardig van de grond gekomen. De verwachting is dat hier in 2023
weer vooruitgang op wordt geboekt.
 Inspanningen 2022
    Het project buurtschakels is onvoldoende van de grond gekomen. Samen met het Sociaal wijkteam zijn er
     aanpassingen gedaan in de aanpak. Medio 2023 zal het project een doorstart maken onder de naam “Elden
     & De Laar voor Elkaar”.
    Er zijn geen nieuwe samenwerkingen met wijkpartners gestart rondom het verbeteren van kansen in de
     eigen omgeving. Bestaande samenwerkingen zijn gecontinueerd.
 Meer kinderen bereiken die extra ondersteuning kunnen gebruiken in hun ontwikkeling en hier
 een goed en passend programma voor aan te bieden
Alle programma's Kansrijk Opgroeien zijn gecontinueerd.
De doorgaande lijnen zijn vormgegeven door extra inzet op leeftijd 10-14 jaar en de opstart van Kansrijke start
gericht op de doelgroep -9 maanden tot 4 jaar.
De buurtsportcoach is aangesteld en biedt meerwaarde in het netwerk rondom jeugd.
 Inspanningen 2022
    De coördinatoren in het Kidzonly-programma zijn gekoppeld aan de wijkpartners, Rozet, Sportbedrijf en
     Rijnstad om een compleet programma aan te bieden.
    Afstemming tussen de verschillende partners is in reguliere (jeugd)overleggen en bij activiteiten geborgd.
    De buurtsportcoach heeft een stevige rol ingenomen en is niet meer weg te denken uit de wijk.
Openbare ruimte
 Bewoners zijn tevreden over hun leefomgeving
Er is in brede samenwerking met bewoners en werkgroepen op verschillende plekken in de wijk gewerkt aan het
verbeteren van buurt- en speellocaties waarbij ontmoeten een belangrijke rol heeft.
 Inspanningen 2022
    Er is samen met de partners op een aantal plekken met succes ingezet op het tegengaan van overlast en
     verloedering.
    Mede door de inzet van de buurtsportcoach zijn extra inwoners gestimuleerd tot bewegen.
    In samenwerking met de stadsdeelmanager zijn buurtadoptieprojecten in de openbare ruimte actief
     opgepakt.
Veiligheid
 Bewoners voelen zich veilig en zijn betrokken in hun buurt
Ernstige (jeugd)overlast is terug gedrongen. We trekken intensief op met onze professionele partners in de wijk.
Met ondernemers van Winkelcentrum Oostburgwal zijn acties besproken en ingezet om overlast te verminderen.
De vorming van een ondernemersoverleg is geïnitieerd.
Er wordt veel werk gemaakt van de benoeming en aanpak van zogenaamde hotspots (verloederde/sleetse
plekken). Hier is een intensieve samenwerking tussen corporaties en gemeente en partners op het gebied van
Veiligheid en overlast (Overleg Zorg en Overlast (OZO), wijkagent, Handhaving).
                                                           48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Inspanningen 2022
    De BuurtWhatsApp-Preventiegroepen zijn waar nodig ondersteund door wijkagent en wijkmanager. Het
     aantal groepen is uitgebreid.
    Via intensieve samenwerking met partners rondom jeugd hebben we gestage vorderingen gemaakt richting
     preventie. De koers is ingezet om meer maatwerk op Jongerenwerk te realiseren.
    Er is actief met verschillende bewoners(groepen) samengewerkt rondom het aanpakken van
     verkeersknelpunten in de wijk.
Wat heeft het gekost
                                                                   Rekening      Begroting 2022              Rekening
                                                                     2021       Primitief   Definitief   2022     Afwijking
Bedragen x € 1.000
Middelen
Lasten                                                                 16.264      17.219      18.805     18.172         632
Baten                                                                    1.377      1.280       1.354       1.326         -27
Saldo lasten en baten                                                 -14.887     -15.939     -17.451    -16.846         605
Toevoegingen aan reserves                                                  142          61         436        444          -9
Onttrekkingen aan reserves                                                 315          65         327        361          34
Saldo toevoegingen en onttrekkingen                                        173            4       -109        -83          26
Gerealiseerd resultaat                                                -14.713     -15.935     -17.560    -16.930         631
Toelichting financiële afwijkingen
Hieronder worden de grootste afwijkingen tussen de Begroting 2022 en rekening verklaard.
Onderwerp                     Thema            Totale       V/N                                   Toelichting     I/S    AR/
                                               afwijking                                                                  BR
                                               (x €1.000)
Lasten                                                 619   V
Sociale wijkteams
WMO en sociale wijkteams                               550   V  Huishoudelijke ondersteuning (zie wijken            I     AR
                                                                algemeen)
WMO en sociale wijkteams                               110   V  Doelgroepenvervoer (zie wijken algemeen)            I     AR
WMO en sociale wijkteams                                40   V  WMO (groeps)begeleiding en activerend werk          I     AR
                                                                (zie wijken algemeen)
Jeugdzorg                                              -45   N  Jeugdzorg (zie wijken algemeen)                     I     AR
WMO en sociale wijkteams                              -250   N  Beschermd wonen (zie wijken algemeen)               I     BR
Teams Leefomgeving
Mobiliteit                    Openbare ruimte          146   V  Programma groot onderhoud Wegen (zie                I     BR
                                                                wijken algemeen)
Onderwijs                     Kansengelijkheid          74   V  Onderwijs achterstandenbeleid - OAB (zie            I     AR
                                                                wijken algemeen)
Onderwijs                     Kansengelijkheid          37   V  Regionale aanpak Voortijdig schoolverlaten          I     AR
                                                                (VSV) en RMC (zie wijken algemeen)
Groen en klimaatadaptie in    Openbare ruimte           25   V  Programma onderhoud Groen en Spelen (zie            I     BR
de stad                                                         wijken algemeen)
Welzijn                       Meedoen                   25   V  Stichting Welzijn Ouderen Arnhem (zie wijken        I     AR
                                                                algemeen)
Welzijn                       Meedoen                   23   V  Opvoeden en opgroeien (zie wijken algemeen)         I     AR
Werk en Inkomen               Kansengelijkheid          16   V  Re-integratiebudget (zie wijken algemeen)           I     AR
Schulddienstverlening         Kansengelijkheid            8  V  Schulddienstverlening (zie wijken algemeen)         I     AR
                                                            49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>Armoedebeleid              Kansengelijkheid -140  N Armoederegelingen en Energietoeslag (zie   I AR
                                                    wijken algemeen)
Baten                                        -37  N
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving
Onderwijs                  Kansengelijkheid  -37  N Regionale aanpak Voortijdig schoolverlaten I AR
                                                    (VSV) en RMC (zie wijken algemeen)
Toevoegingen aan reserves                    -10  N
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving
Armoedebeleid              Kansengelijkheid  161  V Energiearmoedefonds (zie wijken algemeen)  I BR
Groen en klimaatadaptie in Openbare ruimte   -25  N Programma onderhoud Groen en Spelen (zie   I BR
de stad                                             wijken algemeen)
Mobiliteit                 Openbare ruimte  -146  N Programma groot onderhoud Wegen (zie       I BR
                                                    wijken algemeen)
Onttrekkingen aan reserves                     0
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving
                                                 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>Rijkerswoerd, Kronenburg, Vredenburg
afbeelding Rijkerswoerd, Kronenburg, Vredenburg
In het wijkprogramma Rijkerswoerd, Kronenburg en Vredenburg bevinden zich de wijken Rijkerswoerd,
Kronenburg en Vredenburg.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan
                Thema's                                Doelen                            Inspanningen
Meedoen
 Meer ontmoetingsplekken
In 2022 zijn er meerdere ontwikkelingen geweest op het gebied van ontmoeten. Deze ontwikkelingen zijn
verdeeld over het gebied waardoor een meer gebalanceerd aanbod ontstaat.
 Inspanningen 2022
Eind dit jaar heeft een netwerkbijeenkomst Ontmoeten in Rijkerswoerd, Kronenburg en Vredenburg
plaatsgevonden. Deze is tot stand gekomen in samenwerking met meerdere partijen uit de wijk die activiteiten
ontplooien op dit gebied, en is bezocht door meerdere partijen uit de wijk. In 2023 zal hier vervolg aan gegeven
worden.
    De Fontein (ontmoetingsplek aan het Croydonplein) wordt doorontwikkeld. De programmering voor deze
     ontmoetingsplek voldoet op dit moment aan de vraag, maar kan nog verder uitgebreid worden. De locatie is
     met uitzondering van zaterdag nagenoeg iedere dag open.
    De ontmoetingsruimte in de Rijnlandflat wordt geëxploiteerd door Altermind. Hiermee zijn we in gesprek hoe
     we de locatie zo optimaal mogelijk kunnen inzetten. Het Sociaal wijkteam heeft hier een tijdje een
     inloopspreekuur gehad.
    Voor ontmoeten voor jongeren is de locatie de Kemphaan aangetrokken en succesvol in gebruik genomen.
     In dit proces zijn zowel jongeren als ouderen betrokken geweest.
    De koffieochtend bij de ESA is overgenomen door een vrijwilliger met op de achtergrond ondersteuning van
     Stichting Welzijn Ouderen Arnhem (SWOA).
    De SWOA ondersteunt ook het initiatief Max Mobiel, dit maakt het voor bewoners makkelijker om zich in de
     wijk te bewegen. Dit initiatief wordt door Wereldhave, The Point en Presikhaaf University mogelijk gemaakt.
                                                         51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>    The Point is gestart in het winkelcentrum Kronenburg. Zij geven jongeren de mogelijkheid om vaardigheden
     te ontwikkelen Ze bieden hiervoor structuur en trainingen.
    De contacten met diverse partners (bijvoorbeeld ICC Nour Al Houda, COA, Wijk- en Sportcentrum
     Rijkerswoerd en het Wijkcentrum Vredenburcht) zijn geïntensiveerd.
    De moskee - Nour Al Houda - heeft de opdracht gekregen en aanvaard om een ontmoetingsplek voor
     jongeren te realiseren.
    Aan de Stadslandbouw is opdracht verleend om het plan om een ontmoetingsplek te realiseren verder uit te
     werken.
    Rumah Baru heeft met ondersteuning van het team Leefomgeving subsidie weten te krijgen voor hun
     maandelijkse ontmoeting. Zij kunnen nu voor drie jaar een locatie huren voor hun activiteit.
    We zijn in gesprek met de Jacobiberg om mogelijkheden voor een laagdrempelige ontmoetingsplek in het
     gebied te onderzoeken.
 Meer ommetjes
Voor iedere wijk gelden andere wensen ten aanzien van ommetjes. Voor iedere wijk wordt er daarom ook
gekeken naar maatwerk.
In het ontwikkelperspectief Kronenburg wordt gekeken naar de looproutes in de wijk.
 Inspanningen 2022
De partners in de wijk zijn gestimuleerd om gezamenlijk een programma te ontwikkelen in de openbare ruimte.
Rozet heeft in samenwerking met het platform Rijkerswoerd een boekje met kunstroutes uitgebracht. Deze
routes kunnen zowel gefietst als gelopen worden.
In Vredenburg is er behoefte aan bankjes om met name voor ouderen de afstanden behapbaar te houden. Een
plan hiervoor moet door de bewoners van Vredenburg nog worden aangeleverd.
In Kronenburg wordt de inrichting van de openbare ruimte meegenomen in het ontwikkelperspectief.
Kansengelijkheid
 Bevorderen kansengelijkheid
Jeugd in Rijkerswoerd, Kronenburg en Vredenburg heeft de mogelijkheid gekregen om zich persoonlijk te
ontwikkelen op het vlak van cultuur, sport, zelfstandigheid en weerbaarheid. De jeugd staat steviger in de
schoenen en is beter voorbereid op volgende stappen in hun leven.
 Inspanningen 2022
Binnen het programma Kansrijk Opgroeien is er met de scholen gewerkt aan naschoolse programma's op het
gebied van sport, cultuur, weerbaarheid, ontwikkeling et cetera. Inmiddels zijn daar bijna alle basisscholen uit het
gebied bij aangesloten. In aansluiting daarop heeft er tijdelijk een schaatsbaan in de wijk gestaan, The Big Draw
in Kronenburg, social mediatraining, Vitesse Hattrick, Run4Fun en het vakantiekamp hebben plaatsgevonden.
Via de scholen is voor individuele kinderen budget beschikbaar gesteld voor kleding, schoeisel, persoonlijke
hygiëne en is sinterklaasviering voor kinderen in armoede mogelijk gemaakt.
Een beurs voor tweedehands schoolspullen, sportartikelen en buitenspeelartikelen heeft plaatsgevonden.
Voor de kinderen van het voortgezet onderwijs is via PowerPlug Academy de mogelijkheid geboden voor
huiswerkbegeleiding, persoonlijke ontwikkeling en loopbaanonderzoek.
Vanuit Rijnstad en The Point worden jongeren vaardigheden aangeleerd om zich in de huidige maatschappij te
redden. Powerplug en Rijnstad zijn in contact gebracht met Prospect4Cash. Deze partij helpt jongeren aan werk
en begeleidt ze daar langdurig in.
Het netwerk voor opvoedondersteuning wordt in kaart gebracht en zal in 2023 afgerond worden. Dit zal gedeeld
worden met de scholen.
Het project Huiselijk Geweld en Kindermishandeling is afgerond en krijgt een vervolg in de opvoedondersteuning
plan Nieuw-Zuid.
De regisseurs van Werk en Inkomen hebben op woensdagochtend een locatie in de Fontein tot hun beschikking
en op donderdag bij het Sociaal wijkteam. Mogelijkheden tot uitbreiding worden nog onderzocht.
Er is extra inzet geweest op de jonge-moedergroep. Dit heeft plaatsgevonden in de vorm van een verdiepende
training op het gebied van opvoedondersteuning.
Naast het programma voor de jeugd hebben wij in 2022 een opdracht verstrekt voor kansengelijkheid voor
volwassenen. Hier wordt met name ingezet op kansengelijkheid voor (allochtone) vrouwen.
                                                          52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Openbare ruimte
 Vergroenen van de wijk
Met bewoners en professionals is gesproken over de mogelijkheden om de wijk te vergroenen. Daar waar
mogelijk is er ook al uitvoering aan gegeven. Daarbij zijn het tegengaan van wateroverlast en hittestress
belangrijke onderwerpen.
 Inspanningen 2022
In het gebied zijn talrijke projecten uitgevoerd binnen dit thema. Uitgevoerde projecten:
Vredenburg
    Heiligerleeplaats is in samenwerking met bewoners gerealiseerd. Verharding is vervangen door groen en de
     inrichting is verbeterd.
    Adorppad, de gesprekken met bewoners zijn gestart, met als doel het plein te verbeteren. Minder steen,
     meer groen is de insteek.
    Bronsveenhof, de gesprekken met bewoners zijn gestart, met als doel het plein te verbeteren. Minder steen,
     meer groen is de insteek.
    Groningerpark is uitgebreid. Het versteende plein van de scholen is met de nieuwbouw verkleind. Het
     overgebleven gedeelte is vergroend en samengevoegd met het achterliggende Groningerpark. Hierdoor is
     een mooiere speelruimte voor de jeugd ontstaan.
Kronenburg
    Schepen te Boeckoppad, de verruiming van de boomspiegels is in de hele straat gerealiseerd.
    De Groene Driehoek (tussen Madser en Bibliotheek) is in samenwerking met bewoners gerealiseerd en zal
     in 2023 feestelijk geopend worden en van een naam worden voorzien.
    Allerlei kleine vergroeningsprojecten in het gebied tussen de busbaan en de Huissensedijk zijn in
     ontwikkeling.
Rijkerswoerd
    Achter de Coulissen is een groot stuk verharding weggehaald en vergroend.
    Er is een bewonerswerkgroep actief op dit thema die nauw samenwerkt met de gemeente
    In een groot stuk weide aan de Mooieweg worden bomen geplant.
    Aan de Willem Dreessingel is groen verfraaid met een natuurspeelplek.
 Verbeteren algehele gesteldheid van de wijk
Dit onderwerp blijft voor bewoners onverminderd belangrijk. Helaas zien we dat sommige bewoners er voor
kiezen hun huisraad naast containers te zetten. Ook verwaarloosde achtertuinen vormen regelmatig een ergernis
bij bewoners in de wijk. Hierin kunnen wij alleen een adviserende rol spelen. Wij kunnen bewoners niet dwingen
hun tuinen aan te pakken.
 Inspanningen 2022
In Kronenburg wordt de openbare ruimte grondig aangepakt als onderdeel van het ontwikkelperspectief
Kronenburg.
In Kronenburg is gewerkt aan een pilot voor meer bewustwording over overlast (onder andere van ratten), deze
loopt door in 2023.
In Rijkerswoerd is de bewonerswerkgroep Openbare Ruimte en Groen actief die een document heeft gemaakt
met zeer veel kansrijke plekken. Hier moet prioritering nog op plaatsvinden.
in Vredenburg zijn we momenteel bezig om rond de straten Loppersumhof en Stedumhof de leefomgeving te
verbeteren. Dit houdt een verbetering in van het groen maar ook wordt samen met Portaal actie ondernomen om
deze buurt te verbeteren.
 Betere balans in het speelaanbod
Spelen is een belangrijk onderdeel van de ontwikkeling van kinderen. Op dit moment concentreren we ons op de
speelplekken die onderhoud nodig hebben of waar bewoners zelf initiatief nemen en aangeven dat ze graag
verandering willen.
Daarnaast houden we bij het aanpassen of aanleggen van speelplekken rekening met inclusief spelen.
                                                           53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre> Inspanningen 2022
In samenwerking met het Sportbedrijf, maar ook met input van Rijnstad, is gekeken naar de ontwikkeling van het
sportaanbod. Denk bijvoorbeeld aan het pimpen van helmen om het belang van veilig sporten te benadrukken.
Los van de fysieke plekken kijken we ook naar het aanbod op de verschillende speellocaties. Voorbeelden
hiervan zijn de inzet van de spelcontainers, Run4Fun en het programma op de skatebaan.
Rijkerswoerd
    Er is, samen met inbreng van ouders en kinderen, een speelplek vernieuwd aan het Renate Rubinsteinpad.
Vredenburg
    Adorppad en Bronsveenhof: er is ter plaatse een uitvraag geweest en momenteel wordt er gewerkt aan de
     hand van input door ouders, bewoners en kinderen aan het verbeteren van deze speelplek.
 Parkeerkrapte en foutparkeren
Samen met de bewoners wordt gekeken wat de mogelijkheden zijn om parkeerkrapte en -overlast aan te pakken.
De uitdaging is om een balans te vinden tussen de verschillende ambities (vergroening) en belangen
(parkeerbehoefte).
 Inspanningen 2022
Naar aanleiding van een parkeeronderzoek in Rijkerswoerd is gebleken dat in bepaalde gebieden de parkeerdruk
hoog is (soms meer dan 100%). Aan de hand hiervan is er getoetst of er mogelijkheden zijn om parkeerplekken
te realiseren zonder af te doen aan het groen.
Hierbij wordt gekeken naar mogelijkheden voor laadpalen en alternatieve mobiliteitsvormen (bijvoorbeeld e-Hub).
Er zijn afspraken gemaakt met Handhaving en Toezicht om parkeeroverlast aan te pakken.
 Meer handhaving en stimuleren eigen verantwoordelijkheid
In de wijk Rijkerswoerd is een werkgroep Hondenbezit geformeerd die zich met dit onderwerp bezig houdt. In
goed overleg zijn hier in 2022 stappen gezet om overlast van honden tegen te gaan in de wijk. Met de resultaten
van deze werkgroep kunnen we ook kijken of dit toepasbaar is in de andere wijken.
Op het vlak van afval is er contact gezocht met een wijkpartner om de mogelijkheden tot het reduceren van
zwerfafval te bespreken.
 Inspanningen 2022
Via diverse sporen zijn de mogelijkheden tot extra handhaving in de wijk onderzocht. Dit heeft vooralsnog niet
geleid tot de invulling van deze wens. We blijven zoeken naar mogelijkheden om hier invulling aan te geven
In 2022 zijn depodog-uitgiftepunten (kleine kastjes waarin hondenpoepzakjes zitten) gekocht. Deze zullen door
de werkgroep in 2023 in de wijk worden opgehangen. Zij nemen ook de verantwoordelijkheid om te zorgen dat ze
gevuld blijven. De werkgroep is in 2022 druk bezig geweest om een plan voor de wijk te maken.
Met betrekking tot afval zijn er afspraken gemaakt met de reclassering om plekken waar veel zwerfafval
aanwezig is schoon te maken. Dit gebeurt naast het reguliere onderhoud.
Duurzaamheid
 Meer kennis ten aanzien van duurzaamheidsacties
In Rijkerswoerd hebben bewoners een werkgroep Duurzaamheid gestart, zij bekijken samen hoe ze hier invulling
aan gaan geven.
Samen met bewoners en organisaties uit de wijk zijn wij continu bezig hoe we thema’s zoals energie(verbruik),
klimaatadaptie en duurzaamheid agenderen en verder brengen. Vanuit team Leefomgeving hebben wij hierin een
verbindende en faciliterende rol.
                                                        54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre> Inspanningen 2022
We ondersteunen en waar mogelijk faciliteren (bewoners)initiatieven op het gebied van energie(verbruik),
klimaatadaptie en duurzaamheid.
De werkgroep Duurzaamheid in Rijkerswoerd heeft een warmtescanwandeling georganiseerd. De mogelijkheid
om een warmtescan van een woning uit te voeren is ook gedeeld aan andere bewoners in het platformoverleg.
Deze mogelijkheid is ook in het platformoverleg aangekaart. Op basis van de scan kunnen bewoners bekijken
welke maatregelen in hun huis effectief zijn. Daarnaast zijn zij ook deelvervoer aan het onderzoeken.
We stimuleren de samenwerking tussen organisaties, partners en wijklocaties (zoals Arnhem Aan, de moskee en
het buurtcentrum de Fontein) om blijvend aandacht te houden voor de thema’s.
Veiligheid
 Minder overlast
Via diverse sporen zijn de mogelijkheden tot inzet van extra handhaving onderzocht. Dit heeft tot op heden nog
niet tot het gewenste resultaat geleid. Voor de reguliere handhaving is een proces tot stand gekomen om beter
richting te geven aan de prioriteiten van de handhavers, in de vorm van een jaarplanning. Deze planning wordt in
het veiligheidsoverleg besproken. Hierbij worden ook de reeds bekende activiteiten zoveel mogelijk aan het begin
van het jaar gedeeld.
 Inspanningen 2022
Na intensief contact met de buurtbewoners zijn er aanpassingen gedaan aan de playground. Sinds die tijd
hebben wij geen meldingen van overlast meer ontvangen.
Er zijn borden met spelregels aangebracht, de hekken zijn voorzien van rubbers waardoor de geluidsoverlast
verminderd is. Handhaving heeft deze plek intensief meegenomen in hun rondes.
Een overlastgevende klimboom is, na alle andere mogelijkheden onderzocht te hebben, weggehaald.
De Mobiele ontmoetingsplek (MOP) geeft ook geen aanleiding tot extra inzet van handhavers. Hij is met de
jaarwisseling blijven staan en dat heeft niet tot overlast geleid.
Na aanvankelijk veel overlastklachten te hebben ontvangen over de skatebaan, is het ook hier na intensieve
inzet van ambulant jongerenwerk, politie en straathoekwerk rustig geworden.
In het wijkveiligheidsoverleg brengen we via de Radar Sonar (programma vanuit afdeling Veiligheid) risicovolle
locaties in beeld. In datzelfde overleg bespreken we de inzet daar op.
De samenwerkende netwerkpartners hebben voor de vakantieperiodes activiteitenprogramma's samengesteld.
Hierbij is specifieke aandacht geweest voor de jaarwisseling.
In 2022 heeft de politie spreekuur gehouden in de Fontein (ontmoetingsruimte Kronenburg). Ook is door Portaal
de mogelijkheid gecreëerd om vanuit een pand in Vredenburg, gesitueerd in een problematische omgeving,
werkzaamheden uit te voeren.
 Meer verkeersveiligheid
Veiligheid in de wijk is heel belangrijk. In Rijkerswoerd is een werkgroep actief die dit onderwerp in kaart brengt
en met team Leefomgeving bespreekt.
Oversteekplaatsen zijn niet de enige optie (en creëren schijnveiligheid) om een straat veiliger te maken. Er is en
wordt blijvend breder gekeken naar mogelijkheden om de Marga Klompélaan veiliger te maken.
 Inspanningen 2022
Het aanbrengen van de oversteekplaatsen blijkt op de Marga Klompélaan niet de oplossing voor de ervaren
onveiligheid te zijn. Dit is met de bewoners besproken.
We kijken verder naar mogelijkheden om de veiligheid te verhogen. Hierbij valt onder andere te denken aan het
periodiek plaatsen van matrixborden. Vooralsnog is er nog geen extra handhavingscapaciteit beschikbaar om de
onveiligheid te kunnen bestrijden.
In 2022 zijn de voorbereidingen gestart voor de aanpassing van de Groningensingel en de Kruisstraat
(RijnWaalpad). De uitvoering van beide projecten zal in 2023 plaatsvinden.
                                                           55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>Wat heeft het gekost
                                                               Rekening      Begroting 2022             Rekening
                                                                 2021       Primitief  Definitief   2022     Afwijking
Bedragen x € 1.000
Middelen
Lasten                                                             23.316      27.403     29.142     26.044       3.097
Baten                                                                1.257      1.136      1.214       1.282          68
Saldo lasten en baten                                             -22.058     -26.267    -27.928    -24.763       3.165
Toevoegingen aan reserves                                              328          64        643        557          86
Onttrekkingen aan reserves                                             470          22        577        558         -18
Saldo toevoegingen en onttrekkingen                                    142         -43         -66         2          68
Gerealiseerd resultaat                                            -21.916     -26.309    -27.994    -24.761       3.233
Toelichting financiële afwijkingen
Hieronder worden de grootste afwijkingen tussen de Begroting 2022 en rekening verklaard.
Onderwerp                  Thema            Totale      V/N                                  Toelichting     I/S    AR/
                                            afwijking                                                                BR
                                            (x €1.000)
Lasten                                            3.056  V
Sociale wijkteams
WMO en sociale wijkteams                          1.365  V  Huishoudelijke ondersteuning (zie wijken           I     AR
                                                            algemeen)
Jeugdzorg                                         1.180  V  Jeugdzorg (zie wijken algemeen)                    I     AR
WMO en sociale wijkteams                            260  V  WMO (groeps)begeleiding en activerend werk         I     AR
                                                            (zie wijken algemeen)
WMO en sociale wijkteams                            180  V  Beschermd wonen (zie wijken algemeen)              I     BR
WMO en sociale wijkteams                             40  V  Doelgroepenvervoer (zie wijken algemeen)           I     AR
Teams Leefomgeving
Mobiliteit                 Openbare ruimte          106  V  Programma groot onderhoud Wegen (zie               I     BR
                                                            wijken algemeen)
Groen en klimaatadaptie in Openbare ruimte           64  V  Programma onderhoud Groen en Spelen (zie           I     BR
de stad                                                     wijken algemeen)
Welzijn                    Meedoen                   52  V  Opvoeden en opgroeien (zie wijken algemeen)        I     AR
Onderwijs                  Kansengelijkheid          33  V  Regionale aanpak Voortijdig schoolverlaten         I     AR
                                                            (VSV) en RMC (zie wijken algemeen)
Welzijn                    Meedoen                   30  V  Stichting Welzijn Ouderen Arnhem (zie wijken       I     AR
                                                            algemeen)
Schulddienstverlening      Kansengelijkheid          21  V  Schulddienstverlening (zie wijken algemeen)        I     AR
Onderwijs                  Kansengelijkheid          -7  N  Onderwijs achterstandenbeleid - OAB (zie           I     AR
                                                            wijken algemeen)
Werk en Inkomen            Kansengelijkheid         -48  N  Re-integratiebudget (zie wijken algemeen)          I     AR
Armoedebeleid              Kansengelijkheid        -220  N  Armoederegelingen en Energietoeslag (zie           I     AR
                                                            wijken algemeen)
                                                        56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>Baten                                        -33  N
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving
Onderwijs                  Kansengelijkheid  -33  N Regionale aanpak Voortijdig schoolverlaten I AR
                                                    (VSV) en RMC (zie wijken algemeen)
Toevoegingen aan reserves                     83  V
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving
Armoedebeleid              Kansengelijkheid  253  V Energiearmoedefonds (zie wijken algemeen)  I BR
Groen en klimaatadaptie in Openbare ruimte   -64  N Programma onderhoud Groen en Spelen (zie   I BR
de stad                                             wijken algemeen)
Mobiliteit                 Openbare ruimte  -106  N Programma groot onderhoud Wegen (zie       I BR
                                                    wijken algemeen)
Onttrekkingen aan reserves                     0
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving
                                                 57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>Stad
De diverse taken waarvoor de gemeente verantwoordelijk is en die op stedelijk niveau plaatsvinden, zijn
opgenomen in 13 stedelijke programma’s:
S00      Bestuur, dienstverlening en financiën
S01      Veiligheid
S02      Bereikbaarheid
S03      Economie
S04      Onderwijs
S05      Cultuur
S06      Participatie en armoedebestrijding
S07      Zorg
S08      Welzijn en inclusie
S09      Gezondheid en sport
S10      Klimaat en energie
S11      Ruimtelijke ontwikkeling
S12      Wonen en leefomgeving
                                                   58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>Bestuur, dienstverlening en financiën
Wat we ook doen, we doen het voor onze inwoners, voor onze bedrijven. Voor mensen die de stad bezoeken. Het
is niet meer dan logisch dan dat we bij het verwezenlijken van onze ambities zoveel mogelijk de samenwerking
zoeken. Met inwoners en bedrijven en met de regio Arnhem-Nijmegen. De wereld houdt immers niet op bij de
gemeentegrens. We willen goed bereikbaar zijn. Dat betekent niet alleen een gastvrij stadhuis, maar ook goede
digitale dienstverlening, zodat mensen zoveel mogelijk en makkelijk op afstand dingen kunnen regelen.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan
                Ambities                              Doelen                              Inspanningen
Arnhem is een dienstverlenende en herkenbare netwerkgemeente, die open staat voor maatschappelijke
initiatieven in het publieke domein zowel vanuit de stad als vanuit de wijken
Samen met de stad - Arnhem heeft een transparant, democratisch bestuur dat zich richt op
samenwerking met inwoners en bedrijven
Zie voor de toelichting de inspanningen 'Rekenkamer' en 'College'.
Rekenkamer: Uitvoeren onderzoeksprogramma
De rekenkamer heeft in 2022 de onderzoeken naar onderwijshuisvesting en daklozenbeleid afgerond. Het betrof
tweemaal een rekenkamerbrief. De rekenkamerbrief 'Een leefwereld van verschil. Een onderzoek naar het
daklozenbeleid' is niet geagendeerd door de raad. Het onderzoek naar onderwijshuisvesting is in een
informatieve politieke avond eind 2022 behandeld door de raad. De rekenkamer heeft tijdens deze bijeenkomst
het onderzoek toegelicht. Er was een zevental schoolbesturen aanwezig om met raadsleden in gesprek te gaan
over het onderzoek. Het vervolg van het politieke proces vindt plaats in 2023. Tenslotte heeft de raad in het
najaar van 2022 het rekenkameronderzoek naar Van Wijken Weten uit 2021 behandeld.
Naast bovengenoemde onderzoeken voerde de rekenkamer ook twee vooronderzoeken uit. Dit was ten eerste
een uitgebreid vooronderzoek naar armoede, waarbij de rekenkamer onder andere uitvoerige gesprekken heeft
gevoerd met klanten van de Voedselbank. De beschouwingen uit het vooronderzoek zijn gedeeld met de
raadsfracties in twee sessies. Het vooronderzoek diende als basis voor het hoofdonderzoek naar
bestaanszekerheid. Het hoofdonderzoek (bestaanszekerheid) is eind 2022 opgestart. Ook voerde de rekenkamer
een vooronderzoek uit naar grondbeleid. De raad nam in juni 2022 de motie 'meer grip gereedschapskist
grondbeleid en stedelijke ontwikkeling' aan. Deze motie kent een overlap met het voorgenomen onderzoek.
Daarom besloot de rekenkamer dit onderzoek voor nu 'on hold' te zetten.
Met het oog op de gemeenteraadsverkiezingen koos de rekenkamer ervoor om na de verkiezingen een groot
deel van de fracties te spreken over het onderzoeksprogramma 2023-2024. Tevens verzorgde de rekenkamer
een onderdeel van het startprogramma voor de nieuwe raad in april.
In 2022 heeft de rekenkamer afscheid genomen van rekenkamerlid Hans Verdellen. Samen met een
afvaardiging van de auditcommissie is een nieuw lid geworven: Samet Kaymak. De huidige voorzitter Arie Teeuw
en zittend lid Lydia Zwier-Kentie zijn door de raad herbenoemd voor een periode van zes jaar.
College: De kracht, kennis en kunde van inwoners en ondernemers benutten
Speciaal voor projectontwikkelaars en inwoners die willen gaan(ver)bouwen is een handreiking ontwikkeld:
betrek de buurt bij uw bouwplannen. Er is uitvoering gegeven aan het plan van aanpak kinderburgemeester en
begin november is de eerste Arnhemse kinderburgemeester benoemd. De kinderburgemeester wordt aangesteld
voor één schooljaar.
De pilot digitale wijkpanels loopt. De eerste enquête voor De Laar is uitgezet. Er is ook een start gemaakt met de
voorbereiding van een burgerberaad. Het opstellen van de inspiratiegids wordt hierdoor verschoven. Om helder
te maken hoe we samenwerken, zal een digitaal handvat worden gemaakt om eenieder, initiatiefnemer,
ontwikkelaar of ambtenaar te helpen een zorgvuldig participatieproces te organiseren.
College: Eenduidige werkwijze leveren
De ambities op burgerparticipatie zijn groot, zoals opgenomen in het actieprogramma van burgerparticipatie
‘Samen maken we Arnhem’. Het Arnhems Stappenplan Participatie is in 2022 vastgesteld door het college. Er
wordt intern gewerkt met dit beleidskader bij nieuw beleid en projecten om zo meer inwoners te betrekken. Het
beleidskader is een hulpmiddel om het participatieproces in te richten en te werken aan
verwachtingsmanagement. Om burgerparticipatie verder in te bedden in de organisatie, worden er vanaf begin
2023 trainingen gegeven om te werken met het stappenplan.
                                                         59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>Samen met de regio - Arnhem speelt een relevante en betekenisvolle rol in de regionale,
landelijke en grensoverschrijdende netwerken
Arnhem heeft in 2022 doorgewerkt aan de samenwerking in externe netwerken en de Groene Metropoolregio. In
de Groene Metropoolregio werkte Arnhem zoals voorgenomen mee aan alle opgaven uit de regionale agenda.
De bestuurswisseling leidde ertoe dat posities vanuit het college in de netwerken opnieuw zijn belegd. In het
Algemeen Bestuur (AB) en de bestuurlijke teams van de GMR is Arnhem opnieuw goed vertegenwoordigd. De
portefeuillehouder mobiliteit is voorzitter van de opgave Verbonden regio. Ook in de andere opgaven nemen de
Arnhemse bestuurders deel aan de bestuurlijke overleggen. In de VNG heeft Arnhem zijn positie versterkt door
onder meer deelname aan verschillende bestuurlijke VNG-commissies. Arnhem werkt ook verder door aan het
versterken van de grensoverschrijdende samenwerking in de Euregio en met de steden in Noordrijn-Westfalen
(NRW), samen met The Economic Board, bedrijfsleven en maatschappelijke partners.
Arnhem werkt in de Groene Metropoolregio samen aan maatschappelijke opgaven die om
een regionale aanpak vragen
Arnhem heeft in 2022 samen met de Groene Metropoolregio mede uitvoering gegeven aan de opgaven in de
regionale agenda en de hiermee samenhangende lobbyagenda. Op de verschillende onderdelen van de
regionale agenda is veel werk verricht en bereikt. De GMR communiceert stelselmatig over de resultaten en
successen via de kwartaalberichten.
Mede dankzij de inspanningen van de Groene Metropoolregio heeft het Rijk Arnhem-Oost aangewezen als
grootschalig woningbouwgebied. Hiermee kunnen we als gemeente ook aanspraak maken op middelen vanuit
Den Haag om te investeren in een leefbare omgeving, betere bereikbaarheid en duurzame economie. Hierdoor
kunnen woningbouwprojecten versneld worden uitgevoerd.
In het BO MIRT (Meerjarig Investeringsprogramma Ruimte en Infrastructuur) in november zijn er
verstedelijkingsafspraken gemaakt met regio Foodvalley, het Rijk en provincies Gelderland en Utrecht. Een
mooie mijlpaal in het proces van de Verstedelijkingsstrategie. Daarin is onder meer financiering afgesproken voor
een aantal grote woningbouwlocaties zoals in Arnhem-Oost, Wijchen-West en Nijmegen. Daarnaast zijn er
diverse mobiliteitsprojecten afgesproken, gericht op de (ontsluiting van) grootschalige woningbouwgebieden
Arnhem-Oost en Nijmegen Stationsgebied/Kanaalzone.
Tot slot zijn er ook afspraken gemaakt over MIRT-onderzoeken om samen met Rijk en provincie diverse
belangrijke corridors te onderzoeken zoals de corridor Utrecht-Arnhem-Duitse grens (A12) en de vrije kruising
Arnhem Oost en inpassing in spoorzone Arnhem Oost en afspraken gericht op het verder brengen van de
randvoorwaarden van de bouwstenen economie en leefomgeving; bijvoorbeeld de uitwerking van het groenblauw
raamwerk.
Via de opgave Verbonden regio is in 2022 verder gewerkt aan een veelheid aan dossiers en lobbytrajecten,
onder andere over de genoemde corridor Utrecht-Arnhem-Duitse grens (UAD, voorheen A12) en de
vrijespoorkruising in Arnhem Oost. Op het gebied van duurzame mobiliteit is het uitvoeringsprogramma
deelmobiliteit vastgesteld. Mede op basis hiervan is in het BO MIRT van november door het ministerie van I en W
een bedrag van € 500.000 toegezegd voor de investering in deelmobiliteitshubs in deze regio. Deze worden de
komende drie jaar uitgerold.
In het laatste kwartaal is de rapportage ‘Stadrandhubs Arnhem’, uitwerking van de (concept)visie Hubs made in
[Arnhem], door de GMR bestuurlijk vastgesteld. Advies uit het rapport is om allereerst in te zetten op de locaties
Waterberg en Arnhem-Zuid. De gemeente Arnhem brengt de bevindingen uit de regionale rapportage binnenkort
naar het college. De visie Hubs made in [Arnhem] zal samen met de uitwerking stadsrandhubs Arnhem als
bouwsteen opgenomen worden in het Duurzame Mobiliteitsplan van Arnhem, dat eind 2023 door de raad
vastgesteld zal worden (voorafgegaan door een participatietraject). In het Duurzame Mobiliteitsplan zullen de
vervolgstappen (prioritering en financiering) van de diverse hubs in Arnhem worden aangegeven.
Binnen de opgave productieve regio is samen met The Economic Board, de provincie en werkgevers gewerkt
aan een regionale arbeidsmarktagenda. Deze moet gaan zorgen voor een betere aansluiting van vraag en
aanbod op de arbeidsmarkt. De agenda wordt uitgewerkt in een ‘Human Capital Akkoord’, een meerjarig
programma met concrete activiteiten. Najaar 2022 is hier een start mee gemaakt.
Voor vergroening van werklocaties hebben we concrete afspraken gemaakt met de provincie. Deze moeten
bijdragen aan vermindering van hittestress en wateroverlast en aan vasthouden van water, bevorderen van de
biodiversiteit en moeten bijdragen aan de gezondheid en het werkplezier van werknemers. Per januari 2023 kan
gestart worden met een pilot om tot en met 2030 zo’n 500 ondernemers en/of vastgoedeigenaren, met een totaal
van 1.000 in 2040 als stip op de horizon, te stimuleren hun perceel te vergroenen.
Binnen de opgaven circulaire regio is de circulaire impactladder ontwikkeld, een maatstaf om de circulariteit van
nieuwbouwwoningen te kunnen beoordelen en te bepalen in hoeverre de doelen in de woondeal 2.0 gehaald
worden: 25% circulair bouwen in 2025, 50% in 2030 en 100% in 2050. In december is een start gemaakt met het
                                                          60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>doormeten van tien geselecteerde woningbouwprojecten. De overige volgen in de eerste helft van 2023. Op
basis hiervan wordt bekeken hoe de impactladder verder wordt ingezet als monitoringsinstrument.
Er is gestart met de bouw van een platform en netwerk Duurzaam Inkopen voor inkopers om circulair en
toekomstbestendig in te kopen. Het gaat om bedrijfskleding, catering, kantoorinrichting, bouw, kantoorartikelen,
groenvoorziening en ICT.
Er is een onderzoek uitgevoerd door Royal Haskoning DHV voor het sluiten van de kringloop van enkele
belangrijke productgroepen. De meest kansrijke stromen die hier uit zijn gekomen zijn zonnepanelen en
zorgafval. Op dit moment wordt uitgezocht wat ervoor nodig is om regionale ketens te gaan sluiten voor deze
afvalstromen en wat de rol van de GMR hierin is.
Verder is volgens de opdracht vanuit het Rijk gewerkt aan de voorbereiding voor de Regionale Energiestrategie
2.0. Onder meer is de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) afgerond en vrijgegeven voor reacties. Deze
reacties worden verwerkt in de definitieve versie van de NRD.
In november is in het kader van de Community of Practice van de RES een bijeenkomst gehouden over de
voortgang van de Proeftuin Aardgasvrije Wijken en de Wijken van de Toekomst. Vanuit de ervaringen van de
gemeenten Nijmegen, Lingewaard, Druten en Arnhem is geconstateerd dat het vervolg op deze pilotfase een
flinke inspanning van de gemeenten vraagt. Daarbij zijn het organiseren van voldoende capaciteit en het
organiseren van participatie met aandacht voor gedragsverandering belangrijke punten.
De bestuurders van de cultuurregio 025 hebben in goede onderlinge samenwerking kaders vastgesteld voor de
uitvoering van het transformatievoorstel cultuur. Ook is een inventarisatie uitgevoerd naar natuur, landschap en
water in de regio, het zogenaamde groenblauw raamwerk. Dit is een belangrijke bouwsteen voor het
Verstedelijkingsakkoord waar vanuit de opgave groene groeiregio aan wordt gewerkt.
In het derde en vierde kwartaal is door de GMR samen met The Economic Board en de provincie Gelderland
gewerkt aan een voorstel voor een Regio Deal met het Rijk. Het voorstel diende als een voorselectie om met het
Rijk in gesprek te komen over het sluiten van een Regio Deal om de brede welvaart te verbeteren. In november
is de aanvraag voor de Regio Deal Groene groei ingediend bij het Rijk. Het Kabinet heeft op 17 februari 2023
besloten om op basis van de ingediende aanvraag een Regio Deal te willen sluiten met de regio Arnhem-
Nijmegen. HIervoor is 15 miljoen euro beschikbaar gesteld. De Regio Deal wordt in het voorjaar van 2023
uitgewerkt en met projecten voorzien op de thema's zorg, wonen, duurzaamheid, economie en arbeidsmarkt,
grensoverschrijdende samenwerking. De verwachting is dat de Regio Deal met het Rijk rond de zomer van 2023
getekend kan worden.
Arnhem werkt in netwerken van steden in Nederland en de Euregio en in
belangenorganisaties als VNG en G40 samen aan beleidsafstemming en -beïnvloeding en
draagt bij aan lobbydossiers richting het Rijk en Europa
Via deelname in verschillende werkgroepen en commissies van de VNG en de G40 heeft Arnhem in 2023
ambtelijk en bestuurlijk bijgedragen aan kennisontwikkeling en diverse lobbytrajecten, onder andere met
betrekking tot gemeentefinanciën en specifieke dossiers in de pijlers Fysiek, Sociaal en Economie & Werk. Na de
gemeenteraadsverkiezingen zijn de VNG-commissies opnieuw bemenst. Onze inzet was daarbij gericht op een
goede Arnhemse bestuurlijke vertegenwoordiging. Deze inzet is gehonoreerd doordat wethouders Van de Geijn
en Smeulders benoemd zijn in de VNG-commissies Informatiesamenleving respectievelijk Financiën.
Arnhem versterkt de grensoverschrijdende samenwerking in de Euregio en met steden in
Noordrijn-Westfalen (NRW)
Arnhem heeft in 2022 doorgewerkt aan het versterken van de grensoverschrijdende samenwerking. Via de
Euregio Rijn-Waal en door samen te werken met de grote steden in Noordrijn-Westfalen (NRW) via het
Euregionale stedennetwerk van 100.000+ steden. In dit stedennetwerk werkt Arnhem samen met Nijmegen, Ede
en Apeldoorn en drie Duitse steden in Noordrijn-Westfalen: Duisburg, Düsseldorf en Moers. Dit is nuttig vanwege
gezamenlijke belangenbehartiging, kennisdeling en projectontwikkeling. In 2022 hebben deze steden samen
verkend op welke onderwerpen, die aansluiten bij de Strategische Agenda 2025+ van de Euregio Rijn-Waal
(november 2020), verder samen kan worden gewerkt.
Medio 2022 startte de nieuwe programmaperiode van het Interreg VIA-programma, waarvoor de Euregio het
regionale programmamanagement verzorgt. De Euregio helpt initiatiefnemers met het indienen van
projectvoorstellen, die voor deze Europese subsidie in aanmerking komen.
Om het netwerk met Duitse partners te versterken is onder andere een samenwerking opgezet met de Duits
Nederlandse Businessclub Gelderland (DNBC). Samen met DNBC werd in mei 2022 een groep ondernemers uit
Duisburg ontvangen. Voor hen werd een programma georganiseerd rondom het thema waterstof. Duisburg
Business Innovation (DBI) heeft ons uitgenodigd voor een tegenbezoek naar Duisburg (gepland februari 2023)
waarvoor een ‘Letter of Intent’ in de maak is tussen de beide steden en The Economic Board regio Arnhem
Nijmegen en DBI. De samenwerkingsrelatie moet concrete samenwerkingsprojecten gaan opleveren.
                                                         61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>Arnhem: dienstverlenend en herkenbaar - Arnhem blijft zich inzetten voor verbetering van
de (digitale) dienstverlening aan haar inwoners en ondernemers
In september 2022 is Loket Zuid heropend. Sindsdien kunnen Arnhemmers op deze locatie weer terecht voor het
aanvragen en ophalen van verschillende producten zoals een paspoort of rijbewijs. In aanvulling op de
dienstverlening is er een informatiebalie geopend. Bij deze informatiebalie kunnen inwoners zonder afspraak
terecht voor het afhalen van eerder aangevraagde documenten. Ook kunnen zij hier spontaan binnenlopen met
vragen. Medewerkers van de informatiebalie verstrekken informatie over de gemeentelijke producten en
verwijzen waar nodig door naar andere organisaties.
De heropening van Loket Zuid heeft langer geduurd dan gewenst, mede als gevolg van een krappe bezetting op
de afdeling Burgerzaken en een toename van werkzaamheden. Zo zijn er in 2022 33% meer eerste
inschrijvingen in de Basisregistratie Personen (BRP) geweest. Voor een groot deel gaat het hier om
inschrijvingen van vluchtelingen uit Oekraïne. Maar er is ook een toename geweest van eerste inschrijvingen van
statushouders en migranten. In 2022 zijn 18.500 reisdocumenten aangevraagd, 4.000 meer dan in 2022. En het
aantal huwelijken is gestegen met 20%. Verder is in 2022 veel aandacht uitgegaan naar voorbereiding op nieuwe
en veranderende wetgeving, zoals rondom de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit, erkenning en gezag van ouders
en de Kieswet.
De toegenomen vraag heeft tot gevolg gehad dat er soms langere wachttijden waren of dat werkzaamheden
werden uitgesteld. Dit geldt bijvoorbeeld voor adresonderzoeken, naturalisaties en het kunnen doen van een
melding voor een huwelijk.
Ondanks de druk op de afdeling Burgerzaken, voldoen we aan de kwaliteitsnormen van het Rijk. We scoren wel
iets lager dan voorgaande jaren. Dit kunnen we verklaren doordat we kritischer hebben gekeken naar de eigen
werkwijze. De verbeterpunten die daarbij naar voren zijn gekomen zijn eenvoudig op te lossen.
Digitaliseren van het klantproces
In 2022 is vooral achter de schermen hard gewerkt aan de digitalisering van de dienstverlening. Verschillende
systemen hebben een update gehad en er zijn voorbereidingen getroffen voor de overstap naar een nieuw,
gemeentebreed, zaaksysteem. Aan dit nieuwe systeem zijn de uitrol van e-diensten en het
klanttevredenheidsonderzoek gekoppeld. De uitvoering daarvan vindt plaats in 2023.
De doorontwikkeling op digitalisering, en het grote aantal technische storingen, heeft veel tijd en aandacht
gevraagd. Hierdoor zijn 'klantreizen' nog niet in beeld gebracht. Dit wordt in 2023 alsnog opgepakt binnen de
doorontwikkeling van de afdeling Burgerzaken.
In 2022 zijn de gemeenteraadsverkiezingen georganiseerd. Deze zijn goed en zonder noemenswaardige
incidenten verlopen. Er zijn verschillende maatregelen genomen om de verkiezingen voor iedereen toegankelijk
te maken. Er zijn voorzieningen getroffen voor bijvoorbeeld stemmers die minder mobiel zijn, of een visuele of
auditieve beperking hebben. Hier hebben we positieve reacties op ontvangen.
Effectindicator                                                           2018        2019         2020      2021    2022
 Klanttevredenheid
 Eenheid: Cijfer
 Bron:     KTO - Streefcijfer is minimaal 8, deze indicator wordt vanaf 2022 voor het eerst gemeten.
 Toegankelijkheid stemlokalen                                                                                       100,0
 Eenheid: Percentage
 Bron:     Bureau Verkiezingen. Streefcijfer: 100% volledig toegankelijk / 0% niet toegankelijk voor mensen met een
           lichamelijke beperking.
 Opkomst verkiezingen Tweede kamer                                                                           73,6
 Eenheid: Percentage
 Bron:     Centraal stembureau. Streefcijfer: minimaal 49,6%.
 Opkomst verkiezingen Gemeenteraad                                         49,6                                      46,5
 Eenheid: Percentage
 Bron:     Centraal stembureau. Streefcijfer: minimaal 49,6%.
 Opkomst verkiezingen Provinciale Staten                                               50,7
 Eenheid: Percentage
 Bron:     Centraal stembureau. Streefcijfer: minimaal 49,6%.
                                                               62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>Opkomst verkiezingen Europees Parlement                                               39,2
Eenheid: Percentage
Bron:      Centraal stembureau. Streefcijfer: minimaal 49,6%.
Opkomst verkiezingen Waterschappen                                                    45,5
Eenheid: Percentage
Bron:      Centraal stembureau. Streefcijfer: minimaal 49,6%.
BBV-indicatoren (niet gekoppeld aan een doel)
Effectindicator                                                          2018        2019        2020        2021         2022
Woonlasten éénpersoonshuishouden                                        695,0       700,0       707,0      694,0         876,0
Eenheid: Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een éénpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten.
Bron:      COELO, Groningen
Woonlasten meerpersoonshuishouden                                       759,0       763,0       750,0      711,0         949,0
Eenheid: Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten.
Bron:      COELO, Groningen
WOZ-waarde woningen                                                     187,0       204,0       217,0      239,0         265,0
Eenheid: De gemiddelde WOZ waarde van woningen x €1.000.
Bron:      CBS - Statistiek Waarde Onroerende Zaken
Formatie ambtelijk apparaat                                                5,9         5,8         5,8        6,1          6,1
Eenheid: Toegestane formatie in fte van het ambtelijk apparaat van eigen organisatie voor het begrotingsjaar op peildatum 1
           januari. In fte per 1.000 inwoners.
Bron:      Eigen gegevens gemeente.
Bezetting ambtelijk apparaat                                               5,8         5,7         5,9        6,1          6,3
Eenheid: Werkelijk aantal fte dat werkzaam is binnen eigen organisatie. In fte per 1.000 inwoners.
Bron:      Eigen gegevens gemeente
Apparaatskosten per inwoner                                             646,0       490,0       490,0      406,0         421,0
Eenheid: De noodzakelijke financiële middelen voor het inzetten van personeel (salarissen), organisatie-, huisvestings-,
           materieel-, automatiseringskosten e.d. voor het uitvoeren van de organisatorische taken.
Bron:      Eigen gegevens gemeente.
Kosten inhuur externen als % van de loonsom                               13,0        21,0       17,0        22,7         19,5
Eenheid: Inzet van uitzendkrachten, zzp'ers of detacheringsovereenkomsten in procenten.
Bron:      Eigen gegevens gemeente.
Overhead % van totale lasten                                               7,0         5,0         9,5        9,0          8,9
Eenheid: Overheadkosten zijn alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het
           primaire proces in procenten.
Bron:      Eigen gegevens gemeente
Afhandeling amendementen en moties Begroting 2022
Echt contact met de gemeente (21A59)
De tekst zoals is voorgesteld in het amendement is overgenomen in de Begroting 2022.
Samen werken aan een mooier Arnhem (21A61)
De samenwerking – ieder vanuit de eigen rol en verantwoordelijkheid – tussen college en raad is belangrijk voor
het vertrouwen in de Arnhemse politiek. De controlerende en kaderstellende rol vereist een goed, tijdige en
volledige informatievoorziening aan de raad. Het college staat hier voor. Naar aanleiding van het feitenrelaas van
onderzoekbureau Strated consultancy zijn er aanbevelingen gedaan om de informatievoorziening te verbeteren.
Naar aanleiding hiervan zijn onder andere de formats voor de raadsbrieven en raadsbesluiten aangepast. Met
deze wijziging willen wij de informatievoorziening verbreden en versterken.
Samenspraak met de stad (21M212)
Deze motie is afgedaan door een raadsbrief van de raadswerkgroep.
                                                               63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>Kosteloze naamsverandering van nakomelingen van tot slaaf gemaakte mensen (21M218)
We werken aan de uitvoering van de motie. Hiervoor kijken we onder andere naar de ontwikkelingen en aanpak
bij andere gemeenten en het Rijk.
Meer gemeentelijke prikborden in Arnhemse wijken (21M232)
Zoals in de motie is verzocht, is het college in overleg getreden met partners en organisaties in wijken over de
invoering van gemeentelijke prikborden. Uit de opgehaalde informatie is gebleken dat partners en organisaties in
de wijken niet enthousiast zijn over het idee. Het college heeft de raad hierover via een raadsbrief geïnformeerd.
Stijging bouwkosten volledig opnemen in begroting (21M247)
De actuele stijging bouwkosten is verwerkt in de Begroting 2023.
Wat heeft het gekost
                                                                    Rekening     Begroting 2022           Rekening
                                                                       2021     Primitief Definitief   2022      Afwijking
Bedragen x € 1.000
Middelen
Lasten                                                                   96.891    88.886    89.073     92.278      -3.205
Baten                                                                  511.617   521.831   571.771     587.497      15.726
Saldo lasten en baten                                                  414.726   432.945   482.699     495.219      12.521
Toevoegingen aan reserves                                                42.181    19.864    34.017     52.002     -17.985
Onttrekkingen aan reserves                                               27.972    23.028    35.896     43.521        7.625
Saldo toevoegingen en onttrekkingen                                     -14.209     3.165     1.879     -8.481     -10.360
Gerealiseerd resultaat                                                 400.518   436.110   484.578     486.738        2.161
Hieronder worden de grootste afwijkingen tussen de Begroting 2022 en rekening verklaard.
 Onderwerp                  Totale         V/N                                                Toelichting     I/S     AR/
                            afwijking                                                                                 BR
                            (x €1.000)
 Lasten                            9.115    V
 Financiën                         8.528    V   Gemeentefonds                                                   I      BR
 Financiën                         1.038    V   Onvoorzien en strikt onvermijdbaar                              I      AR
 Financiën                           836    V   Vlottende en vaste financiering                                 I      AR
 Financiën                           806    V   Gemeentefonds                                                   I      BR
 Financiën                           793    V   Nominale loonontwikkeling                                       I      AR
 Financiën                           754    V   Gemeentefonds                                                   I      BR
 Bedrijfsvoering en PenO             640    V   Beheer vastgoed planmatig onderhoud (zie ook toevoegingen)      I      BR
 College                             480    V   Vrijval voorziening wethouders                                  I      AR
 Bedrijfsvoering en PenO             392    V   Beheer vastgoed onderhoud Koningstraat 38                       I      AR
 Bedrijfsvoering en PenO             384    V   Uitstroom trainees                                              I      AR
 Bedrijfsvoering en PenO             250    V   Beheer vastgoed verduurzaming (zie ook baten)                  S       AR
 Bedrijfsvoering en PenO             176    V   Beheer wagenpark                                                I      AR
 Financiën                          -236    N   Naheffing BTW en BCF                                            I      AR
 Bedrijfsvoering en PenO            -325    N   Resultaat op personeel bedrijsvoering                           I      AR
 Bedrijfsvoering en PenO            -700    N   Maat- en meerwerk gemeentebrede projecten                       I      AR
 Publieke dienstverlening           -860    N   Burgerzaken                                                     I      AR
 Bedrijfsvoering en PenO          -1.013    N   Dotatie voorziening spaarverlof                                 I      AR
 Bedrijfsvoering en PenO          -1.400    N   Aanvullende prijscompensatie 2022 de Connectie                  I      AR
 Financiën                        -1.428    N   Resultaat OZB                                                   I      AR
                                                            64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre> Baten                             5.792    V
 Financiën                         6.610    V    Gemeentefonds                                             I    AR
 Publieke dienstverlening            550    V    Burgerzaken                                               I    AR
 Bedrijfsvoering en PenO             350    V    Resultaat op personeel bedrijsvoering                     I    AR
 Bedrijfsvoering en PenO            -250    N    Beheer vastgoed verduurzaming (zie ook lasten)            S    AR
 Financiën                          -278    N    Vlottende en vaste financiering                           I    AR
 Digitalisering en                  -350    N    Interne doorbelastingen en niet gerealiseerde opbrengsten I    AR
 automatisering
 Financiën                          -361    N    Resultaat OZB                                             I    AR
 Bedrijfsvoering en PenO            -479    N    Contributiemarge rendabele uren                           I    AR
 Toevoegingen aan reserves       -10.728    N
 Bedrijfsvoering en PenO            -640    N    Beheer vastgoed planmatig onderhoud (zie ook lasten)      I    BR
 Financiën                          -754    N    Gemeentefonds                                             I    BR
 Financiën                          -806    N    Gemeentefonds                                             I    BR
 Financiën                        -8.528    N    Gemeentefonds                                             I    BR
 Onttrekkingen aan reserves            0
Gemeentefonds
Het voordeel op het gemeentefonds ontstaat vanwege het feit dat de september- en decembercirculaires 2022
niet meer in de begroting zijn verwerkt. De begroting is gebaseerd op de meicirculaire 2022 (met een bijstelling
van de begroting in Turap-2). Uit de september- en decembercirculaire 2022 ontstaan de volgende effecten:
     Nieuwe middelen zijn toegevoegd aan het gemeentefonds in de vorm van decentralisatie-uitkeringen en
      taakmutaties voor het uitvoeren van diverse taken van in totaal ruim € 10 miljoen. Een groot deel hiervan is in
      de decembercirculaire bekend gemaakt. Hiervan wordt voorgesteld deze over te hevelen naar de
      programma's waarbinnen deze taken worden uitgevoerd ter dekking van de kosten vanaf 2023 (zie ook de
      toevoegingen aan reserves).
     In het kader van behoedzaamheid rekenen we eventuele ruimte onder het plafond van het BTW-
      compensatiefonds vooraf niet mee. Voor 2022 valt deze vrij en dit levert een voordeel van € 3,5 miljoen op.
     Wijzigingen in taakmutaties, decentralisatie- en integratie-uitkeringen die niet overgeheveld hoeven te
      worden naar het beleidsveld leveren een voordeel voor de algemene middelen op van € 2,5 miljoen. Hierin
      zijn bijvoorbeeld middelen opgenomen voor inkomstenderving covid over 2021.
     Als gevolg van wijzigingen in de uitkeringsfactor en actualisatie van de maatstaven ontstaat een voordeel van
      € 0,9 miljoen. Hiervan wordt € 6 ton veroorzaakt door compensatie voor loon/prijsontwikkelingen bij de
      sociale werkvoorziening (Wsw); het nadeel op programma Wijken algemeen moet hiermee in samenhang
      worden bezien.
     Over de oudere jaren (2020 en 2021) zijn afrekeningen ontvangen naar aanleiding van aanpassingen in
      maatstaven en uitkeringsfactor. Dit leidt tot een nadeel van ruim € 0,2 miljoen.
Onvoorzien en strikt onvermijdbaar
In 2022 is er geen beroep gedaan op de posten onvoorzien en strikt onvermijdbaar. Per saldo levert dit een
voordeel op van € 1,0 miljoen.
Vlottende en vaste financiering
Vlottende financiering
Het resultaat op de vlottende financiering van € 534.000 wordt verklaard doordat de gemeente Arnhem in 2022
hier zo goed als geen gebruik van heeft gemaakt. Op de lasten is een voordeel behaald van € 570.000 omdat de
begrote kosten niet zijn gemaakt. De baten geven een klein nadeel van € 36.000 omdat ook geen
kasgeldleningen zijn verstrekt.
                                                            65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>Vaste financiering
In de vaste financiering is een voordeel gerealiseerd ten opzichte van de begroting van € 45.000. Enerzijds is in
de lasten (met daaraan gekoppeld de interne doorberekeningen in de vorm van omslagrente) een voordeel
opgetreden van € 266.000 omdat veel minder nieuwe leningen zijn aangetrokken dan begroot en dus minder
rentekosten zijn gemaakt (voordeel € 1,735 miljoen) en minder omslagrente is doorberekend omdat in 2021
minder is geïnvesteerd dan was begroot (nadeel € 1,469 miljoen), anderzijds zijn de baten in de vorm van
ontvangen rente over verstrekte leningen achtergebleven voor € 221.000 omdat in 2021 en 2022 leningen zijn
afgelost.
Nominale looncompensatie
Doordat de totale loonsom in 2022 lager is uitgevallen dan waar in de berekening van de loonontwikkeling mee
rekening werd gehouden, is de loonontwikkeling € 0,8 miljoen lager uitgevallen.
Beheer vastgoed verhoging budget planmatig onderhoud
In de begroting 2022 is in dit programma rekening gehouden met een structurele jaarlijkse last van € 640.000
voor onderhoud van het gemeentelijk vastgoed. De besteding van dit budget vindt planmatig plaats. Dit betekent
dat besteding in andere jaren en/of binnen andere begrotingsprogramma’s plaatsvindt. Het desbetreffende budget
wordt daartoe toegevoegd aan de bestemmingsreserve onderhoud vastgoed.
Vrijval voorziening pensioen wethouders
Eind 2022 stond de voorziening pensioen wethouders te hoog. Na berekening om tot het doelvermogen te komen
op 31 december 2022 heeft per saldo een vrijval plaatsgevonden van € 0,48 miljoen.
Beheer vastgoed onderhoud Koningstraat 38 (stadhuis)
Voor de Koningstraat 38 wordt terughoudend omgegaan met het planmatig onderhoud, omdat er nog
onduidelijkheid is omtrent de huisvesting van de ambtelijke organisatie en een mogelijke verbouwing hiervoor van
het stadhuis. Daarom wordt alleen het noodzakelijke onderhoud uitgevoerd en blijft er ten opzichte van het
geplande onderhoud volgens het meerjaren onderhoudsplan een voordeel over van € 392.000.
Uitstroom trainees
De afdeling Personeel en Organisatie heeft een structureel budget voor het aanbieden van traineeships binnen
de gemeente. Gedurende 2022 is een aantal trainees uitgestroomd. Enerzijds doordat het contract medio 2022
afliep en anderzijds doordat trainees, binnen en buiten de gemeente Arnhem, een vaste baan hebben gevonden.
Dit resulteerde in een incidenteel voordeel op het budget van € 0,38 miljoen.
Beheer vastgoed verduurzaming
In de begroting is een bedrag geraamd van € 250.000 (lasten) voor uitvoering van kleinere
duurzaamheidsmaatregelen aan de panden in gebruik door de gemeentelijke organisatie. Dit budget is specifiek
bedoeld voor maatregelen die zich door energiebesparing volledig terugverdienen. Daarom wordt voor deze
maatregelen tevens een opbrengst van € 250.000 geraamd (baten).
Beheer wagenpark
Het beheer van het wagenpark valt € 176.000 goedkoper uit dan is begroot. Dit komt vooral door het achterblijven
van onderhoud, minder inzet chauffeursdiensten en huur van voertuigen.
Naheffing BTW en BCF
In de afgelopen periode heeft de Belastingdienst een boekenonderzoek uitgevoerd met betrekking tot BTW en het
BTW Compensatie Fonds (BCF). Het onderzoek richtte zich op de aangiften omzetbelasting van de gemeente en
de opgaaf BTW Compensatie Fonds in 2020. Zoals te doen gebruikelijk, bepaalt de Belastingdienst op basis van
de uitkomsten van het onderzoek of ook andere jaren worden betrokken. Het onderzoek heeft geleid tot een
naheffing van € 227.000 over de belastingjaren 2017 tot en met 2022. Eventuele belastingrente moet hierover
nog worden berekend en afgedragen. In de paragraaf Bedrijfsvoering wordt een nadere toelichting gegeven.
Resultaat op personeel afdelingen bedrijfsvoering
Het saldo op vast personeel en inhuur laat op de lasten een nadeel zien van € 0,33 miljoen. Hier staat tegenover
dat door detacheringen aan externe partijen voor € 0,35 miljoen voordeel is behaald op personeel. Per saldo is dit
nagenoeg nihil.
                                                         66
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>De Connectie
Het nadelig resultaat wordt enerzijds veroorzaakt door afgesloten maat- en meerwerkovereenkomsten, die
betrekking hebben op gemeentebrede opdrachten, ondersteuning en projecten (€ 0,7 miljoen). Anderzijds wordt
de Connectie, conform begrotingsafspraken, door de deelnemende gemeenten gecompenseerd voor de effecten
van (autonome) prijsontwikkelingen via de prijsindexatie voor de materiële overheidsconsumptie. In maart 2022
zijn de materiële budgetten geïndexeerd met 4,1%. Echter, de raming van het CPB bedroeg in augustus 2022
11,4%. Het verschil (7,3%-punt) is in de tweede helft van 2022 in rekening gebracht bij de deelnemende
gemeenten. Aangezien De Connectie veelal werkt met langjarige contracten, zal dit bedrag in 2022 niet geheel
nodig zijn voor de meerkosten als gevolg van de huidige prijsontwikkelingen. Daarentegen is de verwachting dat,
zodra de lopende contracten zijn uitgediend, deze een substantiële prijsverhoging zullen laten zien bij
hercontractering. Het bestuur van de Connectie is voornemens om bij de jaarrekening een bestemmingsreserve
te vormen om hier op te kunnen anticiperen
Burgerzaken
Er zijn hogere baten gerealiseerd (€ 550.000), waarvan € 448.000 aan meeropbrengst van gemeenteleges is toe
te rekenen. Daar tegenover staat een lastentoename van € 860.000 die als volgt is opgebouwd:
    € 105.000 meer af te dragen rijksleges (in verband met de hogere baten);
    € 113.000 inzet vast personeel voor Oekraïne (baten zijn verantwoord op programma S08 Welzijn en
     inclusie);
    € 620.000 meer inhuur, die gedeeltelijk toe te rekenen valt aan de meeropbrengst gemeenteleges. Circa €
     300.000 van deze inhuur wordt veroorzaakt doordat burgerzaken werkzaamheden verricht die niet gedekt
     kunnen worden uit de gemeenteleges.
Dotatie voorziening spaarverlof
Medewerkers kunnen sinds 1 januari 2022 bovenwettelijke vakantie-uren sparen. Met dit verlofsparen kunnen
medewerkers passend bij hun levensfase hun bovenwettelijke vakantie-uren inzetten op een manier die aansluit
bij hun persoonlijke levens- en carrièreplanning en het gemeentelijke vitaliteitsbeeld. Deze vakantie-uren verjaren
niet. Hiervoor (spaarverlof, maar ook voor het bovenwettelijke verlof) moet een voorziening worden gevormd (op
grond van het Besluit Begroten en Verantwoorden). Dit leidt gemeentebreed tot een incidenteel nadeel van € 2,0
miljoen, waarvan € 1,0 miljoen binnen programma S00 kan worden verklaard. Ook binnen de andere
begrotingsprogramma's leidt dit tot een nadelig resultaat. Daar waar dit heeft geleid tot een substantiële afwijking
is hiervoor een toelichting opgenomen in het desbetreffende programma.
Resultaat OZB
De opbrengsten uit OZB zijn € 361.000 lager uitgevallen dan begroot. Bij de niet-woningen heeft de WOZ-waarde
zich negatiever ontwikkeld dan waarmee bij de tariefberekening rekening is gehouden. De minderopbrengsten die
hierdoor zijn ontstaan, worden echter ruimschoots gecompenseerd door meeropbrengsten uit nog opgelegde
aanslagen over 2020 en 2021, bij zowel woningen als niet-woningen. Dat er per saldo toch een negatief resultaat
is gerealiseerd, is te verklaren door een vanaf de begroting 2011 opgenomen structureel begrote meeropbrengst
van € 860.000, die losstaat van de jaarlijkse tariefberekening. Over sommige jaren wordt deze begrote
meeropbrengst daadwerkelijk volledig gerealiseerd. Over andere jaren, waaronder ook 2022, is dat niet het geval.
De kosten voor verminderingen vallen € 1,4 miljoen hoger uit dan begroot. Deze afwijking is voornamelijk te
verklaren door:
    De achterstand in bezwaarafhandeling is in 2022 ingehaald. Het financieel effect van een ingediend
     (gegrond) bezwaar op een aanslag uit 2020 of 2021 landt hierdoor in 2022.
    Er is in 2022 relatief veel opgelegd over oudere jaren, waardoor ook relatief veel WOZ-waardes van 2020 en
     2021 nog zijn verlaagd. De financiële effecten hiervan landen in 2022.
We zien daarnaast een toename in het aantal ingediende bezwaren.
Toevoegingen aan reserves
Gemeentefonds
In 2022 hebben zestien niet begrote dotaties aan de reserves plaatsgevonden, als gevolg van het resultaat uit het
gemeentefonds ter grootte van in totaal € 10.087.543. Verdeeld over de BR Taakmutaties GF/overloop van
€ 754.000, de BR Energiearmoedefonds van € 8.528.000 en de BR Inburgering, integratie en asiel van €
806.000.
                                                          67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>1.  In de decembercirculaire 2022 zijn middelen ontvangen ter dekking van de kosten van studenten die een
    beroep doen op de individuele bijzondere bijstand als gevolg van de stijgende energieprijzen. Deze middelen
    worden vanaf 2023 ingezet en om die reden gereserveerd in de BR Energiearmoedefonds.
2.  In de decembercirculaire 2022 zijn middelen ontvangen voor de kosten die gemeenten maken voor
    opvangcentra. In het faciliteitenbesluit is geregeld dat de gemeenten die een opvangcentrum voor
    asielzoekers hebben, uitkeringen krijgen vanuit een decentralisatie-uitkering. Conform afspraak worden deze
    middelen gedoteerd aan de BR Inburgering, integratie en asiel voor dekking van de gemaakte kosten.
3.  In de decembercirculaire 2022 zijn middelen ontvangen in het kader van het Nationaal Programma
    Leefbaarheid en Veiligheid voor zogenaamde stedelijke vernieuwingsgebieden. Gebieden waar een
    individuele sectorale aanpak ontoereikend is en een aanvullende integrale aanpak vanuit onderwijs,
    arbeidsmarkt, wonen en veiligheid en gezondheid nodig is. Arnhem maakt hiervoor kosten en om die reden
    worden de middelen gedoteerd aan de BR Taakmutaties GF/overloop voor dekking van de inzet in 2023.
4.  In de decembercirculaire 2022 zijn middelen ontvangen in het kader van een kansrijke start. De extra
    impulsgelden worden ingezet om in 2023 uitvoering te geven aan deze uitvoeringsagenda Kansrijke Start
    2023 en om die reden gereserveerd in de BR Taakmutaties GF/overloop.
5.  In de decembercirculaire 2022 zijn middelen toegevoegd in het kader van dekking van de kosten van
    gemeenten met overige onderdak voorzieningen (Bed, bad en brood). Besteding van deze middelen vindt in
    2023 plaats en het budget wordt om die reden gereserveerd in de BR Inburgering, integratie en asiel.
6.  In de septembercirculaire 2022 zijn middelen in het kader van Dichterbij dan je denkt. In de
    arbeidsmarktregio worden plannen ontwikkeld om de krappe arbeidsmarkt te benutten, deze middelen zijn
    dan ook wenselijk voor de arbeidsmarktregio Midden Gelderland. Op dit moment zijn de plannen nog in
    ontwikkelingsfase dus naar verwachting zullen deze middelen in 2023 besteed worden. Conform afspraak
    worden deze middelen gedoteerd aan de BR Taakmutaties GF/overloop, zodat Arnhem en de
    regiogemeenten hieruit in 2023 de kosten kunnen dekken.
7.  In de decembercirculaire 2022 zijn middelen toegevoegd in het kader van het versterken van de sociale
    basis. Dit bevordert de vitaliteit en gezondheid van ouderen, waardoor zij beter, langer en meer kunnen
    participeren in de samenleving. Ter dekking van de kosten in 2023 worden deze middelen gedoteerd aan de
    BR Taakmutaties GF/Overloop.
8.  In de decembercirculaire 2022 zijn middelen toegevoegd ter dekking van de meerkosten in het sociaal
    domein voor de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne. De kosten worden in 2023 gemaakt en om die reden
    worden de middelen gedoteerd aan de BR Taakmutaties GF/Overloop.
9.  In de decembercirculaire 2022 zijn middelen toegevoegd ter dekking voor de kosten van het verstrekken van
    de energietoeslag. De kosten worden in 2023 gemaakt en om die reden worden de middelen gedoteerd aan
    de BR Energiearmoedefonds.
10. In de decembercirculaire 2022 zijn middelen toegevoegd ter dekking voor de kosten van het verstrekken van
    extra bijzondere bijstand in het kader van de gestegen energiekosten. De kosten worden in 2023 gemaakt en
    om die reden worden de middelen gedoteerd aan de BR Energiearmoedefonds.
11. In de decembercirculaire 2022 zijn middelen opgenomen in het kader van Breed Offensief. Dit wetsontwerp
    Breed offensief beoogt processen te stroomlijnen en te harmoniseren om meer mensen met een
    arbeidsbeperking aan het werk te krijgen. Ter dekking van de kosten in 2023 worden deze middelen
    gedoteerd aan de BR Taakmutaties GF/Overloop.
12. In de decembercirculaire 2022 worden aan gemeenten middelen toegekend voor dekking van de extra
    uitvoeringskosten voor de relatief hoge instroom in het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz), als
    gevolg van het stopzetten van de Tozo (Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandige Ondernemers) en de
    vereenvoudiging van het Bbz. Ter dekking van de kosten in 2023 worden deze middelen gedoteerd aan de
    BR Taakmutaties GF/Overloop.
13. In de decembercirculaire 2022 zijn middelen ontvangen in het kader van de toegankelijkheid van
    verkiezingen. Iedere kiesgerechtigde in Nederland dient met in achtneming van de waarborging voor
    verkiezingen, zo zelfstandig mogelijk een stem te kunnen uitbrengen. Ter dekking van de kosten in 2023
    worden deze middelen gedoteerd aan de BR Taakmutaties GF/Overloop.
14. In de septembercirculaire 2022 zijn middelen ontvangen voor de kosten van maatschappelijke begeleiding.
    Besteding van deze middelen vindt plaats in 2023, om die reden vindt de dotatie aan de BR Inburgering,
    integratie en asiel plaats.
15. In de septembercirculaire 2022 zijn middelen ontvangen in het kader van de kosten voor verlengde pleegzorg
    van alleenstaande minderjarige vluchtelingen. Besteding van de middelen vindt in 2023 plaats en om die
    reden wordt dit budget gereserveerd in de BR Inburgering, integratie en asiel.
16. In de septembercirculaire 2022 zijn middelen ontvangen voor integratie. Als gevolg van een hogere instroom
    van inburgeraars is afgesproken het budget voor de inburgering op te hogen. Hiermee worden gemeenten in
                                                          68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>     staat gesteld alle inburgeraars passende ondersteuning te bieden. Ter dekking van de kosten in 2023
     worden deze middelen gedoteerd aan de BR Inburgering, integratie en asiel.
Met wie werken we samen
Verbonden partijen
BVO De Connectie
DataLand
Economic Board regio Arnhem-Nijmegen
Euregio Rijn-Waal
GR Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen
NV Bank Nederlandse Gemeenten
Voor meer informatie wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.
Partners
Regionale en andere bovenlokale lichamen
    Economic Board;
    Euregio Rijn-Waal;
    Croydon en Gera (partnersteden).
Publieke dienstverlening
    Werkgroep Tegengaan Identiteitsfraude (WTI);
    Landelijke Aanpak Adreskwaliteit (LAA);
    Samenwerking met Vreemdelingenketen in de BRP-straat Zevenaar.
Ook werken we samen met verschillende subsidiepartners. Deze zijn in dit programma in de digitale begroting
(https://financien.arnhem.nl) terug te vinden. Het volledige overzicht van de begrotingssubsidies is te vinden in de
paragraaf Subsidies.
Beleidskaders
    Evaluatie van de Rekenkamer Arnhem 2015;
    Nota Arnhem, stad op de kaart in internationaal perspectief/Beleidskader voor internationaal beleid tot 2020;
    MIRT Agenda stedelijk netwerk Arnhem Nijmegen;
    Discussienotitie Regionale Samenwerking samen steviger en sterker;
    Contourennotitie regio Arnhem-Nijmegen via raadsbrief d.d.21-01-2020;
    Visie Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (2020);
    Regionale agenda Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (2020);
    Gemeenschappelijke regeling regio Arnhem-Nijmegen (2020);
    Wijzigingsbesluit Gemeenschappelijke regeling Arnhem-Nijmegen (2021);
    Bedrijfsplan versterkte regio (2020);
    Beleid internationale betrekkingen (2021).
                                                          69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>Veiligheid
Veiligheid is de grond onder onze voeten en een basiswaarde om je te kunnen ontwikkelen. Iedereen moet in
Arnhem prettig kunnen leven, wonen en werken en zich daarbij veilig kunnen voelen. Waar misdaad niet loont en
criminaliteit en ondermijning geen kans maken. Arnhemmers moeten zich veilig voelen in hun wijk en buurt. Dit
draagt bij aan sociale betrokkenheid en verheft de wijk. We zetten dus volop in op het aanpakken van criminaliteit
als diefstal en overvallen. Ook in de digitale wereld neemt de criminaliteit toe: hacken, phishing, identiteitsfraude.
Er ligt in Arnhem een forse opgave, want we scoren als het gaat om veiligheid simpelweg niet goed genoeg.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan
                Ambities                                 Doelen                            Inspanningen
Arnhem: een veilige stad!
Criminaliteit maakt geen kans
De ambitie om het aantal delicten terug te brengen tot een niveau dat hoort bij steden met een omvang van
100.000 - 300.000 inwoners wordt nog niet gehaald. 2022 lijkt een bestendiging te laten zien van de eerder
genoemde daling in absolute zin: rond de 65 misdrijven per 1000 inwoners in plaats van het eerdere getal van
73. Hiermee staat het cijfer van Arnhem niet langer dichterbij een gemeente van 300.000+ dan bij een gemeente
van 100.00 - 300.000 inwoners, maar staat er precies tussenin. Het is te vroeg om te spreken van een trend.
Daarbij geldt dat het cijfer nog altijd fors hoger is dan het gemiddelde van een stad met de omvang van Arnhem.
(Let op: op moment van schrijven was het aantal misdrijven in Arnhem tot aan november 2022 bekend, en was
het gemiddelde voor 100.000 - 300.000 en 300.000+ gemeenten tot aan september 2022.)
Het terugdringen van de criminaliteit is ook in 2022 prioriteit geweest, waarbij we met de veiligheidspartners
nauw samenwerken, in de driehoek en daarbuiten. Het gebrek aan zittingscapaciteit bij de rechtbank Gelderland
is hierbij een aandachtspunt.
Omvang criminaliteit in verhouding tot centrumstad van 100.000+
De prioritering van high impact crimes is gehandhaafd. Overlast van personen met verward gedrag en
jeugdoverlast vragen veel van de inzet. De beperkte handhavingscapaciteit is knelpunt gebleven, hoewel de
versterking van de capaciteit de komende jaren goede vooruitzichten geeft. De camera's in de Steenstraat en de
Hommelseweg en Hommelstraat zijn geplaatst en zullen naar verwachting bijdragen aan een veiliger openbare
ruimte.
Misdaad mag niet lonen
Er zijn in 2022 4 vergunningen ingetrokken of geweigerd op grond van de Wet Bibob. In 36 gevallen is
aanvullend onderzoek verricht door het Bibob-team. Tevens zijn 105 ondernemers gescreend in het kader van
de horeca- en exploitatievergunningen. Er zijn 110 Bibob-onderzoeken uitgevoerd inzake horeca,
vastgoedtransacties, omgevingsvergunningen en exploitatievergunningen. De acties uit het meerjarenplan voor
de aanpak van ondermijning worden uitgevoerd. Door data-analyse wordt slimmer gebruik gemaakt van de
beschikbare data en kan beter worden geprioriteerd. De voorbereiding voor een digitaal informatieknooppunt zijn
onverminderd voortgezet. Er zijn op honderden locaties controles uitgevoerd. Eind 2022 heeft het ministerie van
Justitie en Veiligheid voor de periode 2022-2025 € 1 miljoen per jaar beschikbaar gesteld voor het plan van
aanpak inzake Preventie met Gezag (voortzetting van het Breed Offensief Tegen Georganiseerde
Ondermijnende Criminaliteit). Dit bedrag is lager dan wat we hebben verzocht, hetgeen leidt tot een
herprioritering van de activiteiten. Vooralsnog schatten we in dat de uitvoering van onze opgave in het algemeen
op koers blijft. Het plan van aanpak mensenhandel is in 2022 afgerond en begin 2023 verzonden aan de raad.
Het (landelijke) experiment gesloten coffeeshopketen, waaraan Arnhem deelneemt, bevindt zich helaas nog
steeds in de opstartfase. Ons lokale beleid richt zich onverminderd op handhaving.
Online criminaliteit voorkomen
In 2022 zijn inspanningen geleverd met het Youth Cyber Team, dat bestaat uit 20 jongeren uit Presikhaaf en
Malburgen die door training bewust bekwaam zijn gemaakt op de thema's sextorting, sexting, online normen en
waarden, geweld online & exposen, fake news en easy money. Deze rolmodellen uit de wijk dragen hun kennis
en kunde over aan andere jongeren, professionals en leraren in de wijk. Door de campagne joinhackshield zijn
kinderen in de leeftijd van 8 tot 12 jaar door een game bewust gemaakt van de gevaren van digitale criminaliteit
op het internet. Vanwege rapportages over de groei van online criminaliteit en overlast in Arnhem willen wij in
2023 de ambitie en inspanningen op het gebied van online criminaliteit een impuls geven.
                                                            70
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>Effectindicator                                                         2018       2019  2020      2021          2022
 Aantal overvallen                                                        1,0       0,9   0,7       0,5           0,4
 Eenheid: Overvallen per 10.000 inwoners
 Bron:      Waarstaatjegemeente
 Misdrijven per 10.000 inwoners                                        674,6      731,7 693,3     649,9        654,4
 Eenheid: Aantal per 10.000 inwoners
 Bron:      Waarstaatjegemeente
 Aantal straatroof                                                        1,8       3,0   2,5       1,8           1,6
 Eenheid: Straatroof per 10.000 inwoners
 Bron:      Waarstaatjegemeente
 Drugsdelicten                                                          10,8       15,5  15,0      14,8          15,9
 Eenheid: Aantal drugsdelicten per 10.000 inwoners
 Bron:      Waarstaatjegemeente
 Politieregistraties overlast jeugd                                     31,1       42,8 100,7      99,1          56,7
 Eenheid: Politieregistraties overlast jeugd per 10.000 inwoners
 Bron:      Waarstaatjegemeente
 Verwijzingen Halt                                                      11,0       10,0  13,0       8,0
 Eenheid: Verwijzingen Halt per 10.000 inwoners van 12-17 jaar
 Bron:      Waarstaatjegemeente
 Politieregistraties overlast door verwarde personen                    89,4      102,2 111,9     138,1        132,3
 Eenheid: Politieregistraties overlast door verwarde personen per 10.000 inwoners
 Bron:      Waarstaatjegemeente
Crisisbeheersing op orde
Er is in 2022 onverminderd aandacht geweest voor het voorkomen van rampen en calamiteiten. Bij activiteiten en
stedelijke ontwikkelingen is veiligheid onderdeel van de planvorming en uitvoering. De crisisorganisatie staat
paraat. Deze heeft goed werk verricht bij de opvang van Oekraïense vluchtelingen in Arnhem. De gemeenteraad
heeft incidenteel extra middelen beschikbaar gesteld om de druk op de beperkte capaciteit die de gemeente
heeft ter coördinatie van een goed en ordelijk verloop van evenementen, demonstraties en manifestaties op te
vangen. Deze druk komt vanwege de toename van het aantal demonstraties en het hogere risico op geweld
daarbij.
Ten aanzien van het betaald voetbal zijn in het afgelopen jaar de nodige veiligheidsmaatregelen getroffen ter
voorkoming van ongeregeldheden in Arnhem, die extra middelen hebben gevraagd. Er is een gerichte aanpak
ingezet op de harde kern supporters, die zich misdroegen rond de wedstrijden van Vitesse. Dit heeft geleid tot
een daadwerkelijke vermindering van het aantal incidenten.
Beschermd tegen calamiteiten en rampen
De voorbereiding op de Omgevingswet op basis van de Visie Veilige en Gezonde Leefomgeving, die wij onder
leiding van de VGGM met andere partners uitvoeren, zijn onverminderd voortgezet. Dit betreft het opstellen van
omgevingsvisies en -plannen. Het programma Veilige en Gezonde Leefomgeving, gericht op het verbeteren van
de samenwerking tussen brandweer, GGD en GHOR ten behoeve van de integrale advisering ten aanzien van
omgevingsvisies, -plannen en ruimtelijke initiatieven is beëindigd en de advisering wordt voortgezet in de lijn.
Veiligheid voor de wijk en als persoon
In de wijkveiligheidsoverleggen worden de problemen in de Arnhemse wijken geïnventariseerd en wordt een
aanpak vormgegeven. Eind 2022 is nieuwe capaciteit geworven, die wordt ingezet om de aanpak te versterken.
De personen met verward gedrag en de jeugdoverlast blijven veel aandacht vragen. Inmiddels is duidelijk dat het
ministerie van Justitie en Veiligheid voor de periode 2022-2025 zo'n € 1,6 miljoen per jaar beschikbaar heeft
gesteld voor het plan van aanpak inzake Preventie met Gezag (voortzetting van het Breed Offensief Tegen
Georganiseerde Ondermijnende Criminaliteit). Hiermee kan het volledige programma worden uitgevoerd.
                                                              71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>Steun bij aanpak woonoverlast
In 2022 is aan 318 van de 339 meldingen inzake woonoverlast opvolging gegeven. Er staan nog 21 zaken open.
Er zijn geen gedragsaanwijzingen opgelegd. Wel is 7 keer een eerste kennisgeving afgegeven, hetgeen betekent
dat overlastgevers per brief worden gewaarschuwd. Nog steeds zet het grote aantal gevallen de schaarse
capaciteit van de gemeente onder druk en vraagt met name het opbouwen van een dossier om te kunnen komen
tot een gedragsaanwijzing om meer capaciteit dan nu voorhanden is. De door de raad bekrachtigde versterking
voor de aanpak van woonoverlast voor de komende jaren is cruciaal om in 2023 te kunnen doen wat nodig is.
Veiligheid als basis voor persoonlijke ontwikkeling
Het meldpunt voor seksuele intimidatie heeft in 2022 24 meldingen binnen gekregen van seksuele intimidatie.
We hebben voorlichting gegeven over seksuele intimidatie op een aantal scholen van het voortgezet onderwijs in
Arnhem. Dankzij de versterking die de raad heeft zeker gesteld voor de komende jaren zal dit worden verbreed
naar een uitgebreider voorlichtingsprogramma, zodat een brede range van Arnhemse jeugd door gerichte
voorlichting weerbaar gemaakt wordt tegen seksuele intimidatie. Tevens zijn in 2022 regelmatig gastlessen
georganiseerd op scholen, is een training ontwikkeld voor professionals om hen meer inzicht te geven in de
problematiek en hen handelingsperspectief te bieden en is poster- en campagnemateriaal gemaakt. Ook hebben
we samen met Moviera, Vizier en politie straatacties uitgevoerd, waarbij omstanders leren te zien wat seksuele
intimidatie is en hoe ze kunnen helpen.
De aanpak van radicalisering in Arnhem is onverminderd voortgezet. Met name de groei van anti-democratische
c.q. anti-institutionele radicalisering vraagt om nieuwe prioriteiten, nieuwe expertise, partners en aanpak. In 2022
hadden we 24 casussen van radicalisering van personen die in Arnhem en omringende gemeenten wonen.
In 2022 zijn 38 tijdelijke huisverboden uitgevaardigd, om geweld in een afhankelijkheidsrelatie tegen te kunnen
gaan. In 9 gevallen is na een risico-inventarisatie besloten om geen huisverbod op te leggen.
Jeugdcriminaliteit is een prioriteit gebleven in de lokale driehoek. In het Veiligheidshuis is onverminderd gewerkt
aan de persoonsgerichte aanpak van onder meer risicojeugd met crimineel gedrag en plegers van High Impact
Crime-delicten. Het gaat om 46 casussen in 2022. Beleidsmatig hebben we gewerkt aan het nauwer op elkaar
aansluiten van organisaties uit de zorg en de veiligheid.
Iedere wijk heeft evenveel recht op veiligheid
In de tien wijkveiligheidsoverleggen worden met de wijkprofessionals de leefbaarheids- en veiligheidsproblemen
in de Arnhemse wijken geïnventariseerd en wordt een aanpak vormgegeven. Door het aantrekken van nieuwe
capaciteit voor wijkveiligheid eind 2022 kan de aanpak worden versterkt. Zo is een projectleider aangesteld voor
een persoonsgerichte aanpak. De wijkpost Veilig Malburgen in winkelcentrum Drieslag heeft ervoor gezorgd dat
de veiligheidsprofessionals aanspreekbaar zijn en zichtbaar werken aan de veiligheid van de omgeving. De
radar/sonar-methodiek geeft een actueel geografisch beeld van de voornaamste vormen van overlast in de
wijken, waardoor gerichte interventies mogelijk worden gemaakt. Voor de wijken in Arnhem-Oost heeft het
ministerie van Justitie en Veiligheid eind 2022 voor de periode 2022-2025 zo'n € 1,6 miljoen per jaar ter
beschikking gesteld in het kader van de aanpak Preventie met Gezag (een voortzetting van het Breed Offensief
Tegen Georganiseerde Criminaliteit). Dit rijksgeld kan samen met onze eigen financiering van € 750.000 per jaar
per direct ten goede komen aan de aanpak van de leefbaarheid en veiligheid in Arnhem-Oost. Het door de raad
gevraagde brede actieplan voor het tegengaan van overlast zal begin 2023 met de raad worden gedeeld.
Hetzelfde geldt voor de evaluatie van het project Steenstraat. Ten aanzien van de wijkveiligheid is de beperkte
handhavingscapaciteit waarover we de beschikking hebben nog steeds een aandachtspunt, hoewel de door de
raad bekrachtigde versterkingen voor de komende jaren alsmede de aangenomen motie van de raad inzake het
garanderen van een zeker niveau van straatcapaciteit goede vooruitzichten scheppen.
Effectindicator                                                       2018       2019       2020      2021       2022
 % Onveiligheidsgevoel algemeen                                                    37                   36
 Eenheid: Percentage
 Bron:      Arnhemse leefbare wijken monitor (tweejaarlijks)
 % Onveiligheidsgevoel in de buurt                                                 29                   28
 Eenheid: Percentage
 Bron:      Arnhemse leefbare wijken monitor (tweejaarlijks)
 Tijdelijk huisverbod                                                   28         27          28       22
 Eenheid: Aantal huisverboden op jaarbasis
 Bron:      Gemeente Arnhem
                                                             72
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>BBV-indicatoren (niet gekoppeld aan een doel)
Effectindicator                                                        2018         2019         2020        2021         2022
Diefstal uit woning                                                      2,5          2,9          2,2        1,8          1,7
Eenheid: Aantal diefstallen uit woningen per 1.000 inwoners
Bron:      CBS
Winkeldiefstal                                                           4,7          5,7          4,8        4,4          5,0
Eenheid: Aantal winkeldiefstallen per 1.000 inwoners
Bron:      CBS
Geweldsmisdrijven                                                        8,2          7,6          7,1        6,6          6,7
Eenheid: Het aantal geweldsmisdrijven, per 1.000 inwoners. Voorbeelden van geweldsmisdrijven zijn seksuele misdrijven,
           levensdelicten zoals moord en doodslag en dood en lichamelijk letsel door schuld (bedreiging, mishandeling).
Bron:      CBS
Vernieling                                                               5,7          6,8          7,4        6,6          6,3
Eenheid: Aantal vernielingen en beschadigingen per 1.000 inwoners
Bron:      CBS
Jongeren met een delict voor de rechter                                  0,8          0,7          0,6
Eenheid: Het percentage jongeren (12-21 jaar) dat met een delict voor de rechter is verschenen
Bron:      CBS
Afhandeling amendementen en moties Begroting 2022
Niet van toepassing.
Wat heeft het gekost
                                                                     Rekening       Begroting 2022            Rekening
                                                                       2021       Primitief   Definitief   2022      Afwijking
Bedragen x € 1.000
Middelen
Lasten                                                                   20.254      19.380      22.619     22.864         -245
Baten                                                                      4.368      2.494       4.817      5.142          325
Saldo lasten en baten                                                   -15.886     -16.886     -17.802    -17.722            80
Toevoegingen aan reserves                                                    151          71         753       805           -52
Onttrekkingen aan reserves                                                   706        343       1.086      1.086             0
Saldo toevoegingen en onttrekkingen                                          554        272          333       281           -52
Gerealiseerd resultaat                                                  -15.332     -16.613     -17.469    -17.441            28
Hieronder worden de grootste afwijkingen tussen de Begroting 2022 en rekening verklaard.
Onderwerp                      Totale       V/N                                                  Toelichting      I/S     AR/
                               afwijking                                                                                  BR
                               (x €1.000)
Lasten                                -231   N
Openbare orde en veiligheid           -231   N   Openbare orde en veiligheid                                        I     AR
Baten                                  206   V
Openbare orde en veiligheid            338   V   Brandbestrijding en bevolkingszorg                                 I     AR
Openbare orde en veiligheid           -132   N   Vergunningen horeca en evementen                                   I     AR
Toevoegingen aan reserves                 0
Onttrekkingen aan reserves                0
                                                            73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>Openbare orde en veiligheid
Binnen Openbare orde en veiligheid is een nadeel op de lasten ontstaan van € 356.792. Dit nadeel wordt
veroorzaakt door hogere uitgaven aan maatregelen en interventies uit hoofde van de aanpak 'breed offensief
tegen ondermijnende criminaliteit'. Daarnaast zijn er uit hoofde van de coronapandemie in de eerste helft van
2022 nog kosten gemaakt die niet zijn begroot. Deze lasten zijn onder andere veroorzaakt doordat uitvoering is
gegeven aan het coronabeleid op diverse terreinen, waaronder bijvoorbeeld handhaving & ondersteuning en inzet
van stewards in het horecagebied.
Hier staan kleine voordelen op andere onderdelen tegenover waardoor het totale nadeel van veiligheid uitkomt op
€ 230.583.
Brandbestrijding en bevolkingszorg
Over het jaar 2021 is in 2022 een terugbetaling ontvangen van VGGM van in totaal € 338.484. Dit betreft
enerzijds een voordelig resultaat van € 325.207 en anderzijds een voordeel van € 13.277 uit hoofde van de
afrekening piketinzet. Dit voordelige resultaat wordt veroorzaakt door lagere vrijwilligerskosten met name door het
opschorten van oefeningen door de coronapandemie, een voordeel op de lasten van Logistiek & Beheer onder
andere door uitstel van investeringen en niet volledige vervanging van voertuigen en voordeel op de
opleidingskosten door geannuleerde studies en cursussen wegens de coronapandemie.
.
Vergunningen horeca en evenementen
De coronamaatregelen in het eerste deel van 2022 hebben een nadelig effect gehad op de legesopbrengsten.
Ten opzichte van de begrote situatie bedraagt de opbrengstderving € 132.000.
Met wie werken we samen
Verbonden partijen
Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden
Voor meer informatie wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.
Partners
    Politie;
    Brandweer;
    Openbaar Ministerie;
    Veiligheidshuis regio Arnhem;
    Veilig Thuis.
Ook werken we samen met verschillende subsidiepartners. Deze zijn in dit programma in de digitale begroting
(https://financien.arnhem.nl) terug te vinden. Het volledige overzicht van de begrotingssubsidies is te vinden in de
paragraaf Subsidies.
Beleidskaders
    Kadernota veiligheid 2018-2022;
    Meerjarenbeleidsplan politie 2019-2022;
    Uitvoeringsplan aanpak radicalisering Arnhem 2019;
    Een evaluatie van de Arnhemse radicaliseringsaanpak;
    APV wijziging bevoegdheid inzet mobiel cameratoezicht;
    Experiment gesloten coffeeshopketen;
    Regionaal beleidsplan Rampenbestrijding en Crisisbeheersing 2020-2023.
                                                          74
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>Bereikbaarheid
Een goede bereikbaarheid is en blijft belangrijk. Voor inwoners én voor bezoekers en voor alle vormen van
vervoer: te voet, met de (deel)fiets, het openbaar vervoer, of met de (deel)auto. We zien echter ook dat mobiliteit
tot leefbaarheidsproblemen leidt. We zetten dan ook vol in op duurzame mobiliteit om onze stad goed bereikbaar,
maar ook leefbaar te maken.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan
                Ambities                                      Doelen                    Inspanningen
Arnhem is een dienstverlenende en herkenbare netwerkgemeente, die open staat voor maatschappelijke
initiatieven in het publieke domein zowel vanuit de stad als vanuit de wijken
Vergroten van het aandeel fiets en (H)OV om de stad bereikbaar en leefbaar te houden
De koers van de afgelopen jaren is doorgezet. We blijven met name openbaar vervoer en fietsprojecten
verkennen en voorbereiden. Steeds meer projecten gaan ook richting de uitvoeringsfase of zijn in uitvoering.
Extra inzet op deze duurzame vervoerswijzen is ook noodzakelijk vanwege de verstedelijkingsopgave en de
daarmee samenhangende noodzaak om de stad bereikbaar en leefbaar te houden. Naast de provincie wordt
hierbij ook het Rijk steeds meer een partner. Mooi succes daarbij is de subsidie van het Rijk die wij, in het kader
van de versnelling van woningbouw, voor onder andere voor fiets- en HOV-projecten hebben gekregen.
Uitvoeren van concrete fiets- en hoogwaardig openbaar vervoer projecten
Het gedeelte Hugo de Grootstraat is als onderdeel van de snelfietsroute Arnhem - Dieren aangelegd. De laatste
Arnhemse delen van deze route zijn nu in voorbereiding en worden naar verwachting medio 2023 aangelegd.
Ook zijn de projecten HOV-Westervoortsedijk, HOV IJssellaan, HOV Hollandweg-Metamorfoseallee, SFR Oude
Zevenaarseweg en de veilige fietskruising Rijkerswoerdsestraat uitgevoerd. Projecten die steeds dichter bij de
uitvoering komen zijn onder andere Bussenplein Kronenburg, de Renaissance van de Velperweg, snelfietsroute
Arnhem – Wageningen, bushalte Rijnstraat, Trolley 2.0 naar Wageningen en Hub Rozet.
We hebben de bestemmingsreserve Bereikbaarheid ingezet voor de gemeentelijke bijdrage aan fietsprojecten en
andere emissievrije verkeersprojecten (motie 20M248 voorrang voor fiets en ander emissievrijverkeer en de
motie 21M21 budget voor accentnota fiets). Hierdoor hebben we extra projecten in voorbereiding genomen.
Belangrijkste daarvan zijn het verbeterplan RijnWaalpad, fietsroute Grote Griet en de stadsfietsroute Arnhem
Noord-Alteveer. Ook doen we, in overleg met beheer, investeringen om de klinkerverharding op belangrijke
fietspaden te vervangen door asfalt, zoals aan de Utrechtseweg, de Velperweg en de Hollandweg.
We maken vorderingen met onze verkenningen naar de Rijnkruisingen. Dit doen we mede als onderdeel van de
nieuw aan te leggen snelfietsroute VeluweWaalpad.
Effectindicator                                                           2018 2019     2020        2021        2022
 Aandeel fiets in modal spit                                              26,0 21,0      25,0       25,0
 Eenheid: Percentage t.o.v. totale mobiliteit voor ritten van alle Arnhemmers
 Bron:     Odin (Onderweg in Nederland, CBS)
 Aandeel openbaar vervoer in modal split                                   9,0  7,0       5,0         3,0
 Eenheid: Percentage t.o.v. totale mobiliteit voor ritten van alle Arnhemmers
 Bron:     Odin (Onderweg in Nederland, CBS)
Ontwikkelen van een netwerk van overstaplocaties om een alternatieve, duurzame
mogelijkheid te bieden om de stad te bereiken
We zetten in op een goede aansluiting van de verschillende vormen van mobiliteit (auto, trein, fiets). Hubs spelen
bij deze overgang een belangrijke rol. Een (mobiliteits)hub kan het beste worden gedefinieerd als een fysieke
plek waar verschillende vormen van vervoer en vervoersaanbod samenkomen.
                                                                 75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>Uitvoeren van de visie Arnhemse hubs
We hebben grote stappen gezet met het opstellen van een eigen visie op mobiliteitshubs. Dit beleidskader geeft
een beschrijving van wat mobiliteitshubs zijn (en hoe ze daarin verschillen met transferia), de functie ervan in het
mobiliteitssysteem en waar deze mobiliteitshubs in Arnhem een zinvolle plek hebben. Dit in samenhang met, en
als onderdeel van, onze mobiliteitsvisie die in voorbereiding is.
Vooruitlopend op dit beleid (voor hubs en Mobiliteitsvisie Arnhem) hebben we subsidie van het Rijk gekregen
voor de hublocaties Gelredome en Station Presikhaaf.
Daarnaast heeft de GMR in 2021 een strategische visie opgesteld 'Mobiliteitshubs in de GMR, naar een
regionaal netwerk van hubs'. In 2022 zijn voor onder andere Nijmegen, Arnhem en Zevenaar, uitwerkingen van
deze regionale hub-visie gemaakt. Deze uitwerking 'Verkenning regionale stadsrandhubs Arnhem' is in 2022
gemaakt voor de Arnhemse stadsrandhubs: Gelredome, Waterberg, IPKW en (later toegevoegd) Station Arnhem
Zuid. De uitwerking is gemaakt in opdracht van de GMR, maar samen met Arnhem en de provincie Gelderland.
De 'Verkenning regionale stadsrandhubs Arnhem' is op 23 november 2022 geaccordeerd door het Bestuurlijk
Platform Verbonden Regio.
Effectindicator                                                   2018       2019        2020       2021        2022
Aantal mobiliteitshubs in voorbereiding                              0           0           2          2          4
Eenheid: Aantal hubs in initiatieffase of verdere voorbereiding
Bron:      Gemeente Arnhem
Aantal gerealiseerde mobiliteitshubs                                 0           0           0          0          0
Eenheid: aantal hubs gerealiseerd
Bron:      Gemeente Arnhem
Aantal gebruikers mobiliteitshubs                                    0           0           0          0          0
Eenheid: Aantal gebruikers per jaar
Bron:      Gemeente Arnhem
Arnhem is optimaal aangesloten op een robuust (inter)nationaal spoornetwerk
We zijn nog steeds via de regio Arnhem Nijmegen (Groene Metropoolregio) betrokken bij de Ontwikkelagenda
Toekomstbeeld OV 2040. In deze ontwikkelagenda geeft het Rijk aan wat kansrijke spoorcorridors en
verbindingen zijn op de langere termijn (2040).
Tijdens het bestuurlijk overleg MIRT van 10 november hebben we de volgende afspraken gemaakt met het Rijk
(ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en Binnenlandse zaken) over de verstedelijkingsafspraken NOVEX
gebied Spoorzone Arnhem Oost:
    het Rijk en de regio starten een MIRT-onderzoek 'inpassing vrije kruising in het NOVEX gebied Spoorzone
     Arnhem-Oost'.
    het Rijk en de regio spreken samen af het proces te starten om te komen tot een MIRT-onderzoek. In dit
     onderzoek wordt al uitgegaan van één keer per uur een ICE naar Frankfurt (is nu nog één keer per 2 uur).
     Over onder andere de snelheid op de corridor en een eventuele ICE via Arnhem/Duisburg naar Berlijn zal
     een definitief MIRT-onderzoek uitsluitsel moeten geven.
Lobbyen met betrekking tot het spoordossier
Ook het afgelopen jaar hebben we een lobby uitgevoerd (deels via de GMR) bij het ministerie van Infrastructuur
& Waterstaat (I&W) voor:
    Meer spoorcapaciteit (met name Utrecht - Arnhem - Duitsland).
    Het verbeteren van de huidige ICE naar Frankfurt en op termijn een mogelijke snelle ICE-verbinding naar
     Berlijn, via Arnhem/Duisburg (ook als duurzaam alternatief voor het vliegverkeer).
    Een oplossing voor de spoorknoop Arnhem Oost (een “vrije kruising” die de stedelijke ontwikkeling aan die
     kant van de stad niet in de weg zit (of zelfs faciliteert).
    En voeren we een lobby tegen een noordelijke aftakking van de Betuweroute via Arnhem (IJssellijn),
     Zutphen en/of Deventer naar Duitsland (Bad Bentheim).
Een deel van deze lobby heeft tot hiervoor genoemde afspraken in het bestuurlijk overleg (BO) MIRT geleid.
Arnhem heeft een goede autobereikbaarheid met minder doorgaand verkeer over de
centrumring
We werken er aan dat het verkeer dat in Arnhem moet zijn, goed kan doorstromen en dat we van het verkeer dat
hier niet moet zijn zo weinig mogelijk last hebben.
                                                              76
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>Uitvoeren automaatregelenpakket
We onderzoeken welke (dynamisch verkeersmanagement-) maatregelen er mogelijk zijn om Arnhem minder
interessant te maken voor het doorgaand verkeer. Dit is een lastige opgave, aangezien we het
bestemmingsverkeer niet willen raken met de maatregelen om doorgaand verkeer te beperken. Dit vertraagt de
voortgang. Echt principiële keuzes kunnen ook pas worden gemaakt op basis van het duurzaam mobiliteitsplan
waar we nu aan werken.
Het parkeerbeleid van de gemeente draagt bij aan een duurzame verstedelijkingsopgave en
borgt tegelijkertijd het economische vestigings- en winkelklimaat
De inzet van het parkeerbeleid van de gemeente wordt naast de verkeerskundige belangen in samenhang met
de overige grote ambities van de stad beschouwd.
Opstellen en uitwerken parkeervisie
In de Begroting 2023 zijn een aantal duidelijke parkeerambities neergelegd voor de stad. Deze ambities vormen
de basis voor nieuw parkeerbeleid. Omdat deze ambities zoveel richting geven is er niet eerst een aparte
parkeervisie nodig, maar gaan we direct aan parkeerbeleid werken. Dat beleid ontwikkelen we in nauwe
samenhang met en volgend op het duurzame mobiliteitsplan.
Verbeteren verkeersveiligheid
We zetten in om het verkeerveiligheidsgevoel op de weg en in het openbaar vervoer te verhogen.
Uitvoeren projecten verkeersveiligheid
We zijn onze top 10 verkeersonveilige knelpunten aan het analyseren om te bezien of daar
verbetermogelijkheden zijn. Parallel daaraan werken we aan het verbeteren van de verkeersveiligheid op locaties
die vorig jaar of recentelijk in beeld zijn gekomen. Voorbeelden daarvan zijn de oversteek bij basisschool Confetti
in Schuytgraaf en de kruising RijnWaalpad - Rijkerswoerdsestraat. Via de provincie en het Rijk hebben we
subsidie gekregen om verschillende verkeersveiligheidsknelpunten aan te pakken, namelijk: de oversteek bij
basisschool Confetti in Schuytgraaf. de Groningensingel en de Van Muijlwijkstraat. Deze projecten zijn
momenteel in voorbereiding.
Daarnaast werken we structureel met basisscholen aan de aanleg van schoolzones en het verbeteren van de
verkeerseducatie.
Effectindicator                                                          2018       2019    2020     2021     2022
 Aantal verkeersongevallen                                              1.172      1.120     811      893
 Eenheid: Aantal verkeersongevallen in de gemeente Arnhem
 Bron:      Bestand geregistreerde ongevallen in Nederland
 Aantal aangepakte knelpunten                                                1         2       1        4         2
 Eenheid: Aantal knelpunten uit de top verkeersonveilige locaties dat wordt aangepast
 Bron:      Gemeente Arnhem
Beter en schoner taxivervoer
Tijdens de voorbereiding om tot implementatie van de taxiverordening te komen hebben wij samen met de
Stichting Keurmerk Taxi Arnhem (SKTA) geconstateerd dat implementatie van de taxiverordening momenteel
niet realistisch is. Dor beperkingen in de infrastructuur zijn wij niet in staat om, met name rondom de Korenmarkt
en het Gelredome, een situatie te creëren die een implementatie van de taxiverordening mogelijk maakt die
draagvlak heeft en handhaafbaar is. We hebben daarom samen met SKTA geconcludeerd dat we moeten
wachten op landelijke regelgeving waar alle taxi’s (zowel opstapmarkt als belmarkt) onder vallen. Wij wachten
daarom de landelijke ontwikkelingen vanuit het Rijk af, die het mogelijk moeten gaan maken om regels op te
stellen voor de volledige taxibranche. Zodra deze regelgeving op orde is gaan wij weer verder met de
implementatie van de taxiverordening. Wij blijven met SKTA in contact. Enerzijds om via hen in contact te blijven
met de chauffeurs, anderzijds om in gesprek te blijven over zaken die we wel kunnen verbeteren. Eén van de
onderwerpen daarbij zal de verduurzaming van de taxi’s zijn. Verder blijven wij ons inzetten om te controleren dat
de Arnhemse taxi’s zich houden aan de regels van de Wegenverkeerswet. Onze taxi’s blijven immers een
belangrijk visitekaartje voor onze gastvrije stad.
Maatregelen uitvoeren uit taxiverordening
Zie de toelichting hierboven bij 'Beter en schoner taxivervoer'.
                                                             77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>Effectindicator                                                      2018       2019        2020        2021         2022
 Aantal kwaliteitstaxi's                                                 0          0          0           0            0
 Eenheid: Aantal taxi's
 Bron:      Aantal vergunningen
Afhandeling amendementen en moties Begroting 2022
Stimuleer het OV (21M228)
Het college informeert jaarlijks de gemeenteraad over het openbaar vervoer door toezending van het vervoerplan
voor het volgende jaar. Het vervoerplan van 2023 zal na het zomerreces aan de raad toegestuurd worden met
een raadsbrief. Daarnaast heeft het college in haar akkoord opgenomen om voor Gelrepashouders een OV-rit
van 1 euro te maken. Het college is nu bezig met de operationele uitwerking ervan. Het college is aanvullend
bezig om door middel van diverse infrastructuurprojecten de doorstroming van het OV en de bereikbaarheid met
het OV van de stad te verbeteren. Dit kan goed door rijbanen om te zetten in busstroken.
Via de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen heeft het college haar zorgen geuit over de provinciale
financiering van het OV door Provinciale Staten.
Vervoersarmoede onderzoeken in Arnhem (21M251)
Het beantwoorden van de motie ‘vervoersarmoede onderzoeken in Arnhem’ is complex, doordat het over zeer
gedifferentieerde en gevarieerde informatie over de Arnhemse huishoudens gaat. Er is geïnventariseerd waar en
hoe deze informatie kan worden achterhaald en samengevoegd. Hierna kan worden begonnen met het
daadwerkelijk achterhalen en bundelen van deze informatie.
We gaan concreet aan de slag met de aanpak van vervoerarmoede. We gaan inwoners met een laag inkomen
een zeer voordelig jaarabonnement (busvoordeelabonnement) aan te bieden. Dit abonnement biedt bijna-gratis
openbaar vervoer binnen de gemeentegrenzen op werkdagen vanaf 09.00 uur en in het weekend en op
feestdagen de gehele dag.
Wat heeft het gekost
                                                                   Rekening     Begroting 2022           Rekening
                                                                     2021     Primitief Definitief   2022       Afwijking
Bedragen x € 1.000
Middelen
Lasten                                                                 20.751    22.911     23.731     21.574        2.157
Baten                                                                   6.339     7.663      7.725      7.263         -463
Saldo lasten en baten                                                 -14.412   -15.248    -16.006    -14.311        1.694
Toevoegingen aan reserves                                               7.423     6.837      7.936      8.936      -1.001
Onttrekkingen aan reserves                                              7.711     8.106      8.935      8.121         -814
Saldo toevoegingen en onttrekkingen                                       287     1.269        999       -816      -1.815
Gerealiseerd resultaat                                                -14.124   -13.979    -15.007    -15.127         -120
Hieronder worden de grootste afwijkingen tussen de Begroting 2022 en rekening verklaard.
 Onderwerp                    Totale      V/N                                               Toelichting      I/S     AR/
                              afwijking                                                                              BR
                              (x €1.000)
 Lasten                             2.012  V
 Mobiliteit                           676  V  Parkeerexploitatie - onderhoud parkeergarages en overige         I     BR
                                              beheerkosten
 Mobiliteit                           457  V  Onderhoud panden mobiliteit (excl. parkeergarages)               I     AR
 Mobiliteit                           350  V  Project Gebiedsexploitatie Kronenburg                            I     BR
 Mobiliteit                           348  V  Voorbereidingskosten projecten mobiliteit                        I     BR
 Mobiliteit                           294  V  Programma Buiten Gewoon Beter                                    I     BR
 Mobiliteit                          -113  N  Transferhal openbaar vervoer                                    S      AR
                                                         78
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre> Baten                             -553   N
 Mobiliteit                        -553   N   Parkeerexploitatie - opbrengsten                          I     BR
 Toevoegingen aan reserves         -881   N
 Mobiliteit                        -140   N   Transferhal openbaar vervoer                              I     BR
 Mobiliteit                        -191   N   Parkeerexploitatie, jaarresultaat                         I     BR
 Mobiliteit                        -550   N   Programma Groot Onderhoud Openbare Ruimte incl. project   I     BR
                                              Gebiedsexploitatie Kronenburg
 Onttrekkingen aan reserves        -840   N
 Mobiliteit                        -294   N   Programma Buiten Gewoon Beter                             I     BR
 Mobiliteit                        -168   N   Openbaar Vervoer Arnhem                                   I     BR
 Mobiliteit                        -182   N   Bereikbaarheid binnenstad                                 I     BR
 Mobiliteit                        -196   N   Verkeer                                                   I     BR
Parkeerexploitatie - beheerkosten inclusief onderhoud parkeergarages
Het onderhoud op de parkeergarages valt € 0,4 miljoen lager uit dan is begroot. Dit komt enerzijds doordat er
minder storingen zijn geweest en anderzijds door terughoudend beleid in het planmatig onderhoud voor de
parkeergarage Rozet met het oog op de toekomstige mogelijke grote renovatie van deze garage.
Daarnaast is een voordeel gerealiseerd op de algemene beheerkosten (€ 0,3 miljoen). Onderzocht wordt in
hoeverre hier sprake is van een structurele kostenverlaging.
Het totale voordeel wordt verrekend met de bestemmingsreserve Bereikbaarheidsfonds.
Onderhoud panden mobiliteit (exclusief parkeergarages)
Op een aantal panden in gebruik voor mobiliteit is € 0,5 miljoen minder uitgegeven aan onderhoud. Hiervoor zijn
de volgende verklaringen aan te voeren: minder storingsonderhoud, niet op de markt kunnen zetten van
opdrachten en in één geval een terughoudend beleid om planmatig onderhoud uit te voeren in afwachting van
een grootschalige renovatie van het betreffende pand. Van het totale voordeel wordt € 140.000 verrekend met de
bestemmingsreserve onderhoud Transferhal openbaar vervoer.
Project Gebiedsexploitatie Kronenburg
Binnen de Begroting 2022 zijn middelen gereserveerd om een deel van de sterke prijsstijging van het binnenkort
op te starten project Kronenburg op te kunnen vangen. Vanuit het programma Mobiliteit gaat het om een bedrag
van € 0,3 miljoen. Vanuit het programma Wonen en leefomgeving wordt nog eens € 1,1 miljoen bijgedragen. In
totaal wordt € 1,4 miljoen gereserveerd (conform Raadsbesluit 15 februari 2023). De middelen zijn in afwachting
van de start van het project Kronenburg toegevoegd aan de bestemmingsreserve 'Groot onderhoud Openbare
Ruimte'.
Voorbereidingskosten projecten mobiliteit
Er is een onderbesteding ontstaan op het budget doordat de voorbereiding van enkele projecten is vertraagd. Het
gaat dan met name om de projecten Snelfietsroute (SFR) Schuytgraaf en SFR Arnhem Noord. Daarnaast is het
project SFR Arnhem Huissen in eerste instantie vanuit de regio opgepakt. Verwachting is wel dat deze projecten
in 2023 alsnog in voorbereiding gaan (bij ons) en deze budgetten dan alsnog nodig zijn.
Programma Buiten Gewoon Beter
Een deel van de jaarprogramma Buiten Gewoon Beter is niet gerealiseerd (€ 0,3 miljoen). Door toevoeging aan
de bestemmingsreserve 'Buiten Gewoon Beter' worden deze middelen gereserveerd voor de uitvoering in 2023.
Transferhal openbaar vervoer
De VVE-bijdrage aan NS Stations bv voor het gezamenlijk beheer van dit pand, valt € 113.000 hoger uit dan
begroot. Dit komt hoofdzakelijk door hogere kosten voor gezamenlijke schoonmaak en energie.
                                                         79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>Parkeerexploitatie - opbrengsten
De coronamaatregelen in de maanden januari en februari 2022 hebben een nadelig effect gehad op de
ontvangen parkeergelden. Ten opzichte van de normale situatie bedraagt de berekende opbrengstderving
€ 0,5 miljoen.
Met wie werken we samen
Verbonden partijen
GR Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen
Voor meer informatie wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.
Partners
    Provincie Gelderland;
    Rijkswaterstaat;
    Regio Arnhem-Nijmegen;
    Wijkplatforms en wijkteams;
    Gecontracteerde partijen.
Ook werken we samen met verschillende subsidiepartners. Deze zijn in dit programma in de digitale begroting
(https://financien.arnhem.nl) terug te vinden. Het volledige overzicht van de begrotingssubsidies is te vinden in de
paragraaf Subsidies.
Beleidskaders
    Accentnota Fiets, fietsambitie Arnhem 2019-2024 (januari 2020);
    Toekomstbeeld stedelijk OV Arnhem en Nijmegen;
    De Arnhemse Binnenstad 2015;
    Visie "Ruimte voor beleving in de Arnhemse binnenstad";
    Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV)-Actieplan.
                                                          80
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>Economie
Arnhem is een stad met energie! Een stad met innovatieve en creatieve ondernemers, een krachtig
MKB, toekomstig talent dat opgeleid wordt en ondernemende inwoners. Daarbij is Arnhem een stad
met een goed woon-werkklimaat door haar groene landschappelijke ligging, aantrekkelijke binnenstad
en korte verbindingen met de regio en de rest van het land. Dit draagt bij aan een sterk en duurzaam economisch
klimaat. Een duurzame economie die we verder willen uitbouwen en versterken.
Het afgelopen jaar heeft de Arnhemse economie te maken gehad met de effecten van de coronacrisis en de
energiecrisis, maar hebben er ook vernieuwende, creatieve en duurzame ontwikkelingen plaats gevonden die de
economie versterken. Op de crises is ingespeeld door de gerichte dienstverlening aan ondernemers van het jaar
ervoor te continueren. In het kader van de energiecrisis is daarnaast een noodfonds opgericht en zijn
ondernemers direct geholpen in het nemen van energiemaatregelen en verduurzamen van hun onderneming. Dit
laatste sluit ook aan op de ontwikkelingen die in het energiecluster plaats vinden, waar ondernemers,
kennisinstellingen en overheid samen werken aan de energietransitie. Verder is onder andere met De Arnhemse
aanpak van krapte op de arbeidsmarkt, het masterplan Airborne Region, green deals op de bedrijventerreinen en
de start van de transitiemanager binnenstad, een stevige impuls gegeven aan de duurzame economie van
Arnhem.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan
                Ambities                                  Doelen                                  Inspanningen
Vol energie zetten wij in op een aantrekkelijk woon-, werk- en leefklimaat om maximale werkgelegenheid
in Arnhem en de regio te creëren, waarbij iedereen zijn talenten benut
Effectindicator                                                          2018         2019        2020     2021 2022
 Aantal banen                                                          855,5         857,7       846,7    853,1
 Eenheid: Het aantal banen, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-74 jaar.
 Bron:     CBS Bevolkingsstatistiek / LISA-bewerking ABF Research (BBV-indicator)
 Aantal vestigingen                                                    141,6         145,8       154,3    159,8
 Eenheid: Het aantal vestigingen van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar
 Bron:     CBS Bevolkingsstatistiek / LISA-bewerking ABF Research (BBV-indicator)
Krachtiger ondernemersklimaat
Door middelen van het creëren van energieke coalities (samenwerking van onderwijs-overheid-ondernemers)
dragen we bij aan het versterken van het ondernemersklimaat. Ondernemerschap en ondernemers zijn van
belangrijke waarde voor onze stad. Zij zorgen voor werkgelegenheid en innovatie. Onze accountmanagers
hebben daarbij een proactieve rol voor bestaande en nieuwe bedrijven in de stad, door het actief participeren bij
ondernemersnetwerken, bezoeken van evenementen en bedrijfsbezoeken.
Afgelopen jaar is de ondernemersdienstverlening, op basis van opgehaalde wensen en behoeften van
ondernemers en ondernemersnetwerken, verder geprofessionaliseerd. In 2023 zal dit verder ontwikkeld en
geïmplementeerd worden in concrete ambities en doelstellingen.
Professionalisering dienstverlening aan ondernemers en optimale informatievoorziening
De ondernemersdienstverlening van de gemeente werkt integraal en vanuit een één-loket gedachte, waarbij de
ondernemer ervaart dat vraagstukken efficiënt worden opgepakt en de informatievoorziening van de gemeente
aansluit op de behoeftes. Dit betekent onder andere dat de ondernemersdesk verder geoptimaliseerd is in
samenwerking met de Klantenservice, dat het Multi Disciplinaire Team (met gemeentebrede vertegenwoordiging)
complexe vraagstukken van ondernemers heeft opgepakt en dat de bestaande informatievoorziening naar
ondernemers verder is uitgebouwd.
Op basis van gesprekken met ondernemers en ondernemersnetwerken zijn de wensen en behoeften van
ondernemers op het gebied van gemeentelijke dienstverlening opgehaald. Deze input is meegenomen in de visie
op ondernemersdienstverlening en wordt komend jaar vertaalt in concrete ambities en doelstellingen.
De nieuwsbrief voor ondernemers is gelanceerd. De website van de gemeente is verder uitgebreid met
informatie van en voor ondernemers.
                                                              81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>Ondersteunen en stimuleren van (nieuw) ondernemerschap bij starters en mkb'ers
De MKB SMART Together Deal is gecontinueerd.
Het project ‘De Digtale Werkplaats Arnhem Nijmegen (DWAN)’, waar studenten van MBO-HBO en WO in
multidisciplinaire teams werken aan opdrachten onder begeleiding van professionals op het gebied van
digitalisering, is succesvol uitgevoerd en zal de komende jaren onder leiding van de HAN worden voortgezet.
De startclub Arnhem heeft zijn netwerk van starters en startups verder uitgebreid, het aantal starters dat begeleid
wordt door de startclub is maandelijks toegenomen. Starters wisten de startclub steeds beter te vinden en ook
heeft de startclub meer professionele coaches aan zich weten te verbinden.
Er is eerste verkenning gedaan voor het opzetten van een incubator programma, in 2023 zal dit verder getoetst
worden bij de kennisinstellingen.
Verbeteren en verbinden van (ondernemers)netwerken
Doordat onze accountmanagers zichtbaar zijn in de stad geweest in de stad hebben we een groot netwerk
gecreëerd en zijn we zichtbaar voor de ondernemers. We zijn afgelopen jaar op verschillende momenten met
ondernemers in contact geweest om met elkaar te praten over stadsbrede vraagstukken. Zo hebben we het
Ondernemers Kontact Arnhem (OKA-netwerk) veelvuldig bezocht waarmee we zichtbaar en vindbaar waren als
gemeente voor de ondernemers in de stad.
Voor het Directie Netwerk Arnhem (DNA), wat bestaat uit directeuren en bestuurders uit de top 50 grootste
bedrijven uit Arnhem, hebben we interactieve sessies georganiseerd met thema's die leven in de stad; energie,
human capital en ‘profileren’ van Arnhem als aantrekkelijke stad. Het themagericht werken met het DNA netwerk
wordt komend jaar verder gecontinueerd.
Aan de economische agenda en de daarbij behorende uitvoeringsagenda 2022 is afgelopen jaar uitvoering
gegeven door met verschillende energieke coalities de daarin benoemde projecten op te pakken.
Daarnaast hebben we, in samenwerking met partijen uit de stad, ‘De dag van de ondernemer’ georganiseerd
waarbij ondernemers in het zonnetje gezet zijn, we voor hen relevante sprekers hebben uitgenodigd en
werktafels hebben ingericht om gericht te netwerken met elkaar. Ook hebben er verschillende
ondernemersbijeenkomsten in de wijken plaatsgevonden, deze worden voortgezet in 2023. Hiermee positioneren
we ons als gemeente Arnhem dichterbij de ondernemer.
Gericht acquisitie en accountmanagement
Accountmanagers en accounthouders hebben een rode loper uitgelegd voor nieuwe bedrijven die interesse
hadden om zich te vestigen in Arnhem. Het ging daarbij om gerichte acquisitie op bedrijven in de energiesector,
maar ook in andere sectoren die gericht zijn op groei en werkgelegenheid in de stad. Het gedachtegoed
ondernemersdienstverlening heeft ervoor gezorgd dat de accountmanager het aanspreekpunt is voor bedrijven,
waarbij altijd het uitgangspunt is dienstverlenend te zijn. De accountmanagers hebben een actieve rol
aangenomen in het contact met bedrijven, gedurende de coronacrisis evenals de energiecrisis. Netwerken en
evenementen zijn proactief bezocht door onze accounthouders en signalen worden gericht neergelegd bij de
acquisiteur.
In samenwerking met partners in de stad is de HANNOVER Messe (grote industriebeurs) bezocht. De nieuwste
kennis is opgedaan die vertaald wordt naar kansen in de Arnhemse economie.
Data-gestuurde economische vernieuwing
Er is een start gemaakt bij het opstarten van hoe de MKB-toets uit te voeren, wat onderdeel is van
ondernemersdienstverlening. De MKB-toets zal als instrument kunnen dienen om tot een betere dienstverlening
te komen. Er is reeds een selectie gemaakt van ondernemers en ondernemersverenigingen die uitgenodigd
worden deel te nemen aan deze MKB-toets. Hierbij is rekening gehouden met verschillende typen (MKB)
ondernemers uit verschillende branches. Tevens zijn de eerste voorbereidingen getroffen voor het
ondernemerspanel en de ondernemersenquête.
Effectindicator                                                     2018        2019        2020        2021          2022
 Snelgroeiende bedrijven                                            18,5        17,2        14,3
 Eenheid: Snelgroeiende bedrijven (10% autonome groei aantal werknemers per jaar, over een periode van drie jaar) per
            1.000 vestigingen, 2020 is voorlopig
 Bron:      CBS- Lokale economie
                                                           82
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>Toekomstbestendiger vestigingsklimaat
Samen met stakeholders in de stad werkt de gemeente aan toekomstbestendige werklocaties. In 2022 is de
Visie Werklocaties Arnhem 2040 door het college vastgesteld. Deze visie is in 2022 opgesteld in afstemming met
stakeholders uit de stad en geeft een beeld van hoe wij de werklocaties in Arnhem zien naar de toekomst toe.
Ook heeft het college de Kantorennota 2022-2030 vastgesteld. Deze is ook door samenwerking met
stakeholders in de stad tot stand gekomen.
Op de diverse werklocaties in de stad werken we aan het verbeteren van het vestigingsklimaat. Dit gebeurt op
basis van zowel collectieve projecten als individuele initiatieven. Ook zijn we in 2022 gestart met een overleg
Werklocaties Arnhem, waarbij we met de diverse vertegenwoordigers in gesprek zijn over kansen en
ontwikkelingen op de werklocaties. Dit overleg is tot stand gekomen naar aanleiding van de uitvoeringsagenda
2022 van de Economische Agenda.
Voldoende en kwalitatief aanbod van werklocaties
In 2022 is de Visie Werklocaties Arnhem 2040 vastgesteld door het college en aangeboden aan de
gemeenteraad. Deze visie hanteert werkmilieus waarmee duidelijk wordt waar we welke werkgelegenheid in de
toekomst willen en kunnen huisvesten. Ook is de Kantorennota 2022-2030 in 2022 vastgesteld door het college
en aangeboden aan de gemeenteraad. Deze nota schetst welke plekken en locaties in de stad
toekomstbestendig zijn voor kantoorfuncties en welke locaties minder courant zijn. Tevens is in februari 2022 het
implementatieplan Nieuwe Haven door het college vastgesteld. Hierin zijn korte, middellange en lange-termijn
acties beschreven welke bijdragen aan het verder ontwikkelen van de Nieuwe Haven naar een haven met de
focus op 'Maritiem en energie'.
In het eerste kwartaal van 2023 zal gestart worden met het opstellen van een ambitiedocument voor
bedrijventerrein Het Broek. Gemeente en StAB zijn gezamenlijk opdrachtgever voor deze opdracht.
Betere bereikbaarheid van werklocaties
In 2022 is de HOV-verbinding bij IPKW gerealiseerd waarmee de OV-bereikbaarheid van IPKW en Het Broek
verbeterd is. Tevens is bij Gelderse Poort de pilot met deelfietsen van start gegaan.
Het onderzoeken van herkomst van medewerkers naar de diverse werklocaties is in regionaal verband opgepakt
en loopt nog. In het overleg Werklocaties is bereikbaarheid en verbinding tussen de werklocaties ook een
terugkerend onderwerp.
Aantrekkelijk woon- en leefklimaat voor werkgevers en werknemers
In de regio zijn er meer tijdelijke internationale werknemers (arbeidsmigranten) werkzaam dan dat er gehuisvest
zijn. De opgave van de regio is om dit beter in balans te krijgen. In 2022 zijn voorbereidingen getroffen om te
komen tot een beleidskader, dat als toetsingskader kan dienen voor initiatieven voor de huisvesting van
arbeidsmigranten. Er is tevens uitgezocht wat het belang is van arbeidsmigranten voor het Arnhemse
bedrijfsleven.
Het onderzoek naar woonbehoeften voor werknemers in de energiesector, inclusief expats en studenten, staat
gepland voor 2023. Door gebrek aan capaciteit is het niet gelukt dit onderzoek in 2022 op te starten.
Aantrekkelijkere stad in en voor de regio
Het herstel na de coronacrisis, de nieuwe energiecrisis en de krapte op de arbeidsmarkt trekken een zware
wissel op de Arnhemse ondernemers. Door gerichte citymarketing richting bedrijven en studenten, door een
afwisselend en duurzaam toeristisch aanbod, door festivals en evenementen die passen bij Arnhem en door de
grote stappen die gezet worden om de binnenstad te transformeren naar 'a place to meet' versterkt Arnhem haar
positie als aantrekkelijke stad in en voor de regio.
Onze bruisende binnenstad koesteren en versterken
In de binnenstad van Arnhem is in 2022 hard gewerkt aan het herstel na de recente coronacrisis en de
transformatie naar place to meet is verder gecontinueerd. De energiecrisis heeft in het tweede deel van het jaar
de ondernemers, inwoners en instellingen in de binnenstad voor nieuwe uitdagingen gesteld.
De uitvoering van het herstelplan Bruisende Binnenstad is in samenwerking met Platform Binnenstad Arnhem
verder opgepakt met als resultaten het aanstellen van een verbinder (direct aanspreekpunt voor de
binnenstadondernemers), het beschilderen van elektriciteitskastjes en de opdracht voor de realisatie van twee
muurschilderingen. De binnenstad-challenge (speelroute voor meer sport en spel in de binnenstad) met als
opvolging de speelplaats op het Bartokpark is uitgevoerd. Aansluitend daarop is de Visie op Buitenspelen
opgesteld die voor de komende jaren handvatten geeft om spelen in de binnenstad te bevorderen. Deze
activiteiten dragen bij aan het duurzame en gastvrije onthaal, net als de realisatie van koele routes in de
binnenstad.
Het door het college vastgestelde concept-omgevingsplan voor de binnenstad biedt kaders om de transformatie
te versterken; een compacter winkelhart en meer mogelijkheden voor wonen, werken en maatschappelijke
functies daaromheen. In september is een transitiemanager binnenstad gestart die transformatie van
deelgebieden en vastgoed en de daarmee verbonden openbare ruimte gaat aanjagen en ondersteunen. De BIZ
                                                           83
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>binnenstad (bedrijveninvesteringszone), waartoe initiatief genomen is door VECA, is helaas niet in werking
getreden doordat niet aan de wettelijke draagvlakeisen is voldaan. De opkomstdrempel van 50% is weliswaar
gehaald, maar het aantal voorstemmers is onvoldoende.
Tot slot is binnen de Groene Metropoolregio samengewerkt aan de analyse en het toekomstbeeld van de
bruisende binnensteden en krachtige kernen. Dit wordt in 2023 afgerond.
Arnhem stevig positioneren met behulp van de Arnhemse kernwaarden
De stichting Citymarketing positioneert Arnhem als innovatieve stad op het gebied van energie en duurzame
mode. Via zowel www.ditisarnhem.nl als www.citymarketingarnhem.nl (in 2022 ontwikkeld) deelt Citymarketing
Arnhem informatie en inspiratie over het gezamenlijk verder versterken van het merk Arnhem, inclusief de rol van
de belangrijke elementen groen, creatief en vrij. Tijdens de vele gesprekken in de stad met organisaties en
bedrijven wordt gewezen op de waarden groen, creatief en vrij, met als doel daar gezamenlijk goed invulling aan
te geven.
Na enkele jaren vrijwel zonder evenementen en festivals, hebben Arnhemmers en regionale, nationale en
internationale bezoekers kunnen genieten van (beeldbepalende) evenementen. De Arnhemse modemaand in
juni heeft met State of Fashion en het jaarlijkse Fashion & Design Festival veel bezoekers naar de (binnen)stad
getrokken. Op tal van locaties werd een divers programma aangeboden met een hoofdtentoonstelling van State
of Fashion in de Eusebiuskerk. Centraal stonden de mogelijkheden om de mode-industrie duurzamer en
zorgzamer te maken. Dit heeft ook geleid tot lovende recensies en artikelen in kranten en tijdschriften in binnen-
én buitenland. Innovate is uitgegroeid tot een van de toonaangevende innovatieplatforms van Nederland. Dit jaar
heeft het jaarlijkse festival weer grotendeels live plaats kunnen vinden. Innovate geeft innovatie, wetenschap en
technologie een podium.
De Bridge to Liberation was na twee jaar digitaal weer live terug op de kade. De eerste stappen met de regio,
provincie en andere stakeholders richting het Kroonjaar zijn gezet. De Vector of Memory is geplaatst op het
Jacob Groenewoudplantsoen naast de John Frostbrug. Hiermee is Arnhem nogmaals op de kaart gezet als een
van de belangrijkste plekken tijdens de Operation Market Garden.
Van 23 september tot en met 2 oktober vond in GelreDome de poulefase plaats van het WK Volleybal voor
vrouwen. Er zijn door 24 landenteams 39 wedstrijden in Arnhem gespeeld, waarvan vijf door het Nederlandse
team. Als gevolg van de coronacrisis en de oorlog in Oekraïne heeft de organisatie moeten bezuinigen.
Desondanks was het WK echt een evenement van allure. Rondom het WK vonden congressen plaats,
inhoudelijke en netwerkbijeenkomsten, volleyballessen en een volleybalkamp op Valkenhuizen. Op de Markt is
een King of the Court stadion neergelegd als centraal punt in de binnenstad, waar omheen sportieve, culturele
en vitaliteit gerelateerde activiteiten zijn georganiseerd. De stad was oranje aangekleed, er was een WK-
volleybalkrant, berichtgeving via internationale televisie, landelijke en lokale kranten en sociale media. Een 30
seconden filmpje over Arnhem is uitgezonden voor alle wedstrijden op buitenlandse commerciële zenders over
de hele wereld en voorafgaand aan de wedstrijden in GelreDome.
Stimuleren van een vitale en toekomstbestendige recreatieve sector
Het Masterplan Airborne region 2022-2030 is vastgesteld. De komende jaren zetten we in op de
septembermaand, herinneringstoerisme en herinneringseducatie. Ook het regioplan Veluwe Remembers is
vastgesteld. De Citystore (VVV nieuwe stijl) is geopend in de Eusebius. Binnen de Veluwe, Veluwezoom en de
Groene Metropoolregio is ingezet op regionale samenwerking. Visit Arnhem Nijmegen, Citymarketing Arnhem en
Platform Binnenstad Arnhem hebben samen een integraal plan voor Bestemming Arnhem gemaakt waarin
meerdaags bezoek wordt gestimuleerd. Daarnaast krijgt de balans tussen natuur en leefbaarheid voor mens en
dier plaats in verschillende projecten. Zo is er een maatregelenpakket gemaakt voor Schaarsbergen om de
recreatiemogelijkheden beter af te stemmen op behoud van de natuur en is vanuit regiodeal Veluwe gewerkt aan
een masterplan om de balans tussen recreatieve mogelijkheden, een prettig leefklimaat en het versterken van
natuur te verbeteren. Met stakeholders is in beeld gebracht hoe we de Veluwe vanuit Arnhem beter bereikbaar
maken.
Effectindicator                                                        2018        2019       2020         2021       2022
 Aantal bezoekers binnenstad                                            328         344                     214
 Eenheid: Aantal bezoekers binnenstad x 1000. In 2020 is door Locatus i.v.m. corona geen passantentelling uitgevoerd.
 Bron:      Locatus
Arnhem Hotspot Energy
Arnhem wil in 2050 een klimaatneutrale en duurzame stad zijn en zet daarom vol in op de energietransitie. De
energietransitie is een vliegwiel voor verdere innovatie, nieuwe bedrijvigheid en werkgelegenheid. Een sterk
economisch energiecluster dat bijdraagt aan de maatschappelijke opgaven geeft de stad regionaal, nationaal en
internationaal een sterk profiel waaraan Hotspot Energy bijdraagt. Met het verstrekken van nieuwe
energievouchers ter bevordering van innovatie, de opening van onderdelen van het innovatielab Connectr en de
aanzuigende werking daarvan op nieuwe bedrijvigheid en de vele internationale bezoeken van het afgelopen jaar
wordt het profiel van Hotspot Energy steeds sterker.
                                                            84
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>Het creëren van inspirerende en innovatieve energiegerelateerde kennis- en werklocaties
In de ontwikkeling van het Connectr innovatielab zijn mooie stappen gezet met de opening van het testcentrum
van E-laad door Zijne majesteit de Koning in juni en de opening van de shared offices in november. Ook in
Arnhems Buiten zit nieuwe energie door de komst van een nieuwe eigenaar. Met de partners van Kenniscampus
zijn we in overleg wat betreft de ambities voor dit gebied. Deze ambities worden komend jaar uitgewerkt en in
een samenwerkingsovereenkomst vastgelegd.
Stimuleren Arnhemse energie-innovaties
We hebben in 2022 vier energievouchers uitgereikt. Eind juli is het project Enowatts dat wij ondersteunen
afgerond. Daarnaast hebben we met een energieke coalitie Hyet Solar ondersteund met het verkrijgen van een
REACT-EU subsidie voor de doorontwikkeling van een zonnefolie. Daarnaast hebben we in samenwerking met
Connectr een digitale tool ontwikkeld om Arnhemse innovaties zichtbaar te maken voor inkopende partijen. Dit
was opgenomen in de uitvoeringsagenda 2022 van de economische agenda.
Bouwen aan een dynamisch en groeiend energiecluster
Zijne Majesteit de Koning heeft in 2022 twee keer een bezoek gebracht aan Arnhem. De eerste keer ten
behoeve van de opening van het Europees testcentrum van de stichting Elaad. De tweede keer om zich te laten
informeren over de Giga fuelcell fabriek die met behulp van financiering uit het Europese IPCEI gerealiseerd gaat
worden in Arnhem.
Met de realisatie van het Europees testcentrum van de stichting ELaad en de opening van het shared office van
Connectr zijn de eerste twee onderdelen van het innovatielab van Connectr gerealiseerd. In het shared office
hebben zich nieuwe bedrijven gevestigd die bijdragen aan een dynamisch en groeiend energiecluster.
Betere (inter)nationale positionering van Arnhem als Hotspot Energy
We hebben Arnhem laten zien als Hotspot Energy. In mei zijn we aanwezig geweest op de World Hydrogen
Days. Daarbij heeft een aantal Arnhemse bedrijven op de beurs gestaan op de stands van RVO en OostNL. Een
Canadese delegatie heeft aansluitend een bezoek gebracht aan IPKW. In samenwerking met een energieke
coalitie van Citymarketing Arnhem en The Economic Board hebben wij gezamenlijk met bedrijven en
kennisinstellingen uit het regionale energiecluster op de Hannover Messe gestaan. Een delegatie uit Duisburg
(Noordrijn-Westfalen) heeft op uitnodiging van de Duits-Nederlandse Businessclub Gelderland een bezoek aan
IPKW en de Eusebiuskerk gebracht met als thema waterstof. De aftrap van de Duits-Nederlandse journalisten
uitwisseling heeft in Arnhem plaatsgevonden. Hierbij was één dag ingevuld met energie. Ook hebben delegaties
uit diverse landen een bezoek gebracht aan Arnhem waarbij de stad op de kaart is gezet als Hotspot Energy.
Voldoende gekwalificeerd talent energietransitie
De regionale Human Capital Agenda, een samenwerking tussen ondernemers, onderwijs en overheid waarin
energie één van de speerpunten is, is afgerond. Van daaruit zijn we gaan participeren in de werktafel leven lang
ontwikkelen energy. Vanuit de Human Capital lijn van Connectr is een energieke coalitie van Connectr, HAN,
Kiemt, IPKW, OostNL in samenwerking met de provincie en gemeente bezig met de voorbereiding van de
praktijkopleiding Plug & Play ten behoeve van het opleiden van mensen voor installatie en onderhoud van
laadinfrastructuur.
Effectindicator                                                        2018       2019  2020       2021       2022
 Banen in de EMT sector                                                 7,8        7,9   8,0        8,8
 Eenheid: Het aantal banen in de sector EMT, als aandeel van de totale werkgelegenheid.
 Bron:     PWE
Voldoende gekwalificeerd personeel aanwezig voor werkgevers
In 2022 is de Arnhemse aanpak van krapte op de arbeidsmarkt vastgesteld door het college en aangeboden aan
de gemeenteraad. De bijbehorende uitvoeringsagenda is gericht op een aantal speerpunten; Leven lang
ontwikkelen, aantrekken en behoud van talent, en onbenut arbeidspotentieel. Voor ieder speerpunt zijn diverse
bestaande en potentieel nieuwe projecten benoemd die in 2023 uitgevoerd gaan worden.
Arnhem studiestad (onderdeel van City Deal Kennismaken) is één van deze projecten waar we een succesvolle
co-creatie realiseren met alle onderwijsinstellingen. Voor deze City Deal Kennismaken is al een subsidie
aangevraagd om op te kunnen schalen in kwaliteit en kwantiteit. De Arnhemse leeragenda (waar studenten in de
Arnhemse wijken werken aan maatschappelijke initiatieven) staat daarin centraal. Deze samenwerking wordt in
2023 voortgezet. Ook zijn we met onderwijsinstellingen in gesprek over ondernemerschap, de woonopgave en
andere vraagstukken die bijdrage aan het behoud van talent in de stad.
Daarnaast zijn we in het tweede kwartaal van 2022 gestart met het aanbieden van taalles voor Oekraïnse
ontheemden. Enerzijds om deze doelgroep te ondersteunen in het participeren in de samenleving en anderzijds
om perspectief op werk te bieden. Deze taallessen zijn succesvol gebleken en worden in 2023 gecontinueerd.
                                                           85
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>Het aantrekken en binden van studenten
Met het netwerk Arnhem studiestad hebben we een hebben we ambities en doelen geherformuleerd welke we
hebben vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst. Binnen het samenwerkingsverband van Arnhem
Studiestad zijn vier kernwaardes benoemd; samen leren, profileren, signaleren en adresseren, faciliteren en
verbinden.
De diverse werkgroepen zijn ingericht met verschillende partners in de stad. Deze werkgroepen dragen bij aan
het uitdragen van de kernwaarden, selecteren en werken aan projecten in de stad die bijdragen aan het
aantrekken en behoud van talent. De werkgroep marketing en branding heeft gezorgd voor de totstandkoming
van een strategisch marketingplan, dat zal bijdragen aan de zichtbaarheid van Arnhem Studiestad, en Arnhem
online nog professioneler op de kaart zet als studentenstad. City Marketing Arnhem is hier nauw bij betrokken.
Tevens is er veel contact met de HAN om de strategische keuzes die zij maken rondom het vestigen van
opleidingen in Arnhem te bespreken, zodat Arnhem hierop kan anticiperen, en we nog beter voorbereid zijn op
de komst van talent.
De samenwerkingsovereenkomst is getekend door de leden van de stuurgroep. De regiegroep heeft de eerste
stappen gezet in het verder professionaliseren van Arnhem Studiestad.
In de regionale Human Capital agenda participeren wij als gemeente Arnhem binnen de werktafel aantrekken en
behoud van talent. Dit doen we om ook regionaal samenwerking op te zoeken, gezamenlijk projecten op te
zetten en te versterken, alles met als doel om talent in de regio te behouden en te verbinden aan mooie
regionale bedrijven.
Het bieden van (leer-werk)faciliteiten en een gebundelde kennisinfrastructuur voor het
adequaat opleiden van studenten en professionals
Door actief te participeren bij het tot stand brengen van de Human Capital agenda, inclusief het selecteren van
innovatieve projecten, dragen we bij aan het creëren van een wendbare arbeidsmarkt. Binnen de regionale
Human Capital agendazijn drie speerpunten benoemd:
    Leven Lang ontwikkelen;
    Aantrekken en behoud van talent;
    Onbenut arbeidspotentieel.
Deze zijn gericht op de focussectoren Energie, Health en Hightech.
Het initiatief Tech Gelderland wordt gecontinueerd, evenals de landelijke techniek dag en is gericht op meer
mensen enthousiasmeren om te gaan werken in de techniek. De contacten met SEECE zijn geïntensiveerd,
waarin we samenwerken met partners aan duurzame, betrouwbare en betaalbare elektrische
energievoorziening.
Tech Gelderland heeft succesvolle resultaten geboekt en wordt gecontinueerd. Evenals de landelijke
techniekdag welke in mei 2022 is georganiseerd was succesvol, ook dit initiatief wordt gecontinueerd. Actief
wordt geparticipeerd in het samenwerkingsverband van SEECE. Dit initiatief jaagt noodzakelijke innovaties aan
en zorgt voor voldoende arbeidscapaciteit.
Bovenstaande projecten zijn verbonden met een initiatief genaamd ’House of IT’. Tevens heeft een eerste
verkenning plaatsgevonden om ook hybride leeromgevingen te ontwikkeling met ondernemers uit de nieuwe
haven en onderwijsinstelling HAN en Rijn IJssel.
Inzicht op sector specifieke human capital uitdagingen om de krapte op de arbeidsmarkt
tegen te gaan
De regionale Human Capital agenda, een samenwerking tussen ondernemers, onderwijs en overheid waarin
energie één van de speerpunten is, is afgerond. Vanuit de Human Capital lijn van Connectr is een energieke
coalitie van Connectr, HAN, Kiemt, IPKW, Oost NL in samenwerking met de provincie en de gemeente bezig met
de voorbereiding van de praktijkopleiding Plug in & Play ten behoeve van het opleiden van mensen voor
installatie en onderhoud laadinfrastructuur.
Tevens participeren we als gemeente Arnhem actief in de werkgroep; Aantrekken en behoud van talent. Deze
werkgroep maakt onderdeel uit van de regionale Human Capital agenda waar in tripple helix verband projecten
geïnitieerd, verbonden en ontwikkeld worden, alle met één gemeenschappelijk doel; het behoud van talent in de
regio om de uitdagingen op de arbeidsmarkt aan te gaan. Specifiek in de sectore; Energy, Health en HighTech.
Effectindicator                                                     2018      2019       2020      2021       2022
 Aantal studenten wat kiest voor Arnhem als MBO en HBO            23.817    23.941     24.068    23.480     21.767
 Eenheid: Aantal studenten per jaar
 Bron:      DUO
                                                          86
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>BBV-indicatoren (niet gekoppeld aan een doel)
Effectindicator                                                         2018         2019       2020       2021         2022
 Demografische druk                                                     58,3         58,1        58,0       57,5        57,6
 Eenheid: De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65
           jaar (%).
 Bron:     CBS - Bevolkingsstatistiek
 Functiemenging                                                         58,5         58,5        58,2       58,3
 Eenheid: De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen, en varieert tussen 0
           (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen (%).
 Bron:     PWE
Afhandeling amendementen en moties Begroting 2022
Extra budget 2022 Bridge to Liberation-experience (21A62)
Om het tekort op de begroting 2022 voor de Bridge to Liberation-experience op te lossen, hogen we de subsidie
voor de Bridge to Liberation-experience in 2022 incidenteel op met €100.000 vanuit de algemene reserve en
verlagen we de subsidie in 2025 incidenteel met €100.000 ten gunste van de algemene reserve. Hiermee blijft het
totale subsidiebedrag over vier jaren in deze begroting gelijk.
Ruimte voor multiculturele festivals in het evenementenprogramma (21M220)
De wethouder heeft in de nieuwsbrief Cultuur en Evenementen een oproep aan Arnhemse culturele organisaties
gedaan om gezamenlijk een multicultureel festival te organiseren. Culturele organisaties die al multiculturele
festivals organiseren hebben een e-mail ontvangen om aan te moedigen, met een verwijzing naar de
subsidieregeling.
Wat heeft het gekost
                                                                     Rekening       Begroting 2022           Rekening
                                                                       2021        Primitief Definitief   2022    Afwijking
Bedragen x € 1.000
Middelen
Lasten                                                                     6.616       7.032      8.273     8.082         191
Baten                                                                      1.033         998      1.191     1.239          48
Saldo lasten en baten                                                     -5.584      -6.034     -7.082    -6.844         238
Toevoegingen aan reserves                                                  1.407         170        170       358        -188
Onttrekkingen aan reserves                                                   208         700        700       713          13
Saldo toevoegingen en onttrekkingen                                       -1.199         530        530       355        -175
Gerealiseerd resultaat                                                    -6.783      -5.504     -6.552    -6.488          64
                                                             87
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>Hieronder worden de grootste afwijkingen tussen de Begroting 2022 en rekening verklaard.
Onderwerp                   Totale       V/N                                          Toelichting     I/S  AR/
                            afwijking                                                                       BR
                            (x €1.000)
Lasten                              175   V
Evenementen                         125   V   Sfeerbepalende evenementen                                I   BR
Evenementen                          50   V   Evenementen overig                                        I   BR
Baten                                  0
Toevoegingen aan reserves           187   V
Evenementen                         187   V   Dotatie bestemmingsreserve Evenementen
Onttrekkingen aan reserves             0
Evenementen
Binnen de subsidieregeling Producten, Evenementen en Festivals zijn er minder aanvragen dan begroot (€
125.000) en vanuit Sport is een bijdrage (€ 50.000) geleverd voor een toevoeging aan de bestemmingsreserve
Evenementen voor toekomstige sport evenementen.
Dotatie bestemmingsreserve Evenementen
Over het jaar 2022 is binnen het product Evenementen een positief resultaat gerealiseerd. Een deel hiervan wordt
gestort in de bestemmingsreserve.
Met wie werken we samen
Verbonden partijen
Economic Board regio Arnhem-Nijmegen
Euregio Rijn-Waal
Facility Point
GR Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen
Recreatieschap Overbetuwe
Voor meer informatie wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.
Partners
   Economic Board regio Arnhem Nijmegen;
   Ondernemers Kontakt Arnhem (OKA);
   Platform Binnenstad Arnhem (PBA);
   Stichting Arnhemse bedrijventerreinen (StAB);
   Industriepark Kleefse Waard (IPKW);
   GreenBusinessclub Gelderse Poort (GbcGP)
   Overige werklocaties;
   Oost NL;
   Provincie Gelderland;
   VNO NCW;
   Onderwijs- en kennisinstellingen; HAN, Van Hall Larenstein, ROC Rijn IJssel, ArtEZ;
   Stichting Kiemt;
   Stichting Ondernemersfonds Arnhem;
   Toerisme Veluwe Arnhem Nijmegen (TVAN);
   Stichting Citymarketing Arnhem;
   Veluwe op 1;
   Stichting Airborne Region;
   DOCKS (Durven Ondernemen Centraal Klarendal & St. Marten);
   Stichting Atelierbeheer SLAK;
                                                         88
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>    FDFA;
    Ontwerpersplatform Arnhem (OPA);
    Innovate;
    Schakel 025 -Stroomversneller;
    Verenigd Creatief Arnhem;
    Gelrestad Sport;
    Groene Metropoolregio (GMR).
Ook werken we samen met verschillende subsidiepartners. Deze zijn in dit programma in de digitale begroting
(https://financien.arnhem.nl) terug te vinden. Het volledige overzicht van de begrotingssubsidies is te vinden in de
paragraaf Subsidies.
Beleidskaders
    Evenementenvisie Evenement organiseren - Gemeente Arnhem;
    Detailhandelsvisie;
    Mise-en-place - de Arnhemse Horecavisie;
    Arnhem, stad op de kaart in internationaal perspectief/ Beleidskader voor internationaal beleid tot 2020;
    New Energy made in Arnhem;
    Standplaatsenbeleid;
    Plan van Aanpak Huisvesting Creatieve en Culturele Sector Arnhem;
    Visie Circulaire Economie en Plan van aanpak CE (juli 2021);
    RPW 2021-2024 (juni 2021 - agendapunt 6.10 bijlage 1);
    Visie Nieuwe Haven (juli 2020 - agendapunt 6.1 bijlage 1);
    Economisch beleid - Gemeente Arnhem.
                                                          89
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>Onderwijs
Goed onderwijs is de basis. Wie gemotiveerd naar school gaat en een goede opleiding kan afronden, heeft later
zoveel meer kansen. De school is daarmee ook het middelpunt van de wijk en een belangrijke schakel in het
kansrijk opgroeien van kinderen. Vandaar dat we al extra inzetten op kansrijk opgroeien van -9 maanden tot en
met een leven lang leren. Met een passende opleiding krijgen jongeren betere kansen om zich te ontwikkelen.
Dat begint al bij de kinderopvang en de peuterspeelzaal. Kinderen maken een goede start en hebben daar hun
leven lang profijt van.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan
               Ambities                                  Doelen                           Inspanningen
Onderwijs: Arnhemmers met dezelfde talenten hebben dezelfde kansen (inclusief onderwijshuisvesting)
Een goede startpositie op school
De doelstelling ligt op koers. Er zijn wel extra uitdagingen door personeelstekorten in de kinderopvang en steeds
meer zichtbaar wordende effecten van corona op kinderen.
De inzet op onderwijshuisvesting draagt optimaal bij aan kwalitatief goed en toekomstgericht onderwijs.
Na bestuurlijke vaststelling van het Integraal HuisvestingsPlan voor het primair onderwijs in 2017 en het
Jaarprogramma 2021-2022 zijn diverse huisvestingsprojecten opgestart. De projecten bevinden zich in
verschillende fasen.
Doorontwikkeling passende kinderopvang, ontwikkelrecht en onderwijsachterstandenbeleid
(OAB)
Het bereik van VVE-peuters monitoren we ieder kwartaal. Na een terugval in bereik in 2021 als gevolg van
corona, is het bereik in 2022 hersteld tot 89%. We zetten in op het verder verhogen van het bereik in 2023.
Er zijn zowel vanuit het onderwijs als de peuteropvang ook steeds meer signalen dat kinderen instromen met een
achterstand. Scholen geven aan dat opvallend veel vierjarigen instromen met een achterstand in taal en in
sociaalemotionele ontwikkeling. Bij de peuteropvang is hetzelfde beeld te zien; tweejarigen starten met een forse
achterstand in taal en ontwikkeling. Ook ziet de peuteropvang dat er steeds meer kinderen zijn met een extra
ondersteuningsvraag. Samen met het personeelstekort bij de sector kinderopvang zorgde dit in 2022 voor een
druk op personeel en kwaliteit van het aanbod. We hebben de Arnhemse vereisten voor kwalificaties van VVE-
medewerkers verlaagd, om het personeelstekort niet verder te laten oplopen. De vereisten passen nog wel
binnen de landelijke vereisten.
De toename van kinderen met een ondersteuningsvraag leidt ook tot langere wachtlijsten bij de jeugdhulp voor
onderzoek en/ of behandelgroepen. Deze kinderen blijven zo langer op de reguliere opvang in afwachting van
een beter passende plek.
Op alle peuteropvanglocaties werken we al een aantal jaar vanuit de visie van Passende (inclusieve)
Kinderopvang. Een voorliggend team vanuit de jeugdhulp wordt bijvoorbeeld ingezet om kinderen op de reguliere
opvang, dicht bij hun thuisomgeving een passend aanbod te kunnen bieden. Dit team is in 2022 fors uitgebreid.
Vanuit de gemeente zijn op alle locaties extra pedagogische medewerkers bekostigd om de complexiteit op de
groepen voor de pedagogisch medewerkers behapbaar te houden.
Op de VVE-locaties is in 2022 een aantal andere ontwikkelingen in gang gezet. Zo is de warme overdracht vanuit
de jeugdgezondheidszorg naar de peuteropvang ingevoerd en is gestart met Thuis in Taal. Op de VVE-locaties
wordt met een intensief VVE-aanbod gewerkt aan taalontwikkeling. Thuis in Taal is een aanpak die deze rijke
taalomgeving uitbreidt naar de thuisomgeving.
Aansluiting passend onderwijs en jeugdhulp
Samen met ketenpartners wordt onderzocht wat er nodig is op het snijvlak van onderwijs en zorg om tot betere
maatwerkoplossingen te komen. De samenwerking tussen ketenpartners dient geoptimaliseerd te worden om
ervoor te zorgen dat er voor ieder kind een passende plek is. Hierover zijn bestuurlijke afspraken gemaakt en
gaan we leren van goede voorbeelden in het land.
Eind 2022 is het stedelijk team onderwijs van het Sociale wijkteam gestart. We verwachten dat dit een bijdrage
levert aan de aansluiting onderwijs-jeugdhulp. Daarnaast zijn we in 2022 begonnen met het plan van aanpak
voor onderwijs en begeleiding aan hoogbegaafde kinderen. Ten slotte is er in 2022 gestart met een project op
Lichtenbeek waar gekeken wordt hoe onderwijs en jeugdhulp beter op elkaar aan kunnen sluiten.
                                                           90
</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>Goede toekomstbestendige (onderwijs)huisvesting
De vernieuwbouw van KC Vredenburg (voorheen 'De Krakeling'), Ibn-i Sina en Parkschool is dit jaar gestart.
Volgens planning worden de schoolgebouwen voor de zomervakantie 2023 opgeleverd.
In het voortgezet onderwijs zijn de voorbereidingen voor nieuwbouw voor GSG Guido aan de Grensweg gestart.
Voor het (Voortgezet) Speciaal Onderwijs (V)SO zijn de bouwprojecten voor vier scholen van De
Onderwijsspecialisten afgelopen jaar afgerond met de oplevering van de nieuwbouw voor het Prisma College.
Vernieuwing voor het (V)SO van Kentalis aan de Hommelseweg is in voorbereiding.
Daarnaast is onder verantwoordelijkheid van de schoolbesturen, en voor de Multifunctionele centra (MFC’s) door
de gemeente, uitvoering gegeven aan maatregelen ter verbetering van de ventilatie in scholen. Deze
maatregelen vallen onder de Specifieke Uitkering Ventilatie Scholen (SUVIS). Voor een tweetal scholen zijn deze
werkzaamheden in 2022 zo goed als afgerond. De haalbaarheid van de uitvoering van de overige projecten staat
wel onder druk. Er is op dit moment onvoldoende capaciteit in de markt aanwezig om de werkzaamheden op
korte termijn uit te kunnen voeren
Verder is de nota 'Op weg naar een Integraal Huisvestingsplan voor het voortgezet onderwijs in Arnhem'
vastgesteld. Hiermee heeft de raad ook kennisgenomen van de benodigde financiële middelen (€ 94 miljoen t/m
2032 en € 170 miljoen t/m 2050) die voor de huisvesting van het Voortgezet onderwijs nodig zijn. De ambitie is
om uiteindelijk te komen tot één integraal beleidsrijk huisvestingsplan voor het primair onderwijs, het voortgezet
speciaal onderwijs en het voortgezet onderwijs. De verwachting is dat dit medio 2023 gereed is.
Effectindicator                                                            2018       2019         2020       2021        2022
 Het percentage (doelgroep)peuters dat gebruik maakt van
                                                                             97          86          92         86          87
 VVE of ontwikkelrecht.
 Eenheid: Doel is om alle peuters met een risico op een taalachterstand (deze kinderen krijgen een VVE- indicatie) te
            bereiken. Het totaal aantal peuters in Arnhem met deze indicatie was in het schooljaar 2019/2020 488. 2020 staat
            voor schooljaar 2019/2020.
 Bron:      Stichting PAS
Minder voortijdig schoolverlaters (VSV)
Er is zicht op welke inspanningen werken en welke niet werken. Daardoor kunnen de beschikbare middelen
efficiënter en doelmatiger worden ingezet. Dit gebeurt in overleg met partners waarbij er kwalitatieve afspraken
worden gemaakt. Het percentage is het afgelopen jaar ongeveer gelijk gebleven. Dat is gezien de effecten van
corona een goed resultaat.
Uitvoeren van en sturen op het plan voorkomen voortijdig schoolverlaten (VSV)
Arnhem heeft een subsidieregeling voortijdig schoolverlaten. In deze regeling wordt vooral het onderwijs
aangemoedigd om extra acties in te zetten op het gebied van VSV. Daarnaast kunnen ook onderwijsgerelateerde
organisaties meedoen, mits zij een goede samenwerking hebben met het onderwijs. In 2022 is vrijwel het gehele
budget ingezet om VSV aan te pakken. Dit gaat bijvoorbeeld om inzet van jongerenwerkers op scholen, de inzet
van begeleiding binnen school (We Restart), de Wijkaanpak van Rijn IJssel in samenwerking met Wereldhave,
Presikhaaf University en AM Support en School's cool.
Daarnaast wordt ook ingezet op structurele samenwerking met het Regionaal Bureau Leerlingzaken Midden-
Gelre (RBL), de VGGM en het samenwerkingsverband De verbinding.
Het aantal voortijdig schoolverlaters is in 2021 licht toegenomen. Dit was ook in lijn der verwachting. Vanwege
Covid-19 was er minder toezicht op de jongeren. Het onderwijs was op afstand. Ook het schooljaar 2021-2022
was nog niet geheel “normaal". De verwachting dat het aantal voortijdig schoolverlaters nog licht gaat stijgen,
blijft daarom. Dit wordt echter pas in maart 2023 duidelijk wanneer de nieuwe cijfers beschikbaar komen.
Effectindicator                                                            2018       2019         2020       2021        2022
 Voortijdige schoolverlaters totaal (VO + MBO)                              2,9         2,8         2,5        2,6
 Eenheid: % voortijdig schoolverlaters van totaal aantal leerlingen
 Bron:      DUO (Verplichte BBV-indicator)
 Voortijdige schoolverlaters VO                                             1,0         0,8         0,6        0,8
 Eenheid: % voortijdig schoolverlaters van totaal aantal leerlingen in het VO
 Bron:      DUO
                                                                91
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre> Voortijdige schoolverlaters MBO                                            7,2 7,2       6,4       6,9
 Eenheid: % voortijdig schoolverlaters van totaal aantal leerlingen in het MBO
 Bron:      DUO
Betere onderlinge samenwerking van partners gericht op VSV
Er wordt op dit moment samen met de ketenpartners ingezet op het verbeteren van het proces. Dit om ervoor te
zorgen dat een kind bij de overgang tussen onderwijs en jeugdzorg meteen op de juiste plek terecht komt. In dit
proces is het onder andere helpend dat er een stad-stedelijk team komt per 1 september.
Organiseren van netwerkbijeenkomsten
Om te komen tot een betere onderlinge samenwerking van partners gericht op VSV, heeft Arnhem aangegeven
twee keer per jaar een bijeenkomst te faciliteren waar partners elkaar ontmoeten, leren van elkaar wat ze doen
en samen zoeken naar samenwerking. Begin 2022 kon de bijeenkomst niet doorgaan vanwege corona. De
netwerkbijeenkomst in september is niet doorgegaan op verzoek van de scholen omdat dat de opstartmaand is
van het nieuwe schooljaar. In het voorjaar van 2023 zal een nieuwe bijeenkomst worden gepland.
Betere uitstroom vanuit het onderwijs naar de arbeidsmarkt
Het team Voortijdig Schoolverlaten van het regionaal bureau leerlingzaken zet hier specifiek op in en begeleidt
jongeren actief. Daarnaast werkt de gemeente nauw samen met RijnIJssel in de nieuwe lesmethode Kansrijk.
Kansrijk biedt de mogelijkheden om al lerende te komen tot een passende beroepskeuze. Dit voorkomt uitval.
Opstellen en uitvoeren regionale aanpak Jeugdwerkloosheid
Er is een kopgroep Aanpak jeugdwerkloosheid opgericht die kijkt welke initiatieven ondersteund kunnen worden
om jongeren te helpen (duurzaam) aan het werk te gaan. In deze kopgroep zit een brede samenwerking van
gemeente Arnhem, RMC, de onderwijsspecialisten en MBO Rijn IJssel. Vanuit deze groep werd in 2022 de
inspiratiedag jeugd georganiseerd in Burgers' Zoo.
Voorbeelden van acties en initiatieven die in 2022 bekostigd zijn vanuit dit plan zijn:
    Busses voor jobs;
    Opleiden van jongeren bij Mantel fietstechniek;
    Onderzoekspilot transitiecoach;
    Jongeren in beeld (van 23 tot 27 jaar).
Voor Arnhemse jongeren is er verschillende inzet mogelijk om de stap naar de arbeidsmarkt te verbeteren, zo:
    was er voor jongeren van het praktijkonderwijs en voortgezet onderwijs ondersteuning mogelijk vanuit de
     combinatiefunctionaris;
    is er voor jongeren die uitstromen van mbo-entree en niveau-2 ondersteuning mogelijk vanuit het
     Schakelpunt onderwijs-werk, ingezet vanuit het regionaal VSV-programma en ondergebracht bij het RBL;
    zijn de consulenten VSV van het Regionaal bureau leerlingzaken (RBL) getraind in de ondersteuning van
     jongeren die aan het werk willen gaan. Jongeren die voortijdig uitvallen op school kunnen nu dus ook met
     deze vraag bij de consulenten van het RBL terecht;
    zijn er nauwe contacten met het MBO waar ook steeds meer gedaan wordt voor de jongeren die
     gediplomeerd uitstromen naar werk. Wanneer er meer ondersteuning nodig is, wordt er contact gezocht met
     het Schakelpunt;
    belangrijke samenwerkingspartners zijn de afdeling Werk en Inkomen van de gemeente en het Werkgever
     Servicepunt Midden-Gelre.
Minder schoolverzuim en minder thuiszitters (amendement 21A57 Doelstelling thuiszitters
en schoolverzuim)
Tijdens de coronaperiode is door het Regionaal bureau leerlingzaken sterk ingezet op het proces. Hierdoor zijn
kinderen snel in beeld. Concreet betekent dit dat we de landelijke streefnormen behalen.
                                                                92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>Samen verzuim en thuiszitten tegengaan
De kerntaak van het Regionaal bureau leerlingzaken is het acteren op schoolverzuim van 5- tot 23-jarigen
zonder startkwalificatie en het tegengaan van thuiszitten en voortijdige schooluitval. Verzuim of uitval is echter
vaak het topje van de ijsberg. Daarom kan dit niet succesvol zijn zonder een goede samenwerking met scholen,
gemeente en andere belangrijke samenwerkingspartners.
In schooljaar 2021-2022 zag het RBL het aantal verzuimende leerlingen weer stijgen. Vaak betekent een
toename van het verzuim dat er beter geregistreerd en gemeld wordt. Het overgrote deel van deze leerlingen
blijft gewoon op school en dus kan er, samen met scholen en andere samenwerkingspartners, (preventief)
ingezet worden op het verder voorkomen van uitval of thuiszitten. Dit doen zij aan de hand van de methodische
aanpak schoolverzuim.
In 2021-2022 waren er minder thuiszittende leerlingen. Het aantal ging omlaag van 133 naar 90. Dit kwam met
name doordat er minder kinderen en jongeren waren zonder schoolinschrijving.
Effectindicator                                                            2018         2019         2020         2021       2022
 Absoluut verzuim                                                            1,1          1,8          3,1         2,0
 Eenheid: Het aantal leerplichtigen dat niet staat ingeschreven op een school, per 1.000 inwoners lft. 5-18 jaar. De cijfers van
            Ingrado hebben betrekking op schooljaren. De periodeaanduiding "2019" staat voor schooljaar "2018/2019". Het
            aantal leerplichtigen dat niet staat ingeschreven op een school, per 1.000 inwoners lft. 5-18 jaar.
            Streefwaarde absoluut verzuim: 0,5 per 1.000 inwoners in de leeftijd van 5-18 jaar.
 Bron:      Ingrado
 Relatief verzuim                                                          29,0         32,0         30,0         31,0
 Eenheid: Het aantal leerplichtigen dat wel staat ingeschreven op een school, maar ongeoorloofd afwezig is, per 1.000
            inwoners lft. 5-18 jaar.
            De cijfers van Ingrado hebben betrekking op schooljaren. De periodeaanduiding "2019" staat voor schooljaar
            "2018/2019".
            Streefwaarde relatief verzuim: 20 per 1.000 inwoners in de leeftijd van 5-18 jaar.
 Bron:      Ingrado
Afhandeling amendementen en moties Begroting 2022
Doelstellingen thuiszitters en schoolverzuim (21A57)
De doelstelling is conform het amendement toegevoegd in de Begroting 2022.
Onderwijs terugval (21A67)
De tekst is conform het amendement aangepast in de Begroting 2022.
Meetbare doelen preventie (21M221)
De voorgestelde cijfers zijn conform het amendement opgenomen in de Begroting 2022.
Leefwerelden verbinden (21M249)
Deze motie zal onderdeel uitmaken van de gesprekken met het onderwijs over kansengelijkheid. Het project
vriendschapsscholen wordt onder andere geagendeerd voor het maatschappelijke educatieve agenda Arnhem
(MEAA) overleg begin oktober.
Wat heeft het gekost
                                                                        Rekening       Begroting 2022              Rekening
                                                                          2021        Primitief Definitief      2022    Afwijking
Bedragen x € 1.000
Middelen
Lasten                                                                       19.757      19.603      21.257      23.516     -2.260
Baten                                                                          2.847      2.490        4.753      4.845         92
Saldo lasten en baten                                                       -16.911     -17.113     -16.504     -18.671     -2.168
Toevoegingen aan reserves                                                      8.698      8.960        9.783      9.767         17
Onttrekkingen aan reserves                                                     7.570      7.766        7.932      9.885      1.953
Saldo toevoegingen en onttrekkingen                                           -1.128     -1.194       -1.851        118      1.969
Gerealiseerd resultaat                                                      -18.039     -18.307     -18.355     -18.553       -198
                                                                93
</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>Hieronder worden de grootste afwijkingen tussen de Begroting 2022 en rekening verklaard.
 Onderwerp                    Totale       V/N                                            Toelichting    I/S    AR/
                              afwijking                                                                         BR
                              (x €1.000)
 Lasten                            -2.339   N
 Onderwijs                            218   V  Volwasseneneducatie (VE)                                    I     AR
 Onderwijs                           -437   N  Onderwijs achterstandenbeleid (OAB)                         I     AR
 Onderwijs                         -2.120   N  Onderwijshuisvesting                                        I     BR
 Baten                               -116   N
 Onderwijs                            102   V  OAB - Nationaal programma onderwijs (NPO) middelen          I     AR
 Onderwijs                           -218   N  Volwasseneneducatie (VE)                                    I     AR
 Toevoegingen aan reserves               0
 Onttrekkingen aan reserves         2.120   V
 Onderwijs                          2.120   V  Onderwijshuisvesting                                        I     BR
Volwasseneneducatie (VE)
In 2022 zijn niet alle Rijksmiddelen (vanuit specifieke Rijksuitkering - WEB middelen) aangewend, omdat pas laat
in het jaar (vierde kwartaal) extra Rijksmiddelen zijn toegekend en ontvangen voor de intensivering van het
programma. De resterende baten zijn gereserveerd op de balans conform de BBV voorschriften. Dit leidt tot een
voordeel aan de lastenkant en een nadeel op de baten van €218.000. Per saldo is dit effect dus neutraal.
Onderwijs achterstandenbeleid (OAB)
Een deel van de OAB kosten is stedelijk geboekt terwijl de begroting over de wijken is verdeeld. Dit leidt tot een
stedelijk nadeel van € 335.000 en een voordeel van € 335.000 op het wijkprogramma (zie ook bij wijken
algemeen). Bovendien is bij het nationaal programma onderwijs (NPO) sprake van voorfinanciering, leidend tot
een nadeel van € 102.000 aan de lastenkant en een voordeel van €102.000 op de baten. Per saldo is dit effect
dus neutraal.
Onderwijshuisvesting
In 2022 zijn er diverse panden gesloopt ten behoeve van nieuwe schoolgebouwen. Bij desinvesteringen wordt de
resterende boekwaarde volledig in het boekjaar afgeschreven. De besparing van de kapitaallasten als gevolg van
de desinvesteringen zullen beschikbaar blijven voor toekomstige uitgaven onderwijshuisvesting.
Deze effecten worden verwerkt in de BR onderwijs.
Met wie werken we samen
Verbonden partijen
MGR Sociaal Domein Centraal Gelderland
Voor meer informatie wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.
Partners
Op alle gebieden wordt nauw samengewerkt met besturen en medewerkers van onderwijs (primair onderwijs
(PO), voortgezet onderwijs (VO), (voortgezet) speciaal onderwijs (V)SO, middelbaar beroepsonderwijs (MBO) en
hoger beroepsonderwijs (HBO), voorschoolse voorzieningen, kinderopvang, maatschappelijke partners en sociaal
ondernemers.
In de uitvoering worden maatschappelijke partners betrokken.
                                                          94
</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 99 ======================================================================

<pre>Ook werken we samen met verschillende subsidiepartners. Deze zijn in dit programma in de digitale begroting
(https://financien.arnhem.nl) terug te vinden. Het volledige overzicht van de begrotingssubsidies is te vinden in de
paragraaf Subsidies.
Beleidskaders
    Subsidieregeling Aanpak voortijdig schoolverlaten;
    Plan van aanpak voortijdig schoolverlaten Arnhem 2021 tot en met 2024;
    Jaarprogramma onderwijshuisvesting 2020;
    Herstelagenda; Arnhemse aanpak onderwijs;
    Subsidieregeling Voorschools Aanbod Arnhem;
    Raadsvoorstel en -besluit Verzelfstandiging Natuurcentrum Arnhem;
    Raadsbesluit om gemeentelijke leerplichttaken regionaal uit te voeren;
    Raadsbesluit om RMC-taken / Team VSV onder te brengen bij het RBL;
    Raadsbesluit d.d. 6 november 2017 wijziging MGR sociaal domein;
    Integraal huisvestingsplan primair onderwijs Arnhem 2017-2026;
    Programma Volwasseneneducatie & aanpak Laaggeletterdheid (2021-2024);
    Vaardig Arnhem (2021-2022).
                                                          95
</pre>

====================================================================== Einde pagina 99 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 100 ======================================================================

<pre>Cultuur
Arnhem bruist van creativiteit en talent. Een stad met een rijk en divers cultureel aanbod is aantrekkelijker om te
wonen, te werken en te verblijven. Onze inzet is daarom dat we blijven werken aan de verdere ontwikkeling van
ons culturele aanbod. We stimuleren culturele instellingen om meer mensen in aanraking te brengen met kunst
en cultuur. Om zoveel mogelijk mensen te laten meedoen. Cultuur is er immers voor iedereen. En we stimuleren
cultuurmakers te innoveren en nieuwe dingen uit te proberen. Daar hoort bij dat we zorgen voor voldoende
ateliers, oefenruimtes en presentatiemogelijkheden in de stad. Daarnaast verdient cultuurhistorisch erfgoed een
prominente plek in de stad. Mensen moeten het kunnen zien, er meer over te weten kunnen komen en het
kunnen beleven. Ook dit zorgt voor een aantrekkelijke stad.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan
Herstel corona en komst energiecrisis
De (naijl)effecten van de coronacrisis, zoals herstel van het publieksbereik (en -inkomsten) en de gevolgen voor
de werkgelegenheid en inkomenspositie van werknemers en zzp-ers, zijn ingrijpend. Voor noodzakelijk herstel en
transitie van de sector is tijd, geld en ruimte nodig, ook om te voorkomen dat er alsnog gaten in de cultuursector
worden geslagen en dat de vernieuwing die tot stand is gekomen verloren gaat. We volgen de ontwikkelingen,
kijken met onze resterende coronabudgetten waar en wat er nodig is en trekken hierbij gezamenlijk op met Rijk,
provincie en regio. Nu eind 2022 nieuwe lockdowns en dergelijke zijn uitgebleven, bereiken ons ook steeds meer
positieve geluiden over herstellende bezoekerscijfers tot het niveau van 2019, al geldt dit niet voor elke discipline.
Met name voor klassieke muziek geldt dat het publiek nog maar mondjesmaat terugkeert. Opvallend is dat in de
podiumkunsten mensen breken met de gewoonte om via een abonnement lang vooruit kaartjes te kopen; meestal
worden kaartjes kort tevoren aangeschaft.
De cultuursector heeft, net als de rest van de maatschappij, te kampen met stijgende lasten van energie, huur,
personeel en materiaal. Om maatschappelijke organisaties te ondersteunen met betrekking tot de gestegen
energiekosten is een tijdelijke subsidieregeling energiecompensatie maatschappelijke organisaties ingesteld die
begin maart 2023 open gaat. Deze is specifiek bedoeld voor onder andere sportverenigingen, buurthuizen, kleine
culturele instellingen en amateurkunstverenigingen. Daarvoor wordt de bijdrage van de provincie Gelderland uit
het zogenaamde Winterfonds ingezet. Voor culturele instellingen die een begrotingssubsidie ontvangen wordt
gekeken naar maatwerk. Hierbij wordt onder andere afgestemd met ondersteuningsmaatregelen die het Rijk
onderneemt.
               Ambities                                  Doelen                          Inspanningen
Kunst en cultuur verlevendigt de stad en verbindt Arnhemmers met elkaar
Verbreding van cultuurbereik en participatie
Op het gebied van cultuureducatie is ingezet op het inhalen van achterstanden door corona en wordt volop
uitvoering gegeven aan de programma's Cultuureducatie met Kwaliteit, Meer Muziek in de klas en dergelijke. Het
platform Amateurkunst Aanbieders Arnhem heeft met het aanstellen van een coördinator verdere stappen gezet
in de belangenbehartiging van de breedtekunst.
Cultuur is van en voor iedereen
In 2023 loopt het convenant Cultuureducatie dat onderwijsinstellingen, cultuurinstellingen en de gemeente in
2015 voor acht jaar met elkaar afgesloten hebben af. Onderdeel van het convenant is onder meer het
Pr8cultuurprogramma, waarbij leerlingen in het basisonderwijs gedurende hun schoolcarrière in ieder geval
kennis maken met acht cultuurinstellingen in Arnhem en omgeving. Dezelfde partijen zijn in 2022 begonnen met
de voorbereidingen van een nieuw convenant dat in 2023 moet worden afgesloten. Hierin zullen doelstellingen
worden geactualiseerd, bijvoorbeeld door uitbreiding naar het Voortgezet Onderwijs te onderzoeken.
Het platform Amateurkunst Aanbieders Arnhem heeft met het aanstellen van een coördinator verdere stappen
gezet in de belangenbehartiging van de breedtekunst. Wij trekken samen op met het platform om onder meer de
huisvestingsproblematiek van amateurkunstaanbieders in kaart te brengen en zo mogelijk te verhelpen.
                                                           96
</pre>

====================================================================== Einde pagina 100 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 101 ======================================================================

<pre>Versterken lokale media
De pilot Mediafonds loopt op koers. De raad is hierover in het najaar met een brief geïnformeerd. In het eerste
half jaar van 2023 vindt een evaluatie plaats; lessen worden meegenomen naar het vervolg. Streekomroep
Midden Gelderland (RTV Connect) is bezig met een professionaliseringsslag en heeft in 2021 en 2022 extra
middelen ontvangen. Die zijn nodig om van extra betekenis te zijn. Ook het Rijk zet in op verdere
professionalisering van lokale omroepen en heeft hiervoor in 2022 middelen beschikbaar gesteld en dat geldt
ook voor 2023 e.v.. Kwaliteitsverbetering en samenwerking is één van de speerpunten in het rijksbeleid richting
een nieuw bestel lokale publieke omroep in 2025. Dat proces volgen we actief. In de Begroting zijn zowel voor
het Mediafonds als RTV Connect structurele middelen opgenomen.
Effectindicator                                                          2018       2019         2020          2021 2022
 Waardering aanbod culturele voorzieningen                                          41,0                       41,0
 Eenheid: % (helemaal) eens met de stelling: in de buurt zijn voldoende voorzieningen voor culturele activiteiten.
 Bron:      Arnhemse leefbare wijken monitor (tweejaarlijks)
Versterking van de culturele infrastructuur
We blijven het makersklimaat in de stad op allerlei manieren stimuleren. Wat door allerlei oorzaken ingewikkeld
is, is het realiseren van extra m2 permanente atelierruimte voor kunstenaars en creatieve ondernemers. Dat ligt
niet op koers. We zijn bezig met een strategie om extra m2 wel te realiseren. Daarvan maakt ook de inzet van
andere dan de huidige instrumenten onderdeel uit.
Stimulering van het makersklimaat
Schakel 025 is het platform dat het culturele veld in de volle breedte ondersteunt en verbindt door het delen van
kennis over de beroepspraktijk. De activiteiten van Schakel025 waaronder de uitvoering van de regeling
Stroomversneller heeft een extra impuls gekregen door een extra bijdrage uit de coronamiddelen van het Rijk.
Hierdoor zijn makers extra ondersteund. De nauwe samenwerking met Cultuur Academy in Nijmegen leidt tot
een fusie per 1 februari 2023. Hierdoor is er voor Arnhemse en Nijmeegse cultuurprofessionals één organisatie
voor kennis, trainingen, projecten en fondsen. Op verzoek van de Groene Metropoolregio voert Schakel025 een
behoefteonderzoek uit onder de cultuurprofessionals in de regiogemeenten naar de leerwensen. Daarbij wordt
ook gekeken naar wat de regio te bieden heeft. Gelijktijdig wordt al een aanbod aan de regio aangeboden.
Met het vaststellen van het Kader Beeldende Kunst in de Openbare ruimte en het plan Kunst in Uitvoering is er
onder andere extra aandacht voor het verstrekken van kunstopdrachten waarmee wordt bijgedragen aan
versterking van het makersklimaat. Zo hebben twee recent afgestudeerde kunstenaars in de binnenstad
kunstwerken in combinatie met groen gerealiseerd in het kader van de motie Merlijn Schrijvers, en hebben 10
ontwerpers in de kwartieren van de binnenstad een serie op elektriciteitskastjes gemaakt. Daarnaast is in 2022
de website www.buitenkunstarnhem.nl online gegaan om de kunst die er al is in de openbare ruimte van Arnhem
meer zichtbaar te maken. Via QR-codes bij de kunstwerken komt men bij de webpagina uit. Hier heeft Arnhems
collectief Wildgewelf een kunstpodcast voor ontwikkeld in opdracht van de gemeente.
In 2022 heeft een tweede geslaagde editie van State of Fashion plaatsgevonden waarbij goed is samengewerkt
met het Fashion en Design Festival, de andere Modepartners 025, Platform Binnenstad Arnhem en
Citymarketing Arnhem. Dat heeft gezorgd voor veel extra bezoekers aan de binnenstad. De marketing stond voor
het eerst in het teken van Juni Modemaand en is minder gericht op de individuele events. Dit is duidelijker voor
de bezoeker en krijgt een vervolg in 2023.
Bij Sonsbeek zijn we in het najaar overvallen door de aankondiging van het curatorenteam om ontslag te nemen.
Wij waren al in gesprek met het bestuur over de aanloop naar een nieuwe editie in 2024 en de
toekomstbestendigheid van zowel Sonsbeek als State of Fashion. En hebben daarbij geconstateerd dat het voor
ons noodzakelijk is onafhankelijk advies in te winnen. Dit wordt onder andere ingegeven door vragen en zorgen
over de governance, inhoud, organisatie, financiën en betrokkenheid strategische partners. BMC is gevraagd om
te adviseren. Dat gebeurt in twee fasen. Over de uitkomsten van het onderzoek naar de haalbaarheid van een
Sonsbeek-editie in 2024 bent u op 1 november geïnformeerd. Daaruit is gebleken dat 2025 meer realistisch is.
Wij informeren u uiterlijk in april over het onderzoek naar hoe de organisatie van stichting Sonsbeek en State of
Fashion toekomstbestendig kan worden neergezet. De uitkomst hiervan kan mogelijk gevolgen hebben voor de
huidige subsidie(relatie).
Bij de aanvraag 2023 heeft de stichting ons geïnformeerd over de stand van zaken ten aanzien van de codes
Cultural Governance, Inclusie en Diversiteit en Fair Practise en welke stappen gezet zijn en worden gezet om de
toepassing van deze codes te verbeteren. Hierover blijven we met de stichting in gesprek.
                                                               97
</pre>

====================================================================== Einde pagina 101 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 102 ======================================================================

<pre>Zorg voor voldoende ateliers, oefenruimtes en presentatiemogelijkheden in de stad
In het 'Plan van aanpak Huisvesting creatieve en culturele sector 2021 - 2024' wordt de nadruk gelegd op
vastgoed in het bezit van de gemeente, en dan met name onderwijsgebouwen. We zien een stagnering ontstaan,
onder meer door woningbouwopgaven en de oorlog in Oekraïne en de daarmee gepaarde vluchtelingenopvang.
Zo kon bijvoorbeeld de Doorwerthlaan (1.917m2) in Presikhaaf, waar afgelopen jaar de haalbaarheid is
onderzocht en waarbij zowel de wijk als de culturele sector betrokken was, niet doorgaan.
Op de subsidieregeling 'Creatieve bedrijfsverzamelgebouwen' is meerdere malen een beroep gedaan. Het doel
hiervan is het realiseren van nieuwe ateliers, expositieruimtes en/of werkruimtes voor creatieven door het
subsidiëren van kosten voor planvorming en/of haalbaarheidsonderzoek van een creatief
bedrijfsverzamelgebouw. Dat heeft nog niet geleid tot extra m2 huisvesting. We zijn bezig met een strategie om
de extra m2 wel te realiseren. Daarvan maakt ook de inzet van andere dan de huidige instrumenten onderdeel
uit.
De toekomstige huisvesting van Popcentrum Jacobiberg aan de Groningensingel in Arnhem-Zuid wordt op
haalbaarheid onderzocht (circa 4.200 m2). NEXIT Architecten heeft als eerste schets een visieplan voor de
Jacobiberg op deze locatie ontworpen. Een eerste planning laat realisatie zien in 2026. Er is vanaf 2023 budget
gereserveerd voor zowel de tijdelijke huisvesting (mocht Jacobiberg in de tussentijd zijn locatie moeten verlaten
op de HES) als de toekomstige huisvesting van de Jacobiberg in Arnhem-Zuid.
Samen met de gemeente Nijmegen is opdracht gegeven voor een benchmarkonderzoek naar SLAK met als doel
inzicht te verkrijgen in hoe de bedrijfsvoering van SLAK zich verhoudt tot vergelijkbare atelierorganisaties in
Nederland. Hiermee wordt een scherper beeld verkregen van wat mag en kan worden verwacht van SLAK als
atelierorganisatie en de eigen rol van gemeenten daarin. De rapportage is begin 2023 gereed en over de
resultaten en het vervolgproces zijn we in gesprek met SLAK.
Profilering en vitalisering van het culturele klimaat
Met de heropening van Museum Arnhem, de besluitvorming over de vernieuwing van het Stadstheater en
versteviging van de regionale samenwerking in de Cultuurregio 025 zijn goede stappen gezet in het versterken
en behouden van onze positie als cultuur- en creatieve stad.
Toekomstbestendige huisvesting van Museum Arnhem, onze Rijksgezelschappen Oostpool
en Introdans en het Stadstheater
Museum Arnhem is in mei dit jaar heropend. Het vernieuwde gebouw, de beeldentuin en tentoonstellingen en
activiteiten van het museum worden goed ontvangen door de bezoeker. Het museum heeft aan het eind van het
jaar meer dan 100.000 bezoekers getrokken.
Er is in oktober een investeringsbesluit van € 73 miljoen genomen over de volledige vernieuwing van het
Stadstheater. Ontwerpteams zijn via een aanbestedingsprocedure uitgenodigd hun visie op het nieuwe
Stadstheater te geven. In december is het ontwerpteam van Braaksma & Roos, Civic en Arub als winnaar uit de
selectie gekomen. In 2023 zal dit team beginnen aan het Voorlopig Ontwerp en vindt de aanbesteding voor de
aannemer plaats. In het laatste kwartaal van 2023 zal het Stadstheater zijn deuren sluiten voor de verbouwing.
Voor de huisvesting van Oostpool en Introdans is € 250.000 per jaar beschikbaar gesteld gedurende een periode
van 40 jaar. In december heeft Provinciale Staten besloten om naast de al eerder gereserveerde € 2 miljoen voor
huisvesting Oostpool en Introdans nog eens € 3 miljoen beschikbaar te stellen uit de begroting, waarbij de
intentie is uitgesproken om in een volgende coalitieperiode nog eens € 5 miljoen beschikbaar te stellen. Begin
2023 hebben de Staten voorgesteld de volledige € 10 miljoen nog voor de provinciale verkiezingen in maart te
reserveren. Beide huisvestingstrajecten worden in nauwe samenhang bekeken.
Versterking van de (samenwerking in de) cultuurregio 025
De Cultuurregio 025 heeft een stevige positie gekregen binnen de maatschappelijke opgave 'Ontspannen Regio'
van de GMR. Op basis van het Transformatievoorstel cultuurregio 025 is een uitvoeringsplan opgesteld met de
regiogemeenten. Belangrijk uitgangspunt is duurzame structuurversterking van de hele culturele keten in de hele
regio. Dat betekent dat de acties een regio-breed en blijvend effect moeten hebben op de keten van top- en
middensegment, cultuureducatie, kunstvakonderwijs en amateurkunst. Zo is er een traject gestart gericht op
vernieuwing van het publieksbereik van de culturele sector, wordt er een behoefteonderzoek gedaan naar de
scholingsbehoefte van cultuurprofessionals in de regio en wordt bekeken wat er nodig is voor centraal punt voor
vrijwilligers en organisaties in de cultuur- en erfgoedsector. De provincie Gelderland draagt € 1,3 miljoen bij. De
gemeente Arnhem is penvoerder namens de GMR omdat deze geen subsidies kan verstrekken.
Met de andere landelijke cultuurregio’s en het ministerie van OCW zijn eerste stappen gezet om gezamenlijk na
te denken over een passend vervolg voor de ontwikkeling van de cultuurregio’s en de (programmatische)
samenwerking met het ministerie van OCW daarbij.
                                                          98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 102 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 103 ======================================================================

<pre>Erfgoed levert een bijdrage aan een aantrekkelijke stad om in te wonen, te werken, te winkelen en te
recreëren
Beschermen, herbestemmen en zichtbaar maken van cultuurhistorisch erfgoed
Behoud van erfgoedwaarden met als doel deze in goede staat en op een zorgvuldige wijze door te geven aan
volgende generaties, deze te benutten als één van de dragers van ruimtelijke kwaliteit en om met behulp van
erfgoedwaarden het unieke verhaal van de stad te vertellen.
Bescherming en herbestemming van cultuurhistorisch erfgoed
Het beschermen en herbestemmen van cultuurhistorisch erfgoed betreft doorlopend werk. Noemenswaardig zijn:
    De plaatsingsprocedure voor 16 gemeentelijke monumenten in Elden die in september 2022 is gestart.
    Het opstellen van een visie op Religieus Erfgoed. In 2022 heeft een uitgebreide inventarisatie
     plaatsgevonden. Alle 42 gebedshuizen zijn onderworpen aan een cultuurhistorisch onderzoek. Eigenaren
     zijn geconsulteerd via een interview of enquête. Daarnaast hebben er verschillende bijeenkomsten
     plaatsgevonden. De inventarisatiefase Toekomstverkenning Religieus Erfgoed is afgerond. In 2023 wordt de
     toekomstverkenning uitgewerkt tot een actieplan.
    Het versnellen en versoepelen van verduurzaming van erfgoed. Begin 2022 is een startnotitie vastgesteld
     over dit onderwerp. Conform deze startnotitie hebben met de verschillende doelgroepen (soorten eigenaren)
     bijeenkomsten plaatsgevonden waarbij kansen/ knelpunten/ uitdagingen zijn opgehaald. Naar aanleiding
     hiervan is in het najaar van 2022 een actieplan opgesteld en is budget vrijgemaakt voor de uitvoering van
     het actieplan in 2023. Vanwege de urgentie is in de tweede helft van 2022 al één van de acties opgestart:
     een pilot voor de toepassing van zonnepanelen in het zicht op rode daken.
    Er is gestart met het laten ontwikkelen van een nieuwe cultuurhistorische waardenkaart; de gereedgekomen
     nieuwe archeologische verwachtingskaart gaat hier een onderdeel van uitmaken. De kaartbeelden tonen het
     in Arnhem aanwezige erfgoed in al zijn facetten, zowel ondergronds als bovengronds.
Zichtbaar en beleefbaar maken van erfgoed
Veel van de beschikbare capaciteit en middelen is besteed aan bescherming van erfgoed (monumentenzorg),
een activiteit die op zichzelf ook bijdraagt aan zichtbaarheid en beleefbaarheid van erfgoed. Noemenswaardige
acties zijn verder het plaatsen van extra informatie bij het Romeinse fort in Meinerswijk, het met kennis en
vondstmateriaal van het archeologiedepot bijdragen aan de permanente tentoonstelling over het Gelderse
verleden in de Eusebiuskerk, het in samenwerking met het Stadsgilde ontwikkelen van wandelgidsen voor de
historische kelders en Meinerswijk, het terughalen van het 'moordkruis' van Doesburg naar Arnhem, het
bijdragen aan de restauratie van de Cuyperskamer in de Eusebiuskerk, het behoud van het Van Vulpenorgel in
de voormalige Diaconessenkerk en leveren van archeologisch materiaal voor de vondst van de maand, te zien in
Rozet en de Arnhemse Koerier. Het terughalen van het moordkruis is verricht op initiatief van en met
medewerking van inwoners van Klingelbeek. Het moordkruis is daar ooit in de 16e eeuw opgericht. Als
vanzelfsprekend is ook de organisatie van de Open MonumentenDag ondersteund en zijn tijdens dit weekeinde
rondleidingen door het stadhuis gegeven.
Omdat veel van de capaciteit en middelen is besteed aan de bescherming van erfgoed, konden niet alle kansen
op het gebied van zichtbaar en beleefbaar maken van erfgoed worden benut. Dit onderwerp zal onderdeel gaan
uitmaken van de in 2023 op te stellen nieuwe beleidsnota voor erfgoed.
Ontsluiting van kennis over erfgoed
De monumentenregistratie in Planon is omgezet naar registratie via een GIS (Geografische Informatie Systeem)-
database. Waar voorheen de locaties van monumenten op kaartbeelden samenviel met punten, zijn nu
gedetailleerde en nauwkeurig begrensde vlakken zichtbaar. Naast een eenvoudiger systeem voor de
monumentenregistratie bestaat op deze wijze ook een kaartbeeld dat al is toegesneden op de werkwijze van de
Omgevingswet. Begin 2023 wordt het nieuwe registratiesysteem geïmplementeerd. Noemenwaardig met
betrekking tot de ontsluiting van kennis over erfgoed zijn voorts het boek in de Arnhemse MonumentenReeks
over het Romeinse verleden van Meinerswijk en het gereedkomen van het historische onderzoek voor het
publieksboek over de archeologische vondsten in de zuidelijke binnenstad. Ook zijn lezingen gegeven in kader
van de ArcheoAcademy, is vanuit de gemeente deelgenomen aan de ArcheoHotspot (inhoudelijke begeleiding
vrijwilligers) en zijn in het archeologiedepot verschillende rondleidingen georganiseerd.
                                                           99
</pre>

====================================================================== Einde pagina 103 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 104 ======================================================================

<pre>Regisseren en uitvoeren van archeologisch onderzoek en archeologisch depotbeheer
Het monitoringsonderzoek naar de kwaliteit van het Romeinse grafveld in Meinerswijk bleek niet nodig.
Inrichtingswerkzaamheden leidden tot een gedeeltelijke opgraving; de afzonderlijke graven bleken goed bewaard
te zijn gebleven. Tot nu toe zijn er 22 geborgen, met veel grafgiften. Het archeologiedepot is met hulp van
vrijwilligers verhuisd naar de nieuwe locatie in Museum Arnhem. De gemeentelijke archeologiecollectie is daarbij
uitgebreid door de overdracht van (Arnhems) vondstmateriaal dat zich nog in de collectie van Museum Arnhem
bevond. Er is met twee partijen gesproken over de implementatie van een nieuwe applicatie voor
depotregistratie; dit proces is nog lopend. Bij verschillende archeologische projecten is een regierol
aangenomen. Hierbij kan worden gedacht aan de opgravingen ter hoogte van Coberco en het al genoemde
grafveldonderzoek in Schuytgraaf. Andere projecten zijn het archeologische onderzoek in relatie tot de projecten
Nijmeegseweg en Kronenburg.
Regioadvisering archeologie
Door het vertrek van de regio-archeoloog is een nieuwe kandidaat voor deze functie geworven. Tussentijds
hebben archeologen van de gemeente Arnhem de regio geadviseerd.
Afhandeling amendementen en moties Begroting 2022
Niet van toepassing.
Wat heeft het gekost
                                                                  Rekening       Begroting 2022             Rekening
                                                                    2021       Primitief    Definitief  2022       Afwijking
Bedragen x € 1.000
Middelen
Lasten                                                                34.508       34.680      36.228     36.171           57
Baten                                                                   6.485       6.496       7.524      8.059          535
Saldo lasten en baten                                                -28.023      -28.185     -28.704    -28.112          592
Toevoegingen aan reserves                                               4.765       1.377       4.495      4.282          213
Onttrekkingen aan reserves                                              1.871       1.018       5.015      4.886         -128
Saldo toevoegingen en onttrekkingen                                    -2.894        -359          520       605           85
Gerealiseerd resultaat                                               -30.917      -28.543     -28.185    -27.508          677
Hieronder worden de grootste afwijkingen tussen de Begroting 2022 en rekening verklaard.
 Onderwerp                    Totale       V/N                                                 Toelichting      I/S     AR/
                              afwijking                                                                                 BR
                              (x €1.000)
 Lasten                               199   V
 Cultuur                              301   V   Beheer panden in gebruik voor cultuur (zie ook baten)             I     AR
 Erfgoed                              128   V   Beheer panden in gebruik voor erfgoed (zie ook toevoegingen)      I     BR
 Cultuur                             -230   N   Cultuurbeleid                                                     I     AR
 Baten                                535   V
 Cultuur                              535   V   Beheer panden in gebruik voor cultuur (zie ook lasten)            I     AR
 Toevoegingen aan reserves               0
 Onttrekkingen aan reserves          -128   N
 Cultuur                             -128   N   Beheer panden in gebruik voor erfgoed (zie ook lasten)            I     BR
                                                          100
</pre>

====================================================================== Einde pagina 104 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 105 ======================================================================

<pre>Beheer panden in gebruik voor cultuur
Op het beheer van de gemeentelijke panden in gebruik bij de culturele sector, is in 2022 een incidenteel voordeel
ten opzichte van de begroting ontstaan van in totaal € 836.000. Dit voordeel werd onder andere veroorzaakt
doordat onderhoudswerkzaamheden zijn doorgeschoven en door een voordeel op de onroerend zaakbelasting op
een na 1 januari 2022 in gebruik genomen pand. Daarnaast werden in de begroting de inkomsten uit
servicekosten en huren voor het jaar 2022 te laag geraamd. En tot slot kon een deel van de voorziening voor
dubieuze debiteuren vrijvallen omdat het risico dat corona zou leiden tot oninbaarheid van huur blijkt mee te
vallen.
Beheer panden in gebruik voor erfgoed
Op een aantal panden in en om het Sonsbeekpark kon een deel van het planmatig onderhoud niet worden
uitgevoerd. Dit onderhoud is doorgeschoven naar 2023. Tegenover het voordeel op de lasten van € 128.000 staat
daarom een gelijk nadeel op de onttrekkingen.
Cultuurbeleid
Binnen Cultuurbeleid vallen de uitgaven hoger uit. Dit heeft onder andere te maken met hogere uitgaven met
betrekking tot Corona, extra subsidies (o.a. aan Jacobiberg, streekomroep midden Gelderland, Galerie der Tone
en stichting schakel 025) en een niet begrote subsidie van € 100.000 in het kader van Impuls Jongerencultuur.
Met wie werken we samen
Verbonden partijen
Regionaal Historisch Centrum Gelders Archief
Voor meer informatie wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.
Partners
Cultuur
De culturele basis- en meerjarenvoorzieningen, het culturele middensegment en makers tot aan de
amateurkunstverenigingen.
Erfgoed
Provincie Gelderland, provinciale en lokale erfgoedinstellingen of verenigingen en regiogemeenten.
Ook werken we samen met verschillende subsidiepartners. Deze zijn in dit programma in de digitale begroting
(https://financien.arnhem.nl) terug te vinden. Het volledige overzicht van de begrotingssubsidies is te vinden in de
paragraaf Subsidies.
Beleidskaders
    Kadernota ‘STROOM – cultuurbeleid Arnhem’ 2021;
    Tussenevaluatie 'Arnhem, Stroomt Door', 2016;
    STROOMversnelling: actualisatie cultuurbeleid, 2020;
    Kadernota Beeldende Kunst in de Openbare ruimte 2022;
    Cultuurprofiel 025 Arnhem Nijmegen, Transformatievoorstel Cultuurregio 025;
    Erfgoedagenda gemeente Arnhem.
                                                         101
</pre>

====================================================================== Einde pagina 105 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 106 ======================================================================

<pre>Participatie en armoedebestrijding
Door de hoge inflatie en stijgende energieprijzen is de bestaanszekerheid in 2022 bij steeds meer Arnhemse
huishoudens onder druk komen te staan. In oktober 2022 is de raad geïnformeerd over de Arnhemse aanpak
energiecrisis. Deze aanpak richt zich op het ondersteunen van Arnhemse inwoners en bedrijven en het op peil
houden van voorzieningen in de stad. Dit heeft geresulteerd in diverse acties en het vormgeven van nieuwe
regelingen zoals een noodfonds voor ondernemers, maatwerk voor inwoners waarvoor de energietoeslag niet
beschikbaar is, een extra Arnhemse wintertoeslag, verruiming van de Gelrepas en extra subsidies voor
maatschappelijke instellingen. Daarnaast voeren we in Arnhem ook de rijksregeling Energietoeslag uit en zijn er
verschillende projecten in de stad rond energie en duurzaamheid.
In deze tijd van stijgende (energie)lasten hebben we daarnaast ingezet op het voorkomen van schulden en op het
zo snel mogelijk hulp bieden aan inwoners met (beginnende) geldzorgen. We hebben stevig gestuurd op het
verbeteren van de dienstverlening door PLANgroep en zijn tegelijkertijd gestart met een onderzoek om taken
rondom vroegsignalering en schulddienstverlening door de gemeente zelf te laten uitvoeren. Ook hebben we
gericht ingezet op ondersteuning van gedupeerden van de Kinderopvangtoeslagschandaal. Zij kregen
ondersteuning op meerdere vraagstukken die bij hen leefden, waarvan geldproblemen in veel gevallen een
belangrijk issue is en zal blijven.
Naast aandacht voor bestaanszekerheid hebben we ook ingezet op een belangrijke motor voor een zeker
bestaan: werk. In vergelijking met andere grote gemeenten heeft Arnhem goed gepresteerd in het verlagen van
het aantal inwoners in de bijstand. Ook het percentage inwoners dat duurzaam uit de uitkering blijft ligt in 2022
hoog, namelijk op 95%. Dit betekent dat de inwoners die vanuit de bijstand werk vonden niet weer binnen een
jaar opnieuw instroomden in de uitkering. Wij vinden het belangrijk dat meer Arnhemmers werk vinden en kunnen
behouden. Het liefst in de vorm van een betaalde baan, maar om daar te komen zetten we ook in op
werkervaringsplaatsen, leerbanen, activerend werk of begeleid werk, zodat iedereen de kans krijgt om mee te
doen en op termijn zo zelfstandig mogelijk kan leven. De arbeidsmarkt was in 2022 krap, dit heeft bijgedragen
aan de omvang van het bestand. Werkgevers spelen een belangrijke rol bij het bieden van kansen voor onze
inwoners. Daarom ondersteunen we hen lokaal en regionaal bij het inrichten van hun werk zodat meer
werkzoekenden op de arbeidsmarkt een plek vinden. Met advies, met het vinden van geschikte kandidaten voor
hun vacatures, met ondersteuning om werk passend te maken, of met tijdelijk werkgeverschap. Deze krappe
arbeidsmarkt biedt kansen om verdere stappen te maken richting een nog inclusievere arbeidsmarkt.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan
                Ambities                                 Doelen                              Inspanningen
Doorbraak naar werk
Effectindicator                                                         2018    2019         2020      2021     2022
 Volumeontwikkeling uitkeringslast BUIG                                        100,0        101,5      98,4     91,6
 Eenheid: Indexcijfer afgezet tegen andere gemeenten
 Bron:     Divosa
 Netto arbeidsparticipatie                                              67,8    67,6          69,0     68,3     71,3
 Eenheid: Het percentage van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking.
 Bron:     CBS (verplichte BBV-indicator)
 Personen met een bijstandsuitkering                                   801,1   768,0        842,7     797,4
 Eenheid: Het aantal personen met een bijstandsuitkering, per 10.000 inwoners.
 Bron:     CBS (verplichte BBV-indicator)
Investeren in voorkomen
Er wordt op een goede manier samengewerkt tussen gemeente en onderwijspartners in de overgang van school
naar werk. De regionale aanpak jeugdwerkloosheid is in uitvoering. Het Regionaal Mobiliteitsteam biedt net als
de gemeente dienstverlening die gericht is op preventie van werkloosheid.
                                                            102
</pre>

====================================================================== Einde pagina 106 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 107 ======================================================================

<pre>Doorontwikkelen sluitende aanpak jongeren in kwetsbare posities
Binnen het cluster Werk en Inkomen zijn afspraken over de inzet bij de overgang van school naar werk voor
jongeren vanuit het speciaal onderwijs en praktijkonderwijs. Binnen de regionale aanpak jeugdwerkloosheid zijn
er verschillende projecten in uitvoering. Er zijn maatwerktrajecten ontwikkeld bij verschillende werkgevers voor
jongeren waarbij leren en werken wordt gecombineerd. Daarnaast is er extra aandacht en langdurige begeleiding
rondom de transitiemomenten van school naar werk en van werk naar werk voor jongeren in een kwetsbare
positie. Verder worden er matchingstafels georganiseerd waarbij jongeren die de school verlaten en werkgevers
aan elkaar worden verbonden. Er is een goede samenwerking gaande tussen de ketenpartners in de
arbeidsmarktregio waarbij het belang voor de jongere voorop staat.
Herijken aanpak statushouders en nieuwkomers
Momenteel zitten we volop in de uitvoering van de nieuwe Wet inburgering, welke per 1 januari 2022 van kracht
is geworden. De uitvoering van de wet is belegd bij Bureau Nieuwkomers (onderdeel van het cluster Werk en
Inkomen). In het begin waren er enkele beleidskeuzes die nog door de ministerie moesten worden gemaakt,
zoals voor de Leerbaarheidstoets. Daarom zijn we op enkele onderdelen, onder andere de Leefbaarheidstoets,
iets later gestart.
Voor onze oudkomers zetten wij de incheckmethode in om de uitgangspositie te bepalen op de
participatieladder. Hierdoor kunnen wij aan hen een passend aanbod doen op het gebied van participatie en/of
hulpverlening. Momenteel zitten we in de implementatiefase van deze methode en worden alle regisseurs
statushouders binnen Werk en Inkomen opgeleid om hiermee te kunnen werken.
Samenwerken met UWV, SVB en Justitie
UWV, Sociale Verzekeringsbank (SVB) en Justitie blijven voor ons belangrijke vindplaatsen voor inwoners met
geldzorgen. Daarom blijven we samenwerken in het kader van het wegnemen van belemmeringen zoals
schulden, verwijzing naar het gemeentelijke hulpaanbod en de toeleiding naar werk. Zo hebben de medewerkers
van UWV een training gehad over het signaleren en bespreekbaar maken van geldzorgen en te adviseren over
het gemeentelijke aanbod.
Het UWV is een belangrijke samenwerkingspartner in de arbeidsmarktregio. We werken intensief samen met het
UWV voor een groep jongeren in kwetsbare positie met kortdurende WW en organiseren gezamenlijke
kennisbijeenkomsten voor professionals over onder andere de banenafspraak en het doelgroepenregister, inzet
loonkostensubsidie en beoordeling WAJONG.
Effectindicator                                                      2018      2019       2020       2021      2022
 Percentage werkloze jongeren                                         3,0       3,0         3,0       3,0       3,0
 Eenheid: Het percentage werkloze jongeren 16-22 jaar
 Bron:      CBS (verplichte BBV-indicator)
 Instroompercentage bijstand                                                    2,4         2,0       2,0       2,2
 Eenheid: Instroompercentage bijstand afgezet tegen andere gemeenten
 Bron:      Divosa
 Werk met ondersteuning van loonkostensubsidie                                              183       274       373
 Eenheid: Aantal inwoners dat werkt met loonkostensubsidie
 Bron:      Administratie Werk en Inkomen
Dichtbij de Arnhemmer en integraal
Arnhemmers die al langere tijd afhankelijk zijn van een uitkering, langdurig in de armoede zitten en/of schulden
hebben, verliezen we niet uit het oog. Dit is in lijn met de adviezen van onder meer de werkgroep sociale impact
van de coronacrisis. Voor deze mensen blijft het onverminderd van belang dat ze uit de geldzorgen komen en,
indien hun situatie er om vraagt, perspectief krijgen om weer op weg te gaan naar werk. Ons uitgangspunt is om
hen actief en op maat te begeleiden bij het zetten van stappen naar (financiële) zelfstandigheid en werk.
Gebiedsgerichte sturing en integrale wijkaanpak
Met de Sociale wijkteams, teams Leefomgeving en de gebiedsgerichte teams van Werk en Inkomen hebben we
gewerkt aan de realisatie van zes gebiedsagenda’s voor 2023. De inhoud van de agenda is gericht op de
inhoudelijke problematiek van dit gebied rondom de aanpak van armoede, schulden en participatie. De sociale
tafels worden benut om de maatschappelijke partners hierin te betrekken en gezamenlijke focus te creëren.
                                                           103
</pre>

====================================================================== Einde pagina 107 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 108 ======================================================================

<pre>Effectindicator                                                       2018      2019      2020       2021        2022
 Percentage bijstandsgerechtigden dat inkomsten heeft uit
                                                                                           8,5         6,9        7,7
 werk
 Eenheid: Percentage inwoners met bijstand dat ook inkomsten uit werk heeft
 Bron:      Administratie Werk en Inkomen
Perspectief bieden
De afgelopen periode is een grote krapte op de arbeidsmarkt ontstaan. Desondanks zijn er nog teveel mensen
die er niet tussen komen en onnodig langs de kant staan. In deze veranderende omstandigheden zijn we samen
met onze ketenpartners creatief op zoek naar de mogelijkheden en het benutten van kansen. We bieden
Arnhemmers steeds meer perspectief door hen te faciliteren bij het (om)scholen naar vraagsectoren. We doen dit
door aanbodgericht te bemiddelen en door korte trainingen en coaching bij het vinden van ander werk. Maar ook
door tijdelijk werkgeverschap te bieden via initiatieven als de Arnhemse Werkbrigade, zodat
arbeidsvaardigheden niet verdwijnen en mensen werkfit blijven.
Tijdens de coronacrisis zijn de inspanningen voor jongeren in kwetsbare posities geïntensiveerd. De
samenwerking met ketenpartners is versterkt omdat de urgentie toenam. We hebben jongeren steeds beter
vroeg in beeld en kunnen een sluitende route naar werk of vervolgopleiding ondersteunen en monitoren. We
monitoren hoeveel mensen zonder startkwalificatie in de bijstand zitten en instromen, hoeveel mensen er met
startkwalificatie uitstromen en of het halen van een startkwalificatie bijdraagt aan een duurzame uitstroom uit de
uitkering.
We werken intensief samen met het UWV voor een groep jongeren in kwetsbare positie met kortdurende WW.
We pakken de jongeren preventief op en begeleiden hen naar werk. Daarnaast richten diverse projecten vanuit
het werkinvesteringsfonds zich specifiek op jongeren.
Verbetering instrumentarium ketenpartners
In 2022 zagen we na het vervallen van de coronamaatregelen en lockdowns de arbeidsmarkt behoorlijk
aantrekken. Werkgelegenheid nam toe en daarmee ook de tekorten op personeel. Dit vraagt ook van de
ketenpartners om een andere aanpak en strategie. De krapte op de arbeidsmarkt vraagt om een andere inzet
van de instrumenten en meer maatwerk. Het Regionaal Mobiliteitsteam is opgezet en ondersteunt inwoners naar
werk. Tegelijkertijd zien we dat werkgevers eerder bereid zijn om kansen te bieden aan doelgroepen die meer
begeleiding en ondersteuning nodig hebben en open staan voor baancreatie. Samen met regionale en lokale
uitvoeringspartners (zoals Scalabor, onderwijsinstellingen, Werkgevers Service Punt, Leer-Werk-Loket en
Centrum Activerend Werk) hebben we ingezet op acties om de inzet van bestaande instrumenten te
optimaliseren en maatwerk te kunnen bieden aan onze inwoners. Dit doen we door inzet van loonkostensubsidie
en beschut werk, daar waar het passend is. We zetten in op kennisontwikkeling bij inwoners en nazorg om
duurzame plaatsing en stabiliteit te borgen. Daarnaast kijken we ook naar mogelijkheden om aansluiting te
vinden bij het gebiedsgericht werken door het ontwikkelen van basisbanen en ontwikkeltrajecten in de wijken.
Verbetering toeleiding en doorleiding ketenpartners
Vanuit het cluster Werk en Inkomen werkten we in 2022 samen met onze ketenpartners aan verbetering van
samenwerking binnen de keten. Hierdoor zijn we steeds beter in staat om regie te voeren op de keten. Dit doen
we door informatie, ervaringen en kennis uit te wisselen over de verschillende trajecten. Door dit te doen
faciliteren we, ook bij de ketenpartners, toeleiding naar trajecten voor de inwoner die passend is bij de individuele
behoefte en ontwikkelmogelijkheden. In veel gevallen is dit maatwerk. We blijven inzetten op samen beslissen en
zelfsturing bij het zetten van stappen op de participatieladder, op deze manier zijn we beter in staat om samen
met de inwoner te beslissen welke route het meest passend is. Dit kan betekenen ontwikkeling naar werk, maar
ook ontwikkeling naar maatschappelijke participatie.
Effectindicator                                                       2018      2019      2020       2021        2022
 Uitstroompercentage algemene bijstand                                 2,0        2,6      2,0         2,4        2,7
 Eenheid: Uitstroompercentage algemene bijstand afgezet tegen andere gemeenten
 Bron:      Divosa
Inclusief werk
We blijven Arnhemse organisaties stimuleren om met diversiteit en inclusie aan de slag te gaan of waar dat al
gebeurt te blijven doen. Vanuit programma Inclusie faciliteren we het Arnhems diversiteitswerk ‘Diversiteitsreis’.
In dit netwerk wisselen organisaties kennis en ervaring uit op het gebied van diversiteit en inclusie. Vanuit het
cluster Werk en Inkomen en samen met onze ketenpartners stimuleren we werkgevers om Participatiewet-
instrumenten in te zetten om inwoners die al wat langer aan de kant staan mee te laten doen. We werken hierbij
intensief samen met het Werkgevers Service Punt Midden Gelderland en Scalabor.
                                                          104
</pre>

====================================================================== Einde pagina 108 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 109 ======================================================================

<pre>Stimuleren netwerk Inclusief Midden-Gelderland
Het inclusief werkgeversnetwerk Midden-Gelderland Samen voor een Baan is een initiatief van de stichting
Inclusief Midden-Gelderland, Werkgeversservicepunt Midden-Gelderland, het UWV en Scalabor. Arnhem zet
zich in als ambassadeur en verbinder voor dit netwerk. In 2022 organiseerde het netwerk diverse bijeenkomsten
en kennislunches, verspreidde het nieuwsbrieven en publiceerde het een nieuwe uitgave van het magazine
'Inclusief'.
Herijking Social Return On Investment-aanpak (SROI)
In 2022 is het regionaal steunpunt social return via een pilot van start gegaan. De adviseurs vanuit het steunpunt
ontzorgen de gemeenten in Midden Gelderland bij de uitvoering van de social returnverplichting zoals
opgenomen in de gemeentelijke opdrachten. Op basis van de ervaringen van de pilot is besloten om door te
gaan met het steunpunt. Het steunpunt wordt ondergebracht bij het WerkgeversServicePunt binnen de Modulaire
Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein. Binnen de eigen organisatie blijven we het toepassen van social
return stimuleren.
Gemeente Arnhem als inclusieve werkgever
Wij kunnen onze rol als stimulator voor inclusief werkgeverschap het beste vervullen wanneer wij een goed
voorbeeld zijn, door optimale resultaten te halen en door als werkgever actief deel te nemen aan regionale
activiteiten. Het programma 'inclusie en diversiteit' geeft hier invulling aan. Zie voor de toelichting het programma
Welzijn en Inclusie bij de inspanning 'Inclusieve organisatie'.
Effectindicator                                                        2018       2019       2020        2021      2022
 % gemeentelijke inkoopdossiers met SROI-component
 Eenheid: Percentage
 Bron:       Inkoopadministratie, indicator in ontwikkeling
Samen sterk
Om de haalbaarheid en realiseerbaarheid van onze lokale doelen en ambities te vergroten, werken we samen.
Dit doen we regionaal en waar nodig (boven)regionaal op thema’s die invloed hebben op het arbeidsmarktbeleid.
Samenwerkingspartners zijn andere programma’s binnen de gemeente, werkgevers, werknemers, de provincie,
onderwijs en regiogemeenten.
Gezamenlijke lobby
De afgelopen periode is ingezet op een intensieve samenwerking regionaal en bovenregionaal op het
arbeidsmarktbeleid. Vanuit de Groene Metropool regio en The Economic Board is in 2022 een Human Capital
Agenda opgesteld. Door te werken vanuit deze gezamenlijke agenda verstevigen we onze positie en lobby naar
het Rijk. Het doel is om gezamenlijk te werken aan een toekomstbestendige arbeidsmarkt waarbij vraag en
aanbod goed op elkaar aansluit, zodat we de (economische) potentie van deze regio ten volle benutten. Binnen
Arnhem concretiseren we dit in de Arnhemse Aanpak Krapte die in december 2022 door het college is
vastgesteld.
Ontwikkelen en uitvoeren Strategische Agenda Arbeidsmarkt Midden Gelderland
De ambities van de gemeente Arnhem voor de stad zijn groot. We leggen de lat graag hoog om met partners
optimaal samen te werken voor onze inwoners en werkgevers. We werken lokaal waar nodig en (boven)
regionaal om onze ambities te versterken en voor gezamenlijke positionering. Met onze netwerkpartners werken
we in de arbeidsmarktregio samen op basis van een strategische agenda. Het afgelopen half jaar zijn er op
verschillende onderdelen positieve resultaten geboekt.
Het regionaal mobiliteitsteam wordt, dankzij diverse voorlichtingssessies, steeds beter gevonden door inwoners
en partners. Bij de provincie is in het kader van het Gelrepact een subsidie-aanvraag voor drie projecten
ingediend. Eén van de aanvragen betreft een project om praktijkleren voor jongeren zonder startkwalificaties te
stimuleren. Daarnaast zijn er een aantal kennisbijeenkomsten voor professionals in de regio georganiseerd. Op
deze manier stimuleren we gezamenlijke kennisontwikkeling en het gebruik maken van elkaars kennis en
expertise in de arbeidsmarktregio.
Door capaciteitsproblemen zijn enkele projecten niet volledig, moeilijk of niet van de grond gekomen en benutten
we nog niet alle gerealiseerde middelen. De partners uit het Regionaal Werkbedrijf hebben afgesproken om in
2023 de strategische agenda te gaan herijken. Hierbij wordt gekeken naar de ambitie en de scope maar ook wat
naar wat er nodig is om de agenda goed te kunnen uitvoeren.
                                                            105
</pre>

====================================================================== Einde pagina 109 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 110 ======================================================================

<pre>Meer Arnhemmers zijn financieel zelfredzaam
Armoede en schulden voorkomen
In het afgelopen jaar hebben hoge (energie)kosten gezorgd voor veel extra geldzorgen. Deze
bestaanszekerheidscrisis zal niet snel zijn opgelost en vraagt (onder andere) ook om een landelijke stijging van
lonen en uitkeringen. Daarom hebben we in het afgelopen jaar extra ingezet op het zoveel mogelijk voorkomen
van armoede en schulden en willen we onze inwoners met geldzorgen zo vroeg mogelijk adequate hulp bieden.
Doorontwikkeling gelijke kansen kinderen en jongeren
Met het rapport duurzame aanpak van Kinderarmoede hebben we de activiteiten van kansrijk opgroeien
geëvalueerd. De teams Leefomgeving hebben op basis van deze evaluatie hun kansrijk opgroei-programma
bijgeschaafd met een diverser aanbod, waarbij kinderen activiteiten aangeboden krijgen die hun vaardigheden
versterken. Daarnaast bleek dat er nog onvoldoende aanbod was voor 0 – 4 jarigen. Terwijl dit een cruciale
periode is voor het aanleren van vaardigheden voor de rest van hun leven. Het aanbod voor deze
leeftijdscategorie is in ontwikkeling. Verder is nog meer de samenwerking gezocht met 'kansrijke start'.
Individuele samenwerking met organisaties om ouders sneller te bereiken en op weg te helpen wordt opgestart.
Vanuit het manifest kansrijk opgroeien, dat onder andere scholen en maatschappelijke organisaties geschreven
hebben en aangeboden aan de gemeente, worden bijeenkomsten voor onder andere raadsleden georganiseerd
om de verbinding tussen gemeente, maatschappelijke organisaties en scholen te verbeteren om armoede onder
kinderen terug te dringen. Vanuit het beleidsterrein armoede wordt hier actief aan deelgenomen.
In 2022 is er samen met de cultuurorganisaties vanuit de Arnhem-Oost aanpak gestart met een inventarisatie om
te kijken op welke manier we kansengelijkheid onder jongeren kunnen bewerkstelligen. De aansluiting bij de
Arnhem-Oost aanpak en de pedagogische wijk wordt nog verder geconcretiseerd.
Met Stichting Leergeld ontwikkelen we een pilot om de ouders van kinderen met een goede begeleiding over te
dragen naar de officiële hulpverlenende instanties. Dit doen we om naast materiële hulpverlening ook op een
andere manier aan hun bestaanszekerheid te werken.
In 2021 is de nieuwe Gelrepas ingevoerd. Kinderen van 4 tot 18 jaar kregen een persoonlijk tegoed waarmee zij
diverse activiteiten kunnen ondernemen. In 2022 is ook aan de kinderen van 0 tot 4 jaar een tegoed toegekend.
Daarnaast biedt de Gelrepas in 2022 ook een tegoed voor schoolspullen en (sport)kleding voor kinderen. De
ouders van deze kinderen hebben gebruik gemaakt van diverse activiteiten. Ook is kledingtegoed dat op de
passen gezet is, veelvuldig gebruikt.
Invoeren andere werkwijze tegemoetkoming schoolkosten
Op 1 augustus 2021 is de wetgeving over de vrijwillige ouderbijdrage aangescherpt. Kern van de wijziging: alle
leerlingen moeten mee kunnen doen met activiteiten die de school organiseert, ook als ouders de vrijwillige
ouderbijdrage niet betalen. Scholen worden verplicht dit expliciet te vermelden in de schoolgids en het
schoolplan. Dat betekent dat de kosten die ouders echt moeten maken zich beperken tot de zogenaamde
categorie 2 kosten: kosten voor voorgeschreven persoonsgebonden materiaal dat langer dan een jaar mee gaat
(bijvoorbeeld een atlas, een woordenboek, een agenda, een rekenmachine, schriften maar ook praktijkkleding).
Mede naar aanleiding hiervan is de schoolkostenregeling die Arnhem had, gewijzigd. Vanaf het schooljaar 2022-
2023 komt de gemeente ouders expliciet tegemoet in deze categorie 2 kosten via de Gelrepas. Kinderen en
jongeren met een Gelrepas hebben op hun pas een apart persoonlijk schoolspullentegoed. Dit tegoed kunnen zij
inzetten veelal bij de school of bij winkels die schoolspullen verkopen. Als onderdeel van de crisisaanpak
bestaanszekerheid/ energiearmoede is dit tegoed eind vorig jaar verhoogd.
                                                          106
</pre>

====================================================================== Einde pagina 110 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 111 ======================================================================

<pre>Doorgaande lijn preventief aanbod
Rijnstad werkt aan de preventieopdracht om financiële kennis en vaardigheden onder jongeren en organisaties
te vergroten. Met als doel organisaties vaardig te maken in het signaleren van geldproblemen bij
jongeren/gezinnen, het informeren over mogelijkheden voor hulp bij deze problemen en doorverwijzen naar de
juiste partij in Arnhem. En voor de jongeren dat geldzorgen worden voorkomen. In 2022 zijn er acht trainingen
Alert op Geldzorgen gegeven aan diverse organisaties in de stad om meer inzicht te krijgen in het signaleren van
geldzorgen. Daarnaast zijn er vier nieuwsbrieven met thema’s over financiën onder een groot aantal
ketenpartners verspreid. Ook is in 2022 de Week van het Geld georganiseerd onder de scholen, waaraan drie
scholen mee hebben gedaan. Naast gastlessen van de politie en burgemeester heeft ook influencer Défano
Holwijn zijn bijdrage geleverd. Er is ook een ‘schatkist’ binnen het jeugdwerk van Rijnstad gelanceerd met daarin
tools voor jeugdwerkers om geldzaken onder kinderen uit groep 4 t/m 8 bespreekbaar te maken. Daarnaast
wordt door Rijnstad actief een overzicht van financieel preventieve activiteiten onder ketenpartners beheerd.
Bij de overgang van 18- naar 18+ verandert er veel in het (financiële) leven van een jongere. Om jongeren hier
zo goed mogelijk op voor te bereiden is de lessenreeks ‘Hoe word je rijk’ van Money Start ingekocht en gegeven
op zeven Arnhemse scholen in 2022. Het afgelopen jaar zijn circa 176 lessen gegeven aan leerlingen van het
middelbare onderwijs, mbo-onderwijs en ISK. Deze lessen leren jongeren over de onderwerpen waarop zij,
volgens een analyse met schuldhulpverleners, veelal schulden maken. De financiële vorming richt zich op wat de
jongere moet regelen om niet in de schulden te komen na de 18e verjaardag. Het heeft als doel geldzorgen en
schulden te voorkomen en zet in op een financieel gezonde toekomst. Voor het geven van de lessen zijn drie
lokale professionals uit het Arnhemse werkveld getraind om de lessen uit te voeren. Daarnaast zijn ook twee
lokale ervaringsdeskundige 'peer educators' opgeleid, die door hun levensverhaal te vertellen als rolmodel voor
de klas staan en vragen kunnen beantwoorden. Ook wordt er samengewerkt met organisatie Opr€cht, door
jongeren tijdens de les te vertellen over de mogelijkheden qua hulp bij schulden en het uitdelen van een flyer.
Effectindicator                                                      2018      2019       2020      2021       2022
 Aantal kinderen in huishoudens met ten minste 1 jaar
                                                                    5.200     5.000      5.100     4.700
 inkomen tot 130% sociaal minimum
 Eenheid: Aantal kinderen
 Bron:      CBS
 Aantal kinderen in huishoudens met ten minste 4 jaar
                                                                    3.000     3.000      3.000     3.000
 inkomen tot 130% sociaal minimum
 Eenheid: Aantal kinderen
 Bron:      CBS
Op tijd erbij; vroeg-signalering en vroeghulp
Vanaf 2022 hebben we een vernieuwde structurele werkwijze voor vroegsignalering. Daarbij ondernemen we
actie op alle signalen over betalingsachterstanden die we ontvangen van schuldeisers inzake energie, zorg,
water en huur. Daarnaast neemt Arnhem deel aan een aantal landelijke experimenten inzake vroegsignalering
zoals het signaleren van betalingsachterstanden bij hypotheekverstrekkers. We benaderen inwoners hierbij op
de meest passende wijze (huisbezoek, telefonische benadering of via e-mail/brief). Daarnaast zetten we in op
signalen vanuit de CAK-lijsten (zorgkostenachterstanden) en via aanwezigheid bij rolzittingen van de rechtbank
en spreekuren op het Rijn IJssel. Via het cluster Werk en Inkomen hebben we eveneens inwoners met
geldzorgen pro-actief benaderd. Inmiddels heeft Werk en Inkomen voor deze inwoners zelf een werkwijze
ontwikkeld, waarmee zij veel inwoners bereiken.
Inzet inkomensondersteuning
In 2022 hebben we het mogelijk gemaakt dat kinderen met een Gelrepas in de leeftijd van 4 t/m 17 jaar een
(sport)kledingtegoed kunnen aanvragen bij Stichting Leergeld dat als apart tegoed op de Gelrepas staat. Dit
tegoed kan worden verzilverd bij diverse winkels. Eind 2022 is dit tegoed verhoogd naar aanleiding van de
crisisaanpak bestaanszekerheid/energiearmoede. Ook is eind 2022 een tegoed beschikbaar gesteld voor de
kinderen van 0 t/m 3 jaar. Daarnaast zijn ook de Gelrepastegoeden voor schoolspullen en peuteropvang
verhoogd.
In 2022 is de Gelrepas geëvalueerd. Gekeken is naar de ervaringen van pashouders, van aanbieders van
activiteiten en van enkele intermediairs. De evaluatie is in de afrondende fase. Het college gaat de raad in 2023
informeren over de uitkomsten en de adviezen voor verdere versterking van de Gelrepas naar aanleiding van
deze evaluatie.
In 2022 is de vergroening van de bijzondere bijstand voorbereid. Dat betekent dat vanuit de bijzondere bijstand
voor witgoed in het vervolg energiezuinig witgoed wordt vergoed.
                                                          107
</pre>

====================================================================== Einde pagina 111 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 112 ======================================================================

<pre>Inzet energiearmoede
In 2022 is namens het Rijk de eenmalige Energietoeslag 2022 uitgevoerd. Aan nagenoeg de hele doelgroep van
circa 15.000 Arnhemse huishoudens is de Energietoeslag van € 1.300 uitgekeerd. Deze is in het najaar 2022
verhoogd met € 250 per huishouden in het kader van de crisisaanpak bestaanszekerheid/energiearmoede. In
november 2022 heeft het college besloten ook aan uitwonende Arnhemse studenten met een laag inkomen de
energietoeslag open te stellen.
Naast de energietoeslag heeft het college een maatwerkvoorziening voor energiekosten opengesteld. Deze is
bedoeld voor huishoudens die geen recht hebben op de eenmalige Energietoeslag 2022 maar wel in financiële
problemen komen als gevolg van de hoge energiekosten. Ook huishoudens die ondanks de ontvangen
energietoeslag alsnog financiële problemen ondervinden, kunnen hier een beroep op doen. Goed Geregeld
Arnhem van Rijnstad voert de maatwerkvoorziening energiekosten uit.
Beter benutten van vindplaatsen
In het afgelopen jaar hebben we extra ingezet om onze inwoners met geldzorgen te vinden en hen zo snel
mogelijk adequate hulp te bieden. Wij richtten ons hierbij zowel rechtstreeks op inwoners met geldzorgen als op
onze ketenpartners om hen te informeren over ons hulpaanbod. Met bijvoorbeeld flyers die huis aan huis
verspreid werden, met de Bespaarkrant, en met uitgebreide informatie via onze eigen mediakanalen. En
daarnaast werken we met zoveel mogelijk ketenpartners samen om via hen onze inwoners te bereiken. We
organiseerden meerdere bijeenkomsten voor ketenpartners om bij hen signalen over geldzorgen op te halen. Wij
informeerden hen ook over de maatregelen (gericht op inkomensondersteuning en energiebesparing en
verduurzaming) die de gemeente in het kader van de crisisaanpak bestaanszekerheid genomen heeft.
We blijven daarnaast aangesloten op de Nederlandse Schuldhulproute (NSR) en zorgen ervoor dat het Goed
Geregeld Arnhem Loket van Rijnstad nog beter bereikbaar is voor inwoners met financiële vragen en het
aanvragen van bijvoorbeeld het Maatwerkbudget.
Huisvesting armoede-initiatieven
We zien de meerwaarde voor gezamenlijke huisvesting van partijen die zich inzetten voor huishoudens met een
laag inkomen (zoals de Voedselbank, de Kledingbank, 2Switch, de Speelstoet, Spullenbanken). Helaas is hier dit
jaar nog geen passende locatie voor gevonden. De middelen die hiertoe zijn bestemd in de begroting blijven
beschikbaar. De gemeente blijft zich inzetten om maatschappelijke partners te ondersteunen bij het vinden van
passende huisvesting.
Effectindicator                                                     2018        2019      2020       2021     2022
 % huishoudens dat afgelopen 12 maanden moeite heeft
                                                                                20,0                 14,0
 gehad om van het inkomen rond te komen
 Eenheid: Percentage
 Bron:     Arnhemse leefbare wijken monitor (tweejaarlijks)
 % huishoudens dat onverwachte noodzakelijke uitgave van €
                                                                                58,0                 67,0
 1.000 kon betalen zonder daarvoor schulden te maken
 Eenheid: Percentage
 Bron:     Arnhemse leefbare wijken monitor (tweejaarlijks)
 % bereikte huishoudens bij huisbezoek Vroegsignalering                         72,0       59,0      68,0     74,0
 Eenheid: Percentage
 Bron:     Vroeg Eropaf
Financieel perspectief vergroten
Perspectief bieden bij geldzorgen blijft meer dan ooit belangrijk. Daarbij zetten we in op het doorbreken van
(langdurige) armoede, en op adequate hulp bij schulden. Rondom armoede zetten we zowel in op het verbeteren
van de (toegang tot) inkomensregelingen, als op het toegang geven tot hulpbronnen zoals opleiding,
vaardigheden en een kansrijk netwerk. Voor kinderen die in armoede leven dragen we er zorg voor dat enerzijds
hun ouders in hun bestaanszekerheid worden ondersteund, anderzijds dat zij hun vaardigheden op diverse
terreinen ontwikkelen. Een belangrijke focus ligt op de allerkleinsten: 0 – 4 jaar. Rondom de schuldenaanpak
hebben we nieuwe afspraken met de uitvoering gemaakt waardoor mensen met schulden sneller en beter
geholpen worden. Daarnaast onderzoeken we welke taken we binnen de vroegsignalering en
schulddienstverlening beter in eigen beheer kunnen gaan uitvoeren.
Regie op integraal werken (gebiedsgerichte sturing en integrale wijkaanpak)
Met de Sociale wijkteams, teams Leefomgeving en de gebiedsgerichte teams van Werk en Inkomen hebben we
gewerkt aan de realisatie van zes gebiedsagenda’s voor 2023. De inhoud van de agenda gericht is op de
inhoudelijke problematiek van dit gebied rondom de aanpak van armoede, schulden en participatie. De sociale
tafels worden benut om de maatschappelijke partners hierin te betrekken en gezamenlijke focus te creëren.
                                                            108
</pre>

====================================================================== Einde pagina 112 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 113 ======================================================================

<pre>Inkomensondersteuning gericht op perspectief en activering
We hebben een start gemaakt met een traject gericht op het optimaliseren van onze inzet als het gaat om
inkomensondersteuning (meer bereik en gebruik, vereenvoudigen van de toegang, waar nodig meer effect op
bestaanszekerheid). Hiertoe is een analyse gedaan naar de huidige situatie om inzicht te krijgen in het bereik, de
toegankelijkheid en de effectiviteit van onze regelingen. Onderdeel van deze analyse is de
Minimaeffectrapportage 2022 (Nibud), In maart 2023 wordt deze analyse wederom geactualiseerd omdat de
situatie op dit moment continu verandert. Daarnaast is het CBS gevraagd het bereik en het gebruik van onze
regelingen in beeld te brengen. Tenslotte is een onderzoek gestart naar de ervaringen van zowel de doelgroep
als naar onze uitvoering van de regelingen. De totale analyse is in de afrondende fase. Mede op basis van deze
analyse wordt in 2023 een plan opgesteld voor het versterken van ons vangnet, zodat onze
inkomensondersteuning gericht is op perspectief en activering. Hierin zal expliciet aandacht zijn voor de
‘werkende armen’ (ook conform motie 20M344).
Doorontwikkeling Mobility Mentoring
De aanpak mobility mentoring is doorontwikkeld naar een structurele werkwijze. De mobility mentoren zijn
gepositioneerd bij de wijkteams. Omdat veel inwoners te maken hebben met financiële stress wordt naast
mobility mentoring ook stresssensitief werken geïmplementeerd, bij de wijkteams en bij Werk en Inkomen. Door
middel van het project ‘versterken stress-sensitieve dienstverlening’ is vanaf juli 2022 de doorontwikkeling van de
huidige dienstverlening van Werk en Inkomen en de Sociale wijkteams voorbereid met onder andere een meting
in hoeverre er nu al stress-sensitief gewerkt wordt. De uitkomsten van de meting worden gebruikt voor eventuele
aanvullende opleidingen/instrumentaria.
Problematische schulden aanpakken
De problemen in de uitvoering van schulddienstverlening zijn aangepakt en er zijn nieuwe afspraken gemaakt
voor een dienstverlening waarin stresssensitief werken en aansluiten bij het 'doen-vermogen' van de inwoner
centraal staat en maatwerk mogelijk is. Daarnaast is eind 2022 het onderzoek gestart om taken rondom
vroegsignalering en schulddienstverlening weer door de gemeente zelf te gaan uitvoeren. In dit onderzoek
worden ook belangrijk landelijke ontwikkelingen in schulddienstverlening meegenomen. Ook zijn er stappen
gezet in de aanpak in Arnhem-Oost om mensen met schulden op een innovatieve manier te helpen. Over deze
aanpak zal in 2023 besluitvorming plaatsvinden.
Effectindicator                                                    2018         2019      2020      2021       2022
 Aantal inwoners met financiële vragen                                         1.346       849       785        700
 Eenheid: Inwoners aangemeld bij Sociale Wijkteams Arnhem
 Bron:     Sociale wijkteams
 Aantal aanmeldingen voor Schulddienstverlening                                  382       922       879        440
 Eenheid: Inwoners aangemeld bij PLANgroep
 Bron:     PLANgroep
 Gemiddelde schuld van huishouden dat start met een
                                                                                        36.000    25.600     36.300
 schuldregeling
 Eenheid: Schuld in euro's
 Bron:     PLANgroep
 Gemiddelde aantal schuldeisers van huishouden dat start
                                                                                            13        12         14
 met een schuldregeling
 Eenheid: Aantal schuldeisers
 Bron:     PLANgroep
Terugval voorkomen
Er zijn diverse instrumenten ontwikkeld en beschikbaar om duurzame uitstroom van onze inwoners te realiseren.
De gebiedsteams Werk en Inkomen bieden ondersteuning bij de uitstroom naar betaald werk. Arnhem is trots op
het hoge aantal personen dat duurzaam uitstroomt naar betaald werk. Personen die uitstromen bieden wij een
nazorgtraject aan wat inhoudt dat onze inwoners zich altijd kunnen melden bij vragen. Ook wanneer zij geen
bijstandsuitkering ontvangen. Dit traject richt zich op inkomensstabiliteit en bestaanszekerheid. Ook bieden we
nazorg na een schulphulptraject via de Sociale wijkteams en blijft het mogelijk voor inwoners om gebruik te
maken van Budget Ondersteuning op Maat (BooM).
                                                          109
</pre>

====================================================================== Einde pagina 113 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 114 ======================================================================

<pre>Doorontwikkelen nazorg bij uitstroom
Om duurzame uitstroom uit de bijstand te realiseren, laten wij zoals gezegd de inwoner niet los bij de stap naar
betaald werk. In 2022 hebben we ingezet op doorontwikkeling van de nazorg. We kijken hierbij naar
ondersteuning van de inwoner op maat. We doen dit door de inzet van WerkLoont waarmee duidelijkheid wordt
geboden in het financieel effect dat mogelijk optreedt. Indien nodig wordt tijdelijk ondersteuning op maat
aangeboden waarmee de stap naar betaald werk wordt vergemakkelijkt en nadelige inkomenseffecten zoveel
mogelijk worden opgevangen.
Wij volgen de landelijke ontwikkelingen om het proces van verrekenen van inkomsten te verbeteren. Wij
onderhouden nauwe contacten met het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en het
inlichtingenbureau.
Nazorg na een schuldhulptraject
Nazorg is belangrijk om terugval te voorkomen. Nazorg na een schuldhulptraject is belegd bij de Sociale
wijkteams. Zij schakelen steunstructuur in (familie, vrienden en ketenpartners) als dat nodig is. We hebben in de
nieuwe afspraken rondom schulddienstverlening een doorontwikkeling van de nazorg meegenomen. Daarnaast
blijft het voor inwoners zonder schulden met een laag inkomen mogelijk om gebruik te maken van Budget
Ondersteuning op Maat (BooM).
Effectindicator                                                             2018      2019         2020      2021   2022
 Aantal huishoudens schuldenvrij uitgestroomd na traject
                                                                                        180         333        385   398
 Schulddienstverlening
 Eenheid: Aantal per jaar
 Bron:      PLANgroep
Slim monitoren en sturen
We hebben een monitor en ingebedde werkwijze in de organisatie die sturingsvragen van beleid, politiek en
uitvoeringsorganisatie Werk en Inkomen kan beantwoorden. Een belangrijk punt was dat we meer inzicht wilden
in de mogelijkheden van de inwoners in de bijstand. Daarnaast hebben we in 2022 meer informatie ontsloten
over onze inkomensregelingen.
Inrichten monitor programma Doorbraak Naar Werk
De monitor is ingericht, een vast team van data-analisten en ontwikkelaars werkt wekelijks samen met beleid en
uitvoering om steeds breder informatie te ontsluiten. Voor de regisseurs van het cluster Werk en Inkomen is er
inmiddels ook een persoonlijk dashboard dat de eigen caseload en inspanningen daarop visualiseert. Zo’n
dashboard is er ook per gebiedsteam. Dit ondersteunt de vertaling van de bestuurlijke doelen naar de uitvoering.
Doorontwikkelen prestatie-indicatoren
Op belangrijke indicatoren zoals gerealiseerde uitstroom naar werk, duurzame uitstroom of aantal inwoners dat
werkt met ondersteuning zoals loonkostensubsidie, is stuurinformatie ontwikkeld. De belangrijkste indicatoren
worden toegevoegd aan de Begroting of zijn terug te zien in de bestuursrapportage.
BBV-indicatoren (niet gekoppeld aan een doel)
Effectindicator                                                             2018      2019         2020      2021   2022
 Lopende re-integratievoorzieningen                                         71,9       75,9        73,6
 Eenheid: Het aantal re-integratievoorzieningen, per 10.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar
 Bron:      BS- Participatiewet (verplichte BBV-indicator)
 Kinderen in uitkeringsgezin                                                11,0       11,0        10,0       10,0
 Eenheid: Het percentage kinderen tot 18 jaar dat in een gezin leeft dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen.
 Bron:      Verweij Jonker Instituut - Kinderen in Tel (verplichte BBV-indicator)
Afhandeling amendementen en moties Begroting 2022
Maak ‘Goed Geregeld’ nog beter vindbaar (21M233)
Deze motie is actief uitgewerkt in onze voorlichtingscampagnes en in ons voorlichtingsmateriaal.
Te lage bijstand jongeren herstellen (21M241)
Er is een grondige analyse gedaan op de uitvoerbaarheid van de motie en dit jaar komen we met een voorstel bij
de gemeenteraad.
                                                                 110
</pre>

====================================================================== Einde pagina 114 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 115 ======================================================================

<pre>Wat heeft het gekost
                                                                   Rekening       Begroting 2022            Rekening
                                                                      2021       Primitief Definitief   2022       Afwijking
Bedragen x € 1.000
Middelen
Lasten                                                                184.837     166.425   172.698     169.591         3.107
Baten                                                                 130.643     114.104   120.283     114.865       -5.418
Saldo lasten en baten                                                  -54.194     -52.320   -52.416     -54.726      -2.311
Toevoegingen aan reserves                                                4.288         554     4.234       4.543         -310
Onttrekkingen aan reserves                                              10.118       1.516     6.994       6.994             0
Saldo toevoegingen en onttrekkingen                                      5.830         962     2.761       2.451         -310
Gerealiseerd resultaat                                                 -48.364     -51.358   -49.655     -52.275      -2.620
Hieronder worden de grootste afwijkingen tussen de Begroting 2022 en rekening verklaard.
 Onderwerp                  Totale       V/N                                                   Toelichting      I/S     AR/
                            afwijking                                                                                   BR
                            (x €1.000)
 Lasten                           3.254   V
 Werk en Inkomen                  4.385   V   Gebundelde uitkeringen BUIG (zie ook baten)                         I      AR
 Werk en Inkomen                    150   V   Budgetten arbeidsmarktregio (zie ook baten en reserve)              I      AR
 Werk en Inkomen                    107   V   Impuls integraal werken (zie ook toevoeging reserve)                I      BR
 Werk en Inkomen                   -260   N   Budget sociale werkvoorziening (SW)                                 I      AR
 Schulddienstverlening             -260   N   Extra inzet o.a. projectleiders, communicatieadviseur               I      AR
 Schulddienstverlening             -418   N   Hulp aan gedupeerden Kinderopvangtoeslag                            I      AR
 Werk en Inkomen                   -450   N   Voorziening spaarverlof & bovenwettelijk verlof                     I      AR
 Baten                           -5.720   N
 Schulddienstverlening              504   V   Rijksvergoeding hulp aan gedupeerden Kinderopvangtoeslag            I      AR
 Werk en Inkomen                    -30   N   Budgetten arbeidsmarktregio (zie ook lasten en reserve)             I      AR
 Werk en Inkomen                 -6.194   N   Gebundelde uitkeringen BUIG (zie ook lasten)                        I      AR
 Toevoegingen aan reserves         -227   N
 Werk en Inkomen                   -107   N   Impuls integraal werken (zie ook lasten)                            I      BR
 Werk en Inkomen                   -120   N   Budgetten arbeidsmarktregio (zie ook lasten en baten)               I      AR
 Onttrekkingen aan reserves            0
Gebundelde uitkering (BUIG)
De Arnhemse prognose en begroting wordt berekend door conform vastgestelde methodiek de landelijke
(procentuele) ontwikkeling toe te passen op de realisatie van het voorgaand jaar. Het daadwerkelijke tekort is
uitgekomen op € 5,0 miljoen. Dat is € 1,8 miljoen nadeliger dan begroot. Ruim € 1,0 miljoen van dit verschil heeft
te maken met de inzet van loonkostensubsidie (LKS). Door de nieuwe systematiek die sinds dit jaar geldt, wordt
het budget voor LKS gebaseerd op de realisatie van het voorafgaande jaar, in 2023 verwachten we daarom een
hoger budget. De landelijke ontwikkeling, op basis van de landelijke realisatiecijfers over 2022, wordt in de loop
van 2023 bekend (mei/juni). Dan kan het resultaat over 2022 vergeleken worden met de landelijke lijn.
                                                         111
</pre>

====================================================================== Einde pagina 115 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 116 ======================================================================

<pre>Budgetten arbeidsmarktregio
Arnhem ontvangt, als centrumgemeente van onze arbeidsmarktregio, diverse middelen vanuit het Rijk voor
participatie met een specifiek bestedingsdoel. Over de inzet van de middelen vindt regionale afstemming plaats,
dit gebeurt via het Regionaal Werkbedrijf. Nu bij de jaarrekening maken we de balans op van alle projecten en
bijbehorende middelen. Een deel van de middelen, € 3.285.000 hevelen we over naar 2023, overeenkomstig de
nota budgetoverhevelingen en conform de regionale aanpak jeugdwerkloosheid. Daarnaast is in 2022 een
voordeel op de lasten ontstaan van in totaal € 150.000. Dit wordt enerzijds veroorzaakt door minder uitgaven voor
diverse subsidies zoals Werken aan Werk, anderzijds door minder uitgaven voor onlangs nieuw opgestarte
projecten zoals 'Dichterbij dan je denkt'. Hier staat een hogere toevoeging aan de reserves tegenover. Per saldo
is het effect nihil.
Impuls integraal werken
Door het Rijk is in 2022 € 510.000 en in 2023 € 40.000 voor 3 jaar beschikbaar gesteld. Met deze middelen kan
een impuls gegeven worden aan het verbeteren van de integrale dienstverlening en de aanpak van meervoudige
problematiek binnen het sociaal domein. Afgelopen jaar is een deel van dit budget ingezet voor versterken van de
samenwerking in de wijken tussen de teams Leefomgeving, de Sociale wijkteams en de gebiedsteams Werk en
Inkomen. Er wordt € 457.000 overgeheveld naar 2023. Dat is € 107.000 meer dan bij de nota budgetoverheveling
was verwacht. Het budget zal worden besteed aan de verdere ontwikkeling van de gebiedsagenda’s en de
voorbereiding voor het wetsvoorstel Wet aanpak meervoudige problematiek Sociaal domein (WAMS).
Budget sociale werkvoorziening
De lasten voor uitvoering van de wet Sociale Werkvoorziening (SW) zijn binnen het programma Participatie
€ 260.000 hoger uitgekomen dan was begroot. Bij de septembercirculaire is het SW-budget vanuit het rijk
bijgesteld. Hierdoor is een voordeel ontstaan binnen het programma Bestuur, dienstverlening en financiën van €
200.000. Per saldo is het effect gemeentebreed € 60.000 nadelig.
Extra inzet capaciteit (Schulddienstverlening) en hulp aan gedupeerden Kinderopvangtoeslag
Er is extra capaciteit ingezet voor projectmanagement, -ondersteuning en communicatie. Voor het ondersteunen
van gedupeerden van de Kinderopvangtoeslag zijn kosten gemaakt voor een projectleider, meldpunt en directe
hulp. Deze kosten worden vergoed door het Rijk.
Voorziening spaarverlof en bovenwettelijk verlof
Medewerkers kunnen sinds 1 januari 2022 bovenwettelijke vakantie-uren sparen. Met dit verlofsparen kunnen
medewerkers passend bij hun levensfase hun bovenwettelijke vakantie-uren inzetten op een manier die aansluit
bij hun persoonlijke levens- en carrièreplanning en het gemeentelijke vitaliteitsbeeld. Deze vakantie-uren verjaren
niet. Hiervoor (spaarverlof, maar ook voor het bovenwettelijke verlof) moet een voorziening worden gevormd
(BBV). Dit leidt binnen programma S06 tot een overschrijding van € 450.000.
Met wie werken we samen
Verbonden partijen
MGR Sociaal Domein Centraal Gelderland
Scalabor B.V.
Werkvoorziening Midden-Gelderland (Presikhaaf Bedrijven)
Voor meer informatie wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.
Partners
Participatie
    Werkgeversorganisaties;
    Werknemersorganisaties;
    Onderwijsorganisaties;
    Regionaal Werkbedrijf;
    Economic Board;
    Regiogemeenten;
    UWV;
    Stichting Inclusief Midden Gelderland;
    Woningbouwcorporaties;
    Leerwerkloket Midden Gelderland;
    Werkgeversservicepunt Midden Gelderland;
                                                          112
</pre>

====================================================================== Einde pagina 116 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 117 ======================================================================

<pre>    Scalabor;
    Centrum voor Activerend Werk;
    Stichting Sociale wijkteams Arnhem.
Armoede en schulddienstverlening
    Stichting Sociale wijkteams Arnhem;
    Dullertsstichting;
    Stichting Leergeld;
    Jeugdfonds Sport en Cultuur;
    Arnhemse Dialoog;
    De Voedselbank Arnhem, De Kledingbank;
    Partners van Vroeg Eropaf (woningcorporaties, energiebedrijven, zorgverzekeraars, waterbedrijven);
    Stichting Rijnstad, Humanitas, SWOA;
    PLANgroep;
    Opr€cht;
    Bewindvoerders aangesloten bij het convenant;
    Zuidweg en Partners;
    Over Rood;
    Landelijke partners (Schuldenlab, Schouders Eronder).
Ook werken we samen met verschillende subsidiepartners. Deze zijn in dit programma in de digitale begroting
(https://financien.arnhem.nl) terug te vinden. Het volledige overzicht van de begrotingssubsidies is te vinden in de
paragraaf Subsidies.
Beleidskaders
Participatie
    Programmaplan Doorbraak Naar Werk.
Armoede en schulddienstverlening
    Doorontwikkeling Armoedeagenda en schulddienstverlening;
    Zij aan zij: schuldenvrij - De Arnhemse visie op schulddienstverlening;
    De weg uit armoede: werken aan perspectief Arnhemse armoedeaanpak - 2020 e.v.;
    Uitvoeringsagenda Schulddienstverlening 2020-2021.
                                                         113
</pre>

====================================================================== Einde pagina 117 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 118 ======================================================================

<pre>Zorg
We willen alle Arnhemmers een stabiele basis bieden. Daarbij bieden we ondersteuning, begeleiding en zorg aan
inwoners met een beperking of chronische ziekte die zichzelf niet altijd of volledig kunnen redden in het dagelijks
leven. We doen dit bij voorkeur samen met het eigen netwerk zodat inwoners niet afhankelijk worden van (alleen)
specialistische hulp. Waar dat ontbreekt investeren we in het organiseren van sterke netwerken, formeel en
informeel, zo dicht mogelijk bij huis, in de eigen woonomgeving. Op deze manier is hulp snel beschikbaar en
ondersteuning dichtbij. Daarbij werken we intensief samen met Sociale wijkteams, zorgaanbieders, huisartsen,
scholen en welzijnsorganisaties in een gebied. Omdat gebieden van elkaar verschillen kan onze aanpak ook per
gebied verschillen. Prioriteiten, accenten, werkwijzen en samenwerkingspartners worden daarop aangepast.
Tijdens de coronaperiode hebben aanbieders veel aandacht gegeven aan het voortzetten van de ondersteuning
en zorg aan onze inwoners en zijn alternatieven gevonden om de zorg zoveel mogelijk te continueren. In veel
gevallen is gebruik gemaakt van digitale vormen van ondersteuning. Zo kregen inwoners bijvoorbeeld begeleiding
via beeldbellen. Digitale zorgverlening zal, los van corona, in de toekomst meer worden ingezet omdat het een
waardevolle aanvulling is gebleken op de al bestaande zorg en ondersteuning en door veel inwoners wordt
gewaardeerd. Door de inzet en flexibiliteit van onze aanbieders konden veel inwoners goed worden geholpen.
Inmiddels is het gebruik van zorg bijna overal weer op het niveau van voor corona. We zien echter ook dat
sommige problemen zijn toegenomen en dat hierop extra inzet nodig is om deze op te lossen. Dit geldt
bijvoorbeeld voor de geestelijke gezondheid van jongeren.
De komende jaren gebruiken we om de stabiele basis voor onze inwoners te versterken. Daarbij willen we verder
gaan met de ingezette transformatie van zorg. Preventie staat voorop om zoveel mogelijk problemen te
voorkomen maar we zetten ook in op het bieden van lichtere zorg om zwaardere problemen te voorkomen.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan
                Ambities                               Doelen                            Inspanningen
Arnhem is een inclusieve stad waarin alle inwoners, ook met een beperking of chronische ziekte, zo
zelfstandig als mogelijk leven in de wijk en meedoen aan de samenleving
Effectindicator                                                      2018      2019      2020       2021      2022
 Gemiddelde zorgkosten per inwoner                                    835       887       847        713        723
 Eenheid: Gemiddelde zorgkosten in euro per inwoner
 Bron:     Gemeente Arnhem
Alle inwoners die hulp nodig hebben om zelfstandig te leven ontvangen de nodige zorg en
ondersteuning tijdig, op maat en dicht bij huis
In 2020 zijn beleidsregels in werking getreden, waardoor duidelijker is geworden wat onder passende, effectieve
en efficiënte zorg wordt verstaan. Ook zorgaanbieders zijn via de inkoop en met hogere kwaliteitseisen opnieuw
geselecteerd om vanaf 1 juli 2020 zorg te verlenen. Binnen deze nieuwe kaders werken Sociale wijkteams en
aanbieders samen om passende zorg te verlenen, waardoor kwetsbare inwoners ondersteund worden om zo
zelfstandig en zo thuis mogelijk te kunnen leven. Vanuit de inwonerservaringsonderzoeken blijkt dat deze zorg
helpt om inwoners zo zelfstandig mogelijk te laten functioneren en dat de ingezette zorg goed gewaardeerd
wordt.
                                                         114
</pre>

====================================================================== Einde pagina 118 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 119 ======================================================================

<pre>We versterken de (veer)kracht van onze inwoners thuis en in instellingen met een integrale
aanpak
Bij de inzet van passende zorg wordt beter gekeken of deze er toe leidt dat de eigen kracht en het sociale
netwerk van inwoners wordt versterkt en algemene voorzieningen in wijken beter worden benut. Sociale
wijkteams spreken inwoners en aanbieders hierop aan. Ook in de nieuwe aanbestedingseisen en beleidsregels
staat deze aanpak centraal. Er zijn pilots gestart waarbij de Sociale wijkteams zelf meer begeleiding bieden.
Hierdoor wordt deze begeleiding niet versnipperd over verschillende aanbieders. De gedachte hierachter is dat
wijkcoaches meer kennis hebben van de sociale netwerken en algemene voorzieningen in de eigen wijk en de
inwoner direct kunnen helpen, zonder hiervoor een aanbieder in te schakelen. In 2022 zijn de pilots in Malburgen
en Schuytgraaf voor de jeugdzorg en in Spijkerkwartier en Kronenburg voor de Wmo voortgezet. In 2023 zullen
deze pilots worden geëvalueerd waarna wordt besloten over de voortgang.
Daarnaast wordt in complexe (veelal multiprobleem-)situaties samen met het Instituut voor Publieke Waarden
(IPW) de doorbraakmethode toegepast. Waar nodig wordt via onorthodoxe maatwerkoplossingen ervoor gezorgd
dat inwoners weer stappen kunnen zetten in hun ontwikkeling. We doen ervaring op met deze aanpak en hebben
inmiddels veel inwoners geholpen. De kennis over de doorbraakmethode wordt door het IPW overgebracht naar
onze Sociale wijkteams. Een speciaal team wijkcoaches zal vanaf 2023 deze doorbraakmethode gaan uitvoeren.
Ook hebben we dit jaar Arnhemmers ondersteund die door fysieke beperkingen hinder ondervonden in het leiden
van een zelfstandig leven. Bijvoorbeeld door het beschikbaar stellen van een hulpmiddel, een aanpassing aan
hun woning of het bieden van ondersteuning/advisering aan inwoners die willen doorstromen naar een andere
woning die beter past bij hun (fysieke) gezondheid.
We versterken de zorgtoewijzing
De beleidsregels voor zorg zijn in 2020 ingevoerd en zijn in 2022 geëvalueerd. Begin 2023 wordt de raad
hierover geïnformeerd. Sociale wijkteams gebruiken deze beleidsregels om te bepalen welke zorg passend is
voor inwoners. Ook zijn nieuwe aanbestedingseisen opgesteld voor aanbieders over de kwaliteit en gewenste
transformatie van zorg. In periodieke contractgesprekken wordt besproken welke verbeteringen aanbieders hierin
kunnen aanbrengen. Wij voeren deze gesprekken samen met de regionale inkooporganisatie. De Sociale
wijkteams worden ondersteund in de zorgtoewijzing. Door gezamenlijk te kijken naar ontwikkelingen in de zorg,
via een verbeterde Zorgmonitor, kunnen patronen en trends worden herkend. Deze Zorgmonitor vormt de basis
voor de periodieke bestuursrapportage.
In 2022 hebben de Sociale wijkteams in afstemming met de gemeente Arnhem een aanpassing van de
organisatie doorgevoerd. Naast Sociale wijkteams met generalistische wijkcoaches zijn stadsteams ingesteld. De
coaches in deze stadsteams werken aan de uitvoering en toewijzing van een aantal specifieke zorgtaken. Er zijn
stadsteams op het gebied van Wonen-rollen-vervoer-huishoudelijke ondersteuning, onderwijs; veiligheid en
beschermd wonen. Daarnaast is de aansturing van de Sociale wijkteams vereenvoudigd door het aanstellen van
één directeur/bestuurder die leiding geeft aan een aantal teamleiders.
We sturen op kwaliteit en resultaat
Per 1 juli 2020 is de nieuwe aanbesteding ingegaan. Daarbij zijn alle ingeschreven aanbieders getoetst aan de
hogere kwaliteitseisen met als gevolg dat het aantal gecontracteerde aanbieders sterk is verminderd. In de
aanbesteding zijn ook de eisen bij de verschillende zorgvormen verduidelijkt en aangescherpt. Via periodieke
contractgesprekken monitoren we of aanbieders hieraan voldoen en zo nodig spreken we hen hierop aan. We
blijven kwaliteits- en rechtmatigheidscontroles uitvoeren, zowel door de VGGM (kwaliteit) als door onze afdeling
Handhaving. Daarbij werken we niet alleen signaalgestuurd, maar voeren we ook steekproefsgewijze controles
uit en analyses van de jaarrekeningen en andere financiële gegevens. In de raadsbrief van 9 november 2021 is
uitgebreid gerapporteerd over het intensiveren van het toezicht op de kwaliteit en rechtmatigheid van de Wmo-
en jeugdzorg. In de bestuursrapportage is informatie te vinden over de uitgevoerde kwaliteits- en
rechtmatigheidsonderzoeken en het totale bedrag aan onrechtmatig gedeclareerde zorg dat wordt
teruggevorderd bij aanbieders.
Naar aanleiding van de evaluatie PGB-beleid (Persoonsgebonden budget) hebben we enkele aanbevelingen
doorgevoerd. Zo hebben we de communicatie rondom PGB voor de inwoner duidelijker en begrijpelijker gemaakt
door deze op een centrale plek op de website van de Sociale wijkteams beschikbaar te maken. Het Sociaal
wijkteam informeert actief de inwoner over cliëntondersteuning door Per Saldo of Zorgbelang. Daarnaast wordt
de informatie over PGB ook schriftelijk beschikbaar gesteld. De lokale toegang wordt uitgerust met relevante
handreikingen en richtlijnen met betrekking tot PGB. Een andere uitwerking van deze evaluatie is de structurele
monitoring van ervaringen van inwoners bij PGB. PGB is een onderdeel van het jaarlijkse
inwonerervaringsonderzoek. De aanbevelingen ten aanzien van de beleidsregels PGB op informele zorg zijn
onderzocht en daar waar wenselijk zijn betere handvatten ontwikkeld.
                                                        115
</pre>

====================================================================== Einde pagina 119 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 120 ======================================================================

<pre>We vergroten het inzicht of passende zorg wordt ingezet (monitoring)
De raad ontvangt periodiek een bestuursrapportage over de ontwikkelingen in het sociale domein. Op wijkniveau
is een dashboard beschikbaar waarin we de zorg(kosten) tot op detail kunnen monitoren. Gemeente en Sociale
wijkteams werken met deze data (bijvoorbeeld volumes, producten, duur, kosten, aanbieders, zorgpaden en
verwijzers) en bekijken of er aanleiding is om maatregelen te nemen. Daarbij wordt ook gekeken naar
ontwikkelingen en resultaten in de wijk en de stad.
In 2022 zijn de beleidsregels geëvalueerd en is vanuit verschillende perspectieven bekeken of passende zorg
wordt ingezet. Ook is het inwonerservaringsonderzoek uitgevoerd. Begin 2023 wordt de raad over deze
onderzoeken geïnformeerd.
We ontschotten zorgsystemen en verkrijgen toereikend rijksbudget
Het ontschotten van zorgsystemen en het verkrijgen van toereikende rijksbudgetten is een zaak van lange adem,
waarbij goed samengewerkt moet worden met andere gemeenten, de VNG en de G40. In 2020 bleek uit
onderzoek van het AEF dat de rijksmiddelen voor jeugdzorg tekortschoten en gemeenten structureel extra
middelen zouden moeten krijgen om de jeugdzorg goed uit te kunnen voeren. Dit werd bevestigd door een
bindende uitspraak van een commissie van wijzen die hiervoor door het Rijk en de VNG is ingesteld.
Op basis daarvan heeft het Rijk voor de jaren 2021, 2022 en 2023 inmiddels extra middelen toegekend en voor
latere jaren wordt verwacht dat het nieuwe kabinet nog extra middelen beschikbaar zal stellen. Ondertussen is in
het kader van de hervomingsagenda door het Rijk en VNG gewerkt aan het ontwerpen en toetsen van mogelijk
kostenbesparende maatregelen in de jeugdzorg. De rijksmiddelen zullen daarop in de komende jaren worden
aangepast.
Het zorglandschap is nog steeds versnipperd over Wmo/jeugdzorg, Zorgverzekeringswet en Wet Langdurige
Zorg, waarbij in de jeugdzorg een discussie gaande is over verdere regionalisering van een deel van de taken.
Via het ontwikkelen van een Norm voor opdrachtgeverschap zijn we bezig om tot een werkbare aanpak te
komen. Inmiddels is de Regiovisie samenwerking en opdrachtgeverschap Jeugd, Wmo en Beschermd wonen in
Centraal-Gelderland vastgesteld.
Het nieuwe verdeelmodel voor beschermd wonen is opnieuw met een jaar uitgesteld. Het wetsvoorstel
woonplaatsbeginsel (en de daarmee gepaard gaande financiële doordecentralisatie) wordt momenteel door het
Rijk voorbereid en het streven is om met ingang van 1 januari 2024 te starten met de invoering van het nieuwe
verdeelmodel. De verwachting is dat met de meicirculaire 2023 de financiële effecten voor alle gemeenten
zichtbaar worden.
Effectindicator                                                   2018      2019       2020      2021       2022
 Inwonerstevredenheid over kwaliteit geboden ondersteuning                             79,0       73,0      82,0
 Eenheid: Percentage
 Bron:     Gemeente Arnhem
 Verhouding WMO-begeleiding, basis vs. specialistisch,
                                                                   40,0      41,0      47,0       50,0      51,0
 aandeel basis
 Eenheid: Percentage
 Bron:     Gemeente Arnhem
 Verhouding WMO-begeleiding, basis vs. specialistisch,
                                                                   49,0      44,0      31,0       29,0      32,0
 aandeel specialistisch
 Eenheid: Percentage
 Bron:     Gemeente Arnhem
 Verhouding WMO-begeleiding, basis vs. specialistisch,
                                                                   11,0      15,0      22,0       21,0      17,0
 aandeel basis+specialistisch
 Eenheid: Percentage
 Bron:     Gemeente Arnhem
 Verhouding Huishoudelijke Ondersteuning, maatwerk vs.
                                                                   81,0      84,0      65,0       43,0      34,0
 algemene voorziening, aandeel maatwerk
 Eenheid: Percentage
 Bron:     Gemeente Arnhem
 Verhouding Huishoudelijke Ondersteuning, maatwerk vs.
                                                                   19,0      16,0      35,0       57,0      66,0
 algemene voorziening, aandeel algemeen
 Eenheid: Percentage
 Bron:     Gemeente Arnhem
                                                        116
</pre>

====================================================================== Einde pagina 120 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 121 ======================================================================

<pre>Meer kwetsbare Arnhemmers nemen actief deel aan de maatschappij
Er wordt in de participatieketen steeds beter samengewerkt ter ondersteuning van de inwoners die willen werken.
Ontwikkeling van de inwoner staat centraal. Waar mogelijk is dit gericht op een stapje verder op de
participatieladder en op doorstroom of uitstroom naar een vorm van betaald werk. Met de introductie van de
basisbanen is er een extra mogelijkheid gekomen om de stap van activerend werk naar betaald werk te maken.
Bij de inwoners waarbij doorstroom of uitstroom niet mogelijk is gaat het om het versterken of stabiliseren van de
mate van participatie: meedoen naar vermogen. Er is voldoende passend aanbod.
Een rendementsmeting Activerend Werk (AW) laat zien dat deelnemers van een traject Activerend Werk (zowel
nieuwe als die al bezig waren met Activerend Werk) in één jaar tijd gemiddeld 1, 2 trede zijn gestegen op de
participatieladder. En van deze groep is 16% begeleid naar een vorm van betaald werk. Zie voor meer informatie
hierover het figuur onderaan deze paragraaf.
In de afgelopen periode is het aantal inwoners dat actief aan de slag is met Activerend Werk aan het dalen.
Gezien de huidige krappe arbeidsmarkt zijn er meer kansen op betaald werk. Er wordt actief ingezet om
inwoners vanuit Activerend Werktrajecten door te laten stromen naar een vorm van betaald werk. Hiervoor wordt
intensief samen gewerkt met diverse organisaties in de participatieketen. Daarnaast wordt er nauw
samengewerkt op het grensvlak Onderwijs en Activerend werk om kwetsbare jongeren de juiste ondersteuning te
bieden in hun ontwikkeling naar zelfstandigheid.
Zie de inspanningen benoemd bij het doel 'Alle inwoners die hulp nodig hebben om
zelfstandig te leven ontvangen de nodige zorg en ondersteuning tijdig, op maat en dicht bij
huis'
Effectindicator                                                     2018       2019        2020      2021       2022
 Percentage inwoners in AW met een ontwikkelarrangement             49,0       45,0        42,0      51,0       55,0
 Eenheid: Percentage
 Bron:     Gemeente Arnhem
Meer jeugdigen ontwikkelen zich naar zelfredzaamheid en ontvangen waar nodig passende zorg
Meer jeugdigen kunnen meedoen aan het dagelijks leven
    We hebben afspraken over de inzet van Jeugdhulp Binnen Onderwijs (JBO). Deze afspraken zijn opgesteld
     in afstemming met de Samenwerkingsverbanden voor Primair Onderwijs en Voortgezet Onderwijs. We
     onderzoeken of het nodig is om hierover beleidsregels voor de Sociale wijkteams op te stellen.
    We zijn een regionaal project gestart om de inzet van jeugdhulp op Lichtenbeek (speciaal onderwijs) op een
     andere manier te organiseren. Door de hoeveelheid individuele hulp per leerling is het te druk in de klas. Het
     doel van het project is om de inzet van JBO efficiënter en effectiever te organiseren, zodat kinderen zich
     beter kunnen ontwikkelen.
    Mede naar aanleiding van agenderingsverzoeken over hoogbegaafdheid onderzoeken we of meer/ander
     aanbod nodig is voor hoogbegaafde kinderen. Dit doen we in nauwe samenwerking met het onderwijs.
Versterken eigen kracht van jeugdigen, sociaal netwerk en inzet algemene voorzieningen
We willen dat kinderen zo veel mogelijk op eigen kracht meedoen aan het dagelijkse leven. Daarvoor hebben zij
een goede sociale basis in de buurt nodig waar ze op kunnen terugvallen. Bijvoorbeeld op school, of bij de sport-
of cultuurvereniging. Als het netwerk en de sociale basis bij een kind niet toereikend zijn voor de ontwikkeling,
dan zetten wij (tijdelijk) specialistische jeugdzorg in.
                                                         117
</pre>

====================================================================== Einde pagina 121 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 122 ======================================================================

<pre>Meer kwetsbare jeugdigen wonen veilig thuis
    Sinds de lancering van het Digitaal Scheidingsloket op 1 maart 2021 hebben 277 inwoners en professionals
     in de regio Centraal Gelderland eens of vaker contact gehad met het loket om vragen te stellen of hulp te
     krijgen. Door vroegtijdig informatie en hulp te bieden proberen we om complexe scheidingen (en daarmee
     inzet van jeugdbescherming of andere vormen van jeugdzorg) te voorkomen.
    We voorkomen uithuisplaatsingen vaker door de inzet van Team VAV (Vertrouwd, Aanwezig en Veilig) dat
     snel en flexibel bij kwetsbare gezinnen thuis ingezet kan worden en escalatie helpt te voorkomen. De
     evaluatie over kalenderjaar 2021 laat zien dat door de inzet van VAV bij 16 gezinnen zwaardere vormen van
     zorg en uithuisplaatsingen worden voorkomen. Naast de mooie maatschappelijke resultaten brengt dit een
     financiële besparing van €382.320 met zich mee in kalenderjaar 2021. Om die reden wordt team VAV
     uitgebreid met 4 fte zodat in totaal 25 gezinnen kunnen worden geholpen.
    In de afgelopen twee jaar is het aantal jeugdbeschermingsmaatregelen en het aantal jongeren in verblijf licht
     afgenomen. We boeken resultaat met de maatregelen die de inzet van jeugdbescherming en verblijf moeten
     voorkomen. Het verbeteren en versnellen van het veiligheidsnetwerk vergt een lange adem. We hebben in
     het afgelopen half jaar stappen gezet in de samenwerking tussen de jeugdbescherming en de lokale
     toegang.
    We versnellen en verbeteren het veiligheidsnetwerk: Veilig Thuis, Sociale wijkteams, jeugdbescherming en
     de Raad voor de Kinderbescherming. Zodat kinderen en hun ouders sneller passend hulpaanbod krijgen om
     de veiligheid in het gezin te herstellen. De afspraken vanuit de Gelderse Verbeteragenda Jeugdbescherming
     zijn op 1 april 2022 doorgevoerd, waardoor de samenwerking een nieuwe impuls heeft gekregen. Een
     projectleider is gestart om een toekomsttuin voor kind- en gezinsbescherming in de regio voor te bereiden.
     Daarnaast hebben we aan Veilig Thuis de opdracht gegeven om de naamsbekendheid en het imago van
     Veilig Thuis te verbeteren, zodat professionals en inwoners beter de routes begrijpen en weten wat ze van
     Veilig Thuis mogen verwachten bij een adviesvraag of melding.
    We zetten de doorbraakmethode in om te werken aan een beter perspectief voor gezinnen met complexe,
     meervoudige problemen in een onveilige situatie. Het Regionaal Expert Team (RET) ondersteunt bij het
     bepalen en tijdig inzetten van passende jeugdhulp en het aanbieden van ambulante alternatieven voor
     verblijf. Met dit regionale overleg doen we er alles aan om uithuisplaatsing te voorkomen en zetten we in op
     betere uitstroom uit de jeugdzorg. In de eerste helft 2022 zijn in het RET 49 jeugdigen besproken, waarvan
     19 uit Arnhem. Voor deze jeugdigen is een verklarende analyse gemaakt, multidisciplinair overleg
     georganiseerd, procesregie gevoerd en passende zorg georganiseerd Daarnaast helpt het RET verwijzers
     vanuit Sociale wijkteams en jeugdbescherming om de juiste stappen naar tijdig passende hulp te kunnen
     zetten. Om sneller een passende verblijfsplek voor jeugdigen te organiseren wordt in 2023 de
     'Samenwerkende Voordeuren' opgezet waarbij een jeugdige op één plek wordt aangemeld waarna in
     samenwerking met het RET en zorgaanbieders een verblijfsplek wordt gerealiseerd. Deze ontwikkeling sluit
     aan bij de Gelderse Verbeteragenda Jeugdbescherming en het RET.
    We werven ouders voor pleegzorg en zetten gezinsvormen in als alternatieven voor jeugdhulp met verblijf. In
     samenwerking met de pleegzorgaanbieders en Steunouder Arnhem is een regionaal campagneplan
     opgesteld dat in 2022 is uitgevoerd. Met als doel het werven van meer pleegouders en steunouders, zodat
     kinderen in onveiligheid zo thuis mogelijk kunnen opgroeien.
Regionale aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling
In 2022 waren onze prioriteiten: 1) meer inzetten op vroegsignalering, 2) Huiselijk geweld duurzaam stoppen en
oplossen, en 3) aandacht voor specifieke doelgroepen. Dit zijn ook onze prioriteiten in 2023. We hebben vorig
jaar ingezet op:
    Preventie door middel van webinars, trainingen, leersessies en netwerkbijeenkomsten over alle thema’s
     huiselijk geweld en kindermishandeling (HGKM).
    Daarnaast hebben we een start gemaakt met de ontwikkeling jeugd & gezinsbescherming met onze
     collega’s jeugd en de regiogemeenten.
    We hebben extra aandacht besteed aan de bijzondere doelgroepen zoals; ouderen onder andere op de
     landelijke dag tegen ouderenmishandeling en slachtoffers eergerelateerd geweld en schadelijke traditionele
     praktijken (door middel van leertafels).
    In de week tegen kindermishandeling hebben we aan alle primair onderwijsscholen in Arnhem een toolbox
     HGKM uitgereikt. Hierin zitten lessen waarin op laagdrempelige wijze HGKM besproken kan worden.
    MDA++ (Multidisciplinaire Aanpak) is verder doorontwikkeld en is daarmee nog meer maatwerk, passend bij
     de cliënt/ doelgroep geworden.
    We sluiten actief aan bij de ontwikkeling Drakentemmers, trauma en hechtingsbehandeling voor personen
     en kinderen die te maken hebben gehad met HGKM.
    En we hebben bijgedragen aan de doorontwikkeling van het regionaal netwerk Zorg en straf.
We hebben de samenwerking met Veilig Thuis, Moviera en het Sociaal wijkteam en onze regiogemeenten
versterkt en hebben een bijdrage geleverd aan het versterken van de ketensamenwerking rondom de aanpak
HGKM.
                                                          118
</pre>

====================================================================== Einde pagina 122 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 123 ======================================================================

<pre>Effectindicator                                                      2018       2019      2020       2021      2022
Aantal jeugdbeschermingsmaatregelen                                   401        427       395        382       453
Eenheid: Aantal
Bron:      Gemeente Arnhem
Aantal jeugdigen in verblijf                                          571        610       563        512       608
Eenheid: Aantal
Bron:      Gemeente Arnhem
Minder jeugdigen zijn van zorg afhankelijk
    In het afgelopen jaar zijn veel inspanningen geleverd om kinderen zo dichtbij huis mogelijk ondersteuning te
     bieden als zij vastlopen in hun ontwikkeling.
    In de wijken Malburgen en Schuytgraaf bieden wijkcoaches in een pilot zelf begeleiding aan gezinnen en
     kinderen. Hierdoor organiseren we de hulp dichtbij in de omgeving van het gezin. Uit de eerste resultaten
     van deze pilot is gebleken dat gemiddeld 15% van de kinderen en hun ouders begeleid worden door de
     wijkcoach. In het eerste kwartaal van 2023 beslist het college over het al dan niet voorzetten van de
     werkwijze uit deze pilot.
    Het aantal huisartspraktijken dat samenwerkt met een Praktijkondersteuner Jeugd is inmiddels uitgebreid tot
     12 groepspraktijken met 30 praktijkhouders. 27 procent van de kinderen die bij de Praktijkondersteuner
     kwam werd verwezen naar specialistische zorg. De rest van de kinderen (73 procent) is geholpen door de
     praktijkondersteuner of is doorverwezen naar een algemene voorziening.
    De zorgaccounthouder is in februari 2022 gestart met als doel bemiddelen bij de zorgvraag van kinderen op
     de wachtlijst (behandeling/GGZ), zodat zij sneller kunnen starten met hun zorgtraject. Vanaf februari 2022 is
     in ongeveer 30 casussen bemiddeld. In veel casussen hebben wij een alternatief aanbod beschikbaar waar
     geen wachtlijst is of waar de wachtlijst korter is. Daarnaast gaat de zorgaccounthouder zich ook richten op
     bemiddelingsvragen omtrent uitstroom bij de aanbieders. Door uitstroom uit behandeling te realiseren,
     ontstaat plek om kinderen die op de wachtlijst staan te helpen. De zorgaccounthouder heeft vanaf februari
     2022 tot en met december 2022 80 aanvragen om bemiddeling in behandeling genomen. Bemiddelingen
     waren vrijwel in alle gevallen succesvol: er kon een alternatief worden aangeboden met een kortere
     wachttijd en in een groot aantal bemiddelingen kon een lichtere vorm van behandeling worden ingezet bij
     alternatieve aanbieders. Dit heeft tot gevolg dat kinderen die direct hulp nodig hebben deze ook kunnen
     ontvangen. In 80% van de aanvragen is het kind gestart bij een alternatieve aanbieder. In de overige
     gevallen geven ouders vaak de voorkeur aan een grotere aanbieder (met een langere wachtlijst).
    In februari 2022 hebben we samen met vier zorgaanbieders bijeenkomsten ontwikkeld voor ouders en hun
     kinderen die op de wachtlijst staan. Tot op heden zijn er nog geen aanmeldingen. Eén aanbieder biedt deze
     groepsbijeenkomsten standaard aan bij de aanmelding van de jeugdigen.
    Samen met de wijkteams hebben we een aantal acties ondernomen met als doel inzet van de juiste wet
     (Jeugdwet, Verlengde Jeugdwet of Wet Langdurige Zorg). We hebben ruim 40 casussen onder de loep
     genomen waar bij 20 casussen bleek dat een andere wet toegepast moest worden. Verder hebben we
     ingezet op deskundigheidsbevordering van de Sociale wijkteams over inzet van de Jeugdwet.
We zorgen voor een wijknetwerk met algemene voorzieningen en zorgaanbod dat aansluit
bij de problemen van kinderen en jongeren
Wij zijn nog niet gestart met wijknetwerken van wijkgerichte jeugdhulpaanbieders. Bij de evaluatie van de pilot
begeleiden door wijkcoaches zelf kijken we of en hoe we deze netwerken vorm kunnen gaan geven. Wel
verwachten wij van de jeugdhulpaanbieders dat zij de wijken kennen en samenwerken met professionals in de
wijken.
Effectindicator                                                      2018       2019      2020       2021      2022
Aantal 0-17-jarigen met een JW-toewijzing                           5.048      5.339     5.148      5.030     5.224
Eenheid: Aantal
Bron:      Gemeente Arnhem
Aantal 18+ers met een JW-toewijzing                                   467        678       608        526       515
Eenheid: Aantal
Bron:      Gemeente Arnhem
Aantal jeugdhulpaanbieders met een toewijzing CSA                      90        105       117        113       113
Eenheid: Aantal
Bron:      Gemeente Arnhem
                                                           119
</pre>

====================================================================== Einde pagina 123 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 124 ======================================================================

<pre> Aantal jeugdhulpaanbieders met een toewijzing Elden en De
                                                                         115       123        131        122    119
 Laar
 Eenheid: Aantal
 Bron:     Gemeente Arnhem
 Aantal jeugdhulpaanbieders met een toewijzing Malburgen                 132       156        162        146    146
 Eenheid: Aantal
 Bron:     Gemeente Arnhem
 Aantal jeugdhulpaanbieders met een toewijzing Noord-Oost                124       138        136        124    129
 Eenheid: Aantal
 Bron:     Gemeente Arnhem
 Aantal jeugdhulpaanbieders met een toewijzing Noord-West                139       172        179        152    143
 Eenheid: Aantal
 Bron:     Gemeente Arnhem
 Aantal jeugdhulpaanbieders met een toewijzing Presikhaaf                105       104        121        113    119
 Eenheid: Aantal
 Bron:     Gemeente Arnhem
 Aantal jeugdhulpaanbieders met een toewijzing Schuytgraaf-
                                                                         142       154        159        143    147
 Elderveld
 Eenheid: Aantal
 Bron:     Gemeente Arnhem
 Aantal jeugdhulpaanbieders met een toewijzing VKR                       138       151        148        121    132
 Eenheid: Aantal
 Bron:     Gemeente Arnhem
Een meer inclusief Arnhem, waarbij meer kwetsbare Arnhemmers (blijven) wonen in de wijk
Effectindicator                                                         2018      2019       2020       2021   2022
 Beschermd Wonen, aantal inwoners met verblijf                         1.071     1.013        960        605    452
 Eenheid: Aantal. NB. m.i.v. 2021 is een groot aantal inwoners vanuit Beschermd Wonen overgeheveld naar de Wet
           langdurige zorg.
 Bron:     Gemeente Arnhem
Er zijn voldoende geschikte en betaalbare woningen voor kwetsbare Arnhemmers
Zie de toelichting bij de inspanning hieronder 'We koppelen zorg(behoeften) aan wonen'.
We koppelen zorg(behoeften) aan wonen
In nauwe samenwerking met vier woningbouwcorporaties stromen iedere maand cliënten uit naar een
zelfstandige woning. Deze zogenaamde convenantroute is speciaal bedoeld voor cliënten in beschermd wonen
of de maatschappelijke opvang, die klaar zijn voor een volgende stap, maar via de reguliere routes niet aan een
woning kunnen komen.
In 2022 zijn 59 aanvragen behandeld:
    40 akkoord;
    15 afgewezen;
    1 door zorgorganisatie ingetrokken;
    3 aangehouden voor een later moment.
De druk op de convenantroute is verder toegenomen doordat cliënten die vanuit intramurale zorg uit wensen te
stromen moeilijk via de reguliere routes aan een woning kunnen komen. Naast de aanvragen vanuit beschermd
wonen ontvangen we ook aanvragen vanuit de WLZ, ouder-kindhuizen en de instellingen voor jeugdzorg. Vooral
deze laatste groep zorgt voor complexe aanvragen omdat er te weinig geschikte woningen zijn. De vraag naar
kamerwoningen en goedkope eenpersoonswoningen (zoals studio’s) is veel groter dan het aanbod.
                                                            120
</pre>

====================================================================== Einde pagina 124 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 125 ======================================================================

<pre>Zorggerelateerde woonoverlast wordt minder
Bij het meldpunt woonoverlast kan ook zorggerelateerde overlast worden gemeld. Als er meldingen zijn, worden
deze met de betreffende zorgaanbieder besproken om passende maatregelen te treffen.
In 2020 is het casusoverleg 'complexe casuïstiek beschermd wonen' gestart en is een werkwijze afgesproken.
Naast de primaire bedoeling, het invullen van de zorg voor mensen met een intensieve en complexe zorgvraag,
heeft het meerwaarde voor aanbieders, doordat zij meer onderling afstemmen.
Regelmatig vindt afstemming over zorgoverlast plaats tussen de gemeente, het Zorgkantoor en de Dienst
Justitiële Inrichtingen (DJI). Hierbij worden signalen van zorgoverlast gedeeld met het verzoek deze op te pakken
om maatregelen te laten treffen.
Meer bewoners met een kwetsbaarheid kunnen in grotere mate in hun eigen woonomgeving
zelfstandig (begeleid) wonen
De gemeenten binnen de regio Centraal Gelderland, inclusief Arnhem, sturen samen de Inkooporganisatie op
deze transformatie, waarbij een belangrijke ontwikkelopdracht bij de gecontracteerde zorgaanbieders ligt. De
eerste slag hierin is gemaakt met de nieuwe inkoopronde die is ingegaan op 1-7-2020. Met de recente
contractverlenging van de aanbieders voor beschermd wonen is een tweede slag gemaakt door diverse
verbeteringen in de producten door te voeren. Daarnaast werkt iedere gemeente aan de lokale
basisinfrastructuur, zorgt voor voldoende geschikte woningen om de doorstroom mogelijk te maken en stimuleert
wooninnovatie: voldoende diversiteit aan woonvoorzieningen die niet locatie-gebonden zijn (wonen-zorg
losgekoppeld). In de praktijk is het 'omklappen' van woningen nog niet altijd mogelijk en moet de inwoner bij
afschaling verhuizen. Voldoende geschikte woningen en een gevarieerd aanbod in Arnhem en de regio zijn
hiervoor noodzakelijk. Dit blijft een belangrijk aandachts- en ontwikkelpunt de komende jaren en is een belangrijk
onderdeel van de nieuwe regionale samenwerkingsafspraken.
We ontwikkelen meer preventieve activiteiten
De Regionale Instelling voor Beschermd Wonen in de regio Arnhem Veluwe Vallei (RIBW AVV) biedt verspreid
over de stad de voorziening ‘buurtcirkels’ aan. Hier kunnen zorgcliënten elkaar ontmoeten en elkaar
ondersteunen in de problemen waar zij in het dagelijks leven tegenaan lopen. De gesprekken vinden plaats
onder supervisie van een zorgprofessional. Door de buurtcirkels wordt de zelf- en samenredzaamheid vergroot
en wordt bijgedragen aan een verantwoorde afschaling van zorg met een verkleinde kans op terugval. In
2022/2023 zetten we in op een doorontwikkeling van de buurtcirkels door samenwerking met partijen in de
welzijnssector te verstevigen.
Er zijn regionaal sluitende afspraken Beschermd Thuis
Vanaf 1-1-2022 is gestart met de inhoudelijke doordecentralisatie van Beschermd Wonen. Dit houdt in dat alle
gemeenten zich volledig gaan inzetten om voor hun eigen inwoners beschermd wonen te bieden. Hiervoor
worden regionale samenwerkingsafspraken gemaakt. Deze afspraken zijn onder andere vastgelegd in de
Kadernota (de vervolgkoers op het Transformatieplan). Daarnaast wordt gewerkt aan een regionaal en lokale
uitvoeringsplannen.
De financiële doordecentralisatie is echter opnieuw uitgesteld. De verwachting is dat deze met ingang van 1-1-
2024 plaatsvindt (invoering van het woonplaatsbeginsel en objectief verdeelmodel). Vanaf dat moment zijn de
gemeenten zelf verantwoordelijk voor de eigen inwoners die (nieuw) willen instromen in beschermd wonen en
ontvangt elke gemeente de bijbehorende middelen.
Deze verdeling van middelen vindt geleidelijk plaats. Als centrumgemeente Arnhem ontvangen wij nu nog alle
middelen maar dat wordt straks verdeeld over de regiogemeenten. Bovendien gaat dat met gepaard met een
vermindering van het huidig budget. De financiële afspraken met de regiogemeenten voor de komende jaren
moeten nog worden gemaakt. Er wordt toegewerkt naar een convenant waarin afspraken worden vastgelegd
over de financiën, de regionale besluitvorming hierover, de toegang, contractering, toezicht, de lokale
basisvoorzieningen, monitoring en woonafspraken. Hiermee geven we invulling aan de van rijkswege
vastgelegde Norm voor Opdrachtgeverschap voor Beschermd Wonen.
                                                          121
</pre>

====================================================================== Einde pagina 125 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 126 ======================================================================

<pre>Er is een integrale aanpak voor mensen met verward gedrag
In 2021 is bemoeizorg in de gemeente Arnhem uitgebreid. Naast de al bestaande mogelijkheden die de
Regionale Instelling voor Beschermd Wonen in de regio Arnhem Veluwe Vallei (RIBW AVV) biedt voor (dreigend)
dak- en thuislozen, zijn het Leger des Heils en Siza gestart met bemoeizorg voor een bredere doelgroep. We zijn
aan het onderzoeken of we deze vormen van bemoeizorg kunnen samenvoegen tot een breed bemoeizorgteam.
De pilot 'Welkom in je wijk!' is afgerond. De bewustwordingsbijeenkomsten van deze pilot, hadden tot doel stigma
van onbegrepen gedrag tegen te gaan en buurtbewoners meer begrip voor psychische kwetsbaarheden te
geven. Er zijn weinig mensen bereikt met deze bewustwordingsbijeenkomsten, wellicht mede door de
coronacrisis.
De pilot 'Noodbed voor mensen met verward gedrag' is in oktober 2021 van start gegaan. De partners hebben
met elkaar afgesproken gedurende 2022 deze pilot door te laten lopen. Eind 2022 is een evaluatie geweest.
Daaruit blijkt dat er nauwelijks gebruik is gemaakt van het noodbed. In 2023 wordt met de partners onderzocht of
de pilot in gewijzigde vorm voortgezet kan worden.
Onze bestuurders hebben op landelijk niveau aandacht gevraagd voor de uitvoeringsproblemen die we tegen
komen in de Wet zorg en dwang. Met onze partners voeren we overleg om op lokaal en regionaal niveau tot
verbeteringen te komen in de uitvoering van deze wet.
Met politie, VGGM, Sociaal wijkteam en de Overlast en Zorgoverleg-coördinatoren en IrisZorg werken we
preventiever, door politiemeldingen over verward gedrag (waarbij geen strafbare feiten zijn gepleegd) te laten
landen in het sociaal domein. Doordat de meldingen bekend zijn bij zorgpartners, kan zorg worden
geïntensiveerd. Waar geen zorg wordt geboden kan onderzocht worden of hier een vraag om ondersteuning ligt.
Er zijn in Arnhem diverse aanpakken en interventies om de problematieken rond onbegrepen gedrag aan te
pakken. Ondanks de inspanningen blijven de aantallen meldingen hoog en staat in sommige wijken mede door
overlast de leefbaarheid onder druk. Om deze reden hebben we adviesbureau IN-Sync gevraagd om samen met
betrokken partijen te komen tot een Interventieplan Onbegrepen Gedrag.
BBV-indicatoren (niet gekoppeld aan een doel)
Effectindicator                                                         2018         2019        2020      2021       2022
 Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo                             870,0         780,0       820,0     840,0      740,0
 Eenheid: Aantal per 10.000 inwoners in de betreffende bevolkingsgroep
 Bron:      CBS - Monitor Sociaal Domein WMO
 Jongeren met jeugdhulp                                                 12,8         12,9         12,2     12,1       11,6
 Eenheid: Het percentage jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp ten opzicht van alle jongeren tot 18 jaar
 Bron:      CBS - Monitor Sociaal Domein WMO
 Jongeren met jeugdreclassering                                          0,8          0,7          0,6      0,5        0,5
 Eenheid: Het percentage jongeren (12-22 jaar) met een jeugdreclasseringsmaatregel ten opzichte van alle jongeren (12-22
            jaar)
 Bron:      CBS - Monitor Sociaal Domein WMO
 Jongeren met jeugdbescherming                                           1,2          1,4          1,3      1,1        1,3
 Eenheid: Het percentage jongeren tot 18 jaar met een jeugdbeschermingsmaatregel ten opzichte van alle jongeren tot 18
            jaar.
 Bron:      CBS - Monitor Sociaal Domein WMO
Onderstaand figuur hoort bij bovenstaande inspanning 'Meer kwetsbare Arnhemmers nemen actief deel aan de
maatschappij'
                                                           122
</pre>

====================================================================== Einde pagina 126 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 127 ======================================================================

<pre>Afhandeling amendementen en moties Begroting 2022
Voer de wens van de raad uit en onderzoek hoe we de markt uit de zorg kunnen halen (21M253)
De raadsbrief en het onderzoek zijn verstrekt aan de raad.
Wat heeft het gekost
                                                                   Rekening       Begroting 2022             Rekening
                                                                      2021      Primitief  Definitief    2022     Afwijking
Bedragen x € 1.000
Middelen
Lasten                                                                  59.433     58.550     76.610       63.584    13.026
Baten                                                                    5.831      4.940     17.493        5.290   -12.203
Saldo lasten en baten                                                  -53.603    -53.610    -59.117      -58.293        823
Toevoegingen aan reserves                                                6.280     12.530     13.088       21.275    -8.187
Onttrekkingen aan reserves                                               2.627        354         893         828         -66
Saldo toevoegingen en onttrekkingen                                     -3.653    -12.177    -12.195      -20.448    -8.253
Gerealiseerd resultaat                                                 -57.256    -65.786    -71.311      -78.741    -7.430
Hieronder worden de grootste afwijkingen tussen de Begroting 2022 en rekening verklaard.
Onderwerp                   Totale       V/N                                                          Toelichting    I/S     AR/
                            afwijking                                                                                         BR
                            (x €1.000)
Lasten                           12.230   V
Jeugdzorg                        14.180   V   Specifieke uitkering transitie Jeugdzorgplus en Drie Milieu              I      AR
                                              voorzieningen
WMO en sociale wijkteams          4.350   V   Beschermd wonen                                                          I      BR
WMO en sociale wijkteams          2.900   V   Ambulantisering Geestelijke Gezondheidzorg                               I      BR
WMO en sociale wijkteams            750   V   Parlementaire ondervragingscommissie kinderopvangtoeslag (POK)           I      AR
WMO en sociale wijkteams            150   V   Doelgroepenvervoer                                                       I      AR
WMO en sociale wijkteams           -700   N   WMO (groeps)begeleiding en activerend werk                               I      AR
Jeugdzorg                        -2.300   N   Jeugdzorg                                                                I      AR
WMO en sociale wijkteams         -7.100   N   Huishoudelijke ondersteuning                                             I      AR
Baten                           -12.585   N
WMO en sociale wijkteams            670   V   Terugvordering zorgaanbieders                                            I      AR
WMO en sociale wijkteams            625   V   Eigen bijdrage                                                           I      AR
WMO en sociale wijkteams            300   V   Doelgroepenvervoer                                                       I      AR
Jeugdzorg                       -14.180   N   Specifieke uitkering transitie Jeugdzorgplus en Drie Milieu              I      AR
                                              voorzieningen
Toevoegingen aan reserves        -8.000   N
WMO en sociale wijkteams         -2.900   N   Ambulantisering Geestelijke Gezondheidzorg                               I      BR
WMO en sociale wijkteams         -5.100   N   Beschermd wonen                                                          I      BR
Onttrekkingen aan reserves             0
Op het totale beleidsveld Zorg is een voordeel van € 4,2 miljoen gerealiseerd. Dit is verdeeld in een nadeel op het
stedelijke programma S07 Zorg van ca. € 8,3 miljoen (inclusief reservemutaties) en een voordeel van ca. € 12,5
miljoen op wijken. Hieronder worden de belangrijkste afwijkingen gemeld.
                                                         123
</pre>

====================================================================== Einde pagina 127 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 128 ======================================================================

<pre>Lasten
Specifieke uitkering transitie jeugdzorgplus en drie milieuvoorzieningen
Vanuit het Rijk is een specifieke uitkering toegekend om de transitie van jeugdzorgplus en drie
milieuvoorzieningen te realiseren. Een groot deel van deze middelen zijn niet besteed in 2022 en worden via een
balanspost gereserveerd voor toekomstige uitgaven.
Beschermd wonen
Het voordeel bij beschermd wonen is € 5,1 miljoen, waarvan € 4,35 miljoen bij programma S07 Zorg en € 750.000
op de wijken wordt vermeld. De lasten in 2022 zijn lager dan begroot, doordat vanaf 2021 de Wet Langdurige
Zorg (Wlz) is opengesteld voor mensen met psychiatrische problematiek. Een aanzienlijk deel van de inwoners
die een toewijzing Beschermd Wonen hadden, is doorgestroomd naar de Wlz. Voor de zorg die inwoners
ontvangen heeft deze overgang geen gevolgen, zij blijven de benodigde zorg houden. Naar verwachting verdwijnt
dit voordeel bij de invoering van het objectief verdeelmodel. In de septembercirculaire 2021 heeft het Rijk
aangegeven met welk bedrag de Integratieuitkering Beschermd Wonen verlaagd werd. De lasten zijn in 2021
door de uitstroom van cliënten harder gedaald dan de uitname van het budget. Dit effect werkt door in 2022. Bij
turap-2 is voorgesteld om dit voordeel aan de Bestemmingsreserve (BR) Wmo & Jeugdzorg toe te voegen.
Ambulantisering geestelijke gezondheidszorg (GGZ)
Het voordeel bij ambulantisering GGZ is € 2,9 miljoen. In samenspraak met de regio worden plannen gemaakt om
te komen tot een transformatie van beschermd wonen naar beschermd thuis. Het kost meer tijd om de lokale
voorzieningen beschermd thuis vanuit de ambulantiseringsmiddelen op te zetten. Hiervoor worden de middelen
toegevoegd aan de bestemmingsreserve WMO en Jeugdzorg.
Parlementaire ondervragingscommissie kinderopvangtoeslag (POK)
We hebben vanuit het Rijk middelen gekregen van POK om de dienstverlening te verbeteren. Deze middelen zijn
in de decembercirculaire 2021 toegekend. In 2022 is zowel het budget voor 2021 als 2022 opgenomen in de
begroting. Op dit moment blijkt dat een deel van deze middelen voor 2022 niet nodig waren. Dit resulteert in een
voordeel van circa € 750.000. De middelen die structureel in de begroting zijn verwerkt, zijn toegewezen aan
bepaalde projecten, waardoor dit voordeel incidenteel is.
Doelgroepenvervoer
Van het voordeel van circa € 1 miljoen wordt circa € 450.000 (baten en lasten gesaldeerd) vermeld op
programma S07 Zorg en circa € 550.000 op de wijkprogramma’s. In 2020 zijn de nieuwe beleidsregels Wmo en
Jeugdwet vastgesteld en is een nieuwe verordening leerlingenvervoer aangenomen. Inmiddels is zichtbaar dat
het gebruik van het vraagafhankelijk vervoer structureel lager is dan voor de uitbraak van corona en in combinatie
met de beleidsregels en verordening heeft dit tot een positief resultaat in 2022 geleid.
WMO (groeps)begeleiding en activerend werk
Tegenover het nadeel van circa € 700.000 staat er een voordeel van € 1,2 miljoen op de wijkprogramma's. Totaal
voordeel voor WMO is € 500.000. De daling van kosten heeft voornamelijk betrekking op de Persoonsgebonden
budgetten (PGB’s) die aan het dalen zijn. Eén van deze oorzaken is dat de stichting Sociale wijkteams Arnhem
scherper is op de toekenning van PGB’s. Dat wil zeggen dat gerichter gekeken wordt of iemand in staat is de zorg
of ondersteuning zelf te regelen. Zo niet, dan is zorg in natura een beter passende zorgvorm.
Jeugdzorg
Tegenover het nadeel van € 2,3 miljoen staat er een voordeel van € 2,1 miljoen op de wijkprogramma's. Totaal
nadeel voor de jeugdzorg is € 200.000. Vanaf september 2021 is een stijging van de kosten te zien en deze
stijging lijkt door te zetten. Eveneens zien we dat de kosten procentueel gezien meer toenemen dan het aantal
jeugdigen dat zorg ontvangt. Dit betekent dat kinderen langer in behandeling zijn dan wel intensiever behandeld
en begeleid worden. Los van deze ontwikkelingen is het aantal kinderen in jeugdzorg verblijf (onder andere
pleegzorg en gezinshuizen) dat door de gemeente Arnhem gefinancierd wordt per 1 januari 2022 toegenomen als
gevolg van de wettelijke aanpassing in het woonplaatsbeginsel. Het woonplaatsbeginsel wil zeggen dat voor de
financiering van de jeugdzorg gekeken wordt naar de woonplaats van de jeugdige zelf vóór aanvang van de
jeugdhulp. Deze toename lijkt structureel te zijn.
                                                          124
</pre>

====================================================================== Einde pagina 128 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 129 ======================================================================

<pre>Huishoudelijke ondersteuning
Tegenover het nadeel van circa € 7,1 miljoen staat er een voordeel van € 7,9 miljoen op de wijkprogramma's.
Totaal voordeel voor huishoudelijke ondersteuning is circa € 800.000. De verwachte stijging door de vergrijzing is
deels zichtbaar in 2022. Omdat door de krapte op de arbeidsmarkt de zorgaanbieders de toenemende vraag naar
huishoudelijke ondersteuning niet kunnen leveren, is er in 2022 een voordeel ontstaan.
Baten
Terugvordering zorgaanbieders
Naar aanleiding van rechtmatigheidsonderzoeken zijn zorggelden teruggevorderd. Dit betreft circa € 670.000.
Eigen bijdrage
Totaal voordeel is € 625.000. Er is meer zorg ingezet, daardoor zijn ook meer eigen bijdragen ontvangen.
Doelgroepenvervoer
Zie toelichting lasten.
Specifieke uitkering transitie jeugdzorgplus en drie milieuvoorzieningen
Zie toelichting hierboven.
Met wie werken we samen
Verbonden partijen
BVO Doelgroepenvervoer Regio Arnhem Nijmegen
MGR Sociaal Domein Centraal Gelderland
Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden
Voor meer informatie wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.
Partners
    Stichting Sociale wijkteams;
    Zorgaanbieders en welzijnsorganisaties;
    Onze Huisartsen en Arts en Zorg;
    Cliënten- en Adviesraden Sociaal Domein;
    Zorgbelang Gelderland.
Ook werken we samen met verschillende subsidiepartners. Deze zijn in dit programma in de digitale begroting
(https://financien.arnhem.nl) terug te vinden. Het volledige overzicht van de begrotingssubsidies is te vinden in de
paragraaf Subsidies.
Beleidskaders
    Visie sociaal domein 'Sociaal domein in beweging';
    Verordening maatschappelijke ondersteuning gemeente Arnhem 2019;
    Geconsolideerde versie van de Verordening Jeugdhulp gemeente Arnhem 2019;
    Beleidsregels Leerlingenvervoer gemeente Arnhem;
    Voorstellen tot maatregelen jeugdzorg;
    Kadernota De veerkrachtige samenleving Arnhem;
    Beleidsregels Wmo (2019);
    Beleidsregels Jeugd (2019);
    Beleidsplan Jeugd Wmo;
    Uitvoeringsplan deel Wmo;
    Jeugdbeleid 2021-2025. Opgroeien in Arnhem: een toekomst vol kansen;
    Inrichtingsplan Jeugdhulp;
    Regionaal Transformatieplan Jeugd;
    Regioaanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 'Samen Veilig' 2019-2023;
    Verordening maatschappelijke ondersteuning gemeente Arnhem 2019;
    Verordening Jeugdzorg Arnhem 2019;
    Verordening doelgroepenvervoer 2020;
    Raadsbrief Ontwikkelingen zorgdomein (december 2018);
    Transformatieplan Beschermd Thuis 2019-2021;
                                                         125
</pre>

====================================================================== Einde pagina 129 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 130 ======================================================================

<pre> Raadsbrief bestuurlijke uitgangspunten doordecentralisatie beschermd wonen (maart 2020);
 Raadsbrief kwaliteit, toezicht en handhaving (juni 2019);
 Raadsbrief Voortgang aanpak toezicht op kwaliteit en rechtmatigheid zorg (november 2021);
 Raadsbrief Voortgang regionale samenwerking beschermd wonen (februari 2021);
 Raadsbrief Voortgang regionale samenwerking beschermd wonen vanaf 2022 (juni 2021);
 Raadsbrief afspraken en contracten jeugdbescherming, juli 2021.
                                                      126
</pre>

====================================================================== Einde pagina 130 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 131 ======================================================================

<pre>Welzijn en inclusie
In Arnhem is iedereen gelijk en krijgt iedereen gelijke kansen. Dat is onze ambitie. We willen een stad zijn waar
inwoners kunnen zijn wie ze willen zijn en een ieder zijn identiteit en eigenheid met trots kan uitdragen. In
veiligheid en vrijheid. Om te borgen dat iedereen gelijkwaardige kansen heeft om zich te ontwikkelen en om mee
te doen is een stevige sociale basis nodig. Daarbij hebben we speciale aandacht voor het voorkomen en
tegengaan van discriminatie. Ook willen we de positie van inwoners met een beperking versterken. We
ondersteunen burgerinitiatieven, zetten in op jongerenwerk en jeugdpreventie en geven ondersteuning bij
opgroei- en opvoedvragen. Mantelzorgers verdienen onze bijzondere aandacht en ondersteuning, net als mensen
die informele zorg en vrijwilligerswerk doen. We zorgen voor goede algemene voorzieningen, zoals
ontmoetingsplekken. We bieden statushouders en vluchtelingen een nieuw thuis en toekomstperspectief en
zetten we stevig in op de beweging van maatschappelijke opvang naar wonen. We stimuleren Arnhemmers om
open te staan voor elkaar en elkaar te helpen.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan
Er is een herijking welzijn geweest waar de kadernota ‘Samen werken aan een sterke sociale basis’ uit
voortgevloeid is. De uitwerking op de thema’s verbinden en ontmoeten, opgroeien en opvoeden en zelf- en
samenredzaamheid is ten dele uitgevoerd. We zijn hiervoor onder andere in continu gesprek met de belangrijkste
subsidieontvangers over hun inspanningen in relatie tot gemeentelijke doelstellingen.
               Ambities                                Doelen                             Inspanningen
Arnhemmers voelen zich thuis en kunnen meedoen in hun stad
Opvoeden en opgroeien
In het Jeugdbeleidsplan 2021-2025 is uitgesproken dat Arnhemse kinderen dezelfde kansen hebben op
persoonlijke ontwikkeling, op een stabiele basis en om in veiligheid en vrijheid te kunnen leven. Wij geven op
verschillende manieren invulling aan deze doelstellingen. Via de Pedagogische Wijkenaanpak (die wordt
ondergebracht in Arnhem-Oost) werkt iedereen in een wijk samen om kinderen in een goede en veilige omgeving
de optimale opvoeding te bieden. We zorgen ervoor dat de jeugd die opgroeit in Arnhemse achterstandswijken
een kans heeft hun talenten te ontwikkelen. Dit doen we door te investeren in de optimale toeleiding naar de
kinderopvang, de ‘rijke schooldag’, jongerenwerk (op school, straat en ook online) en door te voorzien in
werkgelegenheid voor kansarme jeugd.
Sluitende aanpak ketenpartners voor vroegsignalering
Met het aanbod gezinsprogramma's (Homestart, Spel aan Huis, Speelmorgens) worden ouders met jonge
kinderen ondersteund bij vragen over opvoeden en de (taal)ontwikkeling van hun kind. Dit aanbod is van belang
voor vroegsignalering en preventie en leidt toe naar het aanbod peuteropvang dat voor alle kinderen vanaf 2 jaar
beschikbaar is. De kernteams van Veilig In en Om School (VIOS) bestaan uit partners die actief zijn op school en
in de wijk. Denk daarbij aan mentoren, wijkagenten, jongerenwerkers etc. Deze manier van werken zorgt ervoor
dat professionals korte lijnen hebben, de informatievoorziening zo actueel en nauwkeurig mogelijk is en signalen
vroegtijdig worden opgepakt. Ook buiten de school werken jeugd- en jongerenwerk, sport en
jeugd(gezondheids)zorg steeds beter samen, we voorzien hierin door netwerkbijeenkomsten op te zetten.
Ontwikkelen van voorliggende voorzieningen
We vinden het belangrijk om passende ondersteuning te leveren aan onze inwoners, zo licht en dichtbij mogelijk.
Daarvoor (door)ontwikkelen we aanbod in het kader van afschalen of het voorkomen van zwaardere zorg. Daar
speelt vroegsignalering en doorverwijzing een belangrijk rol in. Hierin trekken we samen op met het programma
Zorg Dichterbij, dit doen we via diverse projecten en pilots die zijn gestart en worden doorontwikkeld, zoals
Welzijn op recept. In 2023 werken Stichting Welzijn Ouderen Arnhem (SWOA) en Rijnstad toe naar een
stedelijke dekking van deze pilot. Het doel is om psychosociale problemen op te pakken en het voorkomen van
inzet van een psycholoog of huisarts, doordat de inwoner door een welzijnsprofessional wordt begeleid naar een
passende oplossing in het voorliggende veld.
Maatschappelijke verbindingen
In het voorjaar van 2022 is het convenant met de samenwerkende buurthuizen afgesloten. Op basis van dit
convenant is vervolgens in cocreatie door de buurthuizen en de gemeente gezamenlijk gewerkt aan een
buurthuizenvisie. Deze visie ‘Buurthuizen, Arnhems Goud!’ is in het najaar van 2022 aangeboden aan de
wethouder. De gesignaleerde knelpunten vragen om een gezamenlijke verdere uitwerking in 2023 om de
buurthuizen in Arnhem een duurzame toekomst te geven. Ook zijn de subsidies in het kader van Ontmoeten en
Verbinden in 2022 doorgezet, waardoor diverse buurthuizen en ontmoetingsplekken in Arnhem financieel
ondersteund worden. Door deze financiële steun wordt ontmoeting in de wijk mogelijk gemaakt.
                                                         127
</pre>

====================================================================== Einde pagina 131 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 132 ======================================================================

<pre>Netwerkaanpak eenzaamheid
In 2020 is gestart met de netwerkaanpak eenzaamheid in de wijken Malburgen en Elderveld. Hiervoor werken we
samen met het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en met de organisaties en initiatieven in de
wijken. Ontmoeten maakt ook deel uit van de aanpak eenzaamheid. De aanpak is ook opgenomen in opdrachten
aan de welzijnspartners.
Het eindrapport van de wijkmakers in Malburgen en Elderveld (coalitie eenzaamheid) is in het voorjaar 2022
afgerond. In 2023 verwachten we hiervan een doorontwikkeling richting andere wijken, inclusief een borging in
Malburgen en Elderveld. Stichting Welzijn Ouderen Arnhem en Rijnstad vervullen hierbij een trekkersrol.
Effectindicator                                                         2018        2019        2020        2021     2022
 Kengetal sociale cohesie                                                             5,7                    5,8
 Eenheid: Het kengetal sociale cohesie geeft aan in hoeverre er sprake is van binding met de buurt en buurtbewoners.
 Bron:      Arnhemse leefbare wijken monitor (tweejaarlijks)
 Actief als vrijwilligers                                                            33,0                   28,0
 Eenheid: % inwoners dat actief is als vrijwilliger
 Bron:      Arnhemse leefbare wijken monitor (tweejaarlijks)
 Kengetal emotioneel eenzaam                                                          2,8                    2,8
 Eenheid: Het kengetal emotioneel eenzaam geeft aan in hoeverre inwoners onvoldoende netwerk om zich heen hebben
            zoals familie, vrienden, buren.
 Bron:      Arnhemse leefbare wijken monitor (tweejaarlijks)
 Kengetal sociaal eenzaam                                                             2,6                    2,7
 Eenheid: Het kengetal sociaal eenzaam geeft aan in hoeverre inwoners zich eenzaam voelen.
 Bron:      Arnhemse leefbare wijken monitor (tweejaarlijks)
 Waardering aanbod voorzieningen ouderen                                             27,0                   27,0
 Eenheid: % Eens met de stelling voldoende voorzieningen voor ouderen
 Bron:      Arnhemse leefbare wijken monitor (tweejaarlijks)
 Waardering aanbod voorzieningen jongeren                                            22,0                   23,0
 Eenheid: % Eens met de stelling voldoende voorzieningen voor jongeren
 Bron:      Arnhemse leefbare wijken monitor (tweejaarlijks)
Zelf- en samenredzaamheid
De Stichting Welzijn Ouderen Arnhem (SWOA) heeft in 2022 verdere uitwerking gegeven aan de gebiedsteams.
Deze benadering ondersteunen wij omdat dit de herkenbaarheid versterkt voor de bewoners. SWOA heeft
ingezet op thema's zoals inclusie en diversiteit. Dit doet zij onder andere door cultuursensitief te werken in wijken
en dienstverlening. Een voorbeeld hiervan is de pilot kleurrijk Ontmoeten. Hierdoor gaat bij aanmelding van
Arnhemse inwoners met een andere culturele achtergrond bij het kennismakingsgesprek iemand mee met
dezelfde culturele achtergrond om de rol van vertaler en verbinder op zich te nemen. De pilot is afgerond en
inmiddels is dit ingebed in de reguliere werkwijze. SWOA heeft regelmatig contact met ‘Bureau Nieuwkomers’,
waarin ze aansluiten bij 'Pip-coaches' om inwoners makkelijker te kunnen laten doorstromen naar het
voorliggend veld.
SWOA initieert ontmoetingen voor specifieke doelgroepen. Met het azc en het COC is zij in gesprek om LHBTI+
maatjes in te zetten om statushouders en LHBTIQ+ maatjes in de toekomst te koppelen om hen weg te wijzen in
de sociale kaart van de LHBTIQ+-wereld.
Het uitgangspunt 'Iedereen is welkom' resulteert in dwarsverbindingen waar wijkgericht werken op kan
voortbouwen.
                                                             128
</pre>

====================================================================== Einde pagina 132 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 133 ======================================================================

<pre>Ondersteuning mantelzorgers
Wij constateren met genoegen dat de stichting Mantelzorg en Vrijwillige Thuishulp (MVT) zich steeds meer als
expertisecentrum Mantelzorg ontwikkelt: het bereik bij andere professionele organisaties is vergroot en MVT
biedt meer collectieve ondersteuning in plaats van individuele ondersteuning.
De resultaten van het Mantelzorgonderzoek (naar aanleiding van een motie hierover medio 2021) zijn eind 2022
aan het college en de raad aangeboden. Op 1 maart 2023 zijn rondetafelgesprekken georganiseerd met diverse
mantelzorgers en raadsleden. Ook worden de onderzoeksresultaten besproken met enkele deelnemers van het
Mantelzorgakkoord 2019 (in 2023). Doel hiervan is te komen tot een uitvoeringsagenda 2023.
Ter waardering van de inzet van de mantelzorgers is ook in 2022 het mantelzorgcompliment uitgegeven. Dit kan
worden aangevraagd door de mantelzorgontvanger. Men kan kiezen uit een bedrag van € 150 of de ’dit is
Arnhempas' ter waarde van € 175. In 2022 zijn 3730 complimenten aangevraagd. Een stijging van 329 stuks ten
opzichte van 2021.
Effectindicator                                                      2018     2019        2020        2021    2022
 Mantelzorg                                                                   15,0                    14,0
 Eenheid: % inwoners dat het afgelopen jaar mantelzorg heeft gegeven
 Bron:     Arnhemse leefbare wijken monitor (tweejaarlijks)
Duurzame inburgering
Zodra een statushouder aan de gemeente Arnhem wordt toegewezen, krijgt deze statushouder een regisseur
Inburgering toegewezen. Er wordt, vaak al in het AZC, een brede intake afgenomen op 13 leefgebieden.
Hierdoor krijgen wij een goed beeld van de statushouder en wordt er samen met de statushouder een persoonlijk
inburgeringsplan (PIP) opgesteld. Aan de hand van dit plan wordt de best passende leerroute, zorg en
ondersteuning ingezet. Hiernaast zetten wij in om ons netwerk rondom (laagdrempelige) maatschappelijk
begeleiding te verstevigen en uit te breiden zodat de statushouder zich snel thuis voelt en meedoet in onze stad.
Nieuwkomers doen mee
De aanbesteding voor de nieuwe wet inburgering heeft geleid tot trajecten waarbij taal en participatie centraal
staan. Onder participatie vallen meerdere onderdelen zoals het opdoen van werk-/leerervaring en leren
participeren (zelfredzaamheid) in de Nederlandse maatschappij. Wij merken dat de taalaanbieders nog veel aan
het ontwikkelen zijn qua participatie. Samen met taalaanbieders verkennen wij hoe dit aanbod kan worden
uitgebreid, bijvoorbeeld met werkgevers. Vóór de koppeling met gemeente Arnhem heeft COA de wettelijke taak
voor de voorinburgering. Hiermee hebben wij afspraken gemaakt. Nadat de nieuwkomer is gekoppeld aan
gemeente Arnhem nemen wij de regie over en is de regisseur inburgering het aanspreekpunt.
Nieuwkomers voelen zich thuis
Nieuwkomers staan centraal in de gemeentelijke aanpak. De regisseurs Inburgering spreken zelf meerdere talen
en zijn vaak ervaringsdeskundigen. Zij fungeren als cultuurtolken. Via een cultuursensitieve benadering wordt er,
samen met de nieuwkomer, een persoonlijk inburgeringsplan (PIP) opgesteld. Samen beslissen is hierin van
belang. De keten is inzichtelijk voor de nieuwkomers, waardoor zij de weg sneller weten te vinden in de
Nederlandse samenleving. Momenteel worden gesprekken gevoerd om de keten uit te breiden op leefdomeinen
daar waar uitbreiding nodig is, zoals sport, gezondheid en economie.
Een passend vangnet
Wij streven er naar dat niemand op straat hoeft te slapen of in een onveilige thuissituatie hoeft te leven.
Preventie en nazorg hebben structureel de aandacht. Hierop wordt structureel ingezet door onder meer het
intensiveren van de ketensamenwerking, de inzet van ervaringsdeskundigen en het bieden van (ambulante)
begeleiding voor iedereen die opvang behoeft.
Voor de resultaten op de inzet van de transitie van maatschappelijke opvang naar wonen, zie hieronder de
inspanning 'Aanpak terugdringing dakloosheid'.
Actieprogramma dak- en thuisloze jongeren
Het actieprogramma is per 1 januari 2022 beëindigd. De uitgangspunten en opbrengsten zijn ondergebracht bij
Een (t)huis, een toekomst. Arnhem was een van de 14 pilotgemeentes, zie de inspanning 'Aanpak terugdringing
dakloosheid'.
                                                            129
</pre>

====================================================================== Einde pagina 133 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 134 ======================================================================

<pre>Regionale aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling
In 2022 waren onze prioriteiten: 1) meer inzetten op vroegsignalering, 2) Huiselijk geweld duurzaam stoppen en
oplossen, en 3) aandacht voor specifieke doelgroepen. Dit zijn ook onze prioriteiten in 2023. We hebben vorig
jaar ingezet op:
    Preventie door middel van webinars, trainingen, leersessies en netwerkbijeenkomsten over alle thema’s
     huiselijk geweld en kindermishandeling (HGKM).
    Daarnaast hebben we een start gemaakt met de ontwikkeling jeugd & gezinsbescherming met onze
     collega’s jeugd en de regiogemeenten.
    We hebben extra aandacht besteed aan de bijzondere doelgroepen zoals; ouderen onder andere op de
     landelijke dag tegen ouderenmishandeling en slachtoffers eergerelateerd geweld en schadelijke traditionele
     praktijken (door middel van leertafels).
    In de week tegen kindermishandeling hebben we aan alle primair onderwijsscholen in Arnhem een toolbox
     HGKM uitgereikt. Hierin zitten lessen waarin op laagdrempelige wijze HGKM besproken kan worden.
    MDA++ (Multidisciplinaire Aanpak) is verder doorontwikkeld en is daarmee nog meer maatwerk, passend bij
     de cliënt/ doelgroep geworden.
    We sluiten actief aan bij de ontwikkeling Drakentemmers, trauma en hechtingsbehandeling voor personen
     en kinderen die te maken hebben gehad met HGKM.
    En we hebben bijgedragen aan de doorontwikkeling van het regionaal netwerk Zorg en straf.
We hebben de samenwerking met Veilig Thuis, Moviera en het Sociaal wijkteam en onze regiogemeenten
versterkt en hebben een bijdrage geleverd aan het versterken van de ketensamenwerking rondom de aanpak
HGKM.
Versterken ketensamenwerking OGGz-partners
De uitdagingen waarvoor de opvang zich gesteld zag door de voortdurende coronapandemie heeft geleid tot
kortere lijnen en een nog betere samenwerking tussen alle betrokken partijen. Met het daklozenloket is deze
ketensamenwerking verder geïntensiveerd. Professionals treffen elkaar en leren elkaar beter kennen, waarmee
het integraal werken nog meer bevorderd wordt. De gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het realiseren van
een passend vangnet wordt sterk gevoeld en uitgedragen.
Aanpak terugdringing dakloosheid
Ingezet is op het terugdringen van dakloosheid langs de drie sporen:
    Preventie (het voorkomen van dakloosheid)
Het daklozenloket wordt na een succesvolle pilotperiode structureel gecontinueerd. Hiermee wordt onder meer
blijvend ingezet op het voorkomen van dakloosheid. Daarnaast is ingezet op het maximaal benutten van de
regelruimte, waaronder het niet meer toepassen van de kostendelersnorm in de Participatiewet, het inzetten op
vroegsignalering en het voorkomen van huisuitzettingen.
    Vernieuwing en afbouw van de opvang: corona is versneller geweest van slaapzalen naar één- of
     tweepersoonskamers.
De vernieuwing van de opvang is reeds gerealiseerd. De afbouw van de capaciteit heeft nog niet kunnen
plaatsvinden. De belangrijkste redenen hiervoor zijn:
     1. onvoldoende woonplekken beschikbaar door krapte op de woningmarkt;
     2. de toename in de instroom van de Maatschappelijke opvang als gevolg van de coronacrisis en de
           wooncrisis.
Als gevolg van deze ontwikkelingen is de druk op de opvangcapaciteit in het afgelopen jaar toegenomen,
hierdoor is er sprake van een tijdelijke uitbreiding van de opvang. Immers, het streven is 'Niemand verblijft
onvrijwillig op straat'.
    Zelfstandig wonen (eventueel met begeleiding)
In de Arnhemse herstelagenda na corona (2020) is de beweging van opvang naar wonen ingezet, vanuit de
gedachte: herstel begint met een (t)huis. De beweging van opvang naar wonen is in 2021 verbonden met de
brede gemeentelijke huisvestingsopgave 'Voldoende huisvesting voor aandachtsgroepen'. Met de
woningcorporaties is het afgelopen jaar gewerkt aan projecten voor uitstroom uit de Maatschappelijke Opvang.
Via een aantal projecten zijn jongeren en volwassenen uit de opvang uitgestroomd naar zelfstandig wonen met
begeleiding. Deze beweging wordt voortgezet en geïntensiveerd.
Effectindicator                                                           2018       2019         2020        2021        2022
 Aantal dak- en thuislozen
 Eenheid: Aantal
 Bron:      Het onderdeel monitor Dakloosheid in de GMSD is landelijk uitgesteld, omdat er onvoldoende juridische grondslag
            is voor de benodigde gegevensdeling. Landelijk is het streven om deze indicator vanaf het najaar van 2023 op te
            nemen in de GMSD.
                                                              130
</pre>

====================================================================== Einde pagina 134 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 135 ======================================================================

<pre> Tijd tot opvang (zowel direct als langdurig)
 Eenheid: Aantal dagen
 Bron:       Het onderdeel monitor Dakloosheid in de GMSD is landelijk uitgesteld, omdat er onvoldoende juridische grondslag
             is voor de benodigde gegevensdeling. Landelijk is het streven om deze indicator vanaf het najaar van 2023 op te
             nemen in de GMSD.
 Duur van opvang (zowel direct als langdurig)
 Eenheid: Aantal dagen
 Bron:       Het onderdeel monitor Dakloosheid in de GMSD is landelijk uitgesteld, omdat er onvoldoende juridische grondslag
             is voor de benodigde gegevensdeling. Landelijk is het streven om deze indicator vanaf het najaar van 2023 op te
             nemen in de GMSD.
 Mate van terugval
 Eenheid: Percentage
 Bron:       Het onderdeel monitor Dakloosheid in de GMSD is landelijk uitgesteld, omdat er onvoldoende juridische grondslag
             is voor de benodigde gegevensdeling. Landelijk is het streven om deze indicator vanaf het najaar van 2023 op te
             nemen in de GMSD.
 Aantal gerealiseerde woonplekken t.b.v. uitstroom uit de
 maatschappelijke opvang
 Eenheid: Aantal
 Bron:       Het onderdeel monitor Dakloosheid in de GMSD is landelijk uitgesteld, omdat er onvoldoende juridische grondslag
             is voor de benodigde gegevensdeling. Landelijk is het streven om deze indicator vanaf het najaar van 2023 op te
             nemen in de GMSD.
Inclusief Arnhem
Sinds 2020 werken we bij het programma Inclusief Arnhem met vijf focuspunten:
     voorkomen en tegengaan van discriminatie en racisme;
     positie inwoners met een beperking versterken;
     diversiteit in organisaties;
     inclusieve gemeentelijke organisatie;
     inclusieve gemeentelijke communicatie.
Op alle vijf focuspunten hebben we diverse inspanningen verricht. Alle geplande activiteiten-inspanningen zijn
uitgevoerd. Eén activiteit loopt nog iets langer door. Het gaat om het uitvoeringsplan voor de inclusieve
gemeentelijke communicatie (eerste helft van 2023 in plaats van eind 2022). Zie voor een uitgebreid verslag van
de inspanningen de tekst bij het betreffende focuspunt.
Voorkomen en tegengaan van discriminatie en racisme
Het Actieplan ‘Vrij zijn in Arnhem’ is begin 2022 vastgesteld door de gemeenteraad. Aan de hand van dit plan is
het uitvoeringsplan 'Vrij zijn in Arnhem' opgesteld. Hierin beschrijven we de acties die we oppakken in de periode
2022 – 2023 en de bijbehorende resultaten. De acties hebben als doel, om samen met de stad te strijden tegen
discriminatie en racisme en dit te voorkomen. Het is een integraal plan met een gezamenlijke
verantwoordelijkheid die diverse (levens)domeinen aangaat, zoals wijken, sport, wonen, onderwijs, economie en
evenementen. Met het uitvoeringsplan geven we uitvoering aan de motie ‘Vrij zijn in Arnhem is niet vrijblijvend’
(21M295). Hierbij werken we nauw samen met de antidiscriminatievoorziening Vizier. Het uitvoeringsplan ‘Vrij
zijn in Arnhem’ is in oktober 2022 vastgesteld door de gemeenteraad. Er gebeurt al veel op dit vlak in de stad
door diverse organisaties en de gemeente. Dat gaan we een verdere impuls geven, aanjagen en versterken met
het Uitvoeringsplan. In 2022 is onder andere het volgende opgepakt:
     Keti Koti-viering en herdenking is in 2022 groter gevierd.
     Start van een initiatiefgroep ter voorbereiding van het realiseren van een monument voor het herdenken van
      de afschaffing van de Slavernij (motie 21M293).
     In september is in opdracht van de gemeente gestart met het onderzoek ‘Sporen van slavernijverleden in
      Arnhem’ door Erfgoed Gelderland. Dit wordt in september 2023 afgerond.
     Een stadsgesprek met inwoners over discriminatie, diversiteit en inclusie in samenwerking met Vizier.
     De ontwikkeling en voorbereiding van de campagne voor het vergroten van de meldingsbereidheid. De
      campagne is afgetrapt op 1 februari 2023.
     Indifferent heeft haar activiteiten bij VO-scholen aanzienlijk vergroot en daarmee het netwerk van Indifferent-
      jongeren versterkt. Daarnaast heeft deze organisatie geïnvesteerd in professionalisering en uitbreiding van
      (trainings)capaciteit.
     Er is een verkenning gedaan hoe we wijkprofessionals gaan trainen op meer bewustwording van onbewuste
      vooroordelen. De trainingen voor medewerkers van de teams Leefomgeving, Sociale wijkteams en boa’s
      staan in 2023 gepland.
     Handhaving is een verkenning gestart naar inclusieve boa-uniformen (motie 21M298).
                                                               131
</pre>

====================================================================== Einde pagina 135 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 136 ======================================================================

<pre>Bestendigen regenboogaanpak
De Regenboogagenda 2020-2022 is in 2022 afgelopen. Hiervoor is in het najaar van 2022 het regenboogoverleg
in het leven geroepen. Het doel van dit overleg is om de samenwerking tussen de partners die zich met
LHBTIQ+ thematiek bezighouden, te versterken. Daarnaast wordt dit overleg gebruikt om de Regenboogagenda
te herijken. De inbreng en inzet van deze partners is van groot belang voor deze agenda. We sturen aan op een
grotere rol van de partners bij de uitvoering en coördinatie ervan. De gemeente behoudt echter de regie en
verantwoordelijkheid. In de eerste helft van 2023 gaan we met partners uit de stad de Regenboogagenda
evalueren en herijken.
Met Indifferent zijn er gesprekken gevoerd over de uitdagingen die ze tegenkomen bij het uitbreiden van hun
netwerken. De oplossingen die er gevonden zijn liggen vooral in het loslaten van de strenge eisen die ze zelf
hanteren voor de netwerken en meer flexibel om te gaan met de behoeften en wensen van de verschillende
scholen. Het bijstellen van gestelde ambities en tempo is onderdeel van gesprek voor de aanpak in 2023.
Samen met partners COC, Indifferent en Vizier zijn er diverse activiteiten uitgevoerd tijdens Diversity week en
specifiek in het teken van Coming out day. Zo is er met alle partners een Pride walk georganiseerd tijdens
Coming Out Day en hebben de partners in eigen kringen activiteiten georganiseerd.
In november 2022 heeft de gemeente de ‘Pride Photo Exhibition’ tentoongesteld in de stad. Deze tentoonstelling
stimuleert met haar visuele verhalen over seksuele en genderdiversiteit de dialoog over seksuele en
gendervrijheid. Gedurende de tentoonstelling zijn er vanuit indifferent en COC verschillende activiteiten
georganiseerd op scholen.
Als uitvoering van de afgedane motie 20M268 'Homogenezing in kaart brengen en actief tegengaan’ hebben we
verkennende gesprekken gevoerd, zowel intern als extern, om het verbindende thema inclusie met elkaar te
bespreken. We willen een open, eerlijk en constructief gesprek voeren met alle geloofsgemeenschappen, waarin
gevoeligheden op een juiste manier ter tafel komen.
Positie inwoners met een beperking versterken
In 2022 hebben we mede op basis van de Arnhemse inclusie-agenda en het VN-verdrag Handicap 2021-2024
het uitvoeringsplan VN-verdrag Handicap opgesteld. Met als doel verder te werken aan het uitvoeren van het
VN-verdrag Handicap, om zo de positie van Arnhemmers met een beperking te verbeteren. Het uitvoeringsplan
is opgesteld vanuit een integrale gedachte en in overleg met verschillende gemeentelijke
afdelingen/beleidsterreinen, zoals de afdeling Openbare Ruimte en het beleidsterrein Onderwijs. Daarnaast
hebben zowel een klankbordgroep bestaande uit betrokkenen als de belangenplatforms Arnhems platform
chronisch zieken en gehandicapten (Apcg) en Bijzonder in Arnhem feedback gegeven op de inhoud van het plan.
In het plan staan per thema onze ambitie en bijbehorende acties opgenomen.
Tijdens het opstellen van het plan en na de vaststelling ervan door het college hebben we gewerkt aan de
uitvoering van het plan. Zo hebben we het afgelopen jaar bijvoorbeeld de volgende acties ondernomen:
    In de Week van Toegankelijkheid (3 t/m 7 oktober 2022) hebben we samen met de belangenplatforms Apcg
     en Bijzonder in Arnhem een activiteit georganiseerd voor ambtenaren in het sociaal domein om
     bewustwording over sociale toegankelijkheid te vergroten. We bekeken een veelzeggende documentaire
     over de emancipatiebeweging van mensen met een beperking in de VS en voerden hierover een gesprek
     met ervaringsdeskundigen.
    We hebben een startbijeenkomst georganiseerd gericht op sport- en spelorganisatoren over het belang van
     inclusief spelen en hoe je dit mogelijk kan maken. Ervaringsdeskundigen hadden in het programma een
     centrale rol.
    We hebben verder gewerkt aan het vergroten van de aantallen en verbeteren van de spreiding van
     semiopenbare toiletten in de stad.
    Er is een onderzoek gestart naar de woonbehoefte van inwoners die gebruik maken van een rolstoel en het
     woonaanbod aan geschikte woningen.
Diversiteit in organisaties
Er is een Arnhems diversiteitsnetwerk ‘Diversiteitsreis’ dat wij faciliteren. Daar nemen nu veertien organisaties
aan deel. Hier wisselen we kennis en ervaringen uit op het gebied van diversiteit en inclusie (D&I). Het gaat om:
Rabobank, Volkshuisvesting, HAN, Dirkzwager, Rozet, Politie Gelderland-Midden, Flores Onderwijs, Provincie
Gelderland, Rechtbank Gelderland, Scalabor, gemeente Arnhem en in 2022 hebben Musis en Stadstheater
Arnhem, Rijnstad en Focus Filmtheater zich aangesloten. Ook zijn partners met kennis en expertise uit de stad
betrokken: Presikhaaf University, AM-Supportteam, Empowering Nisa, Stichting Sancofa en Arnhem
Divers&Jong. Dit jaar hebben we ook onze verbonden partijen en subsidiepartners over het netwerk
geïnformeerd; zij kunnen er ook aan deelnemen.
Naast twee bijeenkomsten en een masterclass (Unlocking the code) is er een expertpool aan het netwerk
gekoppeld die ingezet kan worden om de individuele organisaties concreet te helpen met specifieke diversiteit-
en inclusievraagstukken.
                                                         132
</pre>

====================================================================== Einde pagina 136 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 137 ======================================================================

<pre>Inclusieve gemeentelijke organisatie
In 2021 heeft de gemeente Arnhem in de bestuursopdracht ‘Een diverse en inclusieve organisatie’ de ambitie
opgenomen dat we in 2026 een inclusieve en diverse organisatie willen zijn, die op alle niveaus binnen de
organisatie een afspiegeling is van de Arnhemse beroepsbevolking. Om dit te realiseren is in maart 2022 het
uitvoeringsplan ‘Inclusieve en Diverse Gemeentelijke Organisatie’ vastgesteld. Dit plan geeft met diverse acties
uitvoering aan de bestuursopdracht en daarmee ook aan focuspunt 4 van het uitvoeringsplan ‘Inclusief Arnhem’
voor de periode 2022-2023, met lange termijn ambities tot 2026.
In 2022 zijn verschillende acties verder in gang gezet of opgestart die bijdragen aan het diverser en inclusiever
maken van de organisatie. Om de beste kandidaten aan te trekken en in te laten stromen is het wervings- en
selectieproces verder doorontwikkeld. Voor het aantrekken zetten we bredere kanalen en ons netwerk in de stad
meer in om een diverse groep kandidaten te bereiken. Daarnaast is de methodiek inclusief werven en selecteren
gestandaardiseerd in het wervings- en selectieproces. We werven competentiegericht, waarbij we continu
aandacht hebben voor aanwezige (onbewuste) vooroordelen. We houden uitdrukkelijk rekening met de gewenste
diversiteit in de samenstelling van onze organisatie. We omarmen een diversiteit van (aanvullende) competenties
en streven naar een zo oordeelvrij mogelijk proces.
Door middel van een mix aan activiteiten hebben we gewerkt aan het vergroten van de bewustwording onder
medewerkers over thema’s als discriminatie, toegankelijkheid, LHBTIQ+, inclusie en diversiteit. Denk aan de
Diversiteitsweek met lezingen, bijeenkomsten, een medewerkersfeest in het teken van diverse religieuze
feestdagen en workshops. Ook zijn er trainingen bij diverse afdelingen gegeven om medewerkers kennis te laten
maken met onbewuste vooroordelen. Alle clusters hebben een ‘eigen’ clusterplan Inclusieve en Diverse
Organisatie opgesteld. Deze plannen zijn een eerste basis met acties en aandachtspunten, die elk cluster gaat
uitvoeren. Daarnaast is het proces van de inrichting van de gemeentepool in gang gezet, om te voorzien in een
groot deel van onze wervingsbehoefte, ook voor specifieke doelgroepen.
Ook in 2022 hebben we de barometer Culturele Diversiteit van het CBS ingezet om jaarlijks te monitoren welke
voortgang we boeken met ons beleid om medewerkers met een niet-westerse migratieachtergrond op
verschillende niveaus in te laten stromen en te behouden. In het medewerkersonderzoek hebben we vragen
opgenomen om de ervaren mate van inclusie onder medewerkers te meten.
Inclusieve gemeentelijke communicatie
Als gemeente willen we dat onze communicatie toegankelijk, begrijpelijk en inclusief is. We investeren daarin
langs drie lijnen: schrijven in begrijpelijke taal, toegankelijke gemeentelijke websites en communicatie waarin ook
Arnhemmers met een migratieachtergrond, een LHBTIQ+ identiteit of een beperking zich herkennen en erkend
voelen.
Schrijven in voor iedereen begrijpelijke taal
2022 was het tweede jaar van het project Direct Duidelijk. De ambitie van dit project is dat het geschreven
taalgebruik van de gemeente Arnhem begrijpelijk is en geen onnodige drempels opwerpt. Via drie pijlers werken
we aan dit doel:
1. Training & Communicatie - In 2022 zijn zo’n 90 collega’s getraind in het schrijven op B1-niveau, met name
     collega’s van afdelingen met veel klantcontact. Twee collega’s volgden daarnaast ook de training ‘Coaching
     van Schrijven op B1-niveau’.
2. Feedback doelgroepen - In het Lezerspanel geven Arnhemmers op vrijwillige basis feedback op teksten van
     de gemeente. Dat gebeurde tussen oktober 2021 en september 2022 40 keer. Daarnaast vroegen we via het
     Taalhuis ook nog advies aan ex-laaggeletterden.
3. Herschrijven en hulpmiddelen - Daarnaast ondersteunden we individuele collega’s en afdelingen bij het
     herschrijven van brieven. In 2022 was dat onder meer voor de afdeling Belastingen, het team van Veiligheid
     en de brieven over re-integratie van het cluster Werk en Inkomen. In 2022 deden we ook een eerste test met
     een beeldbrief, probeerden we de digitale taal-tool Textmetrics uit en verwezen we regelmatig naar gratis
     taaladvies van landelijke organisaties.
Verder verbeteren toegankelijkheid websites
2022 is benut om te inventariseren welke websites en apps onder verantwoordelijkheid van de gemeente vallen.
Deze websites/apps zijn vervolgens onafhankelijk onderzocht conform de wettelijke verplichting (Tijdelijk Besluit
Digitale Toegankelijkheid). De onderzoeken geven de eigenaren en beheerders van het middel inzicht in de
stand van zaken en ze vormen de basis voor de toegankelijkheidsverklaringen
(www.toegankelijkheidsverklaring.nl/register). Het komende jaar wordt benut om het onderwerp breed te borgen
in de organisatie.
Communicatie waarin alle Arnhemmers zich herkennen
We lieten het Verwey-Jonker Instituut onderzoeken wat inclusieve communicatie is, hoe inclusief onze
communicatie is naar Arnhemmers met een migratieachtergrond, een LHBTQI+ identiteit en een beperking, wat
we al goed doen, wat beter kan en hoe we dat kunnen doen. Het onderzoek werd halverwege dit jaar opgeleverd.
Conclusie: De gemeentelijke publiekscommunicatie laat aanzetten zien van inclusieve communicatie. De
                                                            133
</pre>

====================================================================== Einde pagina 137 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 138 ======================================================================

<pre>buitenwereld merkt dat en ziet dat we lerend zijn. Maar er is nog veel ruimte voor verbetering. De tweede helft
van 2022 is benut om de aangereikte kennis en inzichten te bespreken met de gemeentelijke
communicatieprofessionals, externe communicatiepartners en vertegenwoordigers van de drie sociale groepen.
Doel: bewustwording en kennisdeling én met elkaar verkennen hoe de verworven inzichten naar de praktijk
kunnen worden vertaald. In plaats van eind 2022 werken we voorgaande nu in de eerste helft van 2023 uit in een
uitvoeringsplan.
Afhandeling amendementen en moties Begroting 2022
Niet van toepassing.
Wat heeft het gekost
                                                                 Rekening       Begroting 2022            Rekening
                                                                    2021      Primitief   Definitief  2022      Afwijking
Bedragen x € 1.000
Middelen
Lasten                                                                23.673     23.794       38.449    37.900         550
Baten                                                                  1.437        872       12.407    13.831       1.424
Saldo lasten en baten                                                -22.236    -22.922      -26.042   -24.069       1.973
Toevoegingen aan reserves                                              4.211            0      2.582     3.406        -824
Onttrekkingen aan reserves                                               827        200        2.272     2.015        -257
Saldo toevoegingen en onttrekkingen                                   -3.384        200         -310    -1.391     -1.080
Gerealiseerd resultaat                                               -25.620    -22.722      -26.352   -25.459         893
Hieronder worden de grootste afwijkingen tussen de Begroting 2022 en rekening verklaard.
Onderwerp                  Totale        V/N                                                         Toelichting      I/S  AR/
                           afwijking                                                                                       BR
                           (x €1.000)
Lasten                             717    V
Welzijn                            644    V  Vrouwenopvang en                                                           I  BR
                                             huiselijk geweld
Asiel, Vluchtelingen en            416    V  Trajecten inburgering                                                      I  AR
inburgering                                  (specifieke
                                             Rijksuitkering)
Asiel, Vluchtelingen en            266    V  Bureau nieuwkomers                                                         I  BR
inburgering                                  (zie ook
                                             toevoeging/onttrekking
                                             reserves)
Welzijn                            240    V  Rijnstad verbouwing                                                        I  AR
                                             De Madser
Welzijn                            220    V  Blokhuismiddelen                                                           I  AR
Welzijn                           -400    N  Maatschappelijk opvang corona meerkosten                                   I  AR
Asiel, Vluchtelingen en           -669    N  Opvang ontheemden uit Oekraïne                                             I  AR
inburgering
Baten                            1.274    V
Asiel, Vluchtelingen en          1.468    V  Opvang ontheemden uit Oekraïne                                             I  AR
inburgering
Welzijn                            222    V  Maatschappelijke opvang OGGZ verslavingszorg
Asiel, Vluchtelingen en           -416    N  Trajecten inburgering (specifieke Rijksuitkering)
inburgering
                                                         134
</pre>

====================================================================== Einde pagina 138 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 139 ======================================================================

<pre> Toevoegingen aan reserves          -769    N
 Welzijn                            -644    N   Vrouwenopvang en huiselijk geweld                                I BR
 Asiel, Vluchtelingen en            -125    N   Bureau nieuwkomers (zie ook lasten)                              I BR
 inburgering
 Onttrekkingen aan reserves         -131    N
 Asiel, Vluchtelingen en            -131    N   Bureau nieuwkomers (zie ook lasten)                              I BR
 inburgering
Inclusie & Diversiteit
het programma Inclusie & Diversiteit is binnen budget gebleven.
Vrouwenopvang en huiselijk geweld
Het regioplan en lokale plan zijn conform afspraak uitgevoerd in 2022, dit heeft minder gekost dan was begroot.
Het voordeel zal conform besluitvorming van de raad worden toegevoegd aan de bestemmingsreserve
Beschermd en Weerbaar.
Trajecten Inburgering
In 2022 zijn niet alle Rijksmiddelen (specifieke uitkering voor de nieuwe wet inburgering) aangewend. Dit komt
omdat de deelname aan de taaltrajecten pas later dan gepland in 2022 op gang is gekomen. De resterende baten
zijn gereserveerd op de balans conform BBV-voorschriften. Dit leidt tot een voordeel aan de lastenkant en een
nadeel op de baten van € 416.000. Per saldo is dit effect dus neutraal.
Bureau Nieuwkomers
In 2022 zijn er minder kosten gemaakt dan vooraf was begroot (€ 266.000). In 2022 zit de inrichting van
inburgering nog in de opbouwfase. De salariskosten zijn lager, met name omdat de regisseurs gedurende het jaar
lager in het functiegebouw instromen. Daarnaast is er minder doorbelast vanuit bedrijfsbureau (administratie,
advies en monitoring). Tenslotte konden de tolkkosten bij de SPUK regeling opgevoerd worden. De tolkkosten
waren begroot bij bureau Nieuwkomers. Het saldo wat resteert wordt verrekend met de bestemmingsreserve. De
verwachting is dat deze extra middelen in 2023 nodig zijn vanwege de verdubbeling van de taakstelling opvang
nieuwkomers.
Rijnstad
Dit is een incidenteel voordeel van € 240.000. Dit betreft de overheveling van het budget van 2021 naar 2022
voor de verbouwing van het jongerencentrum De Madser. Deze verbouwing heeft nog niet plaatsgevonden.
Blokhuismiddelen
Blokhuismiddelen zijn coronamiddelen die ingezet worden om activiteiten te organiseren voor onder andere
jongeren en ouderen. Deze middelen zijn vanuit 2021 overgeheveld naar 2022. Begin 2022 konden activiteiten
vanwege coronamaatregelen niet worden georganiseerd, waardoor de middelen niet volledig zijn besteed.
Maatschappelijk opvang
Totaal nadeel lasten is circa € 400.000. Dit betreft de coronameerkosten die aan partijen zijn betaald vanwege de
geldende coronamaatregelen begin 2022. Daar staat een voordeel aan de batenkant tegenover in verband met
de middelen die de gemeente Arnhem in de decembercirculaire 2022 middelen toegekend heeft gekregen (€
222.000).
Opvang ontheemden uit Oekraïne
Zowel de lasten als de baten voor de opvang ontheemden uit Oekraïne zijn hoger dan begroot. Het voordeel op
de baten is groter dan het nadeel op de lasten. Dit komt omdat er bij de Turap 2 2022 voorzichtigheidshalve
rekening is gehouden met een mogelijk financieel nadeel vanwege de onzekerheid over de rijksvergoeding.
Uiteindelijk zijn de baten en lasten gelijk aan elkaar, wat betekent dat de rijksvergoeding de gemaakte lasten van
2022 volledig dekt.
                                                          135
</pre>

====================================================================== Einde pagina 139 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 140 ======================================================================

<pre>Met wie werken we samen
Partners
Welzijn
    VGGM;
    Veilig Thuis;
    COA;
    Sociale wijkteams;
    Woningcorporaties.
Inclusie
    Vizier;
    Arnhem platform chronisch zieken en gehandicapten (Apcg);
    Bijzonder in Arnhem;
    InDifferent;
    COC;
    Stichting Comité 30 juni-1 juli Arnhem.
De klankbordgroepen in het kader van de Inclusieagenda VN-verdrag Handicap en het actieplan Vrij zijn in
Arnhem zijn vanuit hun betrokken- en ervaringsdeskundigheid belangrijke partners als het gaat om meedenken
en prioritering.
Ook werken we samen met verschillende subsidiepartners. Deze zijn in dit programma in de digitale begroting
(https://financien.arnhem.nl) terug te vinden. Het volledige overzicht van de begrotingssubsidies is te vinden in de
paragraaf Subsidies.
Beleidskaders
    Eindevaluatie Minder Opvang Beter Leven;
    Actieprogramma Dak- en thuisloze jongeren;
    Kamerbrief over Een (t)huis, een toekomst, De aanpak van dak- en thuisloosheid;
    Plan van Opvang naar wonen
    Herijking welzijnsopdracht. Samen werken aan een sterke sociale basis. Richtinggevende notitie;
    Meedoen en Thuis voelen, een nieuw bestaan in Arnhem;
    Arnhemse standaard toegankelijkheid;
    Arnhemse standaard toegankelijkheid;
    Uitvoeringsplan inclusief Arnhem;
    Actieplan Vrij zijn in Arnhem;
    Uitvoeringsplan Vrij zijn in Arnhem;
    Arnhemse Inclusieagenda VN-verdrag Handicap;
    Uitvoeringsplan VN-Verdrag handicap;
    Uitvoeringsplan Inclusieve en Diverse gemeentelijke organisatie 2022-2023;
    Opgroeien in Arnhem: een toekomst vol kansen 2021-2025;
    Sociaal domein in beweging: Visie op het sociaal domein in Arnhem 2021.
                                                         136
</pre>

====================================================================== Einde pagina 140 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 141 ======================================================================

<pre>Gezondheid en sport
Een goede gezondheid is de basis voor een gelukkig leven en daarmee de basis voor participatie van inwoners in
onze maatschappij. Daarom vinden wij dat alle Arnhemmers gelijke kansen moeten krijgen om te sporten, te
bewegen en hun gezondheidspotentieel zo goed mogelijk te benutten. Dit betekent dat elke Arnhemmer de
mogelijkheden moet hebben om zichzelf een gezonde leefstijl eigen te maken en zich deze vaardigheden zo jong
mogelijk aan te leren. Hierbij willen we oog hebben voor mensen voor wie dit geen vanzelfsprekendheid is.
We richten ons daarbij op het stimuleren van gezond gedrag en het tegengaan van ongezond gedrag, zoals
roken, te weinig bewegen, ongezonde voeding en problematisch alcoholgebruik. Met verschillende programma's
helpen we onze inwoners een gezonde leefstijl eigen te maken. We stimuleren bewegen voor iedereen,
bijvoorbeeld door activiteiten te organiseren en sportaccommodaties te realiseren.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan
               Ambities                                  Doelen                            Inspanningen
Arnhemmers gezonder en fitter
Gezonde levensstijl
Het aantal leefstijltrajecten is uitgebreid. JOGG is uitgebreid naar meer wijken. Er zijn extra buurtsportcoaches
aangesteld (onder andere in De Laar) en vanuit de GIDS-middelen zijn we aanjager van verschillende
(preventieve) initiatieven. De inzet op 'Kansrijke Start' wordt voortgezet. Zowel aan de 'software' kant
(stimulering) als aan de 'hardware' kant (beweegvoorzieningen) blijven we ontwikkelen. Zo wordt de
skatevoorziening bij Rosorum vernieuwd, zijn we bezig met een nieuwe inrichting van 't Lange Water en zijn er
extra watertappunten gerealiseerd.
De eerste stappen zijn gezet op een aanpak betreffende de mentale gezondheid van onze inwoners (vooral
gericht op jongeren). De partners die het preventieakkoord ‘Een leven lang Gezond & Fit in Arnhem’ ondertekend
hebben, zoals VGGM, Sportbedrijf Arnhem, IrisZorg, Menzis en het ziekenhuis Rijnstate, werken nog steeds
samen aan de een gezonde leefstijl voor alle Arnhemmers. Samen met de partners hebben wij in oktober een
succesvolle gezondheidsmaand georganiseerd. Het bereik van de campagne was groot en de
gezondheidsmaand heeft geleid tot een verbetering in de samenwerking tussen partners uit de nulde en
eerstelijnszorg. Tijdens de gezondheidsmaand is ook een pilot voor een gezondheidsplein in ziekenhuis Rijnstate
gestart. Op basis van de positieve resultaten tijdens de pilotfase wordt het gezondheidsplein in 2023 voortgezet
en doorontwikkeld. De GGD staat in 2022 nog steeds onder druk met betrekking tot personele bezetting en extra
taken die uitgevoerd moeten worden (Oekraïne en corona). We zorgen ervoor dat het effect hiervan op de
publieke gezondheidszorg minimaal is. Nadere informatie over ontwikkelingen rondom de VGGM vindt u in de
paragraaf verbonden partijen.
Kinderen hebben rond en na hun geboorte een kansrijke start
We hebben in 2022 vooral ingezet op het verbeteren van de samenwerking tussen het medische en sociale
domein en het toewerken naar een uitvoeringsagenda Kansrijke Start 2023. In een aantal netwerkbijeenkomsten
met de geboortezorg, het sociale domein, de Jeugdgezondheidszorg (JGZ) en de gemeente zijn de belangrijkste
thema’s opgehaald waar we in 2023 met elkaar aan willen (blijven) werken, onder andere het samenwerken in de
keten, het signaleren van kwetsbaarheid, het ontwikkelen van een multidisciplinair overleg (MDO) en het beter
voorbereiden van aanstaande ouders op de zwangerschap en het ouderschap. De netwerkbijeenkomsten zijn
waardevolle momenten voor professionals om elkaar beter te leren kennen. Elkaar kennen is een belangrijke
voorwaarde om goed met elkaar samen te werken en de zorg rondom ‘kwetsbare’ gezinnen goed te organiseren.
Om Kansrijke Start na 2022 te borgen is naast de uitvoeringsagenda ook een intentieverklaring opgesteld, die
begin maart 2023 door organisaties uit het sociale domein, de GGD/JGZ en de gemeente wordt ondertekend.
Hiermee spreken deze partijen de intentie uit om inzet te plegen om (ongeboren) kinderen een kansrijke start te
bieden door de zorg voor (aanstaande) ouders in een kwetsbare situatie gezamenlijk en zo goed mogelijk te
organiseren. De aansluiting bij de wijken heeft ertoe geleid dat een aantal ambities van Kansrijke Start zijn
meegenomen in de uitwerking van de pedagogische wijk, onder andere de pilot Bewust Ouderschap
(laagdrempelige groepsgewijze opvoedondersteuning voor ouders met een kindje van 0 tot 2 jaar), de 18-
maanden-huisbezoeken door de JGZ en een extra consultatiebureau in MFC De Spil.
Ondanks de in juli 2022 getroffen tijdelijke afschalingsmaatregelen in de JGZ, een belangrijke
samenwerkingspartner in Kansrijke Start, is de focus van de JGZ blijvend gericht geweest op de meest
kwetsbare kinderen en hun ouders. In 2022 is gestart met een regionaal traject om te kijken naar de basistaken
van de JGZ. In 2023 worden hierover besluiten voorgelegd aan de colleges en aan de raden. Ook wordt naar de
bedrijfsvoering van VGGM gekeken.
                                                           137
</pre>

====================================================================== Einde pagina 141 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 142 ======================================================================

<pre>Minder inwoners hebben overgewicht
Het programma GO! draait volledig in de vijf Arnhem-Oost wijken. Steeds meer kinderen nemen deel aan dit
programma en worden samen met het gezin begeleid naar een gezondere leefstijl. Het streven is dat er in 2023
minimaal 15 kinderen per wijk deelnemen aan GO!.
Het programma JOGG draait op volle toeren. De JOGG-aanpak is uitgebreid naar de wijk Rijkerswoerd,
Kronenburg en Vredenburg. Steeds meer sportkantines worden gezond en er zijn 20 extra watertappunten
gerealiseerd bij scholen en sport- en speelplekken. In het kader van de JOGG-aanpak worden alle basisscholen
in de Arnhem-Oost wijken voorzien van schoolfruit voor alle leerlingen. Het steven voor 2023 is dat er bij alle
scholen, die een rijke schooldag aanbieden, voedingseducatie in combinatie met bewegen bekend is.
Meer (jonge) Arnhemmers voldoen aan de beweegnorm
In 2022 hebben wij een aantal mooie resultaten behaald. In samenwerking met de Arnhemse tennisverenigingen
en Sportbedrijf Arnhem hebben wij ingezet op padel in Arnhem. Inmiddels zijn er al zeven extra banen
opgeleverd en ontdekken veel Arnhemmers deze populaire sport. In 2023 zullen nog een aantal banen worden
opgeleverd zodat padel voor iedereen in Arnhem toegankelijk is. Daarnaast blijven wij inzetten op urban sport en
bereiken wij hier vooral jongeren mee. In 2022 is een mooi nieuw skatepark bij Rosorum opgeleverd. Ook zijn wij
op meerdere plekken in de stad bezig met het ontwerpen dan wel realiseren van groene, en urban
beweegplekken voor jonge en oud. Voorbeelden hiervan zijn rondom Sportpark ’t Lange Water, het skatepark bij
de Blauwe Golven en Park Presikhaaf.
Het beweegconcept 2+1+2 op de Arnhemse scholen blijft effectief om kinderen meer in en rond school te laten
bewegen. Om kinderen ook na school (en in verenigingsverband) te laten bewegen is in 2022 gestart met het
Sportwijs-programma waarbij leerlingen van de basisscholen naar Papendal gaan om kennis te maken met het
topsportbestaan maar ook met Arnhemse sportverenigingen en verschillende sporten.
Wij blijven daarnaast inzetten op het vergroten van het gebruik van de Arnhemse sportparken. Dit heeft
bijvoorbeeld bij Sportpark de Bakenhof geleidt tot het organiseren van een sportdag op het sportpark voor
basisschoolleerlingen. Ook is voor het sportpark een nieuw ontwerp gemaakt om het park aantrekkelijker te
maken voor de buurt. Ook bij Sportpark de Paasberg en Sportpark ’t Lange Water zijn mooie stappen gezet in
het kader van de sportpark aanpak en het Sportakkoord om deze parken beter te gebruiken en beter aan te
sluiten op de behoefte van de buurt.
Voor ouderen is het aanbod op niveau gehouden, er zijn weer meer wandelgroepen opgericht en verschillende
interventies lopen door, zoals soople (cursus om weer te starten met bewegen) en valpreventie.
Andere behaalde successen van 2022 op dit vlak zijn de landelijke afsluiting van de Nationale Diabetes
Challenge in Arnhem, een succesvolle beweeg- en gezondheidsmaand waardoor veel Arnhemmers zijn bereikt,
en ‘uitverkochte’ Gezondheidschecks in Elderveld.
Wel blijft de status ‘gedeeltelijk op koers’. Wij zetten al mooie stappen, maar zien nog steeds een nasleep van
corona en worden geconfronteerd met nieuwe uitdagingen zoals de inflatie en vergrijzing waardoor Arnhemmers
mogelijk minder bewegen.
Problematisch alcohol- en druggebruik terugdringen/ Kinderen en jongeren kunnen rookvrij
opgroeien
Wij zetten goede stappen richting een rookvrije generatie. Scholen en sportverenigingen zijn rookvrij en de
speeltuinen in Arnhem zijn aangeduid als rookvrije zone. Inmiddels zijn ook alle bushaltes in Arnhem aangeduid
als rookvrije zone.
Met het preventieakkoord blijven we aandacht vragen voor een rookvrije generatie en stoppen met roken. Dit
akkoord fungeert tevens als een convenant Rookvrij en resulteerde in een gezamenlijke aanpak Stoppen met
Roken. Onder andere Menzis, Rijnstate, VGGM, OnzeHuisartsen en de gemeente Arnhem werken hierbij samen
om Arnhemmers te stimuleren en te ondersteunen bij het stoppen met roken.
Alcoholgebruik en mentale gezondheid bij onder andere jongeren zijn ook belangrijke thema’s in het
preventieakkoord. Daarnaast is er samen met de scholen, IrisZorg en veel andere partijen een aanpak tegen
drugsgebruik- en criminaliteit op school opgestart. Aanvullend hierop streven we ernaar om in 2023 het
programma Helder op School op alle middelbare scholen in Arnhem te implementeren.
Effectindicator                                                       2018      2019       2020     2021        2022
 % voldoet aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen                                          54,0
 Eenheid: Percentage inwoners dat voldoet aan de Nederlands Norm Gezond Bewegen (19 en ouder)
 Bron:      Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen GGD (vierjaarlijks)
 % roken                                                                                   21,0
 Eenheid: Percentage inwoners dat rookt
 Bron:      Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen GGD (vierjaarlijks)
                                                            138
</pre>

====================================================================== Einde pagina 142 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 143 ======================================================================

<pre> % voldoet aan alcoholrichtlijn                                                                   43,0
 Eenheid: Percentage inwoners dat voldoet aan de alcoholrichtlijn
 Bron:     Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen GGD (vierjaarlijks)
 % kinderen eet minstens elke dag fruit                                                                       84,0
 Eenheid: Percentage kinderen (0 tot 11 jaar) dat minstens elke dag fruit eet
 Bron:     Kindmonitor GGD
 % lid van sportvereniging                                                20,0       19,5         19,3
 Eenheid: Percentage inwoners dat is aangesloten bij een sportvereniging
 Bron:     Sportbonden en NOC*NSF. Kennis- en Informatiesysteem Sport (KISS).
 % goed/ zeer goed ervaren gezondheid                                                             80,0
 Eenheid: Percentage inwoners dat de gezondheid als goed of zeer goed ervaart
 Bron:     Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen GGD (vierjaarlijks)
 Waardering sportvoorziening                                                         61,0                     64,0
 Eenheid: % eens met de stelling: in de buurt zijn voldoende sportvoorzieningen
 Bron:     Arnhemse leefbare wijken monitor (tweejaarlijks)
 Waardering speelvoorzieningen kinderen                                              60,0                     62,0
 Eenheid: % eens met de stelling: in de buurt zijn voldoende speelplekken voor kinderen
 Bron:     Arnhemse leefbare wijken monitor (tweejaarlijks)
 Waardering voorzieningen om te bewegen                                              73,0                     74,0
 Eenheid: % eens met de stelling: in de buurt zijn voldoende mogelijkheden om te bewegen
 Bron:     Arnhemse leefbare wijken monitor (tweejaarlijks)
 Niet sporters                                                                                    46,9
 Eenheid: Het percentage niet-wekelijkse sporters t.o.v. bevolking van 19 jaar en ouder. Bevolking van 19 jaar en ouder dat
           niet minstens één keer per week aan sport doet.
 Bron:     Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen GGD's, CBS en RIVM (vierjaarlijks, verplichte BBV-indicator)
Afhandeling amendementen en moties Begroting 2022
Discriminatie in de sport overal tegengaan (21M223)
Intussen is de pilot bij drie voetbalverenigingen afgerond en worden de ‘lessons learned’ gepresenteerd aan een
breder publiek van verenigingen bij een ‘sportcafé‘ in oktober. Op basis van de resultaten van de pilots en de
reacties van andere sportaanbieders kijken wij welke acties wij verder samen met sportaanbieders op kunnen
pakken. Eén van de resultaten is een stappenplan voor sportaanbieders om discriminatie tegen te gaan.
Wat heeft het gekost
                                                                      Rekening       Begroting 2022            Rekening
                                                                         2021      Primitief  Definitief   2022     Afwijking
Bedragen x € 1.000
Middelen
Lasten                                                                     23.188     22.326      25.928     25.265         663
Baten                                                                       5.296      3.076       6.131      5.589       -542
Saldo lasten en baten                                                     -17.893    -19.251     -19.797    -19.676         121
Toevoegingen aan reserves                                                     548         470        783        773          10
Onttrekkingen aan reserves                                                    457         343        983        983           0
Saldo toevoegingen en onttrekkingen                                            -90       -126        200        210          10
Gerealiseerd resultaat                                                    -17.983    -19.377     -19.597    -19.465         131
                                                             139
</pre>

====================================================================== Einde pagina 143 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 144 ======================================================================

<pre>Hieronder worden de grootste afwijkingen tussen de Begroting 2022 en rekening verklaard.
 Onderwerp                   Totale       V/N                                                 Toelichting I/S AR/
                             afwijking                                                                        BR
                             (x €1.000)
 Lasten                              693   V
 Sport                             1.248   V  SPUK Sport (kostprijsverhogende BTW)                          I AR
 Sport                              -187   N  SPUK IJsbanen en zwembaden                                    I AR
 Sport                              -368   N  Beheer panden in gebruik bij sport (zie ook baten)            I AR
 Baten                              -665   N
 Sport                               367   V  Beheer panden in gebruik bij sport (zie ook lasten)           I AR
 Sport                               187   V  SPUK IJsbanen en zwembaden                                    I AR
 Sport                            -1.219   N  SPUK Sport (kostprijsverhogende BTW)                          I AR
 Toevoegingen aan reserves              0
 Onttrekkingen aan reserves             0
SPUK Sport
Sinds 2019 is de BTW op sport niet meer aftrekbaar en derhalve kostprijsverhogend. Ter compensatie hiervan is
een subsidieregeling ingesteld: Spuk-Sportstimulering, waarmee de lasten gecompenseerd kunnen worden.
Voor 2022 is er een hoger bedrag begroot dan er werkelijk is ontvangen. Dit komt doordat het totaalbedrag van
alle aanvragen hoger is dan het uitkeringsplafond. Onze aanvraag is voor 73,63% geaccepteerd. Daarnaast zijn
er minder uitgaven gerealiseerd dan verwacht en moet er over 2022 een bedrag worden terug betaald.
SPUK IJsbanen en zwembaden
In 2022 is er een compensatieregelingen (SPUK) geweest voor het effect van de coronamaatregelen op ijsbanen
en zwembaden. Voor de zwembaden Valkenhuizen en De Grote Koppel is een aanvraag ingediend en
compensatie toegekend. Deze middelen zijn uitbetaald aan Sportbedrijf Arnhem.
Beheer panden in gebruik bij sport
De kosten voor onderhoud van de gemeentelijke panden in gebruik voor sportactiviteiten waren hoger dan
begroot. Dit betrof vooral onvoorziene werkzaamheden die plotseling nodig waren of die naar voren kwamen bij
het reguliere planmatig onderhoud. Daarnaast ontstond een voordeel omdat op grond van de SPUK-regeling voor
sport een subsidie werd ontvangen voor de kostprijsverhogende btw. Daarnaast werden in de begroting de
servicekosten (zowel de lasten als de baten) en de huren voor het jaar 2022 te laag geraamd.
Met wie werken we samen
Verbonden partijen
Sportbedrijf Arnhem
Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden
Voor meer informatie wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.
Partners
    Sportbedrijf Arnhem;
    Eerstelijnsgezondheidszorg (onder andere huisartsen);
    Rijnstate;
    Onderwijsinstellingen;
    Sociale Wijkteams;
    Menzis;
    Iriszorg verslavingspreventie;
    Indigo;
                                                       140
</pre>

====================================================================== Einde pagina 144 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 145 ======================================================================

<pre>    Provincie Gelderland;
    Sportaanbieders;
    Partners uit het Verloskundig Samenwerkingsverband Kracht (Arnhem e.o.).
Daarnaast zijn er nog een aantal kleinere partijen die een preventief aanbod hebben in Arnhem.
Ook werken we samen met verschillende subsidiepartners. Deze zijn in dit programma in de digitale begroting
(https://financien.arnhem.nl) terug te vinden. Het volledige overzicht van de begrotingssubsidies is te vinden in de
paragraaf Subsidies.
Beleidskaders
    Plan Gezond en fit;
    Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024 ‘Gezondheid breed op de agenda’ (mei 2020);
    Nationaal Preventieakkoord;
    Sport- en beweegakkoord Gemeente Arnhem (juni 2020).
                                                         141
</pre>

====================================================================== Einde pagina 145 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 146 ======================================================================

<pre>Klimaat en energie
Arnhem heeft de ambitie om in 2050 een klimaatneutrale gemeente te zijn. Hoe we dat gaan doen, hebben we
vastgelegd in het programma New Energy Made in Arnhem. We streven naar een fikse CO2-reductie door
energiebesparing in de bebouwde omgeving en bij bedrijven en door het opwekken van duurzame elektriciteit
(met zonnepanelen en windmolens) en duurzame warmte als alternatief voor aardgas. En ook door schone
mobiliteit zoals zero emissie openbaar vervoer, elektrische deelauto's en fietsen en de aanleg van
laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen. Bewustwording en gedrag spelen daarbij een belangrijke rol. Met
'Arnhem Aan' willen we mensen enthousiasmeren en motiveren om aan de slag te gaan met energie besparen en
hernieuwbare energie opwekken.
In mei 2022 is de motie Klimaatnoodtoestand (22M08) aangenomen, waarin onder ander is gevraagd om ‘de
klimaatrekening’ in het Jaarverslag op te nemen. Hieronder staan bij de doelstellingen en de indicatoren van dit
programma opgenomen welke CO2 reductie we in 2022 hebben behaald. In de monitor Nemia is hier meer
informatie over te vinden (in april 2022 wordt deze geactualiseerd). Ook is hieronder aangegeven welke financiële
middelen we vanuit het Rijk hebben ontvangen. Concluderend kunnen we zeggen dat we redelijk op koers liggen
om de doelen die we gesteld hebben voor 2030 te behalen.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan
               Ambities                               Doelen                            Inspanningen
In 2030 61% CO2-reductie t.o.v. 2017, dit is 572 kT CO2, verdeeld: 130 kT autonome ontwikkelingen, 191
kT (in)direct binnen actieprogramma NemiA, 5 kT (in)direct binnen andere programma’s Arnhem en 246
kT buiten de gemeentegrens (in de regio)
Gebouwde omgeving: 77 kT CO2-reductie in 2030 ten opzichte van 2017
De grote opgave voor de bestaande woningen is isoleren. Om daarmee de CO2-uitstoot te verlagen, maar meer
dan ooit ook om daarmee de energiekosten enigszins te verlagen. In 2022 hebben we daaraan gewerkt in de
zogenaamde kansrijke wijken (combinatie van isolatie en aardgasvrij), en stadsbreed door middel van
communicatie en doelgroepgerichte acties en instrumenten voor particuliere eigenaren, huurders en
woningcorporaties. De meest recente data over CO2 uitstoot dateren uit 2021. Eind 2021 was de CO2 uitstoot
voor de gebouwde omgeving 56 kT lager dan in peiljaar 2017. Dit betekent dat we redelijk op koers liggen om het
doel van 2030 te bereiken. Welk deel hiervan een gevolg is van autonome ontwikkelingen en welk deel van
programma-inspanningen is niet te achterhalen. Eind 2020 was de CO2-reductie groter dan eind 2021. Dit is
vermoedelijk het gevolg van de coronacrisis.
Uitvoeringsplan per wijk opstellen (8 jaar voor aardgasvrij)
Dit is onderdeel van de inspanning om voor 2030 6.500 bestaande woningen aardgasvrij te maken in de
gebouwde omgeving. Een belangrijk deel van het uitvoeringsplan per wijk of buurt is de betaalbaarheid voor de
bewoners. Hiervoor is financiering van de onrendabele top nodig. Vooralsnog is deze alleen te verkrijgen via de
Proeftuin subsidies of bijdragen en aanvulling vanuit het klimaatfonds. Voor circa 1.300 woningen is op dit
moment een subsidie/bijdrage ontvangen.
Proeftuin Kronenburg (Smart Polder): voor de eerste 386 appartementen is eind april 2021 een
samenwerkingsovereenkomst getekend tussen partijen. In het derde kwartaal van 2022 is er door de corporaties
ruim voldoende draagvlak verkregen onder de huurders. De wettelijke 70% is meer dan gehaald. De particuliere
woningeigenaren binnen een VVE hebben ook ingestemd met het verwijderen van de rookgasafvoer. Zij zullen
hun woning ook zonder aardgas gaan verwarmen. Aansluiten op het warmtenet is hierbij vrijwillig. Hiervoor hoeft
geen uitvoeringsplan opgesteld te worden.
Proeftuin Elderveld-Noord: Door de gestegen loon- en materiaalprijzen laat een samenwerkingsovereenkomst
met de professionele partijen wat langer op zich wachten dan gepland. Ook particuliere woningeigenaren zijn
benaderd om mee te liften op de verduurzamingsplannen van de corporaties. Er wordt parallel gewerkt aan het
uitvoeringsplan, dat naar verwachting eind 2023 gereed is.
Hoogkamp: het bedachte buurtenergiesysteem voor deze wijk, bestaande uit een collectieve warmtepomp en
een warmtenet heeft een grote onrendabele top, waarvoor nog geen financiering is. Een proeftuin-bijdrage van
het Rijk is afgewezen. Gezien de stijgende gasprijzen, wetgeving, de complexiteit van de aanleg van
warmtenetten en de lange adem die nodig is alvorens in uitvoering te kunnen gaan, wordt nu door Hoogkamp-
energie vol ingezet op isolatie. De overstap naar aardgasvrij door middel van een hybride warmtepomp komt
hiermee dichterbij.
Plattenburg: Voor Plattenburg zijn een drietal scenario's om van het aardgas af te gaan onderzocht door middel
van restwarmte vanuit het naastgelegen datacenter en de aanleg van een warmtenet. Het derde scenario lijkt
                                                        142
</pre>

====================================================================== Einde pagina 146 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 147 ======================================================================

<pre>met inzet van subsidie als enige financieel kansrijk, echter dit kan niet op korte termijn. Op dit moment
onderzoeken wij de mogelijkheden om te versnellen.
Vijf all-electric buurten: In deze buurten gaan wij bewoners stimuleren om waar het moment daar is vrijwillig de
overstap te maken naar een individuele all-electric oplossing. In 2022 is gewerkt aan een aanbod aan bewoners
waarin we onder meer gaan ondersteunen in de advisering.
Voor de kansrijke buurt Immerloo (flats Volkshuisvesting en Vivare) zal geen uitvoeringsplan worden opgesteld.
Deze woningen worden al aardgasvrij verwarmd en de overstap naar aardgasvrij koken en warm tapwater is ook
uitgevoerd.
Malburgen-Oost: Vattenfall heeft voor het aardgasvrij maken van Malburgen-Oost € 25 miljoen subsidie
ontvangen vanuit het Nationaal Groeifonds. Met dit bedrag komt een zeer betaalbare overstap naar aardgasvrij
verwarmen voor circa 3500 huishoudens dichtbij. We zijn samen met Vattenfall, Volkshuisvesting en Vivare aan
het onderzoeken of we hier ook qua duurzaamheid van de bron (AVR) en qua governance uit kunnen komen.
15% energiebesparing in gebouwde omgeving in 2030 ten opzichte van 2017
De meest recente data over energiegebruik dateren uit 2021. Eind 2021 was er 39 TJ minder energieverbruik in
de gebouwde omgeving dan in peiljaar 2017. Dit is 0,8%. Het energiegebruik in 2021 is ook hoger dan in 2020
en 2019. Deels is dit te verklaren door de groei van de stad. Het doel van 30% is echter nog niet in zicht.
Energiebesparing bereiken we door isolatie van alle woningen. In 2022 hebben de woningcorporaties hun bezit
verder verduurzaamd. Het aantal woningen wordt gerapporteerd in de rapportage over de prestatieafspraken.
Particuliere woningeigenaren en Vve's hebben we ondersteund met advies en procesbegeleiding. Particuliere
eigenaren kunnen gebruik maken van de Toekomstbestendig wonen lening. Voor de Arnhem-Oost wijken
hebben wij vanuit het ministerie van Binnenlandse Zaken middelen ontvangen uit het Volkshuisvestingsfonds als
financiële impuls om particulier woningbezit te verduurzamen. Duurzame wijkinitiatieven ondersteunen we via het
Aanjaagfonds.
In de zogenaamde ‘kansrijke wijken’ werkten wij aan de aardgasvrije opgave waarbij het transitie gereed maken
(door isolatie) van de woningen en gebouwen een belangrijk onderdeel is, wat leidt tot energiebesparing. Zie de
inspanning '6.500 woningen aardgasvrij'.
250.000 zonnepanelen op daken in 2030
Eind 2022 lagen er naar schatting 159.000 zonnepanelen op woningen en publieke gebouwen. Voor bedrijven en
instellingen is een aparte doelstelling geformuleerd. Hiermee is het doel van 2023 (150.000 zonnepanelen) al
bereikt. We verwachten dat het doel van 2030 (250.000 zonnepanelen) ook wordt gehaald.
6.500 woningen en publieke gebouwen aardgasvrij in 2030
Sinds 2018 (startjaar monitoring Liander) zijn er 790 bestaande woningen/kleinverbruik-aansluitingen aardgasvrij
gemaakt. Het aandeel hiervan in 2022 is 364 bestaande woningen/kleinverbruik-aansluitingen. Naar verwachting
komen daar in 2023 circa 200-400 woningen bij omdat een deel van de flats en woningen in Immerloo en t Duifje
volledig van het aardgas af gaan. Met nog een aantal particulieren die individueel de overstap gaan maken
verwachten we dat eind 2023 circa 1.250 bestaande woningen aardgasvrij zijn, in plaats van 1.500 die wij ons als
tussendoel gesteld hebben. De opschaling in aantallen woningen na 2023 tot 2030 in o.a. de wijken Kronenburg
en Elderveld-Noord is, gezien stijgende materiaal- en arbeidskosten, lastiger dan voorzien.
2.500 huishoudens in energiearmoede geholpen in 2023
Tot eind 2022 hebben ruim 1.100 huishoudens zich aangemeld voor hulp door een energiecoach.
Energiecoaches hebben in Malburgen bij circa 850 huishoudens deur-aan-der aangebeld; hiervan hebben er 250
gebruik gemaakt van het aanbod van de energiecoach. Rijnstad heeft 200 huishoudens geactiveerd om zelf of
samen met hun medebewoners in actie te komen om minder energie te verbruiken. In het Spijkerkwartier is het
Buurtklusbedrijf opgericht. In samenwerking met de gemeente en Volkshuisvesting worden binnenkort de eerste
200 woningen door klussers bezocht om maatregelen te installeren. Er wordt gewerkt aan het opzetten van
klusteams in de andere focuswijken en de oprichting van een stadsbreed klusteam.
De doelstellingen van de Arnhemse aanpak energiearmoede voor het tweede stookseizoen (2022-2023) zijn al
ruim gehaald. In de brief van april 2022 heeft het college extra doelstellingen gesteld voor de periode tot mei
2023. Op basis daarvan zijn veel extra acties in gang gezet. Dit levert goede resultaten op, maar het is niet zeker
of we de doelstellingen al in mei 2023 zullen halen. Het college zal de raad binnenkort informeren over de
voortgang en de aanpak voor 2023 en 2024.
                                                         143
</pre>

====================================================================== Einde pagina 147 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 148 ======================================================================

<pre>10 Arnhemse innovaties in wijken getest in 2030
Op initiatief van de gemeente zijn de volgende (Arnhemse) innovaties getest en gerealiseerd in
Arnhem/Arnhemse wijken:
    oplaadpunten voor auto's aan lantaarnpalen in Schuytgraaf, ontwikkeld in Arnhem;
    een batterijopslag met energiemanagementsysteem (EMS) op Koningspleij noord, dat aangesloten is op het
     zonneveld, en weer gekoppeld aan autolaadpunten in de stad;
    mobiele generatoren op zonne-energie, ontwikkeld in Arnhem, bij GWW-projecten en evenementen;
    zonnefolie van een Arnhems bedrijf op gemeentelijk vastgoed;
    een Arnhemse innovatie op het gebied van aquathermie, in de plannen voor de toekomstig aardgasvrije wijk
     Kronenburg (project Smart Polder).
Naast de gemeente hebben andere Arnhemse partijen ook Arnhemse innovaties getest en toegepast.
Bijvoorbeeld op Industriepark Kleefse waard zijn een innovatief laadplein met een beperkt formaat van de
laadpalen en slimme aansturing ervan, een laadpaal met oplaadmogelijkheden voor vrachtwagens en een
waterstoftankstation waar lokaal waterstof wordt gemaakt met Arnhemse technieken gerealiseerd.
Daarnaast lopen diverse onderzoeken op de toepassing van innovaties, bijvoorbeeld restwarmte uit een
datacenter, een buurtenergiesysteem, batterij-opslagsystemen en gekleurde zonnepanelen. Hierbij werken we
samen met ConnectR.
Effectindicator                                                       2018      2019       2020        2021     2022
 CO2 uitstoot gebouwde omgeving                                        330       307        272         285
 Eenheid: kiloton
 Bron:      Klimaatmonitor.nl/ Monitoringsdashboard New energy made in Arnhem 2023 (www.arnhem.incijfers/links)
 CO2 reductie gebouwde omgeving t.o.v. peiljaar 2017                    11        34         69            56
 Eenheid: Vermindering in C02-uitstoot t.o.v. 2017
 Bron:      Klimaatmonitor.nl/ Monitoringsdashboard New energy made in Arnhem 2023 (www.arnhem.incijfers/links)
Bedrijven en Industrie: 38kT CO2-reductie in 2030 ten opzichte van 2017
De meest recente data over CO2 reductie dateren uit 2021. Eind 2021 was de CO2 uitstoot voor bedrijven en
industrie 67 kT lager dan in peiljaar 2017. Dit betekent dat het doel van 2030 al is bereikt. Welk deel hiervan het
gevolg is van autonome ontwikkelingen en welk deel van onze inspanningen is niet te achterhalen.
We stimuleerden bedrijven om energie te besparen, zonnepanelen op dak te realiseren via een gebiedsgerichte
en sectorgerichte aanpak op werklocaties. Met kantorenpark Gelderse Poort hebben we een Green deal
gesloten. We zien dat kantoren gevestigd op Gelderse Poort naar aanleiding daarvan hun energielabel verbeterd
hebben. Ook hebben we ons ingezet om kantoren te laten voldoen aan de energielabelverplichting die in 2023
ingaat. In het kader van de energiecrisisaanpak zijn we gestart met de ketenaanpak 'Arnhem zet de knop om'.
Communicatie en bewustwording intensiveren: 100% van bedrijven bekend met
verduurzamingsmaatregelen in 2030
We hebben de website Arnhem Aan voor ondernemers gevuld met actuele informatie. We hebben vijf
maatwerkgesprekken gevoerd met ondernemers. We hebben twee zakelijke energycafés gehouden, één voor de
doelgroep kantoren en één voor de creatieve sector. Daarnaast hebben we tijdens een bijeenkomst van de
horeca toelichting gegeven over verduurzamen.
                                                           144
</pre>

====================================================================== Einde pagina 148 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 149 ======================================================================

<pre>Energiebesparing bevorderen: 15% energiebesparing bij bedrijven en industrie in 2030 ten
opzichte van 2017
De meest recente data over energiegebruik dateren uit 2021. Eind 2021 was er 258 TJ minder energieverbruik
bij bedrijven en industrie dan in peiljaar 2017. Dit is circa 12%. Wat de invloed van de coronacrisis hierin is, is
niet in te schatten, en ook niet of het gebruik na 2021 weer is gestegen. Met 12% liggen we op koers voor het
doel van 15% in 2030.
We hebben begin 2022 alle adressen die nog niet voldoen aan het verplichte energielabel C voor kantoren een
brief gestuurd. Hierop hebben we met 75 kantooreigenaren / gebruikers contact gehad. Ook hebben we een
zakelijk Energycafé georganiseerd over dit onderwerp. Hierbij waren ongeveer 30 ondernemers aanwezig. Hier
hebben we ook de green deal Gelderse Poort ondertekend waarin afspraken staan over de verduurzaming van
de kantoren op kantorenpark Gelderse Poort. Vanwege de energiecrisis zijn we in december gestart met
ketenaanpak 'Arnhem zet de knop om'. Hierbij ondersteunen we bedrijven bij de verschillende stappen bij het
besparen van energie.
Er zijn in 2022 100 energiecontroles en 80 hercontroles door de ODRA uitgevoerd. Ook is er voor 8
energiescans subsidie verstrekt in 2022. De subsidieregeling is per 31 december 2022 gesloten.
Opwek en hergebruik van energie bevorderen: 75.000 zonnepanelen op daken bij bedrijven
en industrie en 2 pilots met gebruik restwarmte in 2030
Eind 2022 lagen er 53.000 zonnepanelen op bedrijfsdaken. Hiermee liggen we op koers voor het doel van 2030.
Een aantal kantoren op de Gelderse Poort is als onderdeel van de Green deal aan het onderzoeken of zij
zonnepanelen op hun daken of een zonnecarport op hun parkeerplaats kunnen realiseren. Daarnaast zijn we
gestart in samenwerking met een ondernemer en de StAB met een gebiedsgerichte aanpak via een green deal
voor onder meer zon op dak op bedrijventerrein IJsseloord I. Ook hebben bedrijven zon-op-dak-projecten
gerealiseerd. Een aantal van dergelijke goede voorbeelden hebben wij tijdens de actieweek 'Arnhem Aan de zon'
in het zonnetje gezet.
Meer bedrijven en industrie aardgasvrij maken: 500 extra bedrijven aardgasvrij in 2030
Er zijn nog geen bedrijven aardgasvrij gemaakt. Bedrijven die in wijken liggen die, conform de Transitievisie
Warmte, aardgasvrij worden, worden daarin meegenomen. Een voorbeeld hiervan is Kronenburg Smart Polder.
Effectindicator                                                       2018      2019       2020        2021        2022
 CO2-uitstoot bedrijven en industrie                                   193       178        139         143
 Eenheid: kiloton
 Bron:      Klimaatmonitor.nl/ Monitoringsdashboard New energy made in Arnhem 2023 (www.arnhem.incijfers/links)
 CO2-reductie bedrijven en industrie t.o.v. peiljaar 2017               18        33         73            68
 Eenheid: Vermindering in C02-uitstoot t.o.v. 2017
 Bron:      Klimaatmonitor.nl/ Monitoringsdashboard New energy made in Arnhem 2023 (www.arnhem.incijfers/links)
Duurzame mobiliteit: reductie van 42 kT CO2 in 2030 ten opzichte van 2017
De meest recente data over CO2 uitstoot zijn van 2020. Sinds referentiejaar 2017 is 55 kT CO2 gereduceerd.
Welk deel hiervan een gevolg is van autonome ontwikkelingen en welk deel van programma-inspanningen is niet
te achterhalen. Een deel van deze grote daling is vermoedelijk het gevolg van de coronacrisis. Het is aannemelijk
dat de CO2 uitstoot van verkeer en vervoer na 2020 weer is toegenomen. De data hiervan zijn echter nog niet
beschikbaar.
Werkgevers-aanpak modalshift: doelstelling voor 2023 25% minder autogebruik bij 10
bedrijven
In 2022 is slechts op kleine schaal gewerkt aan het verminderen van autogebruik bij bedrijven. Alleen
bedrijventerrein Gelderse Poort is voorzien van een e-hub. In het kader van het regionale programma Slim en
Schoon onderweg werken we samen zes onderwijsinstellingen (HAN, Hogeschool van Hall Larenstein, Yuverta,
RijnIJssel, ArtEZ en het Astrum College), twee vervoerders (NS en Connexxion) en gemeente Rheden aan
duurzamere bereikbaarheid (door onder andere een modal shift) van de campus. In 2023 wordt een coördinator
aangesteld, die samen met mobiliteitsmakelaars van de regio, bedrijven gaat faciliteren. Dit is ook in het kader
van het regionale Slim en Schoon onderweg programma, waardoor er vanuit dat programma ook geld en
capaciteit (mobiliteitsmakelaars) beschikbaar is.
                                                            145
</pre>

====================================================================== Einde pagina 149 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 150 ======================================================================

<pre>Uitbreiden gebruik zero emissie deelmobiliteit: in 2030 1000 deelauto's en 2000 deelfietsen
In 2022 is het aantal deelauto's licht gegroeid, mede door aanvragen vanuit verschillende wijken. Het juridisch
kader is nog niet klaar. Daar wordt in 2023 aan gewerkt. Free floating deelscooters en fietsen is door de
uitspraken in de raad niet meer aan de orde. Ons deelmobiliteit beleid heeft een sterke link met het op te stellen
duurzaam mobiliteitsplan. Zo vormen de hubs die daar een onderdeel van vormen belangrijke locaties om
deelvervoer te plaatsen, en dragen lagere parkeernormen en een grote gebied met parkeerregulering eraan bij
dat er meer behoefte is aan deelmobiliteit. Tegelijkertijd is deelmobiliteit ook een voorwaarde om lagere
parkeernormen te kunnen toepassen.
Vergroten aandeel elektrische voertuigen: in 2023 1000 laadpunten en 20 snelladers
In 2022 zijn twee aanbestedingen uitgevoerd, zodat we in 2023 aan de slag kunnen met laadpleinen. Dit geeft
een versnelling van de uitrol van laadinfrastructuur. Er zijn in 2022 een flink aantal snellaadpunten gerealiseerd
in Arnhem. Hiermee komt het totaal op 48 snellaadpunten.
Verduurzamen/verminderen mobiliteitsbewegingen stadslogistiek: doel 2025 100% zero
emissie bestelvoertuigen in de binnenstad en 25% minder stadslogistieke bewegingen.
In 2022 is een projectleider aangesteld. Deze is aan de slag gegaan met flankerend beleid. Er zijn middelen
vrijgemaakt voor het realiseren van de zero emissie zone.
Taxibeleid verduurzamen: doel 2030 is 100% zero emissie taxi's in de binnenstad
Behalve de taxi's die voor het doelgroepenvervoer gebruikt worden, zijn er nog geen eisen gesteld aan de taxi-
branche.
Zero emissie concessie doelgroepenvervoer: doel in 2030 is 100% zero emissie
doelgroepenvervoer
Aanbieders van doelgroepenvervoer hebben de plicht om in 2023 met een plan te komen hoe zero emissie in
2030 wordt bereikt. In 2022 zijn gesprekken geweest met de aanbieders. De gemeente ontzorgt hen voor wat
betreft de laadinfrastructuur.
Vergroten aandeel zero emissie voertuigen leveranciers gemeente: doel 2023 is 100% van
nieuw in te zetten bestel- en personenauto's moet zero emissie zijn.
Inkoop en gebruik zero emissie voertuigen door de gemeente zelf is opgenomen in het Klimaatplan. We
introduceren in 2023 een groeiplan naar 100 % zero emissie in 2030 uitvoering van onze eigen (infra)projecten
voor via aanbesteding in lijn met de landelijke Routekaart Schoon en Emissieloos Bouwen.
Zero emissie openbaar vervoer concessie: doel in 2023 is een volledig zero emissie OV
concessie
De concessie is verlengd tot 2026. Wij blijven voor een nieuwe concessie sturen op een zero emissie concessie,
met door inzet van trolley 2.0 bussen.
Stimulering waterstofmobiliteit: in 2022 80 waterstof-elektrische personenwagens in Arnhem
In 2022 hebben we geen inspanning hoeven leveren voor de groei van het aantal personenwagens dat in
Arnhem komt tanken. Die groei was autonoom en de doelstelling is gehaald.
Effectindicator                                                      2018        2019       2020      2021      2022
 CO2-uitstoot verkeer en vervoer                                      381         379        323       331
 Eenheid: kiloton
 Bron:     Klimaatmonitor.nl/ Monitoringsdashboard New energy made in Arnhem 2023 (www.arnhem.incijfers/links)
 CO2-reductie verkeer en vervoer t.o.v. 2017                            3           1         55
 Eenheid: Vermindering in C02-uitstoot t.o.v. 2017
 Bron:     Klimaatmonitor.nl/ Monitoringsdashboard New energy made in Arnhem 2023 (www.arnhem.incijfers/links)
Grootschalige opwek: 34 KT CO2-reductie in 2030
De tussendoelstelling voor 2023 is 4 windmolens en 18 MWp opgesteld vermogen aan zonnevelden. Eind 2022
zijn er 4 windmolens gerealiseerd, en 15,2 MWp zonneveld. met nog 6 MWp in voorbereiding.
                                                          146
</pre>

====================================================================== Einde pagina 150 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 151 ======================================================================

<pre>5 windmolens in Arnhem in 2030 gerealiseerd
De tussendoelstelling voor 2023 is 4 windmolens gerealiseerd. De 4 windmolens van Koningspleij-noord zijn
gebouwd. Drie ervan hebben al een jaar gedraaid en de vierde is eind 2022 met de testfase begonnen. Door het
besluit van Gedeputeerde Staten 'Geen windparken in Natura2000 gebied Veluwe en beperkt in zone van 1-8 km
eromheen’ (december 2022) en een nieuwe provinciale windvisie die in voorbereiding is, is het op dit moment
niet mogelijk om in Arnhem een vijfde windturbine te ontwikkelen aan de Drielse Dijk, zoals beoogd in het
programmaplan New energy made in Arnhem 2020-2030. De provincie onderzoekt of door maatregelen, zoals
zwarte wieken en stilstandvoorzieningen, meer ruimte komt voor windmolens. Als dit geen ruimte oplevert in
Arnhem, betekent het dat circa 10% (3,3 kT CO2-reductie) van de doelstelling van grootschalige opwek (34 kT
CO2) niet gerealiseerd kan worden.
Het alsnog realiseren van dit deel van de CO2-reductiedoelstelling door andere energieopwekmaatregelen voor
2030, bijvoorbeeld door de ontwikkeling van (nog) meer zonnevelden, is niet zonder meer haalbaar. Er is op dit
moment namelijk al een disbalans op het elektriciteitsnet doordat er meer zonne-energie dan windenergie wordt
opgewekt. Dit alles maakt dat we als Arnhem voor het behalen van onze doelstellingen voor grootschalige opwek
afhankelijker zijn van de regio dan voor dit besluit.
42 MWp (circa 45 ha) zonnevelden gerealiseerd
In 2022 zijn er 2 gerealiseerde zonnevelden: bij de rioolwaterzuiveringsinstallatie van Waterschap Rivierenland
aan de Drielsedijk (1,4 hectare, 7.200 zonnepanelen, 2,2 MWp) en op Koningspleij noord (8,5 ha, 34.000
panelen, 13 MWp). Opgeteld ruim 15 MWp. Een vergunning en SDE-subsidie voor een zonnepark op de bult
IJsseloord 2 zijn verleend. De businesscase moet nog sluitend gemaakt worden (4 ha, 6 MWp). De haalbaarheid
van een locatie voor een zonneveld in de omgeving van vliegbasis Deelen is verder onderzocht. Gezien de vele
belangen die in het gebied spelen, is hierover nog geen besluit genomen.
Effectindicator                                                        2018      2019       2020        2021     2022
 Vermeden CO2-uitstoot door duurzame opwek elektriciteit                 11        13         16            20
 Eenheid: Vermindering in C02-uitstoot t.o.v. 2017
 Bron:       Klimaatmonitor.nl/ Monitoringsdashboard New energy made in Arnhem 2023 (www.arnhem.incijfers/links)
 Vermeden CO2-uitstoot door duurzame opwek elektriciteit
                                                                          4          5         9            13
 t.o.v. 2017
 Eenheid: Vermindering in C02-uitstoot t.o.v. 2017
 Bron:       Klimaatmonitor.nl/ Monitoringsdashboard New energy made in Arnhem 2023 (www.arnhem.incijfers/links)
Meer bewustwording en gedragsverandering
Met de communicatiecampagne Arnhem Aan en het energieloket bieden we zoveel mogelijk
handelingsperspectief voor al deze doelgroepen. Het aanbod wordt aangepast naar aanleiding van wat we
ophalen bij de bewoners en ondernemers. Mede door de hoge energieprijzen zijn veel inwoners en bedrijven in
2022 aan de slag gegaan met energiebesparing en duurzame opwek. Hierbij zijn zij geholpen door diverse
doelgroepgerichte inspanningen, acties en instrumenten vanuit het programma New energy made in Arnhem,
waaronder Energieloket Arnhem, Energiecoaches, Energiebank, Wijkklusteams, Duurzaamheidslening en
Arnhem zet de knop om (bedrijven).
Voortzetten communicatiecampagne Arnhem AAN
In 2022 zijn twee stadsbrede communicatiecampagnes gehouden: Arnhem aan de zon (over zonnepanelen) in
het voorjaar en Arnhem aan de slag (over isolatie) in het najaar. Deze acties hebben veel publiciteit gegenereerd
en veel bezoekers naar de website Arnhem Aan getrokken.
Op de thema's gebouwde omgeving, duurzame mobiliteit, bedrijven en industrie en grootschalige opwek zijn
communicatie- en bewustwordingsacties uitgevoerd onder de vlag van Arnhem Aan.
     Gebouwde omgeving: Veel communicatie over werven en aanvragen energiecoaches energiearmoede en
      subsidieregelingen Arnhem oost.
     Bedrijven en industrie: Actie winkeldeuren sluiten en Arnhem zet de knop om - uitdelen meetapparatuur en
      energiescans.
     Grootschalige opwek: Het energypark en informatiecentrum (wind en zon) Koningspleij noord is in juni 2022
      formeel geopend. Het informatiecentrum heeft al vele bezoekers gehad: scholen, overheden, bedrijven en
      geïnteresseerden.
     Duurzame mobiliteit: Filmpje Europees project Clean mobile energy en in december heeft Arnhem het
      eindevent georganiseerd van dit project. Verder is de zonnecarport met laadpalen bij winkelcentrum
      Presikhaaf in het nieuws geweest.
                                                            147
</pre>

====================================================================== Einde pagina 151 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 152 ======================================================================

<pre>Effectindicator                                                          2018        2019        2020       2021         2022
 Aantal unieke bezoekers website Arnhem Aan                             9.459      12.802      15.369     14.106       22.611
 Eenheid: Aantal bezoekers
 Bron:     Gemeente Arnhem
BBV-indicatoren (niet gekoppeld aan een doel)
Effectindicator                                                          2018        2019        2020       2021         2022
 Hernieuwbare elektriciteit                                               3,0         4,0           6,0
 Eenheid: Deel van de energie die afkomstig is uit natuurlijke hulpbronnen die constant worden aangevuld, zoals uit wind, zon
           en waterkracht (%)
 Bron:     Rjikswaterstaat - Klimaatmonitor
Afhandeling amendementen en moties Begroting 2022
Energiecoaches proactief inzetten tegen energiearmoede (21M248)
Als onderdeel van de aanpak energiearmoede worden huishoudens proactief benaderd. In onder andere de
wijken Geitenkamp en het Spijkerkwartier worden inwoners proactief benaderd door regelmatig aanwezig te zijn
op straat, door aan te sluiten bij wijkactiviteiten en door samen op te trekken met de woningcorporaties bij huis-
aan-huis benaderen van inwoners. Er worden mini-workshops gegeven in de buurthuizen. In het deelproject
Energiecoach Malburgen worden huishoudens huis-aan-huis benaderd. De energiecoaches bellen aan, gaan in
gesprek en bieden energie-coaching aan. De proactieve benadering is een integraal onderdeel van de aanpak
energiearmoede.
Extra inzet tegengaan energiearmoede (21M256)
In de brief aan de raad van 19 april 2022 hebben we de raad geïnformeerd over de benutting van het extra
budget dat we van het Rijk hebben ontvangen voor de aanpak energiearmoede. We hebben in de brief
aangegeven dat we daarmee de motie als afgedaan beschouwen.
Wat heeft het gekost
                                                                       Rekening      Begroting 2022           Rekening
                                                                         2021      Primitief   Definitief 2022      Afwijking
Bedragen x € 1.000
Middelen
Lasten                                                                      4.528      5.387      10.903     5.912       4.991
Baten                                                                       1.728        232        6.042    1.224      -4.818
Saldo lasten en baten                                                      -2.799     -5.155       -4.861   -4.688          173
Toevoegingen aan reserves                                                     635            0      6.343    7.103         -760
Onttrekkingen aan reserves                                                    543      3.114        6.696    6.743           47
Saldo toevoegingen en onttrekkingen                                            -92     3.114          353     -360         -713
Gerealiseerd resultaat                                                     -2.891     -2.041       -4.508   -5.049         -541
                                                              148
</pre>

====================================================================== Einde pagina 152 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 153 ======================================================================

<pre>Hieronder worden de grootste afwijkingen tussen de Begroting 2022 en rekening verklaard.
 Onderwerp                    Totale      V/N                                              Toelichting   I/S   AR/
                              afwijking                                                                        BR
                              (x €1.000)
 Lasten                             5.108  V
 Duurzaamheid incl                  2.500  V   Smart polder, zie ook lasten                                I   BR
 energietransitie
 Duurzaamheid incl                  1.508  V   Vertraging uitvoering verduurzaming Arnhem-Oost             I   BR
 energietransitie
 Duurzaamheid incl                  1.100  V   Energie armoede, zie ook de baten                           I   BR
 energietransitie
 Baten                             -4.848  N
 Duurzaamheid incl                 -1.100  N   Energie armoede, zie ook lasten                             I   BR
 energietransitie
 Duurzaamheid incl                 -1.248  N   Vertraging uitvoering verduurzaming Arnhem-Oost             I   BR
 energietransitie
 Duurzaamheid incl                 -2.500  N   Smart polder, zie ook baten                                 I   BR
 energietransitie
 Toevoegingen aan reserves           -364  N
 Duurzaamheid incl                   -364  N   Vertraging uitvoering verduurzaming Arnhem-Oost             I   BR
 energietransitie
 Onttrekkingen aan reserves           104  V
 Duurzaamheid incl                    104  V   Vertraging uitvoering verduurzaming Arnhem-Oost             I   BR
 energietransitie
Subsidie energiearmoede en smart polder
De subsidie voor energiearmoede is voor een deel als lasten begroot in 2022, hiertegen over is deze subsidie ook
als baten begroot. Per saldo heeft dit geen financieel resultaat opgeleverd. De niet bestede subsidie is
beschikbaar voor de komende periode.
De subsidie voor smartpolder is zowel in de lasten als in de baten begroot. Omdat dit project vertraging heeft
opgelopen wordt de niet bestede subsidie vanaf 2023 ingezet.
Vertraging uitvoering verduurzaming woningen Arnhem-Oost
De uitvoering van de verduurzaming van woningen in het kader van het project Volkshuisvestingsfonds Arnhem-
Oost gaat langzamer dan verwacht. Hierdoor is € 1.508.000 minder besteed dan begroot. Door de vertraging is er
echter minder subsidie gebruikt, zijn er minder eigen bijdragen van de woningeigenaren ontvangen én is er
minder cofinanciering aangewend. Dit resulteert in lagere dekking (baten) dan begroot van € 1.248.000 (nadeel).
Doordat de hiervoor beschreven voordelen en nadelen zijn gecompenseerd in de reserves is het resultaat van de
vertraging financieel neutraal.
Met wie werken we samen
Verbonden partijen
GR Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen
Voor meer informatie wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.
Partners
Triple helix partners uit het netwerk Energy made in Arnhem, zoals: woningbouwcorporaties, Alliander, Firan,
ENGIE, Vattenfall, provincie Gelderland, Rijkswaterstaat, Waterschappen, Rijksvastgoedbedrijf, Rijn- en IJssel
Energiecoöperatie, VNO/NCW, HAN, RijnIJssel College, wijkinitiatieven, Clean Mobility Centre, Stichting KiemT,
Ondernemersverenigingen, Allego, stichting E-laad, Oost Nederland Energiek, Natuur en Milieu Gelderland,
regiogemeenten, G40 gemeenten.
                                                          149
</pre>

====================================================================== Einde pagina 153 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 154 ======================================================================

<pre>Ook werken we samen met verschillende subsidiepartners. Deze zijn in dit programma in de digitale begroting
(https://financien.arnhem.nl) terug te vinden. Het volledige overzicht van de begrotingssubsidies is te vinden in de
paragraaf Subsidies.
Beleidskaders
    Programmaplan New Energy Made in Arnhem 2020-2030;
    De Arnhemse aanpak van de wijkgerichte energietransitie;
    Kaders voor besteding van het klimaatfonds;
    Arnhemse aanpak Energiearmoede;
    Regionale energiestrategie 1.0;
    Transitievisie warmte (2022);
    Criteria voor de locatiekeuze van zonnevelden (2016);
    Uitvoeringskader elektrisch laden in Arnhem;
    Beleidskader deelvervoer.
                                                         150
</pre>

====================================================================== Einde pagina 154 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 155 ======================================================================

<pre>Ruimtelijke ontwikkeling
De regio Arnhem Nijmegen groeit sterk. Vooral de steden Arnhem en Nijmegen zijn relatief sneller gegroeid dan
andere steden in het land. Daarom hebben Rijk, provincie en deze regio een woondeal gesloten. Het doel
daarvan is het structureel verbeteren van de woningmarkt, op een duurzame en circulaire manier. De regio
Arnhem-Nijmegen en regio Foodvalley vormen samen de groenste metropoolregio van het land. Om naast de
groei van deze regio ook het groene profiel te versterken zijn er met het Rijk en provincie eveneens afspraken
gemaakt om een verstedelijkingsstrategie op te stellen met als doel een integrale visie op de relatie tussen
leefomgeving, wonen, economie en bereikbaarheid. De verstedelijkingsstrategie geeft richting aan de ruimtelijke
ontwikkeling in breder regionaal verband en wordt voor Arnhem vertaald in onder andere de Omgevingsvisie en
gebiedsgerichte ontwikkelperspectieven voor versnellingslocaties zoals benoemd in de woondeal.
De wetgeving, en het bijbehorende instrumentarium in het ruimtelijke domein gaat met de invoering van de
Omgevingswet (per 1 januari 2024) veranderen.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan
                Ambities                                Doelen                             Inspanningen
Voor een stad die ruimte geeft aan nieuwe initiatieven en waarden in stand houdt of verbetert
Arnhem geeft richting
Deze doelstelling is op koers. Zie de toelichting bij de inspanning hieronder 'Doorwerking Omgevingsvisie'.
Doorwerking omgevingsvisie
Het voorontwerp van de omgevingsvisie is op inhoud al door de vorige raad vastgesteld. De ontwerp-
omgevingsvisie is in november 2022 door het college vastgesteld. Naar verwachting wordt in het tweede
kwartaal 2023 de definitieve visie ter besluitvorming aan de raad aangeboden. De omgevingsvisie zet de eerste
stap in de toekomstige ontwikkeling van de stad. De volgende stap is het uitvoeren van de visie, zodat we straks
ook echt kunnen genieten van een gezonde, leefbare, duurzame en mooiere stad. Hiervoor werken we de
ambities uit de visie verder uit in verschillende beleidsuitwerkingen en gebiedsvisies. Hierin geven we concrete
kaders aan over de manier waarop we onze stad gaan ontwikkelen en welke instrumenten we daarvoor in gaan
zetten. Voor de onderdelen mobiliteit en wonen en voor een aantal gebiedsuitwerkingen zijn inmiddels de
startnotities ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraad.
Arnhem is fysiek op orde
De gemeentelijke inspanningen lopen op koers. Zie voor de toelichting de inspanning 'toewerken naar integraal
omgevingsplan' hieronder.
Toewerken naar integraal omgevingsplan
Ook in 2023 gaan we verder met het terugbrengen van het aantal beheergerichte plannen en bereiden we deze
plannen voor op de nieuwe technische standaarden die straks gelden onder de Omgevingswet. We verwachten
eind 2023 de basis voor het grootste deel op orde te hebben zodat we daarna themagewijs het omgevingsplan
verder kunnen aanvullen met regels uit onze verordeningen.
Arnhem maakt mogelijk
We werken stapsgewijs aan de verbetering van de dienstverlening aan inwoners en bedrijven als het gaat om het
toetsen en vergunnen van hun ruimtelijke initiatief. Dit doen we enerzijds door het inrichten van een digitaal loket
waarin alle relevante informatie over de fysieke leefomgeving goed vindbaar, betrouwbaar en volledig is.
Anderzijds door het doorontwikkelen van het initiatievenberaad in zogenaamde initiatief- en omgevingstafels
waarin initiatieven op integrale wijze getoetst en vergund kunnen worden. We werken hierin nauw samen met de
ODRA en de inspanningen liggen op koers.
Inrichting van de aansluiting op de Landelijke voorziening Digitaal Stelsel Omgevingswet
Inmiddels is de inwerkingtredingsdatum van de Omgevingswet verschoven naar 1 januari 2024. De reden is dat
de minister wil dat de Omgevingswet op een verantwoorde manier wordt ingevoerd. Door het uitstel is er meer
tijd is om goed te oefenen met de nieuwe ICT-systemen (Digitaal Stelsel Omgevingswet DSO). Het goed kunnen
werken met de digitale systemen van het Rijk is essentieel voor onze dienstverlening. Op dit moment is nog
onzeker hoe het DSO gaat functioneren. Arnhem is in ieder geval klaar om aan te sluiten op het DSO. Vanwege
de onduidelijkheid over het digitaal stelsel kunnen we niet uitsluiten dat de digitale dienstverlening na 1 januari
2024 verslechterd. Om dit zoveel mogelijk te voorkomen zorgen we voor actuele informatie op de websites van
de gemeente en ODRA en zorgen we voor meer capaciteit bij het klantcontact.
                                                           151
</pre>

====================================================================== Einde pagina 155 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 156 ======================================================================

<pre>Milieubeheer en -handhaving leveren een bijdrage aan gezonde leefbare wijken en openbare
ruimte
Zie de toelichtingen bij de hieronder benoemde inspanningen.
Activiteiten energie, duurzaamheid en luchtkwaliteit uitvoeren
De milieuzone geldt per 1-1-2022 voor vrachtwagens emissieklasse 6, alle andere worden geweerd. In het
verlengde hiervan is in 2022 een start gemaakt met de voorbereidingen van de zero-emissie-zone voor de
binnenstad van Arnhem (per 1-1-2026). De luchtkwaliteit in de binnenstad van Arnhem schommelt nog steeds
rond de grenswaarde (wet Milieubeheer) op de centrumring. De inspanningen zijn er nu op gericht om de oude
WHO-normen voor fijnstof (PM10 en PM2,5) te halen.
Een belangrijke maatregel in 2022 was de sloopregeling voor brommers en snorfietsen. Deze regeling was erg
populair en wordt voortgezet tot september 2023.
We gaan door op de huidige lijn wat betreft het voorkomen van hinder door houtstook, door middel van
voorlichting en informatie.
Het burgermeetnet verbinden we aan het landelijke project van het RIVM: Samen meten. Binnen het landelijke
Schone Lucht Akkoord zijn we actief deelnemer binnen de themagroep Mobiele Werktuigen, de themagroep
particuliere Houtstook en de themagroep Participatie en Citizen science.
Voor een toelichting op de onderdelen energie en klimaat zie het programma Klimaat en energie.
Activiteiten bodem en ondergrond uitvoeren
De aanpak van locaties met een milieurisico ligt op koers. Halverwege 2022 zijn er nog 13 locaties, voornamelijk
ter plaatse van (voormalige) bedrijven, waar een (meerjarige) sanering loopt. Hierbij is geen sprake van
gezondheidsrisico's maar vanwege een te grote verontreiniging in het grondwater (verspreidingsrisico) is er een
saneringsplicht. Vanwege de actuele loodproblematiek is in 2019 gestart met de sanering van tuinen waar al een
gezondheidsrisico bekend was, dit is in 2021 afgerond. Begin 2021 is gestart met de vervolgfase: door middel
van nieuw onderzoek brengen we de verontreinigingssituatie in beeld van tuinen in het Spijkerkwartier, St.
Marten en een deel van het Arnhemse Broek. Dit project loopt door tot in 2023-2024. In tuinen met lood zullen de
actuele risico's worden weggenomen (naar schatting 30-50 tuinen).
Activiteiten externe veiligheid uitvoeren
Bij ruimtelijke ontwikkelingen wordt rekening gehouden met de aanwezigheid van risicovolle activiteiten. Indien
nodig wordt afgestemd met de VGGM/brandweer als onderdeel van de verantwoording van de risico’s.
Activiteiten geluidshinder uitvoeren
Het Actieplan Omgevingslawaai 2021-2023 is op 25 januari 2022 vastgesteld. Op basis hiervan zijn de
Utrechtsestraat, Voetiuslaan, IJssellaan, Volkerakstraat, Thomas a Kempislaan, St. Laurentiuslaan en de
Koppelstraat voorzien van stil asfalt. Hierdoor zal het aantal geluidgehinderden langs gemeentelijke wegen
afnemen.
Activiteiten milieuhandhaving uitvoeren
Het milieutoezicht bij bedrijven wordt uitgevoerd volgens de geactualiseerde toezichtstrategie 2022-2025.
Afhandeling amendementen en moties Begroting 2022
Omgevingswet en burgerparticipatie (21A54)
De tekst is conform het amendement aangepast in de Begroting 2022.
Ontwerpprincipes verstedelijking meenemen (21A60)
De tekst is conform het amendement aangepast in de Begroting 2022.
Complete procesplanning voor woningbouwplannen: doorloop versnellen (21M224)
De motie 21M224 (Complete procesplanning voor woningbouwplannen: doorloop versnellen) is op 14 juni met
een raadsbrief afgedaan.
Duurzaamheid zichtbaar maken (21M227)
Afgesproken is ‘Duurzaamheid zichtbaar maken’ als integraal onderdeel van de verduurzamingsaanpak mee te
nemen. Voor de projectmatige uitvoering van de verduurzaming zijn in deze Begroting extra middelen
opgenomen. Dit is nodig om gemeentelijke ambities in het juiste tempo uit te kunnen voeren (enkel maatregelen
meenemen in het planmatig onderhoud zorgt voor een veel te lange doorlooptijd). Het zichtbaar maken van de
verduurzaming zal in het project meegenomen worden als integraal onderdeel. Op verschillende plaatsen is
gecommuniceerd over maatregelen die tot nu toe zijn doorgevoerd (zoals bijvoorbeeld over het vervangen van de
verlichting in de parkeergarage Musis voor LED-verlichting).
                                                         152
</pre>

====================================================================== Einde pagina 156 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 157 ======================================================================

<pre>Leegstand inzichtelijk (21M257)
Afgesproken is eens in het half jaar een lijst met leegstaande panden aan de raad te verschaffen. Dit is nog niet
gebeurd, aangezien op dit moment er geen leegstand van panden is.
Wat heeft het gekost
                                                                    Rekening       Begroting 2022            Rekening
                                                                      2021       Primitief   Definitief   2022      Afwijking
Bedragen x € 1.000
Middelen
Lasten                                                                  44.030      38.631      44.817     25.993      18.823
Baten                                                                   46.480      33.889      42.083     16.572     -25.511
Saldo lasten en baten                                                    2.451       -4.742      -2.734    -9.421      -6.687
Toevoegingen aan reserves                                                8.753          176       7.274     5.107        2.167
Onttrekkingen aan reserves                                               5.878           90       3.595     7.309        3.714
Saldo toevoegingen en onttrekkingen                                     -2.875          -86      -3.679     2.202        5.880
Gerealiseerd resultaat                                                     -425      -4.829      -6.413    -7.220         -807
Hieronder worden de grootste afwijkingen tussen de Begroting 2022 en rekening verklaard.
Onderwerp                       Totale      V/N                                                 Toelichting      I/S     AR/
                                afwijking                                                                                BR
                                (x €1.000)
Lasten                               18.440  V
Grondzaken                           16.133  V  Fasering projecten grondexploitatie                                I     AR
Grondzaken                            4.483  V  Fasering projecten ruimtelijke ontwikkeling en anterieure          I     AR
                                                overeenkomsten
Stedel ontw. ruimt ord.               1.489  V  Flexwonen doelgroepen                                              I     AR
omgevingswet
Water, milieu en luchtkwaliteit        -390  N  Woonwagenlocatie Bethanienstraat: grondwal en uitbreiding          I     BR
ODRA, vergunning en                    -168  N  ODRA                                                               I     AR
handhaving
Grondzaken                           -3.107  N  Resultaat grondexploitatie                                         I     BR
Baten                               -25.759  N
ODRA, vergunning en                    -521  N  ODRA                                                               I     AR
handhaving
Water, milieu en luchtkwaliteit      -1.004  N  Woonwagenlocatie Bethanienstraat: grondwal en uitbreiding          I     BR
Stedel ontw. ruimt ord.              -1.499  N  Flexwonen doelgroepen                                              I     AR
omgevingswet
Grondzaken                           -1.979  N  Resultaat grondexploitatie                                         I     BR
Grondzaken                           -4.593  N  Fasering projecten ruimtelijke ontwikkeling en anterieure          I     AR
                                                overeenkomsten
Grondzaken                          -16.163  N  Fasering projecten grondexploitatie                                I     AR
Toevoegingen aan reserves             2.785  V
Grondzaken                            1.723  V  Resultaat grondexploitatie                                         I     BR
Water, milieu en luchtkwaliteit       1.062  V  Woonwagenlocatie Bethanienstraat: grondwal en uitbreiding          I     BR
                                                           153
</pre>

====================================================================== Einde pagina 157 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 158 ======================================================================

<pre> Onttrekkingen aan reserves        3.695    V
 Grondzaken                        3.363    V   Resultaat grondexploitatie                                  I BR
 Water, milieu en luchtkwaliteit      332   V   Woonwagenlocatie Bethanienstraat: grondwal en uitbreiding   I BR
Fasering projecten grondexploitatie
Fasering in de voortgang van de bouwgronden in exploitatie (BIE ofwel grondexploitatieprojecten) leidt tot
afwijkingen op de geraamde lasten en baten in 2022. Het saldo van de lasten en baten 2022 op deze projecten
wordt als onderhanden werk opgenomen op de balans, waardoor er geen resultaat ontstaat voor de exploitatie.
Het voordeel op de lasten valt weg tegen het nadeel op de baten.
Fasering overige projecten ruimtelijke ontwikkeling en anterieure overeenkomsten
Fasering in de voortgang van de projecten leidt tot afwijkingen op de geraamde lasten en baten in 2022. Het
saldo van de lasten en baten 2022 op de projecten wordt als onderhanden werk opgenomen op de balans
waardoor er per saldo geen resultaat ontstaat voor de exploitatie. Het voordeel op de lasten valt weg tegen het
nadeel op de baten.
Flexwonen doelgroepen
Het budget is bedoeld om spoedzoekers tijdelijk te huisvesten op het Merwedeterrein/ onderdeel Spoorzone
Oost. In verband met de stijgende bouwkosten en de complexiteit om verplaatsbare woningen te realiseren lopen
we vertraging op. Dit maakt dat we bedragen in 2022 hebben uitgeven aan plankosten, maar nog niet aan
uitvoeringskosten (onder andere bouw- en woonrijp maken van de grond). We zijn nog volop met het project, ook
in afstemming met het Rijk, bezig en hopen in 2023 de bedragen uit te geven aan het bouw- en woonrijp maken.
Dit geeft zowel een voordeel op de lasten als een nadeel op de baten die tegen elkaar wegvallen.
Woonwagenlocatie Bethaniëstraat: grondwal en uitbreiding
In 2022 is gestart met de voorbereiding van de verwijdering van de grondwal. In het overleg met bewoners en
andere stakeholders in de wijk is besloten om te onderzoeken of een gelijktijdige herinrichting, met extra
standplaatsen, mogelijk is. Hiervoor is in 2022 een nieuw inrichtingsplan gemaakt. Om die reden zijn voor
uitvoering van de sanering aan de grondwal nog geen kosten in 2022 en zal dit in 2023 plaatsvinden. De subsidie
dat vanuit het rijk is ontvangen is in 2022 niet besteed en geeft daarom een hoge afwijking in de baten. Daar
tegenover staat een lagere toevoeging aan de reserve van het wel ontvangen maar niet bestede deel van het
subsidiebedrag ter hoogte van € 762.000.
De overige afwijking van € 300.000 heeft betrekking op de woonwagenlocaties en valt weg tegen een even groot
voordeel op S12. Per saldo is de afwijking 0”.
ODRA
Het totaal aantal verstrekte WABO vergunningen in 2022 is vergelijkbaar aan 2021 alleen zijn er in 2022 minder
vergunningen verleend voor projecten met een hogere bouwsom. De realisatie van de baten valt daarmee € 0,5
miljoen lager uit dan begroot terwijl de werkzaamheden hiervoor arbeidsintensiever zijn, met als gevolg hogere
lasten ad. € 168.000.
Resultaat Grondexploitatie
Het resultaat op de grondexploitatie is € 2.245.000 nadelig (verschil tussen geboekte lasten en baten). In de
begroting werd rekening gehouden met een voordelig resultaat van € 2.841.000. Het resultaat is daarmee €
5.086.000 nadeliger dan begroot, verdeeld over een nadeel van € 3.107.000 op de lasten en een nadeel van €
1.979.000 op de baten.
Het totale resultaat op de geboekte bedragen, ad € 2.245.000, kan als volgt worden gespecificeerd:
a. mutaties voorzieningen uit doorrekening toekomstige ontwikkelingen                € 1.299.000 V
b. resultaat op erfpachten door verkoop en hogere canon baten                                  € 1.285.000 V
c. beheer strategische posities                                                                € 120.000 V
d. overige kosten                                                                    -/-       € 193.000 N
e. kosten uit voorstudies                                                            -/        € 1.296.000 N
f. terugboeken tussentijdse winstneming op 3 projecten                               -/-       € 3.460.000 N
                                                           154
</pre>

====================================================================== Einde pagina 158 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 159 ======================================================================

<pre>subtotaal                                                                           -/-       € 2.245.000 N
In de begroting werd rekening gehouden met:
a. mutaties voorzieningen uit doorrekening toekomstige ontwikkelingen                         € 1.723.000 V
b. resultaat op erfpachten door verkoop en hogere canon baten                                 € 1.168.000 V
e. kosten uit voorstudies                                                           -/-       € 100.000 N
f. tussentijdse winstneming                                                                   €    50.000 V
subtotaal                                                                                     € 2.841.000 V
Het verschil ten opzichte van de begroting bedraagt                                 -/-       € 5.086.000 N
Het terugboeken van eerder genomen winsten wordt veroorzaakt door gestegen kosten voor bouwrijp maken en
de neerwaartse druk op de grondprijzen onder andere door de gestegen hypotheekrente. De kosten voor
voorstudies zijn hoger dan begroot. Dit komt door het grote aantal lopende voorstudies (6) en de complexiteit
ervan. Het grootste aandeel in deze kosten neemt het plan gebiedsexploitatie Kronenburg in. Doordat de
besluitvorming hierover in 2023 heeft plaatsgevonden worden de voorstudie kosten van € 720.000 conform de
BBV richtlijnen direct ten laste van het resultaat genomen. Tot slot valt het voordeel uit de mutaties voorzieningen
€ 424.000 lager uit dan begroot.
Het nadelig resultaat van € 5.086.000 wordt als volgt verrekend met de BR Grondexploitatie:
a. niet uitvoeren van een geraamde dotatie aan de BR Grondexploitatie                         € 1.723.000 V
b. onttrekking aan de BR Grondexploitatie                                                     € 3.363.000 V
Met wie werken we samen
Verbonden partijen
Omgevingsdienst Regio Arnhem (ODRA)
Voor meer informatie wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.
Partners
    Omgevingsdienst Regio Arnhem (ODRA);
    Provincie Gelderland;
    Regiogemeenten;
    Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM);
    VNG (Vereniging Nederlandse gemeenten);
    Ministerie van BZK;
    CASA;
    Groenforum.
Ook werken we samen met verschillende subsidiepartners. Deze zijn in dit programma in de digitale begroting
(https://financien.arnhem.nl) terug te vinden. Het volledige overzicht van de begrotingssubsidies is te vinden in de
paragraaf Subsidies.
Beleidskaders
Ruimte
    Structuurvisie Arnhem 2020;
    Groenvisie 2017-2035;
    Welstandsnota;
    De Arnhemse aanpak van de wijkgerichte energietransitie;
    Verstedelijkingsstrategie Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen Foodvalley.
Milieu
    Luchtagenda gemeente Arnhem;
    Actieplan Omgevingslawaai;
    Rapportage geluidskaarten;
    Beleidsnota bodem 2012, Provincie Gelderland, gemeente Arnhem en gemeente Nijmegen;
    Nota Bodembeheer;
    Notitie Herijking loodbeleid 2020
    Actualisatie Nota Bodembeheer- addendum 2014 ;
                                                         155
</pre>

====================================================================== Einde pagina 159 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 160 ======================================================================

<pre> Actualisatie Nota Bodembeheer-2017-2018;
 Actualisatie Nota Bodembeheer-BKK2020;
 Actualisatie Nota Bodembeheer-BKK- PFAS;
 Beleidsplan externe veiligheid.
                                           156
</pre>

====================================================================== Einde pagina 160 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 161 ======================================================================

<pre>Wonen en leefomgeving
Onze stad is een groene, levendige, ondernemende en inclusieve stad waar Arnhemmers fijn en betaalbaar
kunnen wonen. Grote 'nieuwe' overstijgende opgaven, zoals de energietransitie en klimaatadaptatie, zijn
uitdagingen waar Arnhem voor staat. In de Arnhemse woonprincipes 2016-2025 wil
Arnhem haar positie als aantrekkelijke woonstad, onderscheidend in de regio, versterken. Arnhem is een groene
stad met een unieke ligging aan de Rijn. Zij geeft prioriteit aan ontmoetingsruimte in stadsparken, wijkparken en
buurtgroen. Dit programma omvat de volgende onderdelen: wonen en een aantal aspecten van de openbare
ruimte, zoals water, havenbeheer, stadsreiniging, bossen, parken en ecologie, stedelijk groen, spelen,
dierenwelzijn, afval en riolering. Daarbij is klimaatadaptatie een belangrijk aandachtspunt. Met klimaatadaptatie
bereiden we Arnhem voor op de effecten van de klimaatverandering, op heviger weer. We passen de stad aan
zodat deze minder kwetsbaar is voor hoog en laag water, extreme regenval, hitte en langdurige droogte. We
willen het Arnhemse groen versterken. Dat levert een prettige buurt op, maar draagt bijvoorbeeld met verkoeling
en wateropname ook bij aan klimaatadaptatie.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan
                 Ambities                               Doelen                              Inspanningen
Arnhem biedt woonruimte
Beschikbare en betaalbare woningen
Onze ambitie is dat er voldoende woningen zijn voor alle Arnhemmers. Hoewel er de afgelopen jaren al flink wat
woningen bijkwamen, zijn we er nog niet. Om ons doel te halen, zouden er eigenlijk jaarlijks minimaal 800 tot
1.000 woningen bij moeten komen en evenveel woningvergunningen moeten worden verleend. Ook zou een
groot deel van de woningtoevoegingen moeten bestaan uit sociale en betaalbare woningen. Uit de meest recente
cijfers blijkt echter dat we dat in 2022 niet hebben gehaald.
In 2022 werden minder vergunningen afgegeven voor nieuwe woningen en minder woningen gebouwd dan de
jaren daarvoor. In 2022 werden zo’n 700 woningen opgeleverd. In 2021 waren dat er nog meer dan 1200. Deze
gegevens zijn zorgelijk, omdat we hierdoor de woningtekorten dit jaar niet inlopen en de betaalbare woningcrisis
beperkt verhelpen. Dit is overigens niet alleen in Arnhem het geval, maar in heel Nederland. De gestegen
bouwkosten, de hogere rente en belemmeringen zoals hoge personeelskosten en onderzoek naar
stikstofdepositie spelen hierin een rol. In 2022 zijn een aantal activiteiten uitgevoerd, die kunnen helpen dit tij te
keren:
     Om voldoende woningen te realiseren is samenwerking met onze partners van groot belang. Met
      woningcorporaties en marktpartijen in de woningbouw hebben we de handen ineen geslagen om aan de
      slag te gaan met het bouwen van voldoende woningen en om de woningbouw te versnellen. Met deze
      partijen tekenden we in februari 2022 een Stadsakkoord, waarin is afgesproken op welke wijze we dat
      gezamenlijk doen. Het akkoord is door ruim 25 partijen ondertekend.
     Om beter te kunnen sturen op de bouw van betaalbare woningen kennen we sinds 2022 een
      doelgroepenverordening. Hierdoor kunnen we in bestemmingsplannen (afdwingbare) afspraken opnemen
      over betaalbare woningbouw. Door deze doelgroepenverordening lukt het bij nieuwe plannen beter om te
      komen tot optimalere woningbouwprogramma’s. Dit instrument blijkt noodzakelijk; in onze harde plannen
      zitten op dit moment nog teveel dure (huur)woningen, waardoor extra sturing bij de zachte plannen benodigd
      is.
     Met het invoeren van de opkoopbescherming worden sinds begin dit jaar goedkope koopwoningen
      beschermd, zodat de voorraad goedkope koopwoningen bereikbaar blijft voor starters en mensen met een
      kleinere portemonnee.
                                                          157
</pre>

====================================================================== Einde pagina 161 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 162 ======================================================================

<pre>Versnellen en doorprogrammeren van (betaalbare) woningen
Tussen 2018 en 2021 werden in Arnhem relatief veel woningen opgeleverd. Jaarlijks was er sprake van meer
dan 1000 woningtoevoegingen. Kwantitatief liepen we daardoor voor op onze opgave. Kijkende naar de
woningbouwcijfers over 2022 zien we een beperkte vooruitgang: Het aantal verleende vergunningen lag dit jaar
lager dan voorheen en er werden minder woningen gerealiseerd dan voorgaande jaren. Ook de cijfers over de
segmenten waarin woningen de afgelopen jaren zijn opgeleverd stemmen nog niet tevreden. De afgelopen jaren
zien we dat vooral het vrije huursegment hard groeide. Deze cijfers tonen de noodzaak aan om binnen projecten
nadrukkelijker te sturen op het woonprogramma en hier afdwingbare afspraken over te maken. Waar er jaren
terug in beperkte mate op deze manier werd gestuurd, zullen de komende periode vaker plannen ‘hard’ worden
of gerealiseerd worden waarin meer sociale huur- en betaalbare (koop)woningen zijn opgenomen. Dat is
overigens helaas nog niet voor alle plannen het geval waarvoor de gemeenteraad een uitgewerkt plan kunt
verwachten. Voor sommige plannen zijn bijvoorbeeld al kaders vastgesteld voordat we hogere eisen stelden aan
betaalbaarheid. Dat tij willen we keren: in november 2022 stelden we de gemeenteraad via een raadsbrief bij de
Voortgangsrapportage Arnhem Biedt Woonruimte op de hoogte van vier actielijnen om te komen tot voldoende
(betaalbare) woningen.
Belangrijk aspect is dat we zien dat de differentiatie van wijken moeizaam van de grond komt. Corporaties
hebben met name posities in de kwetsbare wijken en in veerkrachtige wijken komen beperkt ontwikkellocaties
vrij. Er zijn maar weinig toevoegingen van woningen voor lage inkomens in wijken met mensen met relatief hoge
inkomens.
Doorstroming bevorderen
Voor doorstroming in het corporatiebezit heeft de gemeente in samenwerking met de provincie en de drie grote
corporaties een verhuiscoach aangesteld. De verhuiscoach voert momenteel de eerste gesprekken met
(senioren) inwoners van onze stad. De verhuiscoach begeleidt deze (potentiële) groep verhuizende senioren nu
al naar een (nieuwe) woning. In 2022 heeft de eerste verhuizing plaatsgevonden van een corporatiehuurder naar
een (sociale) huurwoning.
Een belangrijk middel om doorstroming te bevorderen is om woningen te bouwen die aansluiten bij de
woonwensen van senioren. Onze aanname is dat als we deze doorstroomkansen weten te benutten, er veel
woningen vrij kunnen komen met relatief lage prijzen. In nieuwbouwprojecten geven we in toenemende mate
ruimte voor woonvormen voor senioren, waarbij we het van belang vinden dat mensen in de eigen wijk kunnen
doorstromen, dichtbij bekende voorzieningen. In 2022 hebben we de gemeenteraad een Woon-Zorg-Nota
aangeboden, deze nota gaat in op verschillende uitdagingen om doorstroming te bevorderen.
Voldoende woningen voor alle Arnhemmers/ voor bijzondere doelgroepen
Arnhem wil een inclusieve stad zijn. Die ambitie wordt breed gedragen. Arnhemmers hebben recht op een veilig
thuis in een prettige wijk met perspectief om zich te ontwikkelen. Arnhem voelt zich ervoor verantwoordelijk dat
elke inwoner geschikte huisvesting heeft (of deze binnen een acceptabele termijn kan vinden) in een prettige
leefomgeving met voldoende (zorg)voorzieningen. Ten behoeve van deze opgave is aan de gemeenteraad eind
2022 een woon-zorg-nota aangeboden.
Om de huisvestingskansen van personen behorende tot aandachtsgroepen te vergroten, geven we uitvoering
aan een aantal afspraken. Ook dit jaar reserveren we weer 120 sociale huurwoningen voor personen die
uitstromen uit instellingen en opvang. Daarnaast voldeden we ook in het jaar 2022 weer aan onze taakstelling
voor het huisvesten van statushouders.
Omdat er een grote groep ‘spoedzoekers’ blijft die nu vaak tussen wal en schip valt, is aan de gemeenteraad een
flexwoningplan aangeboden. Intentie is om op het Merwedetterrein op de korte termijn 150 woningen te
realiseren voor mensen met een urgente woonvraag. Vijftig woningen zijn bedoeld voor statushouders.
Collectieven, zelfbouw en flexwonen bevorderen
Om mensen zelf te laten beslissen hoe zij hun woon- en leefomgeving vormgeven, willen we meer ruimte maken
voor collectieve wooninitiatieven en zelfbouwmogelijkheden. In 2022 is door de gemeenteraad het
bestemmingsplan voor Gaardenhage vastgesteld. In dit plan is ruimte voor een CPO-ontwikkeling en worden 12
kleine kavels beschikbaar gesteld voor zelfbouw. Momenteel wordt binnen enkele concrete ‘zachte’ projecten
bekeken óf en hoe we CPO-projecten mogelijk kunnen maken, hierbij bekijken we ook hoe we collectieve
wooninitiatieven door middel van informatieavonden en via beleid en ruimtelijk instrumentarium kunnen
stimuleren. Bij project ‘Coehoorn’ worden de verdere voorbereidingen getroffen om een ‘cohousing’-project te
realiseren.
In 2022 is een startnotitie voor een nieuwe Woonvisie aan de gemeenteraad aangebode. In deze visie willen we
plannen om coöperatieve woonvormen te stimuleren verder concretiseren.
Om te voorzien in de grote vraag naar woningen, zetten we in Arnhem ook in op de bouw van flexwoningen. Op
dit moment lopen gesprekken voor de realisatie van flexibele woonvormen op het Merwedeterrein en worden
andere locaties verkend. Voor het Merwedeterrein is een substantiële subsidie van het Rijk beschikbaar gesteld.
                                                          158
</pre>

====================================================================== Einde pagina 162 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 163 ======================================================================

<pre>Uitbreiden woonwagenlocaties
Voor woonwagenbewoners staat het leven in een woonwagen voor veel meer dan een woonplek alleen. Het gaat
om cultuur, traditie en een lange geschiedenis. Ook gaat het over toekomst: voor woonwagenbewoners is het
van groot belang dat het leven in een woonwagen kan worden voortgezet door de kinderen en kleinkinderen,
zodat de woonwagencultuur behouden kan blijven.
In 2022 zijn nadere regels voor de toewijzing van woonwagenstandplaatsen vastgesteld. Dat is van belang,
omdat een groot deel van de bestaande algemene en gemeentelijke regels
voor toewijzing van standplaatsen/woonwagens niet aansloten bij de wensen van woonwagenbewoners.
Hierdoor zijn regels aangepast op de specifieke situatie van woonwagenbewoners.
Om in Arnhem het aantal woonwagenplaatsen uit te breiden, zijn op meerdere locaties in 2022 projecten
opgestart. Bij locatie ‘Gelderse Rooslaan’ is een pilotproject opgestart om te komen tot vier extra standplaatsen.
Bij locatie Bethaniënstraat is een nieuw inrichtingsplan gemaakt om te komen tot extra standplaatsen. In 2022 is
een eerste schetsplan voorgelegd aan de bewoners. Het ontwerp is overwegend positief ontvangen. De
komende tijd wordt een aangepaste versie op basis van de feedback van de bewoners weer voorgelegd.
Huisvesting arbeidsmigranten
Het organiseren van goede en veilige huisvesting voor arbeidsmigranten is een taak van veel partijen zoals
gemeenten, provincies, werkgevers en huisvesters. Omdat arbeidsmigranten veelal niet gebonden zijn aan een
specifieke plek, maar wonen en werken over gemeentegrenzen heen, pakken we dit thema in de regio op. Vanuit
de regio is in 2022 een handreiking opgesteld. Hieraan wordt verder uitvoering gegeven in samenwerking met
bedrijfsleven en de regiogemeenten.
Om in Arnhem goede en veilige woonplekken voor arbeidsmigranten te kunnen faciliteren, zijn in 2022
voorbereidingen getroffen om een lokaal beleidskader op te stellen. Over dit kader informeren we de
gemeenteraad nader in 2023. In de regio voeren wij tevens, via de Groene Metropoolregio, gesprekken over een
regionaal kader.
In de tussentijd is door het ‘facetbestemmingsplan verkamering en woningsplitsing’ al geregeld dat panden niet
meer verkamerd kunnen worden ten behoeve van het kortdurende verblijf van internationale werknemers. Op die
wijze proberen we te voorkomen dat in woonwijken verschillende bewoners samenwonen met zeer
conflicterende woon- en leefritmes.
Studentenhuisvesting en starters
In 2022 hebben wij ons samen met onze partners ingezet voor voldoende studentenkamers in de stad. In 2022
heeft de SSH& zich ingezet voor het verduurzamen /verbeteren van de woningvoorraad. Bovendien heeft de
SSH& een tweetal locaties toegevoegd aan hun vastgoedportefeuille Op basis van het Kences onderzoek naar
de kamermarkt voor studenten was ook in 2022 onze kamermarkt kwantitatief in evenwicht. Wel zijn wij samen
met de onderwijsinstellingen, de SSH& en de studentenbelangenorganisatie een traject ingegaan om
discriminatie/ uitsluiting van (internationale) studenten tegen te gaan. Hierbij focussen wij ons op
discriminatie/uitsluiting op de Arnhemse kamermarkt.
Doelgroepenverordening
Een doelgroepenverordening is door de gemeenteraad in februari 2022 vastgesteld. Hierdoor kan de gemeente
via bestemmingsplannen betaalbare woningbouw afdwingen. Het instrument dient vooral als 'stok achter de deur’
om in de voorbereidende fase van woningbouwontwikkeling tot het gewenste woningbouwprogramma te komen,
in overeenstemming met het Arnhemse vastgestelde beleid.
Beleid op splitsen en verkameren
In het Plan van Aanpak Verkamering en Woningsplitsing zijn zes acties opgenomen. Al deze acties zijn
uitgevoerd of in uitvoering genomen. Zo is er een facetbestemmingsplan vastgesteld waarin regels over nieuwe
verkameringen en splitsingen zijn verankerd. Daarnaast zijn regels over het beheer van kamerverhuurbedrijven
opgenomen in de APV. Ook werken we samen met huurders, verhuurders en de omgevingsdienst aan een
aanpak ‘goed verhuurderschap’. We merken dat vanuit het Rijk steeds meer instrumenten en mogelijkheden ter
beschikking worden gesteld om te sturen op de woningvoorraad en malafide verhuurderschap. De komende
jaren zullen we deze nieuwe instrumenten afwegen tegen bestaand instrumentarium en de bestaande inzet.
Discriminatie op de woningmarkt
In Arnhem vormt discriminatie op de woningmarkt een serieus probleem. In het uitvoeringsplan van ‘Vrij zijn in
Arnhem’ hebben we de gemeenteraad in oktober 2022 op de hoogte gebracht van acties vanuit het ‘domein
wonen’ om discriminatie op de woningmarkt aan te pakken. Deze acties zijn in 2022 opgestart. Eerder in 2022
publiceerden we het onderzoek naar discriminatie op de woningmarkt.
Zoals ook beschreven bij “studentenhuisvesting en starters” zijn wij als gemeente een traject ingegaan om
discriminatie/uitsluiting op de kamermarkt aan te pakken. Dit doen we zodat ook onze studentenkamermarkt
inclusief en bereikbaar is voor iedereen.
                                                           159
</pre>

====================================================================== Einde pagina 163 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 164 ======================================================================

<pre>Effectindicator                                                       2018   2019     2020       2021     2022
 Woningvoorraad                                                     74.416 75.632   76.727     77.839   79.065
 Eenheid: Aantal woningen
 Bron:     CBS
 Toevoegingen aan de woningvoorraad: nieuw gebouwde
                                                                        11      9       12          6        7
 woningen
 Eenheid: Eenheid: Het aantal nieuwbouwwoningen per 1000 woningen
 Bron:     CBS (verplichte BBV-indicator)
 Toevoegingen aan de woningvoorraad: overige
                                                                       551    561      297        937      211
 toevoegingen
 Eenheid: Het aantal overig toegevoegde woningen (meestal transformatie)
 Bron:     CBS
 Toevoegingen aan de woningvoorraad: aandeel eigendom
                                                                         6     16       16          8
 corporaties nieuwbouwwoningen
 Eenheid: % corporatiewoningen van totaal toegevoegde woningen
 Bron:     CBS
 Ontwikkeling woningeigendom (bestaande woningvoorraad)
                                                                        44     44       44         43       43
 - aandeel woningen koop
 Eenheid: % koopwoningen van de totale woningvoorraad
 Bron:     CBS
 Ontwikkeling woningeigendom (bestaande woningvoorraad)
                                                                        36     36       36         35       35
 - aandeel woningen corporatiebezit
 Eenheid: % corporatiewoningen van de totale woningvoorraad
 Bron:     CBS
 Ontwikkeling woningeigendom (bestaande woningvoorraad)
                                                                        19     20       20         21       22
 - aandeel woningen particuliere huur
 Eenheid: % woningen particuliere verhuur van de totale woningvoorraad
 Bron:     CBS
 Afgegeven woningbouwvergunningen (nieuwbouw &
                                                                     1.327  1.204      872
 verbouw)/ transformatie
 Eenheid: Aantal woningbouwvergunningen per jaar
 Bron:     ODRA/CBS
Kwalitatieve en toekomstbestendige woningvoorraad
Mede door de energiecrisis zijn we in 2022 genoodzaakt om stappen te zetten om energiearmoede te
voorkomen en om woningen te verduurzamen. Met woningcorporaties maken we prestatieafspraken over
verduurzaming van het bezit. Over onze overige inzet is meer informatie te vinden onder het programma Klimaat
en energie.
In 2022 is aan de gemeenteraad een woon-zorg-nota aangeboden. Deze nota biedt aanknopingspunten om de
Arnhemse woningvoorraad de komende jaren geschikter te maken voor mensen in alle levensfases. We willen
hier nadrukkelijker op sturen.
                                                           160
</pre>

====================================================================== Einde pagina 164 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 165 ======================================================================

<pre>Levensloopgeschikte woningen ontwikkelen en bestaande woningen levensloopgeschikt
maken
De wetgever heeft via het Bouwbesluit geregeld dat alle nieuwbouwwoningen tot op zekere hoogte
levensloopbestendig moeten zijn.
Conform de Arnhemse Woonprincipes houden we rekening met levensloopgeschikt wonen in onze gemeente. In
de sociale huursector kennen we duidelijke normen over wanneer een woning wordt aangemerkt als
‘levensloopgeschikt’ of ‘rolstoeltoegankelijk’. Met corporaties en huurdersorganisaties bekijken we continue hoe
we een geschikte match kunnen maken tussen woningen en mensen in verschillende levensfases.
Doorstroming in de verhuisketen voor senioren blijft wel een aandachtspunt. Een verhuiscoach is sinds kort actief
in onze gemeente om deze doorstroming teweeg te brengen. Het toevoegen van voldoende levensloopgeschikte
betaalbare (huur)woningen voor senioren inwoners vergt extra aandacht. Er zijn wel steeds meer projecten in
voorbereiding, waarbij we inzetten op woningen voor senioren. Hierbij bestuderen we ook of de hele omgeving
geschikt is voor rolstoel en/of rollator.
Daarbij voeren wij met de corporaties en huurdersorganisaties gesprekken over flexibiliteit binnen het
woningaanbod van levensloopgeschikt wonen. Door inventief naar ons aanbod corporatiewoningen te kijken zijn
mogelijk meer woningen in te zetten als levensloopgeschikt ('light').
In 2022 is aan de gemeenteraad een Woon-Zorg-Nota aangeboden. Dit kader biedt handvatten om meer
geschikte woningen voor alle levensfasen in Arnhem te realiseren.
Gezond binnenklimaat
Het aanpakken van vocht en schimmel heeft voor ons prioriteit. Omdat we zelf niet de eigenaar zijn van
woningen in onze stad, stimuleren we woningcorporaties en verhuurders om een gezond binnenklimaat te
realiseren. Waar mogelijk, maken we hierover harde afspraken.
Om huurders met vocht- en schimmelproblemen te helpen, hebben we een stappenplan gepubliceerd op onze
website. Huurders kunnen met hun klachten terecht bij het Huurdershuis. Het Huurdershuis ontvangt een
gemeentelijke subsidie voor de ondersteuning en advisering van huurders. Mede door het stappenplan hebben
zich in 2022 een recordaantal huurders gemeld bij het Huurdershuis.
We hebben de gemeenteraad per raadsbrief geïnformeerd over onze acties ter bevordering van een gezond
binnenklimaat. De inzet van een onafhankelijke vocht- en schimmelexpert is hiervan een belangrijk onderdeel.
Afspraken over deze expert en over gezond wonen zijn vastgelegd in de prestatieafspraken.
Handhaving minimale woonkwaliteit (amendement 21A58 Minimale woonkwaliteit in
begroting)
Aan de ODRA is de opdracht gegeven om nadrukkelijker toe te zien op de woonkwaliteit en regels uit het
Bouwbesluit bij bestaande woningen. Omdat in de meeste gevallen de kwaliteit van een woning niet dusdanig
slecht is dat de ODRA überhaupt de bevoegdheid heeft om in te grijpen, verkennen we hoe we het mogelijk
kunnen maken op een gemakkelijke manier melding te doen, waarbij niet te veel beslag wordt gelegd op de
capaciteit van de ODRA. Op de website van Arnhem hebben we daarom al wel stappenplannen gepubliceerd
over waar bewoners terecht kunnen bij (bijvoorbeeld) problemen met ongezonde woningen of slecht
onderhouden woningen.
Woningen verduurzamen
De transitievisie warmte is in 2021 opgesteld in samenwerking met de corporaties en begin 2022 door de
gemeenteraad vastgesteld. De renovaties die door de corporaties worden uitgevoerd leiden tot betere
energiekwaliteit van de woningen. Dit wordt na afloop van het jaar gemonitord. De urgentie om woningen te
verduurzamen wordt steeds hoger, door de enorme stijging van de gasprijzen. Daarom hebben de corporaties en
de gemeente in mei 2022 afgesproken om een versnellingsplan verduurzamen bestaande woningen te
ontwikkelen. De uitvoering van het project verbeteren particuliere woningen ArnhemOost (gefinancierd vanuit het
Volkshuisvestingsfonds) is gestart met een collectieve en een individuele aanpak (SEWA-regeling).
Effectindicator                                                       2018    2019       2020       2021      2022
 Rapportcijfer woning                                                          7,7                   7,7
 Eenheid: Gemiddeld rapportcijfer voor de woning op een schaal van 0-10
 Bron:     Arnhemse leefbare wijken monitor (tweejaarlijks)
                                                            161
</pre>

====================================================================== Einde pagina 165 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 166 ======================================================================

<pre>Leefbare woonomgeving
Prestatieafspraken met corporaties
Uit de samenwerkingservaring met corporaties en zorgpartijen blijkt dat de vitaliteit en leefbaarheid van
wooncomplexen in belangrijke mate wordt bepaald door een goede mix van bewoners. Met corporaties werken
wij verder samen aan de toepassing van de vrije toewijzingsruimte als de situatie in een wijk of buurt daar
aanleiding toe geeft. Vrije toewijzingsruimte is essentieel voor goede leefbaarheid. Hiermee kunnen
wooncomplexen en de leefomgeving waarbij de leefbaarheid onder druk staat, weer vitaal worden gemaakt.
In 2022 hebben we de gemeenteraad raad een woon-zorg-nota aangeboden dat nader ingaat op de
huisvestingskansen van personen behorende tot aandachtsgroepen en het vitaal houden van wijken.
Sturing op ruimtelijke plannen
Bij ruimtelijke initiatieven wordt nadrukkelijk rekening gehouden met de veerkracht van een wijk. Bij
ontwikkelperspectieven die we opstellen voor wijken in kwetsbare gebieden staat het woningbouwprogramma
mede in dienst van het verbeteren van de leefbaarheid in wijken. Dat is bijvoorbeeld het geval in Presikhaaf-3.
Aanpak goed verhuurderschap
Zie inspanning ‘goed verhuurderschap’
Uitvoering Plan van Aanpak Verkamering en Woningsplitsing
Door het verkameringsbeleid zorgen we dat voorkomen wordt dat hierdoor extra druk op de leefbaarheid
ontstaat. We maximeren bijvoorbeeld het aantal personen dat in een woning mag wonen. Zie verder de
inspanning ‘beleid op splitsen en verkameren’.
Goed verhuurderschap
In Arnhem willen we de positie van huurders versterken. In 2022 klopte een recordaantal van 1200 Arnhemmers
aan bij het Huurdershuis met een woon- of huurkwestie. In 2022 hebben we het Huurdershuis incidenteel extra
middelen gegeven om huurders beter bij te staan bij hun kwesties met verhuurders. Per 2023 verdubbelen we de
subsidie aan het Huurdershuis.
In 2022 zijn voorbereidingen getroffen voor de invoering van verhuurdersvergunningen in Arnhem. Door het
invoeren van een vergunningstelsel waarbij voorwaarden worden gesteld aan verhuur, kunnen excessen worden
voorkomen. De exploitatie van panden waarin excessen veelvuldig plaatsvinden kan worden verboden.
Opkoopbescherming
In 2022 was Arnhem één van de eerste gemeenten die de opkoopbescherming invoerde. Doel van de maatregel
is het beschermen van koopwoningen in het goedkope en middeldure segment tegen opkoopgedrag door
particuliere investeerders, die de woning niet gebruiken om zelf te bewonen, maar om rendement te behalen.
Daardoor beschermen we in Arnhem goedkopere koopwoningen, zodat ook starters en mensen met een kleinere
portemonnee kans maken op een dergelijke woning.
Effectindicator                                                         2018        2019  2020      2021      2022
 Leefbaarheid in eigen buurt                                                         7,2              7,2
 Eenheid: Gemiddeld rapportcijfer voor de leefbaarheid in de buurt op een schaal van 0-10
 Bron:     Arnhemse leefbare wijken monitor (tweejaarlijks)
 Woonomgeving                                                                        7,4              7,4
 Eenheid: Gemiddeld rapportcijfer voor de woonomgeving op een schaal van 0-10
 Bron:     Arnhemse leefbare wijken monitor (tweejaarlijks)
                                                            162
</pre>

====================================================================== Einde pagina 166 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 167 ======================================================================

<pre>Arnhem-Oost
Doelen Arnhem-Oost
Zie voor de toelichting hieronder de inspanning 'vier ontwikkellijnen' en de toelichting binnen diverse andere
programma's.
Vier ontwikkellijnen
De Arnhem-Oost-aanpak is vertaald in 4 ontwikkellijnen die tezamen een integraal perspectief vormen op de
uitdagingen in de vijf wijken van Arnhem en die alle ten goede komen aan meer kansen en perspectief voor een
nieuwe generatie. De nadruk ligt in deze wijkaanpak op de combinatie tussen sociaal en fysiek. De
ontwikkellijnen vormen samen met de wijkanalyses en andere analyses een leidraad om te komen tot de
ambities over 18 jaar. De doelen en bijbehorende indicatoren voor de komende vier jaar worden opgenomen in
de wijkuitvoeringsplannen. De ontwikkellijnen zijn niet alleen een doel om naartoe te werken, maar zijn iets waar
wij elke dag in de buurt mee bezig willen zijn. De vier ontwikkellijnen zijn:
1. Bewoners voelen zich vrij, veilig en verbonden met elkaar in hun wijk, waar zij trots op zijn.
2. Alle jongeren kunnen zich ontwikkelen in een cultuur waarin de persoonlijke ontwikkeling centraal staat en
      alle bewoners zijn aan het werk als ze dat kunnen of ze doen mee.
3. Iedere bewoner kan rondkomen, en leeft gezond, zowel fysiek als mentaal.
4. Ieder kan opgroeien en leven in kwalitatief goede woningen in een prettige en veilige openbare ruimte.
Afgelopen jaar is uitvoering gegeven aan de uitvoeringsagenda Arnhem-Oost. Voor het komende jaar wordt deze
agenda verder doorontwikkeld: er komen meer integrale aanpakken gericht op veiligheid, buurtleefbaarheid en
onderwijs en zorg in de Arnhem-Oost-wijken. De raad zal hier in het eerste kwartaal over worden geïnformeerd
met een raadsbrief. Komend jaar staat in het teken van het bouwen en ontwikkelen van een extern
programmabureau. Hiervoor is een kwartiermaker aangetrokken.
Een schone, groene én klimaatbestendige openbare ruimte
Naar een klimaatadaptieve stad
In 2022 is er verder gewerkt aan het klimaatbestendig maken van de stad. Veel onderhoudsmaatregelen zijn
gecombineerd met het aanbrengen van extra groen en bomen, o.a. in de omgeving van het Willemsplein en in de
Steenstraat. Ook is de waterberging vergroot bij diverse projecten. Een voorbeeld hiervan is een nieuwe
overstort bij het Spijkerkwartier, waardoor de kans op wateroverlast in deze wijk aanzienlijk is verkleind. Ook zijn
er diverse acties geweest om bewoners te stimuleren om maatregelen op hun eigen terrein te nemen, zoals het
'NK tegelwippen'. Ook is de eerste fase van de 'groene route Malburgen' uitgevoerd. De uitvoeringsagenda
klimaatadaptatie vormt bij dit alles de leidraad voor de planning en prioritering van maatregelen.
Stimuleren en faciliteren
Er wordt veel gebruik gemaakt van de (uitgebreide) subsidiemogelijkheden door bewoners en bedrijven.
Initiatiefnemers worden ondersteund met kennis en een financiële bijdrage wanneer ze hun eigen terrein
vergroenen of geschikt maken voor infiltratie van hemelwater.
Klimaattoets
De voorbereidingen voor het opzetten van de klimaattoets lopen. Een eerste operationele versie verwachten we
voorjaar 2023.
Gebiedsgerichte maatregelen
Op diverse plekken in Arnhem worden projecten uitgevoerd waarmee de klimaatbestendigheid wordt vergroot.
Ook wordt er gewerkt aan plannen voor toekomstige projecten waarmee we Arnhem meer klimaatadaptief
maken.
Minder verharding
Er is inmiddels een monitoringssysteem in ontwikkeling waarmee we kunnen volgen hoe de hoeveelheid
verharding zich in Arnhem ontwikkelt. Met ingang van 2023 kunnen we hiermee volgen in welke mate de
hoeveelheid verharding vermindert als gevolg van diverse maatregelen.
Arnhem als koploper
De samenwerking met de onderwijsinstellingen levert ons bruikbare resultaten zoals bijvoorbeeld de studie
'Arnhem 2120' en de Arnhemse hittekaart die in het najaar 2022 is geactualiseerd. Deze helpt ons om het beleid
aan te scherpen en daarmee effectiever te maken.
                                                         163
</pre>

====================================================================== Einde pagina 167 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 168 ======================================================================

<pre>Effectindicator                                                         2018        2019       2020       2021      2022
 Vergroening/ verstening van tuinen
 Eenheid: Percentage
 Bron:     Eigen data; deze indicator wordt vanaf 2022 voor het eerst gemeten (Uitvoeringsagenda klimaatadaptatie).
Arnhems groen versterken
Op diverse fronten werken we aan de versterking van het Arnhemse groen, zo is in 2022 uitvoering gegeven aan
de motie om 10.000 extra bomen te planten. Meer voorbeelden staan in de toelichting hieronder. De groenvisie
vormt daarbij onze leidraad.
Herkenbare stad: Alle (verpachte) agrarische gronden in eigendom van gemeente Arnhem
kennen natuurinclusieve landbouw, waar mogelijk biologisch
Voor de agrarische gronden (in en rond de stadsparken, het buitengebied van Arnhem Noord en rond de
uiterwaarden van de Rijn en IJssel) die reeds in beheer zijn van gemeente Arnhem, geldt natuurinclusief/
natuurvolgend beheer. Daar waar wij de grond niet in eigen beheer hebben, maken we afspraken met pachters
over natuurinclusief beheer van deze gronden. Onder begeleiding van adviesbureaus Eelerwouden en Land&Co
worden samen met de betrokken pachters actief stappen gezet ten behoeve van natuurinclusieve landbouw en
agrarische natuur- en landschapsbeheer. Hoewel deze transitie een proces van een lange adem is, lopen we op
schema.
Herkenbare stad: Vergroten groenmassa bomen en bos in Arnhem
Het aanplanten van extra bomen en bos loopt voorspoedig. Op diverse hittegebieden in de stad zijn extra bomen
geplant zoals bijvoorbeeld aan de Jansbuitensingel, Jansbinnensingel, het Jansplein en in de Steenstraat. Het
wijkklimaatbosje in Presikhaaf is aangeplant samen met schoolkinderen uit de wijk. Het verzorgen van de
groeiplaatsen van oudere park- en stadsbomen loopt conform planning. We betrekken het Boom Kwaliteitsteam
Arnhem en de Arnhemse Bomenbond om te komen tot een beheerplan voor de Beukenlaan. Het streven 10.000
extra bomen te planten in het plantseizoen 2022-2023 is gelukt en gereed.
Herkenbare stad: In stand houden van gezonde bossen en parken
In 2022 zijn extra medewerkers in dienst getreden zodat er volop gewerkt kan worden aan het uitvoeren van
noodzakelijke kwaliteitsverbeteringen. We werken aan betere bosbodems waar water wordt vastgehouden,
stikstof wordt gebufferd en er voldoende licht op de bodems komt om een kruiden- en struiklaag van diverse
soorten te ontwikkelen. In het najaar van 2022 zijn soorten met rijker strooisel (loofsoorten) aangeplant in
Sonsbeek en Kemperheide. Op de Koningsheide zijn bosranden aangelegd, zijn op diverse plekken stukken
dood stamhout neergelegd en zijn enkele poelen hersteld en nieuwe aangelegd.
Onze boswachters hebben een Instagramaccount zodat ook via de social media er ruime aandacht is voor wat er
zich afspeelt in onze bossen en parken.
Natuurvriendelijke stad: Bij ruimtelijke projecten is natuurinclusief bouwen en ontwerpen de
norm
Bij nieuwbouwwoningen is het natuurinclusief bouwen een verplichting in de bestemmingsplannen. Een mooi
voorbeeld zijn de woningen voor veld 23 in Schuytgraaf waarbij bewoners, architect en gemeente samen
invulling geven aan het natuurinclusief bouwen. De doorontwikkeling van het puntensysteem staat voor 2023 op
de planning, in combinatie met de klimaatadaptatietoets.
Natuurvriendelijke stad: Kennis van de biodiversiteit en verbeteren leefgebieden
kenmerkende soorten
De monitoring is opgestart en loopt conform afspraken. De eerste resultaten en een daarop gebaseerd
ontwikkeladvies hebben we in 2022 ontvangen voor de gebieden Kemperheide, Malburgen, Klarendal en het
bronbos in park Zijpendaal. Met het advies zijn we aan de slag gegaan, waaronder het verfijnen van het
ecologisch maaibeheer en de aanplant van bosranden.
Natuurvriendelijke stad: Verbeteren van het natuurvriendelijke beheer en inrichting van ons
groen
Het verbeteren van natuurlijkvriendelijk beheer en inrichting van ons groen is een continue en doorlopend
proces. Ecologische inrichting en beheer is en blijft ons uitgangspunt. Een recente uitbreiding van ons ecologisch
maaibeheer is dat we in de parken en bossen vanaf het voorjaar 2022 in principe niet onder kroonprojecties
(boomkronen) maaien. Hierdoor wordt onder andere in de actieve wortelzone meer vocht vast gehouden. Dit leidt
tot betere bodems met meer biodiversiteit zowel boven- als ondergronds. Bij de stadsbomen is dat voor het
aankomend groeiseizoen in voorbereiding.
Verder laten we het dode hout achter in de bossen en leggen we samen met vrijwilligers in plantsoenen
takkenrillen aan waar allerlei soorten (kleine zoogdieren, insecten, amfibieën en vogels) bij gebaat zijn.
                                                             164
</pre>

====================================================================== Einde pagina 168 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 169 ======================================================================

<pre>Natuurvriendelijke stad: Onderzoek naar het naast elkaar leven van de honingbij en de wilde
bij
EIS kenniscentrum insecten heeft een algehele analyse gemaakt van historische gegevens van wilde bijen in de
gemeente Arnhem. Daarnaast heeft EIS veldonderzoek gedaan binnen de gebieden Koningsheide / De
Waterberg, Meinerswijk en park Immerloo / Huissensedijk. De resultaten zijn in concept gereed.
Verder heeft EIS een advies gegeven hoe om te gaan met de balans tussen de honingbij en de wilde bijen, in
bijzonder de concurrentie gevoelige wilde-bijen-soorten. Aan de hand van de resultaten nemen we eventueel
maatregelen om het leefgebied van de wilde bijen in Arnhem te behouden en te versterken. In 2023 volgt een
nieuwe monitoringsronde in drie andere gebieden.
Samenwerkende stad: Wijkgroenagenda's
Ook in de wijken liggen ambities om te vergroenen. Sinds 2021 stellen we samen met bewoners
wijkgroenagenda’s op. De wensen en ideeën van deze inwoners zetten we vervolgens om in acties en
maatregelen die we samen met hen en andere stakeholders, zoals woningcorporaties en sociale
wijkondernemingen, realiseren. In de wijken Arnhemse Broek, Elderveld, Sint Marten & Sonsbeek, Klarendal,
Alteveer / Cranevelt en het Centrum zijn al wijkgroenagenda’s opgesteld. We zijn nu gezamenlijk met bewoners
bezig om alle hierin genoemde maatregelen uit te voeren. In 2023 volgen nog 3-4 wijken. Idealiter zijn in 2026
voor alle Arnhemse wijken wijkgroenagenda’s opgesteld.
Samenwerkende stad: Het vergroten van het bewustzijn onder de inwoners voor groen en
vergroenen (onder andere tuinen)
Samen met onze groene partners in de stad willen we de inwoners van Arnhem kennis en ervaring op laten doen
over de waarden van ons groen. Dit maakt de kans groter dat inwoners meer zorg hebben voor hun eigen
groene omgeving en hun tuin willen gaan vergroenen. Stichting Natuurcentrum Arnhem, inclusief de
Molenplaats, en platform Arnhem Klimaatbestendig spelen daarbij een belangrijke rol. In 2021 zijn we ook gestart
met de biodiversiteitscampagne 'Andere Arnhemmers', waarin we het verhaal rond biodiversiteit vertellen en
waaraan activiteiten worden gekoppeld van de verschillende groene organisaties in onze stad, zoals excursies,
struintochten en lezingen.
Aandacht voor dierenwelzijn
Bevorderen van het welzijn van gehouden dieren
We hebben onze webpagina Dierenwelzijn aangevuld met meer informatie over aanschaffen en verzorgen van
(huis)dieren. We hebben nog geen maatregelen genomen om verzorgers te ondersteunen die daartoe niet
(meer) in staat zijn.
Helpen van eigenaren met informatie over het correct houden van huisdieren
We hebben de (veel bezochte) dierenwelzijnspagina van de gemeente aangevuld met informatie over wat er
komt kijken bij het hebben van een huisdier, mogelijkheden voor tijdelijke hulp bij verzorging en bijdrage in
dierenartskosten en het belang van chippen en registreren van huisdieren. Het Dierentehuis Arnhem e.o. is zeer
zorgvuldig bij het plaatsen van zwerfdieren bij een nieuw thuis.
Helpen van ouderen, zorgbehoevenden en minima die niet (meer) goed kunnen zorgen voor
hun huisdieren
We hebben inmiddels de Arnhemse Minimaregeling Dierenartskosten gecontinueerd. Als er voldoende capaciteit
is gaan we ook netwerken voor opvang van huisdieren bekend maken bij Arnhemmers.
Op diervriendelijke wijze voorkomen of bestrijden van schade, overlast en gevaar door
dieren
Het zoeken van een oplossing voor honden rond gebieden met grazers en/of broed- of rustplaatsen voor vogels
loopt. Bestuurlijke voorstellen hiertoe zijn gepland in de eerste helft van 2023. De informatie over honden op
onze internetpagina is aangepast.
Zorgen voor opvang van huisdieren waarvoor niet (meer) wordt gezorgd
Het dierenasiel is gevestigd in Velp. Dit complex is verouderd. Het is bouwkundig slecht en de ruimtes voldoen
niet meer aan de eisen van deze tijd. Het Dierentehuis Arnhem e.o. wil nieuwbouw plegen waardoor de
dierenverblijven weer voldoen aan de huidige eisen. Het Dierentehuis heeft hiervoor een lening nodig. Een
voorwaarde voor de lening is een gemeentegarantie. Wij hebben deze eind 2022 verstrekt. De nieuwbouw wordt
waarschijnlijk in 2024 in gebruik genomen.
Bevorderen van het welzijn van in het wild levende dieren
In Arnhem staat dierenwelzijn voorop bij het tegengaan van gevaar en schade door dieren voor mensen.
Op zo diervriendelijk mogelijke wijze voorkomen of bestrijden van schade, overlast en
gevaar voor dieren
De actie richting de provincie over zwerfkatten is gepland in 2023. Voor preventieve plaagdierbeheersing hebben
we inmiddels een contract met een professionele plaagdierbeheerser.
                                                          165
</pre>

====================================================================== Einde pagina 169 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 170 ======================================================================

<pre>Voorkomen, beperken en bestraffen van door mensen toegebracht dierenleed
De overlegcyclus met de Hengelsport Federatie Midden-Gelderland moet nog gestart worden.
Een milieu- en gebruiksvriendelijke afvalinzameling
Reductie hoeveelheid restafval
Sinds het stoppen met DIFTAR is de hoeveelheid restafval per inwoner weer toegenomen. Dit lag in de lijn der
verwachting. In juni 2022 is de nieuwe afvalkoers door de raad vastgesteld. De hierin opgenomen maatregelen
moeten weer gaan leiden tot een reductie van de hoeveelheid restafval.
Beleidsontwikkeling afvalreductie
In juni 2022 is de Afvalkoers 2022-2026 Arnhem Schoner door de raad vastgesteld. Hierin is ook uitgewerkt hoe
we invulling geven aan participatie op dit onderwerp.
De raad is geïnformeerd over de mogelijkheden voor andere differentiëring voor de toerekening van de
afvalstoffenheffing op basis van de grootte van een huishouden. Bij de behandeling van de Begroting 2023 en de
verordening van de afvalstoffenheffing 2023 zijn echter geen voorstellen gedaan om tot een andere verdeling te
komen. De onderverdeling naar één- en meerpersoonshuishouden is gehandhaafd.
Effectindicator                                                        2018   2019       2020      2021      2022
 Omvang huishoudelijk afval                                           209,5  200,7      165,2     160,4
 Eenheid: Niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval (kg per inwoner).
 Bron:     CBS (verplichte BBV-indicator)
Afhandeling amendementen en moties Begroting 2022
Minimale woonkwaliteit in begroting (21A58)
Op de website van de gemeente is de pagina Gezond wonen - Gemeente Arnhem toegevoegd.
Laat alle kinderen spelen (21M215)
In de vastgestelde Begroting 2023 zijn plannen opgenomen om in de komende vier jaar in elke wijk een
inclusieve speelplek te realiseren. Dit komt neer op 6 speelplaatsen per jaar. Hierbij maken we gebruik van de
ervaringen die zijn opgedaan met de in 2022 uitgevoerde pilot. In de begroting is hiervoor voor de komende 4 jaar
een budget van 125.000 euro per jaar opgenomen.
Het plaatsen van een kerstboom op het Audrey Hepburnplein (21M242)
De plaats voor de kerstboom op het Audrey Hepburnplein is in overleg bepaald. De benodigde ondergrondse
voorziening zijn aangelegd. De kerstboom is na sinterklaas in december 2022 geplaatst.
Arnhem plant minimaal 10.000 bomen (21M255)
De motie is afgehandeld. Het college plant tussen boomfeestdag 2021 en boomfeestdag 2022 10.000 extra
bomen en houtige gewassen aan. Een mooie start is gemaakt tijdens boomfeestdag op 10-11-2021 met het
aanplanten van een kinderklimaatbosje in Presikhaaf. De eerste 2.500 bomen zijn hier aangeplant. In het voorjaar
van 2022 zijn ruim 1.500 bomen gratis uitgedeeld aan bewoners en in de Steenstraat, aan de Jansbuitensingel,
Zijpendaalseweg en Johan de Wittlaan zijn tientallen extra bomen aangeplant. Een aantal keren per jaar wordt via
www.arnhem.nl/bomen 10.000 nieuwe bomen in Arnhem - Gemeente Arnhem de actuele stand van zaken
doorgegeven met een infographic ‘bomenteller Arnhem’. Het aantal van 10.000 extra bomen is inmiddels
gerealiseerd.
                                                           166
</pre>

====================================================================== Einde pagina 170 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 171 ======================================================================

<pre>Wat heeft het gekost
                                                                Rekening     Begroting 2022            Rekening
                                                                  2021      Primitief  Definitief   2022      Afwijking
Bedragen x € 1.000
Middelen
Lasten                                                             38.256      41.026     41.929     37.711        4.218
Baten                                                              40.985      40.965     43.420     43.483           63
Saldo lasten en baten                                                2.729         -61      1.490     5.772        4.282
Toevoegingen aan reserves                                            1.856      4.039       5.652     8.680      -3.028
Onttrekkingen aan reserves                                           2.026      5.554       7.013     6.214         -799
Saldo toevoegingen en onttrekkingen                                    170      1.516       1.361    -2.466      -3.827
Gerealiseerd resultaat                                               2.899      1.454       2.851     3.306          455
Hieronder worden de grootste afwijkingen tussen de Begroting 2022 en rekening verklaard.
Onderwerp                  Totale      V/N                                                 Toelichting     I/S     AR/
                           afwijking                                                                               BR
                           (x €1.000)
Lasten                           3.761  V
Wonen                            1.155  V   Beleidsontwikkeling wonen                                        I     BR
Groen en klimaatadaptie in         706  V   Project Gebiedsexploitatie Kronenburg                            I     BR
de stad
Afval                              701  V   Afvalinzameling en verwerking                                    I     AR
Wonen                              441  V   Voldoende woningen                                               I     AR
Natuur en stadsparken              392  V   Water: baggerwerkzaamheden                                       I     BR
Groen en klimaatadaptie in         368  V   Uitvoering vergroening Arnhem-Oost                               I     BR
de stad
Openbare ruimte                    350  V   Project Gebiedsexploitatie Kronenburg                            I     BR
Openbare ruimte                    254  V   Riolering beheersysteem voor kolken en lijngoten                 I     AR
Groen en klimaatadaptie in         226  V   Programma Groenfonds                                             I     BR
de stad
Groen en klimaatadaptie in         195  V   Programma groot onderhoud Groen                                  I     BR
de stad
Openbare ruimte                   -288  N   Kabels en leidingen                                              I     AR
Natuur en stadsparken             -739  N   Beleidscapaciteit                                                I     AR
Baten                              270  V
Afval                              769  V   Afvalstoffenheffing                                              I     AR
Openbare ruimte                    407  V   Kabels en leidingen                                              I     AR
Groen en klimaatadaptie in        -237  N   Uitvoering vergroening Arnhem-Oost                               I     BR
de stad
Wonen                             -328  N   Beleidsontwikkeling wonen                                        I     BR
Openbare ruimte                   -341  N   Rioolheffing                                                     I     AR
Toevoegingen aan reserves       -2.818  N
Groen en klimaatadaptie in        -103  N   Programma Groenfonds                                             I     BR
de stad
Groen en klimaatadaptie in        -114  N   Programma groot onderhoud Groen                                  I     BR
de stad
Natuur en stadsparken             -333  N   Programma groot onderhoud Water                                  I     BR
Openbare ruimte                   -350  N   Project Gebiedsexploitatie Kronenburg                            I     BR
Wonen                             -362  N   Beleidsontwikkeling wonen                                        I     BR
                                                       167
</pre>

====================================================================== Einde pagina 171 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 172 ======================================================================

<pre> Groen en klimaatadaptie in         -706   N    Project Gebiedsexploitatie Kronenburg                       I     BR
 de stad
 Wonen                              -850   N    Beleidsontwikkeling wonen                                   I     BR
 Onttrekkingen aan reserves         -808   N
 Groen en klimaatadaptie in         -132   N    Programma Groenfonds                                        I     BR
 de stad
 Groen en klimaatadaptie in         -159   N    Programma groot onderhoud Groen                             I     BR
 de stad
 Natuur en stadsparken              -517   N    Beleidsontwikkeling wonen                                   I     BR
Beleidsontwikkeling wonen
In maart 2022 is de uitvoeringsagenda Arnhem-Oost door het college vastgesteld. Het was een eerste stap om
het programma Arnhem-Oost-aanpak van langetermijnperspectief naar praktische uitvoering te brengen. De raad
heeft in de meerjarenbegroting dan ook meerjarig budget voor de Arnhem-Oost aanpak gereserveerd. Veel
initiatieven zijn in 2022 al concreet opgestart. Hiervoor is in 2022 al deels (co)financiering gevraagd vanuit het
Arnhem Oost budget. 2023 staat in het teken van verdere doorvertaling van het programma en de daarbij
horende korte en lange termijn investeringen in de wijken. De niet bestede middelen in 2022 zijn daarom ook de
komende jaren nodig om alle doelen te bereiken en worden dan ook verrekend met de hiervoor ingestelde
bestemmingsreserve Volkshuisvesting. Er is uiteindelijk € 825.000 aan niet bestede middelen verrekend.
De overige afwijking heeft met name betrekking op woonwagenlocaties en valt voor € 300.000 weg tegen een
even groot nadeel op S11. Per saldo is de afwijking 0”.
Project Gebiedsexploitatie Kronenburg
Binnen de Begroting 2022 zijn middelen gereserveerd om een deel van de sterke prijsstijging van het binnenkort
op te starten project Kronenburg op te kunnen vangen. Vanuit het programma Wonen en leefomgeving gaat het
om een bedrag van € 1,1 miljoen (€ 706.000 Groen en € 350.000 Openbare ruimte). Vanuit het programma
Bereikbaarheid wordt nog eens € 0,3 miljoen bijgedragen. In totaal wordt € 1,4 miljoen gereserveerd (conform
Raadsbesluit 15 februari 2023). De middelen zijn in afwachting van de start van het project Kronenburg
toegevoegd aan de bestemmingsreserve 'Groot onderhoud Openbare Ruimte'.
Afvalinzameling en afvalverwerking
In september 2022 is ad-hoc een traject gestart om de kwaliteit van het ingezamelde PBD (plastic verpakkingen,
blik en drinkpakken) te verbeteren. Door het succes van het project zijn de verwerkingskosten afgenomen.
Daarnaast hebben we minder grofvuil en oud papier ingezameld dan geraamd op basis van de coronajaren 2020
en 2021. In 2022 was er minder tuinafval door het droge jaar. Hierdoor is er minder GFT ingezameld dan begroot.
Totaal telt dit op tot minder inzamel- en verwerkingskosten van € 0,7 miljoen.
Voldoende woningen
Het budget van lokale woonmiddelen is gedurende een paar jaar gebruikt om initiatieven die te maken hadden
met de Woondeal te financieren. De afgelopen jaren zijn hier bijvoorbeeld gebiedsstudies uit gefinancierd. In
2022 is dit budget niet nodig geweest. Daarnaast hebben we in 2022 minder capaciteit in kunnen zetten voor het
realiseren van de doelen voor de woonvisie. Hierdoor zijn de lasten lager uitgevallen dan begroot.
Water: baggerwerkzaamheden
Voor het jaar 2022 werden incidentele middelen gereserveerd voor baggerwerkzaamheden van watergangen en
vijvers (afvoer- en verwerkingskosten als gevolg van ontvangstplicht). Deze werken zijn door diverse oorzaken
vertraagd, de verwachting is dat deze komende periode uitgevoerd gaan worden. De middelen worden tot die tijd
gereserveerd in de bestemmingsreserve 'Groot onderhoud openbare ruimte'.
Vertraging uitvoering vergroening openbare ruimte Arnhem-Oost
De uitvoering van de vergroening van de openbare ruimte in het kader van het project Volkshuisvestingsfonds
Arnhem-Oost gaat langzamer dan verwacht. Hierdoor blijven de uitgaven achter (€ 368.000), maar zijn er ook
lagere baten uit de subsidie van het Rijk en hoeft minder cofinanciering te worden aangewend (€ - 237.000).
                                                          168
</pre>

====================================================================== Einde pagina 172 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 173 ======================================================================

<pre>Riolering beheersysteem voor kolken en lijngoten
In 2019 is besloten tot de aanschaf van een beheersysteem kolken en lijngoten. De implementatie van het
beheersysteem is met vertraging eind 2022 afgerond. Door de vertraging zijn de inventarisatiewerkzaamheden
om de database van het beheersysteem te vullen, doorgeschoven naar 2023. Het financieel effect hiervan is €
0,15 miljoen. Ook is mede daardoor in 2022 tijdelijk minder kolkonderhoud uitgevoerd (€ 0,1 miljoen).
Groenfonds
Een deel van de aanpak 'versterking parken' en 'versterken groenagenda' loopt door naar 2023. Door verrekening
met de bestemmingsreserve Groenfonds blijven de middelen voor deze doelen beschikbaar.
Jaarprogramma Groen
Een deel van de jaarprogramma's groot onderhoud aan groen en bomen is niet gerealiseerd (€ 0,2 miljoen). Door
toevoeging aan de bestemmingsreserve 'Groot onderhoud openbare ruimte' worden deze middelen gereserveerd
voor de uitvoering in 2023.
Kabels en Leidingen
In 2022 zijn extra toezicht- en herstelwerkzaamheden uitgevoerd voor € 0,3 miljoen, waarvan de kosten volledig
zijn afgedekt door bijdragen van derden. Daarnaast heeft de aanleg van glasvezel dit jaar tot een incidenteel
voordeel van € 0,1 miljoen op legesopbrengsten geleid.
Beleidscapaciteit
In 2021 en 2022 zijn incidentele middelen beschikbaar gesteld om de onevenwichtigheid tussen formatie en de
daadwerkelijk ingezette capaciteit bij het cluster Strategie, beleid en regie (SBR) op te lossen. In de begroting
2022 zijn deze middelen administratief verdeeld over de begrotingsprogramma’s (S00 t/m S12). Uit een analyse
bij de jaarrekening is gebleken dat er op dit programma meer beleidscapaciteit is ingezet dan begroot. Dit heeft
tot een nadeel op dit begrotingsprogramma geleid. Daar staat echter tegenover dat er op andere
begrotingsprogramma’s minder is ingezet dan begroot. Per saldo is de totaal ingezette beleidscapaciteit in
evenwicht met de in de begroting opgenomen loonsom.
Afvalstoffenheffing
De opbrengsten uit afvalstoffenheffing vallen € 769.000 hoger uit dan begroot. Deze meeropbrengsten zijn het
gevolg van een groter aantal huishoudens dan waarmee bij het opstellen van de begroting rekening is gehouden,
meeropbrengsten uit nog opgelegde aanslagen over 2021 en van (administratieve) dubbeling in de opbrengsten
doordat aanslagen opnieuw worden opgelegd in verband met verhuizingen. Voor een meer uitgebreide toelichting
op de lokale heffingen wordt verwezen naar de paragraaf lokale heffingen in dit jaarverslag.
Rioolheffing
De opbrengsten uit rioolheffing vallen € 341.000 lager uit dan begroot. Deze minderopbrengsten zijn voornamelijk
te verklaren door leegstand. Bij objecten met leegstand kan het gebruikersdeel van de rioolheffing niet worden
opgelegd. De minderopbrengsten door leegstand worden deels gecompenseerd met meeropbrengsten uit nog
opgelegde aanslagen over 2020 en 2021. Voor een meer uitgebreide toelichting op de lokale heffingen wordt
verwezen naar de paragraaf lokale heffingen in dit jaarverslag.
Met wie werken we samen
Verbonden partijen
GR Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen
Lingezegen
Voor meer informatie wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.
Partners
Wonen
    Woningcorporaties;
    Particuliere verhuurders;
    Beleggers/ontwikkelaars;
    Provincie Gelderland;
    Ministerie van BZK;
    Zorgpartijen.
                                                          169
</pre>

====================================================================== Einde pagina 173 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 174 ======================================================================

<pre>Openbare ruimte
    Wijkteams;
    Schouwgroepen en belangengroepen;
    Waterschappen;
    Grondeigenaren (onder andere woningcorporaties, provincie, Hoge Veluwe, Gelders Landschap,
     Staatsbosbeheer);
    Groen Forum;
    Klimaatbestendig Arnhem;
    Triple Helix partners.
Ook werken we samen met verschillende subsidiepartners. Deze zijn in dit programma in de digitale begroting
(https://financien.arnhem.nl) terug te vinden. Het volledige overzicht van de begrotingssubsidies is te vinden in de
paragraaf Subsidies.
Beleidskaders
Wonen
    Arnhemse woonprincipes (Woonvisie);
    Volkshuisvestelijk kader 2019-2022;
    Huisvestingsverordening;
    Plan van aanpak woningbouwontwikkeling;
    Plan van aanpak Woningsplitsing en Verkamering;
    Woondeal Regio Arnhem- Nijmegen.
Openbare ruimte
    Structuurvisie 2020-2040;
    Groenvisie 2017-2035;
    Bomenplan Arnhem;
    Uitvoeringsagenda Dierenwelzijn 2016-2020;
    Nota Ruimte voor de Jeugd (Spelennota) 2010 - 2020;
    Initiatiefvoorstel Groene Speelplaatsen;
    Aanpak wateroverlast Arnhem Noord 2015.
    Visie en Uitvoeringsagenda Dierenwelzijn 2021-2030;
    Strategie klimaatadaptatie Arnhem 2020 - 2030.
    Afvalkoers 2022-2026 Arnhem Schoner
                                                         170
</pre>

====================================================================== Einde pagina 174 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 175 ======================================================================

<pre>Paragrafen
De paragrafen vormen een 'dwarsdoorsnede' van de begroting, bezien vanuit een bepaald perspectief. Een
aantal paragrafen is in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) verplicht voorgeschreven.
In de paragrafen worden kaderstellende beleidslijnen vastgelegd met betrekking tot relevante beheersmatige
aspecten. De paragrafen geven daarmee belangrijke aanvullende informatie over de meerjarige financiële positie
van de gemeente. De wijze waarop invulling wordt gegeven aan de paragrafen verschilt per onderwerp.
De volgende paragrafen zijn opgenomen:
1.       Lokale heffingen
2.       Risicomanagement en weerstandsvermogen
3.       Onderhoud kapitaalgoederen
4.       Financiering
5.       Bedrijfsvoering
6.       Verbonden partijen
7.       Grondbeleid
8.       Investeringen
9.       Subsidies
10.      Integriteit
11.      Openbaarheidsparagraaf Wet open overheid
                                                       171
</pre>

====================================================================== Einde pagina 175 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 176 ======================================================================

<pre>Lokale heffingen
De gemeente legt heffingen op. Die zijn onder te verdelen in algemene belastingen en retributies.
Bij algemene belastingen is sprake van een gedwongen bijdrage, waar geen rechtstreekse individuele
tegenprestatie van de overheid tegenover hoeft te staan. De opbrengsten dienen als algemeen dekkingsmiddel.
Voorbeelden zijn de onroerendezaakbelasting (OZB), parkeerbelasting en toeristenbelasting.
Retributies vallen uiteen in bestemmingsheffingen, leges en rechten. Bij bestemmingsheffingen zijn de
opbrengsten bestemd voor specifieke taken of voorzieningen met een duidelijk algemeen belang. De riool- en
afvalstoffenheffing zijn bestemmingsheffingen. Bij leges en rechten wordt er door de overheid een individuele
tegenprestatie tegenover de bijdrage gesteld.
Uitgangspunten van beleid
OZB en rioolheffing: Lastenverdeling naar draagkracht
De onroerende-zaakbelasting (OZB) en rioolheffing hebben met de WOZ-waarde een grondslag met een lasten
verdelende werking. Zo geldt voor eigenaren van woningen en bedrijfsgebouwen en huurders van
bedrijfsgebouwen: hoe hoger de waarde van de woning / het gebouw, des te hoger de te betalen belasting.
OZB: Geen lastenstijging
De OZB-lasten 2022 waren (gemiddeld) gelijk aan de lasten van 2021.
Voor de OZB geldt dat ieder jaar een herwaarderingsjaar is. Dat betekent dat de WOZ-waarden gebaseerd
worden op een nieuwe waardepeildatum. De WOZ-waarde is een zo goed mogelijke schatting van de mogelijke
verkoopprijs op de waardepeildatum (voor 2022 was dat 1 januari 2021). Om te voorkomen dat de opbrengsten
OZB te hoog of te laag worden, wordt de gemiddelde waardeontwikkeling gecompenseerd door een
tariefswijziging. De werkelijke waardeontwikkeling van een individueel object kan afwijken van de gemiddelde
waardeontwikkeling, met als gevolg dat de individuele lastenontwikkeling ook afwijkt van de gemiddelde
lastenontwikkeling.
Rioolheffing: Kostendekkende tarieven
Het uitgangspunt bij de tarieven van de rioolheffing is volledige kostendekkendheid, oftewel de opbrengsten uit
rioolheffing zijn gelijk aan de kosten van het beheer en onderhoud van riolering. Het gaat bij de
kostendekkendheid om geraamde bedragen, omdat op het moment van het vaststellen van de tarieven alleen
nog de verwachtingen bekend zijn. De gerealiseerde mate van kostendekkendheid kan afwijken van wat geraamd
werd, doordat de kosten of opbrengsten hoger of lager uitvallen dan begroot. Voor 2022 geldt dat de
gerealiseerde opbrengsten niet volledig kostendekkend zijn. Voor een verdere toelichting op de
kostendekkendheid van de rioolheffing (en afvalstoffenheffing) wordt verwezen naar het onderdeel
'Kostendekkendheid heffingen' in deze paragraaf.
Afvalstoffenheffing: De gebruiker betaalt
Bij de afvalstoffenheffing wordt een relatie gelegd tussen de mate van gebruik en de belasting die iemand betaalt.
Daarom werken we bij de afvalstoffenheffing met twee tarieven, één voor eenpersoonshuishoudens en één voor
meerpersoonshuishoudens.
Leges: Stijging tarieven met (alleen) rijksleges
De tarieven voor paspoorten en Nederlandse identiteitskaarten zijn verhoogd met de stijging van de af te dragen
rijksleges. Voor de overige leges geldt dat er geen rijksleges van toepassing zijn of dat de rijksleges voor 2022
niet zijn gestegen. De tarieven van deze leges waren in 2022 gelijk aan de tarieven van 2021.
Parkeerbelasting en toeristenbelasting: Geen stijging van tarieven
De parkeertarieven en de tarieven van de toeristenbelasting waren in 2022 gelijk aan de tarieven van 2021.
Belangrijke ontwikkelingen
Bedrijveninvesteringszones
Een bedrijveninvesteringszone (BIZ) betreft een afgebakend gebied binnen de gemeente, waarin ondernemers
en/of vastgoedeigenaren samen zorgen voor een veilige en leefbare bedrijfsomgeving. Het initiatief tot invoering
ligt bij de ondernemers/eigenaren. De activiteiten in de BIZ zijn een aanvulling op die van de gemeente. De
gemeente int van de ondernemer/eigenaar in de BIZ een bijdrage en keert deze vervolgens als subsidie uit aan
de BIZ als uitvoeringsorganisatie. Een BIZ kan pas worden ingevoerd nadat de gemeenteraad hiervoor een
verordening heeft vastgesteld en uit een draagvlakmeting blijkt dat er voldoende draagvlak is onder
ondernemers/eigenaren in de BIZ. De wettelijke eisen voor de draagvlakmeting zijn:
     Minimaal de helft van de stemgerechtigden heeft een geldige stem uitgebracht (opkomstdrempel);
                                                         172
</pre>

====================================================================== Einde pagina 176 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 177 ======================================================================

<pre>    Van de stemmers is minimaal tweederde voor het instellen van de BIZ;
    De som van de WOZ-waarden van de voorstemmers is hoger dan de som van de WOZ-waarden van de
     tegenstemmers.
In 2022 waren er twee BIZ-zen in voorbereiding:
1. BIZ Korenkwartier (ondernemers)
Voornemen was om deze BIZ per 2022 in te voeren. De uitkomsten van de draagvlakmeting die in maart 2022
heeft plaatsgevonden voldoen echter niet aan de wettelijke eisen, aangezien er niet door minimaal de helft van de
stemgerechtigden een geldige stem is uitgebracht. In januari en februari 2023 heeft er een hernieuwde
draagvlakmeting plaatsgevonden. Bij deze tweede draagvlakmeting is de opkomstdrempel gehaald en is ook
voldaan aan de twee andere wettelijke eisen. Met deze positieve uitslag van de draagvlakmeting wordt de BIZ
Korenkwartier met terugwerkende kracht per 1 januari 2023 ingevoerd.
2. BIZ Binnenstad (eigenaren)
Op 19 oktober heeft de raad de verordening voor de Bedrijveninvesteringszone (BIZ) Binnenstad vastgesteld. Het
was de intentie om deze BIZ voor vastgoedeigenaren in het winkelgebied per 1 januari 2023 in te voeren. In
december 2022 hebben de vastgoedeigenaren hun stem uit kunnen brengen voor of tegen het invoeren van de
BIZ. De opkomstdrempel is gehaald, evenals de eis van de WOZ-waarden. Het aantal voorstemmers is echter
onvoldoende. De BIZ Binnenstad zal dan ook niet worden ingevoerd per 1 januari 2023. De initiatiefnemer VECA
(Vereniging van Eigenaren Citycenter Arnhem) denkt na over een vervolg, waarbij een BIZ voor een kleiner
projectgebied een denkrichting is. Dit zal op zijn vroegst 2024 worden.
Uitstel van betaling gemeentelijke belastingen coronacrisis
Om ondernemers tijdens de coronacrisis te ondersteunen in hun liquiditeit heeft het college aan hen ook in 2022
de mogelijkheid geboden tot uitstel van betaling van gemeentelijke belastingen. Het uitstel liep tot 1 september
2022, met daarna een betalingsregeling van zes maandelijkse termijnen tot 1 maart 2023. Begin maart 2023 zijn
vrijwel alle (98%) vorderingen waarvoor uitstel werd verleend (in totaal circa € 550.000) alsnog betaald. Voor de
niet nagekomen regelingen is het invorderingstraject opgestart.
Uitstel van betaling gemeentelijke belastingen energiecrisis
De sterk gestegen energiekosten raken ondernemers en maatschappelijke organisaties in de stad. Het betalen
van de energierekening is voor velen van hen een steeds groter probleem en dit leidt tot zorgen en onzekerheid
over het voortbestaan van hun onderneming / organisatie. Om de druk op de liquiditeit van ondernemers en
maatschappelijke organisaties te beperken heeft het college in november 2022 besloten hen de mogelijkheid te
bieden tot uitstel van betaling van gemeentelijke belastingen. De mogelijkheid tot uitstel geldt voor ondernemers
en maatschappelijke organisaties die gebruiker zijn van een bedrijfspand. Zij kunnen uitstel van betalen
aanvragen voor de in 2022 opgelegde en nog (deels) openstaande aanslagen OZB en rioolheffing en de in
januari, februari en maart 2023 nog op te leggen aanslagen OZB en rioolheffing. De termijn van uitstel loopt tot 1
september 2023, met daarna een betalingsregeling van zes maanden. In de periode van november 2022 tot en
met februari 2023 is er voor een bedrag van € 75.000 uitstel verleend.
Ontwikkeling gemeentelijk belastinggebied
In het Regeerakkoord heeft het kabinet met ingang van 2026 een nieuwe financieringssystematiek voor
gemeenten aangekondigd. Deze nieuwe financieringssystematiek moet zorgen voor een meer stabiele
financiering voor gemeenten en ruimte geven voor het maken van autonome keuzes op lokaal niveau.
Bij de herziening wordt ook de mogelijkheid voor een groter eigen belastinggebied betrokken. Hoe dat zal worden
ingevuld is ten tijde van het opstellen van dit jaarverslag nog onzeker. Hetzelfde geldt voor de vraag of de
ingangsdatum 2026 gehaald zal gaan worden. De minister van Binnenlandse Zaken heeft aangegeven voor de
meicirculaire 2023 hierover meer helderheid te geven.
                                                          173
</pre>

====================================================================== Einde pagina 177 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 178 ======================================================================

<pre>Opbrengsten van de lokale heffingen
 Opbrengsten lokale heffingen                                Realisatie  Begroting       Realisatie  Afwijking
                                                                  2021     2022 def           2022        2022
 Bedragen x € 1.000
 Belastingen
 Onroerende-zaakbelasting (OZB)                                 56.306       56.403         56.041        -361
              Verminderingen (naar aanleiding van bezwaar)      -2.263        -1.450        -2.878      -1.428
 Parkeerbelasting                                                6.926         9.043         9.141          98
 Toeristenbelasting                                                 476          525           838         313
 Subtotaal                                                      61.445       64.520         63.142      -1.378
 Heffingen
 Afvalstoffenheffing                                            18.319       19.941         20.710         769
              Verminderingen (naar aanleiding van bezwaar)         -322         -400          -678        -278
 Rioolheffing                                                   16.815       17.148         16.807        -341
              Verminderingen (naar aanleiding van bezwaar)         -337         -250          -436        -186
 Subtotaal                                                      34.476       36.439         36.403         -36
 Leges
 Algemene dienstverlening
 Leges burgerlijke stand                                         2.316         2.114         2.562         448
 Parkeren                                                            68           94            54         -40
 Overig APV                                                         112           97           128          31
 Dienstverlening vallend onder fysieke
 leefomgeving/omgevingsvergunning
 Leges huisvesting en Wabo                                       4.256         4.037         3.421        -616
 Kabels/leidingen                                                   353          350           425          75
 Dienstverlening vallend onder Europese
 dienstenrichtlijn
 Drank- en horeca                                                   100          191            87        -104
 Evenementen                                                         17          130            78         -52
 Prostitutiebedrijven                                                 0            7              2          -5
 Winkeltijden                                                         0            0              0           0
 Subtotaal                                                       7.222         7.020         6.757        -263
 Rechten
 Scheepvaartrechten                                                 512          536           344        -192
 Reinigingsrechten                                                   50           53            48           -5
 Subtotaal                                                          562          589           392        -197
 Totaal                                                        103.704      108.569        106.694      -1.875
OZB
De opbrengsten uit OZB zijn € 361.000 lager uitgevallen dan begroot. Bij de niet-woningen heeft de WOZ-waarde
zich negatiever ontwikkeld dan waarmee bij de tariefberekening rekening is gehouden. De minderopbrengsten die
hierdoor zijn ontstaan, worden echter ruimschoots gecompenseerd door meeropbrengsten uit nog opgelegde
aanslagen over 2020 en 2021, bij zowel woningen als niet-woningen. Dat er per saldo toch een negatief resultaat
is gerealiseerd, is te verklaren door een bij de begroting 2011 opgenomen structureel begrote meeropbrengst van
€ 860.000, die losstaat van de jaarlijkse tariefberekening. Over sommige jaren wordt deze begrote meeropbrengst
daadwerkelijk volledig gerealiseerd. Over andere jaren, waaronder ook 2022, is dat niet het geval.
Het bedrag aan verminderingen valt € 1,4 miljoen hoger uit dan begroot. Deze afwijking is voornamelijk te
verklaren door:
     De achterstand in bezwaarafhandeling is in 2022 ingehaald. Het financieel effect van een ingediend
      (gegrond) bezwaar op een aanslag uit 2020 of 2021 landt hierdoor in 2022.
     Er is in 2022 relatief veel opgelegd over oudere jaren, waardoor ook relatief veel WOZ-waardes van 2020 en
      2021 nog zijn verlaagd. De financiële effecten hiervan landen in 2022.
                                                           174
</pre>

====================================================================== Einde pagina 178 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 179 ======================================================================

<pre>We zien daarnaast een toename in het aantal ingediende bezwaren.
Parkeerbelasting
De realisatie valt € 0,1 mln. lager uit dan begroot. Dit is een combinatie van lagere inkomsten de eerste twee
maanden van het jaar door coronamaatregelen en hogere inkomsten doordat er meer naheffingsaanslagen zijn
opgelegd.
Toeristenbelasting
De opbrengsten uit toeristenbelasting zijn € 313.000 hoger uitgevallen dan begroot, te verklaren door
meeropbrengsten uit nog opgelegde aanslagen over 2020 en 2021.
Afvalstoffenheffing
De opbrengsten uit afvalstoffenheffing zijn € 769.000 hoger uitgevallen dan begroot. Deze meeropbrengsten zijn
het gevolg van:
          Een groter aantal huishoudens dan waarmee bij het opstellen van de begroting rekening is gehouden;
          Meeropbrengsten uit nog opgelegde aanslagen over 2021;
          Meer verminderingen van aanslagen. Verminderingen worden voornamelijk toegekend naar aanleiding
           van verhuizingen, bijvoorbeeld wanneer een gezin verhuist naar een andere gemeente. Dit gezin krijgt
           dan een vermindering van de aanslag voor die maanden van 2022 dat het niet meer in Arnhem woonde.
           Een nieuwe bewoner krijgt vervolgens een aanslag voor de resterende maanden van het jaar. De
           betreffende maanden zitten hierdoor dubbel in de opbrengsten. De afwijkingen in de opbrengsten en
           kosten voor verminderingen moeten bij de afvalstoffenheffing daarom ook in samenhang worden gezien.
Rioolheffing
De opbrengsten uit rioolheffing zijn € 341.000 lager uitgevallen dan begroot. Deze minderopbrengsten zijn
voornamelijk te verklaren door leegstand. Bij objecten met leegstand kan het gebruikersdeel van de rioolheffing
niet worden opgelegd. De minderopbrengsten door leegstand worden deels gecompenseerd met
meeropbrengsten uit nog opgelegde aanslagen over 2020 en 2021.
Leges burgerlijke stand
De opbrengsten uit leges burgerzaken zijn € 448.000 hoger uitgevallen dan begroot. Dit voordeel wordt met name
veroorzaakt door hogere opbrengsten van leges voor paspoorten en naturalisaties. Van deze meeropbrengsten
betreft een deel rijksleges die moeten worden afgedragen aan het Rijk.
Leges huisvesting en Wabo
De opbrengsten uit leges huisvesting en Wabo zijn € 616.000 lager uitgevallen dan begroot. Het totaal aantal
verstrekte vergunningen in 2022 is vergelijkbaar aan 2021. Er zijn in 2022 alleen minder vergunningen verleend
voor projecten met een hogere bouwsom.
Kwijtschelding
 Kwijtschelding                                               Realisatie   Begroting     Realisatie   Afwijking
                                                                   2021     2022 def          2022         2022
 Bedragen x € 1.000
 Afvalstoffenheffing, rioolheffing en OZB                         2.022         2.405        2.067          338
 Totaal                                                           2.022         2.405        2.067          338
Particulieren en kleine zelfstandigen komen in aanmerking voor kwijtschelding van gemeentelijke belastingen als
het zogenaamde gecorrigeerde inkomen lager uitvalt dan 100% van het bijstandsniveau. Ook wordt gekeken naar
het vermogen van de inwoner, onder andere de vrij te laten financiële middelen. Kwijtschelding kan worden
aangevraagd voor de (on)roerende zaakbelasting, afvalstoffenheffing en rioolheffing.
Het budget voor kwijtschelding is de afgelopen jaren verhoogd door een kostenstijging van afvalinzameling en het
invoeren en afschaffen van Diftar. Het benodigde budget is te hoog ingeschat waardoor er in 2022 een voordeel
is ontstaan.
Arnhem heeft de beleidsvrijheid die er tot nu toe was voor kwijtschelding van gemeentelijke belastingen steeds zo
ruim mogelijk ingevuld. In september 2022 is bekend geworden dat de beleidsvrijheid wordt verruimd met de
                                                           175
</pre>

====================================================================== Einde pagina 179 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 180 ======================================================================

<pre>mogelijkheid van het ophogen van het bedrag aan vrij te laten financiële middelen. Ten tijde van het schrijven van
dit jaarverslag lag een raadsvoorstel voor dat voorzag in het met terugwerkende kracht per 1 januari 2022
toepassen van deze verruiming. Hierdoor komen meer inwoners in aanmerking voor (gedeeltelijke) kwijtschelding
van de gemeentelijke belastingen.
Kostendekkendheid heffingen
In de gemeentewet (artikel 229b, lid 1) is opgenomen dat de tarieven die worden geheven voor de rioolheffing en
afvalstoffenheffing maximaal kostendekkend mogen zijn. Dit betekent dat de opbrengsten niet hoger mogen zijn
dan de kosten. Zo wordt voorkomen dat de gemeente 'winst' maakt op deze heffingen en met de ontvangen
specifieke belastingen ook andere gemeenteactiviteiten financiert. Het gaat bij de kostendekkendheid om
geraamde bedragen, omdat op het moment van het vaststellen van de tarieven alleen nog de verwachtingen
bekend zijn. Hieronder wordt inzicht gegeven in de berekening van de kostendekkendheid van de rioolheffing en
afvalstoffenheffing.
Kosten van overhead
Kosten worden zoveel mogelijk direct toegerekend aan de betreffende activiteit, maar dat gaat niet altijd.
Bijvoorbeeld bij de kosten van huisvesting, (algemene) communicatie en bestuursondersteuning. Dit zijn
overheadkosten; alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het
primaire proces. Deze definitie van overheadkosten is vastgelegd in het BBV. Welke kosten de gemeenten als
overheadkosten moeten zien, is dus in regelgeving vastgelegd. Gemeenten zijn wel vrij in de keuze van de
methodiek voor toerekening van overheadkosten aan de lokale heffingen. Bij de gemeente Arnhem rekenen we
de kosten van overhead aan de heffingen toe met behulp van een opslag op de ingezette uren.
Rioolheffing
Zowel de opbrengsten uit rioolheffing als de aan de rioolheffing toe te rekenen kosten zijn lager uitgevallen dan
(primitief) begroot. De minderopbrengsten van € 0,34 miljoen zijn voornamelijk te verklaren door leegstand. Bij
objecten met leegstand kan het gebruikersdeel van de rioolheffing niet worden opgelegd.
Het € 0,21 miljoen lagere kostenniveau is te verklaren door minder kapitaallasten dan begroot in verband met
minder activeringen eind 2021 en een lager dan begroot bedrag aan toegekende kwijtschelding. De lagere kosten
voor kapitaallasten en kwijtschelding worden deels gecompenseerd met hoger uitgevallen kosten voor
verminderingen naar aanleiding van bezwaar.
De rioolheffing was in 2022 niet volledig kostendekkend. Dit tekort op het product riolering van € 0,18 miljoen
wordt gedekt uit de voorziening rioolheffing die bij de jaarrekening 2021 is gevormd, omdat de opbrengsten uit
rioolheffing toen juist hoger waren dan de kosten voor het product riolering.
 Kostendekkenheid rioolheffing                              Begroting 2022 primitief         Jaarrekening 2022
 Bedragen x € 1.000
 Kosten Taakveld(en),incl (omslag) rente                                     14.542                     14.370
 Inkomsten taakveld(en), excl.heffingen
 Netto kosten taakvelden                                                     14.542                     14.370
 Toe te rekenen kosten:
 Overhead                                                                     1.013                      1.013
 BTW                                                                          1.642                      1.607
 Totale kosten                                                               17.197                     16.990
 Opbrengst rioolheffing                                                      17.148                     16.807
 Dekkingspercentage                                                           100%                        99%
Afvalstoffenheffing
De opbrengsten uit afvalstoffenheffing zijn € 0,86 miljoen hoger uitgevallen dan (primitief) begroot. Deze
meeropbrengsten zijn het gevolg van een groter aantal huishoudens dan waarmee bij het opstellen van de
begroting rekening is gehouden, van meeropbrengsten uit nog opgelegde aanslagen over 2021 en van
                                                          176
</pre>

====================================================================== Einde pagina 180 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 181 ======================================================================

<pre>(administratieve) dubbeling in de opbrengsten doordat aanslagen opnieuw worden opgelegd in verband met
verhuizingen. De kosten voor verminderingen zijn hierdoor ook hoger.
De aan de afvalstoffenheffing toe te rekenen netto kosten zijn € 1,6 miljoen lager uitgevallen dan (primitief)
begroot. Dit lagere kostenniveau is te verklaren door minder inzamel- en verwerkingskosten dan geraamd voor
PBD, grofvuil, oud papier en GFT en een lager dan begroot bedrag aan toegekende kwijtschelding. Door een
hoge papierprijs zijn er ook meer baten uit inzamelen en verwerken van oud papier dan verwacht werd.
De lagere inzamel- en verwerkingskosten en kosten voor kwijtschelding en de hogere inkomsten uit oud papier
worden deels gecompenseerd met hoger uitgevallen kosten voor verminderingen.
Doordat de opbrengsten hoger zijn uitgevallen dan begroot en de kosten juist lager, is de gerealiseerde
kostendekkendheid van de afvalstoffenheffing met 94% aanzienlijk hoger dan de 84% die werd verwacht.
 Kostendekkenheid afvalstoffenheffing                    Begroting 2022 primitief           Jaarrekening 2022
 Bedragen x € 1.000
 Kosten Taakveld(en),incl (omslag) rente                                   21.250                       20.515
 Inkomsten taakveld(en), excl.heffingen                                     -1.539                      -2.107
 Netto kosten taakvelden                                                   19.711                       18.408
 Toe te rekenen kosten:
 Overhead                                                                      689                         689
 BTW                                                                         3.339                       3.033
 Totale kosten                                                             23.739                       22.130
 Opbrengst afvalstoffenheffing                                             19.853                       20.710
 Dekkingspercentage                                                           84%                         94%
                                                       177
</pre>

====================================================================== Einde pagina 181 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 182 ======================================================================

<pre>Risicomanagement en weerstandsvermogen
Het is van belang om inzicht te hebben in de financiële positie (hoe financieel gezond is de gemeente) en de
financiële weerbaarheid (welke mogelijkheden zijn er financieel). Met andere woorden hoe financieel robuust is
de gemeente Arnhem?
Het weerstandsvermogen geeft aan in hoeverre de gemeente Arnhem in staat is om risico's op te vangen.
De financiële positie van Arnhem wordt met een aantal financiële kengetallen (zoals solvabiliteit en schuldquote)
in samenhang met het weerstandsvermogen in beeld gebracht en beoordeeld.
Samenvatting financiële positie
In deze paragraaf gaan we, in aansluiting op de toelichting in deel 1 van deze jaarstukken, verder in op de
financiële positie van de gemeente Arnhem. Allereerst volgt een samenvatting van de belangrijkste punten uit
deze paragraaf. Aansluitend volgt een toelichting op:
         de uitkomsten van de financiële kengetallen;
         de uitgangspunten voor beleid;
         het risicoprofiel en het beschikbare weerstandsvermogen;
         de belangrijkste risico's.
Om op een eenvoudige manier uit te leggen hoe de gemeente naar haar financiële positie kijkt, gebruiken we de
metafoor van een privépersoon, die, na afloop van het jaar, terugkijkt op zijn of haar eigen financiële positie:
Waren mijn inkomsten en uitgaven in evenwicht? Moest ik mijn spaargelden aanspreken of kon ik extra sparen?
Heb ik in de toekomst wat extra middelen achter de hand als mijn wasmachine kapot gaat? Als een privépersoon
een goed en zeker inkomen heeft om zijn huur of hypotheek te betalen, verder geen grote schulden heeft en ook
nog over een spaarsaldo beschikt, is de conclusie dat zijn of haar financiële positie robuust en solide is.
Zo is het ook bij gemeenten. Had het gemeentelijk huishoudboekje een tekort of een overschot? Heeft de
gemeente na het jaar 2022 geen of weinig schulden en een redelijk goed gevulde ‘bankrekening’ (algemene
reserve)? Waren de buffers voor risico’s hoger dan de risico’s die zich voor hebben gedaan? Waren de baten
even hoog of hoger dan de lasten? Als het antwoord op al die vragen positief is dan staat de gemeente Arnhem
er in financiële zin goed voor.
Door in samenhang te kijken naar een aantal kengetallen kunnen we beoordelen hoe robuust de financiële positie
van een gemeente is. Dat is waar we in deze paragraaf bij stilstaan.
2022 was het jaar dat de samenleving weer open ging na de diverse coronamaatregelen die tot in het voorjaar
duurden en waarvan de laatsten pas onlangs zijn beëindigd. De Russische inval in Oekraïne bracht daarna grote
onzekerheid. De gemeente sprong bij met de crisisopvang van vluchtelingen. Net als in de coronacrisis heeft de
Rijksoverheid met diverse compensaties de grootste financiële nadelen gecompenseerd. De energiecrisis die als
gevolg van het conflict in Oekraïne is ontstaan zorgt echter weer voor grote onzekerheid. De prijsstijgingen
houden langer aan dan het CPB in eerste instantie had geraamd, waardoor de onzekerheid rond de ramingen
voor de toekomst nog zeker niet terug is op het niveau van voor de coronacrisis.
Over het jaar 2022 is een positief saldo van inkomsten en uitgaven gerealiseerd en bedraagt het voordelig
jaarresultaat € 23,8 miljoen na mutaties in de reserves. Het financieel voordelig jaarresultaat heeft positief
doorgewerkt op de drie niveaus van robuustheid aan de hand waarvan is te beoordelen hoe de gemeente er voor
staat.
1. In de begroting 2022 werd voor 2022 nog een onttrekking aan de algemene reserve begroot. Vanaf 2023 is
     de begroting wel structureel in evenwicht waarmee de begroting voldoende robuust was. In de realisatie over
     2022 zijn de baten hoger dan de lasten, wat resulteert in het voordelige jaarresultaat.
2. De mate van robuustheid om risico's op te vangen: het risicoprofiel is opnieuw geactualiseerd. Ook het beeld
     van de beschikbare weerstandscapaciteit is opnieuw bepaald. Bij het opstellen van de begroting werd voor
     2022 uitgegaan van een weerstandsfactor van 1,4. De weerstandsfactor bij de jaarrekening is 2,3. Deze
     hogere weerstandsfactor ontstaat vooral doordat de beschikbare weerstandscapaciteit (de buffers voor
     risico’s) hoger is. Verderop in deze paragraaf wordt dit toegelicht.
3. De mate van robuustheid van de balans: Hierbij gaat het onder andere om de omvang van de schulden van
     de gemeente (netto schuldquote) en de verhouding tussen eigen en vreemd vermogen (solvabiliteit). De
     financiële kengetallen hebben zich in 2022 in positieve richting ontwikkeld. Met name de solvabiliteit is
     aanzienlijk hoger dan voorgaande jaren. Dit is het gevolg van meerdere incidentele meevallers die leiden tot
     een hogere algemene reserve. De uitkomsten van de financiële kengetallen worden verderop in deze
     paragraaf toegelicht.
                                                        178
</pre>

====================================================================== Einde pagina 182 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 183 ======================================================================

<pre>Samenvattend is te zeggen dat de financiële positie van de gemeente in 2022 robuuster is geworden op basis
van het beeld uit de drie niveaus van robuustheid.
Uitkomsten financiële kengetallen
Voor de beoordeling van de financiële positie van onze gemeente wordt gebruik gemaakt van de kengetallen,
zoals genoemd in art. 11 van de begrotingsvoorschriften (BBV). Ook de weerstandsfactor is uitgedrukt in de vorm
van een kengetal:
afbeelding Sturen met financiële kengetallen
                                                      179
</pre>

====================================================================== Einde pagina 183 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 184 ======================================================================

<pre>Een goede toelichting op deze kengetallen en de betekenis daarvan voor de sturing door de raad is opgenomen
in de publicatie 'Meerjarig financieel inzicht voor de raad - de samenhang tussen beleid en kengetallen' van de
commissie BBV.
De kengetallen volgens art. 11 van de BBV laten over de afgelopen jaren het volgende beeld zien:
1A. Netto schuldquote                            rek.       rek.      rek.        rek.      begr.      rek.
                                                 2018       2019      2020        2021      2022       2022
                                                 86%        84%       78%         72%       95%        66%
1B. Netto schuldquote gecorrigeerd voor rek.                rek.      rek.        rek.      begr.      rek.
alle verstrekte leningen                         2018       2019      2020        2021      2022       2022
                                                 76%        75%       71%         66%       88%        61%
2. Solvabiliteitsratio                           rek.       rek.      rek.        rek.      begr.      rek.
                                                 2018       2019      2020        2021      2022       2022
                                                 16%        17%       19%         22%       16%        29%
2A. Weerstandsfactor                             rek.       rek.      rek.        rek.      begr.      rek.
                                                 2018       2019      2020        2021      2022       2022
                                                 1,4        1,2       1,0         1,9       1,4        2,3
3. Kengetal grondexploitatie                     rek.       rek.      rek.        rek.      begr.      rek.
                                                 2018       2019      2020        2021      2022       2022
                                                 7%         7%        5%          6%        6%         5%
4. Structurele exploitatieruimte                 rek.       rek.      rek.        rek.      begr.      rek.
                                                 2018       2019      2020        2021      2022       2022
                                                 -2%        1%        2%          8%        -4%        15%
5. Woonlasten meerpersoonshuishouden rek.                   rek.      rek.        rek.      begr.      rek.
                                                 2018       2019      2020        2021      2022       2022
                                                 100%       104%      102%        102%      94%        100%
Als aanvulling op deze verplichte kengetallen worden in de begroting en jaarrekening in aansluiting op de
zogenaamde stresstesten van de 100.000+ gemeenten op vier aandachtsvelden nog een aantal andere
kengetallen doorgerekend. Bij elk kengetal wordt door middel van een kleur aangegeven hoe hierop wordt
gescoord: rood is kwetsbaar, oranje is punt van aandacht en groen is voldoende.
  Aanvullende Arnhemse kengetallen tav schuldquote                          rek. 2021  begr. 2022 rek. 2022
  a   Netto schuld per inwoner                                              € 3.272    € 4.174     € 3.098
  b   Schuldevolutie                                                        -8%        4%          -13%
  c   Netto rentelasten/exploitatie                                         1,37%      1,56%       1,20%
  d   Aanwezigheid rentereserve/buffer                                      ja         ja          ja
  e   Zekerheden leningen, garantstellingen en waarborgen                   96%        94%         96%
  Aanvullende Arnhemse kengetallen tav solvabiliteit                        rek. 2021  begr. 2022 rek. 2022
  a   Weerstandsfactor                                                      1,9        1,4         2,3
  b   Mogelijkheden om weerstandscapaciteit te verbeteren                   ja         ja          ja
  Aanvullende Arnhemse kengetallen tav grondexploitatie                     rek. 2021  begr. 2022 rek. 2022
  a   Afhankelijkheid van grondexploitatie voor sluitende begroting         nee        nee         nee
                                                          180
</pre>

====================================================================== Einde pagina 184 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 185 ======================================================================

<pre>  Aanvullende Arnhemse kengetallen tav woonlasten                           rek. 2021     begr. 2022 rek. 2022
  a    Onbenutte belastingcapaciteit OZB                                    0,34%         0,21%       0,21%
  b    Derving OZB i.v.m. leegstand                                         1,73%         2,06%       1,72%
Toelichting:
Bij het beoordelen van de bovenstaande kengetallen is het belangrijk de kengetallen in onderlinge samenhang te
bezien om uitspraken te kunnen doen over én de robuustheid van de begroting/rekening, én de robuustheid van
de risicobuffers én de robuustheid van de balans.
Robuustheid van de begroting:
    De structurele lasten zijn in 2022 gedekt met structurele inkomsten, zoals het kengetal structurele
     exploitatieruimte laat zien.
    De Arnhemse begroting was minder afhankelijk van de resultaten die op de grondexploitaties worden
     behaald dan bij de begroting 2022 werd verwacht. Een kanttekening hierbij is wel dat de BR
     Grondexploitaties niet toereikend is om alle risico's van het grondbedrijf te dekken. De resterende risico's
     kunnen echter volledig met de algemene reserve worden afgedekt.
    De Begroting 2023, zoals vastgesteld door de raad, laat ook een meerjarig sluitend financieel beeld zien.
     Zoals in de Begroting 2023 beschreven, kent dit beeld wel diverse onzekerheden.
Robuustheid van de buffers voor risico's in relatie tot het beschikbare weerstandsvermogen:
    Een belangrijke indicator is de weerstandsfactor die de verhouding uitdrukt tussen de beschikbare buffers
     (reserves die het weerstandsvermogen van de gemeente vormen) en de benodigde weerstandscapaciteit
     (het totaal van de berekende mogelijke nadelige financiële gevolgen van de risico's). Dankzij incidentele
     meevallers wordt er bij de jaarrekening per saldo aan de algemene reserve toegevoegd in plaats van
     onttrokken zoals begroot. Hierdoor komt de weerstandscapaciteit uit op 2,3. Dit is ruim boven de ondergrens
     van 1,0 waarbij de buffers voor risico's moeten worden aangevuld.
Robuustheid van de balans:
    De solvabiliteit van onze gemeente komt in de jaarrekening uit op 29%. Dit is daarmee ruim boven de meest
     risicovolle categorie volgens de indeling die de provincie Gelderland hanteert. Naast de positieve invloed
     door de jaarlijkse overhevelingen van het ene begrotingsjaar naar het volgende jaar via de
     bestemmingsreserve taakmutaties die het kengetal positief beïnvloeden, dragen ook de incidentele
     meevallers bij aan de groei van het eigen vermogen. De jaarrekening laat daarmee een positief beeld van de
     solvabiliteit zien. Daarmee is er voldoende eigen vermogen dat de komende jaren ingezet kan worden als
     incidentele dekking.
    De cijfers van het grondbedrijf zijn relevant voor de beoordeling van de solvabiliteit. De balans van de
     gemeente Arnhem wordt, in vergelijking met andere gemeenten, minder beïnvloed door de resultaten van het
     grondbedrijf. Dit komt mede door de verliezen die na de economische crisis van 2008 - 2013 zijn genomen.
     Vanuit de verstedelijkingsopgave zullen de komende jaren diverse grondexploitaties worden gestart, zoals
     Kronenburg, Nijmeegseweg en Spoorzone Oost. Daarvoor zullen wellicht extra risicobuffers worden
     opgenomen.
    Arnhem heeft haar schuldpositie in 2022 verbeterd. De schuldquote geeft aan hoe groot de schuld is ten
     opzichte van de omvang van de begroting. Als gevolg van vooruitbetalingen van het Rijk en doordat reeds bij
     een lage rentestand leningen waren aangetrokken, waren er in 2022 voldoende liquide middelen beschikbaar
     en hoefde er om die reden minder geleend te worden.
                                                          181
</pre>

====================================================================== Einde pagina 185 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 186 ======================================================================

<pre>In de onderstaande tabel worden de financiële kengetallen te vergeleken met de risico-indeling van de provincie.
De provincie hanteert daarbij drie categorieën.
Categorie A is het minst risicovol en categorie C is het meest risicovol. De uitkomsten voor de jaarrekening 2022
zijn onderstaand vermeld. De kolom 'Gelders gemiddelde' is ontleend aan de begrotingsbrief 2023.
                                                                Waarde
                                               Gelders
                                                               Arnhem
                   Kengetal                  gemiddelde                     Categorie A Categorie B   Categorie C
                                                             Jaarrekening
                                                 2023
                                                                  2022
 1.  Netto schuldquote                           64%              66%          <90%      90-130%         >130%
 2.  Netto schuldquote gecorrigeerd              57%              61%          <90%      90-130%         >130%
 3.  Solvabiliteitsratio                         31%              29%          >50%       20-50%         <20%
 4.  Grondexploitatie                            8%               5%           <20%       20-35%         >35%
 5a. Structureel exploitatieruimte Begr.       1,50%              15%       Begr en MJR Begr of MJR   Begr en MJR
 5b. Structureel exploitatieruimte MJR         -0,06%                          > 0%        > 0%           < 0%
 6.  Belastingcapaciteit                        100%             100%          <95%      95-105%         >105%
 7.  Weerstandsvermogen                           2,7              2,3         > 1,0     0,8 - 1,0        < 0,8
 Jaartal                 Weerstandsfactor               Solvabiliteit
                      primitieve      rekening      primitieve     rekening
                      begroting                     begroting
2016                                       1,4            12%          15%
2017                         1,3           2,1            10%          16%
2018                         2,0           1,4            12%          16%
2019                         1,6           1,2            14%          17%
2020                         1,0           1,0            15%          19%
2021                         1,0           1,9            12%          22%
2022                         1,4           2,3            16%          29%
2023                         1,4                          18%
Uitgangspunten van beleid
In 2020 zijn de uitgangspunten en spelregels voor risicomanagement en weerstandsvermogen door de raad
vastgesteld. Deze spelregels en uitgangspunten maken onderdeel uit van de beleidsnota Risicomanagement en
weerstandsvermogen (nota 12 mei 2020, zaaknummer 466760). In aansluiting op deze nota is er in 2021 ook nog
een raadsinformatiebrief verschenen hoe om te gaan met grote risicovolle projecten en op welke wijze de raad
hierover wordt geïnformeerd. De criteria waaraan een project moet voldoen om als ‘groot risicovol’ te
bestempelen zijn tevens in deze brief opgenomen.
Op basis van de laatste afspraken zijn de uitgangspunten en spelregels voor risicomanagement geactualiseerd
en ter vaststelling aan de raad voorgelegd. Een deel hiervan zal net als de regels omtrent ‘grote risicovolle
projecten’ in de aangepaste financiële verordening worden opgenomen.
Ten opzichte van de uitgangspunten en spelregels voor risicomanagement en weerstandsvermogen zoals deze
in 2020 zijn vastgesteld zijn de volgende uitgangspunten vervallen c.q. toegevoegd:
         Vervallen is het volgende uitgangspunt: de gemeente heeft een extra buffer voor niet voorspelbare
          gebeurtenissen in de vorm van een bestemmingsreserve Solvabiliteit .
         Toegevoegd is het uitgangspunt: de gemeente streeft naar een solvabiliteit van 14% en hanteert daarbij
          10% als ondergrens.
De geactualiseerde uitgangspunten zullen voor de komende jaren richtinggevend zijn hoe om te gaan met risico’s
en financiële buffers.
                                                              182
</pre>

====================================================================== Einde pagina 186 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 187 ======================================================================

<pre>Weerstandsvermogen
In dit deel van de paragraaf is het totaalbeeld opgenomen van de benodigde en beschikbare
weerstandscapaciteit en de daarmee samenhangende weerstandsfactor:
    de gemeentelijke risico's die gevolgen kunnen hebben voor de financiële positie zijn opnieuw beoordeeld,
     waar nodig aangepast en aangevuld. Op basis van het nieuwe risicoprofiel is met behulp van statistische
     berekeningen bepaald wat de omvang van de benodigde weerstandscapaciteit is;
    de omvang van de reserves, waarvan is afgesproken dat deze de beschikbare weerstandscapaciteit vormen,
     is bepaald;
    door de beschikbare weerstandscapaciteit (reserves als buffer) te delen door de benodigde
     weerstandscapaciteit (risico's) wordt de weerstandsfactor berekend.
Het volgende plaatje illustreert dit:
afbeelding van een weegschaal ter illustratie van de weerstandsfactor met aan de ene kant de risico’s en aan de andere kant de
buffers
Hoe hoger de weerstandsfactor is, hoe beter de gemeente in staat is om risico's die zich voordoen op te kunnen
vangen. Daalt de weerstandsfactor beneden de 1,0 dan zijn de financiële buffers lager dan het benodigde
weerstandsvermogen en kan de gemeente in de financiële problemen komen als de risico's zich voordoen. De
afspraken over de hoogte van de weerstandsfactor liggen vast in de financiële verordening: 'Voor een robuuste
financiële positie mag de weerstandsfactor niet lager zijn dan 1. Indien de weerstandsfactor lager is dan 1 is
aanzuivering van de algemene reserve vereist. Indien de factor hoger is dan 1,4 dan kunnen reserves worden
aangewend voor (nieuw) beleid'.
Binnen de gemeente Arnhem kijken we niet alleen naar de weerstandsfactor, maar doen dit in onderlinge
samenhang met andere financiële kengetallen. Zo is in het nieuwe coalitieakkoord ook afgesproken dat de
gemeente streeft naar een solvabiliteit van 14% met een ondergrens van 10%.
Wanneer er bijvoorbeeld sprake zou zijn van een weerstandsfactor boven de 1,4 en deze ruimte zou worden
ingezet voor nieuw beleid, heeft dit namelijk ook een ander effect bijvoorbeeld op de solvabiliteit: het eigen
vermogen van de gemeente vermindert en de solvabiliteit verslechtert.
                                                             183
</pre>

====================================================================== Einde pagina 187 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 188 ======================================================================

<pre>Het totaalbeeld bij deze jaarrekening ziet er als volgt uit:
 Benodigd versus beschikbare             Begroting     JV 2021   Begroting  JV 2022
 weerstandscapaciteit                    2022                      2023
                                               90%         90%        90%       90%
 Bedragen x € 1.000
 Benodigde weerstandscapaciteit
 1. Gemeentebrede risico's                   34.146      33.425     21.727    23.620
 2. Corona risico's                           2.987       1.609        671       345
 3. Risico opvang vluchtelingen Oekraïne                             1.806     1.556
 Gemeentebrede risico's totaal               37.133      35.034     24.203    25.521
 4. Risico's grondexploitatie                13.406      17.428     17.428    18.274
 Totaal                                      50.539      52.462     41.631    43.795
 Beschikbare weerstandscapaciteit
 1. Algemene reserve                         51.600      79.618     37.936    81.963
 2. Weerstandscapaciteit Grondbedrijf        16.509      19.171     20.933    15.809
 3. Onvoorzien en strikt onvermijdbaar        1.039         889      1.039     1.039
 Totaal                                      69.148      99.678     59.907    98.810
 Weerstandsfactor                                1,4         1,9        1,4      2,3
 Ruimte t.o.v. weerstandsfactor 1,0          18.609      47.216     18.276    55.015
 Ruimte t.o.v. weerstandsfactor 1,4          -1.606      26.231      1.624    37.497
 We vergelijken de weerstandsfactor van onze gemeente ook met de beoordelingstabel van Naris.
              Beoordelingstabel weerstandsvermogen
         Ratio weerstandsvermogen             Betekenis
   A                  >2                      Uitstekend
   B             1,4 < x < 2,0             Ruim voldoende
   C             1,0 < x < 1,4                Voldoende
   D             0,8 < x < 1,0                   Matig
   E             0,6 < x < 0,8              Onvoldoende
   F                 < 0,6                Ruim onvoldoende
De weerstandsfactor komt bij dit jaarverslag uit op 2,3 en bevindt zich in categorie A 'uitstekend'.
Doordat we daarmee volgens onze eigen spelregels in de financiële verordening boven de 1,4 uitkomen, is er
geen aanleiding de reserves aan te vullen en zou de ruimte boven de 1,4 in de komende jaren ingezet kunnen
worden voor nieuw beleid. Een belangrijk aandachtspunt daarbij is dat dit in samenhang bezien moet worden met
de ontwikkeling van de begroting en meerjarenraming: als deze geen structureel sluitend beeld laten zien, dan is
het niet gepast om incidentele ruimte in te zetten.
Een belangrijke kanttekening hierbij is wel dat het voorspellen van risico’s en de ontwikkeling daarvan een
onzekere aangelegenheid is. We zien een aantal ontwikkelingen die gaan zorgen voor een stijging van het
risicoprofiel. Zo zullen bijvoorbeeld risicobuffers opgenomen moeten worden voor nieuwe grondexploitaties,
zoals Kronenburg, Nijmeegse weg en Spoorzone Oost. Dit zal er naar verwachting voor zorgen dat de totale
omvang van het risicoprofiel groter wordt. Daardoor zal de weerstandsfactor dalen. Ook economische
ontwikkelingen, waaronder een stijgende rente kunnen een extra risico vormen. Het hiervoor aanhouden van
noodzakelijke risicobuffers zal kunnen leiden tot een lagere weerstandsfactor. Ten slotte kunnen recente
ontwikkelingen rond Oekraïne nieuwe risico’s met zich mee brengen.
De toelichting op de verschillende onderdelen die de weerstandsfactor bepalen, is opgenomen in volgende
onderdelen van dit deel van deze paragraaf.
                                                           184
</pre>

====================================================================== Einde pagina 188 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 189 ======================================================================

<pre>Benodigde weerstandscapaciteit en risicoprofiel
Het risicoprofiel wordt bepaald door te inventariseren welke risico's er bestaan en de financiële effecten in te
schatten wanneer ze zich voor doen. Daarbij wordt voor de begrotingsrisico's gebruik gemaakt van de volgende
indeling:
                                        Risicoscore
  Klasse               Kans                         Klasse         Geldgevolg
     1     < of 1 x per 10 jaar          10%          1    < € 50.000
     2     1 x per 5-10 jaar             30%          2    € 50.000 - € 200.000
     3     1 x per 2-5 jaar              50%          3    € 200.000 - € 500.000
     4     1 x per 1-2 jaar              70%          4    € 500.000 - € 1.000.000
     5     1 x per jaar of >             90%          5    > € 1.000.000
Op basis van een inschatting voor alle risico's van de kans dat het risico zal optreden en het mogelijk financieel
gevolg, wordt met behulp van statistische kansberekeningen het mogelijke financieel gevolg van het risicoprofiel
van alle risico's samen doorgerekend. De statistische berekeningen die daarvoor worden gemaakt, zijn een
hulpmiddel om te bepalen wat het bedrag is dat we als buffer aan moeten houden om risico's te kunnen afdekken,
de zogenaamde benodigde weerstandscapaciteit.
Het grote voordeel van deze rekenmethodiek is dat gebruik gemaakt kan worden van het gegeven dat niet alle
risico's zich tegelijkertijd voor zullen doen. Daardoor is het bedrag aan benodigde weerstandscapaciteit lager dan
de optelsom van alle risicobedragen bij elkaar. Deze berekeningen zijn in combinatie met de beschikbare
weerstandscapaciteit (de buffers voor risico's) de basis voor de hoogte van de weerstandsfactor.
Bij de bespreking van risico’s is het de gewoonte om grote betekenis toe te kennen aan de hoogte van de
weerstandsfactor. Dat is ook logisch, omdat het een belangrijke indicator vormt voor de financiële positie. Hierbij
past een duidelijke kanttekening. Het inschatten van risico's met daarbij behorende bedragen en kansen is per
definitie geen exacte wetenschap. Ook de berekeningen die op basis daarvan plaats vinden zijn dat dus niet. Ze
zijn een hulpmiddel om in totaliteit een bedrag te bepalen om als buffer voor risico's aan te houden. Enige
relativering van de waarde van dit gegeven zeker is op zijn plaats. Daarnaast is het van belang om, zoals reeds is
aangegeven, de financiële kengetallen in onderlinge samenhang te bezien en niet uit te gaan van één enkel
kengetal als de weerstandsfactor.
Ook bij dit jaarverslag zijn de risico's geïnventariseerd om op die manier een beeld te krijgen van het risicoprofiel
en benodigde buffer. Naast de gemeentebrede risico’s zijn ook de risico's van het grondbedrijf meegenomen. De
volgende tabel laat zien wat het totale beeld van de benodigde weerstandscapaciteit is:
 Benodigde weerstandscapaciteit              Begroting     JV 2021    Begroting    JV 2022
                                                  2022                     2023
                                                  90%          90%         90%        90%
 Bedragen x € 1.000
 Benodigde weerstandscapaciteit
 Gemeentebrede risico's                         34.146      33.425       21.727     23.620
 Corona risico's                                 2.987       1.609          671        345
 Risico opvang vluchtelingen Oekraïne                                     1.806      1.556
 1. Gemeentebrede risico's totaal               37.133      35.034       24.203     25.521
 Conjuncturele (marktrisico) en project
 specifieke risico's grondexploitatie           11.763      15.519       15.519     16.289
 Strategisch bezit (mva)                         1.533       1.813        1.813      1.873
 Anterieure overeenkomsten                         110           96          96        112
 2. Risico's grondexploitatie                   13.406      17.428       17.428     18.274
 Totaal                                         50.539      52.462       41.631     43.795
                                                            185
</pre>

====================================================================== Einde pagina 189 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 190 ======================================================================

<pre>Onderstaand worden de onderdelen van het risicoprofiel doorgelopen.
1.   Gemeentebrede risico’s
De actualisatie van de gemeentebrede risico's voor de jaarrekening 2022 levert in vergelijking met de risico's bij
de Begroting 2023 het volgende beeld op:
    het totale gemeentebrede risicoprofiel bij de jaarrekening bestaat uit 112 risico's, terwijl het risicoprofiel bij de
     begroting 2023 bestond uit 97 risico's;
    er zijn 30 nieuwe risico's, 15 risico's zijn vervallen en 11 risico's zijn gewijzigd;
    het aantal coronarisico’s is afgenomen van 8 risico’s bij de begroting tot 3 risico’s bij deze jaarrekening;
    er zijn 77 financiële risico's die in aanmerking komen voor het reserveren van weerstandsvermogen.
Een overzicht van grote begrotingsrisico's die met name bepalend zijn voor de financiële omvang van de
benodigde weerstandscapaciteit is opgenomen aan het einde van deze paragraaf. Deze risico's hebben op basis
van de inschatting van de kans op voorkomen en het financieel gevolg de meeste invloed op het totale
risicoprofiel.
Het risicoprofiel voor de totale gemeentebrede risico's is bij deze jaarrekening met € 1,3 miljoen toegenomen ten
opzichte van de vorige actualisatie bij de Begroting 2023. Ten opzichte van het risicoprofiel bij de Begroting 2022
is er sprake van een sterke daling van de risico’s. Dit komt met name doordat een aantal grote risico’s zoals voor
Herijking gemeentefonds/nieuw verdeelmodel Beschermd Wonen als risico zijn vervallen en opgenomen zijn in
de Begroting.
De stijging bij dit jaarverslag is per saldo vooral veroorzaakt door een aantal belangrijke stijgers en dalers met
een grote financiële impact:
Stijgers:
    Tariefstijgingen in de Zorg (wmo en jeugdzorg)
     Er is sprake van personeelstekorten waardoor salarissen in de zorg kunnen stijgen, daarnaast wordt vanaf
     medio 2024 opnieuw zorg ingekocht, wat ertoe kan leiden dat de zorgtarieven moeten worden verhoogd.
     Hiervoor is een nieuw risico is opgenomen met een kans van 80% en een financieel maximum van € 3
     miljoen.
    Flexwoningen Merwedeterrein
     Een nieuw risico is opgenomen voor de kans dat op geen van de potentiële vervolglocaties in Arnhem
     herplaatsing van de flexwoningen Merwedeterrein mogelijk is. Het risico is opgenomen met een kleine kans
     van 10%, en met een maximum financiële impact van € 10 miljoen.
    Inkomensregelingen (BUIG), maximaal eigen risico
     Het risico is doorgerekend en naar boven bijgesteld. De kans van het risico is op 70% gebleven. Het
     financieel maximum is verhoogd van € 7,3 miljoen naar € 8,7 miljoen.
    De Connectie
     Het risico Bedrijfsvoering is komen te vervallen en samengevoegd met dit risico voor De Connectie.
    Zorgpartijen in financiële problemen
     Het financieel maximum van het risico is opgehoogd naar € 2 miljoen, dit was € 1 miljoen, de kans is 90%
     gebleven.
Dalers:
    Bedrijfsvoering
     Het risico is komen te vervallen en is samengevoegd met het risico De Connectie. Specifieke bedrijfsvoerings
     risico's worden opgenomen bij de betreffende clusters.
    Compensatie stijgende energielasten
     Het financieel maximum van het risico is verlaagd naar € 1 miljoen, dit was € 2,5 miljoen, de kans van het
     risico is 90% gebleven.
Nieuwe risico's zonder geldgevolg
Naast risico’s met een mogelijk financieel gevolg zijn er ook 35 risico’s zonder financieel gevolg in het risicoprofiel
opgenomen. Daarvan zijn er 15 nieuw. Bij deze risico's is nog niet duidelijk of en in welke mate ze zich zouden
kunnen voordoen. Bij de voorbereiding van de begroting 2024 zal worden nagegaan of het noodzakelijk is om
deze te kwantificeren.
                                                            186
</pre>

====================================================================== Einde pagina 190 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 191 ======================================================================

<pre>In het risicoprofiel is ook een aantal risico’s opgenomen die vanwege het vertrouwelijke karakter
(onderhandelingspositie, concurrentieverhouding, etc.) niet in deze paragraaf worden beschreven.
2. Grondexploitatie risico's
Het risicoprofiel van de grondexploitaties is geactualiseerd bij de opstelling van Financiële Jaarrapportage
Projecten (FJP) 2022 die tegelijk met deze jaarrekening is gemaakt. Het geactualiseerde risicoprofiel is
meegenomen in dit jaarverslag.
In het BBV van juli 2019 wordt een onderscheid gemaakt in het conjuncturele risico (marktrisico) en project
specifieke risico's. Op basis van dit onderscheid is de opbouw en bepaling van het weerstandsvermogen
berekend. Het conjuncturele risico (marktrisico) is bepaald door een berekening uit te voeren op basis van een
"slecht- weer" scenario waarbij als basis uitgangspunten wordt uitgegaan van: 3 jaar vertraging, waarde daling
van 15% en 10% lagere kosten.
De project specifieke risico's zijn bepaald door gebruik te maken van een door de gemeente Arnhem opgestelde
checklist die aansluit bij de landelijke regelgeving van de Commissie BBV en het Handboek van de accountant.
De risico's van strategisch bezit (mva) de anterieure overeenkomsten zijn toegevoegd.
De aan te houden buffers voor de risico's in het grondbedrijf zijn €0,8 miljoen hoger dan vorig jaar.
Voor een uitgebreidere omschrijving en verklaring van de risico’s, de financiële positie, de ontwikkeling van de
benodigde weerstandscapaciteit en scenario’s van het grondbedrijf wordt verwezen naar de paragraaf
Grondbeleid.
Bij de berekening van de risico's en benodigde buffers voor het grondbedrijf is uitgegaan van de huidige
grondexploitaties. De gemeente Arnhem heeft de zogenaamde woondeal met het Rijk gesloten. Het risico dat de
gemeente Arnhem bij de ontwikkeling en uitwerking van plannen zal moeten bijdragen, zal worden besproken bij
de Perspectiefnota.
Conclusie risicoprofiel
Zoals toegelicht is het totale risicoprofiel voor de gemeentebrede en grondexploitatierisico’s, ten opzichte van
eerdere inschattingen bij de begroting 2023, met € 2,2 miljoen gestegen.
Beschikbare weerstandscapaciteit
In dit onderdeel van de paragraaf is een korte toelichting opgenomen op de beschikbare weerstandscapaciteit.
In de volgende tabel is het totale beeld van de beschikbare weerstandscapaciteit opgenomen:
 Beschikbare weerstandscapaciteit                           Begroting         JV 2021      Begroting        JV 2022
                                                                  2022                          2023
                                                                  90%             90%           90%             90%
 Bedragen x € 1.000
 Beschikbare weerstandscapaciteit
 Stand Algemene reserve per 1-1                                59.320           44.067        75.634          79.591
 + Toevoegingen                                                10.780           32.671             0          15.836
 - Onttrekkingen                                              -18.499          -18.469       -37.698         -37.331
 - Resultaat                                                         0          21.349             0          23.866
 1. Algemene reserve per 31-12                                 51.600           79.618        37.936          81.963
 BR Grondexploitatie                                           14.747           17.671        19.171          14.309
 BR Strategische posities                                        1.500           1.500         1.500           1.500
 BR Voorstudies                                                    262               0           262               0
 2. Weerstandscapaciteit Grondbedrijf                          16.509           19.171        20.933          15.809
 3. Onvoorzien en strikt onvermijdbaar                           1.039             889         1.039           1.039
 Totaal                                                        69.148           99.678        59.907          98.810
                                                          187
</pre>

====================================================================== Einde pagina 191 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 192 ======================================================================

<pre>1. Algemene reserve
In de Begroting 2022 die op 10 november 2021 door de gemeenteraad is vastgesteld, is op basis van de
prognose van het rekeningresultaat over 2021 een stand van de algemene reserve van € 51,6 miljoen
opgenomen. Deze prognose is met nog een aantal aanvullende wijzigingen in de Turap-2 2021 verwerkt. Samen
met de wijzigingen uit Verzamelbesluit-3 2021 was op 31 december 2021 de begrote stand van de algemene
reserve ultimo 2022 € 50,8 miljoen. Na toevoeging van het resultaat 2021 van € 21,3 miljoen bedraagt te begrote
eindstand € 72,1 miljoen. Met de resultaatbestemming 2021 wordt er in 2021 weer 14,6 miljoen aan de algemene
reserve onttrokken in 2022. Samen met een aantal andere wijzigingen komt de eindstand van de algemene
reserve in de begroting op 31 december 2022 uit op € 58,1 miljoen. Wanneer het resultaat over 2022 van € 23,9
miljoen daaraan wordt toegevoegd bedraagt de stand van de algemene reserve in de jaarrekening 2022 € 82,0
miljoen.
  Stand Begroting 2022                              € 51,6   miljoen
  Turap-2 2021 en Verzamelbesluit-3 2021            -€ 0,8   miljoen
  Begrote stand 31 december 2021                    € 50,8   miljoen
  Resultaat 2021                                    € 21,3   miljoen
  Resultaatbestemming 2021                         -€ 14,6   miljoen
  Overige begrotingswijzigingen                      € 0,6   miljoen
  Begrote stand 31 december 2022                    € 58,1   miljoen
  Resultaat 2022                                    € 23,9   miljoen
  Stand Jaarrekening 2022                           € 82,0   miljoen
2. Reserves grondexploitaties
De ontwikkeling van het weerstandsvermogen van het grondbedrijf wordt in de paragraaf Grondbeleid toegelicht.
Dit jaar is €3,4 miljoen onttrokken aan de bestemmingsreserve grondexploitatie door zowel de hard stijgende
kosten van materialen, arbeid en energie als de eerste tekenen van afvlakkende woningprijzen. De benodigde
weerstandscapaciteit voor de risico’s grondexploitatie is daarnaast toegenomen en bedraagt €18,3 miljoen. Door
deze ontwikkelingen zijn de bestemmingsreserves grondexploitatie van €15,8 miljoen niet toereikend voor het
afdekken van de risico’s in de grex. Voor €2,5 miljoen wordt een beslag gelegd op de algemene middelen.
3. Onvoorzien en strikt onvermijdbaar
De post onvoorzien en strikt onvermijdbaar is in 2022 voor €1,0 miljoen ingezet als beschikbare
weerstandscapaciteit.
Conclusie beschikbare weerstandscapaciteit
Zoals toegelicht is de totale beschikbare weerstandscapaciteit ten opzichte van de vorige stand bij de begroting
2023 met €38,9 miljoen gestegen.
                                                        188
</pre>

====================================================================== Einde pagina 192 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 193 ======================================================================

<pre>Belangrijkste risico's
In onderstaande afbeelding worden de gegevens van het gemeentebrede risicoprofiel samengevat weergegeven:
eelding Risicoprofiel gemeente brede risico's
Hieronder worden de belangrijkste gemeentebrede risico’s (met hoogste invloed% en risicoscore) in de Top 15
toegelicht, die samen ongeveer 70% uitmaken van de totale omvang van de benodigde weerstandscapaciteit van
€ 25,5 miljoen voor het gemeentebrede risicoprofiel.
Er wordt een onderverdeling gemaakt van de belangrijke risico's per programma en portefeuilleonderdeel:
 Risicogebeurtenis                                      Kans      Geld     Geld (Max)      Risico     Invloed    Gewijzigd t.o.v.
                                                                                           score        (%)      Begroting 2023
 S00 Bestuur, dienstverlening en financiën
 Bedrijfsvoering
 De Connectie                                             4         5       € 3.650.000      20           8,9%           Gewijzigd+
 De begroting van de BVO De Connectie kent een aantal onzekerheden dat een risico vormt:
 -Grote projecten zoals de investeringen in de ICT infrastructuur, informatieveiligheid en privacy leiden mogelijk tot meerkosten
 (maximaal financieel gevolg € 300.000);
 -Frictie: risico op frictiekosten als gevolg van: boventalligheid; wegvallen dienstverlening aan De Connectie; afbouw formatie
 door harmonisering. (maximaal financieel gevolg € 350.000);
 -Outputfinanciering: risico dat de invoering van outputfinanciering een hogere bijdrage voor Arnhem tot gevolg heeft. (niet
 gekwantificeerd);
 - Overige risico's die samenhangen met de Connectie (maximaal financieel gevolg € 3.000.000);
 -Het risico bestaat dat als de kwaliteit van de uitvoering daalt, dit onvoldoende tijdig wordt gesignaleerd met mogelijke financiële
 consequenties (meerkosten als gevolg van maat- en meerwerk) tot gevolg.
 S02 Bereikbaarheid
 Mobiliteit
 Aflopen OV-concessie RijnWaal                            2         5       € 1.300.000      10           2,1%         Ongewijzigd
 Op dit moment krijgt de gemeente Arnhem een jaarlijkse vergoeding voor de trolley gerelateerde kosten binnen de huidige OV-
 concessie afspraken. Het aanbesteden van de nieuwe OV-concessie is uitgesteld tot 2024. Voor de periode 2022-december
 2024 en december 2024-juni 2026 werkt de provincie met een noodconcessie. De jaarlijkse vergoeding van € 1,3 miljoen van
 de provincie is tijdens de noodconcessies gecontinueerd. Voor de nieuwe concessieperiode vanaf juni 2026 zullen in
 2023/2024 nieuwe afspraken gemaakt worden met de provincie.
                                                                   189
</pre>

====================================================================== Einde pagina 193 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 194 ======================================================================

<pre>S06 Participatie en armoedebestrijding
Werk en Inkomen
Inkomensregelingen (BUIG); maximaal eigen               4        5        € 8.700.000     20          16,4%           Gewijzigd+
risico
Op BUIG geldt, middels de vangnetregeling, een maximaal eigen risico van 10% (gekoppeld aan de hoogte van het budget).
Het maximaal eigen risico bedraagt op basis van het voorlopige BUIG € 10,4 miljoen. Op basis van de begrotingssystematiek
BUIG van Arnhem wordt voorgesteld in de exploitatie rekening te houden met een tekort van € 1,7 miljoen. Het verschil tussen
het maximale eigen risico en het tekort in de begroting a € 8,7 miljoen is opgenomen.
Re-integratiebudget - Rijksontwikkelingen               4        5        € 2.000.000     20           3,8%          Ongewijzigd
Het re-integratiebudget staat onder druk. Er is geen ruimte voor extra zaken. De participatiemiddelen zijn onder andere nodig
om de ambitie in de begroting op het gebied van werk te realiseren. Onder andere vanwege rijks ontwikkelingen bestaat het
risico dat niet op het juiste moment geld beschikbaar is om in te zetten:
We zijn bezig met een intensivering op beschut werk, maar gaan het aantal volgens de behoefteraming van het rijk (201
beschutte werkplekken) voorlopig niet halen. Op basis van deze behoefteraming 2022 bedraagt het maximale financiële risico
circa € 2,1 miljoen. Vanaf 2023 hebben we hier (deels) middelen voor gereserveerd.
- Om de doelstellingen rondom de banenafspraak te halen zal het aantal mensen dat in aanmerking komt voor de
banenafspraak de komende jaren toenemen. Het risico is dat ook hiervoor geen ruimte is in het re-integratiebudget. De omvang
van het dekkingstekort bij basisbanen is vergelijkbaar met beschut werk. Op dit moment is hiervoor nog geen financiële
vertaling gemaakt.
- Door de op 1 januari 2020 in werking getreden Wet Arbeidsmarkt in balans (WAB) bestaat de kans dat de financiële ruimte
voor de grote opgave van de verschillende doelgroepen uit de participatiewet steeds kleiner wordt.
- Er zijn landelijk ideeën over het toewerken naar een regionaal sociaal werkbedrijf. Dit kan effect hebben op Scalabor en de
roep om invloed vanuit de regio kan dan groter worden.
- De vertaling van HUG naar inzicht in kans op werk en het traject wat daarbij hoort ontbreekt nog. Door monitoring komt steeds
meer zicht op nieuwe instroom, maar van het totale bestand ontbreekt nog een groot deel aan inzicht. Het risico op het maken
van een goede prognose van zowel kosten als resultaat (op uitstroom) blijft hierdoor lastig.
Armoedebeleid
Compensatie stijgende energielasten                     5        4        € 1.000.000     20           2,4%           Gewijzigd-
Door de stijgende energielasten kunnen inwoners in de financiële problemen komen. In 2023 wordt er wederom energietoeslag
verstrekt, we ontvangen hiervoor middelen van het rijk. In Arnhem hanteren we hiervoor ruimere regels dan het rijk, de extra
kosten dekken we uit incidentele middelen. In 2023 worden studenten uitgesloten, zij worden doorverwezen naar bijzondere
bijstand. Als we hier onvoldoende compensatie voor ontvangen, dan leidt dat tot een overschrijding van het budget Bijzondere
Bijstand.
S07 Zorg
WMO en sociale wijkteams en Jeugd
/Jeugdzorg
Tariefstijgingen in de Zorg (wmo en                     5        5        € 3.000.000     25           6,5%               Nieuw
jeugdzorg)
Gemeenten zijn verplicht reële tarieven voor wmo en jeugdzorgvoorzieningen te hanteren. Daarnaast moeten we 'concurreren'
met zorg die wordt geleverd uit andere wetten en vergoedingen die daarin worden gehanteerd (o.a. Wet Langdurige Zorg), en
is er sprake van personeelstekorten waardoor salarissen in de zorg kunnen stijgen. Ook wordt vanaf medio 2024 opnieuw zorg
ingekocht, wat een natuurlijk moment is om de tarieven te herbepalen. Dit kan ertoe leiden dat we de zorgtarieven moeten
verhogen.
WMO en sociale wijkteams
Zorgpartijen in financiële problemen                    5        5        € 2.000.000     25           3,9%           Gewijzigd+
Steeds meer (landelijke opererende) zorg- en jeugdzorginstellingen, waaronder de instellingen voor jeugdbescherming, zijn of
onvoldoende in staat om mee te bewegen met de transformatie of raken door andere oorzaken in de financiële problemen en
gaan in het uiterste geval failliet. Het gevolg daarvan is dat de zorg en/of bescherming aan de cliënten die onder behandeling
en/of toezicht staan, niet voldoende gegarandeerd of gecontinueerd kan worden. Gelet op de zorgplicht die de gemeente heeft
kan zij gedwongen zijn de zorgaanbieder bij te staan om zo de zorg te kunnen continueren. Omdat het meestal grote externe
partijen met veel cliënten betreft, kan ook de druk om de overeengekomen zorgtarieven met deze partijen te verhogen, groter
worden.
                                                                 190
</pre>

====================================================================== Einde pagina 194 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 195 ======================================================================

<pre>Jeugd /Jeugdzorg
Aanpassing woonplaatsbeginsel Jeugdzorg                 3         5        € 1.600.000    15          2,2%           Ongewijzigd
Uit een analyse van overdragen jeugdzorgcliënten tussen Arnhem en andere gemeenten als gevolg van de wettelijke
aanpassing in het woonplaatsbeginsel Jeugdwet, blijkt dat de kosten van Arnhem hoger uitvallen dan eerder in de initiële
begroting 2022 is opgenomen. In het kader van de turap-2 2022 en de begroting 2023 is hiervoor incidenteel voor de jaren
2022 en 2023 extra budget uitgetrokken. Evenwel blijken uit de analyse ook nog aflopende zorgtoewijzingen van andere
gemeenten ter waarde van € 1,6 miljoen voor te komen die niet bij Arnhem in rekening zijn gebracht.
Ook bestaat nog het risico dat de simulatiebestanden van het CBS op basis waarvan de gemeenten vorig jaar financieel zijn
gecompenseerd door het Rijk, op onvolledige gegevens van zorgaanbieders gebaseerd zijn en het financiële effect op de
kosten ook om die reden hoger uitvallen dan in de initiële Begroting 2022 is voorzien.
S08 Welzijn en inclusie
Asiel, Vluchtelingen en inburgering
Opvang vluchtelingen Oekraïne                           2         5        € 7.700.000    10          5,2%             Gewijzigd-
De oorlog in Oekraïne heeft geleid tot een grote vluchtelingenstroom, ook in Nederland. In Arnhem worden tot nu toe ruim 500
vluchtelingen opgevangen door de gemeente op cruiseschepen en in noodopvang in een voormalige school en tijdelijke
woonunits. Daarnaast bieden particulieren nog opvang aan ca. 270 mensen in Arnhem. Het rijk stelt tijdelijk een normbedrag
beschikbaar ter dekking van de dagelijkse kosten die de gemeente maakt i.v.m. de opvang. Dit bedrag is per 15 oktober 2022
verlaagd van € 100 naar € 83 per opvangplek per dag. Het risico bestaat dat de opvang langer duurt of de gemeentelijke kosten
hoger zijn dan waarin de tijdelijke regeling voorziet. Het rijk heeft wel aangegeven dat gemeenten de werkelijke kosten vergoed
krijgen als in betekenende mate afgeweken wordt van het normbedrag. Daarnaast bestaat het risico dat al aangegane
verplichtingen niet vergoed worden na aflopen van de regeling.
De meer indirecte gevolgen van de oorlog, zoals het macro-economisch effect en lange termijn effecten van de
vluchtelingenstroom binnen Europa zijn niet nader gekwantificeerd.
Het bedrag is berekend o.b.v. 4 maanden doorbetalen opvang: € 5,3 miljoen + 50% van € 4,8 miljoen
S12 Wonen en leefomgeving
Openbare ruimte
Beheerskosten Arnhem Centraal                           3         5        € 3.000.000    15          4,1%           Ongewijzigd
Naar aanleiding van de stand van het onderzoek dat wordt uitgevoerd naar alle lekkages op AC is het aannemelijker dat er
verregaande herstelmaatregelen noodzakelijk zijn. Het 'slechts' treffen van beheer(s)maatregelen is niet afdoende en kan op de
lange termijn naar verwachting ook teveel schade toebrengen aan de levensduur en kwaliteit van het beton.
Aannemer is intussen gedagvaard. Een 'overzichtelijke' lekkage in de fietsenstalling is voor rekening van de gemeente
verholpen. Daarnaast lijken veel herstelmaatregelen noodzakelijk te zijn in het gebied wat wordt toegerekend aan de openbare
ruimte en daarmee ook onder de verantwoordelijkheid van de gemeente valt. Dit ondanks dat ProRail en NS-stations ook
nadrukkelijk partij zijn in het verhelpen van de lekkages.
Wonen
Planschade plan van aanpak woningsplitsing              3         5        € 2.700.000    15          3,7%           Ongewijzigd
en verkamering
Op 16 december 2020 is het facetbestemmingsplan woningsplitsing en verkamering onherroepelijk geworden. Dit
bestemmingsplan beperkt de bouw- en gebruiksmogelijkheden van eigenaren. Hierdoor bestaat er een risico op
planschadeclaims van eigenaren en andere rechthebbenden. Het verzoek om planschade kan tot vijf jaar na het onherroepelijk
worden van het bestemmingsplan worden ingediend (tot eind 2025). Het risico op planschadeclaims is aan de orde voor het
gebied (Spijkerkwartier e.o) waarvoor per juli 2019 een Voorbereidingsbesluit gold. Omdat voor de rest van de stad geldt dat
het college tijdig kenbaar maakte dat een facetbestemmingsplan in voorbereiding was, konden eigenaren anticiperen op het
nieuwe beleid, en is het risico voor het grootste deel van de stad gemitigeerd.
Flexwoningen Merwedeterrein                             1         5       € 10.000.000     5          2,7%                 Nieuw
De corporaties en de gemeente hebben in de intentieovereenkomst afspraken gemaakt waardoor over tien jaar naar
verwachting een locatie wordt aangewezen waar de woningen permanent naartoe worden verplaatst. Indien na 10 jaar, na
inspanning van de corporaties en gemeente, onverhoopt toch geen vervolglocatie(s) is gevonden, wordt indien en voor zover
mogelijk aanspraak gemaakt op de Herplaatsingsgarantie van het Rijk. Bij het nemen van het besluit door de corporaties om te
investeren in de bouw van deze woningen hebben zij voldoende zekerheid nodig over een minimale duur dat de woningen
geëxploiteerd kunnen worden. De gemeente zegt daarom in de intentieovereenkomst toe dat op minimaal één van de mogelijke
vervangende locaties herplaatsing mogelijk wordt gemaakt. Als dit, tegen de verwachting in en ondanks inspanningen van alle
partijen, niet lukt, dan is de gemeente aansprakelijk voor de schade die de corporaties dan lijden. Het gaat daarbij om de
investeringskosten van de woningen voor zover nog niet terugverdiend uit de verhuur en verkoop aan derden. Indien de
corporaties geen of niet voldoende inspanning hebben geleverd voor het vinden van eigen locaties, dan dragen de corporaties
50% van dit risico. De kans is zeer klein dat het risico zich voordoet, maar het heeft wel een grote omvang (tot ca. €10 miljoen).
                                                                  191
</pre>

====================================================================== Einde pagina 195 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 196 ======================================================================

<pre>Aanbesteding van installaties (onderhoud en             4         4      € 1.000.000    16            1,9%                 Nieuw
storingen) vastgoed
Het risico dat de kosten voor de aanbesteding van installaties (onderhoud en storingen) in de praktijk veel hoger uitvallen dan
voorzien. Dit wordt vooral veroorzaakt omdat we de gegevens/data van gebouwen onvoldoende inzichtelijk hebben. Daarbij is
er aanbesteed op basis van kengetallen en niet op daadwerkelijk aanwezige aantallen (die niet beschikbaar zijn). De extra
kosten kunnen daardoor veel hoger uitvallen dan de €10 miljoen die hiervoor is voorzien (begroot).
Prijsstijgingen in de bouw                              4         4      € 1.000.000    16            1,9%            Gewijzigd-
In de begroting wordt een reële inschatting gemaakt van de te verwachte kostenstijgingen, maar afgelopen periode heeft
uitgewezen dat deze veelal te laag werden ingeschat. Als gevolg van de sterke prijsstijgingen in de bouw de afgelopen periode,
zijn aannemers/uitvoerders niet (meer) bereid om het risico van prijsstijgingen te dragen. Uitvoering van projecten en werken
dreigt daarmee stil te vallen. Daarnaast is er overspannenheid op de bouwmarkt met als gevolg personeelstekort en moeizame
leveranties van materialen. Door de hogere loonkosten die worden doorberekend en de uitloop van projecten als gevolg van
vertraagde leveranties ontstaat ook een deel van de huidige meerkosten. Door het opnemen van de ‘risicoregeling indexering
prijsstijgingen bouw’ in de contracten wordt het prijsrisico verlegd van de aannemer naar de gemeente. Hiermee ontstaat het
risico dat bestaande budgetten niet meer toereikend zijn omdat aanbestede werken niet prijsvast zijn.
                                                                 192
</pre>

====================================================================== Einde pagina 196 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 197 ======================================================================

<pre>Onderhoud kapitaalgoederen
De kapitaalgoederen bestaan uit wegen en civiele kunstwerken (bruggen, tunnels en viaducten), de openbare
verlichting, de verkeersregelinstallaties en -voorzieningen, de riolering, het water en het groen in de stad
gemeentelijk vastgoed. Met het onderhoud van deze kapitaalgoederen is een aanzienlijke deel van de begroting
gemoeid. De kosten worden deels gedekt uit exploitatiebudgetten en deels uit investeringsbudgetten.
Inleiding
Deze paragraaf beschrijft de onderhoudstoestand van de kapitaalgoederen (assets) die gezamenlijk de openbare
ruimte van Arnhem vormen. Dit betreft het groen, de wegen en civiele kunstwerken (bruggen, tunnels en
viaducten), de openbare verlichting, de trolleyinfrastructuur, de verkeersregelinstallaties en -voorzieningen, de
riolering, het water, de bossen en parken en de speeltoestellen. Daarnaast wordt ingegaan op de status van het
gemeentelijk vastgoed.
Met het onderhoud van deze kapitaalgoederen is een aanzienlijk deel van de begroting gemoeid. De kosten
worden deels gedekt uit exploitatiebudgetten en, daar waar het gaat om vervanging of levensduur verlengend
(groot) onderhoud, uit investeringsbudgetten. In het laatste deel van deze paragraaf is per onderdeel
weergegeven hoe de begroting en uitgaven in 2022 zich tot elkaar verhouden.
De kapitaalgoederen maken een goed gebruik van de openbare ruimte mogelijk en maken deze aantrekkelijk.
Onderstaande tabel geeft een indruk van de omvang van kapitaalgoederen in de openbare ruimte van Arnhem.
  Asset                                   Areaal (afgerond)
  Stedelijk Waterbeheer                   800 km (vrij verval) riolering
                                          70 km persleiding
                                          9 km infiltratieriool
                                          51 km drukriolering
                                          24.600 putten
  Wegen                                   2.850.000 m2 gesloten verharding (asfalt)
                                          4.500.000 m2 open verharding (klinkers, tegels etc.)
                                          280.000 m2 half verharding
  Groen, incl. Bossen en parken           5.850.000 m2 gazon en gras
                                          2.365.000 m2 bos
                                          660.000 m2 struweel
                                          300.000 m2 heesters
                                          130.000 m2 hagen
  Bomen                                   Circa 50.000 individuele bomen en bomen in structuur
                                          waarvan 576 buitengewone/toekomst bomen
  Openbare verlichting (OVL)              31.000 lichtmasten
                                          33.000 armaturen
                                          930 km OVL-netwerk
  Civieltechnische kunstwerken            301 bruggen en viaducten
                                          23 tunnels
                                          417 grond-werende constructies
                                          395 trappen
                                          2,4 km stalen damwanden
  Verkeer                                 85 verkeersregel installaties
                                          29 verkeerscamera's
                                          790 bewegwijzeringsobjecten
  Trolley                                 3.700 masten
                                          57 km bovenleiding
                                          25 km voedingskabel
  Spelen                                  388 speellocaties met 1682 speeltoestellen
                                          130 sportlocaties met 306 sporttoestellen
                                                            193
</pre>

====================================================================== Einde pagina 197 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 198 ======================================================================

<pre>  Inzamelvoorzieningen                   Verzamelcontainers:
                                         125 glas
                                         325 papier
                                         325 PBD (plastic, blik, drankenkartons)
                                         1300 Restafval
                                         Minicontainers aan huis:
                                         141.000 (GFT, PBD, papier)
Van beleid naar beheer
Met het beheer van de openbare ruimte kunnen we naast het in stand houden van de bestaande functionaliteiten
ook bijdragen aan het realiseren van de vele ambities die Arnhem heeft. We willen de openbare ruimte
waardegestuurd en toekomstgericht beheren, waarbij de gebruiker centraal staat. Daarnaast willen we met het
beheer van de openbare ruimte bijdragen aan de hoofddoelen uit het Coalitieakkoord 2022 - 2026: een toekomst
bestendig Arnhem, een levendige groene creatieve en kunstzinnige stad. Een stad waar mens en dier prettig
wonen in leefbare wijken.
De doelen voor de openbare ruimte zijn afgeleid van wet- en regelgeving, de missie van de gemeente, zoals
onder meer bepaald in genoemd coalitieakkoord en door de raad vastgestelde vigerende visie- en
beleidsdocumenten. Volgens het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) moet er een structureel sluitende
begroting zijn waarbij voldoende middelen moeten worden geraamd voor onderhoud van de kapitaalgoederen. De
provincie ziet daar in haar toezichthoudende rol ook op toe.
Naast het voldoen aan de gestelde kaders is het van belang om bij het beheer en onderhoud in te spelen op de
dynamiek die de stad kent. De ruimtelijke samenloop van de beheeropgaven wordt in kaart gebracht en de
samenhang met andere ruimtelijke ontwikkelingen beoordeeld. Daarna worden vervolgens kosten, kansen en
risico’s afgewogen. Op basis daarvan komt een onderhoudsplanning tot stand. Door te sturen op samenloop
werken we zo efficiënt mogelijk en door werkzaamheden te combineren proberen we de overlast zo minimaal
mogelijk te houden.
Samen geven beleid en beheer vorm aan de openbare ruimte. We werken hierin samen met de inwoners van
Arnhem, bedrijven en andere stakeholders in de openbare ruimte. Een complex proces, waarbij ‘beheerbewust
ontwerpen’ en ‘ontwerpbewust beheren’ de kerningrediënten moeten zijn. Ambities en transities die hierin
expliciet meegenomen worden zijn niet alleen politieke keuzes/ ambities binnen de gemeente Arnhem, maar
hebben ook betrekking op landelijke opgaven zoals energietransitie, klimaatadaptatie, duurzaamheid,
gezondheid, en burgerparticipatie.
Meetbare kwaliteit openbare ruimte (beeldkwaliteit)
Met de basiskwaliteit geven we aan wat we in Arnhem nastreven met de openbare ruimte. Deze basiswaarden
zijn stabiel en veranderen niet zo snel. De in de Begroting opgenomen basiskwaliteit vormt de basis voor het
bepalen van de beheerstrategie. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de beeldkwaliteit systematiek van CROW om
te meten of de openbare ruimte kwalitatief op het gewenste niveau is. In deze systematiek wordt met behulp van
beeldmeetlatten vastgelegd aan welke beeldkwaliteit de openbare ruimte moet voldoen. In onderstaande tabel
wordt weergegeven welke kwaliteitsniveaus er voor de openbare ruimte in Arnhem als basis worden gehanteerd.
Met uitzondering van het centrum en de winkelcentra is het onderhoud sober en doelmatig te noemen waarbij de
opgave is om de stad met zo weinig mogelijk middelen schoon heel en veilig te houden.
                                                         194
</pre>

====================================================================== Einde pagina 198 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 199 ======================================================================

<pre>  Asset                Centrum      Winkelcentra    Wijken       Bedrijfs     Bossen       Hoofd         Fietspaden
                                                                 terreinen    Parken       infra
  Groen / bomen        A            A               B/C          B/C          A/B          -             -
  Speel-               B            B               B            B            B            -             -
  voorzieningen
  Verhardingen*        A            A               C/D          B            B            B             A /B
  Verkeer-             B            B               B            B            B            B             B
  regelinstallaties
  Verkeers-            B            B               B            B            B            B             B
  voorzieningen
  Civieltechnische     B            B               B            B            B            B             B
  Kunstwerken
  Beeldende            B            B               B            B            B            B             B
  Kunst
  Openbare             B            B               B            B            B            B             B
  Verlichting
  Stedelijk            B            B               B            B            B            B             B
  Waterbeheer
  Trolley              A            A               B            -            -            B             -
  Infrastructuur
Tabel Overzicht beeldkwaliteit die in de gemeente Arnhem worden nagestreefd per asset uitgesplitst naar
gebiedstypen.
* Toelichting beeldkwaliteit D bij verhardingen; deze beeldkwaliteit wordt toegestaan bij de parkeervakken in de
woonwijken.
  Beeldkwaliteitsniveau                     Technische kwaliteit
  Zeer goed                  A+             (Zo goed als) nieuw; perfect onderhouden
  Goed                       A              Technisch goed in orde
  Voldoende                  B              Heel en veilig
  Matig                      C              Discomfort; enige hinder; veiligheid komt in het geding
  Slecht                     D              kans op kapitaalvernietiging; functieverlies
 Beeldkwaliteitsniveaus conform CROW Beeldkwaliteit Systematiek
Samenvattend beeld
Onderstaand is per asset een beschrijving gegeven van de huidige onderhoudssituatie en de geplande inzet om
de kwaliteit op peil te houden. Samenvattend kan worden gesteld dat het op dit moment lukt om met de
beschikbare middelen het areaal op het gewenste niveau te onderhouden. Daarbij streven we er naar bij te
dragen aan de vele ambities die we in de stad willen realiseren. Het combineren van opgaven maakt de projecten
echter ook steeds complexer en daarmee moeilijker te plannen. De bestemmingsreserve groot onderhoud
openbare ruimte maakt het mogelijk de fluctuaties in jaarlijkse uitgaven, die hierdoor kunnen ontstaan, op te
vangen.
We willen Arnhem radicaal vergroenen. Dit vraagt om een kwalitatieve en kwantitatieve impuls in onze
groenstructuur, groene wijken en bomen maar ook het verminderen van het verharde oppervlak. Dit heeft ook
consequenties voor onze beheeropgave. Wat aangelegd wordt moet immers ook onderhouden worden. We gaan
de komende periode daarom de gevolgen hiervan voor de onderhoudsopgave breder bekijken en nader
uitwerken.
Het beheer van veel elementen in de openbare ruimte heeft een sterke relatie met de het stedelijk programma
Wonen en leefomgeving. De specifieke ambities en plannen op dit vlak zijn in dat onderdeel van de deze
begroting nader beschreven.
De beleidsmatige invulling voor de kapitaalgoederen die een relatie hebben met mobiliteit (zoals verhardingen,
verkeersvoorzieningen openbare verlichting en kunstwerken) is te vinden in programma Bereikbaarheid.
Voor de assets afval en riolering is er een relatie met de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Hierover is nadere
informatie te vinden in de paragraaf Lokale heffingen.
                                                         195
</pre>

====================================================================== Einde pagina 199 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 200 ======================================================================

<pre>Wegen
Goed onderhoud van wegen is van belang voor de bereikbaarheid en leefbaarheid van de stad en de
verkeersveiligheid. De keuzes die voor wegenonderhoud gemaakt worden, dragen in toenemende mate ook bij
aan andere ambities met betrekking tot klimaatadaptatie (bv 10% minder verharding) en duurzaamheid.
  Rapportage op Beeldkwaliteitsniveau
  Ambitie = A/B/C/D       % A+        %A          %B          %C            %D         % Voldoet aan ambitie
  2020                    46,15       32,11       14,23       0,41          7,1        92,49 (B)
  2022                    49,09       29,32       9,05        7,56          4,98       95,02 (B)
Er is een verbetering van de kwaliteit ten opzichte van 2020 zichtbaar. Het is gelukt om de kwaliteit te handhaven
en zelfs te verbeteren. Daar waar we in 2020 nog ruim 7% onvoldoende scoren, zitten we nu op net geen 5%.
Hiermee voldoen we aan de richtlijn die in de wegbeheersystematiek is vastgelegd voor het aantal percentages
'onvoldoende' (tussen 1-5%).
Het zorgen voor goede fietsvoorzieningen heeft hoge prioriteit. Het ambitieniveau voor het onderhoud van
fietspaden ligt daarom op het hoogste niveau.
Planning en realisatie
Voor 2022 stond onder andere groot onderhoud op de planning op de volgende wegen: Airborneplein, Velperweg,
Westervoortsedijk /Oude Zevenaarseweg, Van Muijlwijkstraat, Hommelseweg en wegenonderhoud in combinatie
met rioolvervanging in de wijk Sterrenberg.
Door vertraging in de planuitwerking zijn de werkzaamheden aan de Velperweg, Hommelseweg en
de Van Muijlwijkstraat naar achteren geschoven. In plaats daarvan is groot onderhoud uitgevoerd aan de
Nijmeegseweg, het Stationsplein en de Utrechtseweg ter hoogte van het Museum.
Er is een snelfietsroute aangelegd op de Oude Zevenaarseweg en de Hugo de Grootstraat. Ook op de
Westervoortsedijk zijn de fietsvoorzieningen verbeterd.
In het kader van het verbeteren van de toegankelijkheid voor mindervaliden op de hooflooproutes is een start
gemaakt in Malburgen. Daar waar sprake is van herinrichting van de openbare ruimte is er aandacht voor
toegankelijkheid.
Openbare Verlichting
Een goed functionerende openbare verlichting levert een belangrijke bijdrage aan het realiseren van sociale- en
verkeersveiligheid. Daarnaast is de verlichting van invloed op de uitstraling van de openbare ruimte. De
hoofdelementen van de openbare verlichting zijn de masten, de armaturen en de kabels en kasten.
Planning en realisatie
De planning voor de vervanging van de masten, armaturen en kabels wordt zo mogelijk afgestemd op samenloop
met overige werkzaamheden voor groot onderhoud in de openbare ruimte. Met behulp van LED-
verlichtingsarmaturen wordt gestreefd naar een reductie van 50% op de energiekosten. Hiermee wordt
bijgedragen aan de duurzaamheidsambities. In het kader van anticyclisch investeren is besloten de uitrol van
LED- armaturen te versnellen met realisatie in 2021, 2022 en 2023. Hierdoor worden de huidige armaturen voor
het einde van de levensduur vervangen maar kan eerder bespaard worden op energie en onderhoudskosten.
In 2022 hebben we circa 1500 armaturen in het kader van deze versnelling vervangen door LED. Deze versnelde
LED-vervanging loopt nog door in 2023. Dan zal tweederde van de openbare verlichting voorzien zijn van LED-
armaturen. Met de reguliere vervangingsopgave zal het laatste deel vervangen worden door LED waardoor we in
2030 geheel op LED-armaturen overgegaan zullen zijn.
Verkeersregelinstallaties (VRI)
Het goed functioneren van Verkeer Regel Installaties (VRI) is van groot belang voor de verkeersveiligheid en
bereikbaarheid van Arnhem. Het beheer en onderhoud richt zich op:
    Doelmatige inzet en beheer van verkeersregelinstallaties (VRI) en andere verkeersmanagement-installaties
     zoals het parkeerverwijssysteem en het DBSA (Dynamisch Busstation Systeem Arnhem).
    Een goede technische staat en functionaliteit, vooral gericht op het handhaven van de verkeersveiligheid en
     doorstroming.
    Bijdrage aan leefbaarheid en bereikbaarheid, met een nadruk op het bevorderen van het gebruik van de fiets
     en het openbaar vervoer.
                                                         196
</pre>

====================================================================== Einde pagina 200 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 201 ======================================================================

<pre>Planning en realisatie
Voor 2022 stond vervanging van de volgende VRI's op de planning: Rodenburgstraat / Eusebiusplein,
Weertjesstraat / Vossenstraat, Schelmseweg / De Wolfflaan (Burgers Zoo), Nieuwstraat / Weerdjesstraat, VOP
Honingkamp / Lange Water, Apeldoornseweg / Weg achter het bos. Al deze vervangingen zijn gerealiseerd.
Het huidige areaal is zowel technisch als functioneel (verkeerskundig) op orde. Vervangingen worden
gefinancierd uit een investeringsbudget. De in de meerjaren investeringsplanning (MIP) gereserveerde budgetten
zijn toereikend voor de verwachte vervangingen. Bij vervangingen wordt direct gekozen voor de laatste
technologie (iVRI) om voorbereid te zijn op verdergaande data uitwisseling tussen verkeerslicht en voertuigen.
Trolley
Het trolleynetwerk is van belang voor een groot deel van het Openbaar vervoer in Arnhem. De
trolleyinfrastructuur van de gemeente Arnhem bestaat uit de technische ondergrondse en bovengrondse
infrastructuur.
Het openbaar vervoer in Arnhem wordt aanbesteed door provincie Gelderland door middel van een concessie
met een lange looptijd (circa 10 jaar). De huidige concessie liep tot december 2022 en wordt vervolgd met een
overbruggingsconcessie tot medio 2026. De concessie omvat al het openbaar vervoer per (trolley)bus en auto in
de regio Arnhem-Nijmegen en het openbaar vervoer per trein tussen de stations Arnhem en Doetinchem. Na de
overbruggingsconcessie is het waarschijnlijk dat opnieuw een concessie van 10 jaar wordt aanbesteed.
De concessiehouder krijgt van de gemeente Arnhem de infrastructuur in bruikleen. Daarvoor is een
bruikleenovereenkomst getekend tussen de concessiehouder en de gemeente Arnhem. Het betreft een
overeenkomst, waarin de gemeente de infrastructuur om niet ter beschikking stelt. Dit betekent dat grote delen
van de beheertaak bij de concessiehouder belegd zijn, dit in tegenstelling tot bijna alle andere assets waarbij de
gemeente ook het beheer daadwerkelijk verzorgt.
Het vervangen van trolleymasten, aan het einde van de technische levensduur, valt niet onder de
verantwoordelijkheid van de concessiehouder aangezien dit een investering betreft die veel verder gaat dan de
looptijd van de concessie.
Planning en realisatie
De oudste masten zijn de komende jaren aan vervanging toe (circa 700 masten en muurankers, allen ouder dan
60 jaar). Dit speelt in eerste instantie bij de geplande reconstructie van de Velperweg. Deze was gepland in
2022/23 maar is ondertussen uitgesteld naar 2023/2024. De verwachte investering hiervoor bedraagt € 0,8
miljoen. Deze investering zal leiden tot een structurele kapitaallast van € 40.000 en is al opgenomen in de
Begroting.
Naast de masten zijn de komende jaren (tot 2034) 17 gelijkrichterstations aan vervanging toe (deze stations
dateren uit de jaren 70 -80 van de vorige eeuw). De kosten hiervan worden geraamd op circa € 6 miljoen, en
kunnen over de gehele concessieperiode worden uitgesmeerd. Ook zullen enkele delen van het ondergrondse
kabelnet vervangen moeten worden.
In de huidige Begroting zijn (afgezien van de hierboven genoemde € 0,8 miljoen voor de Velperweg) geen
middelen gereserveerd voor deze vervangingsinvestering. Er is een vervangingsplanning voor de trolley
uitgewerkt met een bijbehorende investeringsplanning. Uitgangspunt hierbij is dat de kapitaalslasten die hiermee
gemoeid zijn onderdeel worden van de afspraken met de provincie in relatie tot de OV-concessie. Aangezien
deze nieuwe concessie pas in 2026 in zal gaan, zullen met de provincie afspraken gemaakt moeten worden hoe
de kosten van noodzakelijke investeringen die nodig zijn voor 2026 gedekt kunnen worden.
Civieltechnische kunstwerken
Onder de noemer van civieltechnische kunstwerken vallen bruggen, viaducten, tunnels, grondkerende
constructies, trappartijen etc. Aan de hand van gegevens uit onder meer de inspecties wordt getracht het
duurzame onderhoudsniveau zo goed mogelijk te benaderen.
Planning en realisatie
De kwaliteit van het areaal op basis van de laatste inspecties is redelijk tot goed. Er zijn 6 objecten als zeer slecht
benoemd, maar deze vormen geen gevaar. In 2022 is zoals gepland, naast wat enkele kleine zaken, met name
onderhoud aan de John Frostbrug uitgevoerd.
In de Begroting was de volgende kanttekening opgenomen:
Aandachtspunt bij de toekomstige vervangingsinvesteringen is het viaduct Rijkerswoerdsestraat (over A325).
Indien dit viaduct vervangen moet worden zal dit een investering vragen van circa € 900.000. Deze investering is
nog niet opgenomen in de Meerjaren Investeringsplanning. De noodzaak van vervanging is afhankelijk van het
                                                           197
</pre>

====================================================================== Einde pagina 201 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 202 ======================================================================

<pre>soort verkeer dat van het viaduct gebruik mag maken. Het komende jaar zal dit mede in overleg met de provincie
en buurgemeenten bepaald moeten worden.
In overleg met de buurgemeenten en de provincie is besloten om het bovengenoemde viaduct te gaan vervangen
(naar verwachting in 2024/2025). De hiervoor benodigde investeringen zullen worden opgenomen in de
Meerjarige Investeringsplanning.
Riolering
Een goed functionerend rioolstelsel is van essentieel belang voor de volksgezondheid en het voorkomen van
wateroverlast. Het beheer van het rioolstelsel heeft betrekking op een groot aantal verschillende onderdelen
zoals, de vrijvervalriolering met bijbehorende putten, persleidingen en gemalen, huisaansluitingen, drainage,
kolken en lijngoten. Maar ook het aanpassen van de bovengrondse inrichting kan bijdragen aan het beter
afvoeren of bufferen van regenwater. Waar zich hiervoor goede kansen voordoen met beperkte meerkosten wordt
hierin geïnvesteerd.
Voor de korte termijnplanning wordt uitgegaan van de technische levensduur, de werkelijke toestand van de
riolering. Deze werkelijke toestand wordt bepaald door middel van video-inspecties van de rioolstelsels en het
beoordelen en classificeren van de leidingen.
Voor de lange termijnplanning wordt voor het verwachte moment van vervangen uitgegaan van de theoretische
levensduur (dit is de verwachte levensduur voor vrijvervalriolen, de economische afschrijving gebeurt in 40 jaar).
Voor de theoretische levensduur van de riolering wordt uitgegaan van een periode van 60 jaar. Er liggen ook nog
vrij veel riolen uit de periode 1870-1930 met een actuele leeftijd van 90 tot 150 jaar. De lange termijnplanning is
dan ook niet meer dan een indicatie van de opgaven die op langere termijn in het verschiet liggen.
Onderstaand figuur uit het Gemeentelijk Rioleringsplan van 2014 laat zien dat er nog een grote vervangopgave
aan komt.
afbeelding Investeringen (nominaal)
Planning en realisatie
Voor 2022 stonden de volgende grote rioolvervanging projecten op de planning: Kroonsewal, Hommelseweg,
Velperweg en Dalweg. Bij al deze projecten vraag de voorbereiding meer tijd waardoor de uitvoering vertraagd is.
Hierdoor waren de rioolinvesteringen in 2022 lager dan begroot.
Bij de reeds lopen de rioolprojecten in Geitenkamp, Sterrenberg en Spijkerbuurt is wel goede voortgang geboekt
in de uitvoering.
Water
Het onderdeel water omvat onder meer beheer en onderhoud van afkoppelvoorzieningen (deze voorzieningen
zorgen er voor dat regenwater niet in het riool terecht komt maar in de bodem zakt), ecozones, moerassen,
sloten, paddenpoelen én oppervlaktewater(bodems) zoals de Immerlooplas, Nieuwehaven, Defensiehaven,
                                                         198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 202 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 203 ======================================================================

<pre>haven van Coers, Rijnkade, Nieuwe kade en de dijkdoorbraakkolken. Ook het onderhoud aan civieltechnische
water gerelateerde werken, zoals beekriolen, duikers, beschoeiingen en fonteinen hoort in deze categorie
De ambitie is:
     het watersysteem op orde brengen en houden;
     met de (water)partners de water gerelateerde opgaven oplossen door zoveel mogelijk voor ruimtelijke
      oplossingen te kiezen waarbij het water tegelijk een rol kan spelen in het vergroenen en verkoelen van de
      stad.
In de afgelopen periode is veel energie gestoken in het controleren en corrigeren van de bestaande
beheergegevens van de duikers en beekriolen. De locatie, de ouderdom en de onderhoudstoestand van bijna alle
duikers en beekriolen onder de hoofdstructuur zijn de afgelopen jaren in kaart gebracht. Daar waar nodig is
inmiddels ook groot onderhoud uitgevoerd.
Het beheer van de oppervlaktewater(bodems) wordt nu nog projectgewijs vormgegeven en wordt, na deze
inhaalslag, omgevormd tot een systematische aanpak.
Planning en realisatie
Het voornemen was om in de periode 2022-2023 alle nog niet gebaggerde havens uit te baggeren. Het baggeren
van Onderlangs dat al langer op de planning staat, heeft vertraging opgelopen door de Pfas (poly fluor alkyl
stoffen)-problematiek (mogelijke verontreiniging van het slib door chemische stoffen). Vervolgens heeft discussie
met de huurders van de ligplaatsen over de manier waarop hier invulling aan kan worden gegeven verdere
vertraging opgeleverd. Per 1 juli 2022 is er een nieuwe wet in werking getreden. Het gaat daarbij om het
verbeteren van de huurbescherming voor huurders van ligplaatsen voor woonboten. De huurbescherming wordt
gelijkgetrokken met die van de huur van woningen. In de huurbeschermingswet is opgenomen dat de verhuurder
(in dit geval het Rijksvastgoedbedrijf) ervoor moet zorgen dat het gehuurde functioneel blijft. Wij wachten op dit
moment af welke stappen het Rijksvastgoedbedrijf in deze gaat nemen. Dit geldt ook voor de locatie de Praets.
Daarnaast zal de Rosandepolder nog worden aangepakt.
Het benodigde onderhoud zoals hierboven omschreven wordt gefinancierd uit het exploitatiebudget.
Na deze baggerwerkzaamheden zijn de havens weer op orde voor de komende 20 jaar en kan het jaarlijks
baggeronderhoud worden gerealiseerd uit het regulier beschikbare jaarlijkse budget.
Aan de fonteinen op het Gele Rijdersplein (AKU) en het Roermondsplein (Blauwe golven) is geen groot
onderhoud geprogrammeerd en gebudgetteerd in de onderhoudbudgetten, gezien de geplande herinrichting van
deze locaties.
In het project Blauwe golven is de vervanging van de hier aanwezige fontein voorzien. Deze zal in 2023 worden
gerealiseerd. De renovatie van de AKU-fontein zal worden meegenomen in het project Gele Rijdersplein.
Wijkgroen
Het groen is van grote waarde in onze stad. Verbetering van het leef- en woonklimaat voor mens en dier (denk
ook aan biodiversiteit) vraagt vaak ook om het toevoegen van meer groen. Hiervoor lopen verschillende
initiatieven die toegelicht worden in het programma Wonen en leefomgeving.
Voor het onderhoud van het wijkgroen zijn per wijk exploitatiebudgetten gereserveerd. De teams Leefomgeving
hebben een sturende rol bij de inzet van deze middelen.
Het dagelijks onderhoud van het groen in en om de wijken resulteert in een beeld op B/C- niveau. Het onderhoud
van het groen in de binnenstad en winkelcentra gebeurt op A-niveau.
We hebben de afgelopen jaren te maken gehad met extreme droogte. Veel bomen en beplantingen ondervinden
hier schade van. De lange termijn effecten hiervan zullen de komende jaren verder duidelijk worden en mogelijk
tot extra kosten leiden en aanpassingen in het sortiment.
De gevolgen van de hoge stikstofdepositie worden ook zichtbaar in de stedelijke plantsoenen. Het leidt onder
andere tot een toename van de braam. Woekerende bramen leiden plaatselijk tot overlast en vragen extra
beheermaatregelen.
Een aantal invasieve exoten zoals de Japanse duizendknoop en de reuzenberenklauw komen ook voor, met
name in het wijkgroen. De huidige aanpak leidt tot vermindering van de overlast door deze soorten. De
reuzenbalsemien is succesvol bestreden.
Planning en realisatie
Naast het reguliere onderhoud stonden de volgende projecten op de planning voor 2022:
     Herstel beplantingen (groot onderhoud) in de parken Angerenstein, Westerveld, Park Onderlangs en
      Sonsbeek. Dit is gerealiseerd.
                                                         199
</pre>

====================================================================== Einde pagina 203 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 204 ======================================================================

<pre>    Vergroenen Groningensingel in samenloop met wegenproject. Dit project heeft vertraging opgelopen.
    In de wijken aanplanten van extra heesters en struweelgroepen in het kader van biodiversiteit en bestrijden
     hittestress. Dit heeft met name plaatsgevonden op de Ring van Schuytgraaf, in de groenstroken van
     Rijkerswoerd en Rosorum.
Speelvoorzieningen
Om een aantrekkelijke leefomgeving te kunnen bieden is de aanwezigheid van speelplekken met name voor
gezinnen met (kleine) kinderen van belang. Daarnaast zijn speelplekken vaak ontmoetingsplekken voor de
wijkbewoners.
Het beheer van de speelvoorzieningen ligt op niveau B en is er vooral op gericht om de speelvoorziening veilig
bespeelbaar te houden. Dat houdt in dat kapotte speeltoestellen worden gerepareerd zolang dat opweegt tegen
de levensduur van het toestel. Zo niet, dan komt het speeltoestel in aanmerking voor vervanging. Dit laatste wordt
met teams Leefomgeving overlegd om de wensen uit de buurt hierin mee te kunnen nemen, zodat er eventueel
een ander soort speeltoestel of geen speeltoestel wordt teruggeplaatst. De beschikbare budgetten voor beheer
en vervanging van de speeltoestellen blijken in de praktijk toereikend.
Planning en realisatie
De jaarlijks inspectie van de speeltoestellen heeft plaatsgevonden en het noodzakelijk onderhoud is uitgevoerd.
Eventuele mankementen zijn opgelost, wat inhoudt dat de kwaliteit van areaal op orde is, dus B-kwaliteit.
In de Beheervisie Spelen en Ontmoeten is de ambitie opgenomen om 8 van de 20 grote (groene) speel- en
ontmoetingsruimtes te verbeteren. Deze opgave willen we invullen in samenwerking met de teams Leefomgeving.
Deze ambitie wordt projectmatig opgepakt. Dat houdt in dat met de betreffende teams Leefomgeving en de buurt
wordt bepaald wat de plek nodig heeft om de ambitie te realiseren. Het initiatief ligt bij de teams Leefomgeving
omdat het belangrijk is dat de buurt hierin participeert en mogelijk ook andere wensen en ideeën uit de buurt
hierin gecombineerd kunnen worden. In 2022 is in dat kader de speelplek Rosorum (Heijenoord/ Lombok)
aangepakt.
Hiermee zijn nu 5 grote (groene) speel- en ontmoetingsruimtes verbeterd.
Daarnaast is een pilot gestart (bij Boerderij De Kroon in de Laar) om ervaring op te doen om speelplekken meer
toegankelijk te maken. Dit krijgt de komende jaren op meer plekken navolging.
Bomen
Bomen zijn belangrijk voor een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving en leveren een bijdrage aan een
klimaatadaptieve stad. Hittestress en wateroverlast zijn onderwerpen waarbij bomen een onderdeel van de
oplossing kunnen zijn. Daarom zijn in het Bomenplan onderstaande doelen beschreven:
    Arnhem wil een groenere stad: meer (buitengewone) bomen en meer groenmassa;
    Arnhem gaat voor kwaliteit en toekomstbestendigheid (juiste boom op de juiste plek), gezonde, veilige en
     duurzame bomen;
    Arnhem wil bomen beter beschermen;
    Arnhem wil meer biodiversiteit en groen met elkaar verbinden.
Het beheer van de bomen in Arnhem is erop gericht om een jonge boom tot volwassenheid te brengen en daarna
zo lang mogelijk te behouden, afgewogen tegen de kosten die daarvoor nodig zijn.
Tijdens de Boom Veiligheid Controle worden 'onderhoudsstaat', 'toekomstverwachting' en 'ziekte en aantastingen'
van de bomen opgenomen. Deze kenmerken geven een indicatie van de kwaliteit van het bomenbestand maar is
niet 1-op-1 terug te leiden naar de CROW-beeldkwaliteitscatalogus.
Nieuw aangeplante stadsbomen worden per 2021 opgenomen op de balans en deze bomen worden
afgeschreven in 50 jaar. In 2022 heeft er geen kap plaatsgevonden van bomen die een waarde op de balans
hebben, afboeking van bomen is dan ook niet aan de orde.
Planning en realisatie
In 2022 zouden volgens planning bij 30-50 buitengewone bomen extra maatregelen uitgevoerd ten gunste van de
levensduur van de bomen. Dit is gerealiseerd bij 46 buitengewone bomen.
Het aanvullen van boomlanen en bomen in de groene hoofdstructuur is onder andere gerealiseerd bij de
Jansbuitensingel, het Jansplein, het Gelredome (elzenlaan), en langs de Zypendaalseweg.
Het reguliere onderhoud is volgens planning uitgevoerd.
                                                          200
</pre>

====================================================================== Einde pagina 204 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 205 ======================================================================

<pre>De jaarlijkse en 3-jaarlijkse boomveiligheidscontrole zijn uitgevoerd en maatregelen die hieruit voortkomen zijn
opgepakt binnen de gestelde termijnen. Van de beoordeelde bomen is er bij 3 % sprake van achterstallig
onderhoud.
Boomziektes en plagen worden gevolgd. Beheersmaatregelen zijn uitgevoerd en waar nodig zijn
bestrijdingsmaatregelen ingezet.
Voor aanplant en groeiplaatsverbetering van bomen is een investeringskrediet beschikbaar. De volgende
projecten stonden hiervoor in 2022 op de planning:
    Revitalisering parkbos; is gerealiseerd.
    Aanplant bomen museumpark Onderlangs; is doorgeschoven naar 2023.
    Aanplant extra bomen op diverse hitte plekken; dit is onder andere gerealiseerd op het Graaf Ottoplein en het
     Johan Combeplein en rond de Eusebiuskerk en aan de Jansbuitensingel.
    Aanplant extra bomen in diverse stadparken; gerealiseerd in Sacre Coeur, park Klarenbeek en Sonsbeek.
    Groeiplaatsverbetering diverse buitengewone bomen; is gerealiseerd bij 46 bomen.
    Aanplant bomen en realisatie groeiplaatsen Steenstraat; is gerealiseerd.
    Groeiplaatsen en aanplanten bomen Velperweg; is uitgesteld door vertraging van het project.
    Groeiplaatsverbetering bomen Burgemeester Matsersingel bij verbeteren fietspaden; is gerealiseerd.
    HOV Metamorfoseallee levensduurverlenging, verplanten en aanplant bomen; is uitgevoerd.
Parken en bossen
Kenmerkend voor Arnhem zijn de bossen, de natuurterreinen, de vele parken en ook de lanen in de
buitengebieden en de grote groenzones in en om de wijken, bijvoorbeeld moeraszone Schuytgraaf, ecozones
Presikhaaf of de Huissensedijk. We zijn trots op dit groene kapitaal. Daarom zetten we sterk in op het behouden
en verbeteren hiervan.
In de bossen en parken bevinden zich verschillende elementen die elders in deze paragraaf apart zijn toegelicht
zoals: bomen, groen, wegen, speelvoorzieningen en verlichting.
Het onderhouden van de parken doen we aan de hand van beheervisies.
De bossen en parken hebben een robuuste basis. Toch staat de kwaliteit van onze bossen en parken onder druk.
Oorzaken hiervan zijn het intensiever gebruik, overmatige stikstofdepositie, klimaatverandering en
biodiversiteitsverlies. Bij het beheer en onderhoud van onze bossen en parken houden we hier rekening mee
door zeer gericht en soms intensiever onderhoud uit te voeren.
Door de extra middelen die zijn vrijgemaakt voor bossen en parken kunnen we dit noodzakelijk aanvullend
onderhoud uitvoeren. Ook biedt dit de mogelijkheid extra capaciteit in te zetten om genoemd kwaliteitsverlies en
de uitdagingen die hiermee gemoeid gaan, op te pakken en zorgvuldig te communiceren met onze inwoners.
Specifieke ambities met betrekking tot groen en bomen waaronder bossen en parken in de stad zijn uitgewerkt in
het programma Wonen en leefomgeving.
Planning en realisatie
In 2022 is, zoals gepland, extra ingezet op de revitalisering van de bossen en parken en het verbeteren van de
biodiversiteit (zie ook het onderdeel bomen).
Het was de bedoeling om in 2022 voor een aantal parken een nieuwe beheervisies op te stellen. Voor de parken
Sonsbeek, Zypendaal en de Gulden Bodem is dit bijna gereed, voor park Angerenstein is dit nog niet opgepakt en
voor Park Klarenbeek is dit opgestart maar nog niet gereed.
Inzamelvoorzieningen voor afval- en grondstoffen
De afgelopen jaren is er veel discussie geweest over het te voeren afvalbeleid in de gemeente. In juni 2022 is het
nieuwe afvalbeleid vastgesteld.
Omgekeerd Inzamelen blijft het basisprincipe voor de inzameling van huishoudelijk afval in Arnhem. Dit betekent
dat de inwoners van Arnhem hun afval goed moeten kunnen scheiden. Een deel van de herbruikbare reststromen
worden bij laagbouw met behulp van minicontainers aan huis opgehaald. Daarnaast is een uitgebreid netwerk
van collectieve ondergrondse containers voor restafval, PBD (plastic verpakkingen, blik en drinkpakken) en papier
en bovengronds GFT (groente-, fruit- en tuinafval) in de stad aanwezig. Voor de inzameling van grofvuil zijn er
twee afvalbrengstations en in het stationsgebied werken we met een ondergronds afvaltransport systeem (OAT).
Hieronder wordt op de verschillende onderdelen nader ingegaan.
                                                         201
</pre>

====================================================================== Einde pagina 205 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 206 ======================================================================

<pre>Ondergrondse inzamelvoorzieningen
De eerste ondergrondse containers zijn in de jaren negentig geplaatst. Het overgrote deel van het
containerbestand is geplaatst in de periode van de introductie van omgekeerd inzamelen: 2015-2019. In totaal
staan er ruim 2000 ondergrondse containers in de stad: ongeveer 1300 voor restafval, 325 voor PBD, 325 voor
papier, 125 voor glas. De financiële afschrijvingstermijn die gehanteerd wordt is 10 jaar. De technische
levensduur ligt in praktijk aanmerkelijk hoger. Een deel van het areaal is al aanzienlijk ouder dan 10 jaar. Naast
deze financiële afweging om een container te vervangen zijn aspecten van veiligheid, functionaliteit en esthetiek
van de container van belang.
Het huidige afvalcontainer areaal wordt, met ingang van een nieuw contract voor onderhoud en levering per 1
januari 2023, gekeurd volgens TUV-normen. Deze veiligheidskeuring is nieuw en maakte geen deel uit van het
vorige bestek. De verwachting is dat naar aanleiding van de keuring een groot aantal containers in 2023 nog
vervangen moet worden vanwege veiligheid. Reparatie is in veel gevallen niet geoorloofd. Deze vervanging leidt
tot noodzakelijke extra investeringen in 2023 en volgende jaren. Door de gestegen grondstofprijzen verwachten
we de komende jaren substantiële kostenstijging voor nieuwe containers.
Minicontainers
De vervanging en uitbreiding van minicontainers die op grondgebonden locaties worden gebruikt, is opgenomen
in de dienstverleningsovereenkomst met de inzamelaar. De aanschafkosten voor nieuwe containers is
opgenomen in de exploitatie. Voor de komende jaren wordt voor deze inzamelmiddelen geen grote uitbreiding
van het onderhoudsbudget voorzien.
Ondergronds Afval Transportsysteem (OAT)
In het stationsgebied is het Ondergronds Afval Transportsysteem operationeel. Het onderhoud aan deze
installaties is meerjarig belegd bij de bouwer van het systeem. Noodzakelijk onderhoud aan het Ondergronds
Afval Transportsysteem is voorzien in de Meerjaren investeringsraming.
Planning en realisatie
Het reguliere onderhoud aan de inzamelmiddelen is planmatig uitgevoerd. Ten aanzien van de geplande
investeringen kan het volgende worden opgemerkt.
GFE-containers
In de diftar-periode zijn ruim 300 bovengrondse containers voor de inzameling van groente, fruit en etensresten
(GFE) op hoogbouwlocaties geplaatst. Om op alle hoogbouwlocaties een GF(e) container te plaatsen is een
investeringsbudget van € 1,4 miljoen gereserveerd. Naar aanleiding van vragen over de optimale toegankelijkheid
door de APCG (Arnhems Platform voor Chronisch zieken en Gehandicapten) wordt er momenteel een proef
uitgevoerd met een lagere en beter toegankelijke container. In afwachting van de resultaten hiervan wordt de
plaatsing van deze containers in 2023 verder opgepakt.
Afvalbrengstation (ABS)
Er is bij de besluitvorming rond Diftar in 2017 een investeringsbudget van € 1,5 miljoen geraamd voor
aanpassingen aan de ABS-en ten behoeve van het wegen en betalen van afvalstromen. Dit budget is tot op
heden nog niet besteed en zou in de toekomst eventueel benut kunnen worden ten behoeve van aankoop van het
terrein in Noord of voor noodzakelijke investering op een nieuwe locatie. Zodra hierover meer duidelijkheid
ontstaat, zal een raadsvoorstel worden voorgelegd. Vooralsnog wordt dit investeringsbudget doorgeschoven naar
2024.
Vastgoed
Actuele kaders
    Het uitvoeringsbeleid vastgoedbedrijf.
    Voor alle panden in permanent beheer zijn er 40-jarige onderhoudsplannen die jaarlijks worden
     geactualiseerd en opgenomen in de meerjarenprogrammabegroting.
Bij het vastgoed gelden als deelportefeuilles onderwijsgebouwen, culturele-, erfgoed- en sportvoorzieningen,
welzijnsvoorzieningen, gemeentelijke huisvesting, bijzonder vastgoed en vastgoed in de openbare ruimte.
Ambitie
De ambitie voor de technische staat van het vastgoed is een NEN2767-conditie score van 3 of beter. NEN 2767
is een methode voor het objectief en uniform meten van de fysieke kwaliteit van bouw- en installatiedelen van
gebouwen en/of infrastructuur. De score loopt van 1 tot 6, daarbij is 1 zeer goed en 6 zeer slecht. Conditiescore 3
staat gelijk aan een redelijke conditie.
                                                         202
</pre>

====================================================================== Einde pagina 206 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 207 ======================================================================

<pre>Het door de gemeente aangekochte vastgoed voor stedelijke ontwikkelingsprojecten wordt niet op een
conditiegerichte manier onderhouden, omdat deze panden tijdelijk in beheer zijn.
Het gemeentelijk vastgoed wordt fasegewijs verduurzaamd met de Trias Energetica (eerst energie besparen,
restbehoefte zoveel mogelijk duurzaam invullen) als kompas.
Planning en realisatie
Planning
Lasten en baten voor beheer en onderhoud van het permanente vastgoed maken onderdeel uit van diverse
programma’s in de gemeentebegroting.
In de periode 2021-2024 was gemiddeld € 6,5 miljoen geraamd voor planmatig en storingsonderhoud in de
exploitatie.
Voor 2022 tot 2025 wordt er gemiddeld € 3,4 miljoen geïnvesteerd in vervangingsonderhoud. Daarnaast is er een
jaarlijks investeringskrediet voor duurzaamheidsmaatregelen in de Begroting opgenomen ter grootte van €
800.000. Deze investeringen moeten deels worden terugverdiend via een besparing op de energielasten.
Resultaat 2022
Exploitatie
In 2022 bedroegen de kosten van het vastgoed over alle programma's heen € 39,8 miljoen, waarvan € 20,8
miljoen aan kapitaallasten en € 19,1 miljoen aan overige kosten. De grootste kostenpost hierbinnen is aanhuur:
deze bedroeg ruim € 3,9 miljoen. De (verhuur) inkomsten bedroegen € 19,8 miljoen.
Onderhoud
De onderhoudskosten voor het vastgoed bedroegen in 2022 € 5,3 miljoen (exclusief onderhoudsinvesteringen)
tegen een raming van € 6,5. De grootste afwijking ten opzichte van de begroting betreffen planmatig onderhoud
werkzaamheden welke worden doorgeschoven naar 2022. Bijvoorbeeld:
    Onderhoud aan het Stadhuis/Duivelshuis in afwachting van te maken keuzes rond eigen huisvesting.
    Onderhoud Willemstunnel parkeergarage AC en parkeergarage Langstraat 10.
    En in mindere mate enkele MFC’s waar diverse maatregelen als bijvoorbeeld toegangs- en
     toezichtmaatregelen zijn doorgeschoven als gevolg van beschikbare capaciteit.
Investeringen
Voor 2022 was een krediet geraamd van € 6,5 miljoen. Er is voor € 2,5 miljoen aan investeringen gerealiseerd.
De belangrijkste investering betrof het parkeergarage Willemstunnel Arnhem Centraal waar diverse installaties
zijn onderhouden en vervangen. Plaatsen van zonwering aan MFC Pallas Atheneplein en de verbouwing van “De
Vlindertuin” aan de Sperwerstraat.
Van het totaal geraamde krediet wordt € 3,8 miljoen doorgeschoven naar 2023. Daarvan zijn een aantal
werkzaamheden reeds gestart. Een deel van het begrote krediet kan vervallen omdat de geraamde
werkzaamheden niet meer nodig zijn of anders zijn gerealiseerd.
                                                       203
</pre>

====================================================================== Einde pagina 207 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 208 ======================================================================

<pre>Overzicht onderhoudskosten en investeringen kapitaalgoederen
afbeelding Exploitatie overzicht
afbeelding Vastgoed (permanent)
                                           204
</pre>

====================================================================== Einde pagina 208 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 209 ======================================================================

<pre>afbeelding Investeringen
                         205
</pre>

====================================================================== Einde pagina 209 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 210 ======================================================================

<pre>Financiering
Voor de financieringsfunctie worden de missie en de doelstellingen beschreven in het treasurystatuut gemeente
Arnhem. In dit statuut wordt ingegaan op de kaderstelling van de werkorganisatie (taken, bevoegdheden,
verantwoordelijkheden, mandatering) en op het instrumentarium om de doelstellingen te realiseren.
Financieringsvolume
Jaarlijks, bij de vaststelling van de Begroting, neemt de gemeenteraad een besluit over het financieringsvolume in
het begrotingsjaar. Hierin stelt de gemeenteraad het maximale niveau vast waarvoor door het college van
burgemeester en wethouders nieuwe langlopende leningen mogen worden aangetrokken.
Voor de langlopende financiering is door de raad voor het jaar 2022 een bovengrens vastgesteld van € 250
miljoen. In 2022 zijn slechts twee nieuwe vaste leningen aangetrokken van elk € 15 miljoen, gezamenlijk € 30
miljoen. De vastgestelde bovengrens is dus niet overschreden.
Voor de maximaal aan te trekken kortlopende financiering wordt door de gemeenteraad geen plafond vastgesteld,
hiervoor is de kasgeldlimiet (zie hierna) bepalend.
Financiering met vast geld in het jaar 2022
Voor de financiering van de investeringen en projecten wordt, naast aangetrokken leningen, gebruik gemaakt van
de interne mogelijkheden om reserves en voorzieningen in te zetten als financieringsmiddel. Het volume van de
voor dit doel aangewende reserves en voorzieningen bedroeg per 1 januari 2022 respectievelijk € 203,206
miljoen en € 74,735 miljoen.
 Reserves en voorzieningen als financieringsbron                               Volume                  Rente
 Bedragen x € 1.000
 Voorzieningen:
 - Voorzieningen: 0%                                                              9.486                     0
 - Voorzieningen: 2%                                                            65.249                  1.305
 Subtotaal voorzieningen                                                        74.735                  1.305
 Reserves:
 - Rente : 0%                                                                  184.421                      0
 - Rente : 1,4 %                                                                18.785                    263
 Subtotaal reserves                                                            203.206                    263
 Totaal                                                                        277.941                  1.568
Volumes en mutaties leningenportefeuille 2022
Nadat de eigen middelen (reserves en voorzieningen, zie hierboven) volledig zijn aangewend moet de gemeente
voor de financiering van activa op de balans op zoek naar vreemd vermogen, van andere partijen aangetrokken
leningen.
In onderstaand overzicht zijn de belangrijkste volume- en stroomgegevens met betrekking tot de vaste
financiering en de door de gemeente aan derden verstrekte financiering opgenomen:
 Leningen portefeuille                                  Stand                                            Stand
                                                    01.01.2022 Vermeerdering        Aflossing       31.12.2022
 Bedragen x € 1.000
 Leningen Opgenomen / Gelden (O/G)
 Vaste financiering                                    621.546        30.000         -133.421           518.125
 Totaal leningen O/G                                   621.546        30.000         -133.421           518.125
 Leningen Uitgaande / Gelden (U/G)
 Vaste leningen uitstaand                               42.748                          -8.544           34.204
 Lening aan woningcorporatie:
 - Woningstichting Omnia                                    10                              -1                9
 Totaal leningen U/G                                    42.758             0            -8.545           34.213
                                                          206
</pre>

====================================================================== Einde pagina 210 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 211 ======================================================================

<pre>Kortlopende financiering
Bij de kortlopende financiering gaat het om het lenen van geld voor een periode van maximaal één jaar.
De gemeente trekt actief kasgeld aan op de geldmarkt, deels via geldmakelaars en deels rechtstreeks bij banken,
ten behoeve van de financiering van de dagelijkse activiteiten. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor de
liquiditeitsprognose, de verwachting van de ontwikkelingen in inkomende en uitgaande kasstromen van de
gemeente.
Daarnaast mag de gemeente bij de huisbank BNG, indien nodig, altijd nog rood staan, al is dat als gevolg van
eisen van de Europese Centrale Bank wel aanzienlijk duurder dan kasgeldleningen. De aanwezigheid van deze
achtervang geeft wel de zekerheid dat de gemeente altijd kan beschikken over voldoende kasgeld en aan de
dagelijkse betalingsverplichtingen kan voldoen.
In 2022 heeft de gemeente Arnhem eenmalig, in juni, gebruik gemaakt van financiering met kasgeldleningen. De
gemeente heeft, afgezien van die periode in 2022, het hele jaar over ruim voldoende liquide middelen beschikt.
Kasgeldlimiet
De wet FIDO (Wet Financiering Decentrale Overheden) geeft concrete richtlijnen voor het beheersen van de
renterisico’s. De kasgeldlimiet is een wettelijke norm (plafond) voor de netto vlottende financiering (kortlopende
financiering) van de gemeente. De bovengrens voor op te nemen kortlopende financieringsmiddelen is bij
ministeriële regeling voor het jaar 2022 vastgesteld op 8,5% van het begrotingstotaal bij aanvang van het jaar.
Het begrotingstotaal voor 2022 bedroeg bij vaststelling van de Begroting 2022 - 2025 door de gemeenteraad €
761 miljoen. De kasgeldlimiet voor het jaar 2022 bedroeg dus € 64,7 miljoen.
De kasgeldlimiet wordt als gemiddelde per kwartaal berekend. De gemeente Arnhem heeft in geen enkel kwartaal
de kasgeldlimiet overschreden.
Schatkistbankieren
Sinds het najaar van 2013 zijn gemeenten en andere decentrale overheden verplicht tijdelijk overtollige middelen,
die een vooraf bepaalde drempelwaarde te boven gaan, af te storten naar een rekening-courant bij het ministerie
van Financiën, het schatkistbankieren. Voor de gemeente Arnhem bedroeg de drempelwaarde € 10,5 miljoen. Dit
relatief hoge toegestane positieve banksaldo is in de praktijk door de banken teniet gedaan door hun besluit om
over hoge positieve banksaldi de negatieve rente, die de ECB bij hen in rekening bracht, door te berekenen aan
rekeninghouders. De rente bij het schatkistbankieren was namelijk vastgelegd op 0%, dus was bij de negatieve
rente van de banken voor de gemeente schatkistbankieren voordeliger.
De drempel wordt afgezet tegen het gemiddelde van de banksaldi van de gemeente in een kwartaal. Het
banksaldo hoeft dus niet continu beneden de drempelwaarde te blijven. Een banksaldo boven de drempelwaarde
kan binnen het kwartaal worden gecompenseerd met banksaldi, die lager zijn dan de drempelwaarde.
Gezien de genoemde ruime liquiditeit van de gemeente Arnhem gedurende het jaar 2022, heeft de gemeente in
2022 actief gebankierd bij de schatkist. De genoemde drempelwaarden voor schatkistbankieren zijn in 2022 in
geen van de kwartalen overschreden.
Nu de periode van negatieve rente van de ECB achter ons ligt en de banken weer rente vergoeden over positieve
saldi is de noodzaak om actief te schatkistbankieren veel kleiner geworden, zeker gezien de hoge drempel van
€ 10,5 miljoen. In 2023 kan de gemeente op dit gebied een meer afwachtende houding aannemen.
Renterisiconorm
In de wet FIDO is een norm vastgesteld voor de risicobeoordeling van de rente op de langlopende financiering,
de zogenaamde renterisiconorm. Deze norm geeft feitelijk aan voor welk deel van het begrotingstotaal de
gemeente een zogenaamd renterisico mag lopen. Dit renterisico bestaat eruit dat bij een tussentijdse herziening
van de rente of bij de noodzaak om een herfinanciering toe te passen de actuele marktrente kan zijn gestegen
waardoor op de begroting hogere lasten moeten worden opgenomen. Voor 2022 was de renterisiconorm
vastgesteld op 20% van het lastentotaal van de gemeentelijke begroting bij aanvang van het jaar.
In 2022 heeft de gemeente op de bestaande leningenportefeuille een bedrag van € 133,4 miljoen afgelost en is
door partijen die een lening hebben van de gemeente €87,5 miljoen afgelost. Per saldo heeft de gemeente voor
een bedrag van € 124,9 miljoen schulden afgelost. Hier tegenover zijn nieuwe leningen aangetrokken voor in
totaal € 30 miljoen. Voor de berekening van de renterisiconorm wordt gekeken naar de laagste van òf de
benodigde herfinanciering van de bestaande portefeuille òf de nieuw aangetrokken financiering gecorrigeerd voor
nieuwe uitzettingen, wanneer die lager is.
Het gerealiseerde renterisico bedroeg € 30 miljoen, het bedrag van de nieuwe leningen.
De toegestane renterisiconorm was 20% van € 761 miljoen: € 152,2 miljoen. Het werkelijk gelopen renterisico van
€ 30 miljoen is dus ruim onder de wettelijke limiet gebleven.
                                                         207
</pre>

====================================================================== Einde pagina 211 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 212 ======================================================================

<pre>Risicomanagement financiering
Voor wat betreft het risicomanagement financiering wordt onderscheid gemaakt tussen:
    de eigen gemeentelijke financieringsbehoefte;
    de financiering van de sociale woningbouw;
    de financiering van aan de gemeente gelieerde instellingen;
    overige risico's.
Eigen gemeentelijke financieringsbehoefte
Bij de eigen gemeentelijke financieringsbehoefte gaat het om de financiering van alle investeringen die worden
gedaan door de gemeente Arnhem. Deze financiering vindt plaats door middel van eigen en vreemd vermogen.
Als eigen financieringsmiddel worden de reserves en voorzieningen ingezet. Vreemd vermogen wordt
aangetrokken in de vorm van langlopende leningen, zowel onderhands (bijvoorbeeld van banken) als in de vorm
van MTN's (Medium Term Notes, een soort obligaties). De rentekosten van financiering van gemeentelijke
investeringen en projecten worden doorberekend in de vorm van een zogenaamde omslagrente: een gemiddelde
van de rentes van aangetrokken geldleningen en andere kosten van de treasuryfunctie. In 2022 bedroeg de
omslagrente 1,4%.
De rente op de kapitaalmarkt is de afgelopen jaren sterk gedaald, maar heeft in 2022 weer een stijgende lijn
ingezet. Desondanks is de rentestand nog steeds erg laag, wat betekent dat de omslagrente in de komende jaren
betrekkelijk laag moet blijven doordat relatief dure leningen (rente tot 3,2%) zullen worden afgelost en met
goedkopere leningen worden geherfinancierd. Voor de treasuryfunctie is het een uitdaging ervoor te zorgen dat
door de juiste financieringsbeslissingen te nemen de gemeente kan blijven rekenen met een meerjarig stabiele
omslagrente ondanks de krappe marges waarbinnen deze vastgesteld moet worden.
Het risico van rentefluctuaties is opgenomen in het gemeentelijke risicoprofiel, dat wordt gedekt door de
weerstandscapaciteit. De gemeente Arnhem beschouwt rentefluctuaties als een normaal bedrijfsvoeringsrisico,
dat geen speciale positie vraagt
Financiering van de sociale woningbouw
Op het gebied van de financiering van de sociale woningbouw speelt de gemeente al jaren geen actieve rol meer.
Deze rol is overgenomen door het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW), dat goedkope leningen door
corporaties garandeert.
Per 31/12/2022 bedraagt de schuld van één corporatie aan de gemeente Arnhem nog maar € 8.000. Vergeleken
met de stand van € 248 miljoen per 1/1/2010 mag gesteld worden dat het risico uit hoofde van leningen voor
sociale woningbouw volledig is verdwenen.
De gemeente is achtervang voor door het WSW gewaarborgde leningen, maar dit risico is veel kleiner dan
wanneer de gemeente zelf borg staat voor de leningen of deze zelf heeft verstrekt.
Wanneer het WSW de achtervang aanspreekt (wat overigens nog nooit is gebeurd) moet de gemeente een
renteloze lening ter beschikking stellen. Die lening wordt terugbetaald, zoals normaal is bij leningen. Het risico
betreft dus alleen de rente over de lening, die de gemeente natuurlijk wel zelf moet betalen aan de verstrekker
van het geld. Voor de hoofdsom zal de gemeente niet worden aangesproken.
Financiering van aan de gemeente gelieerde instellingen
Bij de financiering van aan de gemeente gelieerde instellingen en derden gaat het om activiteiten die passen
binnen het beleid van de gemeente Arnhem. De gemeente heeft hierbij gekozen voor een terughoudend beleid.
Slechts in bijzondere gevallen en soms als voortzetting van een bestaande relatie verstrekt de gemeente leningen
aan derde partijen.
Het risico is aanwezig dat een instelling niet aan de contractuele verplichting van betaling van rente en/of
aflossing kan voldoen. Dit probleem wordt in eerste instantie ('aan de voorkant') beheerst door financiering te
bieden die het best past bij de financiële mogelijkheden van de instelling. Voor het geval er toch problemen
mochten ontstaan eist de gemeente garanties en/of waarborgen, bijvoorbeeld het recht van 1e hypotheek. Ook
wordt bij leningen aan instellingen/derden een risico-opslag van (als regel) 0,1% op de te betalen rente
gehanteerd. De risico’s zelf zijn, net als de risico’s van rentefluctuaties, ondergebracht in het gemeentelijk
risicoprofiel.
Overige risico's
Conform de wettelijke voorschriften en de kaderstelling vanuit het treasurystatuut trekt de gemeente alleen
leningen aan in euro’s. Beleggen van middelen is niet aan de orde vanwege de verplichting om overtollige
middelen aan te houden in de schatkist van het Ministerie van Financiën (schatkistbankieren). Er is binnen de
gemeente Arnhem dus geen sprake van valutarisico of koersrisico.
                                                           208
</pre>

====================================================================== Einde pagina 212 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 213 ======================================================================

<pre>Resultaten van de activiteit treasury
De primaire doelstelling van de treasury is een goede financiering van de gemeentelijke organisatie tegen zo laag
mogelijke kosten, waarbij rekening moet worden gehouden met wettelijke voorschriften en beperkingen. Tevens
is het van belang rekening te houden met gevolgen in de toekomst van financieringsbeslissingen. Dit vereist alert
reageren op ontwikkelingen in de financiële markten in het kader van een meerjarig financieringsbeleid.
Het resultaat 2022 op de financieringsfunctie is als volgt opgebouwd:
 Programma            Financiering                                                        Bedrag             V/N
 Bedragen x € 1.000
 S00                  Vaste en vlottende financiering                                       1.950              V
 S00                  Financiering woningbouw en volkshuisvesting                               0
 S00                  Dividend BNG                                                          1.132              V
 Totaal Resultaat                                                                           3.082              V
Afgezet tegen het begrote resultaat in de MJPB voor 2022 van € 2,503 miljoen is sprake van een voordelig
resultaat van € 579.000. Dit resultaat wordt als volgt verklaard:
 Programma            Financiering                                                        Bedrag             V/N
 Bedragen x € 1.000
                      Resultaat ten opzichte van de MJPB
 S00                  Vaste en vlottende financiering                                         579              V
 S00                  Financiering woningbouw en volkshuisvesting
 S00                  Dividend BNG                                                              0              V
 Totaal Resultaat                                                                             579              V
Het resultaat op de financiering wordt voor € 534.000 verklaard door de vlottende financiering. Zoals hiervoor
aangegeven heeft de gemeente Arnhem in 2022 zo goed als geen gebruik gemaakt van vlottende financiering.
De hiervoor begrote kosten zijn niet gebruikt aangezien de aangetrokken kasgeldleningen nog een negatieve
rente hadden.
In de vaste financiering is een voordeel gerealiseerd ten opzichte van de begroting van € 45.000. Enerzijds is een
voordeel opgetreden omdat veel minder nieuwe leningen zijn aangetrokken dan begroot en dus minder
rentekosten zijn gemaakt, maar anderzijds zijn ook de baten in de vorm van omslagrente achtergebleven bij de
begroting omdat in 2021 minder is geïnvesteerd dan begroot.
De economie en ontwikkelingen in de rente
In de zomer van 2021 is de inflatie, die daarvoor jaren lang rond de 0% had geschommeld, begonnen te stijgen
van inmiddels 2% naar meer dan 14% in september 2022. De inflatie is daarna gedaald naar een niveau van rond
de 10% in februari 2023. Afgezet tegen de streefinflatie van de ECB van 2% is de huidige inflatie erg hoog. Om
de inflatie te beteugelen heeft de ECB als belangrijkste instrument het middel van de rente.
De ECB heeft de rente, die sinds 2014 negatief was, in juli 2022 verhoogd naar 0%. Op dit moment bedraagt de
rente na een aantal verdere verhogingen 2,5 % en aangekondigd is dat deze nog in 2023 verder verhoogd zal
worden.
De algemene consensus is dat het effect van een verhoging van de rente pas na plusminus 18 maanden
zichtbaar is in een afvlakken van de inflatie. En aangezien de inflatie inmiddels aan het dalen is, wil de ECB niet
veroorzaken dat over genoemde 18 maanden de inflatie te ver onder de door hen gewenste 2% zakt. Verwacht
mag dus worden dat na de aangekondigde verhogingen gedurende langere tijd de rente van de ECB stabiel zal
blijven.
Deze verwachting wordt ondersteund door de ontwikkeling van de rente voor leningen met lange looptijden. De
rente voor deze leningen, waarop de maatregelen van de ECB maar weinig invloed hebben, zijn substantieel
lager dan de kortere rentes, wat de verwachting van de markt weerspiegelt dat op langere termijn de ECB-rente
weer naar beneden zal gaan.
De gemeente is erbij gebaat activiteiten zo goedkoop mogelijk en toch veilig te kunnen financieren. De huidige
(nog steeds lage) rente houden we lang in de boeken door leningen met lange looptijden af te sluiten. Dit heeft
als bijkomend voordeel dat de door de gemeente te betalen rentekosten zich stabiel ontwikkelen en zich geen
grote schommelingen zullen voordoen.
                                                          209
</pre>

====================================================================== Einde pagina 213 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 214 ======================================================================

<pre>In meerjarig kader is met een verdere geleidelijke stijging van de rente rekening gehouden. Op dat punt wordt dus
op voorhand een (onverwacht) negatieve ontwikkeling het hoofd geboden. Desondanks is het voor de
financieringsfunctie belangrijk om alert te blijven op verdere ontwikkelingen. Markten, dus ook de geld- en
kapitaalmarkt, blijven een zekere mate van onvoorspelbaarheid houden.
                                                          210
</pre>

====================================================================== Einde pagina 214 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 215 ======================================================================

<pre>Bedrijfsvoering
Wij zijn een organisatie die midden in de samenleving staat, in verbinding is met de stad en een afspiegeling van
de stad wil zijn. De gemeentelijke bedrijfsvoering verandert mee met de eisen die worden gesteld door de
samenleving, het bestuur, de raad en onze eigen professionaliteit.
Ontwikkelingen binnen de bedrijfsvoering
Organisatie ontwikkeling; Lekker Werken Aan de Ambities van Arnhem
In 2022 is de organisatie gestart met het programma 'Lekker Werken aan de Ambities van Arnhem'. Het traject
sluit aan bij de filosofie die we vier jaar geleden hebben beschreven onder de titel ‘Zo werken we in Arnhem’.
'Lekker Werken aan de ambities van Arnhem' moet zorgen voor een werkklimaat waarin de organisatie op een
goede en prettige manier aan de ambities van de stad kan werken, in een werkomgeving die ervoor zorgt dat dat
effectief en efficiënt kan. Een organisatie waarin medewerkers zich veilig voelen, waarin werkdruk beheersbaar is
en waarin de juiste resultaten voor stad en bestuur worden geleverd.
Een belangrijk en omvangrijk programma, dat door en met de organisatie is opgepakt. Hiertoe zijn op een
gestructureerde wijze gesprekken gevoerd met medewerkers en management uit alle organisatieonderdelen om
verbeterpunten op te halen. Tijdens deze fase is ook het medewerkersonderzoek (MO) uitgevoerd. Het MO vormt
een belangrijke bron om inzicht te krijgen in hoe medewerkers in de organisatie staan. De resultaten van het MO
kwamen in grote mate overeen met de informatie die is opgehaald tijdens de organisatiebrede gesprekken. Op
basis van alle input is bepaald waar de grootste urgentie zit om onze medewerkers en management te
ondersteunen. Dit heeft geleid tot veertien organisatie inspanningen, die op korte termijn bijdragen aan het
werkklimaat en de werkomgeving. Het gaat om bijvoorbeeld heldere besluitvormings- en escalatielijnen, een
herijking van de organisatievisie, een leiderschapstraject, een introductieprogramma (onboarding) en
ondersteuning op de meest kritieke processen. De uitvoering hiervan zal voor een belangrijk deel in 2023
plaatsvinden. Daarnaast vindt per cluster een vertaling plaats, op basis van de resultaten van het MO en de
gesprekken met management en medewerkers, zodat ook in de clusters de benodigde en meest effectieve acties
opgepakt worden.
Personeel en organisatie
In een krappe arbeidsmarkt streven we naar een divers samengesteld personeelsbestand en een inclusieve
organisatie, waar iedereen op gelijkwaardige wijze kan deelnemen, zijn of haar talenten kan inzetten en zich
welkom voelt, staat met stip op nummer één in het personeelsbeleid.
Als werkgever willen wij natuurlijk de beste kandidaat voor onze organisatie, om ook de beste prestaties te
kunnen leveren. Daarvoor is het niet alleen belangrijk te kijken naar de vaardigheden, maar kijken wij primair naar
de competenties alsook de diversiteit. Met een diverse organisatie zijn wij beter in staat de ambities te realiseren.
Hier is onze hele wervingsstrategie, alsmede ons selectiebeleid op aangepast.. Werven zonder (onbewuste)
vooroordelen betekent voor ons competentiegericht werven én selecteren, en meer focus op individuele
kwaliteiten en ontwikkelbaarheid. We omarmen een diversiteit van (aanvullende) competenties en streven naar
een zo oordeelvrij mogelijk proces. De recruiters blijven gedurende het proces betrokken bij iedere stap:
adviserend en sturend wanneer noodzakelijk.
Het voorgaande geldt overeenkomstig voor inhuur van personeel. Bij het inhuurproces maken we gebruik van de
gemeentebrede Inhuurbalie, waarbij de inhuur van personeel gecentraliseerd is. De Inhuurbalie ziet toe op de
rechtmatigheid en doelmatigheid van inhuur. Tevens zetten de inhuurspecialisten en recruiters inhuur zich in om
dit proces inclusiever te maken.
Concreet zijn de volgende acties opgepakt:
     bij de vaste en nieuwe raamcontractpartijen maken wij afspraken en zien wij erop toe dat er inclusief wordt
      geworven;
     waar de recruiters van gemeente Arnhem verbeteringen hebben doorgevoerd/doorvoeren, streven wij ernaar
      deze ook voor de Inhuurbalie door te voeren;
     met de afdeling Inkoop wordt bekeken of er een sociale toets kan worden opgenomen in de algemene
      voorwaarden van de gemeente Arnhem.
We zien de huidige arbeidsmarkt steeds krapper worden. Huidige cijfers laten zien dat we meer vacatures
hebben dan werkzoekenden. Dit is landelijk de trend. Dit betekent dat we ons meer en anders moeten profileren
dan voorheen. De komende periode zullen we meer gaan investeren in het benaderen van de arbeidsmarkt. Ook
gaan we een start maken met de gemeentepool. Dit is een eigen initiatief om, deels boven formatief, nieuwe
                                                          211
</pre>

====================================================================== Einde pagina 215 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 216 ======================================================================

<pre>collega’s aan te stellen die we intern gaan opleiden en begeleiden naar toekomstige vacatures. Zo kunnen we
vroegtijdig mensen opleiden naar functies die bijvoorbeeld lastig te vervullen zijn. De nieuwe collega’s voor de
gemeentepool worden op competenties geworven en zullen afkomstig zijn uit diverse doelgroepen.
Naast het inzetten op een goede werving is het binden van medewerkers een belangrijke opgave. Daartoe zetten
wij in op een goede en inclusieve ‘onboarding’ van medewerkers. Onboarding is het instroomproces waarbij
nieuwe medewerkers kennismaken met je organisatie, deze start met het (mondeling) akkoord van de nieuwe
medewerker en eindigt na 100 dagen na indiensttreding. Gedurende deze periode wordt op organisatie- en
clusterniveau een introductie verzorgd. De nieuwe medewerker krijgt gedurende deze periode een buddy, wordt
een inwerkplan opgesteld en zal de nieuwe medewerker een aantal verplichte trainingen volgen. Op deze manier
heten wij de nieuwe medewerker welkom, leert de nieuwe medewerker het DNA van organisatie kennen en
beschikt die over de juiste tools om verder te kunnen.
Belangrijk voor het verbinden van medewerkers aan onze organisatie is leren van het feit waarom medewerkers
de organisatie verlaten. Daartoe zijn er met ingang van 2022 vrijwillige uitdiensttredingsgesprekken gevoerd.
Leren en ontwikkelen is een permanente opgave van iedere medewerker. Of het nu om het volgen van een
inhoudelijke opleiding gaat, een leiderschapsprogramma of een competentie gerichte training, onder de noemer
'Jezelf ontwikkelen, dat is ook Lekker werken aan de ambities in Arnhem!' zetten wij in op een continu proces
leren en ontwikkelen. Daarvoor is in 2022 het leerplein uitgerold, via dit digitale leerplein kunnen trainingen
gevolgd worden, staan instructies en worden events georganiseerd.
Het hybride werken is inmiddels gewoongoed. Online samenwerken, hybride vergaderen, flexibel en meer plaats-
en tijdonafhankelijk werken is niet meer weg te denken. Het project Hybride werken is goed van de grond
gekomen en loopt actief. Binnen dit project zijn diverse taskforces opgericht om alle deelaspecten samen op te
laten lopen. Denk hierbij aan communicatie, thuiswerkplekken, cultuur en gedrag.
Informatie en automatisering
Uitbreiding digitale dienstverlening
Er is continu gewerkt aan het verbeteren en innoveren van processen om de dienstverlening aan inwoners en
ondernemers te verbeteren. Zo zijn er diverse voorbereidingen getroffen om processen en producten van
Burgerzaken en Werk & Inkomen digitaal te gaan aanbieden, welke begin 2023 beschikbaar zullen komen. Bij
deze dienstverlening hebben we rekening gehouden met de digitale toegankelijkheid en hebben we ingespeeld
op actuele ontwikkelingen zoals de inkomensondersteuning in coronatijd en de dienstverlening aan Oekraïense
vluchtelingen.
Een kernapplicatie die onze dienstverlening door middel van zaakgericht werken ondersteunt, is aanbesteed en
de implementatie ervan loopt tot net over de jaargrens.
Een online makelpunt voor sociaal maatschappelijk vastgoed en een website met alle kunstwerken in de
openbare ruimte zijn gerealiseerd.
De Omgevingswet is wederom uitgesteld. De voorbereiding van het Digitaal Stelsel Omgevingswet is voltooid en
zodra de Omgevingswet in werking treedt, kan Arnhem volgens de op dat moment geldende normen aansluiten.
Aan de preservering en toegankelijkheid van de analoge informatie wordt steevast gewerkt en maakt dat we over
enkele jaren de achterstand van decennia hebben ingehaald. Hierbij wordt geprioriteerd naar opvraagfrequentie
dat wil zeggen; archieven die het meest worden geraadpleegd door burgers, bedrijven of onze eigen interne
organisatie krijgen voorrang. Het structureel borgen van het archiveren/bewaren van onze analoge en digitale
informatie vraagt nog de nodige acties en aan een meerjarig plan daartoe wordt nog gewerkt.
Regionaal is er gestuurd op samenwerking en is er al sprake van een gemeenschappelijk regionale
informatiestrategie. Vanuit deze strategie wordt naar vermogen gezocht naar harmonisatie van de
applicatielandschappen en de vorming van een centraal opdrachtgeverschap voor de regio. Hierbij zijn er
beperkingen door de verschillende inzichten, de veelheid aan veranderingen en projecten en de krapte op de
arbeidsmarkt bij het doorvoeren van veranderingen.
Informatiegestuurde organisatie
Informatiegestuurd werken is in 2022 verder versterkt onder de noemer 'Informatiegestuurd Arnhem'. We hebben
gewerkt aan een Arnhems dataplatform, oftewel de 'centrale waarheid'. Voor verschillende beleidsterreinen
worden data nu in dit platform gestandaardiseerd en geautomatiseerd opgeslagen. Op basis van het dataplatform
zijn meerdere beleids- en uitvoeringsmonitors (door)ontwikkeld, bijvoorbeeld op het gebied van werk en inkomen,
veiligheid, wonen en zorg. Om de data en monitors goed te kunnen benutten, hebben we 'analyseteams'
opgericht, met onder andere data-ontwikkelaars en data-analisten. De maatschappelijke opgaven en effecten van
                                                         212
</pre>

====================================================================== Einde pagina 216 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 217 ======================================================================

<pre>beleid zijn zo inzichtelijker en meer stuurbaar geworden. Dit draagt ook bij aan het beter kunnen formuleren van
meetbare doelen, zoals de motie 'Voortaan wel meetbare doelen' 20M277 vraagt.
Met de HAN hebben we een driejarig convenant ondertekend om samen kennis te ontwikkelen en kennis te delen
die de gemeente Arnhem nu en in de toekomst nodig heeft voor digitale innovatie en transformatie. Deze kennis
biedt in de samenwerking (driehoek: studenten, docenten en onderzoekers) op hun beurt de mogelijkheid om
onderwijs en onderzoeksdoelen van de gemeente te realiseren. De partijen willen met de samenwerking tussen
het werkveld (de gemeente), het onderwijs en onderzoek versterken. We willen hiermee de ontwikkeling van onze
huidige en toekomstige professionals stimuleren om beter voorbereid te zijn op veranderingen en digitale
innovaties in de beroepspraktijk. De samenwerking richt zich op drie thema's: informatiegestuurd werken, 3D-
visualisaties/mixed reality van de openbare ruimte en inclusieve digitale dienstverlening.
Modernisering werkplek
Alle medewerkers van de gemeente beschikken over een laptop en een smartphone van de gemeente waarmee
maximaal plaatsonafhankelijk kan worden gewerkt. Alleen voor specifieke functies (bijvoorbeeld balies) zijn nog
vaste voorzieningen beschikbaar en de voorbereidingen voor het ontmantelen van de vaste telefonie is in volle
gang. Voor alle medewerkers zijn er adequate voorzieningen beschikbaar gemaakt waarmee er een
thuiswerkplek gerealiseerd kan worden welke gelijkwaardig is aan die op het kantoor.
De mogelijkheden om online te kunnen (samen)werken zijn uitgebreid maar vraagt nog wel de nodige aandacht
en sturing op het gebruik ervan. De digitale samenwerking met externe partijen en de adoptie van de beschikbare
clouddiensten door gebruikers zijn nog onvoldoende gerealiseerd.
Regionaal zijn de werkplekken van Arnhem, Renkum, Rheden en De Connectie geharmoniseerd. Het overzetten
van alle applicaties van de vier organisaties naar een gemeenschappelijke ICT-omgeving heeft veel aandacht en
capaciteit gevraagd in 2022. Mede door een veelheid aan bijkomende verstoringen zijn lopende
veranderprojecten vertraagd. Achterstanden die in 2023 weer ingehaald moeten worden. De nieuwe ICT-
omgeving (die begin 2023 wordt afgerond) biedt een nieuwe basis van waaruit verdere innovaties en
harmonisaties kunnen plaatsvinden. In 2022 zijn de eerste stappen gezet in het ontwerp van de werkplek van de
toekomst, waarbij de stap naar de cloud verstevigd wordt en de gebruiker nog beter plaats en tijdonafhankelijk zal
kunnen werken.
Informatieveiligheid, privacy & auditing
In 2022 zijn de thema's informatieveiligheid en privacy veel op de bestuurlijke tafel geweest. Er is een extern
onderzoek uitgevoerd naar de stand van zaken waaruit duidelijk bleek dat er grote stappen gezet moeten worden,
zoals uit de ENSIA-evaluatie 2021 ook is gebleken. Er zijn middelen begroot om de basis op orde te maken en
vanaf 2023 zal de organisatie de nodige verbeteringen gaan doorvoeren.
De eerste stappen in het verbetertraject zijn al gestart. Dit zal in 2023 nog doorlopen. Het verwerkingsregister is
geheel opnieuw opgezet, waarbij het proces van continue verbetering en aanpassing van dit register wordt
meegenomen. Ook is de procedure omtrent het melden en behandelen van datalekken/beveiligingsincidenten
onder de loep genomen, waarbij in het bijzonder aandacht is besteed aan een nieuw datalekkenregister. Tevens
is gestart met het ontwerpen van het gegevensbeschermingseffectbeoordeling (DPIA) proces. De eerste
beoordeling zijn al als pilot gestart. Daarnaast is er aandacht voor een op te zetten algoritmeregister. Dit traject is
eind 2022 gestart en zal nader worden gefinaliseerd in 2023.
In september is er een grootschalige themaweek geweest: de Week van de Digitale Weerbaarheid. Er zijn
ongeveer 20 activiteiten geweest waar medewerkers aan hebben kunnen deelnemen, variërend van een
workshop Word een hacker, waarbij door de ogen van een hacker is gekeken naar hoe je om zou moeten gaan
met informatiebeveiliging, tot een lezing van Daniël Verlaan over de duistere kant van het internet. Van een lezing
van het Nederlands Forensisch Incident Response (NFIR) over de hack bij Hof van Twente tot een workshop
data-ethiek over het ethisch omgaan met gegevens. Deze week is veel bezocht en medewerkers gaven aan dat
zij nieuwe inzichten hebben verkregen die hen gaat helpen nog zorgvuldiger om te gaan met de gegevens van
onze inwoners.
Financiën en control
De afdeling Financiën en Control heeft in 2022 verder gewerkt aan de inhaalslag in het financieel beleidskader.
Eén van de laatste stappen hierin betreft de actualisatie van de financiële verordening; deze was eind 2022
nagenoeg gereed en is begin 2023 aan de raad voorgelegd.
                                                          213
</pre>

====================================================================== Einde pagina 217 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 218 ======================================================================

<pre>Daarnaast zijn verdere stappen gezet in de verfijning en aanscherping van de accounting manual en het periodiek
afsluiten (soft close) van de administratie.
De boardletter 2022 van onze accountant gaf een positief beeld: de hiervoor beschreven stappen hebben geleid
tot het oplossen van een aantal bevindingen van de accountant uit het verleden. Daarnaast heeft de
interimcontrole, net zoals in 2021, niet geleid tot nieuwe bevindingen. Tegelijkertijd bevestigt de accountant in de
boardletter dat op een aantal terreinen, zoals structuur en inrichting van de budget- en verantwoordingscyclus,
nog verdere verbetering mogelijk is. Dit is de uitdaging voor 2023.
Op fiscaal gebied was in 2022 sprake van een boekenonderzoek BTW en BTW Compensatiefonds (BCF). Dit
onderzoek wordt naar verwachting begin 2023 afgerond. Inhoudelijke bevindingen uit het onderzoek zijn reeds
verwerkt in een nieuw Tax Control Framework (TCF). Dit TCF is een stelsel van controle- en
beheersingsmaatregelen met betrekking tot de fiscale regimes rond Loonheffing, BTW/BCF en
Vennootschapsbelasting (VPB). Dit stelsel is getoetst door en afgestemd met vertegenwoordigers van de
Belastingdienst in het licht van een nieuw convenant Horizontaal Toezicht dat eind 2022 met de Belastingdienst is
gesloten voor de periode 2023-2025.
Auditing en Risicomanagement
In de paragraaf Risicomanagement en weerstandsvermogen wordt ingegaan op het beleid voor
risicomanagement, het risicoprofiel en de benodigde weerstandscapaciteit, de relatie met de financiële
kengetallen en de belangrijkste risico voor de gemeente Arnhem. In deze paragraaf gaan we in op de manier
waarop in 2022 stappen zijn gezet om risicomanagement verder te verbeteren. In dit jaar zijn twee onafhankelijke
risicoanalyses uitgevoerd in het kader van de regeling ‘grote risicovolle projecten’. Het gaat om de projecten
‘Ontwikkelperspectief Kronenburg’ en ‘Vernieuwing Stadstheater’. Voor beide projecten zijn vervolgafspraken
gemaakt voor het verdere risicomanagementproces. Gemeentebreed is er ook speciale aandacht voor risico’s die
samenhangen met de oorlog in Oekraïne en de risico’s en impact, voor zover nog van toepassing, van corona.
Om het risicobewustzijn binnen de gemeentelijke organisatie te vergroten zijn er dit jaar ook weer interne
trainingen voor risicomanagement verzorgd voor projectleiders en andere medewerkers. Er is hiervoor een
nieuwe handreiking ontwikkeld om risicomanagement uit te voeren en de formats voor de verschillende
projectfasen zijn aangepast. Daarnaast zijn er verschillende risicosessies gefaciliteerd waaronder die van
energiearmoede, flexwonen Merwedeterrein en Renaissance Velperweg.
Voor het ‘projectmatig werken’ binnen de gemeente Arnhem zijn aanbevelingen gedaan om dit doeltreffender en
doelmatiger uit te voeren. Hoewel dit onderzoek aan de criteria voldoet van artikel 213A onderzoeken uit de
Gemeentewet, is deze niet als zodanig aangemerkt. In de raadsbrief ‘aanpak 213a onderzoeken’ is aangegeven
dat het college voornemens is om deze onderzoeken naar doelmatigheid en doeltreffendheid in 2023 te starten
en hierop terug te blikken voor het eerst in het jaarverslag 2023. De afspraken hierover zijn in de nieuwe
verordening Financieel beheer en beleid opgenomen.
Aan de doorontwikkeling van risicomanagement is de afgelopen jaren binnen de gemeentelijke organisatie hard
doorgewerkt. De manier waarop de gemeente Arnhem risicomanagement uitvoert is de afgelopen jaren al een
aantal jaren doorgelicht. Uit een extern onderzoek uit 2022 waarin de risicovolwassenheid van risicomanagement
is vergeleken met andere gemeentelijke organisaties scoort Arnhem (zeer) goed.
Rechtmatigheid en financial audits
Op 7 december jl. heeft de gemeenteraad het Intern Controleplan 2022 (IC-plan) vastgesteld. Hiermee wordt
sturing gegeven aan de uitvoering van de interne controles over boekjaar 2022. In dit IC-plan wordt rekening
gehouden met de rechtmatigheidsverantwoording die het college van B&W vanaf 2023 gaat afgeven.
Net als voorgaand jaar, is in 2022 'proefgedraaid' met de rechtmatigheidsverantwoording. Dit betekent dat de
interne audits zijn uitgevoerd alsof in 2022 al een rechtmatigheidsverantwoording door het college afgegeven had
moeten worden. Op deze wijze is en zo goed mogelijke voorbereiding op de implementatie van de
rechtmatigheidsverantwoording getroffen.
Met de uitgevoerde audits in 2022 zijn op twee onderwerpen afwijkingen geconstateerd:
Naleven Europese aanbestedingsregels
Bij de uitgevoerde audits die toezien op het naleven van de Europese aanbestedingsregelgeving zijn twee
financiële onrechtmatigheden geconstateerd:
                                                          214
</pre>

====================================================================== Einde pagina 218 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 219 ======================================================================

<pre>1) Installatietechnisch onderhoud: in deze casus zijn contracten verlengd terwijl binnen de raamovereenkomst
hier geen ruimte meer voor aanwezig was. De verlengingen moet daarom worden gezien als nieuwe
overeenkomsten die, gelet op de omvang, Europees aanbestedingsplichtig zijn. De totale onrechtmatige lasten in
2022 die hiermee gemoeid zijn bedragen € 1,2 miljoen. Er is een nieuwe Europese aanbestedingsprocedure
gestart, welke eind 2022 is afgerond. Per 01-01-2023 is een nieuwe raamoverkomst ingegaan, waardoor de
lasten vanaf dat moment weer rechtmatig zijn.
2) Inhuur/advies: in 2022 zijn bij een overeenkomst meer kosten voor gemaakt waardoor de Europese
aanbestedingsdrempel bij deze overeenkomst is overschreden. Voorafgaand, bij het aangaan van de opdracht, is
geen inschatting gemaakt van de te verwachte omzet en is de overeenkomst zonder Europese aanbesteding
aangegaan. Achteraf blijkt dat de kosten de drempel hebben overschreden en omdat kan niet worden
aangetoond dat de initiële inkoopbehoefte lager was, zijn de kosten in 2022 ad €455k onrechtmatig. Het contract
is medio 2022 beëindigd.
PGB bestedingen
Daarnaast is een deel van de PGB-lasten (Persoonsgebonden budget) als onrechtmatig aangemerkt, omdat niet
voldoende zekerheid te verkrijgen is over de geleverde prestaties die aan deze bestedingen ten grondslag liggen.
De voorgenoemde fouten en onzekerheden zijn ook in het accountantsoordeel meegewogen.
Deze fouten en onzekerheden blijven onder de in het Intern Contole-plan (IC-plan) benoemde controletoleranties.
Naheffing BTW en BCF
Op fiscaal gebied was in 2022 sprake van een boekenonderzoek BTW en BTW Compensatiefonds (BCF). Als
gemeente brengen we over geleverde prestaties BTW in rekening die we afdragen aan de Belastingdienst.
Tegelijkertijd betaalt de gemeente BTW aan leveranciers e.d.; deze mag de gemeente hiervan (onder bepaalde
voorwaarden) aftrekken. Daarnaast is sprake van een BTW compensatiefonds waaruit gemeenten en provincies
onder bepaalde voorwaarden worden gecompenseerd voor de door hen betaalde BTW. Dit fonds houdt verband
met het feit dat gemeenten en provincies, in tegenstelling tot niet-overheidslichamen, BTW niet (volledig) kunnen
terugvorderen bij de Belastingdienst. Hierdoor worden activiteiten van de gemeente waarbij gebruik wordt
gemaakt van extern ingekochte goederen of diensten duurder. Intern uitvoeren zou daarentegen goedkoper zijn.
Om de marktverstorende werking hiervan te voorkomen, is in 2003 de Wet op het BTW-compensatiefonds
ingevoerd. Dit fonds voorziet in een compensatie van niet-aftrekbare BTW op ingekochte goederen of diensten.
De gemeente Arnhem draagt jaarlijks circa € 11 miljoen aan ontvangen BTW af aan de Belastingdienst waarvan
zij circa € 5,5 miljoen aan betaalde BTW kan aftrekken waardoor per saldo circa € 5,5 miljoen aan BTW wordt
betaald. Vanuit het BTW Compensatiefonds ontvangt de gemeente jaarlijks tussen € 30 en € 36 miljoen.
Het boekenonderzoek richtte zich op de BTW-aangiften en de opgaaf BTW Compensatie Fonds van de
gemeente in het belastingjaar 2020. Afhankelijk van de uitkomsten van een dergelijk onderzoek, trekt de
Belastingdienst deze door naar eerdere en/of latere belastingjaren. In een eindrapportage heeft de
Belastingdienst de uitkomsten van het onderzoek vertaald naar een naheffing exclusief belastingrente van €
227.000 over de belastingjaren 2017 tot en met 2022. Gelet op de aard en omvang van de bevindingen, mede in
relatie tot het feit dat in de bewuste belastingjaren in totaliteit door de gemeente bijna € 32 miljoen aan BTW werd
afgedragen en over deze periode in het BTW Compensatie Fonds € 205 miljoen werd verwerkt, heeft de
gemeente ervoor gekozen geen bezwaar te maken, met uitzondering van een btw-discussie die nog landelijk bij
gemeenten speelt zodat de rechten van de gemeente zijn veiliggesteld. De naheffing is verwerkt in de
jaarrekening 2022.
De inhoudelijke bevindingen uit het onderzoek zijn reeds verwerkt in een nieuw Tax Control Framework (TCF). Dit
TCF is een stelsel van controle- en beheersingsmaatregelen met betrekking tot de fiscale regimes rond
Loonheffing, BTW/BCF en Vennootschapsbelasting (VPB). Dit stelsel is getoetst door en afgestemd met
vertegenwoordigers van de Belastingdienst in het licht van een nieuw convenant Horizontaal Toezicht dat eind
2022 met de Belastingdienst is gesloten voor de periode 2023-2025.
Juridische zaken
Juridische zaken heeft de organisatie en het bestuur op diverse terreinen van advies voorzien. Het onderwerp
veiligheid blijft onverminderd veel aandacht vragen. Met de groei van het aantal vraagstukken is het de kunst om
de juridische kwaliteit hierop mee te laten ademen.
                                                            215
</pre>

====================================================================== Einde pagina 219 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 220 ======================================================================

<pre>Lokaal, sociaal, duurzaam en circulair inkopen en aanbesteden
Er vindt momenteel een project plaats omtrent de doorontwikkeling van het inkoopproces. Doel hiervan is om een
geaccepteerde en hanteerbare werkwijze te ontwikkelen die er toe bijdraagt dat de resultaten op lokaal, sociaal
en circulair/duurzaam inkopen geoptimaliseerd worden. We willen meer circulariteit en energie- en
klimaatneutraliteit in onze inkoop en aanbestedingen. We willen lokale ondernemers een eerlijke kans geven om
diensten en producten te leveren. En we stimuleren opdrachtnemers om meer mensen met een afstand tot de
arbeidsmarkt aan het werk te helpen, door resultaten op dit gebied op te nemen in het aanbestedingscontract.
Daarmee wordt bijgedragen aan de gestelde maatschappelijke ambities van de gemeente.
Ook ontstaat eerder inzicht in toekomstige inkooptrajecten; zodoende kan er gestuurd worden op de
maatschappelijke thema’s. Dit heeft als bijkomend voordeel dat door dit eerdere inzicht ook (financiële)
rechtmatigheidsrisico’s eerder in beeld komen en beperkt kunnen worden.
Communicatie
Als gemeente willen we dat onze communicatie toegankelijk, begrijpelijk en inclusief is. We investeren daarin
langs drie lijnen: Schrijven in begrijpelijke taal, toegankelijke gemeentelijke websites en communicatie waarin
Arnhemmers met een migratieachtergrond, een LHBTIQ+ identiteit of een beperking zich herkennen en erkend
voelen.
Begrijpelijke taal
In 2021 en 2022 zijn zo’n 200 collega’s getraind in het Schrijven op B1-niveau, waarvan 23 ook de training
Coaching van Schrijven op B1-niveau volgden. Zij zijn in staat hun directe collega’s te begeleiden in het duidelijk
schrijven.
Toegankelijke websites
Op dit moment worden 25 websites/apps van of namens de gemeente Arnhem onafhankelijk getoetst. Aan de
hand van de toets heeft de beheerder van een website of app enkele maanden om verbeteringen door te voeren.
Hierna volgt de definitieve afronding van de toegankelijkheidstoets en de publicatie van de
toegankelijkheidsverklaring. Verder zijn samenwerkingspartners die met regelmaat content produceren voor op
gemeentelijke websites aangeschreven om hen te attenderen op de verplichtingen die vanuit digitale
toegankelijkheid ook voor deze organisaties gelden. Er is een plan gemaakt om digitale toegankelijkheid
structureel te borgen en is een eerste training digitale toegankelijkheid gegeven. Het project loopt tot en met het
tweede kwartaal 2023.
Herkennen en erkend voelen
We lieten het Verwey-Jonker Instituut onderzoeken wat inclusieve communicatie is, hoe inclusief onze
communicatie is naar Arnhemmers met een migratieachtergrond, een LHBTQI+ identiteit en een beperking, wat
we al goed doen, wat beter kan en hoe we dat kunnen doen. Het onderzoek is afgerond en aangeboden aan de
raad. De conclusie is dat onze (publieks)communicatie aanzetten laat zien van inclusieve communicatie. De
buitenwereld merkt dat en ziet dat we lerend zijn. Maar duidelijk is ook dat er nog veel verbeterd kan worden.
                                                           216
</pre>

====================================================================== Einde pagina 220 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 221 ======================================================================

<pre>Overzicht formatie
Totaal aantal FTE Arnhem                                  Realisatie     Realisatie      Begroting     Realisatie
                                                          Bezetting      Bezetting        Formatie     Bezetting
                                                                2020            2021          2022          2022
Bestuur                                                           46              46            47            47
Aantal FTE Raad                                                   39              39            39            39
Aantal FTE College B&W                                             7               7             8              8
Personeel                                                        949             997         1.010         1.036
Aantal FTE ambtelijke organisatie formatie                       949             997         1.010         1.036
Totaal aantal FTE gemeente Arnhem                                995           1.043         1.057         1.083
Verloop formatie
Personeelskosten/inhuur ambtelijke organisatie                Realisatie     Begroting      Realisatie     Afwijking
                                                                    2021            2022          2022
Bedragen x € 1.000
Aantal FTE ambtelijke organisatie                                    997           1.010         1.036            -26
Personeel                                                         78.170          85.759        85.985          -226
Inhuur gedekt uit loonsom                                          4.014           4.263         3.923            340
Totaal loonsom                                                    82.184          90.022        89.908            114
Inhuur gedekt uit overige middelen                                18.917          15.995        16.959          -964
Totaal inhuur uit overige middelen                                18.917          15.995        16.959          -964
Voormalig personeel                                                  897             663           434            229
Dekking uit voorziening                                             -347            -196          -165            -31
Totaal voormalig personeel                                           550             467           269            198
Saldo personeelsbudget                                           101.651         106.484       107.136          -652
Voorziening spaarverlof
Medewerkers kunnen sinds 1 januari 2022 bovenwettelijke vakantie-uren sparen. Met dit verlofsparen kunnen
medewerkers passend bij hun levensfase hun bovenwettelijke vakantie-uren inzetten op een manier die aansluit
bij hun persoonlijke levens- en carrièreplanning en het gemeentelijke vitaliteitsbeeld. Deze vakantie-uren verjaren
niet. Hiervoor (spaarverlof, maar ook voor het bovenwettelijke verlof) moet een voorziening worden gevormd (op
grond van het Besluit Begroten en Verantwoorden). Dit leidt gemeentebreed tot een nadeel van € 2,0 miljoen.
Inhuur externen                                                 2019            2020          2021          2022
Bedragen x € 1.000
Begroot                                                       11.409         11.320         19.823        20.258
Realisatie                                                    14.303         14.963         22.931        20.882
Afwijking                                                     -2.894          -3.644        -3.108          -624
                                                        217
</pre>

====================================================================== Einde pagina 221 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 222 ======================================================================

<pre>Verbonden partijen
De gemeente neemt deel in diverse rechtsvormen zowel publiek als privaat. Wanneer de gemeente zowel een
bestuurlijk als een financieel belang heeft in een andere partij, is dat voor de gemeente een verbonden partij.
Samenwerking met andere partijen is een manier om publieke taken uit te voeren, die bijdragen aan het
realiseren van de gemeentelijke doelstellingen. Deelnemingen in andere partijen brengen risico's met zich mee
zowel bestuurlijk, maatschappelijk als financieel.
Verbonden partijen twee gemeentelijke rollen
De gemeente vervult twee rollen richting de verbonden partijen: de rol van eigenaar en de rol van opdrachtgever.
Tussen beide rollen en de belangen die daaruit voortvloeien, kan een spanningsveld bestaan.
In de eigenaarsrol beslist de gemeente over de oprichting, de missie, de taken, bevoegdheden en
verantwoordelijkheden van de verbonden partij. Het gemeentebestuur is mede eigenaar van de verbonden partij
en draagt bestuurlijke verantwoordelijkheid (de gemeente neemt deel aan het bestuur). De eigenaarsrol richt zich
vooral op de continuïteit en de levensvatbaarheid van de (samenwerkings)organisatie.
De gemeente is ook opdrachtgever van de verbonden partij. De verbonden partij levert diensten of producten of is
uitvoerder van gemeentelijk beleid. Veelal in de vorm van een basispakket dat door alle deelnemers in de
samenwerking wordt afgenomen, met daarnaast een aanvullend pakket dat voor afzonderlijke deelnemers op
maat wordt afgesproken.
Het financieel belang is gekoppeld aan beide rollen. Als opdrachtgever heeft de gemeente belang bij een zo goed
mogelijke prijs-/kwaliteitsverhouding voor de afgesproken dienstverlening en deze moet passen binnen de kaders
van de gemeentebegroting. Als eigenaar draagt de gemeente het 'ondernemersrisico' van de samenwerking. Als
de financiële resultaten tegenvallen, zal de gemeente de tekorten moeten aanvullen.
Actuele kaders
Kadernota verbonden partijen gemeente Arnhem
In 2016 is de visie van de gemeente Arnhem op de verbonden partijen vastgelegd in de kadernota verbonden
partijen 2016 gemeente Arnhem, met daarin uitvoeringsrichtlijnen over de wijze van sturen en beheersen.
Uitgangspunt is om hierbij uit te gaan van een risicogerichte aanpak, onder andere door het instellen van een
governancecode en het toepassen van een 'risicokompas'.
BBV-Notitie verbonden partijen
Ook de Notitie verbonden partijen van de Commissie BBV uit oktober 2016 geeft verplichte en aanbevolen kaders
ten aanzien van verbonden partijen. In deze notitie wordt uiteengezet wanneer sprake is van een financieel en
bestuurlijk belang. Van een financieel belang is sprake als de gemeente de middelen zoals vermogen of leningen,
die aan een partij ter beschikking zijn gesteld, niet terugkrijgt bij faillissement van die partij of indien financiële
problemen bij de derde partij kunnen worden verhaald bij de gemeente. Bij een bestuurlijk belang gaat het om het
hebben van zeggenschap van de gemeente in een derde partij, hetzij omdat de gemeente een zetel in het
bestuur heeft, hetzij omdat ze via aandelen mee kan stemmen.
Wet gemeenschappelijke regeling
Lokale overheden werken steeds meer en intensiever met elkaar samen. Dat gebeurt op verschillende niveaus en
op verschillende manieren. De Wet gemeenschappelijke regeling (Wgr) maakt (publiekrechtelijke) samenwerking
mogelijk tussen provincies, gemeenten en waterschappen.
Per 1 juli 2022 is een wijziging van de Wgr in werking getreden. Deze wijziging is erop gericht de kaderstellende
en controlerende rol van de gemeenteraad bij taken die in gemeenschappelijke regelingen worden uitgevoerd te
versterken. De komende tijd wordt bezien wat de gevolgen van de wijzigingen in de Wgr zijn voor de Arnhemse
kadernota en de inbedding van de verbonden partijen in de P&C-cyclus.
Diversiteit en inclusiviteit
De verbonden partijen vragen we mee te bouwen aan een inclusieve en diverse stad. Dat kunnen ze doen door te
kijken naar de samenstelling van hun personeelsbestand, de dienstverlening en de bedrijfsvoering. In 2022
hebben we ze gevraagd aan te geven wat ze al doen, welke ervaringen ze hebben, wat ze nog meer willen
bereiken en wat ze daarvoor willen gaan doen. Op basis van de reacties stellen we nog vast wat aanvullend
nodig is. We stimuleren de verbonden partijen sowieso gebruik te maken van ons aanbod. Ze kunnen deelnemen
aan het diversiteitsnetwerk ‘Diversiteitsreis’. Dit netwerk bestaat al uit veertien organisaties: Rabobank,
Volkshuisvesting, HAN, Dirkzwager, Rozet, Politie Gelderland-Midden, Flores Onderwijs, Provincie Gelderland,
                                                           218
</pre>

====================================================================== Einde pagina 222 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 223 ======================================================================

<pre>Rechtbank Gelderland, Musis en Stadstheater Arnhem, Scalabor, Focus Filmtheater, Rijnstad en gemeente
Arnhem. Ook bieden we ze een verdiepend gesprek aan, waarin we ingaan op wat inclusie en diversiteit inhoudt
en hoe je er als organisatie aan kunt werken. De gemeente werkt begin 2023 proces en planning uit voor het
maken van afspraken met de verbonden partijen, maar ook met de subsidie- en inkooprelaties.
Ontwikkelingen risicovolle verbonden partijen
Niet alle verbonden partijen vragen om evenveel betrokkenheid. Om de aandacht te geven aan die verbonden
partijen die voor de gemeente van het grootste belang zijn, dan wel een belangrijk risico vormen (beleidsmatig of
financieel) wordt jaarlijks in aanloop naar de begroting het risicokompas geactualiseerd. Het risicokompas is een
risicoanalyse die bestaat uit de beoordeling op acht maatstaven. Deze acht maatstaven geven vorm aan de
bestuurlijke en financiële verbondenheid met de partij. Door alle verbonden partijen op dezelfde wijze te
beoordelen, is het mogelijk de verbonden partijen onderling te vergelijken en te bepalen welke verbonden partijen
in verhouding tot elkaar een hoog risicoprofiel hebben.
Bij de Begroting 2022 zijn onderstaande partijen als meest risicovol aangemerkt:
    DRAN (Doelgroepenvervoer Regio Arnhem Nijmegen);
    Sportbedrijf Arnhem;
    De Connectie;
    ODRA (Omgevingsdienst Regio Arnhem);
    Groene Metropoolregio;
    VGGM (Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden).
Voor deze partijen wordt in het hierna volgend overzicht de voortgang van de beheersstrategie toegelicht.
Relatie met de paragraaf Risicomanagement en weerstandsvermogen
De risico's die samenhangen met de verbonden partijen zijn meegewogen in de bepaling van de gewenste
weerstandscapaciteit (zie paragraaf Risicomanagement en weerstandsvermogen).
Overzicht Verbonden partijen
In onderstaand overzicht is aangegeven in welke verbonden partijen de gemeente Arnhem deelneemt en aan
welke programma's hiermee een bijdrage wordt geleverd. Per verbonden partij wordt een terugblik gegeven op de
belangrijkste ontwikkelingen in 2022. Voor de partijen die bij de Begroting 2022 als meest risicovol zijn
aangemerkt wordt tevens de voortgang van de beheersstrategie toegelicht.
Aanvullend op de hierna weergegeven verbonden partijen neemt de gemeente Arnhem tevens deel in twee
Verenigingen van Eigenaars (VVE's). Het betreft de volgende VVE's:
    Vereniging van Eigenaars Varkensstraat 46 en 47 te Arnhem;
    Vereniging van Eigenaars Varkensstraat 27, 28-1 en 28-2 te Arnhem.
De gemeente heeft als eigenaar van een gedeelte van de panden zitting in het bestuur van de VVE's en heeft
tevens een (gering) financieel belang. Het risicoprofiel is als laag aan te merken.
In het jaarverslag 2021 is aangegeven dat de (voormalige) verbonden partij DataLand per 1 januari 2022 haar
activiteiten heeft beëindigd en dat de verwachting was dat na de liquidatie van DataLand (31 maart 2022) de
gemeente een groot gedeelte van haar inleg (circa € 10.000) uitgekeerd zou krijgen. In 2022 is inderdaad de
volledige inleg terugontvangen.
                                                          219
</pre>

====================================================================== Einde pagina 223 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 224 ======================================================================

<pre>Scalabor B.V.
Scalabor B.V.
Vestigingsplaats           Arnhem
Rechtsvorm                 Besloten Vennootschap
Programma                  S06 Participatie en armoedebestrijding
Doel verbonden partij      Scalabor B.V. is een arbeidsontwikkelbedrijf dat inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt
                           uit de arbeidsmarktregio Midden-Gelderland ondersteunt bij het overbruggen van die afstand.
                           Scalabor begeleidt inwoners die dat nodig hebben naar passend en zo regulier mogelijk werk.
                           Scalabor richt zich op het ontdekken en ontwikkelen van talenten van mensen in een
                           werksituatie. Een belangrijke dienstverlening is het begeleiden van SW-medewerkers van de
                           modulaire gemeenschappelijke regeling Sociaal Domein Centraal Gelderland (MGR), module
                           Werkgeverschap SW (WGSW).
Deelnemers in samenwerking Gemeente Arnhem is 100% aandeelhouder van Scalabor B.V. De gemeenschappelijke
                           regeling Sociaal Domein Centraal Gelderland (MGR), module Werkgeverschap SW (WGSW)
                           detacheert SW-medewerkers, in opdracht van de deelnemende gemeenten, bij Scalabor B.V.
                           Daarnaast koopt gemeente Arnhem (als klant) ook ontwikkeltrajecten in bij Scalabor B.V. voor
                           inwoners die een beroep doen op ondersteuning vanuit de Participatiewet. Scalaobr B.V. is
                           ook onze partner in het toeleiden en creëren van beschutte werkplekken.
Bestuurlijk belang         De concerndirecteur van gemeente Arnhem is gemachtigd om namens de gemeente Arnhem
                           stemrecht uit te oefenen in de vergadering van aandeelhouders.
Financieel belang          100%
Eigen vermogen             Per 01-01-2022           €              7.843.214
                           Per 31-12-2022           €              9.999.999
Vreemd vermogen            Per 01-01-2022           €              5.556.885
                           Per 31-12-2022           €
Financieel resultaat       Gerealiseerd 2022        €
Bijdrage Arnhem            Gerealiseerd 2022        €
Ontwikkelingen             Voor 2022 zagen wij:
                                dat er nieuwe (financiële) afspraken gemaakt zijn rondom het aanwijsbesluit voor de SW-
                                 medewerkers die vanaf 2023 ingaan;
                                een snelle terugloop van het aantal SW-medewerkers (door pensionering ed.);
                                door ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en het ontbreken van benodigde vaardigheden
                                 van medewerkers het steeds lastiger voor SW-medewerkers wordt om door te stromen
                                 naar externe werkgevers;
                                landelijke ontwikkelingen rondom sociale ontwikkelbedrijven (SW 2.0) een rol gaan
                                 spelen qua positionering;
                                de invoering van de nieuwe cao Aan de slag gevolgen kan hebben als het gaat om het
                                 beleggen van risico's van werkgeverschap.
                           In 2023 en verder vragen deze ontwikkelingen ook onze aandacht.
Risicoprofiel              Middel
Beheersstrategie           Niet van toepassing.
                                                         220
</pre>

====================================================================== Einde pagina 224 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 225 ======================================================================

<pre>Sportbedrijf Arnhem
Sportbedrijf Arnhem
Vestigingsplaats           Arnhem
Rechtsvorm                 Besloten Vennootschap
Programma                  S09 Gezondheid en sport
Doel verbonden partij      Het Sportbedrijf voert het sportbeleid uit. Arnhem stimuleert en faciliteert bewegen en sporten
                           en Arnhem, voor een beter welzijn van de stad.
Deelnemers in samenwerking Gemeente Arnhem
Bestuurlijk belang         De gemeente Arnhem is 100% aandeelhouder van de BV Sportbedrijf Arnhem. Als
                           aandeelhouder is de gemeente Arnhem lid van de Algemene Vergadering van
                           Aandeelhouders. Het mandaat om als aandeelhouder op te treden is door het college
                           neergelegd bij de concerndirecteur.
Financieel belang          De gemeente Arnhem heeft het volledige eigendom.
Eigen vermogen             Per 01-01-2022           €              1.680.000
                           Per 31-12-2022           €
Vreemd vermogen            Per 01-01-2022           €             20.620.000
                           Per 31-12-2022           €
Financieel resultaat       Gerealiseerd 2022        €
Bijdrage Arnhem            Gerealiseerd 2022        €             17.969.698
Ontwikkelingen             Het Sportbedrijf heeft te maken met een begrotingstekort op basis van de huidige activiteiten,
                           veroorzaakt door de hoge inflatie en energiekosten. Dit is reeds door middel van een
                           raadsbrief gecommuniceerd. We zijn als gemeente in overleg met het Sportbedrijf hoe het
                           begrotingstekort te overbruggen, zonder ingrijpende maatregelen te nemen.
Risicoprofiel              Middel
Beheersstrategie           Sturing
                           Het Sportbedrijf is de grootste uitvoerder van het sportbeleid van de gemeente Arnhem. Bij de
                           verzelfstandiging van het Sportbedrijf, zijn vanuit de gemeente als opdrachtgever en eigenaar
                           van het Sportbedrijf, afspraken gemaakt over de informatie- en stuurmogelijkheden voor de
                           gemeente. Om de verwachtingen over en weer beter in beeld te hebben voeren de gemeente
                           als eigenaar en opdrachtgever en het Sportbedrijf gezamenlijk, buiten de kwartaalgesprekken
                           om, gedurende 2022, regelmatig overleg.
                           De organisatie van het Sportbedrijf en de samenwerking met de gemeente Arnhem wordt
                           steeds professioneler. De afstemming tussen de teams Leefomgeving en het Sportbedrijf
                           loopt steeds beter, waarmee goed invulling wordt gegeven aan het uitgangspunt van 'van
                           wijken weten'. Het opdrachtgeverschap wordt meer gestroomlijnd. Het Sportbedrijf heeft in de
                           kwartaalrapportages steeds conform afgesproken format gerapporteerd. Over de kwaliteit en
                           met name over de (on)mogelijkheden van rapportage over effectiviteit en efficiëntie van
                           interventies in de stad wordt nog met elkaar gesproken, alsmede wensen voor de toekomst op
                           wijkniveau. Dit is een doorlopend proces, waarmee we verder gaan in 2023. Het inzicht in de
                           kostprijs van de producten is nog onvoldoende. In het tweede kwartaal 2019 is het
                           Sportbedrijf gekomen met een eerste aanzet ten aanzien van de kostprijs van de
                           verschillende producten en in de volgende jaren is dit verbeterd. We denken hier nog steeds
                           verbeteringen in door te kunnen voeren. Met name het inzicht en de sturing op de
                           verschillende accommodaties, afzet tegen het gebruik kan beter.
                           Financieel
                           De financiële ratio's van het Sportbedrijf, gebaseerd op de jaarrekeningen waren onvoldoende
                           tot 2020. In 2020 is de algemene reserve van het Sportbedrijf vergroot tot het afgesproken en
                           gewenste niveau (€ 1,8 miljoen). Tegelijkertijd heeft corona impact gehad op het (beperkte)
                           resultaat van het Sportbedrijf in 2020. Het eigen vermogen is daardoor afgenomen naar € 1,6
                           miljoen. Dit wordt nog steeds ruim voldoende geacht. Voor 2021 is voldaan aan de
                           taakstelling van € 0,5 miljoen op subsidie Sportbedrijf. Voor 2022 is er een taakstelling van €
                           0,75 miljoen. Het ziet er naar uit dat het Sportbedrijf in 2022 een resultaat gaat behalen van
                           omstreeks € 0,9 miljoen. Dit is grotendeels te verklaren door incidentele steun vanuit het Rijk
                           in verband met de coronacrisis. Dit wordt grotendeels aangewend om het in verband met
                           stijgende energieprijzen verwachte tekort van 2023 deels mee op te vangen.
                           Samenwerking
                           De verzelfstandiging en daarmee nieuwe manier van samenwerken, veranderde rollen,
                           verantwoordelijkheden heeft tijd nodig gehad om uit te werken. In de eerste jaren van
                           verzelfstandiging lag de nadruk voornamelijk op bedrijfsmatige aspecten en de ontvlechting
                           van de gemeente. Het inhoudelijke gesprek over de maatschappelijke invulling van de
                           opdracht en bijdrage aan gemeentelijke doelstellingen werd daardoor onvoldoende gevoerd.
                                                         221
</pre>

====================================================================== Einde pagina 225 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 226 ======================================================================

<pre>Dit werd bemoeilijkt door het wennen aan nieuwe verhoudingen, 'losse eindjes' van de
verzelfstandiging en een verschillende interpretatie van bepaalde begrippen. Het Sportbedrijf
was voornamelijk bezig met zelfstandig op eigen benen staan, terwijl de gemeente zocht naar
het houden van de juiste mate van regie. Vooral in de jaren na verzelfstandiging was dit het
geval. Nu het Sportbedrijf na 5 jaar redelijk stabiel staat, is er weer meer ruimte gekomen om
de focus te verleggen naar het gesprek op inhoud en gezamenlijke belangen. Het afgelopen
jaar is de samenwerking tussen gemeente en Sportbedrijf sterk verbeterd. De samenwerking
blijft een onderwerp waarin continu geïnvesteerd wordt, ook in 2023 en verder.
Voorbeelden van inhoudelijke onderwerpen die gezamenlijk worden opgepakt zijn:
verenigingsondersteuning, de bezetting van accommodaties en ontwikkeling van een positief
sportklimaat.
We verwachten deze ontwikkeling met het MT van het Sportbedrijf in 2023 voort te kunnen
zetten. Deze verbeterde verstandhouding zorgt ervoor dat het risicoprofiel van het Sportbedrijf
als verbonden partij lager ingeschat wordt.
                              222
</pre>

====================================================================== Einde pagina 226 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 227 ======================================================================

<pre>Bank Nederlandse Gemeenten
NV Bank Nederlandse Gemeenten
Vestigingsplaats           Den Haag
Rechtsvorm                 Naamloze Vennootschap
Programma                  S00 Bestuur, dienstverlening en financiën
Doel verbonden partij      De BNG is de 'bankier ten dienste van overheden', waaronder voor gemeenten.
Deelnemers in samenwerking De gemeente heeft minder dan 1% van de aandelen. De andere aandeelhouders zijn de Staat
                           der Nederlanden (50%), provincies en gemeenten.
Bestuurlijk belang         De concerntreasurer is gemachtigde voor de aandeelhoudersvergadering.
Financieel belang          De gemeente Arnhem heeft 496.470 aandelen van de BNG in bezit (bijna 1%) en is daarmee
                           een van de grootste gemeentelijke aandeelhouders van de BNG
Eigen vermogen             Per 01-01-2022         €             5.062.000
                           Per 31-12-2022         €
Vreemd vermogen            Per 01-01-2022         €           143.995.000
                           Per 31-12-2022         €
Financieel resultaat       Gerealiseerd 2022      €
Bijdrage Arnhem            Gerealiseerd 2022      €
Ontwikkelingen             Niet van toepassing.
Risicoprofiel              Laag
Beheersstrategie           Niet van toepassing.
                                                       223
</pre>

====================================================================== Einde pagina 227 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 228 ======================================================================

<pre>Economic Board regio Arnhem-Nijmegen
Economic Board regio Arnhem-Nijmegen
Vestigingsplaats           Nijmegen
Rechtsvorm                 Stichting
Programma                  S00 Bestuur, dienstverlening en financiën; S03 Economie
Doel verbonden partij      Het versterken van de samenwerking tussen ondernemers, kennisinstellingen en overheden
                           op de groeisectoren health, energy en food en de cross-overs daartussen, om daarmee de
                           economische slagkracht van de regio Arnhem-Nijmegen verder te ontwikkelen en regionale
                           groeikansen te benutten met alle voor dat doel dienstige middelen.
Deelnemers in samenwerking The Economic Board wordt gevormd door achttien leden vanuit de kennisinstellingen, het
                           bedrijfsleven en de overheden.
Bestuurlijk belang         Burgemeester Ahmed Marcouch (voorzitter) en de wethouder Economische Zaken Nermina
                           Kundić hebben zitting in de board.
Financieel belang          De gemeente Arnhem heeft geen rechtstreekse financiële relatie met The Economic Board.
                           Van onze bijdrage aan de Groene Metropoolregio wordt 1 euro per inwoner doorgegeven aan
                           The Economic Board.
Eigen vermogen             Per 01-01-2022           €               119.965
                           Per 31-12-2022           €
Vreemd vermogen            Per 01-01-2022           €               146.418
                           Per 31-12-2022           €
Financieel resultaat       Gerealiseerd 2022        €
Bijdrage Arnhem            Gerealiseerd 2022        €               162.477
Ontwikkelingen             The Economic Board heeft zich in 2022 op diverse manieren ingezet voor economische
                           ontwikkeling, innovatie en werkgelegenheid in de regio. Samen met overheidsinstellingen, het
                           bedrijfsleven en de kennisinstellingen stimuleert The Economic Board innovaties in de
                           topsectoren Energy, Health, Hightech en Food en de cross-overs daartussen. The Economic
                           Board richt zich daarbij onder meer op het versterken van het Energy cluster in Arnhem: het
                           aantrekken van nieuwe bedrijvigheid en het stimuleren van innovaties op het gebied van
                           energievoorziening en batterijopslag. The Economic Board is een van de partners in de
                           regionale investeringsagenda met de provincie en de Groene Metropoolregio. The Economic
                           Board ontwikkelde zich verder als netwerk in de regio. Kennis, kunde en ervaring vanuit de
                           regiogemeenten, kennisinstellingen en bedrijfsleven werden steeds meer gedeeld en ingezet
                           voor belangrijke maatschappelijke opgaven.
                           Om de blijvende tekorten op de arbeidsmarkt in de regio Arnhem-Nijmegen tegen te gaan,
                           heeft de The Economic Board samen met de Groene Metropoolregio en Provincie Gelderland
                           ingezet op een breed gedragen Human Capital Agenda (HCA), die ondernemers,
                           onderwijsinstellingen en overheden moet helpen met het arbeidsmarktvraagstuk. April 2022
                           hebben de Board, GMR en provincie ingestemd met de koers en speerpunten van deze
                           agenda. De Human Capital Agenda wil onder meer talent aantrekken en behouden, en
                           onbenut arbeidspotentieel activeren. Er wordt toegewerkt naar een Human Capital Akkoord
                           met concrete projecten die zich richten op: van opleiding naar werk; van werk naar werk en
                           van werkloos naar werk.
                           In 2022 is vanuit The Economic Board gewerkt aan een werkplan Lifeport Circular Lab. Dit is
                           gericht op het delen en borgen van kennis en kunde op het gebied van duurzaamheid en
                           klimaatadaptatie in de regio. Deelnemers zijn The Economic Board, Groene Metropoolregio,
                           Radboud Universiteit, Wageningen Universiteit, HAN, Hogeschool Van Hall Larenstein, Kiemt,
                           RvN@ en de gemeenten Arnhem en Nijmegen. Deze ‘kennisagenda’ is in de praktijk gestart
                           met kennistafels over complexe vraagstukken, zoals Koel Netwerk in Arnhem en een
                           kennistafels bij ROC Nijmegen rondom bouwlogistiek en klimaatadaptatie.
                           Ook is in 2022 samen met de Groene Metropoolregio en de provincie Gelderland gewerkt aan
                           een bid voor de Regio Deal Groene Groei. De aanvraag voor de regiodeal is medio november
                           ingediend. Ter versterking van de economische clusters en het aantrekken van nieuwe
                           innovatieve bedrijvigheid en kennis, richt The Economic Board zich ook op profileren van de
                           regio in binnen- en buitenland. Zo heeft The Economic Board tijdens de Hannover Messe in
                           juni 2022 de regio samen met Arnhem gepresenteerd als dé Energy hotspot in Europa.
Risicoprofiel              Middel
Beheersstrategie           Niet van toepassing.
                                                         224
</pre>

====================================================================== Einde pagina 228 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 229 ======================================================================

<pre>BVO De Connectie
BVO De Connectie
Vestigingsplaats           Arnhem
Rechtsvorm                 Gemeenschappelijke regeling
Programma                  S00 Bestuur, dienstverlening en financiën
Doel verbonden partij      De Connectie is een gemeenschappelijke regeling met de gemeenten Rheden en Renkum op
                           het gebied van bedrijfsvoering.
Deelnemers in samenwerking Gemeente Arnhem, gemeente Renkum en gemeente Rheden
Bestuurlijk belang         Wethouder Maurits van de Geijn is lid van het bestuur.
Financieel belang          Het Arnhems aandeel in De Connectie bedraagt 72%.
Eigen vermogen             Per 01-01-2022            €                 -78.000
                           Per 31-12-2022            €
Vreemd vermogen            Per 01-01-2022            €             17.627.000
                           Per 31-12-2022            €
Financieel resultaat       Gerealiseerd 2022         €
Bijdrage Arnhem            Gerealiseerd 2022         €             32.442.000
Ontwikkelingen             Uit onderzoek blijkt dat bij een samenwerking binnen de gemeentelijke context het 3 tot 5 jaar
                           kost (afhankelijk van de beginsituatie) om weer op het startniveau te komen in termen van
                           opbrengsten, klanttevredenheid, organisatie-volwassenheid en medewerkertevredenheid. Bij
                           de start van De Connectie is onvoldoende rekening gehouden met deze zogenaamde
                           ‘servicedip’. Hoewel in de afgelopen jaren op een aantal terreinen progressie is gemaakt, is
                           tegelijkertijd op een aantal terreinen sprake van noodzaak tot verbetering.
                           Deze noodzaak is door het bestuur van De Connectie vertaald naar een bestuursopdracht.
                           Daarbij gaat het om nieuwe afspraken met betrekking tot de wijze van organiseren van de
                           samenwerking (governance), een duidelijke toekomstvisie omtrent de positie van De
                           Connectie op langere termijn (groeiambitie) en het financieel perspectief van De Connectie in
                           relatie tot de financiële positie van de eigenaar-gemeenten. Na het vaststellen van de
                           bestuursopdracht is door De Connectie en de gemeenten samen gewerkt aan de
                           doorontwikkeling van de samenwerking. De eerste resultaten van de uitwerking van de
                           bestuursopdracht zijn opgenomen in de tussenrapportage “Versterken in verbinden”.
                           Daarnaast is dit jaar voor het eerst een aparte perspectiefbrief aangeboden. Met dit
                           instrument wordt beoogd om de begroting van De Connectie meer volgend te laten zijn aan
                           het perspectief dat de gemeenten hierop hebben.
Risicoprofiel              Middel
Beheersstrategie           De Connectie is een organisatie in die volop in ontwikkeling is en waar de komende jaren veel
                           moet gebeuren. Het is evident dat beheersing en control hierin belangrijk zijn. De beheersing
                           is vooral gericht op het actief verbinden van de gemeentelijke belangen met de belangen van
                           een goede bedrijfsvoeringsorganisatie. Op verschillende niveaus en vanuit verschillende
                           perspectieven wordt er actief samengewerkt. Het bestuur, het OGO (opdrachtgeversoverleg)
                           en de demandorganisatie zijn hierin belangrijke gremia waarin sturing en beheersing
                           nadrukkelijk terugkomen. Het controllersoverleg vervult hierin een belangrijke adviesrol ten
                           aanzien van de P&C-producten van de Connectie.
                           Er wordt in de begroting van De Connectie een aantal risico's beschreven die significant zijn in
                           financiële termen, maar ook voor de dienstverlening. De Connectie onderschrijft de principes
                           van het risico gestuurd werken. Dit houdt in dat risico's gekoppeld worden aan de
                           doelstellingen en dat maatregelen worden genomen om de risico’s te beheersen. Afgelopen
                           jaar heeft De Connectie belangrijke stappen gezet ten aanzien van de invulling van het
                           risicomanagement. Zo heeft er een uitgebreide risico-inventarisatie plaatsgevonden, zowel
                           vanuit het perspectief van de organisatiedoelstellingen als vanuit het perspectief van business
                           continuïteit. Waar nodig zijn aanvullende beheersmaatregelen genomen. De komende jaren
                           gaat De Connectie verder met het door ontwikkelen van het risicomanagement door te
                           investeren in het risicobewustzijn binnen de organisatie en het cyclisch en systematisch
                           borgen van het risicomanagement.
                           Ten aanzien van de risico’s is de dreiging op het gebied van Informatieveiligheid en privacy
                           toegenomen. Om opgewassen te zijn tegen bedreigingen enerzijds en om anderzijds te
                           kunnen voldoen aan de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) zal blijvend
                           geïnvesteerd moeten worden om een passend niveau wat betreft informatieveiligheid en
                           privacy te bereiken.
                                                           225
</pre>

====================================================================== Einde pagina 229 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 230 ======================================================================

<pre>BVO Doelgroepenvervoer Regio Arnhem Nijmegen
BVO Doelgroepenvervoer Regio Arnhem Nijmegen
Vestigingsplaats           Arnhem
Rechtsvorm                 Gemeenschappelijke regeling
Programma                  S07 Zorg
Doel verbonden partij      In april 2016 is de Vervoersorganisatie regio Arnhem Nijmegen opgericht ten behoeve van het
                           aanvullend vervoer Arnhem Nijmegen (Avan). Het is een gemeenschappelijke regeling,
                           gebaseerd op een bedrijfsvoeringsorganisatie. Eén van de taken van deze
                           Vervoersorganisatie is het regelen van het doelgroepenvervoer, waarbij sprake is van een
                           bundeling van het doelgroepenvervoer (Wmo-vervoer, leerlingenvervoer en
                           instellingsvervoer). Gezamenlijke sturing en (financiële) beheersing van uitvoeringstaken en
                           uitvoering van ondersteunende processen op het gebied van doelgroepenvervoer en
                           aanvullend vervoer voor de deelnemers.
Deelnemers in samenwerking Regio Arnhem en regio Nijmegen
Bestuurlijk belang         Wethouder Marco van der Wel is lid van het bestuur.
Financieel belang          De gemeente Arnhem draagt volgens een verdeelsleutel bij aan de exploitatie. De kosten van
                           de bedrijfsvoeringsorganisatie worden bepaald op basis van het inwoneraantal. De
                           vervoerskosten op basis van rekeneenheden van het vervoer. De vervoersorganisatie heeft
                           geen weerstandscapaciteit; tekorten komen voor rekening van de deelnemende gemeenten.
Eigen vermogen             Per 01-01-2022            €
                           Per 31-12-2022            €
Vreemd vermogen            Per 01-01-2022            €               10.607.584
                           Per 31-12-2022            €
Financieel resultaat       Gerealiseerd 2022        €
Bijdrage Arnhem            Gerealiseerd 2022        €
Ontwikkelingen             In 2020 zijn er beleidsregels Wmo en Jeugdwet op- en vastgesteld. Ook is er een nieuwe
                           Verordening Leerlingenvervoer aangenomen. Deze dragen bij aan het beheersen van kosten
                           op het gebied van Doelgroepenvervoer.
                           In 2020 en 2021 heeft corona effect gehad op het routegebonden en vraagafhankelijk vervoer.
                           De gedachte was dat het vervoer weer zou aantrekken naar het niveau van voor corona, maar
                           deze ontwikkeling blijft uit. Het lijkt dat het 'nieuwe normaal' minder inzet vraagt. In 2022 is het
                           gebruik dan ook minder dan oorspronkelijk begroot geweest en sluiten we af met een positief
                           resultaat.
Risicoprofiel              Middel
Beheersstrategie           De risico's waarmee BVO DRAN te maken heeft zijn een veranderende relatie met de
                           provincie, een zeer dynamische omgeving, kwetsbare burgers en daarmee politieke
                           gevoeligheid.
                           De risicoklasse is van hoog naar middel gezakt. Het in 2018 verschenen knoppenplan heeft
                           ertoe geleid dat de kostenbesparingen die mogelijk waren in regionaal verband inmiddels zijn
                           doorgevoerd en een aantal zaken zijn meegenomen in de inmiddels afgeronde aanbesteding.
                           De gemeente Arnhem heeft in 2020 aan een aantal knoppen gedraaid door zowel
                           beleidsregels Wmo als ook beleidsregels Leerlingenvervoer op- en vast te stellen. Dit om te
                           kunnen blijven doen wat nodig is, maar ook een gemeentelijk kader als vertrekpunt te kunnen
                           nemen. Het effect van deze aanpassing zal door geleidelijke invoering beter zichtbaar
                           worden. Aan een aantal knoppen binnen het vraagafhankelijk vervoer is in zowel 2021 als
                           2022 verder vervolg gegeven
                           De inrichting van het doelgroepenvervoer is gebaseerd op een 'open einde' systematiek.
                           Hierom is de sturingsinformatie frequenter en gericht op continue monitoring. Structureel
                           ontvangen we van de BVO DRAN managementinformatie en zogenaamde rittenbakken. Er is
                           ongeveer tien keer per jaar ambtelijk en 6 keer per jaar bestuurlijk overleg. We zijn
                           voornemens om informatie over het doelgroepenvervoer te verwerken in PowerBI zodat het
                           onderdeel kan gaan uitmaken van de bestuursrapportage. In 2022 is gewerkt aan het
                           opnemen van informatie over regiotaxi in PowerBI. Qua IT heeft dat meer voeten in aarde en
                           kost meer tijd dan vooraf ingeschat. Dit geldt nog meer voor het opnemen van informatie over
                           het routegebonden vervoer omdat de aangeleverde informatie niet uniform is tussen de
                           vervoerders.
                                                          226
</pre>

====================================================================== Einde pagina 230 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 231 ======================================================================

<pre>Euregio Rijn-Waal
Euregio Rijn-Waal
Vestigingsplaats           Kleve (D)
Rechtsvorm                 Openbaar lichaam naar Duits recht
Programma                  S00 Bestuur, dienstverlening en financiën; S03 Economie
Doel verbonden partij      De Euregio Rijn-Waal is een Nederlands-Duits openbaar lichaam waarbij ca 55 gemeenten en
                           regionale overheden en Kamer van Koophandels uit de grensregio zijn aangesloten. De
                           bevordering van de integratie van Europa en het slechten van nationale grenzen zijn centrale
                           doelen van deze samenwerking. De Euregio Rijn-Waal zet in op verbetering en intensiveren
                           van grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van economie en maatschappij. In het
                           werkgebied van de Euregio bestaan veel mogelijkheden voor een sterke economische en
                           maatschappelijke ontwikkeling. De Euregio Rijn-Waal brengt partners bij elkaar om
                           gezamenlijke initiatieven te starten en zo gebruik te maken van synergie-effecten. De Euregio
                           verzorgt het programmamanagement voor het EU-programma INTERREG Duitsland-
                           Nederland. De Euregio is geen verbonden partij in de zin van de Wet gemeenschappelijke
                           regelingen. De Euregio is een openbaar lichaam gebaseerd op het Verdrag van Anholt. In
                           overeenstemming met artikel 3 lid 3 van dit verdrag is voor de Euregio het Duitse recht van
                           toepassing. Dit betekent dat voor de Euregio niet dezelfde plichten gelden ten aanzien van
                           bijvoorbeeld de verzending van de begroting aan deelnemende gemeenten. In de statuten
                           van de Euregio is vastgelegd dat de begroting een maand voor het begin van het nieuwe
                           begrotingsjaar een begroting wordt opgeleverd.
Deelnemers in samenwerking 55 leden, te weten 30 Nederlandse en 20 Duitse gemeenten, 3 regionale instanties en 2
                           Kamers van Koophandel
Bestuurlijk belang         In de Euregioraad zitten namens de gemeente Arnhem wethouder Maurits van de Geijn en de
                           raadsleden Alwin van Engelenburg, Niels Scholten en Yildirim Usta.
Financieel belang          Beperkt. De leden betalen een (inwoneraantal gerelateerde) contributie.
Eigen vermogen             Per 01-01-2022          €               1.750.313
                           Per 31-12-2022          €
Vreemd vermogen            Per 01-01-2022          €               3.337.597
                           Per 31-12-2022          €
Financieel resultaat       Gerealiseerd 2022       €
Bijdrage Arnhem            Gerealiseerd 2022       €                  27.800
Ontwikkelingen             De Euregio geeft uitvoering aan de Strategische Agenda 2025+ die de Euregioraad in
                           november 2020 heeft vastgesteld. Daarin zijn vier grensuitdagingen geformuleerd: economie
                           en klimaat, arbeidsmarkt en opleiding, leefbaarheid alsmede Euregionale identiteit. Medio
                           2022 is het Europees Interreg-programma VI 2021-2027 van start gegaan, waarvoor de
                           Euregio het regionale programmamanagement verzorgt.
                           In samenwerking met de Groene Metropoolregio worden in dit kader nieuwe
                           projectmogelijkheden onderzocht. Binnen de Euregio neemt Arnhem samen met Düsseldorf,
                           Duisburg, Moers, Ede, Apeldoorn en Nijmegen deel aan het zogenaamde 100.000plus-
                           netwerk.
Risicoprofiel              Laag
Beheersstrategie           Niet van toepassing.
                                                         227
</pre>

====================================================================== Einde pagina 231 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 232 ======================================================================

<pre>GR Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen
GR Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen
Vestigingsplaats           Elst
Rechtsvorm                 Gemeenschappelijke regeling
Programma                  S00 Bestuur, dienstverlening en financiën; S02 Bereikbaarheid; S03 Economie; S10 Klimaat
                           en energie; S12 Wonen en leefomgeving
Doel verbonden partij      De ambitie van de Groene metropoolregio is gericht op de welvaart van de inwoners in de
                           regio. De Groene metropoolregio werkt aan maatschappelijke opgaven op het gebied van
                           werken, wonen, duurzaamheid, bereikbaarheid en leefbaarheid. De regio staat voor
                           kwalitatieve groei en dus voor balans tussen groei en leefbaarheid. De ambitie is om de
                           omvangrijke groeiopgave (huisvesting, werk en bereikbaarheid) te faciliteren en de groene
                           leefomgeving en ontspannen leefkwaliteit in de regio te behouden en te versterken. De regio
                           wil zich sterker profileren naar het rijk en Europa als groene, circulaire metropoolregio. De
                           regionale agenda is hierop gericht.
Deelnemers in samenwerking Arnhem, Berg en Dal, Beuningen, Doesburg, Druten, Duiven, Heumen, Lingewaard,
                           Montferland, Mook en Middelaar, Nijmegen, Overbetuwe, Renkum, Rheden, Rozendaal,
                           Westervoort, Wijchen en Zevenaar.
Bestuurlijk belang         Burgemeester Ahmed Marcouch is lid van het Algemeen Bestuur van de Groene
                           Metropoolregio met wethouder Nermina Kundić als zijn plaatsvervanger. Wethouder Nermina
                           Kundić is voorzitter van het bestuurlijk team Verbonden regio. Maurits van de Geijn, Marco
                           van der Wel en Cathelijne Bouwkamp nemen deel aan de bestuurlijke teams voor
                           respectievelijk de opgaven Productieve regio, Ontspannen regio en Groene Groeiregio.
Financieel belang          De gemeente Arnhem draagt naar rato van inwonertal bij aan de uitvoering van de
                           gemeenschappelijke regeling. Dit betreft de basiskosten. Daar komen jaarlijks de middelen bij
                           voor de uitvoering van de regionale agenda. Het bedrag van € 1.107.261 dat is opgenomen
                           als gerealiseerde bijdrage Arnhem is opgebouwd uit € 420.000 voor basiskosten en € 687.261
                           voor kosten uitvoering regionale agenda.
Eigen vermogen             Per 01-01-2022            €                 331.012
                           Per 31-12-2022            €
Vreemd vermogen            Per 01-01-2022            €               1.364.396
                           Per 31-12-2022            €
Financieel resultaat       Gerealiseerd 2022         €
Bijdrage Arnhem            Gerealiseerd 2022         €               1.107.261
Ontwikkelingen             In de Groene Metropoolregio werken de colleges van de achttien regiogemeenten samen aan
                           de volgende ambitie:
                                Samen doorgroeien naar een groene metropoolregio met internationale betekenis en
                                 allure.
                                Zichtbaar zijn als dé circulaire topregio van ons land en van Europa, in alle facetten van
                                 de leefomgeving.
                                Hét voorbeeld zijn voor kwalitatieve groei met een goede balans tussen levendige
                                 stedelijkheid en ontspannen leefkwaliteit.
                           De regionale agenda is hierop gericht. In deze agenda zijn vijf opgaven zijn geformuleerd:
                           Verbonden regio, Productieve regio, Circulaire regio, Ontspannen regio en Groene groeiregio.
                           In 2022 is een update van de regionale agenda 2023-2024 vastgesteld.
                           Arnhem heeft in 2022 samen met de Groene Metropoolregio mede uitvoering gegeven aan de
                           opgaven in de regionale agenda en de hiermee samenhangende lobbyagenda. Dankzij de
                           inspanningen van de Groene Metropoolregio heeft het Rijk Arnhem-Oost aangewezen als
                           grootschalig woningbouwgebied. Hiermee kunnen we als de gemeente ook aanspraak maken
                           op middelen vanuit Den Haag om te investeren in een leefbare omgeving, betere
                           bereikbaarheid en duurzame economie. Vanuit de regionale agenda is daarnaast onder
                           andere samen met de Economic Board, de provincie en werkgevers gewerkt aan een
                           regionale arbeidsmarktagenda, die moet gaan zorgen voor een betere aansluiting van vraag
                           en aanbod op de arbeidsmarkt. Volgens de opdracht vanuit het Rijk is gewerkt aan de
                           voorbereiding voor de Regionale Energiestrategie 2.0. De bestuurders van de cultuurregio
                           025 hebben in goede onderlinge samenwerking kaders vastgesteld voor de uitvoering van het
                           transformatievoorstel cultuur. Ook is een inventarisatie uitgevoerd naar natuur, landschap en
                           water in de regio, het zogenaamde groen-blauwraamwerk. Dit is een belangrijke bouwsteen
                           voor het Verstedelijkingsakkoord waar vanuit de opgave groene groeiregio aan wordt gewerkt.
                           In 2022 is doorgewerkt aan de verstedelijkingsstrategie, in het najaar zijn de
                           gebiedsuitwerkingen aan de gemeenteraden aangeboden. Op de valreep van 2022 is de
                           Woondeal 2.0 regio Arnhem-Nijmegen, als samenwerkingsagenda voor de
                           woningbouwopgave in de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen, ter vaststelling naar de
                           regiogemeenten gestuurd.
                           In 2022 is door het Algemeen Bestuur van de regio de meerjarige regionale agenda 2023-
                           2024 vastgesteld, waar inmiddels zeventien gemeenten op hebben ingetekend.
                                                          228
</pre>

====================================================================== Einde pagina 232 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 233 ======================================================================

<pre>Risicoprofiel    Middel
Beheersstrategie De bijdrage aan de Groene Metropoolregio valt uiteen in de basiskosten (faciliteren bestuur
                 en regiobureau) en de kosten voor de uitvoering van de opgaven. Over de basiskosten in eind
                 2020 door de gemeenteraad besloten (€2,50 per inwoner).
                 2022 was het eerste jaar dat de GMR (opgericht in 2021) werkte met een regionale agenda.
                 De agenda bevatte vijf regionale opgaven op het gebied van duurzaamheid, mobiliteit, ruimte
                 en wonen, economie en toerisme, recreatie, cultuur en erfgoed met een bijpassende
                 begroting.
                 De gemeenteraden van de 18 regiogemeenten is in het najaar van 2021 gevraagd te
                 besluiten over het al dan niet meedoen ('intekenen') aan de verschillende opgaven en
                 daarmee over het mede dragen van de gezamenlijke kosten.
                 De raad heeft de extra benodigde middelen hiervoor vrijgemaakt bij de begrotingsbehandeling
                 in november 2021 en via het raadsvoorstel Intekenen op de opgaven regionale agenda 2022.
                 Deze zijn langjarig in de begroting opgenomen.
                 Hierdoor kon de gemeente Arnhem in 2022 aan alle opgaven van de GMR meedoen. De
                 verwachting is dat in de komende jaren alleen sprake zal zijn van indexering, tenzij zich
                 nieuwe opgaven aandienen. Eventuele verhoging van de kosten van de regionale agenda in
                 de jaren na 2022 worden altijd gemotiveerd aan de gemeenteraad voorgelegd.
                                               229
</pre>

====================================================================== Einde pagina 233 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 234 ======================================================================

<pre>Lingezegen
Lingezegen
Vestigingsplaats           Arnhem
Rechtsvorm                 Gemeenschappelijke regeling
Programma                  S12 Wonen en leefomgeving
Doel verbonden partij      De realisatie en coördinatie van het beheer van Park Lingezegen op basis van het
                           Masterplan, Intergemeentelijke structuurvisie, het Uitvoeringsprogramma en het AB-besluit
                           2015-004 over de Afronding van de basisuitrusting en de doorontwikkeling (AB, 04 12 2015).
Deelnemers in samenwerking Gemeenten Lingewaard, Overbetuwe, Nijmegen en Arnhem.
Bestuurlijk belang         Wethouder Marco van der Wel is lid van het Dagelijks bestuur, Wethouder Maurits van de
                           Geijn is lid van het Algemeen bestuur.
Financieel belang          De gemeente Arnhem draagt voor 25% bij aan de gemeenschappelijke regeling.
Eigen vermogen             Per 01-01-2022           €              5.418.000
                           Per 31-12-2022           €
Vreemd vermogen            Per 01-01-2022           €                268.000
                           Per 31-12-2022           €
Financieel resultaat       Gerealiseerd 2022        €
Bijdrage Arnhem            Gerealiseerd 2022        €                247.608
Ontwikkelingen             De komende jaren werkt de parkorganisatie aan een stevige, relevante positie in de regio en
                           ontwikkelt ze haar identiteit tot een herkenbaar merk Park Lingezegen. Een sterk en
                           betrokken actief netwerk wordt uitgebouwd, waarbij er nauw wordt samengewerkt met
                           regionale stakeholders (de deelnemende gemeenten, provincie, Groene Metropoolregio) en
                           betrokken lokale ondernemers en vrijwilligers. In het park krijgen in 2023 de Herenboeren een
                           plek en worden drie klompenpaden gerealiseerd.
Risicoprofiel              Laag
Beheersstrategie           Niet van toepassing.
                                                          230
</pre>

====================================================================== Einde pagina 234 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 235 ======================================================================

<pre>MGR Sociaal Domein Centraal Gelderland
MGR Sociaal Domein Centraal Gelderland
Vestigingsplaats           Arnhem
Rechtsvorm                 Gemeenschappelijke regeling
Programma                  S04 Onderwijs; S06 Participatie en armoedebestrijding; S07 Zorg
Doel verbonden partij      De Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Regio Centraal Gelderland is door elf
                           gemeenten in 2017 opgericht voor de uitvoering van taken op het terrein van het sociaal
                           domein. De MGR bestaat uit een beheerorganisatie en vijf modules, te weten: Inkoop
                           specialistische zorg, Werkgeversservicepunt, Regionaal Bureau Leerlingzaken,
                           Werkgeverschap SW-medewerkers en Contractmanagement Inburgering.
Deelnemers in samenwerking Gemeenten Arnhem, Doesburg, Duiven, Lingewaard, Overbetuwe, Renkum, Rheden,
                           Rozendaal, Wageningen, Westervoort en Zevenaar (niet alle gemeenten doen aan alle
                           modules mee) alsmede het UWV (Werkgeverservicepunt).
Bestuurlijk belang         Wethouder Paul Smeulders is lid van het bestuur. In de bestuurscommissies zitten
                           wethouders Mark Lauriks (Participatie), Marco van der Wel (Inkoop zorg) en Nermina Kundić
                           (onderwijs).
Financieel belang          De gemeente Arnhem draagt bij aan de exploitatie van de gemeenschappelijke regeling. Over
                           de wijze waarop de bijdrage over de deelnemende gemeenten worden verdeeld zijn per
                           module specifieke afspraken vastgelegd. Bij de onderwijsmodule geldt bijvoorbeeld het
                           criterium 'leerlingaantallen en VsV-cijfers van de afgelopen 3 jaren' en bij de module WgSW
                           het aantal inwoners met een SW-verband.
Eigen vermogen             Per 01-01-2022            €               699.000
                           Per 31-12-2022            €
Vreemd vermogen            Per 01-01-2022            €             4.512.000
                           Per 31-12-2022            €
Financieel resultaat       Gerealiseerd 2022         €
Bijdrage Arnhem            Gerealiseerd 2022         €            27.704.000
Ontwikkelingen             In opdracht van de deelnemende gemeenten levert de MGR-organisatie een belangrijke
                           bijdrage aan het versterken van de regionale samenwerking, meer integraliteit en
                           ketenoptimalisering in het sociaal domein. De MGR is gevraagd alert te zijn op ontwikkelingen
                           en opgaven die hieraan verder kunnen bijdragen. Daardoor kon de MGR per 1 januari 2022
                           starten met de nieuwe module Contractmanagement Inburgering. Ook wordt onderzocht of de
                           MGR de activiteiten van het regionaal SROI-steunpunt (Social Return On Investment) op zich
                           kan nemen. De MGR voert de afgesproken werkzaamheden conform haar meerjarig
                           uitvoeringsprogramma uit.
Risicoprofiel              Laag
Beheersstrategie           Niet van toepassing.
                                                         231
</pre>

====================================================================== Einde pagina 235 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 236 ======================================================================

<pre>Omgevingsdienst Regio Arnhem (ODRA)
Omgevingsdienst Regio Arnhem (ODRA)
Vestigingsplaats           Arnhem
Rechtsvorm                 Gemeenschappelijke regeling
Programma                  S11 Ruimtelijke ontwikkeling
Doel verbonden partij      Goede en efficiënte vergunningverlening en handhaving op het gebied van milieu, bouwen,
                           natuur en water.
Deelnemers in samenwerking Gemeenten Arnhem, Doesburg, Duiven, Lingewaard, Overbetuwe, Renkum, Rheden,
                           Rozendaal, Westervoort, Zevenaar en provincie Gelderland.
Bestuurlijk belang         Wethouder Marco van der Wel is lid van dagelijks bestuur en algemeen bestuur.
Financieel belang          De gemeente Arnhem draagt bij aan de exploitatiebegroting van deze gemeenschappelijke
                           regeling. De jaarlijkse bijdrage is afhankelijk van het afgesproken werkprogramma.
Eigen vermogen             Per 01-01-2022            €                1.014.500
                           Per 31-12-2022            €
Vreemd vermogen            Per 01-01-2022            €                6.446.000
                           Per 31-12-2022            €
Financieel resultaat       Gerealiseerd 2022        €
Bijdrage Arnhem            Gerealiseerd 2022        €                 6.248.203
Ontwikkelingen             Landelijke ontwikkelingen: zowel de Omgevingswet als de Wet kwaliteitsborging bouw gaan in
                           per 2024. Beiden hebben invloed op de werkprocessen van vergunningverlening en toezicht
                           bij ODRA. Een deel van het bouwtoezicht zal voortaan door de markt worden uitgevoerd.
                           Beide wetten vereisen het inregelen van nieuwe werkprocessen. De landelijke evaluatie van
                           Omgevingsdiensten door de commissie Van Aartsen heeft een aantal maatregelen
                           opgeleverd, waaronder het ‘robuuster’ maken van kleinere omgevingsdiensten. Mogelijk
                           resulteert dit voor ODRA in een fusie of intensieve samenwerking met andere diensten. De
                           krapte op de arbeidsmarkt zorgt ervoor dat ODRA relatief veel capaciteit moet inhuren en
                           inmiddels structureel beginnende werknemers zelf opleidt.
Risicoprofiel              Middel
Beheersstrategie           Landelijke ontwikkelingen in wet- en regelgeving kunnen grote invloed hebben op de
                           taakomvang en -inhoud van de omgevingsdienst ODRA. De Omgevingswet en de Wet
                           kwaliteitsborging bouwen (WKB) zullen invloed hebben op de werkzaamheden die met bouw
                           hebben te maken. ODRA is samen met de deelnemende gemeenten actief bezig met de
                           invoering van de Omgevingswet en WKB en rapporteert hier geregeld over. Door actief met
                           komende ontwikkelingen bezig te zijn kan beter geanticipeerd worden op eventuele
                           consequenties voor het personeelsbestand van ODRA.
                           De omvang van het takenpakket van ODRA op het gebied van bouw, vergunningverlening en
                           toezicht is direct afhankelijk van initiatieven van particulieren en bedrijven in de stad. Er
                           kunnen grote verschillen zitten tussen jaren. Om hierop te anticiperen houdt ODRA een
                           flexibele schil met personeel aan. Met de systematiek van outputfinanciering en een prognose
                           van de gemeente op de bouwontwikkelingen wordt het beter mogelijk om de kosten voor de
                           gemeente vooraf in te schatten. Echter, ook na afloop van de coronacrisis is er nog steeds
                           sprake van veel dynamiek en onzekerheid. De stikstofregelgeving, schaarste aan
                           bouwmaterialen en aan personeel zorgen er voor dat het moeilijk is om goede prognoses te
                           maken. De verwachting is evenwel dat de woningopgave voor flink meer bouwactiviteiten in
                           Arnhem zal leiden.
                           De bij omgevingsdienst ODRA onderkende risico's voor gemeente Arnhem worden op de
                           volgende wijzen beheerst. Allereerst is er maandelijks werkoverleg tussen de accounthouders
                           van beide partijen. Relevante ontwikkelingen kunnen daar als eerste gesignaleerd worden.
                           ODRA levert maandelijks productiecijfers en urenoverzichten. De cijfers worden met deze
                           frequentie ook in het accountoverleg besproken. Realisatie van producten en uren kan zo
                           getoetst worden aan planning en budget, indien nodig kan worden bijgestuurd en zullen
                           relevante ontwikkelingen gemeld worden in de financiële cyclus van de gemeente.
                           De portefeuillehouder heeft zitting in het Dagelijks Bestuur en het Algemeen Bestuur van
                           ODRA. Meerdere keren per jaar worden financiële tussenrapportages van ODRA in de vorm
                           van een financieel dashboard in de bestuursvergaderingen besproken. De businesscontroller
                           Arnhem adviseert de portefeuillehouder op deze rapportages en kan risico's vroegtijdig
                           signaleren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan oplopende personeelskosten door schaarste op de
                           arbeidsmarkt of bevindingen van de accountant.
                                                          232
</pre>

====================================================================== Einde pagina 236 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 237 ======================================================================

<pre>Regionaal Historisch Centrum Gelders Archief
Regionaal Historisch Centrum Gelders Archief
Vestigingsplaats           Arnhem
Rechtsvorm                 Gemeenschappelijke regeling
Programma                  S05 Cultuur
Doel verbonden partij      Het gezamenlijk vorm en inhoud geven aan het Gelders Archief, een samenwerking van de
                           gemeentelijke archieven van Arnhem, Renkum, Rheden, Rozendaal, provincie en het
                           Rijksarchief Gelderland. Aanvullend zijn taken afgesproken op het terrein van het beheer, het
                           behoud, de presentatie en informatieverstrekking van de historie van de stad Arnhem en de
                           omgeving daarvan.
Deelnemers in samenwerking De gemeenten Renkum, Rheden en Rozendaal en het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
                           Wetenschappen. Met de Provincie Gelderland vinden onderhandelingen plaats over
                           toetreding tot de Gemeenschappelijke Regeling.
Bestuurlijk belang         Wethouders Bob Roelofs en Maurits van de Geijn maken deel uit van het bestuur.
Financieel belang          Jaarlijkse bijdrage.
Eigen vermogen             Per 01-01-2022           €                 254.043
                           Per 31-12-2022           €
Vreemd vermogen            Per 01-01-2022           €             20.329.852
                           Per 31-12-2022           €
Financieel resultaat       Gerealiseerd 2022        €
Bijdrage Arnhem            Gerealiseerd 2022        €              1.123.333
Ontwikkelingen             De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen heeft aangegeven op termijn (voorzien
                           op 1 januari 2024) uit te willen treden uit de Gemeenschappelijke Regelingen ten behoeve
                           van de Regionale Historische Centra (RHC's), waaronder het Gelders Archief. Het Rijk wil wel
                           de financiering op niveau houden voor het behoud en beheer van de fysieke rijksarchieven
                           binnen de RHC's. De digitale rijksarchieven gaan volledig naar het e-depot van het Nationaal
                           Archief. Daarnaast heeft het Ministerie van OCW eind 2020 aangegeven niet te willen dat de
                           RHC's gebruik blijven maken van het e-depot van het Nationaal Archief, maar dat zij hiervoor
                           een eigen voorziening dienen op te richten. Het ministerie heeft hierbij wel financiële
                           ondersteuning toegezegd, waarmee het Gelders Archief naar verwachting voor vijf jaar de
                           externe kosten kan dekken. Voor de bijkomende kosten heeft het Gelders Archief in 2021 een
                           dotatie gedaan aan de voorziening e-depot. Deze is gedekt uit het resultaat 2021 en een
                           bijdrage uit het eigen vermogen.
Risicoprofiel              Middel
Beheersstrategie           Niet van toepassing.
                                                          233
</pre>

====================================================================== Einde pagina 237 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 238 ======================================================================

<pre>Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden
Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden
Vestigingsplaats           Arnhem
Rechtsvorm                 Gemeenschappelijke regeling
Programma                  S01 Veiligheid; S07 Zorg; S09 Gezondheid en sport
Doel verbonden partij      In deze regeling participeren (inclusief Arnhem) 15 gemeenten. Het betreft hier een wettelijk
                           aangewezen organisatie met taken op het terrein van de brandweer (hulpverlening),
                           volksgezondheid en rampenbestrijding. Veiligheid en gezondheid zijn in de regio de
                           kerntaken.
Deelnemers in samenwerking 15 gemeenten (inclusief Arnhem) participeren in de gemeenschappelijke regeling.
Bestuurlijk belang         Burgemeester Ahmed Marcouch en wethouder Maurits van de Geijn maken deel uit van het
                           (dagelijks) bestuur.
Financieel belang          De gemeente Arnhem draagt bij aan de exploitatie van de gemeenschappelijke regeling.
                           Over de wijze waarop de bijdrage over de deelnemende gemeenten is verdeeld zijn per
                           onderdeel specifieke afspraken gemaakt en vastgelegd.
Eigen vermogen             Per 01-01-2022           €              9.615.000
                           Per 31-12-2022           €
Vreemd vermogen            Per 01-01-2022           €            63.229.000
                           Per 31-12-2022           €
Financieel resultaat       Gerealiseerd 2022        €
Bijdrage Arnhem            Gerealiseerd 2022        €            17.402.000
                                                        234
</pre>

====================================================================== Einde pagina 238 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 239 ======================================================================

<pre>Ontwikkelingen Volksgezondheid
               GGD Gelderland Midden heeft ook in 2022 een centrale rol in de bestrijding van de
               coronapandemie gehad. De aanpak van de coronapandemie heeft meerjarige effecten op de
               dienstverlening van VGGM. De projectorganisatie Covid wordt in 2023 afgebouwd. Aandacht
               gaat uit naar structurele versterking van infectieziektenbestrijding en de preventie en
               gezondheidsbevordering van kwetsbare groepen.
               Het Rijksvaccinatieprogramma wordt conform opzet uitgevoerd.
               In 2022 heeft de GGD extra activiteiten uitgevoerd in verband met de zorg voor vluchtelingen
               uit Oekraïne. De GGD voert voor deze doelgroep de taken voor de Jeugdgezondheidszorg
               (JGZ) uit, het rijksvaccinatieprogramma en het prenataal huisbezoek.
               Medio 2022 heeft de GGD aangegeven dat de dienstverlening voor de JGZ niet langer kon
               worden gewaarborgd. In verband met de onverwacht hoge druk op het personeel van de JGZ.
               Deze druk werd veroorzaakt door huidige krapte op de arbeidsmarkt, een toegenomen
               zorgvraag onder andere ten gevolge van corona, een toename van het aantal vluchtelingen
               en een hoger dan gebruikelijk ziekteverzuim.
               Vanwege deze hoge druk was het niet meer mogelijk voor de GGD alle taken met betrekking
               tot de JGZ volledig uit te voeren waardoor de GGD in juli 2022 maatregelen heeft genomen
               en een aantal taken tijdelijk is afgeschaald. In opdracht van het bestuurlijk overleg publieke
               gezondheid wordt gewerkt aan een advies over ‘toekomstbestendige JGZ’. Preventie en
               gezondheidsbevordering worden steeds belangrijker. Ook in 2022 zagen wij de gevolgen en
               nasleep van de covid-pandemie. Daarom is de regionale werkgroep
               ‘Gezondheidsbevordering’ opgezet om de taken van de GGD op dit vlak te herijken en
               bestendigen. Hierin nemen wij de nieuwe ambities uit het landelijk Gezond en Actief Leven
               akkoord (GALA) mee.
               Brandweer / Crisisbeheersing
               Voor zowel de brandweer als de ambulancezorg speelt de verhuizing van de 112-meldkamer
               naar haar nieuwe locatie in Apeldoorn, in maart 2023. Deze nieuwe meldkamer is een
               samenvoeging van de meldkamers van vijf veiligheidsregio’s in Oost-Nederland en is
               daarmee één van de grootste meldkamers van Nederland.
               De hedendaagse crises zoals die zich in de afgelopen jaren openbaarden kenmerken zich in
               langdurigheid en noodzaak tot bovenregionale afstemming. VGGM zal daarom vanaf 2023 de
               bestaande crisisorganisatie ontwikkelen tot een meer robuuste netwerkorganisatie met een
               eigen ontkleurde positie in de organisatie. In relatie tot deze versterking en aparte
               positionering van de crisisbeheersing is het nodig de regionale brandweerorganisatie te
               herijken.
               In het tweede kwartaal van 2023 gaan de burgemeesters met de raden in gesprek over de
               uitgangspunten van het regionaal dekkingsplan. In het huidige (verouderde) dekkingsplan
               wordt uitgegaan van een objectgerichte benadering waarbij de opkomsttijd van de 1e
               tankautospuit bij brand wordt vastgelegd. Voor de actualisatie van het dekkingsplan wordt een
               nieuwe (landelijk vastgestelde) methodiek toegepast die uitgaat van een gebiedsgerichte
               benadering waarbij ook andere criteria zoals slagkracht, beschikbaarheid en werkdruk van
               brandweerposten worden meegewogen.
               Beter bedrijfsvoeren
               Door de toenemende samenwerking van gemeenten is door VGGM veel energie gestoken in
               het in beheer nemen van aanvullende taken. Door de aandacht op uitbreiding van taken heeft
               VGGM zich beperkt ontwikkeld op de verschillende bedrijfsvoering gebieden. Dit blijkt ook uit
               diverse rapportages. Hierdoor ontstaat het risico dat de organisatie onvoldoende in staat is
               om zich aan te passen bij toekomstige ontwikkelingen. In 2023 zal het bestuur nader stilstaan
               bij de toekomstige ambitie van de organisatie en bijbehorende inrichting van management en
               ondersteunende functies.
Risicoprofiel  Middel
                                              235
</pre>

====================================================================== Einde pagina 239 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 240 ======================================================================

<pre>Beheersstrategie De veiligheids- en gezondheidsregio Gelderland Midden is een wettelijk aangewezen regeling
                 waarin wordt samengewerkt met 15 verschillende gemeenten. De taken zijn onder verdeeld in
                 een vijftal programma's (crisisbeheersing, brandweerzorg, GGD, ambulancezorg en
                 bedrijfsvoering). VGGM wijst in haar begroting 2023 op de volgende risico's:
                      De meerjarige effecten van de coronavirus op de reguliere dienstverlening. Op dit
                       moment worden onderkend preventie ten aanzien van kwetsbare groepen, advisering
                       van hygiënemaatregelen, versterking infectieziektebestrijding, terug op niveau van
                       reguliere diensten voor derden zoals reizigersvaccinaties en binden van medewerkers en
                       vrijwilligers aan de organisatie.
                      Naar aanleiding van de implementatie van de Wet Normalisering Rechtspositie
                       Ambtenaren (WNRA) is een complexiteit met betrekking tot de positie van de vrijwilligers
                       ontstaan. Op basis van de huidige wet- en regelgeving is het onderscheid tussen een
                       brandweervrijwilliger en een brandweermedewerker nauwelijks te maken. Hiermee heeft
                       de invoering van WNRA een groot financieel risico op de betaalbaarheid van het huidige
                       brandweermodel. Landelijk heeft een denktank een oplossing voor deze ontstane situatie
                       bedacht in de vorm van taakdifferentiatie. De financiële consequenties van de
                       taakdifferentiatie worden nog nader geanalyseerd.
                      Arbeidsontwikkelingen, waaronder een krappe arbeidsmarkt, vergrijzing en vitaliteit.
                      Sterk toenemende ICT-lasten als gevolg van verdere digitalisering en plaats
                       onafhankelijk werken. Meerdere (verouderde) systemen dienen op korte termijn
                       vernieuwd te worden gebracht en toenemende gebruikerswensen gebaseerd op
                       maatschappelijke ontwikkelingen zijn niet passend binnen de huidige ICT-budgetten.
                      Door grote druk op (gemeentelijke) financiën en bij andere opdrachtgevers leidt tot
                       continuïteitsrisico’s van niet door gemeentelijke bijdrage gefinancierde activiteiten.
                 De beheersing van bovenstaande risico's is vooral gericht op het actief verbinden van de
                 gemeentelijke belangen. Het regionaal controllersoverleg en de Financiële Commissie die
                 regelmatig bijeen komen vervullen hierin een belangrijke adviesrol, ook ten aanzien van de
                 P&C-producten van de VGGM. Daarnaast wordt er actief samengewerkt bij bestuurlijke
                 opdrachten. Per programma is door de VGGM een doelenboom opgesteld waarbij tevens de
                 belangrijkste risicofactoren en mitiganten zijn genoemd.
                 Aan de hand van de zogenaamde 'kans x effect'-methode wordt jaarlijks door VGGM een
                 onderzoek uitgevoerd naar de mogelijke risico’s en een kwantificering daarvan. Bij benadering
                 wordt er een indicatie gegeven van het voor de organisatie benodigde weerstandsvermogen.
                 Dit weerstandsvermogen wordt gevormd door de totale impact van de gekwantificeerde
                 risico’s te relateren aan de weerstandscapaciteit (zijnde het beschikbare eigen vermogen).
                 Daarnaast ontvangen de deelnemende gemeenten gedurende het jaar tussenrapportages van
                 VGGM waarin wordt stilgestaan bij de actuele ontwikkelingen en de verwachtingen met
                 betrekking tot de risico's worden beschreven.
                 Zowel de burgemeester als de wethouder publieke gezondheid zijn lid van het dagelijks
                 bestuur en het algemeen bestuur van VGGM. Het dagelijks bestuur en algemeen bestuur
                 komen afzonderlijk van elkaar jaarlijks vijf keer bij elkaar. Onderwerp van gesprek is onder
                 andere de P&C-cyclus. Begrotingen en jaarrekeningen worden daar vastgesteld. Ook
                 inhoudelijke ontwikkelingen/ risico's worden daar gedeeld. Daarnaast is de wethouder
                 publieke gezondheid deelnemer van de begeleidingscommissie programma Beter
                 Bedrijfsvoeren.
                 Ondersteunende ambtenaren adviseren de burgemeester en wethouder als het gaat om de
                 inhoud van de agenda. Deze ondersteunende ambtenaren zijn ook aangesloten op het
                 controllersoverleg zoals eerder genoemd.
                 De raad krijgt de mogelijkheid om een zienswijze uit te brengen ten aanzien van de begroting
                 en de jaarrekening van VGGM. De raad houdt waar nodig rekening met eventuele financiële
                 risico's in de eigen begroting.
                 In de afgelopen jaren is gebleken dat deze beheersstrategie volstaat. De VGGM is al jaren
                 een betrouwbare en stabiele partner.
                                                236
</pre>

====================================================================== Einde pagina 240 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 241 ======================================================================

<pre>Recreatieschap Overbetuwe
Recreatieschap Overbetuwe
Vestigingsplaats           Kerk - Avezaath
Rechtsvorm                 Gemeenschappelijke regeling
Programma                  S03 Economie
Doel verbonden partij      Het Recreatieschap heeft tot taak de gemeenschappelijke behartiging van de belangen van
                           de deelnemende gemeenten op het terrein van de openluchtrecreatie en het toerisme in het
                           rivierengebied.Samen met het Natuur- en Recreatieschap Lingegebied en het Recreatieschap
                           Nederrijn, Lek en Waal wordt deelgenomen in de B.V. Recreatiemaatschappij Rivierengebied
                           (handelsnaam Uiterwaarde). Uiterwaarde ontwikkelt de recreatiegebieden en land- en
                           routegebonden voorzieningen in het rivierengebied en houdt ze in stand.
Deelnemers in samenwerking Samen met de gemeenten Lingewaard en Overbetuwe heeft de gemeente Arnhem zitting in
                           het bestuur van het Recreatieschap Overbetuwe. Het recreatieschap Overbetuwe is
                           aandeelhouder van de B.V. Recreatiemaatschappij Rivierengebied.
Bestuurlijk belang         Vanuit de gemeente Arnhem participeren de portefeuillehouder toerisme en recreatie en
                           raadslid Lea Manders in het algemeen bestuur van Recreatieschap Overbetuwe.
Financieel belang          Eigen vermogen en vreemd vermogen liggen bij de B.V. Recreatiemaatschappij Rivierenland.
                           Het Recreatieschap Overbetuwe beschikt niet over vermogen.
Eigen vermogen             Per 01-01-2022         €
                           Per 31-12-2022         €
Vreemd vermogen            Per 01-01-2022         €
                           Per 31-12-2022         €
Financieel resultaat       Gerealiseerd 2022      €
Bijdrage Arnhem            Gerealiseerd 2022      €
Ontwikkelingen             Er wordt gewerkt aan de komst van een Eco-recreatiepark bij Rijkerswoerdse Plassen. De
                           beoogde locatie is Overbetuws grondgebied, maar vanwege de nabijheid van Arnhemse
                           woonwijken heeft Arnhem ook een belang.
Risicoprofiel              Laag
Beheersstrategie           Niet van toepassing.
                                                       237
</pre>

====================================================================== Einde pagina 241 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 242 ======================================================================

<pre>Grondbeleid
In de paragraaf Grondbeleid geven we aan hoe het grondbeleid wordt ingezet om de bestuurlijke doelstellingen te
realiseren. Het grondbeleid houdt rekening met de te bereiken doelen voor de stad, afgezet tegen de (financiële)
risico's die dat met zich meebrengt.
Algemeen
Waar de vastgoedmarkt voorgaande jaren nog positief gestemd was, zien we in 2022 een duidelijke kentering.
Zowel de hard stijgende kosten van materialen, arbeid en energie als de eerste tekenen van afvlakkende
woningprijzen hebben een financieel effect op (toekomstige) ontwikkelingen. Voor de huidige vastgestelde
grondexploitaties betekent dit dat het moeilijker wordt om binnen de bestaande financiële kaders te blijven.
Winsten in projecten vallen lager uit dan voorheen vastgesteld. En er moeten in situaties (extra) voorzieningen
worden getroffen.
In eerdere rapportages is geconstateerd dat Arnhem na 2025 geen eigen grondexploitaties meer heeft en volledig
afhankelijk is van initiatieven van private ontwikkelaars. Echter sinds afgelopen jaar zien we hier duidelijke
verandering in. Om de grote woningbouwopgave van de stad en de overige beleidsdoelen te halen wordt actiever
regie gevoerd op de gebiedsontwikkeling, zoals in Kronenburg en Spoorzone Oost. Het Rijk onderschrijft het
belang van deze binnenstedelijke ontwikkelingen en stelt noodzakelijke subsidies beschikbaar. De grootste
uitdaging voor de komende jaren zal zijn om deze ontwikkelingen met betaalbare woningbouw, het realiseren van
werklocaties en mobiliteits- en duurzaamheidsopgaven ook financieel haalbaar te maken. Naast subsidies zullen
ook eigen middelen ingezet moeten worden om de ruimtelijke opgaven van de stad mogelijk te maken.
Ontwikkeling grondbedrijf 2022 en vooruitblik komende jaren
De opgaven in Arnhem zijn groot. Met name de ruimtelijke kwaliteit, gezonde leefomgeving (waaronder
vergroening), economische vitaliteit, woningbouw en -transformatie, bereikbaarheid, schone mobiliteit en
energietransitie staat hoog op de agenda. De gemeente Arnhem kiest in de Omgevingsvisie 2040 voor een
actieve gemeentelijke rol om deze opgaven te realiseren. In hoofdstuk 8 van de Omgevingsvisie staat:
“De opgave in het fysiek domein is groot. Van klimaatverandering en vergroening tot de woningbouwopgave en
van bereikbaarheid tot een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijvigheid. De omvang en complexiteit van de
opgaven vraagt om een actieve regierol van de gemeente.”
Om deze regierol te kunnen uitvoeren, is een daarbij passend en actiever grondbeleid noodzakelijk inclusief een
afwegingskader. Dit vraagt om een actualisatie van de uitvoeringskaders van het Arnhemse grondbeleid en
daarbij passende spelregels. In het tweede kwartaal van 2023 wordt een aangepast grondbeleid aan de raad
aangeboden passend bij de huidige opgaven.
Grondbeleid is een middel om als gemeente de ruimtelijke opgaven te realiseren. Het staat daarmee ten dienste
van de verschillende ruimtelijke beleidsdoelen, variërend van een faciliterende rol waarin de gemeente uitsluitend
planologische medewerking verleent en haar eigen kosten verhaalt op initiatiefnemers, tot een actieve rol waarin
de gemeente zelf risicodragend locaties aankoopt en tot ontwikkeling brengt. Vanwege de omvang van de
ruimtelijke opgaven als onderdeel van de Omgevingsvisie en de daarbij gewenste regie, kiest de gemeente voor
een actiever grondbeleid dan in de afgelopen jaren is toegepast.
Strategische aankopen
Arnhem kan een (strategische) positie innemen op de grondmarkt of in een toekomstige ontwikkeling voordat een
planologische beslissing of ander ruimtelijk bestuurlijk besluit is genomen. De aankoop wordt gedaan met een
concreet doel of eindresultaat, waarbij de gemeente de realisatie van de gemeentelijke ambities wil bereiken door
middel van een actieve rol.
Bij het doen van strategische aankopen is een snelheid van handelen vereist. Door vooraf een financieel kader
vast te stellen, kan snel worden gehandeld. Voor strategische aankopen wordt daarom door de gemeenteraad
jaarlijks een kaderstellend bedrag vastgesteld voor het doen van strategische aankopen.
De totale boekwaarde aan strategisch bezit mag maximaal € 50 miljoen bedragen. Het voornemen is om dit in het
nieuwe grondbeleid te verhogen naar € 100 miljoen, passend bij de ambities van de stad. De totale boekwaarde
van het strategisch bezit bedraagt per 31-12-2022: € 18,7 miljoen. Deze boekwaarde gaat naar projecten zodra
hiervoor een grondexploitatie wordt vastgesteld door de gemeenteraad.
Ontwikkelingen vastgoedmarkt
De krapte op de Nederlandse woningmarkt is van structurele aard. In de afgelopen jaren is de woningmarkt
gekenmerkt door forse prijsstijgingen, beperkt aanbod en hoge percentages overbiedingen op te koop staande
                                                          238
</pre>

====================================================================== Einde pagina 242 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 243 ======================================================================

<pre>woningen. Sinds medio 2022 zijn de eerste signalen van een afkoelende woningmarkt zichtbaar. Het aantal
biedingen en bezichtigingen per woning loopt terug en de verkoopprijzen van woningen zijn in het derde kwartaal
van 2022 gemiddeld gedaald. De kentering op de woningmarkt is het gevolg van de hogere hypotheekrente,
stijgende energieprijzen en de economische onzekerheid.
De tekenen van een afkoelende woningmarkt zijn ook in Arnhem zichtbaar. Na jaren van stijgende woningprijzen
laat het vierde kwartaal 2022 ook in Arnhem een daling van de gemiddelde woningprijs zien. Het aantal
transacties in Arnhem is echter in het derde kwartaal uitgekomen op het laagste aantal sinds 2014. Op jaarbasis
is in Arnhem sprake van een daling van de gemiddelde verkoopprijs met 4,4%. Nieuwbouwwoningen of recent
gerealiseerde woningen blijven daarbij zeer in trek vanwege de gunstige energie labels. Tevens laat het aanbod
te koop staande woningen in het derde kwartaal ten opzichte van het tweede kwartaal een stijging zien van 26%.
Op jaarbasis bedraagt deze stijging 95%. De verwachting is dat de woningmarkt in 2023 verder gaat afkoelen,
maar dat er altijd nog sprake is van krapte. Het is dan ook van groot belang dat in Arnhem de woningvoorraad
wordt aangevuld met nieuwe woningbouwprojecten en bestaande woningbouwprojecten versneld worden
gerealiseerd.
De commerciële vastgoedmarkt kent een onzekere toekomst. Voor goede kantoorruimte op goede locaties en
(logistieke) bedrijfsruimte zijn de verwachtingen nog wel positief. Voor detailhandel en horeca zijn de
vooruitzichten minder optimistisch. Het grondbedrijf heeft zelf relatief weinig projecten in portefeuille die vallen
onder commercieel vastgoed.
Jaarresultaat grondbedrijf 2022
Algemeen
In dit hoofdstuk worden de resultaten van de grondexploitaties op hoofdlijnen doorgenomen. In een geheime
bijlage (Financiële Jaarrapportage Projecten 2022) wordt per project nader ingegaan op de wijzigingen. Het
resultaat van de grondexploitaties komt tot stand door de projecten te actualiseren/herzien op het gebied van
kostenramingen, opbrengstenramingen en de fasering.
In de Najaarsrapportage is al aangegeven met welke parameters, die extern getoetst zijn, de herzieningen van de
grondexploitaties uitgevoerd worden. De parameters voor de kosten- en opbrengstenstijgingen zijn gewijzigd ten
opzichte van vorig jaar. Voor de grondwaarde van woningbouw in de vrije sector wordt uitgegaan van een gelijke
prijs in 2023 en 1% stijging in 2024 en 2025. Voor de overige opbrengstcategorieën worden iets hogere
percentages aangehouden, variërend van ook 0% voor maatschappelijk, 1% voor winkels en 2% voor kantoren
en bedrijventerreinen. Bij de kostenstijgingen liggen de percentages tot en met 2025 tussen de 1% en 4%. Vanaf
2026 worden kostenstijgingen verwacht van 2%.
De werkelijke rente over de boekwaarde van de grondexploitaties per 1-1-2022 bedraagt 1,23%. Dit wijkt
enigszins af van de gehanteerde 1,4% in de grondexploitaties. Dit betekent dat er voor de projecten met een batig
saldo minder renteopbrengsten zijn gemaakt dan van tevoren ingeschat. Voor projecten met hogere lasten dan
baten leidt dit er juist toe dat de rentelasten minder hoog zijn dan begroot.
Voor 2023 wordt de interne rekenrente gebaseerd op de omslagrente binnen de gemeente Arnhem. Dit is 1,4%
en dit percentage zal gehanteerd worden in de herzieningen van de grondexploitaties naar het prijspeil 1-1-2023.
Voor Schuytgraaf is sprake van projectfinanciering en bedraagt de rekenrente 2%.
                                                          239
</pre>

====================================================================== Einde pagina 243 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 244 ======================================================================

<pre>Jaarresultaat grondbedrijf
Over 2022 is er een negatief resultaat voor het grondbedrijf Arnhem van circa € 2,2 miljoen. Dit wordt als volgt
gespecificeerd.
 Reslutaat afgesloten projecten
 Bedragen x € 1.000
                                                                    Lasten              Baten               Totaal
 Terugboeken winstneming vastgestelde grondexploitaties                    -            -3.460              -3.460
 Voorziening van vastgestelde grondexploitaties                      -1.108              2.407               1.299
 Strategisch beziet (MVA)                                               -543               663                  120
 Voorstudies                                                         -1.318                 22              -1.296
 Algemene kosten grondexploitaties                                      -193                 -                 -193
 Resultaat erfpachten                                                   -368             1.652               1.284
 Totaal resultaat grondbedrijf voor bestemming                       -3.530              1.284              -2.246
De belangrijkste kosten- en opbrengstenposten worden hierna op hoofdlijnen nader toegelicht.
     Terugboeken winstneming vastgestelde grondexploitaties
Voorgaande jaren zijn van diverse projecten winsten genomen in het Grondbedrijf. Van Kleefse Waard,
Schuytgraaf en Zuidelijke Binnenstad moet een deel van genomen winsten worden teruggeboekt. In totaal levert
dit circa € 3,5 miljoen aan nadelig resultaat op voor het grondbedrijf.
     Vastgestelde grondexploitaties - voorzieningen
Grondexploitaties waarop een verwacht financieel tekort zit, dienen vooraf te worden gedekt. Dit wordt aangeduid
als het voorzichtigheidsprincipe. Wanneer een grondexploitatie niet sluitend is, wordt voor het voorziene tekort
een voorziening getroffen. De voorzieningen van Gaardenhage (als gevolg van gewijzigde grex) € 1,363 miljoen
en Arnhem Centraal (als gevolg van hogere renteopbrengsten t.o.v. kostentoename) zijn € 0,684 miljoen is
afgenomen. Daartegenover staat dat de voorziening van Nieuwe Kade Kwartier van € 0,103 miljoen, Presikhaaf
RIJC-West van € 0,122 miljoen, Presikhaaf Oost € 0,226 miljoen en Oude Veerweg/Kleefse Waard met € 0,297
miljoen zijn toegenomen.
     Strategisch bezit
De beheerlasten voor het strategisch bezit worden zoveel mogelijk gedekt door het tijdelijke bezit zo optimaal
mogelijk te exploiteren.
     Voorstudies en algemene kosten grondexploitatie
In 2022 betrof het resultaat voor deze categorieën bijna 1,5 miljoen, waarvan ruim 1,3 miljoen ten behoeve van
voorstudies. Dit zijn kosten die gemaakt worden voordat er een vastgestelde grondexploitatie is en die jaarlijks
afgeboekt worden. Afgelopen jaar zijn voor onder andere voor Nijmeegseweg, Hobbit, Station Zuid en
Groningensingel Lorentz voorstudie kosten gemaakt. Maar met name ook voor het ontwikkelperspectief
Kronenburg, welke in het resultaat van 2022 zijn afgeboekt.
     Erfpachten
Het netto erfpachtresultaat heeft ook in 2022 wederom duidelijk bijgedragen aan het positieve resultaat van het
grondbedrijf. Dit komt vooral door opbrengsten erfpachtcanon en (eenmalige) afkopen. Het resultaat is € 1,3
miljoen positief.
Samenvattend: Het grondbedrijf heeft over 2022 een negatief resultaat behaald van € 2,2 miljoen (vóór
resultaatsbestemming). Door de stijging van het totaal van nog te realiseren kosten (bouw- en woonrijp, maar ook
plankosten) en de neerwaartse druk op grondprijzen (gestegen hypotheekrente en hogere bouwkosten) kunnen
lagere resultaten worden gerealiseerd. Dit heeft tot gevolg dat, op basis van regelgeving, in totaal € 3,5 miljoen
van eerder verplicht genomen winsten teruggeboekt moet worden. Hiervan heeft € 2,8 miljoen betrekking op de
grondexploitatie Schuytgraaf.
Daarnaast zijn de kosten voor voorstudies hoger dan begroot. Dit door het groot aantal lopende voorstudies en de
complexiteit hiervan. Tot slot valt het voordeel uit de mutaties voorzieningen € 424.000 lager uit dan begroot.
Uit onderstaande grafieken (volume ontwikkeling portefeuille grondbedrijf 2022) komt naar voren dat in 2022
duidelijk minder (grond)opbrengsten binnen zijn gekomen in het grondbedrijf dan er aan kosten zijn gemaakt. Dit
                                                         240
</pre>

====================================================================== Einde pagina 244 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 245 ======================================================================

<pre>in tegenstelling tot voorgaande jaren. In totaal is er voor circa € 12,1 miljoen aan kosten gemaakt, terwijl er voor
circa € 7,3 miljoen aan opbrengsten binnen zijn gekomen. De boekwaarde van de portefeuille van het
grondbedrijf stijgt daardoor licht van -€ 47,1 miljoen naar -€ 49 miljoen (NB. de weergegeven boekwaarde betreft
de boekwaarde grondexploitaties en de boekwaarde materiële vaste activa inclusief de genomen
verliesvoorzieningen).
In onderstaande grafiek zijn de te verwachten kosten en opbrengsten (een optelling van grondopbrengsten en
overige opbrengsten / subsidies) weergegeven. Per saldo wordt er in totaal nog voor circa € 53 miljoen
geïnvesteerd in de lopende grondexploitaties en investeringsprojecten en komt er nog voor circa € 93 miljoen aan
opbrengsten binnen.
                                                          241
</pre>

====================================================================== Einde pagina 245 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 246 ======================================================================

<pre>Grondexploitatie en Weerstandsvermogen
Grondexploitatie
Hiervoor is beschreven hoe het jaarresultaat grondbedrijf per ultimo 2022 is opgebouwd. Hierin zijn voor alle
projecten de laatste (financiële) effecten meegenomen. Echter zegt dit nog niets over de totale omvang van alle
investeringen en opbrengsten en de risico’s die daarbij voor de toekomst aanwezig zijn. Deze paragraaf gaat
eerst in op de totalen van de grondexploitatie en de effecten daarvan op het weerstandsvermogen voor het
grondbedrijf.
Grondexploitaties in voorbereiding / strategisch bezit
Dit zijn locaties waar nog geen (financiële) ontwikkelkaders voor zijn vastgesteld. Per ultimo 2022 bedroeg de
totale boekwaarde van het strategisch bezit € 18,7 miljoen, ten opzichte van € 18,1 miljoen in 2021. Dit is het
gevolg van het in exploitatie nemen van Gaarden I en de aankopen Schaapsdrift. De boekwaarde bestaat uit de
volgende elementen:
Voor een bedrag van circa € 6,1 miljoen betreft het panden. Deze panden zijn aangekocht met het oog op
mogelijke toekomstige ontwikkelingen. Afgelopen jaar hebben onder andere aankopen in Schaapsdrift plaats
gevonden. Naast de gebouwen heeft de gemeente ook voor circa € 12,6 miljoen aan strategische gronden in
bezit.
Vastgestelde grondexploitaties
In de onderstaande tabel is het totaal van alle grondexploitaties weergegeven. In 2022 zijn er geen
grondexploitaties afgesloten en is er één grondexploitatie geopend (Hobbit). Totaal bedraagt de boekwaarde per
1-1-2023 circa € 95,4 miljoen (gelijk aan 2021). Ondanks dat de winstneming steeds als 'kostenpost' wordt
opgenomen, loopt de boekwaarde afgelopen jaren terug. Dit is het gevolg van aflopende projecten. Het totaal van
de reeds getroffen voorzieningen voor diverse projecten in het grondbedrijf bedraagt circa € 65,1 miljoen. Deze is
niet als opbrengst in de boekwaarde opgenomen, maar wordt apart weergegeven. Daarnaast moeten er nog voor
circa € 52,8 miljoen aan investeringen plaatsvinden (in 2021 € 60,4 miljoen) en voor circa € 93,3 miljoen aan
totale opbrengsten (in 2021 € 99 miljoen) gerealiseerd worden. De totale winstpotentie, oftewel het ingeschatte
eindresultaat van de projecten, per 1-1-2023 bedraagt voor de grondexploitaties nog circa € 7,4 miljoen.
                                                        242
</pre>

====================================================================== Einde pagina 246 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 247 ======================================================================

<pre>Vastgestelde grondexploitaties
Bedragen x € 1.000
                                                     Boekwaarde      Nog te realiseren          Totaal
Kosten
Verwervingen                                              205.400                2.200         207.600
Civiele kosten                                            167.200               33.500         200.700
Overige kosten                                             31.300                5.700          37.000
Plankosten + VTU                                          143.200               11.400         154.600
Winstneming                                                27.600                    -          27.600
Totale kosten                                             574.700               52.800         680.300
Opbrengsten
Grondopbrengsten                                          371.000               90.900         461.900
Subsidies/bijdragen                                       154.800                2.400         157.200
Voorziening Grondbedrijf                                        -                    -               -
Totale opbrengsten                                        525.800               93.300         619.100
Rente / kosten - opbrengsten stijging                      46.500               14.000          60.500
Resultaat op eindwaarde                                   -95.400               26.500         -68.900
Resultaat op contante waarde 31/12/2022                                                        -57.700
Voorziening grondbedrijf                                                                        65.100
Saldo                                                                                            7.400
Onderstaande grafieken geven het programma aan van woningbouw en niet-woningbouw die opgenomen is in de
vastgestelde grondexploitaties.
Voor de korte termijn zijn op verschillende plekken in de stad nog enkele woningbouwontwikkelingen voorzien.
Voor de middellangere termijn heeft de gemeente nog Schuytgraaf, Presikhaaf-oost, Presikhaaf RIJC West en
Gaardenhage. Voor de langere termijn wordt er gewerkt aan Kronenburg en Spoorzone om hier woningbouw
mogelijk te maken.
                                                        243
</pre>

====================================================================== Einde pagina 247 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 248 ======================================================================

<pre>Voor bedrijven, kantoren en ander commercieel programma geldt dat na 2025, met uitzondering van uitgifte voor
bedrijven op Oude Veerweg / Kleefse Waard, er verder geen gemeentelijke gronden meer beschikbaar zijn in de
huidige projecten.
Reserves en begroting
Het grondbedrijf was de afgelopen jaren volledig in staat om zelf haar eigen risico's te dragen. Als gevolg van de
verschillende ontwikkelingen is dat dit jaar niet het geval. Het weerstandsvermogen van het grondbedrijf,
bestaande uit de bestemmingsreserves strategische posities, voorstudies en grondexploitatie, is niet toereikend
voor het afdekken van de risico’s en resultaat grondbedrijf. Er wordt hiernaast een beroep gedaan op de
algemene reserve.
Naast de bestemmingsreserves is er een winstpotentie van circa € 7,4 miljoen in de grondexploitaties. De
winstpotentie is licht gedaald ten opzichte van vorig jaar (€ 8 miljoen). De winstpotentie binnen de projecten wordt
vanuit het voorzichtigheidsprincipe niet meegenomen in de beschikbare weerstandscapaciteit van het
grondbedrijf. Deze middelen zijn namelijk nog niet vrijgevallen en komen daarmee ook pas in de toekomst tot
onze beschikking. Wel draagt de winstpotentie bij aan het vermogen om risico's binnen de grondexploitaties zelf
op te kunnen vangen.
 Ontwikkeling bestemminsreserve na jaarresultaat
 Bedragen x € 1.000
                                               Saldo per 31/12/2021           Resultaat 2022     Saldo per 31/12/2022
 BR strategische posities                                      1.500                                            1.500
 BR voorstudies                                                    -                                                -
 BR grondexploitatie                                          17.671                  -3.362                   14.309
 Totaal                                                       19.171                  -3.362                   15.809
In bovenstaande tabel staat aangegeven hoe de verschillende bestemmingsreserves zich over het afgelopen jaar
hebben ontwikkeld. De bestemmingsreserve grondexploitaties is dit jaar gedaald naar €14,3 miljoen. Dit is met
name het gevolg van het terugboeken van eerder genomen winst op diverse projecten. In 2022 zijn meer kosten
gemaakt dan begroot voor de voorstudies. De bestemmingsreserve voorstudies bedroeg en bedraagt €0. Deze
ontwikkeling, onvoldoende budget ten behoeve van voorstudies, doet zich voor doordat er diverse projecten in
voorbereiding zijn maar nog niet concreet een exploitatie is als gevolg van de verstedelijkingsopgave. Met het
aangepaste grondbeleid, welke in het tweede kwartaal van 2023 aan de raad wordt aangeboden om vast te
stellen, worden verschuivingen voorgesteld voor de inzet van de instrumenten van het grondbeleid die beter
passen bij de opgave waar we voor staan. De bestemmingsreserve Strategische posities is maximaal gevuld,
conform het beleid en kent in 2022 geen mutaties.
                                                          244
</pre>

====================================================================== Einde pagina 248 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 249 ======================================================================

<pre>In onderstaande tabel is het jaarresultaat en de begroting van het Grondbedrijf voor 2022 weergegeven. Hier
werd reeds rekening gehouden met een positief resultaat voor het Grondbedrijf van circa € 2,8 miljoen.
 Grondexploitatie en begroting 2022
 Bedragen x € 1.000
                                                             Lasten                   Baten                     Saldo
 Totaal resultaat grondbedrijf                                -3.530                   1.285                    -2.245
 Begroot resultaat grondbedrijf                                 -423                   3.264                     2.841
 Afwijking werkelijk resultaat tov begroting                  -3.107                  -1.979                    -5.086
 In begroting reeds geraamde dotatie aan BR
                                                                                                                 1.723
 grex
 Totaal te bestemmen resultaat                                                                                  -3.362
Het verschil tussen het werkelijke resultaat Grondbedrijf en de begroting is circa € 5,1 miljoen. In het totale
begrote bedrag is € 1,7 miljoen bestemd (een begrote winst-uitname en af te sluiten projecten) voor het
grondexploitatieresultaat. Daarmee komt het totale bedrag om te onttrekken uit de bestemmingsreserve
grondexploitatie uit op € 3,4 miljoen.
Jaarlijks worden de ramingen van de nog te realiseren inkomsten en uitgaven van de (grondexploitatie)projecten
geactualiseerd om een solide basis voor de projectbegrotingen te verkrijgen. Maar projecten verlopen soms
anders dan wat op enig moment als meest waarschijnlijk scenario wordt geacht. De risico's die zich bij
grondexploitatieprojecten kunnen aandienen zijn verschillend van aard. Zo zijn er project specifieke risico's,
programmarisico’s maar ook systeemrisico's, zoals economische ontwikkelingen, die door de gemeente niet of
nauwelijks te beïnvloeden zijn.
Weerstandsvermogen
De methode om het weerstandsvermogen FJP 2022 te berekenen is hetzelfde als in voorgaande jaren. In het
BBV van juli 2019 wordt een onderscheid gemaakt in het conjuncturele risico (marktrisico) en project specifieke
risico's. Op basis van dit onderscheid is de opbouw en bepaling van het weerstandsvermogen berekend:
1. Het conjuncturele risico (marktrisico) is bepaald door een scenario berekening uit te voeren op basis van een
      "slechtweer" scenario. Dit scenario gaat uit van:
           1. 3 jaar vertraging van het project door vraaguitval,
           2. een waardedaling van 15% van de grondopbrengsten binnen de looptijd van de projecten,
           3. 10% lagere kosten in verband met marktontwikkeling en bijstellen randvoorwaarden.
In 2021 is bij de scenario’s nog rekening gehouden een daling van de opbrengsten van 20%. Een deel van dit
risico is in 2022 opgetreden en verwerkt doordat geen/beperkte prijsstijging in de grondexploitaties opgenomen.
Dit is gebaseerd op grondprijsonderzoek en advies over te hanteren parameters.
Aangezien de economische situatie onzeker is door nog stijgende rente en stijgende kosten en dit impact kan
hebben op de vastgoedmarkt is in de scenario’s nog rekening gehouden met een daling van 15%.
2. De project specifieke risico's zijn bepaald door gebruik te maken van een checklist van mogelijke
      projectrisico’s aan de hand van de genoemde notitie van de Commissie BBV en het ‘Handboek Grondbeleid
      voor gemeenten’ van Deloitte. Hierbij zijn ook opgenomen risico's die samenhangen met mogelijke
      toekomstige (programmatische) aanpassingen waarover nog moet worden besloten.
      Op basis van een inventarisatie per project en een waardering van de risico's middels kans en impact zijn de
      project specifieke risico's bepaald. Vervolgens is met Naris de omvang van het risico bepaald.
De risico's van het strategisch bezit (MVA) en de anterieure overeenkomsten zijn toegevoegd o.b.v. 10% van de
boekwaarde c.q. 10% van de gemaakte kosten uit 2022.
                                                          245
</pre>

====================================================================== Einde pagina 249 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 250 ======================================================================

<pre>Het risico op het grondbedrijf komt daarmee op:
 Weerstandscapaciteit grondbedrijf
 Bedragen x € 1.000
                                                                         FJP 2020        FJP 2021     FJP 2022
 Conjuncturele risico's (marktrisico)                                        5.140          14.810      14.140
 Project specifieke risico's                                                13.000           8.339        9.123
 Strategisch bezit (mva)                                                     1.533           1.813        1.873
 Anterieure overeenkomsten                                                     110               96         112
 Totaal risico's                                                            19.783          25.058      25.248
 Af: zelfdragend risico vermogen pos. Grex                                  -6.377          -7.630       -6.974
 Benodigd weerstandscapaciteit grondbedrijf                                 13.406          17.428      18.274
 BR grondexploitatie (=max 110% van weerstandscapaciteit)                   14.747          19.171      15.809
Bovengenoemd risico geldt ook voor projecten met een positief resultaat. Voor deze grondexploitaties leidt een
tegenvaller niet (direct) tot een afboeking of een treffen van een voorziening. Indien dit wordt meegewogen
bedraagt het risico € 18.274.000.
Mede als gevolg van bovengenoemde effecten beschikt het grondbedrijf over onvoldoende reserve om de actuele
inschatting van risico’s te dragen. Er is dit jaar uit het positieve resultaat van het grondbedrijf een extra bedrag
onttrokken van de bestemmingsreserve Weerstandsvermogen grondexploitatie van € 3,4 miljoen.
De BR voor het afdekken van de risico’s in de grex bedraagt € 15.809.000 (BR grondexploitatie, BR Voorstudie
en BR Strategische posities) en is daarmee niet toereikend om de risico’s te dekken. Voor € 2.465.000 wordt
beslag gelegd op de algemene reserve.
Scenario’s
Om de uitkomsten van de risicoprofielen, en het gewenste weerstandsvermogen van € 18,3 miljoen, betekenis te
geven en de noodzaak te onderstrepen van een weerstandsvermogen dat aansluit op het risicoprofiel van de
gehele portefeuille schetsen we hieronder enkele extreme scenario’s.
In onderstaande tabel zijn de extreme scenario's weergegeven en afgezet tegen het resultaat op netto contante
waarde van de vastgestelde grondexploitaties per 1 januari 2022, inclusief de reeds getroffen voorzieningen
bedraagt deze afgerond € 7,4 miljoen positief (= toekomstige winstpotentie).
 Scenario's grondbedrijf
 Bedragen x € 1.000
 Scenario's grondbedrijf         Omschrijving                                   Effect op resultaat     Resultaat grex
 FJP                             Basis                                                           0,0                4,3
 Scenario 1                      Drie jaar vertraging                                           -1,9                2,4
 Scenario 2                      Grondopbrengsten 10% lager                                   -10,3                -6,0
 Scenario 3                      Ontwikkeling staken                                          -38,1              -33,8
     Scenario 1 geeft het effect weer als de geraamde opbrengsten met een vertraging van drie jaar gerealiseerd
      worden en de overige uitgangspunten gelijk blijven. Dit houdt in dat er drie jaar extra rentekosten (2,0%/jaar)
      worden berekend over de huidige boekwaarde;
     Scenario 2 geeft weer wat het effect op het basisresultaat grondexploitatie is van toekomstige
      grondopbrengsten als die 10% lager liggen dan nu aangenomen;
     Scenario 3 geeft weer welk financieel resultaat er volgt uit het staken van alle ontwikkelingen van de
      grondexploitatie projecten. Uitgangspunt voor dit scenario is dat de huidige boekwaarde van de
      grondexploitaties bij het staken van de ontwikkeling als verlies wordt genomen.
Voor de duidelijkheid; dit betreffen scenario’s om het resultaat van uiterste situaties weer te geven. Dit is een
bandbreedte waarop diverse scenario’s zich kunnen voordoen, slechts voor beeldvorming wat een situatie met
het resultaat zou kunnen doen. Waarbij het laatste scenario slechts theoretisch is welke zich in de praktijk niet zal
voordoen.
                                                            246
</pre>

====================================================================== Einde pagina 250 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 251 ======================================================================

<pre>Investeringen
In de verordening financieel beleid en beheer van de gemeente Arnhem is opgenomen dat de raad de
investeringsruimte autoriseert tegelijk met het vaststellen van de meerjarenprogrammabegroting.
Investeringen vragen, anders dan reguliere begrotingsposten, meerjarig budgetruimte.
De kortste afschrijvingstermijn, die de gemeente Arnhem hanteert, is vijf jaar en dat betekent dat iedere
investering minimaal vijf jaar budgettaire gevolgen heeft voor de begroting en realisatie in de vorm van
kapitaallasten (rente en afschrijving).
Daarnaast is het zo dat veel grote investeringsprojecten (denk bijvoorbeeld aan nieuw- en/of verbouw) niet binnen
één kalenderjaar afgerond kunnen worden. Ook de uitvoering van investeringen kan meerjarig een beslag leggen
op beschikbare budgetten.
Beide aspecten van investeringen zijn voldoende reden om de realisatie van investering afzonderlijk te
presenteren in het jaarverslag.
Activering/ onderhanden activa
                                                                     Act. Onderh.     Best.       Act.    Over-/  Onderh.
                                                        Ec./
       Prog.                                                   begr.2022 act. 2021     2022      2022     onder-  act.2022
 Nr.                      Inv.omsch.                    mtsch.
       Omsch.                                                                                   totaal schrijding
                                                        nut
 Bedragen x € 1.000
 S00 Bestuur,             Publieke dienstverlening        E            0        47      215          0          0      262
       dienstverlening
       en financiën
                          Overige Huisvesting en          E        3.260        35      717       717       2.543       36
                          facilitaire zaken
                          Overige ICT                     E        1.000       347       -1          0      1.000      346
                                                                   4.260       429      932       717       3.543      644
 S01   Veiligheid         Openbare orde en veiligheid     E          220         0        0          0        220        0
                          Overige Brandbestrijding        E            0         0        0          0          0        0
                                                                     220         0        0          0        220        0
 S02   Bereikbaarheid     Wegen en verkeer                M        3.132       334    1.177       773       2.359      738
                          ontwikkeling
                          Verkeersregelinstallaties       M          814         0    2.711       856         -42    1.856
                          Overige Mobiliteit & OR         M       10.796       538       34         99    10.698       473
                          beheer
                          Wegen beheer en groot           M        5.317         2    2.982     2.984       2.333        0
                          onderhoud
                          Openbare verlichting Overige    M        4.769        92    2.958     3.050       1.718        0
                          Kunstwerken                     M        1.549       668    1.317     1.317         232      668
                          Parkeerexploitatie              E        2.252       652    1.028       968       1.284      712
                                                                  28.628     2.286  12.207     10.046     18.582     4.446
 S03   Economie           Aantrekkelijke stad             E          250        83      152          0        250      235
 S04   Onderwijs          Overige huisvesting onderwijs   E        5.770         0        0          0      5.770        0
                          Huisvesting Primair onderwijs   E          683       277      431       364         319      344
                          Huisvesting Speciaal            E       26.905   17.505   15.885     10.297     16.608    23.093
                          onderwijs
                          Natuur milieu educatie          E           75         0       74         74          1        0
                                                                  33.434   17.782   16.390     10.735     22.699    23.437
 S05   Cultuur            Culturele basisvoorzieningen    E          590        30    1.318         31        558    1.318
                          en activiteiten
                          Museum Arnhem                   E            0         0      454       453        -453        0
                          Erfgoed en welstand             E            0         0        0          0          0        0
                          Erfgoed archeologische          E           60        40       20         20         40       40
                          beeldkwaliteit
                          Stadstheater                    E            0       667     -667          0          0        0
                                                           247
</pre>

====================================================================== Einde pagina 251 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 252 ======================================================================

<pre>                                                                      650       738     1.125     505       145     1.358
 S06    Zorg               Asiel en vluchtelingenzaken   E              0         0     5.346   5.345    -5.346         1
 S09    Gezondheid en      Overige Binnensport en        E          2.902        17     4.305       0     2.902     4.322
        sport              huisvesting
                           Overige algemene publieke     E            482       120       358     464        17        14
                           gezondheidszrg
                           Overige Buitensport           E            920        87       564       0       920       651
                           Zwembad Valkenhuizen          E          1.258       314        58       0     1.258       372
                                                                    5.562       538     5.286     464     5.097     5.360
 S10    Klimaat, energie   Waterbuffer Valkenhuizen      E            300         0         0       0       300         0
        en mlieu
                           Klimaatfonds                  E            265         0         0       0       265         0
                           Energy Made in Arnhem         E            192       154      -139       0       192        15
                           (EMIA) - Luchtagenda
                                                                      757       154      -139       0       757        15
 S12    Wonen en           Parken & bossen               E            990         0       796     796       194         0
        leefomgeving
                           Overige Oppervlaktewater en   M            597       197        62       0       597       258
                           Havenbeheer
                           Overige Afval                 E             54         9        -9       0        54         0
                           Afvalbeheer                   E          1.248        23     8.259     948       300     7.334
                           GRP                           E          8.794       123     7.166   7.289     1.505         0
                           Regionale samenwerking        E              0        11       -11       0         0         0
                           wonen
                           Bomenplan                     E          1.302        18     1.515   1.514      -212        18
                           Vastgoed stedelijk groen      E             50         0         0       0        50         0
                                                                   13.034       381    17.777  10.546     2.488     7.611
 Totaal                                                            86.794    22.390    59.075  38.358    48.435    43.107
Uit de tabel blijkt dat van de investeringen waarvoor kredieten ter hoogte van € 86,8 miljoen beschikbaar waren
gesteld, in 2022 € 38,4 miljoen is geactiveerd, 44% (Ter vergelijking, in 2021 69%). De projecten zijn gereed en/of
de investeringen zijn in gebruik genomen. De resulterende zogeheten onderuitputting van € 48,4 miljoen wordt
met name verklaard door achterblijven van investeringen in de programma's S00 Bestuur, dienstverlening en
financiën (€ 3,5 miljoen), S02 Bereikbaarheid (€ 18,6 miljoen), S04 Onderwijs (€ 22,7 miljoen) en S09
Gezondheid en Sport (€ 5,0 miljoen).
Dit achterblijven betekent niet dat de begrote investeringen nog niet gerealiseerd zijn. Veel bestedingen hebben
al plaatsgevonden, maar de projecten zijn nog niet volledig afgerond. Voor een bedrag € 43,1 miljoen worden in
2022 gemaakte kosten als Onderhanden Activa (OHA) doorgeschoven naar latere jaren (ter vergelijking in 2021:
€ 22,4 miljoen). Dit is een normaal verschijnsel bij grote infrastructurele projecten.
Onderuitputting kapitaallasten
Als gevolg van het (nog) niet activeren van al wel gepleegde investeringen (onderhanden activa) of nog niet
realiseren van investeringen, waarvoor krediet beschikbaar is, zal in 2023 een onderuitputting optreden van de
begrote kapitaallasten. Conform besluit van de gemeenteraad terzake zal deze onderuitputting van €0,9 miljoen
worden toegevoegd aan de Algemene Reserve.
Uitzondering op deze regel vormen kapitaallasten voor investeringen in het onderwijs. Deze worden verrekend
met de bestemmingsreserve "kapitaallasten onderwijs": realisaties worden daaruit gedekt en onderuitputtingen
worden aan de reserve toegevoegd.
De verwerking in begroting 2023 zal plaatsvinden in een verzamelbesluit, dat ter vaststelling aan de
gemeenteraad zal worden voorgelegd.
                                                          248
</pre>

====================================================================== Einde pagina 252 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 253 ======================================================================

<pre>Nadere toelichting op de investeringen
Programma S00 Bestuur, dienstverlening en financiën
Op dit programma zijn duurzaamheidsinvesteringen, investeringen in machines en inrichting van
kantoorhuisvesting en het wagenpark begroot. Deze zullen niet in 2022 tot uitvoering komen c.q. geleverd
worden. Het gaat om een totaal begroot bedrag van € 3,5 miljoen. Voor € 2,5 miljoen betreft het kredieten voor de
kantoorhuisvesting. Hier wordt zeer terughoudend mee omgegaan in afwachting van de huisvestingsplannen en
het niet-uitgevoerde krediet wordt doorgeschoven naar 2023
Programma S02 Bereikbaarheid
Van de kredieten op het gebied van Bereikbaarheid is € 18,6 nog onderhanden. Deze onderuitputting zal vanaf
2023 worden geactiveerd. Het betreft onder andere het project Blauwe Golven.
Programma S04 Onderwijs
De investeringen en activeringen betreffen voornamelijk nieuwbouw van scholen voor speciaal onderwijs. De
onderuitputting van € 22,7 miljoen zal (conform planning) in 2023 en/of 2024 worden geactiveerd. Ten laste van
deze onderuitputting en van het MIP 2023 en 2024 komen de reeds gemaakte en als OHA verantwoorde kosten
van € 23,4 miljoen. De grootste investeringen die niet volledig uitgegeven gaan worden betreft de nieuwbouw
voor de Parkschool en islamitische basisschool ibn-i Sina die niet volledig in 2022 opgeleverd worden. Daarnaast
zijn er ook nog onderhanden bestedingen die betrekking hebben op de ventilatie van bestaande scholen. Tot slot
is de Sporthal Middachtensingel een in het oog springende investering met een functie binnen het programma
onderwijs, die hieronder nader wordt toegelicht.
Sporthal Middachtensingel
In de tweede helft van 2022 is gestart met de bouw van sporthal Middachtensingel. Het gebouw komt in de
vastgoedportefeuille van de gemeente; Sportbedrijf Arnhem exploiteert de hal. Belangrijkste gebruikers overdag
worden de leerlingen van VSO Mariëndael, Ibn-ISina en de Parkschool. In de avonden en weekenden verhuurt
het sportbedrijf de hal aan verenigingen, voor zowel trainingen als wedstrijden. Derhalve wordt ook geïnvesteerd
in een tribune en kantinevoorzieningen. Voor de realisatie is in het kader van circulariteit gebruik gemaakt van
oude kanaalplaat vloeren uit het provinciehuis, iets wat nog niet eerder in Arnhem is vertoond. In de marktsituatie
zoals deze in 2022 was, is het niet mogelijk gebleken vaste prijsafspraken te maken. Zodoende is opdracht
verstrekt met afspraak over verrekening van prijsstijgingen van de hoofdopdracht conform de BDB-index en deels
verrekening van veranderende materiaalkosten van o.a. staal en hout. De prijsstijgingen zijn tot op zekere hoogte
voorzien in het projectbudget, vooralsnog is het de verwachting dat het project binnen de gestelde financiële
kaders afgerond kan worden. De oplevering voor de sporthal staat voor de uitvoerende partijen gepland op
augustus 2023, dit staat onder druk in verband met krapte op de arbeidsmarkt en van materialen.
Programma S05 Cultuur
Museum Arnhem
In mei 2022 is Museum Arnhem na een grootschalige renovatie weer voor het publiek geopend. Zoals eerder
gemeld in de Begroting 2023 zijn als gevolg van onder andere hogere bouwkosten, onvoorziene werkzaamheden
bij de restauratie van het rijksmonumentale deel en de langere bouwtijd de bouwkosten uiteindelijk € 550.000
hoger uitgekomen, deze kosten zijn in 2022 geactiveerd waarmee ook financieel gezien het project vernieuwing
museum Arnhem is afgerond.
Stadstheater
In februari 2022 heeft de raad ingestemd met het voorstel om de grote en kleine zaal van het Stadstheater te
vernieuwen. Op 19 oktober 2022 heeft de raad vervolgens ingestemd met verstrekken van een
investeringskrediet voor de volledige vernieuwing van het Stadstheater. Eind 2022 is een ontwerpteam
geselecteerd op basis van hun ingediende ontwerpvisie. De planning is dat in september 2023 het Stadstheater
sluit om na de verbouwing in 2027 weer de deuren van het vernieuwde theater te openen.
Programma S06 Zorg
De onderuitputting van € 5,3 miljoen wordt veroorzaakt door de met spoed gerealiseerde investeringen als gevolg
van de vluchtelingencrisis. De raad is hierover geïnformeerd, maar het krediet kon niet meer in de 2022 begroting
worden verwerkt. Het betreft de investeringen in de Doorwerthlaan (verbouwing en portocabins).
                                                        249
</pre>

====================================================================== Einde pagina 253 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 254 ======================================================================

<pre>Programma S09 Gezondheid en sport
Zwembad Valkenhuizen
In 2021 is fase 1 van het zwembad Valkenhuizen (nieuwbouw) afgerond, opgeleverd en geactiveerd. Na de
ingebruikname is gebleken dat de klimaatinstallatie niet afdoende is, hier is in 2022 uitgebreid onderzoek naar
gedaan en een beeld van de benodigde aanpassingen ontstaan. Dit wordt in 2023 verder opgepakt. Zodra
duidelijk is wat hiervan de (financiële) consequenties zijn, zal de raad hierover geïnformeerd worden. De planning
voor fase 2 was dat deze in 2022 afgerond zou worden, deze fase bestaat uit het slopen van het oude bad en
herstellen buitenterrein. Door krapte op de arbeidsmarkt en nader technisch onderzoek naar het regenwaterdepot
in het oude bad is deze fase nog niet afgerond. Inmiddels is de ombouw van het waterdepot in uitvoering en
wordt aansluitend in 2023 het buitenterrein gerealiseerd. De prijsstijgingen in de afgelopen periode hebben ook
effect op fase 2, de effecten hiervan zullen begin 2023 duidelijk zijn en in de hiervoor gebruikelijke rapportages
gemeld worden.
                                                         250
</pre>

====================================================================== Einde pagina 254 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 255 ======================================================================

<pre>Subsidies
De gemeente Arnhem heeft per programma haar doelstellingen met de daarbij behorende beoogde effecten en
resultaten geformuleerd. Deze doelen kunnen op verschillende manieren worden bereikt. Een van deze manieren
is het verlenen van subsidies. Subsidies zijn financiële bijdragen aan burgers of organisaties voor activiteiten die
bijdragen aan de realisatie van de door de gemeenteraad vastgestelde beleidsdoelen van de gemeente.
In deze paragraaf wordt inzicht gegeven in de verleende subsidies in 2022.
Overzicht
Subsidies kunnen op verschillende manieren worden verleend:
1. Subsidies op basis van subsidieregelingen
Volgens de Algemene wet bestuursrecht mag een bestuursorgaan alleen subsidie verstrekken op grond van een
wettelijk voorschrift dat regelt voor welke activiteiten subsidie kan worden verstrekt. Dat kan een rijksregeling,
provinciale regeling of een gemeentelijke (subsidie)verordening zijn. Op basis van de Algemene
subsidieverordening Arnhem 2016 zijn in Arnhem verschillende subsidieregelingen vastgesteld. Hiermee is een
wettelijke en rechtmatige grondslag gecreëerd voor de subsidieverstrekking. Aan de hand van vooraf bepaalde
criteria worden de subsidies verdeeld en toegewezen aan de betrokken burgers of organisaties. Bij veel
subsidieregelingen wordt er door het college een subsidieplafond bepaald; dit is het maximale bedrag dat
gedurende een bepaald tijdvak beschikbaar is voor subsidieverstrekking op grond van de betreffende regeling.
2. Begrotingssubsidies
Het is niet altijd zinvol om een aparte regeling op te zetten voor het verstrekken van een subsidie. Bijvoorbeeld
wanneer er maar één organisatie is die een bepaalde gesubsidieerde activiteit kan uitvoeren. Voor die gevallen is
in de Algemene wet bestuursrecht een uitzondering gemaakt. Wanneer in de begroting een subsidieontvanger
vermeld staat én het bedrag waarop de subsidie ten hoogste kan worden vastgesteld, is geen nader wettelijk
voorschrift nodig. Met name de subsidies aan grote organisaties worden op deze wijze verstrekt.
Als het bij onvoorziene omstandigheden wenselijk is om een subsidie te verstrekken, maar zowel een
subsidieregeling als een begrotingssubsidie behoren niet tot de mogelijkheden, biedt de wet daarnaast onder
andere de mogelijkheid om op incidentele basis subsidie te verstrekken.
                                                                                      Begroting Rekening Afwijking
                                                                                       Definitief
                                                                                         2022      2022        2022
Bedragen x € 1.000
Middelen
Subsidieregeling                                                                          14.069     13.052       1.017
Begroting                                                                                 81.458     81.106         352
Incidenteel                                                                                 5.989    10.156      -4.168
Afwikkeling voorgaande jaren                                                                     0      -671        671
Gerealiseerd resultaat                                                                   101.515   103.643       -2.128
In bovenstaande tabel is de subsidieverstrekking 2022 per grondslag weergegeven.
In Arnhem wordt het grootste deel van de subsidies verleend op basis van begrotingssubsidies. In 2022 is in
totaal voor € 103,6 miljoen aan subsidies verstrekt, waarvan ruim € 81 miljoen begrotingssubsidies betreft.
Bij de incidentele subsidieverstrekking is het budget met € 4,2 miljoen overschreden. Dit betekent niet dat er voor
de subsidieverstrekking geen dekking was. Gezien de aard (onvoorziene omstandigheden) geldt voor incidentele
subsidies dat deze vooraf lastig te begroten zijn. Enkel in die gevallen waarbij de subsidie meerjarig (voor een
beperkt aantal jaar) wordt toegekend, is vooraf duidelijk dat deze verstrekt gaat worden. Incidentele subsidies die
gedurende het jaar worden verstrekt, worden veelal gedekt uit regulier programmabudget; de begroting wordt
hierbij niet altijd omgezet van programmabudget naar subsidiebudget. Bij de realisatie (kolom 'rekening') zijn de
verstrekte bedragen terecht als subsidie aangemerkt.
In 2022 zijn onder andere incidentele subsidies verstrekt voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen, voor de
integrale aanpak zwerfjongeren en voor de organisatie van het WK Volleybal.
                                                           251
</pre>

====================================================================== Einde pagina 255 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 256 ======================================================================

<pre>Het bedrag bij afwikkeling voorgaande jaren betreft (gesaldeerde) verrekeningen naar aanleiding van
subsidievaststellingen over dossiers uit eerdere jaren. Uit de verantwoording van de subsidieontvanger kan
blijken dat er meer of minder activiteiten zijn uitgevoerd dan werd verwacht, of dat er meer of minder middelen
nodig waren dan werd verwacht voor het uitvoeren van de activiteiten. De subsidie wordt dan hoger of lager
vastgesteld dan het bedrag dat eerder voorlopig was toegekend en uitbetaald.
Voor een verdere toelichting op de verstrekte subsidies met de grondslag subsidieregeling en begroting, wordt
verwezen naar de volgende onderdelen in deze paragraaf.
Voor een volledig overzicht van de verstrekte subsidies (op het niveau van subsidieontvanger) wordt verwezen
naar de bijlage Subsidies van dit jaarverslag. Tevens is er op het open data portaal van de gemeente een
subsidieregister beschikbaar met een ruwe dump van de data over de subsidieverstrekking 2022. Deze data zijn
een verbijzondering van de gegevens zoals opgenomen in de jaarstukken.
Subsidieregelingen
Op grond van de Algemene subsidieverordening Arnhem 2016 zijn er in Arnhem verschillende subsidieregelingen
vastgesteld.
In onderstaande tabel zijn de regelingen opgenomen waarvoor in 2022 subsidie aan te vragen was.
Bij een aantal regelingen heeft er een overschrijding van het begrote budget plaatsgevonden. Ook in die gevallen
is het verstrekte subsidiebedrag wel binnen het door het college vastgestelde subsidieplafond gebleven. De
overschrijding van de begroting is te verklaren door:
    Voor sommige regelingen is een jaaroverstijgend subsidieplafond vastgesteld, voor de gehele looptijd van de
     regeling. Het subsidieplafond wordt dan in de begroting verdeeld over meerdere jaren, maar loopt niet altijd
     (precies) gelijk aan de subsidieverstrekking op grond van de betreffende regeling. Dit is het geval bij de
     regelingen Creatieve bedrijfsverzamelgebouwen, Culturele festivals en publieksevenementen - Covid 19,
     Energiescan bedrijven, Initiatieven klimaatadaptatie, Transitie cultuur en Arnhemse makers en culturele
     organisaties - Covid 19.
    Het beschikbare budget / het vastgestelde subsidieplafond is in de begroting niet volledig aangemerkt als
     subsidiebudget, waardoor het in onderstaande tabel niet als zodanig gepresenteerd wordt. De middelen
     waren echter wel beschikbaar als regulier programmabudget. Dit geldt voor de regelingen Amateurkunst,
     Wijkinitiatieven en Voorschools aanbod. Bij de subsidieregeling Voorschools aanbod is er geen
     subsidieplafond van toepassing, maar wordt de subsidieverstrekking gebaseerd op het aantal kinderen dat
     gebruikmaakt van voorschools aanbod.
                                                          252
</pre>

====================================================================== Einde pagina 256 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 257 ======================================================================

<pre>                                                                                      Begroting Rekening Afwijking
                                                                                      Definitief
                                                                                         2022       2022      2022
Bedragen x € 1.000
Middelen
Reg Aanjaagfonds                                                                              175        34       141
Reg Aanpak voortijdig schoolverlaten                                                          937       860         77
Reg Amateurkunstregeling                                                                      156       161         -6
Reg Burgerkracht                                                                              175       131         44
Reg Circulaire initiatieven                                                                   100        25         75
Reg Collectieve aanpak particuliere woningen Arnhem-Oost (SEWA)                               262        17       245
Reg Creatieve Bedrijfsverzamelgebouwen                                                         50        53         -3
Reg Culturele festivals en publiekevenementen – Covid-19                                        0        14        -14
Reg Duurzame projecten                                                                        285       285          0
Reg Eetbare stad                                                                               25        14         11
Reg Elektrische brommers snorfietsen en fietsen                                               203       135         67
Reg Energiescan Bedrijven                                                                       0         2         -2
Reg Initiatieven klimaatadaptatie                                                             180       289      -109
Reg Nationaal Programma Onderwijs 2022 t/m Juli 2023                                        2.564     1.935       628
Reg Non Formele Educatie regio Midden-Gelderland                                              310       290         20
Reg Preventie Huiselijk geweld en kindermishandeling                                          150       150          0
Reg Producties, Evenementen en Festivals / deelregeling 1, Publieksevenementen                284       159       125
Reg Producties, Evenementen en Festivals / deelregeling 2, Culturele projecten                253       252          1
Reg Producties, Evenementen en Festivals / deelregeling 3, Artistieke projecten               700       700          0
Reg Scouting                                                                                   27        27          0
Reg Sport                                                                                      37        29          8
Reg Stimuleringsregeling inzet conciërges basisscholen                                        390       328         62
Reg Transitie Cultuur en Arnhemse makers en culturele organisaties - Covid-19                 880       894        -14
Reg Voorschools aanbod                                                                      4.502     4.666      -164
Reg Werkinvesteringsfonds                                                                     766       736         31
Reg Wijkinitiatieven                                                                          658       865      -208
Gerealiseerd resultaat                                                                    14.069     13.052     1.017
Begrotingssubsidies
Wanneer in de begroting een subsidieontvanger vermeld staat met het bedrag waarop de subsidie ten hoogste
kan worden vastgesteld, is een grondslag voor subsidieverstrekking verkregen. Binnen het maximale bedrag mag
het college besluiten over het verstrekken van begrotingssubsidie.
Bij het opstellen van de primitieve begroting is niet altijd al bekend door welke organisaties en voor welk bedrag
er begrotingssubsidie aangevraagd en toegekend gaat worden. En ook na de initiële subsidiebeschikking worden
soms extra taken of activiteiten van een organisatie gevraagd. Als ophogen van het maximale bedrag aan
begrotingssubsidie wenselijk is, wordt dit gedurende het jaar bij een verzamelbesluit aan de raad voorgelegd.
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de begrote en gerealiseerde begrotingssubsidies over 2022.
Bij een aantal organisaties is het toegekende bedrag aan begrotingssubsidie hoger dan begroot. Bij deze
organisaties is aan het einde van het jaar (aanvullende) subsidie toegekend, waardoor het niet meer mogelijk was
om ophoging van het maximale bedrag aan begrotingssubsidie aan de raad voor te leggen. De middelen waren
wel beschikbaar als regulier programmabudget, maar zijn in de begroting niet aangemerkt als budget voor
begrotingssubsidie.
                                                            253
</pre>

====================================================================== Einde pagina 257 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 258 ======================================================================

<pre>In de lijst is ook de ontvanger 'Subsidies alg' opgenomen. Deze fictieve ontvanger wordt in de financiële
administratie gebruikt voor budget dat nog niet voor een specifieke organisatie bestemd is.
                                                                   Begroting Begroting Rekening Afwijking
                                                                    Primitief   Definitief
                                                                      2022        2022        2022
Bedragen x € 1.000
Middelen
Arnh Platf Chronisch zieken Gehand                                          125         128         128      0
Arnhems Fed van Muziekgezelschappen                                           6            6          0      6
Arnhemse Sport Federatie                                                     12          22          22      0
Bijzonder in Arnhem                                                           0            2          2      0
Centrum voor Activerend Werk                                                137         310         310      0
Coöperatie Dorpsplatform Elden U.A                                            0            0          6     -6
Courage Events                                                                0          30          30      0
De Helling Exp.Werkplaats                                                    91          92          92      0
De Nieuwe Oost                                                               85          85          85      0
De Onderwijsspecialisten                                                    122            0          0      0
De Opgroeiwinkel                                                             11            0          0      0
Diverzo, COC Midden-Gelderland                                               11          11          11      0
Dorpsraad Schaarsbergen                                                       0            5          5      0
Elderveld Wijkplatform                                                        0          17          17      0
Expertise Centrum Samenleving                                                 0          20           0     20
Groepspraktijk van Verloskundigen                                             0          18          18      0
Indigo                                                                      135          14           0     14
IVIO-Opleidingen                                                            179         179         179      0
KIES voor de kinderen                                                         0          31          31      0
Kluppluz BV                                                                 282         341         341      0
Leger des Heils Gelderland                                                  492         497         493      4
LeukOmteLeren Weekendschool Arnhem                                           35          26          26      0
Mantelzorg en Vrijwillige Thuishulp                                         382         431         431      0
MEE Gelderse Poort                                                          139         139         140     -1
Pactum                                                                    1.728       1.722       1.577    145
Pro Persona Arnhem                                                           31         182         165     17
Recreatieve Vereniging Craneveer                                              0            0          8     -8
Reg Opleids.centr Graafschap College                                         41          41          41      0
REIJE Energiediensten BV                                                      0          80          80      0
RIBW. Arnhem & Veluwe Vallei                                                280         280         235     45
Rijn Ijssel Roc                                                             967         922         922      0
Rooms Kathol Parochie St. Eusebius                                           11          11          11      0
Scalabor                                                                    203         170         108     62
SIMON scholen                                                                59          74          74      0
Slachtofferhulp Nederland, Reg Oost                                          33          34          34      0
Sportbedrijf Arnhem BV                                                   16.634     17.396       17.970   -573
St Jonge Alleenstaande moeders                                                0          56          55      0
ST Toneelgroep Oostpool                                                      69          69          69      0
St Vrienden van de Ernemse Optog                                              0            5          0      5
St. 2GetThere Arnhem                                                        366            0          0      0
St. Airborne Museum                                                         254         254         253      1
St. Airborne Region                                                           0          80          73      8
St. Arnh Stadsprijs v. Vrijwilligers                                         10            0          0      0
St. BBA                                                                     104         104         100      4
St. Beheer Wijk Sportac Vredenburcht                                         52          52          50      2
                                                        254
</pre>

====================================================================== Einde pagina 258 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 259 ======================================================================

<pre>St. Bewoners Spijkerkwartier                 0    38    38    0
St. Bewoners Vredenburg                      0     0    18  -18
St. Bewonersplatform Rijkerswoerd            0     0    34  -34
St. Bouwspeelplaats De Leuke Linde         149   167   164    3
St. Bridge to Liberation                     0   410   410    0
St. Buddy to Buddy Nederland                 0    55     0   55
St. CASA                                    21    21    21    0
St. Catharina                                1     0     0    0
St. Citymarketing Arnhem                   330   330   325    5
St. Culturele Evenementen Arnhem            36    36    34    3
St. De Innovatiefabriek Arnhem              50    50    50    0
St. De Instap                               44   241   241    0
St. De Klup                                 16    16    16    0
St. Delta Kath.- en prot onderwijs         419   391   391    0
St. Eusebius                               294   335   335    0
St. Fashion Festival Arnhem                 50    50    50    0
St. Flores Onderwijs                       727   744   744    0
St. Focus Filmtheater                      707   643   641    2
St. Gym & Turnen Arnhem                    119   123   128   -6
St. Halt, team Gelderland                   21    21    21    0
St. Het Droombankje                          0   283   283    0
St. Het Huis van Puck                      218   218   217    1
St. Het Huurdershuis                         0     0     0    0
St. Humanitas                               51    51    12   39
St. Inloophuis Sint Marten Klarendal        29    29    29    1
St. Introdans                              120   120   118    2
St. IrisZorg                             4.733 4.836 4.836    0
St. Jacobiberg                             229   228   215   14
St. Jeugdland                               66    69    69    0
St. KAB Posttheater                        203   203   203    0
St. Koningsdag Arnhem                        0    10    10    0
St. Kruispunt                              211   236   234    2
St. Leergeld Arnhem                        320    81    81    0
St. Luxor Live                             420   416   416    0
St. Moviera                              3.460 3.460 3.426   34
St. Museum Arnhem                        3.594 4.343 4.301   42
St. Musis en Stadstheater                7.277 7.224 7.224    0
St. Natuurcentrum Arnhem                 1.990 1.990 1.983    7
St. Omars Gym                               23    23     0   23
St. Ome Joop's Tour                         22    22    22    0
St. Ondernemersfonds Arnhem                380   380   380    0
St. Ontwerp Platform Arnhem                  0    20    20    0
St. Pas                                  2.157 2.188 2.252  -64
St. Peutercentra Arnhem                  1.425   154   154    0
St. Phion                                   70    70    70    0
St. Platform Binnenstad Arnhem              52    52   245 -193
St. PRAGO                                  101   101   101    0
St. Present                                  0    21    21    0
St. Productiehuis Plaatsmaken              187   192   192    0
St. Rijnstad                             8.134 8.846 8.700  146
St. Rijnstate Ziekenhuis                    53   117   117    0
St. Rozet                                8.938 9.106 8.880  226
St. School's cool Arnhem                     1     0     0    0
St. Sinterklaasintocht Arnhem                3     3     3    0
                                     255
</pre>

====================================================================== Einde pagina 259 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 260 ======================================================================

<pre>St. SLAK                                                                   206         206         206          0
St. Sonsbeek & State of Fashion                                            433         433         433          0
St. Sportcentrum Rijkerswoerd                                              509         516         516          0
St. Stoelenproject De Duif                                                 229         234         232          2
St. Streekomroep Middel Gelderland                                         131         131         131          0
St. VanHarte                                                                 9           9           0          9
St. Veilig Thuis Gelderland Midden                                       2.967       2.967       2.885         81
St. Viering Nat Feest en Gedenkdagen                                        19          22          22          1
St. Vitale Verbindingen                                                    180         180         178          2
St. Vitesse Betrokken                                                       59          81          72          9
St. Vluchtelingenwerk Nederland                                              0         498         498          0
St. Vluchtelingenwerk Oost-Ned                                             294           0           0          0
St. Vrijwillige Terminale Zorg Arnh                                          2           2           2          0
St. Welzijn Ouderen Arnhem                                               2.159       2.163       2.163          0
St. Wonen in Kronenburg Appelgaard                                           0          12          12          0
St. Zwembad Klarenbeek                                                     330         321         305         16
Stichting Buddy to Buddy Arnhem                                              0           0          55        -55
Stichting HAN Hydromotive                                                    0          10          10          0
Stichting Het Huurdershuis                                                  52          52          50          2
Stichting Schakel025                                                       126         127         126          0
Subsidies Alg                                                              310         184           0        184
Toerisme veluwe arnhem nijmegen                                            356         356         308         48
Vereniging Hoogstede-Klingelbeek                                             0           3           3          0
Verloskundig centr Puur Vroedvrouwen                                         0          22          22          0
VGGM                                                                         1           0           0          0
VMBO 'T Venster                                                             10           0           0          0
Voedselbank Arnhem                                                          30          30           0         30
Vrijwilligersgala On Ganse                                                   0          18          18          0
Wijkv. Penseelstreek Hoogkamp                                                0           0          10        -10
Wijkvereniging Angerenstein                                                  0           4           4          0
Wijkvereniging Burgemeesterskwartier                                         0           7           7          0
Wijkvereniging De Oostelaar                                                  0          15          15          0
Wijkvereniging Elderveld                                                    16          16          15          1
Wijkvereniging Molenbeke                                                     0           2           2          0
Wijkvereniging Paasberg Wellenstein                                          0           2           2          0
Wijkvereniging Schuytgraaf                                                  16          18          18          0
Wijkvereniging Transvaal                                                     0           0           2         -2
Youth for Christ Nederland                                                  84          85          85          0
Zorgbelang Inclusief                                                       233          36          36          0
Gerealiseerd resultaat                                                  79.301      81.458      81.106        352
Ontwikkelingen
Kostenstijgingen bij subsidiepartners
De sterk gestegen kosten raken ook onze subsidiepartners. De loon- en prijsontwikkeling voor 2022 is hoger
uitgevallen dan waar in de Begroting 2022 bij de indexatie van subsidiebudgetten rekening mee is gehouden. Om
ervoor te zorgen dat onze subsidiepartners hun werk zo goed mogelijk kunnen blijven doen ten behoeve van de
stad en de inwoners is bij de Begroting 2023 besloten om over 2022 een aanvullende compensatie toe te kennen.
Deze aanvullende compensatie wordt toegekend in 2023 en is vooralsnog incidenteel. Daarnaast geldt een
structurele compensatie voor de verwachte loon- en prijsstijgingen in 2023. Bij de Perspectiefnota 2024-2027
wordt bekeken welke mogelijkheden er zijn voor toekennen van een structurele aanvullende compensatie om de
gestegen kosten van subsidiepartners op te kunnen vangen.
Voor kleinere maatschappelijke organisaties in de stad die geen begrotingssubsidie ontvangen is een
subsidieregeling ingesteld voor ondersteuning bij het betalen van de energierekening. Organisaties die voldoen
                                                       256
</pre>

====================================================================== Einde pagina 260 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 261 ======================================================================

<pre>aan de voorwaarden kunnen voor de periode van 1 oktober 2022 tot 31 december 2023 compensatie op hun
energiekosten aanvragen.
Nieuwe wijze subsidiëring sociale basis
Om te zorgen dat we ook in de toekomst de goede dingen kunnen doen voor de Arnhemmers, hebben we de
afgelopen jaren gewerkt aan een nieuwe visie op het sociaal domein en de sociale basis. We zijn bezig met het
implementeren van deze visie. Daarvoor is het belangrijk om de manier waarop de gemeente werkt met subsidies
aan te laten sluiten op wat we breder in het sociaal domein en specifiek in de sociale basis willen bereiken. We
werken daarom hard aan het versterken van onze subsidieorganisatie en proces zodat we initiatieven die een
bijdrage leveren aan onze sociale basis beter kunnen monitoren en beoordelen. Naar verwachting kan het
voorstel hiervoor in het voorjaar van 2023 aan het college worden voorgelegd. Na de bespreking en
besluitvorming gaan we aan de slag om deze werkwijze te implementeren. Gedurende dit proces zal ook duidelijk
worden wat de impact is op bestaande subsidies. We bekijken welke onderdelen van de nieuwe aanpak al
verwerkt kunnen worden in lopende subsidieafspraken.
Algemene subsidieverordening Arnhem
Op 17 februari 2022 heeft de gemeenteraad een gewijzigde Algemene subsidieverordening (ASV) vastgesteld. In
deze verordening zijn algemene regels opgenomen die in Arnhem gelden voor het aanvragen en toekennen van
subsidie. Een aantal beleidsinhoudelijke ontwikkelingen omtrent onder meer inclusie en diversiteit, wijkgericht
werken, duurzaamheid en een gezonde leefomgeving waren nog niet geregeld in de ASV. Met de gewijzigde ASV
krijgt het college de mogelijkheid om aan deze aspecten voorwaarden te stellen bij subsidieverstrekking voor
activiteiten. Ook wordt met de gewijzigde ASV tegemoetgekomen aan de wens vanuit de uitvoeringspraktijk om
de regellast voor de verantwoording te verminderen, door het bedrag waarboven een controleverklaring van de
accountant verplicht is te verhogen (van € 50.000 naar € 100.000).
Tijdens de raadsbehandeling is door de portefeuillehouder Financiën de toezegging gedaan dat er jaarlijks
steekproeven gehouden worden, om zo het toegenomen risico op onrechtmatigheid te verminderen.
Aan deze toezegging is met ingang van 2022 invulling gegeven door jaarlijks willekeurig een dossier te trekken uit
de groep die voor de wijziging van de ASV wel een controleverklaring aan moest leveren. De organisatie die uit
de steekproef komt dient alsnog een controleverklaring te kunnen overleggen. We vergoeden de kosten van de
controleverklaring.
Gevolgen coronacrisis
Tijdens de coronacrisis is scherp in het oog gehouden dat er veel subsidiepartners zijn die een maatschappelijke
bijdrage leveren en die van belang zijn om doelen op het gebied van zorg, een sterke samenleving en een sterke
economie in de stad te realiseren. We zijn coulant omgegaan met subsidieverstrekking om de gevolgen van de
coronamaatregelen voor deze organisaties zoveel als mogelijk te verzachten. Subsidiepartners hebben de ruimte
gekregen om de ontvangen subsidie anders in te zetten dan waarvoor deze in eerste instantie was aangevraagd,
of om ontvangen subsidie door te schuiven naar een volgend jaar. We blijven de gevolgen van corona monitoren
en kijken wat nodig is voor de partijen in de stad.
                                                        257
</pre>

====================================================================== Einde pagina 261 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 262 ======================================================================

<pre>Integriteit
Het Arnhemse Integriteitsbeleid gaat uit van gedragscodes voor zowel bestuurders, raads- en commissieleden als
voor het ambtelijk apparaat om misbruik van bevoegdheden, belangenverstrengeling en discriminatie te
voorkomen.
Ambtenaren
Actuele kaders
Ambtenarenwet
In de wet is de verplichting tot het voeren en handhaven van integriteitsbeleid opgenomen. Het college moet een
integriteitsbeleid voeren dat is gericht op het bevorderen van goed ambtelijk handelen en dat in ieder geval
aandacht besteedt aan het bevorderen van integriteitsbewustzijn en aan het voorkomen van misbruik van
bevoegdheden, belangenverstrengeling en discriminatie.
Terugblik ambtelijke integriteit 2022
Eigenaarschap
Actualisatie van het integriteitsbeleid is een doorlopend en essentieel proces. De organisatie is meer
zelfstandigheid en verantwoordelijkheid van de ambtenaren gaan vragen ('eigenaarschap'), om te doen wat nodig
is in een specifiek geval, en niet te schuilen achter bureaucratische uitvoeringsregels (geen 'afvinkgedrag' meer,
maar van geval tot geval een individuele afweging maken). Dit werken in een meer regelluwe omgeving vraagt
van de ambtenaren een hoge mate van professionaliteit en zelfstandigheid, en de vaardigheid om verantwoording
af te kunnen leggen over de keuzes die gemaakt zijn.
Integriteit: structuur en cultuur bepalen samen het succes
Het gehalte van integriteit in een organisatie wordt bepaald door een samenwerking van maatregelen op
structuur- en op cultuurniveau. Bij structuur ('hard controls') gaat het om wetten, verplichte procedures en
protocollen die gedrag van medewerkers sturen om integriteitsschendingen te voorkomen. Denk bv. aan de
inrichting van het financiële systeem ('vier ogen-principe') dat fraude zoveel als mogelijk uitsluit, het afsluiten van
kasten met persoonsgevoelige informatie, een overlegvorm waarin tegenspraak georganiseerd is, autorisatie via
digitale toegangsrechten, of de begrenzing van bevoegdheden in een mandaatbesluit.
Cultuurmaatregelen ('soft controls') richten zich op de kennis, overtuiging en beleving van de medewerkers, op
het overbrengen van de gewenste collectieve organisatienormen en - waarden in 'the hearts and minds' van elke
ambtenaar. Hier gaat het in de eerste plaats om het genoemde integriteitsbewustzijn. 'Hoe wordt hier gewerkt, en
waarom?'
Voorbeelden van cultuurmaatregelen zijn de gedragscode, een introductieprogramma met daaraan gekoppeld de
ambtseed voor nieuwe ambtenaren, kennisbijeenkomsten, besprekingen in werkoverleggen, intervisie, of een
medewerkersonderzoek. Het gaat om bewustwording, communicatie en dialoog.
Werkgroep Ambtelijke integriteit
Er is een werkgroep 'ambtelijke integriteit' bestaande uit onder andere vertegenwoordigers vanuit P&O,
informatiebeveiliging, Veiligheid en juridische control. De werkgroep heeft een adviserende rol naar de
gemeentesecretaris, ontwikkelt integriteitsbeleid en bevordert bewustwording rond integriteit.
Introductie nieuwe medewerkers en ambtseedbijeenkomst
Nieuwe medewerkers nemen deel aan een introductiebijeenkomst, waar nader kennis gemaakt wordt met de
stad, de gemeentelijke organisatie en haar werkwijze. Sinds 2019 is daar een tijdsblok over het thema
integriteitsbewustzijn aan toegevoegd. Dit wordt door de directeur of gemeentesecretaris ingeleid als opstap naar
de ambtseedbijenkomst.
Het afleggen van de ambtseed of -belofte is een wettelijke verplichting voor ambtenaren. Voor de ceremonie bij
het afleggen hiervan is gekozen voor een mix van plechtigheid in vorm, serieusheid op de inhoud en luchtigheid
in de uitvoering. Binnen de muren van de Raadszaal, en in aanwezigheid van burgemeester en
gemeentesecretaris. In een ceremonie van twee uur worden medewerkers, met een theatergezelschap, door een
programma over het thema integriteit in relatie tot het ambtenaarschap geleid.
Na de coronaperiode, waarin dit format was aangepast naar een livestream-teams-event vanuit de Raadszaal,
hebben in 2022 vier bijeenkomsten weer ‘live’ plaatsgevonden. De inhoud van de bijeenkomst wordt in 2023
aangepast en ingepast aan het hieronder beschreven onboardingsprogramma voor nieuwe medewerkers, zodat
een aaneensluitend en logisch totaalprogramma ontstaat.
                                                          258
</pre>

====================================================================== Einde pagina 262 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 263 ======================================================================

<pre>Bewustwording Integriteit 'van sollicitatie tot exitgesprek'
Voor de introductie van nieuwe medewerkers is een projectgroep opgericht om dit proces verder (inclusief) vorm
te geven en in te richten. Een goed introductieproces begint al voor de indiensttreding. Het proces op dit moment
is niet eenduidig en uniform. Afhankelijk van de afdeling waar een medewerker komt, vindt wel of geen introductie
plaats. Gemeentebreed gaan we naar een passend introductieproces, waarin alle aspecten worden meegenomen
en dat voor iedereen passend is. Denk hierbij aan het inwerken op functie, systemen en team, maar ook aan het
aanbieden in verschillende vormen (digitaal, op papier en fysiek). Dit alles met als doel dat nieuwe collega’s zich
al welkom voelen voordat ze in dienst treden, zodat ze zich snel onderdeel voelen van de totale organisatie.
In 2022 is een pre- en introductieprogramma voor nieuwe medewerkers ontwikkeld, welke in 2023 gefaseerd
wordt uitrolt en waarbinnen het thema integriteit als vast onderdeel is opgenomen.
Informatieveiligheid, privacy & auditing
De gemeente heeft steeds meer gegevens. Enerzijds gaat het hier om persoonsgegevens. Inwoners mogen erop
vertrouwen dat hun privacy bij ons geborgd is: we gaan goed om met gegevens en vragen alleen wat nodig is.
Anderzijds hebben we veel informatiestromen die belangrijk zijn voor de continuïteit van onze bedrijfsvoering en
dus veilig moeten zijn. De veranderende wetgeving zorgt ook voor aanpassingen in ons informatiebeleid. Met
auditing wordt aantoonbaar gemaakt dat de gemeente hierop in control is. De in 2021 uitgevoerde nulmeting op
het gebied van bewustzijn bij medewerkers heeft geleid tot acties die medewerkers beter in staat stellen goed met
de gegevens van de inwoners en organisatie om te gaan.
Online personeelsbijeenkomsten
In 2022 hebben een vijftal online personeelsbijeenkomsten plaatsgevonden. In iedere uitzending is aandacht
besteed aan het onderwerp ‘Lekker werken aan de Ambities van Arnhem’ waarin o.a. door de
gemeentesecretaris is gesproken over het belang van een open organisatiecultuur en een veilige respectvolle
samenwerking. Ook aan de orde kwamen thema’s als digitale weerbaarheid het medewerkersonderzoek en de rol
van de vertrouwenspersonen.
Regeling melden vermoeden misstand
Vermoedens van een integriteitsschending door een ambtenaar kunnen op verschillende manieren boven tafel
komen. Zo kan een klacht van een inwoner een dergelijk vermoeden inhouden en kunnen ambtenaren en oud-
ambtenaren een vermoeden van een misstand op een vertrouwelijke manier melden bij een leidinggevende of
vertrouwenspersoon (regeling melden misstand, oftewel ‘de klokkenluidersregeling’). Ook kan bijvoorbeeld een
onderzoek door de accountant de verdenking van een integriteitsschending opleveren.
De ‘Regeling melden vermoeden misstand’ is in 2021 aangevuld en gepubliceerd op overheid.nl (de
'wettenbank'). Ook op de gemeentelijke website is een verwijzing naar- en een korte uitleg over deze regeling
opgenomen (onder 'Organisatie', 'Visie op personeel').
De gemeente kent twee vertrouwenspersonen integriteit, bij wie medewerkers terecht kunnen als zij in
vertrouwelijkheid een (mogelijk) integriteitsissue willen bespreken en eventueel ook vertrouwelijk een melding van
een integriteitsschending kunnen doen. Het is belangrijk dat deze interne vragen en signalen over mogelijke
integriteitsschendingen gesteld worden en in vertrouwelijkheid besproken kunnen worden. De
vertrouwenspersoon heeft namelijk ook een voorlichtende rol over integriteit, en heeft tevens voor de organisatie
een signaleringsfunctie in algemene zin met betrekking tot
In 2022 hebben medewerkers een tiental keer een gesprek gevoerd met een vertrouwenspersoon integriteit.
Deze gesprekken hebben niet tot een melding van de integriteitsschending door deze medewerkers geleid. Wel
verwees de vertrouwenspersoon in een aantal gevallen een medewerker naar een andere functionaris binnen de
organisatie, bij wie de medewerker met zijn/haar vraag of probleem voor ondersteuning terecht zou kunnen.
Onderzoeken op basis van het onderzoeksprotocol
Als er sprake is van een redelijk vermoeden van gedrag (of het nalaten daarvan) dat in strijd is met de binnen de
organisatie te volgen normen en waarden, moet dit zorgvuldig en via een transparante procedure worden
onderzocht. Hiervoor is er een onderzoeksprotocol opgesteld, zijnde een interne procesbeschrijving over hoe te
handelen bij een vermoeden van integriteitsschending binnen de gemeentelijke organisatie.
In het verslagjaar 2022 hebben vijf onderzoeken plaatsgevonden op basis van het Onderzoeksprotocol. Daarvan
is één keer vast komen te staan dat er sprake was van een integriteitsschending, waarbij een ‘enige en laatste
waarschuwingsbrief’ is gestuurd en tevens als maatregel is opgelegd dat de werknemer minimaal één jaar geen
                                                          259
</pre>

====================================================================== Einde pagina 263 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 264 ======================================================================

<pre>hogere inschaling krijgt. Twee onderzoeken lopen nog. In twee gevallen is vastgesteld dat er geen sprake was
van een integriteitsschending.
Onderzoek bureau Governance & Integrity
Op verzoek van het management, is door het Bureau Governance & Integrity een systeemanalyse van het
integriteitsbeleid van gemeente Arnhem (ambtelijke organisatie) opgesteld. Doel is het integriteitssysteem van
gemeente Arnhem te versterken. Deze analyse bestaat uit twee fases: een deskreview, waarbij bestaande
gedragscodes, beleidsstukken en procedures binnen de gemeentelijke organisatie worden beoordeeld.
Aanvullend vonden een aantal gesprekken plaats om een vollediger beeld te krijgen hoe met
integriteitsvraagstukken wordt omgegaan. In de loop van 2023 worden de resultaten van deze systeemanalyse
samen met de reactie van het college aangeboden aan de raad.
Bestuurlijk
Bestuurlijke integriteit houdt in dat de verantwoordelijkheid die met de bestuurlijke functie samenhangt wordt
aanvaard en dat er de bereidheid is om daarover transparant te zijn en verantwoording af te leggen.
De wetgever heeft met diverse wet- en regelgeving kaders gesteld aan het handelen van de politiek en het
bestuur. In gedragscodes wordt deze regelgeving vertaald in praktische regels voor de diverse gremia.
De gemeenteraad en het college van B&W hebben afgelopen jaar in gezamenlijk proces, begeleid door het
bureau Governance & Integrity, hun gedragscodes geactualiseerd en vastgesteld. De raad, het college van
burgemeester en wethouders en de burgemeester hebben ieder een eigen gedragscode. De gedragscodes
bevatten bepalingen over onder meer belangenverstrengeling, opgave van financiële belangen en nevenfuncties,
geheimhouding, geschenken, giften en gunsten.
Naast de regels is het van belang om met elkaar in gesprek te blijven over de dilemma’s die men tegenkomt in de
uitvoering hun verantwoordelijkheid. Door een veilig klimaat te creëren om dilemma’s te bespreken kan men
elkaar helpen om het goed te doen.
College van burgemeester en wethouders
    De leden van het college hadden in totaal 58 nevenfuncties, waarvan 53 ambtshalve. Voor 1 van de niet-
     ambtshalve nevenfuncties wordt een onkostenvergoeding ontvangen;
    Er zijn door het college in 2022 géén geschenken, giften of gunsten aangenomen vallend binnen het
     meldingsbereik van de gedragscode.
De opgave van nevenfuncties van leden van het college van burgemeester en wethouders, van raadsleden en
van fractievolgers is openbaar en te raadplegen op de website van de gemeente Arnhem.
                                                          260
</pre>

====================================================================== Einde pagina 264 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 265 ======================================================================

<pre>Openbaarheidsparagraaf Wet open overheid
In artikel 3.5 (Openbaarheidsparagraaf) van de Wet Open overheid (Woo) wordt voorgeschreven dat
bestuursorganen in de jaarlijkse begroting aandacht besteden aan de beleidsvoornemens inzake de uitvoering
van deze wet en in de jaarlijkse verantwoording verslag doen van de uitvoering ervan, mede in relatie tot de
beleidsvoornemens. Dit geldt vanaf de jaarrekening 2022. In deze paragraaf wordt hierop teruggeblikt.
Juridische zaken
In 2022 is de Wet open overheid (Woo) ingevoerd, voor wat betreft de passieve informatieplicht. De actieve
informatieplicht zal de komende jaren stapsgewijs in werking treden. Woo-verzoeken worden nu verplicht
gepubliceerd op internet. Hier hadden we met de afhandeling van de Wob-verzoeken al ervaring mee opgedaan.
We hebben het proces verbeterd met het aanstellen van contactpersonen. Het blijft een arbeidsintensief proces
voor de gehele organisatie.
Informatie en automatisering
Onze opzet is om zoveel mogelijk informatie met de stad te delen daarmee nieuwe toepassingen te laten
ontstaan, bestuurlijke transparantie te vergroten en tot betere besluitvorming te komen. Vanuit deze opzet hebben
we dit jaar vooruitlopend op de Wet open overheid (Woo) onze Wob-verzoeken actief openbaar gemaakt door
deze op ons opendata website te publiceren. Het proces van publiceren van Wob/Woo- verzoeken is ingericht
met een ondersteuningsteam om het proces effectiever te laten verlopen. Verder zijn er dit jaar twee Woo-
contactpersonen aangesteld, hebben we extra datasets gepubliceerd en zijn er activiteiten uitgevoerd ter
voorbereiding van de Woo door onder andere de achterliggende techniek van de website te verbeteren én
datasets te publiceren.
                                                         261
</pre>

====================================================================== Einde pagina 265 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 266 ======================================================================

<pre>Deel 3 Jaarrekening
De jaarrekening bestaat uit de volgende onderdelen:
1.       Overzicht van baten en lasten in de jaarrekening en de toelichting
2.       Balans en de toelichting
3.       Bijlage met het overzicht van de gerealiseerde baten en lasten per taakveld
4.       Bijlage met de verantwoordingsinformatie over specifieke uitkeringen (SiSa tabel)
5.       Controleverklaring van de onafhankelijke accountant
                                                       262
</pre>

====================================================================== Einde pagina 266 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 267 ======================================================================

<pre>Het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening over
het begrotingsjaar
Overzicht baten en lasten per programma
                                               Begroot 2022 Prim    Begroot 2022 Def     Rekening 2022
     Omschrijving
                                              Lasten Baten Saldo Lasten Baten Saldo Lasten Baten Saldo Afw
Lasten/baten
Bedragen x € 1.000.000
S00     Bestuur, dienstverlening en financien    88,9 521,8   432,9  89,1 571,8   482,7  92,3 587,5   495,2  12,5
S01     Veiligheid                               19,4   2,5   -16,9  22,6    4,8  -17,8  22,9   5,1   -17,7   0,1
S02     Bereikbaarheid                           22,9   7,7   -15,2  23,7    7,7  -16,0  21,6   7,3   -14,3   1,7
S03     Economie                                  7,0   1,0    -6,0   8,3    1,2   -7,1   8,1   1,2    -6,8   0,2
S04     Onderwijs                                19,6   2,5   -17,1  21,3    4,8  -16,5  23,5   4,8   -18,7  -2,2
S05     Cultuur                                  34,7   6,5   -28,2  36,2    7,5  -28,7  36,2   8,1   -28,1   0,6
S06     Participatie en armoedebestrijding      166,4 114,1   -52,3 172,7 120,3   -52,4 169,6 114,9   -54,7  -2,3
S07     Zorg                                     58,5   4,9   -53,6  76,6   17,5  -59,1  63,6   5,3   -58,3   0,8
S08     Welzijn en inclusie                      23,8   0,9   -22,9  38,4   12,4  -26,0  37,9  13,8   -24,1   2,0
S09     Gezondheid en sport                      22,3   3,1   -19,3  25,9    6,1  -19,8  25,3   5,6   -19,7   0,1
S10     Klimaat, energie en milieu                5,4   0,2    -5,2  10,9    6,0   -4,9   5,9   1,2    -4,7   0,2
S11     Ruimtelijke ontwikkeling                 38,6  33,9    -4,7  44,8   42,1   -2,7  26,0  16,6    -9,4  -6,7
S12     Wonen en leefomgeving                    41,0  41,0    -0,1  41,9   43,4    1,5  37,7  43,5     5,8   4,3
Subtotaal Stedelijke programma's                548,6 740,0   191,4 612,5 845,6   233,1 570,4 814,9   244,5  11,3
GEB1    CSA                                      30,6  10,5   -20,1  31,4   10,6  -20,8  29,4  10,7   -18,7   2,1
GEB2    Noordwest                                29,3   1,8   -27,5  32,7    1,9  -30,8  31,4   1,9   -29,5   1,3
GEB3    Noordoost                                23,9   1,6   -22,3  25,9    1,8  -24,2  24,5   1,7   -22,8   1,3
GEB4    Presikhaaf                               23,7   2,0   -21,7  27,1    2,2  -24,9  26,2   2,2   -24,1   0,8
GEB5    Malburgen                                36,3   4,0   -32,3  39,9    4,2  -35,8  37,9   4,2   -33,7   2,1
GEB6    Schuytgraaf/Elderveld                    23,8   2,6   -21,3  26,0    2,7  -23,4  25,0   2,7   -22,3   1,1
GEB7    De Laar/Elden                            17,2   1,3   -15,9  18,8    1,4  -17,4  18,2   1,3   -16,8   0,6
GEB8    RKV                                      27,4   1,1   -26,3  29,1    1,2  -27,9  26,0   1,3   -24,8   3,2
Subtotaal Wijk programma's                      212,3  24,9  -187,4 231,0   25,8 -205,1 218,6  25,9  -192,7  12,5
Toevoegingen/onttrekkingen aan reserve
Bedragen x € 1.000.000
S00     Bestuur, dienstverlening en financien    19,9  23,0     3,2  34,0   35,9    1,9  52,0  43,5    -8,5 -10,4
S01     Veiligheid                                0,1   0,3     0,3   0,8    1,1    0,3   0,8   1,1     0,3  -0,1
S02     Bereikbaarheid                            6,8   8,1     1,3   7,9    8,9    1,0   8,9   8,1    -0,8  -1,8
S03     Economie                                  0,2   0,7     0,5   0,2    0,7    0,5   0,4   0,7     0,4  -0,2
S04     Onderwijs                                 9,0   7,8    -1,2   9,8    7,9   -1,9   9,8   9,9     0,1   2,0
S05     Cultuur                                   1,4   1,0    -0,4   4,5    5,0    0,5   4,3   4,9     0,6   0,1
S06     Participatie en armoedebestrijding        0,6   1,5     1,0   4,2    7,0    2,8   4,5   7,0     2,5  -0,3
S07     Zorg                                     12,5   0,4   -12,2  13,1    0,9  -12,2  21,3   0,8   -20,4  -8,3
S08     Welzijn en inclusie                       0,0   0,2     0,2   2,6    2,3   -0,3   3,4   2,0    -1,4  -1,1
S09     Gezondheid en sport                       0,5   0,3    -0,1   0,8    1,0    0,2   0,8   1,0     0,2   0,0
S10     Klimaat, energie en milieu                0,0   3,1     3,1   6,3    6,7    0,4   7,1   6,7    -0,4  -0,7
S11     Ruimtelijke ontwikkeling                  0,2   0,1    -0,1   7,3    3,6   -3,7   5,1   7,3     2,2   5,9
S12     Wonen en leefomgeving                     4,0   5,6     1,5   5,7    7,0    1,4   8,7   6,2    -2,5  -3,8
Subtotaal Stedelijke programma's                 55,0  52,1    -2,9  97,1   88,0   -9,1 127,0  99,3   -27,7 -18,6
GEB1    CSA                                       0,8   0,2    -0,6   1,8    1,2   -0,6   1,9   1,3    -0,7   0,0
GEB2    Noordwest                                 0,1   0,0     0,0   0,7    0,5   -0,2   0,5   0,9     0,4   0,6
GEB3    Noordoost                                 0,1   0,0     0,0   0,6    0,5   -0,1   0,5   0,5     0,0   0,1
GEB4    Presikhaaf                                0,1   0,0    -0,1   0,8    0,6   -0,2   0,5   0,6     0,1   0,3
GEB5    Malburgen                                 0,2   0,1    -0,1   1,3    1,0   -0,4   1,0   1,0     0,0   0,3
GEB6    Schuytgraaf/Elderveld                     0,3   0,2    -0,1   0,7    0,9    0,2   0,7   0,7     0,0  -0,2
GEB7    De Laar/Elden                             0,1   0,1     0,0   0,4    0,3   -0,1   0,4   0,4    -0,1   0,0
GEB8    RKV                                       0,1   0,0     0,0   0,6    0,6   -0,1   0,6   0,6     0,0   0,1
Subtotaal Wijk programma's                        1,7   0,7    -1,0   7,0    5,5   -1,5   6,2   6,0    -0,2   1,2
Totaal                                          817,7 817,7     0,0 947,6 965,0    17,4 922,3 946,1    23,8   6,4
                                                           263
</pre>

====================================================================== Einde pagina 267 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 268 ======================================================================

<pre>Overzicht algemene dekkingsmiddelen
 Nr.  Omschrijving                            Begroot 2022 start    Begroot 2022 definitief   Rekening 2022
                                           Lasten Baten Saldo Lasten Baten Saldo Lasten Baten Saldo                   Afw
 Bedragen x € 1.000.000
 Omschrijving algemene dekkingsmiddelen:
 S00 Lokale heffingen                          0,0   58,6      58,6    0,0    58,6    58,6    0,0   58,6     58,6      0,0
 S00 Algemene uitkeringen                      0,0  449,2    449,2     0,0   504,6   504,6    0,0  521,6   521,6     17,0
 S00 Dividend                                  0,0     1,3      1,3    0,0     1,1     1,1    0,0    1,1      1,1      0,0
 S00 Financieringsfunctie                      0,0     1,0      1,0    0,0     1,1     1,1    0,0    0,9      0,9     -0,2
 S00 Overige algemene dekkingsmiddelen         0,0   11,7      11,7    0,0     6,3     6,3    0,0    5,3      5,3     -1,0
 S00 Subtotaal algemene
      dekkingsmiddelen
                                               0,0  521,8    521,8     0,0   571,7   571,7    0,0  587,5   587,5     15,8
 S00 Gerealiseerde kosten overhead            68,0     0,0    -68,0   67,6     0,0   -67,6   71,2    0,0    -71,2     -3,6
 S00 Vennootschapsbelasting                    0,6     0,0     -0,6    0,6     0,0    -0,6    0,2    0,0     -0,2      0,4
 S00 Overig                                   20,3     0,0    -20,3   20,9     0,0   -20,9   20,9    0,0    -20,9      0,0
 Totaal Bestuur, dienstverlening en           88,9  521,8    432,9    89,1   571,7   482,6   92,3  587,5   495,2     12,6
 financiën (S00)
Toelichting overzicht van baten en lasten in de jaarrekening over het begrotingsjaar
Totaal saldo lasten en baten
In 2022 is ten opzichte van de begroting een voordelig saldo van baten en lasten gerealiseerd van € 51,8 miljoen
(2021: € 44,1 miljoen). Vervolgens is ten opzichte van de begroting voor € 28,0 miljoen (2021: € 22,8 miljoen) aan
de reserves toegevoegd. Uiteindelijk resteert ten opzichte van de begroting een voordelig resultaat van € 23,8
miljoen (2021: € 21,3 miljoen). Dit resultaat wordt verrekend met de algemene reserve.
                                                                     2022                            2021
                                                       Begroting Rekening     Afwijking Begroting Rekening     Afwijking
Bedragen x € 1.000
Middelen
Saldo lasten en baten                                       27.941     51.823     23.882     9.471     44.135      34.664
Saldo toevoegingen en onttrekkingen                        -10.569    -27.957    -17.387    -9.471    -22.786     -13.315
Gerealiseerd resultaat
                                                            17.371     23.866      6.495                           21.349
Specificatie voor en nadelen
Voor de gedetailleerde toelichting op de onderstaande voor- en nadelen wordt verwezen naar de afzonderlijke
programmateksten in het jaarverslag. Bij elk programma staan de financiën vermeld in het onderdeel 'Wat heeft
het gekost'.
                                                          264
</pre>

====================================================================== Einde pagina 268 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 269 ======================================================================

<pre>                                                Begroot 2022 Def      Rekening 2022      Begroting afwijking
     Omschrijving                             Lasten Baten Saldo Lasten Baten Saldo Lasten Baten Saldo
Lasten/baten
Bedragen x € 1.000.000
S00     Bestuur, dienstverlening en financien    89,1 571,8    482,7  92,3 587,5   495,2   -3,2   15,7    12,5
S01     Veiligheid                               22,6    4,8   -17,8  22,9   5,1   -17,7   -0,2    0,3      0,1
S02     Bereikbaarheid                           23,7    7,7   -16,0  21,6   7,3   -14,3    2,2   -0,5      1,7
S03     Economie                                  8,3    1,2    -7,1   8,1   1,2    -6,8    0,2    0,0      0,2
S04     Onderwijs                                21,3    4,8   -16,5  23,5   4,8   -18,7   -2,3    0,1     -2,2
S05     Cultuur                                  36,2    7,5   -28,7  36,2   8,1   -28,1    0,1    0,5      0,6
S06     Participatie en armoedebestrijding      172,7 120,3    -52,4 169,6 114,9   -54,7    3,1   -5,4     -2,3
S07     Zorg                                     76,6   17,5   -59,1  63,6   5,3   -58,3   13,0  -12,2      0,8
S08     Welzijn en inclusie                      38,4   12,4   -26,0  37,9  13,8   -24,1    0,5    1,4      2,0
S09     Gezondheid en sport                      25,9    6,1   -19,8  25,3   5,6   -19,7    0,7   -0,5      0,1
S10     Klimaat, energie en milieu               10,9    6,0    -4,9   5,9   1,2    -4,7    5,0   -4,8      0,2
S11     Ruimtelijke ontwikkeling                 44,8   42,1    -2,7  26,0  16,6    -9,4   18,8  -25,5     -6,7
S12     Wonen en leefomgeving                    41,9   43,4     1,5  37,7  43,5     5,8    4,2    0,1      4,3
Subtotaal Stedelijke programma's                612,5 845,6    233,1 570,4 814,9   244,5   42,1  -30,7    11,3
GEB1    CSA                                      31,4   10,6   -20,8  29,4  10,7   -18,7    2,0    0,1      2,1
GEB2    Noordwest                                32,7    1,9   -30,8  31,4   1,9   -29,5    1,3    0,0      1,3
GEB3    Noordoost                                25,9    1,8   -24,2  24,5   1,7   -22,8    1,4    0,0      1,3
GEB4    Presikhaaf                               27,1    2,2   -24,9  26,2   2,2   -24,1    0,9   -0,1      0,8
GEB5    Malburgen                                39,9    4,2   -35,8  37,9   4,2   -33,7    2,1    0,0      2,1
GEB6    Schuytgraaf/Elderveld                    26,0    2,7   -23,4  25,0   2,7   -22,3    1,1    0,0      1,1
GEB7    De Laar/Elden                            18,8    1,4   -17,4  18,2   1,3   -16,8    0,6    0,0      0,6
GEB8    RKV                                      29,1    1,2   -27,9  26,0   1,3   -24,8    3,1    0,1      3,2
Subtotaal Wijk programma's                      231,0   25,8  -205,1 218,6  25,9  -192,7   12,4    0,1    12,5
S00     Bestuur, dienstverlening en financien    34,0   35,9     1,9  52,0  43,5    -8,5  -18,0   -7,6    10,4
S01     Veiligheid                                0,8    1,1     0,3   0,8   1,1     0,3   -0,1    0,0      0,1
S02     Bereikbaarheid                            7,9    8,9     1,0   8,9   8,1    -0,8   -1,0    0,8      1,8
S03     Economie                                  0,2    0,7     0,5   0,4   0,7     0,4   -0,2    0,0      0,2
S04     Onderwijs                                 9,8    7,9    -1,9   9,8   9,9     0,1    0,0   -2,0     -2,0
S05     Cultuur                                   4,5    5,0     0,5   4,3   4,9     0,6    0,2    0,1     -0,1
S06     Participatie en armoedebestrijding        4,2    7,0     2,8   4,5   7,0     2,5   -0,3    0,0      0,3
S07     Zorg                                     13,1    0,9   -12,2  21,3   0,8   -20,4   -8,2    0,1      8,3
S08     Welzijn en inclusie                       2,6    2,3    -0,3   3,4   2,0    -1,4   -0,8    0,3      1,1
S09     Gezondheid en sport                       0,8    1,0     0,2   0,8   1,0     0,2    0,0    0,0      0,0
S10     Klimaat, energie en milieu                6,3    6,7     0,4   7,1   6,7    -0,4   -0,8    0,0      0,7
S11     Ruimtelijke ontwikkeling                  7,3    3,6    -3,7   5,1   7,3     2,2    2,2   -3,7     -5,9
S12     Wonen en leefomgeving                     5,7    7,0     1,4   8,7   6,2    -2,5   -3,0    0,8      3,8
Subtotaal Stedelijke programma's                 97,1   88,0    -9,1 127,0  99,3   -27,7  -29,9  -11,3    18,6
GEB1    CSA                                       1,8    1,2    -0,6   1,9   1,3    -0,7   -0,1   -0,1      0,0
GEB2    Noordwest                                 0,7    0,5    -0,2   0,5   0,9     0,4    0,2   -0,4     -0,6
GEB3    Noordoost                                 0,6    0,5    -0,1   0,5   0,5     0,0    0,1   -0,1     -0,1
GEB4    Presikhaaf                                0,8    0,6    -0,2   0,5   0,6     0,1    0,2    0,0     -0,3
GEB5    Malburgen                                 1,3    1,0    -0,4   1,0   1,0     0,0    0,3    0,0     -0,3
GEB6    Schuytgraaf/Elderveld                     0,7    0,9     0,2   0,7   0,7     0,0    0,0    0,2      0,2
GEB7    De Laar/Elden                             0,4    0,3    -0,1   0,4   0,4    -0,1    0,0    0,0      0,0
GEB8    RKV                                       0,6    0,6    -0,1   0,6   0,6     0,0    0,1    0,0     -0,1
Subtotaal Wijk programma's                        7,0    5,5    -1,5   6,2   6,0    -0,2    0,8   -0,4     -1,2
Totaal                                          947,6 965,0     17,4 922,3 946,1    23,8   25,3  -18,9      6,4
                                                            265
</pre>

====================================================================== Einde pagina 269 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 270 ======================================================================

<pre>Overzicht algemene dekkingsmiddelen
 Nr. Omschrijving                                 Begroot 2022            Rekening 2022           Begroting
                                                    definitief                                     afwijking
                                              Lasten Baten Saldo Lasten Baten Saldo Lasten Baten Saldo
 Bedragen x € 1.000.000
 Omschrijving algemene dekkingsmiddelen:
 S00 Lokale heffingen                            0,0   58,6     58,6      0,0    58,6  58,6     0,0     0,0      0,0
 S00 Algemene uitkeringen                        0,0 504,6 504,6          0,0 521,6 521,6       0,0    17,0    17,0
 S00 Dividend                                    0,0     1,1      1,1     0,0     1,1   1,1     0,0     0,0      0,0
 S00 Financieringsfunctie                        0,0     1,1      1,1     0,0     0,9   0,9     0,0    -0,2     -0,2
 S00 Overige algemene dekkingsmiddelen           0,0     6,3      6,3     0,0     5,3   5,3     0,0    -1,0     -1,0
 S00 Subtotaal algemene dekkingsmiddelen         0,0 571,7 571,7          0,0 587,5 587,5       0,0    15,8    15,8
 S00 Gerealiseerde kosten overhead              67,6     0,0   -67,6     71,2     0,0 -71,2     3,6     0,0     -3,6
 S00 Vennootschapsbelasting                      0,6     0,0     -0,6     0,2     0,0  -0,2    -0,4     0,0      0,4
 S00 Overig                                     20,9     0,0   -20,9     20,9     0,0 -20,9     0,0     0,0      0,0
 Totaal Bestuur, dienstverlening en financiën   89,1 571,7 482,6         92,3 587,5 495,2       3,2    15,8    12,6
 (S00)
Incidentele baten en lasten
In de begroting 2022 zijn de volgende posten als incidenteel aangemerkt:
 Progr.    Omschrijving                                  Begroot 2022             Rekening 2022     Afwijking
                                                 Geamendeerd         Definitief
           Incidentele lasten
 Bedragen x € 1.000
 Div.      Algemene reserve                              14.419          15.836           15.836              -
 Div.      Gemeentefonds                                       -         23.889           22.224         1.665
 Div.      Bedrijfsvoering                                1.722            1.316           1.316             -0
 S00       Solvabiliteit                                       -         11.972           11.972              0
 S00       Post onvoorzien                                  272              272               4           268
 S02       Bereikbaarheid                                 6.848            7.107           7.375          -268
 S02/S12 Groot onderhoud en openbare ruimte                 504              720           4.054        -3.334
 S03       Evenementen                                      170              170             358          -188
 S04       Onderwijs                                      8.768            9.393           9.393             -0
 S05       Cultureel vastgoed                               231              731             731              0
 S05/S07 Volkshuisvestingsfonds Arnhem Oost                    -           6.084           6.580          -496
 S07       WMO en jeugdzorg                               5.611          11.811           19.798        -7.987
 S07       Jeugdfonds                                     6.591            6.591           6.591              0
 S07       Transformatiebudget zorg                         328              328             328              -
 S11       Plankosten stedelijke ontwikkeling                  -             250             624          -374
 S11       Grondexploitatie                                 170            7.323           5.600         1.723
 S12       Groenfonds                                          -              28             131          -103
 S12       Volkshuisvesting                                    -              43             850          -807
 Div.      Vastgoed                                       3.553            3.275           3.916          -641
           Totaal incidentele lasten                     49.187         107.139         117.679        -10.540
                                                       266
</pre>

====================================================================== Einde pagina 270 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 271 ======================================================================

<pre> Progr.     Omschrijving                                      Begroot 2022           Rekening 2022  Afwijking
                                                        Geamendeerd    Definitief
            Incidentele baten
 Bedragen x € 1.000
 Div.       Algemene reserve                                  22.239         37.331          37.331           -
 Div.       Gemeentefonds                                          -         17.713          18.045        332
 Div.       Bedrijfsvoering                                    1.597          2.457           2.457           -
 S00        ICT                                                   15             14              14           -
 S02        Bereikbaarheid                                     6.696          7.885           7.291       -594
 S02/S12 Groot onderhoud en openbare ruimte                    1.499          1.599           1.742        143
 S02        Buitengewoon beter                                   900            400             101       -299
 S02        Zuidelijke Binnenstad                              3.000          3.000           3.000           -
 S03        Evenementen                                          400            400             400           -
 S04        Onderwijs                                          7.674          7.814           7.814           0
 S05        Cultureel vastgoed                                   261            261             261           0
 S07        WMO en jeugdzorg                                     325            325             288         -37
 S07        Transformatiebudget zorg                             229            229               -       -229
 S08        Inburgering, integratie en asiel                       -            219             159         -60
 S10        Klimaat en energie                                    99            364             389          25
 S11        Duurzaamheidsleningen                                 16             16              66          50
 S12        Groenfonds                                           280            386             254       -132
 S12        Volkshuisvesting                                     188            517             173       -344
 Div.       Duurzaam Arnhem                                    3.000          3.500           3.305       -195
 Div.       Vastgoed                                           2.615          4.737           4.214       -523
            Totaal incidentele baten                          51.033         89.167          87.304     -1.863
 Progr.     Omschrijving                                     Begroting 2022          Rekening 2022  Afwijking
                                                        Geamendeerd    Definitief
 Bedragen x € 1.000
            Totaal incidentele lasten                         49.187       107.139         117.679     -10.540
            Totaal incidentele baten                          51.033         89.167          87.304     -1.863
            Per saldo hogere incidentele baten (+),
            hogere incidentele lasten (-)                      1.846        -17.972         -30.376    -12.404
Onvoorzien / strikt onvermijdbaar
In de begroting is in het stedelijk programma S00 Bestuur, dienstverlening en financiën een bedrag opgenomen
voor zowel incidentele als structurele onvoorziene lasten. Voor de incidentele onvoorziene lasten (= onvoorzien)
wordt jaarlijks een bedrag opgenomen van € 272.000. Voor de post voor structurele onvoorziene lasten (= strikt
onvermijdbaar) wordt jaarlijks een bedrag van € 767.000 gereserveerd.
                                   Begroot 2022         Rekening    Afwijking     V/N
 Omschrijving                 Primitief      Definitief     2022
 Bedragen x € 1.000
 Onvoorzien                           272          272         0          273       V
 Strikt onvermijdbaar                 767          767         0          767       V
 Totaal                             1.039        1.039         0       1.039        V
                                                             267
</pre>

====================================================================== Einde pagina 271 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 272 ======================================================================

<pre>Begrotingsanalyse
Hieronder volgt een overzicht van alle door de raad vastgestelde begrotingswijzigingen in 2022 vanaf de
vaststelling van de Begroting 2022.
 Begr. Raadsver-
                       Onderwerp                                         Exploitatie 2022          Reserves 2022     Saldo
 wijz.nr. gadering
                                                                                                  Toevoe-   Onttrek-
                                                                   Lasten       Baten       Saldo
                                                                                                   gingen    kingen
 Bedragen x € 1.000, positieve bedragen betreft voordeel, negatieve bedragen betreft nadeel
          10-11-2021 Ontwerp Begroting 2022                      -761.032     764.989       3.957  56.757    -52.800       -
 Geamendeerde MJPB 2022-2025                                     -761.032     764.989       3.957  56.757    -52.800       -
 22-000        Div.    Meerjarige effecten besluitvorming na      -22.682        5.951    -16.731    1.034   -17.765       -
                       gereedkoming boekwerk Begroting
                       2022
 21-012    19-1-2022   Kostenneutraal investeren padelbanen               -           -         -        -         -       -
 22-001     2-2-2022   Revitalisering PG Rozet                            -           -         -        -         -       -
 22-002    16-2-2022   Aankoop bosperceel Koningsheide                    -           -         -        -         -       -
 22-003    16-2-2022   Grondexploitatie de Hobbit                      -79          79          -        -         -       -
 22-004    20-7-2022   Grondexploitatie Gaardenhaage                -1.573       3.297      1.723    1.723         -       -
 22-005    28-9-2022   Fietsparkeerplan                                -65            -       -65        -       -65       -
 22-006    29-6-2022   Turap-1 2022                                  3.568       7.687     11.255        -         - 11.255
 22-007    29-6-2022   Resultaatbestemming 2021                     -2.800            -    -2.800  11.800    -14.600       -
 22-008    9-11-2022   Turap-2 2022                               -35.378      40.879       5.501      575    -1.190  6.116
 22-009 21-12-2022 Volkshuisvestingsfonds Arnhem-Oost                1.038       1.782      2.819    6.084    -3.265       -
 22-010    18-5-2022   Verzamelbesluit-1 2022                     -11.520      10.554        -966    1.474    -2.440       -
 22-011 21-12-2022 Budgetoverheveling 2022-2023                    21.221        1.497     22.719  22.719          -       -
 22-020    20-7-2022   Verzamelbesluit-2 2022                     -22.348      21.680        -668      435    -1.103       -
 22-030 21-12-2022 Verzamelbesluit-3 2022                         -11.919      13.116       1.197    1.526      -329       -
 Begroot 2022 Definitief                                         -843.569     871.511      27.941 104.127    -93.557 17.371
Begrotingsrechtmatigheid
Het budgetrecht is een recht dat de raad toekomt. Het budgetrecht van de raad houdt in dat het college in
principe alleen uitgaven kan doen en verplichtingen kan aangaan na toestemming ofwel autorisatie van de raad.
Met de vaststelling van de begroting geeft de raad het college deze toestemming. Begrotingsrechtmatigheid
houdt in dat de financiële beheershandelingen bij de gemeente binnen de begroting dienen te passen.
Begrotingsoverschrijdingen die niet bij de raad bekend zijn, beschouwt de accountant als onrechtmatig. Derhalve
legt het college aan de raad deze overschrijdingen voor. Formeel is het voldoende alleen de overschrijdingen aan
de lastenkant te laten vaststellen om deze alsnog als rechtmatig te laten beschouwen. Na instemming van de
raad met deze overschrijdingen is formeel geen sprake meer van "overschrijdingen" en geen
begrotingsonrechtmatigheid in het kader van de controleverklaring. Hieraan zijn twee voorwaarden verbonden,
conform het Besluit controle accountantscontrole decentrale overheid (Bado):
      1. het gaat om overschrijdingen waarbij het college bij het doen van de uitgaven, binnen het door de raad
           uitgezette beleid is gebleven en die nog dienen te worden geautoriseerd;
      2. de overschrijdingen worden goed herkenbaar in de jaarrekening opgenomen, passend binnen de
           aanbevelingen in de Kadernota Begrotingsrechtmatigheid van de Commissie BBV. Daarin worden de
           overschrijdingen in enkele categorieën ingedeeld, die ondanks de overschrijding gewoon als rechtmatig
           bestempeld, mits goed toegelicht in de jaarrekening. Dat gaat om:
                1. compensatie door direct gerelateerde opbrengsten;
                2. passend binnen bestaand beleid;
                3. open einde regeling;
                4. overig.
                                                             268
</pre>

====================================================================== Einde pagina 272 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 273 ======================================================================

<pre>De onderstaande tabel omvat een overzicht van alle afwijkingen in de lasten tussen de definitieve Begroting 2022
en de rekening 2022.
                                              Begroot 2022 Def     Rekening 2022          Afwijking
     Omschrijving                                 Lasten              Lasten
Lasten/baten
Bedragen x € 1.000.000
S00     Bestuur, dienstverlening en financien                89,1                92,3                 -3,2
S01     Veiligheid                                           22,6                22,9                 -0,2
S02     Bereikbaarheid                                       23,7                21,6                  2,2
S03     Economie                                              8,3                 8,1                  0,2
S04     Onderwijs                                            21,3                23,5                 -2,3
S05     Cultuur                                              36,2                36,2                  0,1
S06     Participatie en armoedebestrijding                  172,7               169,6                  3,1
S07     Zorg                                                 76,6                63,6                 13,0
S08     Welzijn en inclusie                                  38,4                37,9                  0,5
S09     Gezondheid en sport                                  25,9                25,3                  0,7
S10     Klimaat, energie en milieu                           10,9                 5,9                  5,0
S11     Ruimtelijke ontwikkeling                             44,8                26,0                 18,8
S12     Wonen en leefomgeving                                41,9                37,7                  4,2
Subtotaal Stedelijke programma's                            612,5               570,4                 42,1
GEB1    CSA                                                  31,4                29,4                  2,0
GEB2    Noordwest                                            32,7                31,4                  1,3
GEB3    Noordoost                                            25,9                24,5                  1,4
GEB4    Presikhaaf                                           27,1                26,2                  0,9
GEB5    Malburgen                                            39,9                37,9                  2,1
GEB6    Schuytgraaf/Elderveld                                26,0                25,0                  1,1
GEB7    De Laar/Elden                                        18,8                18,2                  0,6
GEB8    RKV                                                  29,1                26,0                  3,1
Subtotaal Wijk programma's                                  231,0               218,6                 12,4
Totaal                                                      843,5               789,0                 54,5
Hieronder wordt in het kort ingegaan op de aard van de overschrijding. Voor de verdere toelichting wordt
verwezen naar het onderdeel 'Wat heeft het gekost' dat in het jaarverslag voor elk programma is opgenomen.
De nadelige afwijkingen per programma worden in de volgende categorieën geplaatst:
1. Compensatie door direct gerelateerde opbrengsten:
         S00: de hogere lasten worden meer dan gecompenseerd door hogere baten op financiën en
          bedrijfsvoering;
         S01: de hogere lasten worden nagenoeg geheel gecompenseerd door hogere baten op openbare orde
          en veiligheid.
2. Passend binnen bestaand beleid:
         S04: de hogere lasten hebben betrekking op hogere uitgaven voor onderwijshuisvesting passend binnen
          het bestaande beleid (sloop van panden ten behoeve van nieuwe schoolgebouwen).
3. Open einde regeling:
         NVT
4. Overig:
         NVT
Wet Normering Topinkomens
Bezoldiging topfunctionarissen
WNT-verantwoording 2022 Gemeente Arnhem
De WNT is van toepassing op Gemeente Arnhem. Het voor Gemeente Arnhem toepasselijke
bezoldigingsmaximum is in 2022 € 216.000,- (het algemeen bezoldigingsmaximum).
                                                         269
</pre>

====================================================================== Einde pagina 273 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 274 ======================================================================

<pre>1. Bezoldiging topfunctionarissen
1a. Leidinggevende topfunctionarissen met dienstbetrekking en leidinggevende topfunctionarissen zonder
dienstbetrekking vanaf de 13e maand van de functievervulling
Leidinggevende topfunctionarissen met dienstbetrekking en leidinggevende topfunctionarissen zonder
dienstbetrekking vanaf de 13e maand van de functievervulling inclusief degenen die op grond van hun voormalige
functie nog 4 jaar als topfunctionaris worden aangemerkt.
 Gegevens 2022
                                                 JH de Baas          J.G.M. Kersten             -                -
 bedragen x € 1
                                             Gemeentesecretari
 Functiegegevens                             s                           Griffier     -                 -
 Aanvang en einde functievervulling in 2021       1/6-31/12            1/1 – 31/12              -                -
 Omvang dienstverband (als deeltijdfactor in
                                                   0,8889                   1                   -                -
 fte)
 Dienstbetrekking?                                      ja                  ja                  -                -
 Bezoldiging
 Beloning plus belastbare
                                                   77.532               127.042                 -                -
 onkostenvergoedingen
 Beloningen betaalbaar op termijn                  11.974                22.026                 -                -
 Subtotaal                                         89.507               149.067                 -                -
 Individueel toepasselijke
                                                  112.571               216.000                 -                -
 bezoldigingsmaximum
 -/- Onverschuldigd betaald en nog niet
                                                      N.v.t.              N.v.t.                -                -
 terugontvangen bedrag
 Bezoldiging                                       89.507               149.067                 -                -
 Het bedrag van de overschrijding en de
 reden waarom de overschrijding al dan niet    N.v.t.        N.v.t.  N.v.t.    N.v.t.    -          -      -         -
 is toegestaan
 Toelichting op de vordering wegens
                                                      N.v.t.              N.v.t.                -                -
 onverschuldigde betaling
 Gegevens 2021
 bedragen x € 1                                      N.v.t.          J.G.M. Kersten      R.J.M. van        P.J. Altena
                                                                                        Wuijtswinkel
                                                                                      Gemeentesecretari Gemeentesecretari
 Functiegegevens                                      n.v.t.             Griffier               s       s
 Aanvang en einde functievervulling in 2020              -             1/1 – 31-12        1/1 – 31/7       25/1 – 31/7
 Omvang dienstverband (als deeltijdfactor in
                                                         -                  1                 1                 1
 fte)
 Dienstbetrekking?                                       -                  ja                 ja               ja
                                                         -
 Bezoldiging
 Beloning plus belastbare
                                                         -              117.619             94.446           75.407
 onkostenvergoedingen
 Beloningen betaalbaar op termijn                        -               21.543             13.157           11.152
 Subtotaal                                               -              139.162            107.603           86.560
 Individueel toepasselijke
                                                         -              209.000            121.392           107.649
 bezoldigingsmaximum
 Bezoldiging                                             -              139.162            107.603           86.560
1b. Leidinggevende topfunctionarissen zonder dienstbetrekking in de periode kalendermaand 1 t/m 12
                                                                 270
</pre>

====================================================================== Einde pagina 274 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 275 ======================================================================

<pre>bedragen x € 1                                    J.H. de Baas
Functiegegevens                               Gemeentesecretaris
Kalenderjaar                                    2022       2021
Periode functievervulling in het kalenderjaar              15/6 –
                                               1/1-30/5
(aanvang – einde)                                          31/12
Aantal kalendermaanden functievervulling in
                                                  5          7
het kalenderjaar
Omvang van het dienstverband in uren per
                                                 660        744
kalenderjaar
Individueel toepasselijke
bezoldigingsmaximum
Maximum uurtarief in het kalenderjaar           € 206      € 199
Maxima op basis van de normbedragen per
                                              108.500     187.200
maand
Individueel toepasselijke maximum gehele
                                                    284.016
periode kalendermaand 1 t/m 12
Bezoldiging (alle bedragen exclusief btw)
Werkelijk uurtarief lager dan het maximum
                                                  Ja         Ja
uurtarief?1
Bezoldiging in de betreffende periode          99.000     111.600
Bezoldiging gehele periode kalendermaand
1 t/m 12 1                                          210.600
-/- Onverschuldigd betaald en nog niet
                                                        0
terugontvangen bedrag
Bezoldiging                                         210.600
Het bedrag van de overschrijding en de
reden waarom de overschrijding al dan niet      N.v.t.     N.v.t.
is toegestaan
Toelichting op de vordering wegens
                                                N.v.t.     N.v.t.
onverschuldigde betaling
Uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen
Uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen met of zonder dienstbetrekking inclusief
degenen die op grond van hun voormalige functie nog 4 jaar als topfunctionaris worden aangemerkt
Overige rapportageverplichtingen op grond van de WNT
Naast de hierboven vermelde topfunctionarissen zijn er geen overige functionarissen met een dienstbetrekking
die in 2022 een bezoldiging boven het individueel toepasselijke drempelbedrag hebben ontvangen.
                                                              271
</pre>

====================================================================== Einde pagina 275 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 276 ======================================================================

<pre>Balans en de toelichting
Activa                                     31-12-2022 31-12-2021 Passiva                                  31-12-2022 31-12-2021
Vaste activa                                                     Vaste passiva
Bedragen x € 1.000
Immateriële vaste activa                       10.205     10.522 Eigen vermogen                              276.378    224.554
Bijdragen aan activa in eigendom van           10.205     10.522 Algemene Reserve                             58.096     58.242
derden
                                                                 Bestemmingsreserves                         194.416    144.963
                                                                 Gerealiseerd resultaat boekjaar              23.866     21.349
Materiële vaste activa                        756.266    727.983 Voorzieningen                                11.187      9.486
Investeringen met een economisch nut          489.316    472.776 Voorzieningen ter egalisering van kosten      1.565      1.048
Investeringen met een economisch nut,         166.868    166.804 Voorzieningen voor verplichtingen,            9.622      8.438
waarvoor ter bestrijding van de kosten een                       verliezen en risico's
heffing kan worden geheven
Investeringen in de openbare ruimte met        85.061     73.372
een maatschappelijk nut
In erfpacht                                    15.021     15.031
Financiële vaste activa                        49.339     61.425 Vaste schulden met een rentetypische        521.406    625.025
                                                                 looptijd langer dan één jaar
Kapitaalverstrekkingen                           4.742     4.742 Obligatieleningen                            61.500          0
Leningen                                             8        10 Onderhandse leningen                        456.625    621.546
Overige langlopende leningen                   38.661     47.823 Waarborgsommen                                  226        203
Overige uitzettingen met een rentetypische       5.928     8.850 Vooruitontvangen bedragen met een             3.055      3.276
looptijd van 1 jaar of langer                                    rentetypische looptijd van één jaar of
                                                                 langer
Totaal vaste activa                           815.810    799.930 Totaal vaste passiva                        808.971    859.065
Activa                                     31-12-2022 31-12-2021 Passiva                                  31-12-2022 31-12-2021
Vlottende activa                                                 Vlottende passiva
Bedragen x € 1.000
Voorraden                                      25.731     23.697 Netto-vlottende schulden met een             12.062     19.181
                                                                 rentetypische looptijd korter dan één
                                                                 jaar
Grond- en hulpstoffen                                0         0 Kasgeldleningen aangegaan bij                     0          0
                                                                 openbare lichamen
Onderhanden werk, waaronder                    25.405     23.371 Overige kasgeldleningen                           0      3.275
bouwgronden in exploitatie
Gereed product en handelsgoederen                  326       326 Banksaldi (schuld)                              257        257
                                                                 Overige schulden                             11.805     15.649
Uitzettingen met een rentetypische             56.454     97.595 Overlopende passiva                         150.157    126.458
looptijd korter dan één jaar
Vorderingen op openbare lichamen                 1.715       499 Overige vooruit ontvangen bedragen die       21.126     14.816
                                                                 ten bate van volgende begrotingsjaren
                                                                 komen
Overige verstrekte kasgeldleningen                   0         0 Verplichtingen die in het begrotingsjaar     53.798     44.307
                                                                 zijn opgebouwd en die in een volgend
                                                                 begrotingsjaar tot betaling komen met
                                                                 uitzondering van jaarlijks terugkerende
                                                                 arbeidskosten gerelateerde
                                                                 verplichtingen van vergelijkbaar volume
                                                         272
</pre>

====================================================================== Einde pagina 276 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 277 ======================================================================

<pre> Rekening-courantverhouding met het Rijk     35.590       74.222 De van de Europese en Nederlandse         75.233    67.335
                                                                 overheidslichamen ontvangen
                                                                 voorschotbedragen
 Rekening-courantverhoudingen met niet-           0            0
 financiële instellingen
 Overige vorderingen                         19.149       22.874
 Liquide middelen                               535          327
 Banksaldi                                      466          228
 Kassaldi                                        69           99
 Overlopende activa                          72.661       83.155
 De van Europese en Nederlandse              12.201       15.659
 overheidslichamen nog te ontvangen
 voorschotbedragen die ontstaan door
 voorfinanciering op uitkering met een
 specifiek bestedingsdoel
 Overige nog te ontvangen bedragen, en de    60.460       67.496
 vooruitbetaalde bedragen die ten laste van
 volgende begrotingsjaren komen
 Totaal vlottende activa                    155.381      204.774 Totaal vlottende passiva                 162.219   145.639
 Totaal generaal                            971.191    1.004.704 Totaal generaal                          971.190 1.004.704
                                                                                                                1
De naam van de post Nog te ontvangen erfpacht canon op de balans (2021: € 8,9 miljoen) is aangepast in
'Overige uitzettingen met een rentetypische looptijd van 1 jaar of langer' conform de richtlijnen van de BBV.
De posten 'Obligo's' (2021: € 0,4 miljoen) en 'Vooruitontvangen afkoopsommen erfpacht' (2021: € 2,8 miljoen) zijn
op de balans samengevoegd (2021: € 3,3 miljoen) en de naam daarvan is aangepast in 'Vooruitontvangen
bedragen met een rentetypische looptijd van één jaar of langer' conform de richtlijnen van de BBV.
Toelichting balans
Waarderingsgrondslagen
BBV
Voor gemeenten is de regelgeving voor de jaarlijkse begrotings- en verantwoordingsstukken vastgelegd in het
Besluit begroting en verantwoording (BBV).
Overzicht van baten en lasten in de jaarrekening
De baten en lasten worden toegerekend aan het jaar waarop zij betrekking hebben. Baten en winsten worden
slechts genomen voor zover zij op balansdatum zijn gerealiseerd. Verliezen en risico’s die hun oorsprong vinden
voor het einde van het begrotingsjaar, worden in acht genomen indien zij voor het opmaken van de jaarrekening
bekend zijn geworden.
Dividendopbrengsten van deelnemingen worden als bate genomen op het moment waarop het dividend
                                                         273
</pre>

====================================================================== Einde pagina 277 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 278 ======================================================================

<pre>betaalbaar gesteld wordt.
Personeelslasten worden in principe toegerekend aan het boekjaar waarop ze betrekking hebben. Als gevolg van
het formele verbod op het opnemen van voorzieningen of schulden uit hoofde van jaarlijks terugkerende
arbeidskostengerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume, worden sommige personele lasten echter
toegerekend aan de periode waarin uitbetaling plaatsvindt. Daarbij moet worden gedacht aan componenten zoals
ziektekostenpremie ten behoeve van gepensioneerden, overlopende verlofaanspraken en dergelijke. Voor
arbeidskostengerelateerde verplichtingen van een jaarlijks vergelijkbaar volume wordt geen voorziening
getroffen of op andere wijze een verplichting opgenomen. De referentieperiode is dezelfde als die van de
meerjarenprogrammabegroting, te weten vier jaar. Indien er sprake is van (eenmalige) schokeffecten
(bijvoorbeeld reorganisaties) wordt wel een verplichting opgenomen.
Met betrekking tot de eigen bijdragen die het CAK int en aan de gemeenten afdraagt geldt op basis van de
Kadernota rechtmatigheid van de commissie BBV het volgende: Gemeenten kunnen op basis van de overzichten
van het CAK wel de aantallen personen, soort en omvang van de zorgverlening beoordelen met de eigen WMO
administratie. Probleempunt is dat door het ontbreken van inkomensgegevens op deze overzichten de informatie
over de eigen bijdrage ontoereikend is om als gemeente de juistheid op persoonsniveau en volledigheid van de
eigen bijdragen als geheel te kunnen vaststellen. Door de systematiek te kiezen van het vaststellen van de eigen
bijdragen door het CAK, heeft de wetgever in feite bepaald, dat de verantwoordelijkheid voor de juistheid en
volledigheid van de eigen bijdragen geen gemeentelijke verantwoordelijkheid is. Dat betekent dat door de
gemeenten geen zekerheden over omvang en hoogte van de eigen bijdragen kunnen worden verkregen als
gevolg van het niet kunnen vaststellen van de juistheid op persoonsniveau, zoals hiervoor is toegelicht.
Het rijk heeft voor gemeenten een pakket aan financiële maatregelen getroffen ter (gedeeltelijke) dekking van de
coronakosten/-effecten die gemeenten ondervinden. In de decembercirculaire 2020 is een totaaloverzicht van het
"compensatiepakket coronacrisis mede-overheden" opgenomen. Voor enkele maatregelen is alleen het landelijk
plafond vermeld, en is de concrete verdeelsleutel nog niet bekend en/of is de verdeling afhankelijk van de
werkelijke cijfers over 2020. Het betreft de volgende landelijke maatregelen/onderdelen en bedragen:
compensatie inkomstenderving na 1 juni (€ 100 mln.), extra beschikbaar voor inkomstenderving (€ 150 mln.),
afvalinzameling (€ 32 mln.), zwembaden en ijsbanen (€ 100 mln.) en verlenging steun sportverenigingen (1 okt
t/m 31 dec) (€ 60 mln.). Het ontbreken van een exacte verdeling/verdeelsleutel van de compensatie per
gemeente betekent dat wij voor onze gemeente geen voldoende nauwkeurige en betrouwbare
schatting/berekening kunnen maken van het bedrag waarop onze gemeente over 2020 aanspraak kan maken. In
overeenstemming met de uitspraak van de commissie BBV verwerken wij het financiële effect van deze
onderdelen/maatregelen uit het aanvullende compensatiepakket in de jaarrekening 2021.
Balans
Algemeen
De waardering van de activa en passiva vindt plaats op basis van historische kosten. Tenzij bij de desbetreffende
balanspost anders is vermeld, worden de activa en passiva opgenomen tegen nominale waarden.
Immateriële vaste activa
De bijdragen aan activa in eigendom van derden worden vanaf het moment van ingebruikneming lineair
afgeschreven op basis van de afschrijvingstermijnen van de materiële vaste activa.
Materiële vaste activa
De waardering is tegen verkrijgings- of vervaardigingsprijs. Specifieke investeringsbijdragen van derden worden
op de desbetreffende investering in mindering gebracht voor zover die de voorlopige kosten van de investering
niet overstijgen.
Investeringen kunnen bestaan uit meerdere delen (componenten), waarvoor verschillende afschrijvingstermijnen
gelden. In dat geval wordt de zogenoemde componentenmethode gebruikt. Deze houdt in dat verschillende
samenstellende delen van het bewuste materieel vast actief afzonderlijk worden geactiveerd en de verschillende
delen worden afgeschreven op basis van de bij die componenten horende afschrijvingstermijn.
Slijtende investeringen worden vanaf het eerste boekjaar na het moment van ingebruikneming lineair
afgeschreven op basis van de verwachte gebruiksduur. Op grondbezit met economisch nut wordt niet
afgeschreven.
                                                         274
</pre>

====================================================================== Einde pagina 278 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 279 ======================================================================

<pre>Bij de waardering wordt in voorkomende gevallen rekening gehouden met een vermindering van de waarde,
indien deze naar verwachting duurzaam is.
De gehanteerde afschrijvingstermijnen in jaren zijn hieronder opgenomen
 Activasoort                                                            Afschrijvingstermijn
                                                                                     in jaren
 Gronden en terreinen
 Grond                                                                                      0
 Bedrijfsgebouwen en woonruimten
 Parkeergarages                                                                            50
 Permanente gebouwen & Verbouwingen, renovaties en restauraties*                           40
 Installaties, leidingen en voorzieningen                                                  20
 Semi – permanente gebouwen                                                                20
 Dak en/of dakbedekking                                                                    15
 Grond-, weg- en waterbouwkundige werken
 Bruggen en viaducten (verkeerstechnische kunstwerken)                                     75
 Lage Kade                                                                                 60
 Bomen                                                                                     50
 Rioleringen                                                                               40
 Verkeersinfrastructuur                                                                    30
 Openbare verlichting: kabels                                                              25
 Bouwkundige voorzieningen                                                                 20
 Herinrichting wijken (niet meer in gebruik vanaf 01.01.2011)                              20
 Kunstgrasvelden – onderlaag                                                               20
 Verkeersvoorzieningen & Verkeersregelingen                                                20
 Openbare verlichting: masten & LED-armaturen                                              15
 Sport grasvelden                                                                          15
 Beschoeiingen & Voorzieningen in bossen en parken / hekwerk                               10
 Kunstgrasvelden – bovenlaag                                                               10
 Openbare verlichting: LED-behuizingen                                                     10
 Parkeermaatregelen                                                                        10
 Vervoermiddelen
 Tractoren - landbouwvoertuigen                                                            10
 Fietsen en scooters                                                                        5
 Personenauto’s                                                                             5
 Vrachtauto’s                                                                               5
 Machines, apparaten en installaties
 Zonnepanelen                                                                              25
 Machines en installaties (niet vast aan/in gebouwen)                                      10
 Parkeerapparatuur                                                                         10
 Telecommunicatie voorzieningen & Glasvezelbekabeling                                      10
 Datacommunicatie voorzieningen & Hard- en software                                         5
 Gereedschappen                                                                             5
                                                              275
</pre>

====================================================================== Einde pagina 279 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 280 ======================================================================

<pre> Overige materiële vaste activa
 Ondergronds afvaltransportsysteem                                                                                                     30
 Inrichting van gebouwen en inventaris                                                                                                 15
 (ondergrondse) Afvalcontainers                                                                                                        10
 Toegankelijke toiletten                                                                                                               10
 Speelvoorziening                                                                                                                      10
 * Voor een beperkte categorie oudere schoolgebouwen wordt een afwijkende (langere) afschrijvingstermijn gebruikt. Dit betreft
 schoolgebouwen die eind jaren ‘70 zijn overgegaan van het Rijk naar de gemeente; destijds zijn de afschrijvingstermijnen die het Rijk
 hanteerde overgenomen.
Onder de materiële vaste activa zijn onderhanden activa (activa in uitvoering) opgenomen. Het betreft
vooruitbetaalde termijnen en gemaakte kosten (inkopen en personeelskosten) op investeringen in kapitaalwerken
die nog niet zijn opgeleverd. Na gereedmelding worden deze activa ondergebracht in één van de
bovengenoemde rubrieken.
Voor de waarde van de in erfpacht uitgegeven gronden geldt de uitgifteprijs van eerste uitgifte als
verkrijgingsprijs. Gronden in eeuwigdurende erfpacht worden gewaardeerd tegen registratiewaarde.
Financiële vaste activa
De post financiële vaste activa omvat voornamelijk deelnemingen in een aantal vennootschappen, langlopende
leningen u/g en nog te ontvangen erfpacht canon.
Het aandelenbezit is gewaardeerd tegen verkrijgingsprijs of lagere marktwaarde. De leningen zijn gewaardeerd
tegen nominale waarde. Zonodig is een voorziening voor verwachte oninbaarheid in mindering gebracht. De
jaarlijks ontvangen canon bij eeuwigdurend in erfpacht uitgegeven gronden zijn opgenomen tegen contante
waarde. Het uitgangspunt daarbij is de interne rekenrente bij uitgifte, die gedurende de duur van de
overeenkomst ongewijzigd blijft.
Voorraden
De als onderhanden werken opgenomen grondexploitatieprojecten en overige onderhanden werken zijn
gewaardeerd tegen de vervaardigingsprijs, dan wel de lagere marktwaarde. De vervaardigingsprijs omvat de
kosten die rechtstreeks aan de vervaardiging kunnen worden toegerekend overeenkomstig de kostensoortenlijst
van het Besluit ruimtelijke ordening (zoals grondaankopen en kosten bouw- en woonrijp maken). Daarnaast
omvat de vervaardigingsprijs de daadwerkelijk te betalen rente over het vreemd vermogen.
Voor winsten uit de grondexploitatieprojecten en overige onderhanden werken geldt vanuit de BBV notitie
grondexploitatie de percentage of completion methode: voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn
gerealiseerd kan tussentijds naar rato van de voortgang van de grondexploitatie winst worden genomen. Hiervoor
moet het resultaat op de grondexploitatie wel op betrouwbare wijze kunnen worden ingeschat. Indien aan de
volgende voorwaarden is voldaan, bestaat er voldoende zekerheid om winst te kunnen nemen:
       1. Het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat.
       2. De grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht.
       3. De kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd).
Zolang daarvan geen sprake is, worden de verkregen verkoopopbrengsten ten volle op de vervaardigingskosten
in mindering gebracht. Indien uit de prognoses blijkt, dat de boekwaarde niet kan worden gecompenseerd met
verwachte toekomstige opbrengsten, wordt voor het tekort een voorziening getroffen.
De vooruitontvangen bijdragen voor het onderhanden werk worden in mindering gebracht op de
vervaardigingskosten.
Gereed product wordt gewaardeerd tegen de kostprijs of tegen de marktwaarde indien de marktwaarde lager is
dan de kostprijs. Dat laatste doet zich met name voor indien voorraden incourant worden. De kostprijs bestaat uit
de verkrijgingsprijs van grond- en hulpstoffen en de loon- en machinekosten die aan de vervaardiging kunnen
worden toegerekend.
De overige grond- en hulpstoffen worden gewaardeerd tegen verkrijgingsprijs.
                                                                               276
</pre>

====================================================================== Einde pagina 280 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 281 ======================================================================

<pre>Ten aanzien van de waardering van de grondexploitatie bestaat een schattingsonzekerheid. Hoewel de op dit
moment meest waarschijnlijke inschatting is opgenomen in de jaarrekening, kan de realisatie in de toekomst
afwijken van deze schatting. Deze schattingsonzekerheid ontstaat door de omvang en de lange looptijd van met
name project Schuytgraaf.
Uitzettingen en overlopende activa
De vorderingen worden gewaardeerd tegen nominale waarde. Voor verwachte oninbaarheid is een voorziening in
mindering gebracht.
Liquide middelen
Deze activa worden tegen nominale waarde opgenomen.
Eigen vermogen
Het eigen vermogen bestaat uit de algemene reserve en de bestemmingsreserves. De algemene reserve is vrij
besteedbaar. Bestemmingsreserves zijn reserves die de gemeenteraad voor specifieke doelen heeft ingesteld of
die dienen om schommelingen op te vangen in aan derden in rekening te brengen tarieven.
Voorzieningen
Voorzieningen worden gewaardeerd op het nominale bedrag van de betrokken verplichting c.q. het voorzienbare
verlies. De voorzieningen voor pensioenen wethouders zijn op contante waarde gewaardeerd.
Schulden met een rentetypische looptijd langer dan één jaar
Van de langlopende schulden is de oorspronkelijke looptijd een jaar of langer. Deze schulden zijn gewaardeerd
tegen nominale waarde.
De vooruitontvangen afkoopsommen bij tijdelijk in erfpacht uitgegeven gronden vallen vrij ten gunste van het
resultaat naar gelang de looptijd van het erfpachtcontract.
Netto-vlottende schulden met een rentetypische looptijd korter dan één jaar
Van de netto-vlottende schulden is de oorspronkelijke looptijd een jaar of korter. Deze schulden zijn gewaardeerd
tegen nominale waarde.
Overlopende passiva
De onder de noemer overlopende passiva gepresenteerde schulden en vooruitontvangen bedragen hebben
betrekking op een resterende looptijd van minder dan een jaar en zijn gewaardeerd tegen nominale waarde.
De ontvangen bijdragen die de voorlopige kosten van investeringen en faciliterende grondexploitatieplannen
overstijgen, worden gepresenteerd als overige vooruitontvangen bedragen (die ten bate van volgende
begrotingsjaren komen).
Daarnaast worden de van Europese en Nederlandse overheidslichamen ontvangen voorschotbedragen (voor
uitkeringen met een specifiek bestedingsdoel die dienen ter dekking van lasten van volgende begrotingsjaren)
uitgesplitst naar de ontvangen bedragen van: Europese overheidslichamen, Het Rijk & Overige Nederlandse
overheidslichamen.
Overig
Overzicht van de gerealiseerde baten en lasten per taakveld
In de bijlage bij de jaarrekening is het overzicht van de gerealiseerde baten en lasten per taakveld opgenomen.
Hierbij wordt de indeling en het verdelingsprincipe gehanteerd conform de begroting. De vergelijkende cijfers van
de begroting zijn, waar nodig, qua rubricering voor vergelijkingsdoeleinden tussen de taken aangepast.
Bedragen
Alle bedragen in de jaarrekening zijn X € 1.000, tenzij anders aangegeven.
                                                          277
</pre>

====================================================================== Einde pagina 281 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 282 ======================================================================

<pre>Immateriële vaste activa
Verloopstaat immateriële vaste activa
                                                         Inves-    Desinves-           Af-    Bijdragen
 Omschrijving                          31-12-2021      teringen     teringen   schrijving   van derden   31-12-2022
 Bedragen x € 1.000
 Bijdragen aan activa in eigendom
 van derden                                10.522              0            0        -317             0      10.205
 Totaal                                    10.522              0            0        -317             0      10.205
Materiële vaste activa
Specificatie materiële vaste activa
 Omschrijving                   31-12-2022 31-12-2021
 Bedragen x € 1.000
 Investeringen met een
 economisch nut                    489.316     472.776
 Investeringen met een
 economisch nut, waarvoor ter
 bestrijding van de kosten een
 heffing kan worden geheven        166.868     166.804
 Investeringen in de openbare
 ruimte met een
 maatschappelijk nut                85.061      73.372
 In erfpacht                        15.021      15.031
 Totaal                            756.266     727.983
Investeringen met een economisch nut
Verloopstaat Investeringen met een economisch nut: geen heffing
 Omschrijving                   31-12-2021   Verloop                                                            31-12-2022
                                                                                                      Afwaard.
                                                                                         Bijdragen duurzame
                                                            Inves- Desinves- Afschrij-           en waardever-
                                               Herubr.   teringen teringen        ving subsidies mindering
 Bedragen x € 1.000
 Gronden en terreinen               69.347       1.838         744     -1.234        0            0          0      70.695
 Bedrijfsgebouwen                  380.998           0     32.125      -2.185 -14.568           -14          0     396.356
 Grond-, weg- en
 waterbouwkundige werken             4.980           0         821          0     -326            0          0       5.475
 Machines, apparaten en
 installaties                        4.945           0         464          0   -1.134            0          0       4.275
 Vervoersmiddelen                      383           0         313          0     -114            0          0         582
 Overige materiële vaste activa     12.123          98       1.210        -28   -1.470            0          0      11.933
 Totaal                            472.776       1.936     35.677      -3.447 -17.612           -14          0     489.316
De belangrijkste activeringen in 2022 betreffen :
           Nieuwbouw Prisma speciaal onderwijs (€ 10,3 miljoen),
           Doorwerthlaan portocabins en verbouwing (€ 5,3 miljoen).
                                                             278
</pre>

====================================================================== Einde pagina 282 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 283 ======================================================================

<pre>De belangrijkste onderhanden activa naar de stand van 31-12-2022 betreffen vooral lopende investeringen in het
onderwijs ter waarde van € 20,7 miljoen, waaronder de nieuwbouw De Parkschool en IBN-I Sina (€ 8,2 miljoen)
en overige onderwijshuisvesting. Daarnaast zijn er ook onderhanden investeringen met de aankoop van
portocabins in Schuytgraaf voor de Oekraïne opvang (€ 3,8 miljoen).
Investeringen economisch nut met heffing
Verloopstaat investeringen met een economisch nut, waarvoor ter bestrijding van de kosten wel heffing kan
worden geheven
 Omschrijving                   31-12-2021 Verloop                                                            31-12-2022
                                                                                                   Afwaard.
                                                                                    Bijdragen duurzame
                                                 Her-   Inves- Desinves- Afschrij-          en waardever-
                                                rubr. teringen teringen      ving subsidies mindering
 Bedragen x € 1.000
 Grond-, weg- en
 waterbouwkundige werken           160.375          0     6.774        0   -5.516          -37             0      161.596
 Overige materiële vaste activa      6.429          0         0        0   -1.157             0            0        5.272
 Totaal                            166.804          0     6.774        0   -6.673          -37             0      166.868
De belangrijkste activeringen in 2022 betreffen investeringen in de gemeentelijke riolering (in totaal € 6,8 miljoen
inclusief reeds onderhanden activa vanuit de beginbalans).
Investeringen met een maatschappelijk nut
Verloopstaat investeringen met een maatschappelijk nut
 Omschrijving                   31-12-2021 Verloop                                               31-12-2022
                                                                                    Bijdragen
                                                 Her-   Inves- Desinves- Afschrij-          en
                                                rubr. teringen teringen      ving subsidies
 Bedragen x € 1.000
 Maatschappelijk nut vóór
 2017
 Grond-, weg- en
 waterbouwkundige werken            45.328          0         0      -15   -2.736             0      42.577
 Maatschappelijk nut na 2017
 Grond-, weg- en
 waterbouwkundige werken            28.044        -98   16.624         0   -1.241         -845       42.484
 Totaal                             73.372        -98   16.624       -15   -3.977         -845       85.061
De materiële activa in de openbare ruimte met maatschappelijk nut betreffen infrastructurele werken in de
openbare ruimte, zoals wegen, pleinen, bruggen, viaducten en parken. De spelregels hiervoor zijn vanaf het
begrotingsjaar 2017 gelijk aan die met economisch nut. Voor 2017 was er geen verplichting om alle investeringen
in maatschappelijk nut te activeren.
De belangrijkste activeringen in 2022 betreffen investeringen in:
         Infrastructuur en bewegwijzering (€ 5,2 miljoen),
         Openbare verlichting (€ 3,0 miljoen),
         Bomenplan (€ 1,2 miljoen).
                                                         279
</pre>

====================================================================== Einde pagina 283 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 284 ======================================================================

<pre>In erfpacht
 Omschrijving                   31-12-2021  Verloop                                                            31-12-2022
                                                                                                     Afwaard.
                                                                                       Bijdragen duurzame
                                                 Her-      Inves- Desinves- Afschrij-         en waardever-
                                                rubr.   teringen teringen        ving subsidies mindering
 Bedragen x € 1.000
 in erfpacht uitgegeven
 gronden                             15.031         0           0         -10       0           0            0     15.021
 Totaal                              15.031         0           0         -10       0           0            0     15.021
Financiële vaste activa
Verloopstaat financiele vaste activa
 Omschrijving                                   31-12-2021                    Verloop                  31-12-2022
                                                              Herrubricering  Verhoging    Aflossing
 Bedragen x € 1.000
 Kapitaalverstrekkingen                               4.742                0          0             0       4.742
 Leningen                                                 10               0          0            -2           8
 Overige langlopende leningen                        47.823                0      1.082      -10.244       38.661
 Overige uitzettingen met een rentetypische
 looptijd van 1 jaar of langer                        8.850                0          0        -2.922       5.928
 Totaal                                              61.425                0      1.082      -13.168       49.339
Specificatie kapitaalverstrekkingen
 Omschrijving                                   31-12-2022     31-12-2021
 Bedragen x € 1.000
 Scalabor B.V.                                        3.500         3.500
 Bank Nederlandse Gemeenten                           1.241         1.241
 Sportbedrijf Arnhem B.V.                                   1            1
 Totaal                                               4.742         4.742
Specificatie leningen
 Omschrijving                                   31-12-2022     31-12-2021
 Bedragen x € 1.000
 Woningstichting Omnia                                      8           10
 Totaal                                                     8           10
                                                            280
</pre>

====================================================================== Einde pagina 284 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 285 ======================================================================

<pre>Specificatie overige leningen
Omschrijving                                    31-12-2022   31-12-2021
Bedragen x € 1.000
Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn)              8.970      11.197
Sportbedrijf Arnhem B.V.                              7.696        8.939
Stichting MSA                                         4.315        5.209
Stichting DrieGasthuizenGroep                         1.298        3.180
Gelderse Hogeschool                                   1.280        2.534
OK 72                                                 2.014        2.014
Moscowa                                               1.806        1.956
Stichting Oostpool                                    1.527        1.621
Kunstbedrijf                                          1.092        1.488
Stichting Eusebius                                    1.293        1.363
Focus                                                   576          607
Kredietbank Nederland                                   500          500
Luxor                                                   416          485
Rozet                                                   323          405
Zwembad Klarenbeek                                      274          312
Overige instellingen                                    823          938
Leenbijstand BUIG                                     5.665        6.344
Voorziening leenbijstand BUIG                        -1.209       -1.269
Totaal                                              38.659       47.823
Specificatie overige uitzettingen
Omschrijving                                    31-12-2022   31-12-2021
Bedragen x € 1.000
Nog te ontvangen erfpacht canon                       5.928        8.850
Totaal                                                5.928        8.850
Voorraden
Specificatie voorraad
Omschrijving                        31-12-2022 31-12-2021
Bedragen x € 1.000
Grond- en hulpstoffen                        0           0
Onderhanden werk, waaronder
                                        25.405     23.371
bouwgronden in exploitatie
Gereed product en
                                           326         326
handelsgoederen
Totaal                                  25.731     23.697
                                                          281
</pre>

====================================================================== Einde pagina 285 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 286 ======================================================================

<pre>Specificatie onderhanden werk
Omschrijving                   31-12-2022 31-12-2021
Bedragen x € 1.000
Grondexploitatieprojecten           95.457     95.070
Voorzieningen verliezen
                                   -65.252    -65.249
grondexploitatie
Overig onderhanden werk             -4.800     -6.450
Voorzieningen verliezen overig
                                         0          0
onderhanden werk
Totaal                              25.405     23.371
Verloop grondexploitatie
Omschrijving                   31-12-2021                       Verloop                       31-12-2022
                                            Herrubr.   Kosten    Opbrengsten   Afwaardering
                                                                                  duurzame
                                                                                    waarde-
                                                                               vermindering
Bedragen x € 1.000
Grondexploitatieprojecten           95.070     -1.319    14.719        -13.014              0     95.457
Overig onderhanden werk             -6.450        282     2.378         -1.010              0      -4.800
Totaal                              88.620     -1.037    17.098        -14.023              0     90.657
Verklaring saldo grondexploitatie
Omschrijving                   31-12-2021                             Verloop                             31-12-2022
                                                         Winst-     Gemaakte   Gerealiseerde Bijdragen
                                            Herrubr.   neming          kosten   opbrengsten van derden
Bedragen x € 1.000
Schuytgraaf                         26.948        -50    -2.790          9.753         -6.424        -118     27.319
Arnhem Centraal                     55.472          0         0          1.200              0           0     56.672
Koningspley                          1.923          0       -40            119            -12           0       1.990
Presikhaaf                           7.023     -1.269         0            210            -43           0       5.921
De Hobbit                                0          0         0             25              0           0          24
De Maten                             6.392          0         0          1.425         -1.640           0       6.177
Saksen Weimar                            0          0         0             18             -3           0          15
Centrum Zuid                           299          0         0            544              0           0         843
Oostelijk Centrum Gebied               728          0         0            337           -179           0         887
Zuidelijke binnenstad fase 1        -5.361          0      -630            651           -300           0      -5.640
ZB Coehoorn Noord                    1.646          0         0            418           -833           0       1.232
Overige                                  0          0         0             18              0           0          18
Totaal                              95.069     -1.319    -3.460         14.719         -9.435        -118     95.457
                                                     282
</pre>

====================================================================== Einde pagina 286 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 287 ======================================================================

<pre>Verklaring saldo overig onderhanden werk
 Omschrijving                     31-12-2021                        Verloop                        31-12-2022
                                                         Gemaakte    Gerealiseerde  Bijdragen van
                                                 Herrubr    kosten    opbrengsten          derden
 Bedragen x € 1.000
 Arnhem Centraal                          799          0       118              -24              0         894
 Malburgen                             -6.032       -200       874             -334              0      -5.691
 Zuidelijke binnenstad                    113          0          2               0              0         115
 Presikhaaf                               161          0          5               0              0         166
 Korenkwartier                         -1.513          0       211             -112              0      -1.415
 Overig                                    22        482     1.169             -541              0       1.132
 Totaal                                -6.450        282     2.378           -1.011              0      -4.800
Nadelige resultaten
Jaarlijks worden de resultaten van alle projecten doorgerekend. Indien deze doorrekening tot een nadelig
resultaat leidt en er geen andere compenserende maatregelen in het project getroffen kunnen worden, wordt
daartoe een voorziening ingesteld of de bestaande voorziening verhoogd. Verliezen bij afsluiting van projecten,
naast reeds getroffen voorzieningen, komen ten laste van het resultaat van het boekjaar.
                                                   Nog te
 Omschrijving                     Boekwaarde realiseren      Totaal
 Kosten
 Bedragen x € 1.000.000
 Verwervingen                              205          2      208
 Civiele kosten                            153         32      185
 Overige kosten                             73          7        80
 Plankosten en VTU                         143         11      155
 Totaal kosten                             575         53      628
 Opbrengsten
 Grondopbrengsten                          371         91      462
 Overige opbrengsten                       112          2      114
 Subsidies / bijdragen                      43          6        49
 Totaal opbrengsten                        526         99      624
 Rente / Kosten- en
 opbrengstenstijging                        46          8        54
 Voorziening Grondbedrijf                                       -65
 Resultaat (op eindwaarde)                                       62
 Resultaat op contante waarde per
 31-12-2022                                                      58
Specificatie gereed product en handelsgoederen
 Omschrijving
                                  31-12-2022 31-12-2021
 Bedragen x € 1.000
 Bovenleiding materiaal trolley           326        326
 Totaal                                   326        326
                                                        283
</pre>

====================================================================== Einde pagina 287 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 288 ======================================================================

<pre>Verklaring saldo gereed product en handelsgoederen
Omschrijving                         31-12-2021                   Verloop                 31-12-2022
                                                    Herrubr. Aankopen     Verkopen
Bedragen x € 1.000
Bovenleiding materiaal Trolley               326             0         0          0              326
Totaal                                       326             0         0          0              326
Uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan één jaar
Specificatie uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan één jaar
Omschrijving                                                                  31-12-2022     31-12-2021
Bedragen x € 1.000
Vorderingen op openbare lichamen                                                    1.715            499
Rekening-courantverhouding met het Rijk                                           35.590         74.222
Overige vorderingen                                                               19.149         22.874
Totaal                                                                            56.454         97.595
Specificatie vorderingen op openbare lichamen
Omschrijving                                                                  31-12-2022     31-12-2021
Bedragen x € 1.000
Debiteuren publiekrechtelijk                                                        1.715            499
Totaal                                                                              1.715            499
Specificatie rekening-courantverhouding met het Rijk
Omschrijving                                                                  31-12-2022     31-12-2021
Bedragen x € 1.000
Rc-verhouding Ministerie van financiën: schatkistbankieren                        35.590         74.222
Totaal                                                                            35.590         74.222
Specificatie overige vorderingen
Omschrijving                                                                  31-12-2022     31-12-2021
Bedragen x € 1.000
Vorderingen m.b.t. lokale heffingen                                                 4.362          9.440
Voorziening oninbaarheid m.b.t. lokale heffingen                                     -411           -411
Vorderingen m.b.t. sociale zekerheid                                                9.678        10.077
Voorziening oninbaarheid m.b.t. sociale zekerheid                                  -4.392         -4.564
Debiteuren privaatrechtelijk                                                        8.959          8.111
Voorziening oninbaarheid m.b.t. debiteuren privaatrechtelijk                         -343         -1.128
Overige vorderingen                                                                 1.296          1.349
Totaal                                                                            19.149         22.874
                                                              284
</pre>

====================================================================== Einde pagina 288 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 289 ======================================================================

<pre>Liquide middelen
Specificatie liquide middelen
Omschrijving                                              31-12-2022      31-12-2021
Bedragen x € 1.000
Banksaldi                                                        466              228
Kassaldi                                                          69               99
Totaal                                                           535              327
Gemiddeld saldo banken per kwartaal
                                                                                                 Over- /
                                                      Drempelbedrag
Kwartaal                                                              Realisatie 2022    onderschrijding
                                                                2022
                                                                                                    2022
Bedragen x € 1.000
1e kwartaal                                                   10.522            9.844               -678
2e kwartaal                                                   10.522           10.103               -419
3e kwartaal                                                   10.522           10.174               -348
4e kwartaal                                                   10.522           10.244               -278
Overlopende activa
Specificatie overlopende activa
Omschrijving                                                31-12-2022         31-12-2021
Bedragen x € 1.000
De van Europese en Nederlandse overheidslichamen nog             12.201            15.659
te ontvangen voorschotbedragen die ontstaan door
voorfinanciering op uitkering met een specifiek
bestedingsdoel
Vooruitbetaalde bedragen                                          4.759            28.353
Nog te ontvangen bedragen                                        19.526             3.175
BCF                                                              35.183            34.988
                                                                    992               980
Vooruitbetaalde faciliterende grondexploitatieplannen
Overige nog te ontvangen bedragen, en de vooruitbetaalde         60.460            67.496
bedragen die ten laste van volgende begrotingsjaren
komen
Totaal                                                           72.661            83.155
                                                        285
</pre>

====================================================================== Einde pagina 289 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 290 ======================================================================

<pre>Verloopstaat overige nog te ontvangen bedragen
Verloopstaat Overige nog te ontvangen bedragen, en de vooruitbetaalde bedragen die ten laste van volgende
begrotingsjaren komen.
Omschrijving                                                31-12-2021              Verloop             31-12-2022
                                                                                           Verminde-
                                                                        Toevoegingen
                                                                                            ringen
Bedragen x € 1.000
Vooruitbetaalde bedragen                                         28.353         112.025        -135.619      4.759
Nog te ontvangen bedragen                                         3.175          19.526          -3.175     19.526
BCF                                                              34.988          35.183         -34.988     35.183
Vooruitbetaalde faciliterende grondexploitatieplannen               980             992            -980        992
Totaal                                                           67.496         167.726        -174.762     60.460
Verloopstaat Europese en Nederlandse overheidslichamen
Verloopoverzicht de van Europese en Nederlandse overheidslichamen nog te ontvangen voorschotbedragen die
ontstaan door voorfinanciering op uitkering met een specifiek bestedingsdoel.
Omschrijving                                                31-12-2021              Verloop             31-12-2022
                                                                                           Verminde-
                                                                        Toevoegingen
                                                                                            ringen
Bedragen x € 1.000
Europese overheidslichamen                                          196             147            -196        147
Het Rijk                                                          9.906          10.220          -9.906     10.220
Overige Nederlandse overheidslichamen                             5.557           1.834          -5.557      1.834
Totaal                                                           15.659          12.201         -15.659     12.201
Eigen vermogen
Specificatie eigen vermogen
Omschrijving                                          31-12-2022        31-12-2021
Bedragen x € 1.000
Algemene reserve                                            58.096           58.242
Bestemmingsreserves                                       194.416          144.963
Gerealiseerd resultaat boekjaar                             23.866           21.349
Totaal                                                    276.378          224.554
Mutatie t.o.v. vorige jaar                                  51.824           44.134
Solvabiliteit                                              28,46%           22,35%
                                                      286
</pre>

====================================================================== Einde pagina 290 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 291 ======================================================================

<pre>Verloopstaat eigen vermogen
In de mutaties van de algemene reserve zijn alle begrote dotaties en onttrekkingen verwerkt. De afwijkingen ten
opzichte van de begroting zijn meegenomen in het gerealiseerd resultaat.
                                                                 Algemene
 Omschrijving                                                                Bestemmingsreserves            Totaal
                                                                    reserve
 Bedragen x € 1.000
 Saldo 31-12-2021                                                    58.242                 144.964        203.206
 Gerealiseerd resultaat voorgaand boekjaar                           21.349                         0       21.349
 Saldo 01-01-2022                                                    79.591                 144.964        224.555
 Gerealiseerde toevoegingen                                          15.836                 117.428        133.264
 Gerealiseerde onttrekkingen                                        -37.331                  -67.976      -105.307
 Saldo 31-12-2022                                                    58.096                 194.416        252.511
 Gerealiseerd resultaat boekjaar                                     23.866                         0       23.866
 Saldo 01-01-2023                                                    81.962                 194.416        276.378
Bestemmingsreserves (BR)
Doelstelling per bestemmingsreserve.
Naam      BR Onderzoek Rekenkamer ( S00 )
Doel      In het jaarbudget van de Rekenkamer is ruimte voor het uitvoeren van ongeveer twee grote onderzoeken per jaar.
          Echter, de Rekenkamer is de afgelopen jaren, mede door een actieve gemeenteraad, op ad-hoc basis verzocht
          aanvullende onderzoeken uit te voeren. Het karakter van dit soort onderzoeken in combinatie met de gewenste korte
          doorlooptijd noodzaken inhuur van externen. Toevoeging van onderbestedingen op het reguliere onderzoeksbudget
          en eventueel positief saldo op het product Rekenkamer geven Raad en Rekenkamer iets meer ruimte om snel en
          adequaat onderzoeken op te pakken.
Naam      BR Raad ( S00 )
Doel      Ervaringen in den lande wijzen uit dat de kosten voor het uitvoeren van een raadsonderzoek / enquête een veelvoud
          bedragen van het budget dat de Griffie jaarlijks hiervoor te besteden heeft van € 15.000. Zodoende wordt dit budget,
          voor zover het niet wordt aangewend, jaarlijks toegevoegd aan de bestemmingsreserve totdat het plafond (ingesteld
          op € 75.000) hiervoor is bereikt. Als er zich dan in enig jaar een raadsonderzoek wordt uitgevoerd, dan kan deze
          reserve hiervoor aangewend worden.
Naam      BR Risico en beheer Arnhem Centraal ( S00 )
Doel      Deze bestemmingsreserve heeft een dekkingsfunctie voor kosten en andere onverwachte ontwikkeling binnen het
          project Arnhem Centraal. Daar onder vallen de transferhal, het ondergronds afval transport systeem en de
          grondexploitatie. Als alle projectonderdelen zijn afgerond kan deze bestemmingsreserve worden opgeheven.
Naam      BR Solvabiliteit ( S00 )
Doel      In de bestemmingsreserve wordt een buffer opgebouwd voor een robuustere financiële positie. Naast de algemene
          reserve die direct meetelt in de berekening van de beschikbare weerstandscapaciteit, vormt de BR Solvabiliteit een
          belangrijke bijdrage in de vergroting van het eigen vermogen.
Naam      BR Fractie-ondersteuning ( S00 )
Doel      Deze bestemmingsreserve wordt gebruikt ter dekking van de extra kosten die worden veroorzaakt door de afsplitsing
          van een fractie. Deze extra kosten worden voor 50% betaald uit de bestemmingsreserve en voor 50% uit een korting
          op de ondersteuning van de af te splitsen fractie en de oorspronkelijke fractie. Hierbij wordt voorkomen dat bij
          afsplitsingen de financiële gevolgen volledig bij de fracties worden neergelegd.
                                                                287
</pre>

====================================================================== Einde pagina 291 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 292 ======================================================================

<pre>Naam BR ICT ( S00 )
Doel Deze Br dient om de ICT-omgeving up-to-date en stabiel te houden.
     Er worden twee centrale ambities onderkend:
     1. Betrouwbare IT (basis op orde)
     Snel, Safe & Simpel IT voorziening. Door werken onder Architectuur wordt gewerkt aan een belangrijke voorwaarde
     voor vereenvoudiging en vergroting van de flexibiliteit van de IT, een volwassen IT-organisatie en veilige
     informatievoorziening door voortvarende maatregelen te nemen. Om deze ambitie te realiseren is gebleken dat een
     investeringsimpuls nodig is op de deels verouderde hardware. Eemn deel van de reserve zal dan gebruikt worden
     om toekomstige kapitaallasten van deze investering te dekken. (afloop 2019).
     2. Klant centraal (inwoner, ondernemer en medewerker)
     Versterking samenwerking, ruimte op innovatie en oriëntatie op klant. Er is een strategie ontwikkeld langs deze
     ambitie met een focus op een beperkt aantal projecten. Deze worden verdeeld in 4 prioriteitsgroepen. Voor ieder
     project wordt een business gemaakt. De belangrijkste projecten zijn:
     • Zaakgericht werken,
     • Ondersteuning van samenwerking,
     • Informatieveiligheid,
     • Informatievoorziening van regionale samenwerking (regionale belastingsamenwerking, ICT-diensten, digitale
     dienstverlening aan inwoners/ ondernemers).
Naam BR Energiearmoedefonds ( S00;GEB1;GEB2;GEB3;GEB4;GEB5;GEB6;GEB7;GEB8 )
Doel Deze reserve dient om Arnhemmers die de energierekening niet kunnen betalen inkomensondersteuning te
     verlenen, in de vorm van een wintertoeslag.
Naam BR Wijkfondsen ( S00;GEB1;GEB2;GEB3;GEB4;GEB5;GEB6;GEB7;GEB8 )
Doel In uitzondering op reguliere begrotingsuitgangspunten is budgetoverheveling voor de wijkfondsen naar een volgend
     jaar toegestaan. Jaarlijks wordt het surplus of tekort op wijkfondsen gestort respectievelijk onttrokken aan de reserve.
Naam BR Taakmutaties gemeentefonds-overloop ( S00;S01;S02;S04;S05;S06;S07;S08;S09;S10;S11;S12 )
Doel Conform de spelregels gemeentefonds wordt bij elke toevoeging van nieuwe middelen (taakmutaties, decentralisatie-
     en integratie-uitkeringen) aan de raad voorgelegd of deze middelen ingezet mogen worden voor een onderliggend
     beleidsdoel of dat de middelen deel uitmaken van de algemene middelen in het gemeentefonds. In deze
     bestemmingsreserve worden nieuwe toegevoegde middelen aan het Gemeentefonds gereserveerd die gedurende
     het jaar niet aan de raad voorgelegd kunnen worden. Vooral van de nieuwe toevoegingen die bekend gemaakt zijn in
     de septembercirculaire en in de november/decembercirculaire is het niet altijd mogelijk om voor het einde van het
     jaar een raadsvoorstel met begrotingswijziging aan de raad voor te leggen. In het daarop volgende jaar doen de
     betreffende beleidsvelden een beroep op deze middelen via een raadsvoorstel en een begrotingswijziging, waarbij
     voorgesteld wordt de middelen aan de bestemmingsreserve Taakmutaties gemeentefonds te onttrekken. Middelen
     die na een jaar nog niet via een raadsvoorstel geclaimd zijn voor uitvoering van een bepaald beleid, vallen vrij ten
     gunste van de Algemene Reserve. (Raadsbesluit 8 februari 2010).
     In 2010 is het doel van deze bestemmingsreserve uitgebreid ten behoeve van niet bestede budgetten die
     gereserveerd moeten blijven om bestaand beleid uit te voeren in volgende jaren (raadsbesluit 13 december 2010).
Naam BR Vastgoed ( S00;S01;S02;S04;S05;S09;S11;S12 )
Doel Deze bestemmingsreserve dient ter dekking van onvoorziene uitgaven bij onderhoud vastgoed. Bijvoorbeeld bij
     calamiteiten. Voeding van de bestemmingsreserve kan de komende jaren door toevoeging uit verkoopopbrengsten
     en eventuele positieve resultaten op het onderhoudsbudget als gevolg van gunstige aanbestedingen. De reserve is
     ingesteld bij Rb. 19 december 2011 en mag een maximum van € 900.000 gaan bedragen.
Naam BR Kapitaallasten ( S00;S02;S09;S10;S12 )
Doel Deze bestemmingsreserve dient ter dekking van diverse kapitaallasten. Het bedrag van de dotatie is gelijk aan het
     bedrag van de investering. Het bedrag van de onttrekkingen is gelijk aan het bedrag van de afschrijvingen. Om ook
     de rentelasten te kunnen dekken wordt de reserve aangemerkt als een rentedragende reserve.
Naam BR Gebiedsontwikkeling Kronenburg ( S00;S02;S10;S11;S12 )
Doel Dekking bieden voor de kosten van de gebiedsontwikkeling Kronenburg, en wel voor de volgende onderdelen van
     deze gebiedsontwikkeling:
     - Investeringen in de openbare ruimte: dekkingsmiddelen hiervoor kunnen na afronding van onderdelen van het
     project aan deze bestemmingsreserve worden onttrokken. Wanneer de gemaakte kosten dienen te worden
     geactiveerd, zullen de dekkingsmiddelen worden toegevoegd aan de BR Kapitaallasten, ter dekking van de
     kapitaallasten;
     - Grondexploitaties: hiervan worden resultaten (tekorten dan wel tussentijdse winstnemingen) verrekend met deze
     bestemmingsreserve;
     - Anterieure overeenkomsten ten aanzien van grondexploitaties van derden: eventuele dekkingsresultaten worden
     ook met deze bestemmingsreserve verrekend.
Naam BR Bedrijfsvoering ( S00;S06 )
Doel In de bestemmingsreserve Bedrijfsvoering kunnen voor- en nadelen op de totale bedrijfsvoering worden verwerkt.
     Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan resultaten op de formatie en bezetting, de inhuur en frictiekosten voor afbouw
     formatie.
Naam BR Burgerinitiatieven Sociaal Domein ( S00;S06;GEB2;GEB3;GEB4;GEB5;GEB7;GEB8 )
Doel Het stimuleren en organiseren van activiteiten om de betrokkenheid en invloed van inwoners en/of organisaties op
     hun wijk/buurt in Arnhem te vergroten.
                                                           288
</pre>

====================================================================== Einde pagina 292 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 293 ======================================================================

<pre>Naam BR Wmo en Jeugdzorg ( S00;S07 )
Doel De inkomsten en uitgaven op het beleidsveld Zorg zijn nog niet in evenwicht. Dit komt omdat gemeenten nog actief
     zijn met het ontwikkelen en uitvoeren van de transformatie van de zorg, nog in afwachting zijn van de
     hervormingsagenda Jeugd en de doorontwikkeling beschermd wonen en maatschappelijke opvang nog afwachten.
     Naast de dotatie vanuit de extra middelen jeugdzorg (2021 - 2025) worden de voordelen van het beleidsveld Zorg
     tijdelijk toegevoegd aan deze reserve, zodat extra maatregelen en (mogelijke) tekorten op het beleidsveld Zorg
     verrekend kunnen worden met deze reserve.
Naam BR Burgerparticipatie ( S00;S08 )
Doel Dekking van de afspraken uit het addendum op het coalitieakkoord
     - Uitbreiding van de griffie met een communicatiemedewerker (2021-2022)
     - Verlenging bewonersondersteuning (2022)
     - pilot digitaal wijkpanel (2021)
Naam BR Inburgering, integratie en asiel ( S00;S08 )
Doel Deze reserve is primair bestemd voor de voorbereidende taken op de nieuwe wet Inburgering die in 2022 ingaat en
     voor de doelen in het actieplan nieuwkomers. Met de nieuwe wet komen structurele middelen over en de reserve zal
     beschikbaar blijven tot één jaar na de invoering van de wet.
Naam BR Grondexploitatie ( S00;S11 )
Doel Deze reserve heeft tot doel risico's in de grondexploitatie op te vangen. De gewenste en tevens maximale omvang
     wordt bepaald op basis van het benodigde weerstandsvermogen van het grondbedrijf. Het jaarresultaat van het
     grondbedrijf wordt aan deze reserve toegevoegd (totdat de maximale omvang is bereikt), dan wel onttrokken. Deze
     reserve wordt meegerekend in het weerstandsvermogen.
Naam BR Buitengewoon Beter ( S02 )
Doel De middelen uit deze bestemmingsreserve waren bedoeld ter financiering van de incidentele component van het
     Buiten Gewoon Beter Programma (€ 19,4 miljoen) voor de periode 2009-2016. Tevens is de bestemmingsreserve
     ontstaan om tempoverschillen in de uitvoering op te kunnen vangen. Het programma bestaat uit een scala aan
     meerjarige projecten. Bij een jaarovergang bleven op deze wijze de middelen beschikbaar voor het programma
     Buitengewoon Beter.
     Bij de Begroting 2021 is besloten deze reserve ultimo 2023 op te heffen.
Naam BR Groot onderhoud en vervanging openbare ruimte ( S02;S10;S12 )
Doel Deze egalisatiereserve dient om schommelingen op te vangen bij de besteding van exploitatiebudgetten voor groot
     onderhoud en vervanging in de openbare ruimte. Hierbij worden geen schotten gehanteerd tussen de verschillende
     onderwerpen (Riolering, Buitengewoon Beter, Wegen, Groen, Spelen, Bomen, Verkeersregelinstallaties,
     Civieltechnische Kunstwerken, Openbare Verlichting, Water). Hierdoor ontstaat flexibiliteit en kan beter worden
     geanticipeerd op de onderhoudsbehoefte in de stad.
Naam BR Bereikbaarheidsfonds ( S02;S12 )
Doel Deze bestemmingsreserve heeft als doel het verbeteren van de bereikbaarheid van de binnenstad en het
     ontwikkelen van parkeervoorzieningen. Het exploitatiesaldo van parkeren wordt met deze reserve verrekend.
Naam BR Evenementen ( S03 )
Doel In de begroting is een budget van € 0,6 miljoen beschikbaar gesteld voor bijdragen in evenementen. De uitgaven
     worden gebruikt voor evenementen waarvan een groot deel al vastligt. Het overige deel is voor bijdragen welke op
     ad-hoc basis beschikbaar worden gesteld. Verschillen tussen werkelijkheid en budget worden met deze reserve
     verrekend.
Naam BR Sociaal Economisch Fonds ( S03 )
Doel Deze reserve is bestemd voor uitgaven in het kader van het faciliteren van economische stimuleringsprojecten.
     Verschillen tussen het jaarlijkse budget en werkelijke kosten worden met de reserve verrekend.
Naam BR Onderwijs ( S04 )
Doel Deze reserve heeft een dekkingsfunctie voor nieuwbouw- en renovatieprojecten in het basisonderwijs, speciaal
     onderwijs en voortgezet onderwijs. Alle in de begroting vrijvallende middelen voor onderwijshuisvesting (door
     afnemende kapitaallasten en daling van andere onderwijshuisvestingslasten) worden aan deze reserve toegevoegd.
     Hierdoor blijven alle middelen die in de begroting zijn geraamd voor kapitaallasten onderwijs en voor overige
     onderwijshuisvestingsbudgetten beschikbaar voor onderwijshuisvesting.
Naam BR Cultureel Vastgoed ( S05 )
Doel De bestemmingsreserve Cultureel Vastgoed (voorheen BR Cultuur in Rijnboog) dient ter dekking van kapitaallasten
     en andere eigenaarslasten van cultureel vastgoed in Arnhem. Eénmalige bijdragen, opbrengsten vertreklocaties en
     onderbesteding en vrijval van kapitaallasten worden gedoteerd aan deze bestemmingsreserve. Met ingang van de
     begroting 2021 heeft deze bestemmingsreserve nog uitsluitend betrekking op de vernieuwing van het Stadstheater
     Arnhem. De baten en lasten van de recente ver- c.q. nieuwbouw van Rozet, Musis, Focus Filmtheater en Museum
     Arnhem worden vanaf 2021 niet meer met deze bestemmingsreserve verrekend.
                                                           289
</pre>

====================================================================== Einde pagina 293 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 294 ======================================================================

<pre>Naam BR Participatie ( S06 )
Doel De bestemmingreserve is gevormd om diverse kosten op te kunnen vangen die samenhangen met de uitvoering van
     de participatiewet en het bereiken van de doelstellingen. Het re-integratiebudget staat onder druk. De door het Rijk
     verstrekte budgetten voor re-integratie zijn in aanloop naar invoering van de nieuwe wetgeving in 2015 sterk
     teruggelopen. Daarbij is tevens gekozen geen directe koppeling te maken tussen de financiering vanuit het Rijk en
     de Arnhemse begroting voor re-integratie (extra middelen worden niet automatisch toegevoegd aan het beleidsveld).
     De huidige re-integratiemiddelen zijn volledig nodig voor inzet op de doelgroep om de huidige ambitie in de begroting
     op het gebied van werk te realiseren. Er is geen geld in de begroting voor doorontwikkeling beleid, onderzoeken of
     extra inspanningen binnen het programma participatie en armoedebestrijding. De reserve dient om incidentele
     kosten voor bijvoorbeeld doorontwikkeling op beleid of kosten voor onderzoek uit te betalen.
Naam BR Werk-Investeringsfonds ( S06;S12 )
Doel Het werkinvesteringsfonds is ingericht om mensen naar werk toe te begeleiden. Om een goede match te maken
     zorgt de gemeente voor goede contacten met werkgevers en gaat mensen met een bijstandsuitkering intensiever
     begeleiden. Maatwerk is daarbij het uitgangspunt. De gemeente wil de landelijke trend qua uitstroom gaan volgen en
     daarnaast gedurende een periode van 4 jaar (2019-2022) nog 500 Arnhemmers extra aan het werk helpen. In dit
     Werk-Investeringsfonds is bij aanvang (2018) € 2,5 miljoen gestort. De resultaten van deze investering worden
     jaarlijks geëvalueerd.
Naam BR Transformatie Zorgbudgetten ( S07 )
Doel De bestemmingsreserve heeft als doel om nieuwe voorzieningen te financieren die voorkomen dat inwoners een
     beroep moeten doen op specialistische maatwerkvoorzieningen.
Naam BR Jeugdfonds ( S07 )
Doel Om het integraal Jeugdbeleid de komende jaren een impuls te geven worden de extra Jeugdmiddelen die niet
     binnen het beleidsveld Zorg ingezet worden (€ 6,59 miljoen in 2022, € 1 miljoen in de jaren 2023, 2024 en 2025),
     gedoteerd aan deze bestemmingsreserve. Het jeugdbeleid en daarmee de inzet van het jeugdfonds wordt
     stadsbreed en in samenhang met Arnhem Oost bezien. Extra inzet op Jeugd kan incidenteel gedekt worden uit deze
     reserve. Een eventueel overschot aan middelen in het jeugdfonds kan overgeheveld worden naar de BR WMO en
     Jeugdzorg.
Naam BR Beschermd en Weerbaar ( S08 )
Doel Arnhem ontvangt als centrumgemeente voor de regio's Arnhem en Achterhoek (tezamen 19 regiogemeenten) via de
     decentralisatie-uitkering Vrouwenopvang van het Rijk jaarlijks middelen ten behoeve van de bestrijding van huiselijk
     geweld en seksueel geweld, de uitvoering van de vrouwenopvang, en voor de uitvoering van de Wet meldcode
     huiselijk geweld en kindermishandeling. Het betreft hier wettelijke taken die zijn vastgelegd in het Rijksprogramma
     Geweld in afhankelijkheidsrelaties (GIA) en Geweld hoort nergens thuis (GHNT). De bestemmingsreserve dient om
     deze (regionale) middelen beschikbaar te houden voor de doelen en activiteiten die daarvoor zijn vastgelegd in de
     Regiovisie Samen Veilig 2019 - 2022 (aanpak Huiselijk Geweld en Kindermishandeling in de regio Arnhem en
     Achterhoek). Voor- en nadelige jaarrekeningresultaten op het regionale budget worden verrekend met de
     bestemmingsreserve.
Naam BR Burgerberaden ( S08 )
Doel Het burgerberaad is een groep willekeurig gelote burgers die de gemeente adviseert. Loting zorgt voor een
     representatieve vertegenwoordiging van inwoners. Voor het organiseren van een aantal burgerberaden gedurende
     de raadsperiode 2022-2026 is € 600.000 aan deze BR toegevoegd.
Naam BR Duurzaamheidsleningen ( S10 )
Doel Ter dekking van de jaarlijkse beheerskosten en soms ook rentelasten van de duurzaamheidslening en
     Toekomstbestendigwonen lening (TWL) binnen de gemeente Arnhem. Deze leningen worden verstrekt voor
     maatregelen op het gebied van energiebesparing en duurzame opwek bij particuliere woningen en de TWL kan ook
     aanvullend gebruikt worden voor het levensloop bestendig maken van de woning.
Naam BR Klimaat en Energie ( S10 )
Doel De BR klimaat en energie is een egalisatiereserve, bedoeld om fluctuaties in de uitgaves die de veranderopgave
     klimaat en energie met zich meebrengt op te vangen. Het zorgt op deze manier voor dekking, van in de toekomst
     voorziene en noodzakelijke grote uitgaven, om de doelen van het NemiA programma te kunnen realiseren.
Naam BR Duurzaam Arnhem ( S10;S12 )
Doel Het ondersteunen van investeringen in de stad die bijdragen aan een rechtvaardige transitie naar een
     klimaatneutraal, aardgasvrij en klimaatadaptief Arnhem. Met deze BR worden onder meer de doelstellingen van
     NEMiA ondersteund.
     Voor deze reserve gelden aparte kaders zoals vastgesteld in de raadsvergadering van 15 mei 2019.
Naam BR Volkshuisvesting Totaal ( S10;S12 )
Doel Deze reserve is bestemd om schommelingen op te vangen bij de besteding van het budget dat beschikbaar is voor
     de inspanningen die bijdragen aan het behalen van de doelen op gebied van wonen. Deze doelen zijn vastgelegd in
     woonprincipes en in het volkshuisvestelijk kader.
Naam BR Strategische Posities ( S11 )
Doel Deze reserve dient ter dekking van mogelijke exploitatietekorten op het beheren en onderhouden van strategisch
     vastgoed (vooruitlopend op beslissingen om te gaan ontwikkelen) en tevens voor het opvangen van
     waardeverminderingen van het strategisch vastgoed door hertaxatie of bij eventuele verkoop. Deze reserve wordt
     meegerekend in het weerstandsvermogen.
                                                          290
</pre>

====================================================================== Einde pagina 294 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 295 ======================================================================

<pre>Naam     BR Voorstudies ( S11 )
Doel     Deze reserve is bedoeld om fluctuaties op te vangen in de uitgaven van voorstudies voor potentiële
         grondexploitatieprojecten. Op het moment dat een grondexploitatie wordt vastgesteld, worden deze voorstudie-
         kosten ten laste van het desbetreffende project gebracht en vloeit de bijdrage die vanuit deze reserve is gedaan
         weer terug in de reserve. Deze reserve wordt meegerekend in het weerstandsvermogen.
Naam     BR Stadsontwikkelingsfonds ( S11 )
Doel     Deze reserve wordt ingezet om onze ambities ten aanzien van de stedelijke ontwikkeling te kunnen realiseren of als
         cofinanciering voor middelen van andere overheden. Naast het borgen van de voortgang of versnelling van
         projecten, zijn deze middelen ook bedoeld voor onder andere het realiseren van meer sociale huurwoningen,
         maatschappelijke functies of vergroening van de openbare ruimte.
         Positieve resultaten van het grondbedrijf die vrij beschikbaar zijn nadat de reserves grondexploitatie conform de nota
         grondbeleid op het vereiste niveau zijn gebracht, worden toegevoegd aan de reserve Stadsontwikkelfonds. Bijdragen
         van projectontwikkelaars voor de realisatie van bovenwijkse voorzieningen worden ook toegevoegd aan deze
         reserve.
Naam     BR Omgevingslawaai ( S11 )
Doel     De gemeente Arnhem heeft deze middelen van het ministerie van Infrastructuur & Milieu (I&M) ontvangen en ze
         worden ingezet voor maatregelen om het omgevingslawaai terug te dringen, zoals door geluidarm asfalt op de
         hoofdinvalswegen van Arnhem (zoals Velperweg en Huissensestraat), investeringen in geluidsschermen langs het
         spoor en andere bronmaatregelen.
Naam     BR Revolverendfonds (Duurzaam) ( S11 )
Doel     Uit deze Revolverendfonds reserve worden duurzaamheidsleningen verstrekt volgens de al geldende 'Nadere regels
         duurzaamheidsleningen Arnhem 2016'. De leningen worden ten laste gebracht van de reserve en de aflossingen
         vloeien weer terug.
Naam     BR Plankosten stedelijke ontwikkeling ( S11 )
Doel     Het egaliseren van fluctuaties in het uitgavenpatroon van het budget voor plankosten stedelijke ontwikkeling.
Naam     BR Groenfonds ( S12 )
Doel     Deze egalisatiereserve dient om schommelingen op te vangen bij de besteding van het budget dat beschikbaar is
         voor het bomenbeleid, en voor andere groene investeringen in gebieden die dringend aan een impuls toe zijn.
         Opbrengsten uit herplantingplicht voor bomen waarbij herplant ter plekke niet mogelijk of wenselijk is, worden
         toegevoegd aan deze reserve.
Naam     BR Startersleningen ( S12 )
Doel     De gemeente heeft leningen verstrekt aan starters op de woningmarkt. Deze reserve dekt de jaarlijkse beheerkosten
         en rentelasten van de lopende startersleningen.
Naam     BR Zuidelijke Binnenstad ( S12 )
Doel     Deze reserve heeft een dekkingsfunctie t.b.v. de financiering van ruimtelijke plannen in de zuidelijke binnenstad.
Naam     BR Arnhem Oost ( S12 )
Doel     Deze reserve wordt ingezet ter dekking van uitvoeringsplannen in het kader van de Arnhem-Oost aanpak.
Naam     BR Klimaatadaptatiefonds ( S12 )
Doel     Deze reserve kan worden ingezet als dekking voor maatregelen voor klimaatadaptatie zoals het verminderen van
         verhardingen en het ontstenen van de openbare ruimte.
Verloopstaat bestemmingsreserves
Verloopstaat bestemmingsreserves
Voor de tekstuele toelichting op de doelstellingen per reserve en de belangrijkste financiële reservemutaties wordt
verwezen naar de programmaonderdelen 'Wat heeft het gekost' in het jaarverslag.
                                                               291
</pre>

====================================================================== Einde pagina 295 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 296 ======================================================================

<pre>Voor de volgende bestemmingsreserve worden onttrekkingen aangewend voor afschrijvingen:
       Bereikbaarheid;
       Onderwijs;
       Cultureel vastgoed;
       GRP-dekking kapitaallasten;
       ICT;
       Kapitaallasten
Prog.  Omschrijving                                  31-12-2021 Toevoegingen Onttrekkingen  31-12-2022
Bedragen x € 1.000
S00    Onderzoek Rekenkamer                                 213             0             0        213
S00    Raad                                                  12             0             0         12
S00    Fractie-ondersteuning                                 21             0             0         21
S02    Buitengewoon Beter                                 1.655            13          -101      1.567
S02    Bereikbaarheid                                     4.729         7.375        -7.291      4.813
S02    Groot onderhoud en vervanging Openbare Ruimte      5.524         4.054        -1.742      7.836
S03    Sociaal Economisch Fonds                             618             0           -13        605
S03    Evenementen                                          744           358          -400        702
S04    Onderwijs                                         25.379         9.476        -9.767     25.088
S05    Cultureel Vastgoed                                 7.685           731          -261      8.154
S12    Groenfonds                                           657           131          -254        534
S06    Participatie                                          39             0             0         39
Div.   Wijkfondsen                                          344            34          -249        129
S08    Beschermd en Weerbaar                              3.362           644             0      4.006
S07    Burgerinitiatieven sociaal Domein                    286           240          -153        372
S06    Werk-Investeringsfonds                             1.099             0        -1.100          0
S08    Inburgering, integratie en asiel                   2.193           985          -159      3.019
S07    WMO, Jeugdzorg                                     6.415       19.798           -288     25.924
S07    Transformatie Zorgbudget                             648           328             0        976
S11    Klimaat en energie                                 1.844            72          -389      1.527
S11    Duurzaamheidsleningen                                405             0           -66        340
S11    Revolverend fonds (duurzaam)                         680             0             0        680
S11    Duurzaam Arnhem                                    8.973           124        -3.367      5.730
S11    Omgevingslawaai                                      406             0           -13        393
S11    Risicobeheer Arnhem Centraal                       3.469             0             0      3.469
S11    Grondexploitatie                                  17.671         5.600        -3.362     19.909
S11    Voorstudies                                            0             0             0          0
S11    Strategische posities                              1.500             0             0      1.500
S11    Zuidelijke Binnenstad                              6.405             0        -3.000      3.405
S12    Volkshuisvesting                                     553         7.430          -277      7.706
S12    Stimulering woningbouw                                 0             0             0          0
S12    Startersleningen                                   1.575            99           -17      1.657
S1     Vastgoed                                           3.011         4.168        -4.233      2.945
Div    Taakmutaties Gemeentefonds-Overloop               18.354       22.224        -18.045     22.533
S00    Bedrijfsvoering                                    1.551         1.316        -2.457        410
S00    Solvabiliteit                                      7.532       11.972              0     19.504
S00    ICT                                                   15             0           -14          1
S00    Kapitaallasten                                     9.195         4.475       -10.857      2.813
Div    Burgerparticipatie                                   202            38           -29        211
S11    Plankosten stedelijke ontwikkeling                     0           624           -72        552
                                                      292
</pre>

====================================================================== Einde pagina 296 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 297 ======================================================================

<pre> S00      Energiearmoedefonds                                            0           8.528               0   8.528
 S07      Jeugdfonds                                                     0           6.591               0   6.591
          Totaal Bestemmingsreserves (BR)                         144.964          117.428         -67.976 194.416
          Algemene reserve                                         58.242           15.836         -37.331  36.747
          Totaal Algemene Reserve (AR)                             58.242           15.836         -37.331  36.747
          Totaal Reserves (AR en BR)                              203.206          133.254        -105.307 231.152
Voorzieningen
Verloopstaat voorzieningen
                                           31-12-
 Omschrijving                                                          Verloop                31-12-2022
                                             2021
                                                       Vermeerderingen        Verminderingen
 Bedragen x € 1.000
 Voorzieningen ter egalisering van kosten:
 Rioolheffing                               1.048                     700                -183      1.565
 Verloopstaat voorzieningen voor verliezen, verplichtingen en risico's:
 Pensioen wethouders                        7.639                       0                -590      7.049
 Personele risico's                           350                    -140                -101        109
 Kunstbedrijf                                 193                       0                 -76        117
 Spaarverlof                                  256                   2.091                   0      2.347
 Totaal                                     9.486                   2.651                -950     11.187
Voorziening pensioen wethouders
De gemeente is verantwoordelijk voor de uitbetaling van ouderdoms- en nabestaandenpensioen voor zittende en
ex-wethouders op grond van de wet Appa. Deze voorziening dient voor de toekomstige verplichtingen.
Voorziening personele risico’s
Deze voorzieningen zijn gevormd ten behoeve van getroffen afvloeiingsregelingen met personeelsleden en
reorganisaties.
Voorziening kunstbedrijf
Deze voorziening is gevormd ten behoeve van uitvoering van het reorganisatieplan Stichting Kunstbedrijf Arnhem
die van toepassing is op de door de gemeente bij de stichting gedetacheerde werknemers.
Voorziening spaarverlof
Dit betreft een voorziening ter dekking van de kosten die samenhangen met de mogelijkheid voor werknemers om
verlof te sparen voor nader omschreven doelen. Zodra het opgespaarde verlof wordt opgenomen ontstaat een
capaciteitstekort dat opgevangen wordt door de hiertoe gevormde voorziening.
De stijging in de voorziening wordt veroorzaakt doordat alle medewerkers sinds 1 januari 2022 bovenwettelijke
vakantie-uren kunnen sparen. Deze vakantie-uren verjaren niet. Hiervoor (spaarverlof, maar ook voor het
bovenwettelijke verlof) moet een voorziening worden gevormd (op grond van het Besluit Begroten en
Verantwoorden).
Voorziening rioolheffing
De voorziening rioolheffing is opgebouwd uit twee componenten:
          Een bedrag van € 0,7 miljoen voor toekomstige vervangingsinvesteringen, bedoeld om een forse stijging
           van kapitaallasten en hiermee een tariefstijging in de toekomst af te vlakken. Voor de vorming van deze
           voorziening is een spaarelement opgenomen in het tarief van de rioolheffing (BBV artikel 44 lid 1d);
          Een bedrag van € 0,87 miljoen aan ‘beklemde middelen van derden’. Bij de jaarrekening 2021 is op
           grond van BBV artikel 44 lid 2 een voorziening van € 1,05 miljoen gevormd, omdat de opbrengsten uit
           rioolheffing in 2021 hoger waren dan de kosten van het product riolering. De middelen uit deze
                                                               293
</pre>

====================================================================== Einde pagina 297 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 298 ======================================================================

<pre>           voorziening worden aangewend voor toekomstige kosten van het product riolering die niet gedekt
           kunnen worden uit de opbrengsten rioolheffing. De rioolheffing was in 2022 niet volledig kostendekkend.
           Dit tekort op het product riolering van € 0,18 miljoen wordt gedekt uit de voorziening rioolheffing.
Schulden met een rentetypische looptijd langer dan één jaar
Specificatie schulden met een rentetypische looptijd > 1jr
Omschrijving                                  31-12-2022       31-12-2021
Bedragen x € 1.000
Obligatieleningen                                  61.500               0
Binnenlandse banken en overige financiële
instellingen                                      261.625         556.546
Buitenlandse instellingen, fondsen, banken,
bedrijven en overige sectoren                      65.000          65.000
Openbare lichamen als bedoeld in artikel 1,
onderdeel a, van de Wet financiering
decentrale overheden                              130.000               0
Onderhandse leningen                              456.625         621.546
Waarborgsommen                                        226             203
Vooruitontvangen bedragen met een
rentetypische looptijd van één jaar of
langer                                              3.055           3.276
Totaal                                            521.406         625.025
De posten 'Obligo's' (2021: € 0,4 miljoen) en 'Vooruitontvangen afkoopsommen erfpacht' (2021: € 2,8 miljoen) zijn
op de balans samengevoegd (2021: € 3,3 miljoen) en de naam daarvan is aangepast in 'Vooruitontvangen
bedragen met een rentetypische looptijd van één jaar of langer' conform de richtlijnen van de BBV.
De totale rentelast voor het jaar 2022 met betrekking tot de langlopende leningen bedraagt € 9,2 miljoen (2021:
11,6 miljoen)
Specificatie obligatieleningen
Omschrijving                                   31-12-2021                       Verloop                         31-12-2022
                                                          Herrubricering    Vermeerderingen     Aflossingen
Bedragen x € 1.000
Wallich & Matthes                                       0          25.000                    0              0       25.000
AFS                                                     0          36.500                    0              0       36.500
Totaal                                                  0          61.500                    0              0       61.500
Vanuit de post Onderhandse leningen een bedrag van € 61,5 miljoen geherrubriceerd naar de post
Obligatieleningen. Het betreft afgesloten obligatieleningen bij Wallich Matthes en AFS die we met ingang van
2022 als een aparte balanspost presenteren, om extra inzicht te geven conform de richtlijnen van de BBV.
                                                           294
</pre>

====================================================================== Einde pagina 298 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 299 ======================================================================

<pre>Specificatie onderhandse leningen binnenlandse banken en overige financiële instellingen
 Omschrijving                             31-12-2021                         Verloop                       31-12-2022
                                                       Herrubricering     Vermeerderingen   Aflossingen
 Bedragen x € 1.000
 BNG                                         330.738           -45.000              30.000      -100.764      214.974
 Provincie Noord-Brabant                     120.000          -120.000                   0              0           0
 Provincie Limburg                             10.000          -10.000                   0              0           0
 AFS                                           16.500          -16.500                   0              0           0
 Nederlandse Waterschapsbank                   46.559                0                   0            -48      46.511
 Triodos Bank                                  30.000                0                   0       -30.000            0
 Overig                                         2.749           -2.500                   0          -109          140
 Totaal                                      556.546          -194.000              30.000      -130.921      261.625
Binnen de Onderhande leningen binnenlandse banken en overige financiële instellingen een bedrag van € 194
miljoen geherrubriceerd, waarvan € 61,5 miljoen naar de post Obligatieleningen (zie hierboven toegelicht) en €
132,5 miljoen geherrubriceerd naar de post ‘Openbare lichamen als bedoeld in artikel 1, onderdeel a, van de Wet
financiering decentrale overheden’. Het betreft afgesloten onderhandse leningen bij provincies die we met ingang
van 2022 als een aparte balanspost presenteren, om extra inzicht te geven conform de richtlijnen van de BBV.
Specificatie onderhandse leningen buitenlandse instellingen, fondsen, banken, bedrijven en overige
sectoren
 Omschrijving                             31-12-2021                 Verloop                  31-12-2022
                                                      Vermeerderingen          Aflossingen
 Bedragen x € 1.000
 Deutsche Bank                                 65.000                 0                   0        65.000
 Totaal                                        65.000                 0                   0        65.000
Specificatie onderhandse openbare lichamen als bedoeld in art 1
 Omschrijving                             31-12-2021                 Verloop                  31-12-2022
                                                      Vermeerderingen          Aflossingen
 Bedragen x € 1.000
 Provincie Noord-Brabant                     120.000                  0                   0       120.000
 Provincie Limburg                             10.000                 0                   0        10.000
 Gemeente Huizen                                2.500                 0              -2.500              0
 Totaal                                      132.500                  0              -2.500       130.000
Specificatie vooruitontvangen bedragen > 1 jr
 Omschrijving                             31-12-2021                 Verloop                  31-12-2022
                                                      Vermeerderingen          Aflossingen
 Bedragen x € 1.000
 Vooruitontvangen afkoopsommen erfpacht         2.843                 0                 -91         2.752
 Obligo’s aan het rijk                            433                 0                -130           303
 Totaal                                         3.276                 0                -221         3.055
                                                        295
</pre>

====================================================================== Einde pagina 299 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 300 ======================================================================

<pre>Schulden met een rentetypische looptijd korter dan één jaar
Specificatie schulden met een rentetypische looptijd < 1jr
Omschrijving                                            31-12-2022 31-12-2021
Bedragen x € 1.000
Kasgeldleningen aangegaan bij openbare lichamen                  0          0
Overige kasgeldleningen                                          0      3.275
Banksaldi (schuld)                                             257        257
Schulden aan publiekrechtelijke lichamen                     9.268      8.819
Schulden aan derden                                          2.537      6.830
Overige schulden                                            11.805     15.649
Totaal                                                      12.062     19.181
Specificatie banksaldi
Omschrijving                                            31-12-2022 31-12-2021
Bedragen x € 1.000
Rekening-courant Voorzieningsfonds                             257        257
Rekening-courant Milieu Samenwerking MRA                         0          0
Totaal                                                         257        257
Specificatie schulden aan publiekrechterlijke lichamen
Omschrijving                                            31-12-2022 31-12-2021
Bedragen x € 1.000
Sociale lasten salarissen en uitkeringen                     3.401      3.376
Loonheffing salarissen                                       5.741      5.316
Vennootschapsbelasting                                         126        127
Totaal                                                       9.268      8.819
Specificatie schulden aan derden
Omschrijving                                            31-12-2022 31-12-2021
Bedragen x € 1.000
Privaatrechtelijke crediteuren                               1.387      3.861
Diverse schulden                                             1.150      2.969
Totaal                                                       2.537      6.830
                                                    296
</pre>

====================================================================== Einde pagina 300 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 301 ======================================================================

<pre>Overlopende passiva
Specificatie overlopende passiva
Omschrijving                                            31-12-2022   31-12-2021
Bedragen x € 1.000
Overige vooruit ontvangen bedragen die ten bate van
volgende begrotingsjaren komen                                21.126      14.816
Verplichtingen                                                53.798      44.307
Van Europese en Nederlandse overheidslichamen ontvangen voorschotbedragen:
Europese overheidslichamen                                       123           0
Het Rijk                                                      74.653      66.533
Overige Nederlandse overheidslichamen                            457         802
Totaal                                                       150.157     126.458
Specificatie overige vooruitontvangen bedragen
Omschrijving                                            31-12-2022   31-12-2021
Bedragen x € 1.000
Vooruitontvangen faciliterende grondexploitatieplannen         4.422       5.116
Vooruitontvangen onderhanden materiële vaste activa           14.306       7.320
Overige vooruitontvangen bedragen                              2.398       2.380
Totaal                                                        21.126      14.816
Specificatie verplichtingen
Specificatie verplichtingen (die in het begrotingsjaar zijn opgebouwd en die in een volgend begrotingsjaar tot
betaling komen met uitzondering van jaarlijks terugkerende arbeidskosten gerelateerde verplichtingen van
vergelijkbaar volume)
Totaal                                                    31-12-2022  31-12-2021
Bedragen x € 1.000
Nog te betalen zorgkosten                                     13.483      15.565
Rente leningen                                                 5.634       7.489
Nog te betalen aan De Connectie                                3.115       1.351
BTW verplichtingen                                               854         566
Nog te betalen subsidies                                       6.217       2.082
Nog te betalen aan Scalabor B.V.                                 122         173
Diversen                                                      24.373      17.081
Totaal                                                        53.798      44.307
Verloopstaat van de Europese en Nederlandse overheidslichamen ontvangen
Verloopoverzicht specifiek ontvangen voorschotten Rijk en Provincie (voor uitkeringen met een specifiek
bestedingsdoel die dienen ter dekking van lasten van volgende begrotingsjaren uitgesplitst naar de ontvangen
bedragen van: Europese overheidslichamen, Het Rijk & Overige Nederlandse overheidslichamen)
Omschrijving                                              31-12-2021           Verloop             31-12-2022
                                                                      Ontvangen
                                                                                        Uitgaven
                                                                       subsidies
Bedragen x € 1.000
Europese overheidslichamen                                         0         123                0         123
Het Rijk                                                      66.533       8.485             -365      74.653
Overige Nederlandse overheidslichamen                            802           0             -345         457
Totaal                                                        67.335       8.608             -710      75.233
                                                           297
</pre>

====================================================================== Einde pagina 301 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 302 ======================================================================

<pre>Verloopoverzicht de van de Europese en Nederlandse overheidslichamen ontvangen bedragen per
uitkering
                                                                  Ontvangen
                                                 31-12-2021                     Uitgaven    31-12-2022
 Omschrijving                                                      subsidies
 Bedragen x € 1.000
 SISA C47                                               25.412                0         267        25.145
 SISA H20                                               11.729                0         153        11.576
 SISA C9                                                 8.333                0           0         8.333
 SISA C30                                                6.078                0          56         6.022
 SISA C55                                                   0             4.747           0         4.747
 SISA H10                                                3.284                0         300         2.984
 SISA G4                                                     0            2.354           0         2.354
 SISA C31                                                1.748                0         170         1.578
 SISA D8                                                 1.125                0          88         1.037
 SISA A17                                                    0            1.000           0         1.000
 SISA H4                                                     0              710           0           710
 SISA E58                                                  606                0          69           537
 SISA D12                                                  257              204           0           461
 SISA G10                                                    0              416           0           416
 SISA D10                                                  105              235           0           340
 SISA D21                                                    0              310           0           310
 SISA C56                                                  210                0           0           210
 SISA D11                                                  180                0          17           163
 SISA H8                                                   244                0          93           151
 SISA E3                                                     0               70           0            70
 SISA C56                                                  115                0          87            28
 Overige Rijk                                            7.909                0         848         7.061
 Totaal                                                67.335           10.046        2.148       75.233
Niet in de balans opgenomen verplichtingen
Specificatie niet in de balans opgenomen verplichtingen
Omschrijving                          31-12-2022             31-12-2021
Bedragen x € 1.000
Toekomstige verplichtingen
Verplichtingen personeel                           3.822             5.674
Verplichtingen
huurovereenkomsten                                 9.808            12.576
Verplichtingen lopende
inkoopovereenkomsten en
aanbestedingen                                    71.942            62.135
Totaal toekomstige
verplichtingen                                    85.572            80.385
                                                   298
</pre>

====================================================================== Einde pagina 302 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 303 ======================================================================

<pre>Specificatie personele verplichtingen
Omschrijving                                          31-12-2022                       31-12-2021
Uren x 1.000, Bedragen x € 1.000
                                                             uren             €         uren            €
Verloftegoeden personeel                                       85         3.822          128        5.674
Wachtgeldverplichting per maand
voormalige wethouders                                                         0                         0
Specificatie waarde resterende contractbedragen huurovereenkomsten
Gehuurd item                     Gehuurd van                      Startdatum    Einddatum     31-12-2022  31-12-2021
                                                                   contract      contract
Bedragen x € 1.000
Eusebiusbuitensingel 53 (incl
parkeerplaatsen)                 EusebiusBS (Arnhem)                   1-7-2020    30-6-2025        4.138      5.418
Eusebiusbuitensingel 49-51 (incl
parkeerplaatsen)                 60E Sachwert Rendite Fonds            1-7-2020    30-6-2025        3.817      5.000
Mr. E.N. vaN Kleffenstraat 12    Project De Wing                       1-4-2021    31-3-2026          452        559
Johnny van Doornplein
8/Velperbinnensingel             IEF Berlage Arnhem BV                15-4-2016    14-4-2026          345        432
Olympus 11/Zeegsingel 2          Stichting Quadraam                    1-1-1997  31-12-2026           233        300
Kronenburggalerij 3              Wereldhave NV                         1-4-2008    31-3-2028          222         51
Boulevard Heuvelink 2,           Uitvoeringsinstituut
Eusebiusveste                    werknemersverzekeringen               1-5-2022  31-12-2024           132          0
Rijnkade 150                     Louk Heimans Beheer BV                1-4-2015    31-3-2024          126        197
Croydonplein 384-386             St. Woonzorg Nederland                1-1-2022  31-10-2026            87          0
Bovenbeekstraat 21               Vereniging Hendrick de Keyser         1-4-1995    31-3-2025           67         94
Middelgraaflaan 8                A.E. Siebbeles                       1-10-2021    30-9-2026           61         70
Steenstraat 66                   I.H.S. Jacobs-Velthuizen              1-1-2022  31-12-2024            29          0
                                 BV Exploitatiemaatschappij
Batavierenweg 25                 Gelredome                             8-3-2007   onbepaald            25         25
Leemansweg 27C                   Fabevo                               1-10-2019    30-9-2023           12         12
Van Kinsbergenstraat 32          Portaal                              21-1-2009   onbepaald            10         10
Keizershof 17                    W.K. Boekschoten                      1-9-2019    31-8-2023            9          8
Riethorsterstraat 44             VHV                                 13-11-2008   onbepaald             8          7
                                 Stichting Volkshuisvesting
Wijde Slag 6                     Arnhem                               27-2-2018   onbepaald             8          7
                                 Stichting Volkshuisvesting
Schuttersbergweg 27              Arnhem                                1-3-2016   onbepaald             6          6
Karel Doormanstraat 100          Vivare                               4-11-2011   onbepaald             6          6
                                 Stichting Volkshuisvesting
Gelderse Rooslaan 5-1            Arnhem                               24-9-2012   onbepaald             5          5
                                 Stichting Volkshuisvesting
Gelderse Rooslaan 33-3           Arnhem                              15-10-2012   onbepaald             5          5
De Wiltstraat 6                  Stichting Rijnstad                    1-6-2020  31-12-2023             4         27
Marasingel 19                    Stichting Siza                        6-2-2019     5-2-2023            1          1
Boulevard Heuvelink 2,
Eusebiusveste                    HSA BV                                1-4-2011    30-4-2022            0        273
Hazenkamp 66                     Brassa BV                             1-2-2015    31-7-2022            0         32
Koningsweg 13C                   Rijksgebouwendienst                   1-1-2014  31-12-2022             0         31
Totaal                                                                                              9.808     12.576
                                                           299
</pre>

====================================================================== Einde pagina 303 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 304 ======================================================================

<pre>Specificatie toekomstige verplichtingen
 Naam                             Contract                       Startdatum      Einddatum     31-12-2022 31-12-2021
 Bedragen x € 1.000
 PreZero Nederland Holding BV     Afvalinzameling en -verwerking        diverse        juli-27     34.650     32.450
 Attero BV                        Afvalverwerking                    januari-20  december-24       10.500     12.600
 Tonny van Elferen Groen-, Grond-
 & Infratechniek BV               Wegenbouw                          januari-23  december-26       10.000          0
                                  Parkeergarages en
 P1 Holding BV                    straatparkeren                     januari-17  december-24        6.062      9.059
 Dostal Wegenbouw BV              Wegenbouw                              juli-20 december-26        5.425      4.750
 Van der Horst Bouw en
 Onderhoud BV                     Sporthal Middachtensingel             juni-22  december-23        5.305          0
 NTP BV                           Wegenbouw                              juli-21       juli-22          0      3.276
 Totaal                                                                                            71.942     62.135
Garantiestellingen
 Garantiestellingen                                   31-12-2022    31-12-2021
 Bedragen x € 1.000
 Garanties uit geldleningen                              937.060       897.081
 Garanties uit borgstellingen                             25.710        26.656
 Totaal garantiestellingen                               962.770       923.737
Specificatie garantiebedragen geldleningen
 Instelling                       Garantie afgegeven voor           31-12-2022    31-12-2021
 Bedragen x € 1.000
 St. Waarborgfonds Sociale
 Woningbouw                       Geldleningen coörporaties            937.015       897.081
 St. Stimuleringsfonds            Geldleningen organisaties en
 Volkshuisvesting                 personen                                    45            45
 Totaal                                                                937.060       897.126
Naast bovengenoemde garantiebedragen geldleningen staat de gemeente garant voor hypothecaire leningen en
leningen voor woningverbeteringen. Sinds de invoering van de Algemene Verordening Gegevensbescherming
geven de banken geen informatie meer aan de gemeente over de omvang. Het risico voor de gemeente hier is
effectief beperkt door de grote stijging van de woningprijzen.
                                                           300
</pre>

====================================================================== Einde pagina 304 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 305 ======================================================================

<pre>Specificatie garantiebedragen uit borgstellingen
 Instelling                       Datum                        Oorspronkelijk                %  31-12-2022 31-12-2021
                                  collegebesluit                      bedrag      Borgstelling
 Bedragen x € 1.000
 St. Quadraam                                       23-5-2017          13.350             100       12.349     12.683
 Sportcentrum Papendal                              20-9-2016          15.000             100       12.000     12.500
 HCM Arnhem                                         14-5-2019              935            100           839       866
 St. Sportpark Molenbeke                            26-5-2020              250            100           217       250
 Zeven B.V.                                         12-5-2015               75            100            75        75
 Koningswerkplaats/ Omlab                           12-5-2015               70            100            70        70
 Spijkers en Spijkers B.V.                          12-5-2015               75            100            50        52
 Stichting Zwembad Klarenbeek                       23-3-2010              180              50           47        50
 VV Eldenia                                        17-12-2013              200              50           40        47
 St.Sportpark de Hoogkamp                           8-11-2011              195              50           23        28
 De Voorwerkers                                     12-5-2020               25            100             0        25
 RKVV VDZ                                           10-7-2012              190              50            0        10
 Totaal                                                                                             25.710     26.656
Overige Niet uit balans blijkende verplichtingen
Bekend is dat in het station Arnhem Centraal het dak op bepaalde plekken lekt. Een definitief schaderapport
hierover is nog niet ontvangen, waardoor de gevolgen van de lekkage op dit moment nog niet bekend zijn. Een
mogelijke uitkomst van het rapport kan zijn dat de betoncontructie mogelijk sneller aan vervanging toe is en
daarmee sneller moet worden afgeschreven. Voor het verhelpen van de lekkages zelf lijken de kosten beperkt te
zijn.
Omdat de omvang van de kosten nog niet betrouwbaar te schatten is, is het nog niet mogelijk om de financiële
impact in de jaarcijfers te verwerken.
Gebeurtenissen na balansdatum
Na balansdatum hebben zich geen voor de jaarrekening 2022 relevante gebeurtenissen voorgedaan.
                                                        301
</pre>

====================================================================== Einde pagina 305 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 306 ======================================================================

<pre>Bijlage met het overzicht van de taakvelden
                                                     Begroot 2022 Prim                        Begroot 2022 Def
     Omschrijving                           Lasten Baten Toev.      Onttr. Saldo Lasten Baten Toev.         Onttr.   Saldo
Middelen
Bedragen x € 1.000
T01    Bestuur                                7.593   1.562       0     21   -6.011   5.922      91   5.171     116   -5.810
T02    Burgerzaken                            6.551   2.127       0    599   -3.826   6.554   2.114   7.379   2.706   -4.191
T03    Beheer overige gebouwen en gronden     2.005     780       0       0  -1.224   1.794     794   1.520     537   -1.001
T04    Overhead                              70.151   4.715     655  1.228 -64.862   69.715   4.461  72.918   3.402 -64.848
T05 Treasury                                 -3.197   2.390       0       0   5.587    -235   2.268  -1.071   2.010    2.503
T061 OZB Woningen                             3.985  28.016       0       0  24.031   3.985  27.697   2.802  26.857   23.712
T062 OZB Niet-Woningen                            0  28.706       0       0  28.706       0  28.706   2.710  29.184   28.706
T064 Belastingen overig                           5     381       0       0     376       5     381     422     606      376
T07    Alg uitk en ov uitk gemeentefonds          0 453.138       0       0 453.138       0 504.635       0 521.534 504.710
T08    Overige baten en lasten                2.759       0  19.209 21.340     -628   2.150     607   1.465     543     -255
T09    Vennootschapsbelasting VpB               600       0       0       0    -600     600       0     197        0    -600
T11    Crisisbeheersing en brandweer         13.664   1.256      71     43 -12.436   13.610   1.276  13.539   1.679 -12.346
T12    Openbare orde en veiligheid            7.388   1.278       0    300   -5.810  10.597   3.541  10.921   3.470   -6.710
T21    Verkeer en vervoer                    25.191     606   4.276  6.510 -22.351   25.505     662  23.967   1.441 -23.778
T22    Parkeren                              10.493  15.452   6.812  4.921    3.068  10.216  15.441   9.487  14.932    4.125
T24    Economische havens en waterwegen       1.076     913       0       0    -163   1.017     913   1.080     896     -103
T25    Openbaar vervoer                         893   1.314       0     25      446   1.542   1.314   1.012   1.308      -23
T31    Economische ontwikkeling               3.498     137       0    300   -3.062   4.833     217   4.254      95   -4.315
T33    Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen     739      44       0       0    -695     451      44     582      22     -407
T34    Economische promotie (Arnhem promo)    2.794     817     170    400 -1.747     2.990     930   3.247   1.121 -1.830
T42    Onderwijshuisvesting                  19.258   4.307   9.434  8.020 -16.364   18.516   4.267  20.561   4.500 -15.466
T43    Onderwijsbeleid en leerlingzaken      17.906   9.657      63     21   -8.290  21.152  12.745  20.584  12.407   -8.609
T51    Sportbeleid en activering             17.866       0       0     85 -17.781   20.830   2.592  19.792   1.653 -18.153
T52    Sportaccommodaties                     4.090   4.727     650    392      380   4.750   4.951   5.294   5.466      678
T53    Cultuurpresentatie, -prod en -part    19.698   5.820   1.140    771 -14.247   19.849   6.645  19.985   7.320 -12.896
T54    Musea                                  4.954     118       0       0 -4.836    5.705     273   5.748     212 -5.433
T55    Cultureel erfgoed                      1.254     558     237    198     -735   1.878     606   1.874     532   -1.111
T56    Media                                  9.302       0       0     50   -9.252   9.461       0   9.276        0  -9.411
T57    Openb groen en (openlucht) recreatie  12.944     692       0  1.135 -11.117   15.414   1.131  13.539     621 -12.650
T61    Samenkracht en burgerparticipattie    21.934     142       0    471 -21.321   35.450  10.589  34.034  12.236 -23.458
T62    Wijkteams                             16.798       0       0       0 -16.798  16.798       0  16.911        0 -16.798
T63    Inkomensregelingen                   139.020 114.526       0       0 -24.494 162.189 112.750 159.967 106.569 -51.545
T64    Begeleide participatie                36.982       0       0       0 -36.982  37.079     859  37.173     826 -36.524
T65    Arbeidsparticipatie                   17.446      46     554  1.516 -16.437   26.926   8.046  26.955   7.778 -15.751
T66 Maatwerkvoorziening WMO                   5.641      50       0       0 -5.591    6.148      50   5.951      28 -6.098
T671 Maatwerkdienstverlening volwassenen     50.196   3.965       0       0 -46.231  47.624   1.188  48.213   4.166 -45.720
T672 Maatwerkdienstverlening jeugd           56.951       7  12.530     99 -69.375   75.192  15.019  59.839     757 -72.744
T681 Geëscaleerde zorg volwassenen           59.730   1.665       0       0 -58.066  52.997   2.374  43.991   2.037 -52.306
T682 Geëscaleerde zorg jeugd                  5.790       0       0       0  -5.790   5.828       0   5.621     235   -5.828
T71    Volksgezondheid                        7.416     622     188     80   -6.902   7.589     884   7.334     851   -6.955
T72    Riolering                             13.222  17.148     545    850    4.231  12.515  17.148  12.239  16.807    4.934
T73    Afval                                 18.966  21.392       0       0   2.426  18.793  22.104  18.273  22.865    2.821
T74    Milieubeheer                           8.418   1.693       1  3.180   -3.547  14.044   8.844   9.054   2.993   -6.008
T75    Begraafplaatsen en crematoria             48      16       0       0     -32      48      16      61      43      -32
T81    Ruimtelijke ordening                   3.142       0       0       0  -3.142   5.151   1.669   3.389     530   -3.615
T82    Grondexpl (niet-bedrijventerreinen)   28.800  29.727     170     21      778  32.461  35.008  14.738  12.274      940
T83    Wonen en bouwen                        7.071   4.476      50    226   -2.419   7.930   5.656   7.074   4.725   -2.808
Totaal Stad en Wijk                         761.032 764.987  56.755 52.801        0 843.567 871.508 789.071 840.894   17.371
                                                            302
</pre>

====================================================================== Einde pagina 306 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 307 ======================================================================

<pre>                                                         Rekening 2022
    Omschrijving                            Lasten Baten Toev.       Onttr. Saldo
Middelen
Bedragen x € 1.000
T01    Bestuur                                5.171     116       0      21      5.034
T02    Burgerzaken                            7.379   2.706     750     999      4.425
T03    Beheer overige gebouwen en gronden     1.520     537       0        0       982
T04    Overhead                              72.918   3.402     924   1.096     69.344
T05    Treasury                              -1.071   2.010       0        0    -3.082
T061 OZB Woningen                             2.802  26.857       0        0   -24.055
T062 OZB Niet-Woningen                        2.710  29.184       0        0   -26.474
T064 Belastingen overig                         422     606       0        0      -184
T07    Alg uitk en ov uitk gemeentefonds          0 521.534  10.088      75   -511.522
T08    Overige baten en lasten                1.465     543  40.480  41.529       -128
T09    Vennootschapsbelasting VpB               197       0       0        0       197
T11    Crisisbeheersing en brandweer         13.539   1.679      73      60     11.873
T12    Openbare orde en veiligheid           10.921   3.470     732   1.025      7.158
T21    Verkeer en vervoer                    23.967   1.441   6.950   6.463     23.013
T22    Parkeren                               9.487  14.932   7.111   5.490     -3.825
T24    Economische havens en waterwegen       1.080     896       0        0       184
T25    Openbaar vervoer                       1.012   1.308     669     386        -12
T31    Economische ontwikkeling               4.254      95       0     313      3.846
T33    Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen     582      22       0        0       560
T34    Economische promotie (Arnhem promo)    3.247   1.121     358     400      2.083
T42    Onderwijshuisvesting                  20.561   4.500  10.086  10.329     15.819
T43    Onderwijsbeleid en leerlingzaken      20.584  12.407     174      73      8.278
T51    Sportbeleid en activering             19.792   1.653       0      85     18.053
T52    Sportaccommodaties                     5.294   5.466     673   1.115       -613
T53    Cultuurpresentatie, -prod en -part    19.985   7.320   3.377   3.919     12.123
T54    Musea                                  5.748     212       0        0     5.537
T55    Cultureel erfgoed                      1.874     532     904     918      1.328
T56    Media                                  9.276       0       0      50      9.226
T57    Openb groen en (openlucht) recreatie  13.539     621   1.828   1.427     13.318
T61    Samenkracht en burgerparticipattie    34.034  12.236     572   2.169     20.202
T62    Wijkteams                             16.911       0       0        0    16.911
T63    Inkomensregelingen                   159.967 106.569   3.022   3.160     53.260
T64    Begeleide participatie                37.173     826   3.285   2.861     36.772
T65    Arbeidsparticipatie                   26.955   7.778   1.190   3.880     16.488
T66    Maatwerkvoorziening WMO                5.951      28       0        0     5.923
T671 Maatwerkdienstverlening volwassenen     48.213   4.166     201     716     43.531
T672 Maatwerkdienstverlening jeugd           59.839     757  12.910     339     71.653
T681 Geëscaleerde zorg volwassenen           43.991   2.037  10.962     650     52.266
T682 Geëscaleerde zorg jeugd                  5.621     235       0        0     5.386
T71    Volksgezondheid                        7.334     851     534     252      6.764
T72    Riolering                             12.239  16.807     599     700     -4.668
T73    Afval                                 18.273  22.865     490        0    -4.101
T74    Milieubeheer                           9.054   2.993  10.469  10.191      6.339
T75    Begraafplaatsen en crematoria             61      43       0        0        18
T81    Ruimtelijke ordening                   3.389     530     767     254      3.373
T82    Grondexpl (niet-bedrijventerreinen)   14.738  12.274    -114   3.362     -1.012
T83    Wonen en bouwen                        7.074   4.725   3.199   1.002      4.546
Totaal Stad en Wijk                         789.071 840.894 133.264 105.307    -23.866
                                                            303
</pre>

====================================================================== Einde pagina 307 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 308 ======================================================================

<pre>                                                           Begroot 2022 Prim                              Begroot 2022 Def                                   Rekening 2022
      Omschrijving                             Lasten   Baten    Toev.   Onttr.   Saldo      Lasten   Baten    Toev.    Onttr.    Saldo      Lasten    Baten    Toev.    Onttr.    Saldo
Middelen
Bedragen x € 1.000
S00 Bestuur, dienstverlening en financien        88.886  521.831  19.864   23.028  436.110     89.073  571.771   89.073  571.771   484.578     92.278   587.497   52.002   43.521   486.738
   T01    Bestuur                                 7.593   1.562        0       21    -6.011     5.922       91    5.922        91    -5.810      5.171      116        0        21    -5.034
   T02    Burgerzaken                             6.551   2.127        0      599    -3.826     6.554    2.114    6.554    2.114     -4.191      7.379    2.706      750       999    -4.425
   T03    Beheer overige gebouwen en gronden      2.005     780        0        0    -1.224     1.794      794    1.794       794    -1.001      1.517      537        0         0      -980
   T04    Overhead                               67.992   4.715      655    1.228  -62.704     67.557    4.461   67.557    4.461   -62.690     71.187     3.402      924     1.096  -67.613
   T05    Treasury                               -3.197   2.390        0        0     5.587      -235    2.268     -235    2.268       2.503    -1.071    2.010        0         0     3.082
   T061   OZB Woningen                            3.985  28.016        0        0   24.031      3.985   27.697    3.985   27.697     23.712      2.802   26.857        0         0   24.055
   T062   OZB Niet-Woningen                           0  28.706        0        0   28.706          0   28.706        0   28.706     28.706      2.710   29.184        0         0   26.474
   T064   Belastingen overig                          5     381        0        0        376        5      381        5       381        376       422      606        0         0       184
   T07    Alg uitk en ov uitk gemeentefonds           0 453.138        0        0  453.138          0  504.635        0  504.635   504.710           0  521.534   10.088        75  511.522
   T08    Overige baten en lasten                 2.759       0   19.209  21.165        -803    2.150      607    2.150       607       -430     1.465      543   40.240   41.289        128
   T09    Vennootschapsbelasting VpB                600       0        0        0       -600      600        0      600         0       -600       197        0        0         0      -197
   T61    Samenkracht en burgerparticipattie        541       0        0       16       -525      689        0      689         0       -673       500        0        0        41      -458
   T74    Milieubeheer                               51      17        0        0        -34       51       17       51        17        -34         0        0        0         0         0
S01 Veiligheid                                   19.380    2.494      71      343   -16.613    22.619    4.817   22.619     4.817   -17.469    22.864     5.142      805     1.086  -17.441
   T11    Crisisbeheersing en brandweer          13.664   1.256       71       43  -12.436     13.610    1.276   13.610    1.276   -12.346     13.532     1.672       73        60  -11.872
   T12    Openbare orde en veiligheid             5.715   1.238        0      300    -4.178     9.010    3.541    9.010    3.541     -5.123      9.332    3.470      732     1.025    -5.569
S02 Bereikbaarheid                               22.911    7.663   6.837    8.106   -13.979    23.731    7.725   23.731     7.725   -15.007    21.574     7.263    8.936     8.121  -15.127
   T21    Verkeer en vervoer                     14.715      45      826    3.160  -12.336     15.116      101   15.116       101  -13.409     14.196       216    2.036     2.757  -13.259
   T22    Parkeren                                7.304   6.304    6.010    4.921    -2.089     7.073    6.310    7.073    6.310     -1.574      6.365    5.739    6.232     4.978    -1.881
   T25    Openbaar vervoer                          893   1.314        0       25        446    1.542    1.314    1.542    1.314         -23     1.012    1.308      669       386        12
S03 Economie                                      7.032      998     170      700     -5.504    8.273    1.191    8.273     1.191     -6.552     8.082    1.239      358       713    -6.488
   T31    Economische ontwikkeling                3.498     137        0      300    -3.062     4.833      217    4.833       217    -4.315      4.254       95        0       313    -3.846
   T33    Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen      739      44        0        0       -695      451       44      451        44       -407       582       22        0         0      -560
   T34    Economische promotie (Arnhem promo)     2.794     817      170      400    -1.747     2.990      930    2.990       930    -1.830      3.247    1.121      358       400    -2.083
S04 Onderwijs                                    19.603    2.490   8.960    7.766   -18.307    21.257    4.753   21.257     4.753   -18.355    23.516     4.845    9.767     9.885  -18.553
   T42    Onderwijshuisvesting                   13.611     704    8.898    7.745  -14.060     12.570      590   12.570       590  -13.630     14.511       741    9.593     9.812  -13.551
   T43    Onderwijsbeleid en leerlingzaken        5.992   1.786       63       21    -4.247     8.687    4.163    8.687    4.163     -4.725      9.005    4.104      174        73    -5.002
S05 Cultuur                                      34.680    6.496   1.377    1.018   -28.543    36.228    7.524   36.228     7.524   -28.185    36.171     8.059    4.282     4.886  -27.508
   T53    Cultuurpresentatie, -prod en -part     19.543   5.820    1.140      771  -14.092     19.694    6.645   19.694    6.645   -12.740     19.824     7.320    3.377     3.919  -11.962
   T54    Musea                                   4.954     118        0        0    -4.836     5.705      273    5.705       273    -5.433      5.748      212        0         0    -5.537
   T55    Cultureel erfgoed                       1.254     558      237      198       -735    1.878      606    1.878       606    -1.111      1.873      527      904       918    -1.333
   T56    Media                                   8.930       0        0       50    -8.880     8.951        0    8.951         0    -8.901      8.726        0        0        50    -8.676
S06 Participatie en armoedebestrijding          166.425  114.104     554    1.516   -51.358   172.698  120.283  172.698  120.283    -49.655   169.591   114.865    4.543     6.994  -52.275
   T63    Inkomensregelingen                    126.784 114.058        0        0  -12.726    126.053  112.183  126.053  112.183   -13.715    122.095   106.193      247       320  -15.829
   T64    Begeleide participatie                 29.392       0        0        0  -29.392     31.114      859   31.114       859  -30.558     31.219       826    3.285     2.861  -30.818
   T65    Arbeidsparticipatie                     6.071      46      554    1.516    -5.062    15.087    6.920   15.087    6.920     -5.257    15.151     7.022    1.011     3.814    -5.327
                                                                                        304
</pre>

====================================================================== Einde pagina 308 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 309 ======================================================================

<pre>    T671   Maatwerkdienstverlening volwassenen   4.178      0       0      0  -4.178     445    320      445     320    -125   1.126     824      0      0    -301
Totaal S00 t/m S06                             358.917 656.076 37.833 42.478 301.805 373.880 718.065 373.880 718.065 349.356 374.077 728.909 80.692 75.206 349.347
                                                                                305
</pre>

====================================================================== Einde pagina 309 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 310 ======================================================================

<pre>                                                           Begroot 2022 Prim                              Begroot 2022 Def                                  Rekening 2022
        Omschrijving                            Lasten   Baten   Toev.   Onttr.   Saldo      Lasten   Baten    Toev.    Onttr.    Saldo     Lasten    Baten    Toev.    Onttr.    Saldo
Lasten/baten
Bedragen x € 1.000
S07 Zorg                                          58.550   4.940  12.530      354   -65.786    76.610   17.493   76.610   17.493   -71.311    63.584     5.290   21.275       828  -78.741
    T61    Samenkracht en burgerparticipattie      7.883      0        0      255    -7.628     5.892        0    5.892         0   -5.815     4.758        36      178       189    -4.710
    T62    Wijkteams                              16.746      0        0        0  -16.746     16.746        0   16.746         0  -16.746    16.888         0        0         0  -16.888
    T64    Begeleide participatie                    192      0        0        0       -192      192        0      192         0      -192       385        0        0         0      -385
    T66    Maatwerkvoorziening WMO                -1.116     50        0        0     1.165       847       50      847        50      -797       522       28        0         0      -494
    T671   Maatwerkdienstverlening volwassenen     2.388  3.965        0        0     1.577     3.632      865    3.632       865   -2.227    10.078     3.289      201       540    -6.450
    T672   Maatwerkdienstverlening jeugd          11.604      7   12.530       99  -24.028     27.202   15.019   27.202   15.019   -24.994    16.224       757   12.910        99  -28.278
    T681   Geëscaleerde zorg volwassenen          18.909    918        0        0  -17.991     20.150    1.559   20.150    1.559   -18.591    12.095       945    7.986         0  -19.137
    T682   Geëscaleerde zorg jeugd                 1.943      0        0        0    -1.943     1.949        0    1.949         0   -1.949     2.633       235        0         0    -2.398
S08 Welzijn en inclusie                           23.794     872       0      200   -22.722    38.449   12.407   38.449   12.407   -26.352    37.900    13.831    3.406     2.015  -25.459
    T61    Samenkracht en burgerparticipattie      3.564    125        0      200    -3.240    16.179   10.566   16.179   10.566    -4.701    16.807    12.128      250     1.059    -3.870
    T65    Arbeidsparticipatie                     1.292      0        0        0    -1.292     2.473    1.026    2.473    1.026    -1.227     1.744       611      179        66    -1.247
    T672   Maatwerkdienstverlening jeugd               2      0        0        0         -2      242        0      242         0        -2         0        0        0       240       240
    T681   Geëscaleerde zorg volwassenen          18.936    747        0        0  -18.189     19.555      815   19.555       815  -20.422    19.348     1.092    2.976       650  -20.582
S09 Gezondheid en sport                           22.326   3.076     470      343   -19.377    25.928    6.131   25.928     6.131  -19.597    25.265     5.589      773       983  -19.465
    T51    Sportbeleid en activering              12.643      0        0       85  -12.559     15.583    2.592   15.583    2.592   -12.906    14.572     1.653        0        85  -12.833
    T52    Sportaccommodaties                      2.721  2.905      391      223         15    3.355    3.109    3.355    3.109        160    3.729     3.468      367       773       145
    T71    Volksgezondheid                         6.913    154       79       36    -6.802     6.942      414    6.942       414   -6.819     6.904       425      406       125    -6.759
    T75    Begraafplaatsen en crematoria              48     16        0        0        -32       48       16       48        16       -32        61       43        0         0       -18
S10 Klimaat, energie en milieu                     5.387     232       0    3.114     -2.041   10.903    6.042   10.903     6.042    -4.508     5.912    1.224    7.103     6.743    -5.049
    T74    Milieubeheer                            5.387    232        0    3.114    -2.041    10.903    6.042   10.903    6.042    -4.508     5.912     1.224    7.103     6.743    -5.049
S11 Ruimtelijke ontwikkeling                      38.631  33.889     176       90     -4.829   44.817   42.083   44.817   42.083     -6.413   25.993    16.572    5.107     7.309    -7.220
    T74    Milieubeheer                            2.585      0        0       62    -2.522     2.942    1.350    2.942    1.350    -2.755     2.930       218    3.364     3.445    -2.631
    T81    Ruimtelijke ordening                    3.142      0        0        0    -3.142     5.151    1.669    5.151    1.669    -3.615     3.365       530      767       254    -3.348
    T82    Grondexpl (niet-bedrijventerreinen)    28.800 29.727      170       21        778   32.461   35.008   32.461   35.008        940   14.738    12.274     -114     3.362     1.012
    T83    Wonen en bouwen                         4.104  4.162        6        6         58    4.263    4.056    4.263    4.056       -984    4.962     3.551    1.090       248    -2.253
S12 Wonen en leefomgeving                         41.026  40.965   4.039    5.554      1.454   41.929   43.420   41.929   43.420      2.851   37.711    43.483    8.680     6.214     3.306
    T21    Verkeer en vervoer                      2.053    506    3.450    3.350    -1.647     1.955      527    1.955       527   -1.754     1.622     1.119    4.025     3.350    -1.177
    T24    Economische havens en waterwegen        1.076    913        0        0       -163    1.017      913    1.017       913      -103    1.080       896        0         0      -184
    T57    Openb groen en (openlucht) recreatie    9.213    692        0    1.135    -7.386    10.713    1.128   10.713    1.128    -7.953     9.115       622    1.457     1.410    -8.540
    T72    Riolering                              13.222 17.148      545      850     4.231    12.515   17.148   12.515   17.148      4.934   12.239    16.807      599       700     4.668
    T73    Afval                                  12.495 21.392        0        0     8.897    12.062   22.104   12.062   22.104      9.552   11.542    22.865      490         0   10.832
    T83    Wonen en bouwen                         2.967    314       43      219    -2.477     3.667    1.600    3.667    1.600    -1.824     2.112     1.175    2.109       754    -2.293
Totaal S07 t/m S12                               189.714  83.972  17.215    9.655 -113.301    238.637  127.576  238.637  127.576 -125.330    196.365    85.990   46.344   24.092 -132.628
Totaal                                           548.631 740.049  55.047   52.134  188.504    612.516  845.641  612.516  845.641   224.026   570.442   814.899  127.036   99.298   216.718
                                                                                        306
</pre>

====================================================================== Einde pagina 310 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 311 ======================================================================

<pre>                                                          Begroot 2022 Prim                            Begroot 2022 Def                                Rekening 2022
        Omschrijving                           Lasten   Baten   Toev.   Onttr.   Saldo    Lasten   Baten    Toev.    Onttr.    Saldo    Lasten   Baten    Toev.    Onttr.    Saldo
Middelen
Bedragen x € 1.000
GEB1 CSA                                         30.614  10.482    826      187   -20.770   31.385   10.615   31.385   10.615   -21.420   29.362   10.718    1.948     1.280  -19.312
    T04   Overhead                                  256      0        0        0     -256      256        0      256         0     -256      191        0        0         0      -191
    T08   Overige baten en lasten                     0      0        0     175       175        0        0        0         0      175        0        0      240       240         0
    T12   Openbare orde en veiligheid               135      5        0        0     -130      122        0      122         0     -122      123        0        0         0      -123
    T21   Verkeer en vervoer                      1.665     38        0        0   -1.628    1.934       35    1.934        35   -2.115    1.894      104      360         0    -2.150
    T22   Parkeren                                3.145  9.143     802         0    5.196    3.112    9.131    3.112    9.131     5.730    3.091    9.193      879       512     5.736
    T43   Onderwijsbeleid en leerlingzaken        1.373    877        0        0     -496    1.482      985    1.482       985     -497    1.401      916        0         0      -485
    T51   Sportbeleid en activering                 417      0        0        0     -417      417        0      417         0     -417      412        0        0         0      -412
    T52   Sportaccommodaties                         66     53      19         6      -26       59       61       59        61       -2      101       86       22        19       -18
    T53   Cultuurpresentatie, -prod en -part         58      0        0        0      -58       44        0       44         0      -44       38        0        0         0       -38
    T56   Media                                      46      0        0        0      -46       64        0       64         0      -64       69        0        0         0       -69
    T57   Openb groen en (openlucht) recreatie      339      0        0        0     -339      666        0      666         0     -666      549        0       24         0      -573
    T61   Samenkracht en burgerparticipattie      1.203      2        0        0   -1.200    1.474        2    1.474         2   -1.466    1.384        2        0        59    -1.324
    T62   Wijkteams                                   6      0        0        0       -6        6        0        6         0       -6        3        0        0         0        -3
    T63   Inkomensregelingen                      1.777     77        0        0   -1.700    5.347       92    5.347        92   -5.599    5.625       61      416       420    -5.560
    T64   Begeleide participatie                  1.022      0        0        0   -1.022      831        0      831         0     -831      938        0        0         0      -938
    T65   Arbeidsparticipatie                     1.714      0        0        0   -1.714    1.656       17    1.656        17   -1.639    1.846       25        0         0    -1.821
    T66   Maatwerkvoorziening WMO                   725      0        0        0     -725      537        0      537         0     -537      543        0        0         0      -543
    T671  Maatwerkdienstverlening volwassenen     6.847      0        0        0   -6.847    6.585        0    6.585         0   -6.559    5.381        8        0        25    -5.348
    T672  Maatwerkdienstverlening jeugd           3.891      0        0        0   -3.891    4.073        0    4.073         0   -4.073    3.219        0        0         0    -3.219
    T681  Geëscaleerde zorg volwassenen           4.812      0        0        0   -4.812    1.574        0    1.574         0   -1.574    1.397        0        0         0    -1.397
    T682  Geëscaleerde zorg jeugd                   305      0        0        0     -305      308        0      308         0     -308      270        0        0         0      -270
    T71   Volksgezondheid                            14     27        4        3       11       16       29       16        29       10       18       19        5         3        -3
    T73   Afval                                     745      0        0        0     -745      801        0      801         0     -801      801        0        0         0      -801
    T74   Milieubeheer                               51    261        1        3      211       22      262       22       262      242       69      303        1         3       236
Totaal GEB1                                      30.614  10.482    826      187   -20.770   31.385   10.615   31.385   10.615   -21.420   29.362   10.718    1.948     1.280  -19.312
                                                                                     307
</pre>

====================================================================== Einde pagina 311 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 312 ======================================================================

<pre>                                                          Begroot 2022 Prim                            Begroot 2022 Def                                Rekening 2022
        Omschrijving                           Lasten   Baten   Toev.   Onttr.   Saldo    Lasten   Baten    Toev.    Onttr.    Saldo    Lasten   Baten    Toev.    Onttr.    Saldo
Middelen
Bedragen x € 1.000
GEB2 Noordwest                                   29.295   1.792    102       50   -27.555   32.676    1.871   32.676     1.871  -31.034   31.402    1.906      512       894  -29.115
    T04   Overhead                                  269      0        0        0     -269      269        0      269         0     -269      203        0        0         0      -203
    T12   Openbare orde en veiligheid               220      5        0        0     -215      207        0      207         0     -207      207        0        0         0      -207
    T21   Verkeer en vervoer                      1.204      3        0        0   -1.201    1.145        0    1.145         0   -1.145    1.432        0        0       307    -1.125
    T22   Parkeren                                    3      1        0        0       -2        0        0        0         0        0        0        0        0         0         0
    T42   Onderwijshuisvesting                      822    531      57      19       -329      778     539       778       539     -210      834      575       50        75      -234
    T43   Onderwijsbeleid en leerlingzaken        1.201    634        0        0     -567    1.218     697     1.218       697     -521    1.297      667        0         0      -630
    T51   Sportbeleid en activering               1.078      0        0        0   -1.078    1.078        0    1.078         0   -1.078    1.078        0        0         0    -1.078
    T52   Sportaccommodaties                        133    252      41      30        108      144     256       144       256      128      146      271       33        49       140
    T53   Cultuurpresentatie, -prod en -part         29      0        0        0      -29       40        0       40         0      -40       49        0        0         0       -49
    T56   Media                                      46      0        0        0      -46       64        0       64         0      -64       69        0        0         0       -69
    T57   Openb groen en (openlucht) recreatie      386      0        0        0     -386      451        0      451         0     -451      396        0       34         0      -430
    T61   Samenkracht en burgerparticipattie      1.551      2        0        0   -1.549    1.926        7    1.926         7   -1.912    2.005        1       30        75    -1.960
    T62   Wijkteams                                   6      0        0        0       -6        6        0        6         0       -6        3        0        0         0        -3
    T63   Inkomensregelingen                      1.573     64        0        0   -1.509    4.682       77    4.682        77   -4.904    4.868       51      361       364    -4.813
    T64   Begeleide participatie                    884      0        0        0     -884      704        0      704         0     -704      823        0        0         0      -823
    T65   Arbeidsparticipatie                     1.412      0        0        0   -1.412    1.339       14    1.339        14   -1.325    1.371       20        0         0    -1.350
    T66   Maatwerkvoorziening WMO                   764      0        0        0     -764      575        0      575         0     -575      591        0        0         0      -591
    T671  Maatwerkdienstverlening volwassenen     6.091      0        0        0   -6.091    5.913        0    5.913         0   -5.892    5.362        6        0        21    -5.335
    T672  Maatwerkdienstverlening jeugd           7.327      0        0        0   -7.327    7.875        0    7.875         0   -7.875    7.121        0        0         0    -7.121
    T681  Geëscaleerde zorg volwassenen           2.406      0        0        0   -2.406    2.365        0    2.365         0   -2.365    1.840        0        0         0    -1.840
    T682  Geëscaleerde zorg jeugd                   703      0        0        0     -703      709        0      709         0     -709      533        0        0         0      -533
    T71   Volksgezondheid                            17     21        4        2        2       20       24       20        24        2        8       23        4         3        14
    T73   Afval                                   1.124      0        0        0   -1.124    1.151        0    1.151         0   -1.151    1.151        0        0         0    -1.151
    T74   Milieubeheer                               46    278        0        0      231       16     256        16       256      240       16      292        0         0       276
Totaal GEB 2                                     29.295   1.792    102       50   -27.555   32.676    1.871   32.676     1.871  -31.034   31.402    1.906      512       894  -29.115
                                                                                     308
</pre>

====================================================================== Einde pagina 312 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 313 ======================================================================

<pre>                                                          Begroot 2022 Prim                            Begroot 2022 Def                                Rekening 2022
        Omschrijving                           Lasten   Baten   Toev.   Onttr.   Saldo    Lasten   Baten    Toev.    Onttr.    Saldo    Lasten   Baten    Toev.    Onttr.    Saldo
Middelen
Bedragen x € 1.000
GEB3 Noordoost                                   23.949   1.650     72       31   -22.340   25.942    1.758   25.942     1.758  -24.294   24.559    1.721      523       559  -22.803
    T03   Beheer overige gebouwen en gronden          0      0        0        0        0        0        0        0         0        0        0        0        0         0         0
    T04   Overhead                                  238      0        0        0     -238      238        0      238         0     -238      185        0        0         0      -185
    T12   Openbare orde en veiligheid               220      5        0        0     -215      207        0      207         0     -207      207        0        0         0      -207
    T21   Verkeer en vervoer                        960      3        0        0     -958      917        0      917         0     -917      822        2      108         0      -928
    T22   Parkeren                                    2      1        0        0       -1        0        0        0         0        0        0        0        0         0         0
    T42   Onderwijshuisvesting                      108     97        0        0      -11      113     102       113       102      -12      192      107        0        20       -65
    T43   Onderwijsbeleid en leerlingzaken        1.194    713        0        0     -481    1.215     783     1.215       783     -432    1.130      751        0         0      -380
    T51   Sportbeleid en activering               1.031      0        0        0   -1.031    1.065        0    1.065         0   -1.065    1.065        0        0         0    -1.065
    T52   Sportaccommodaties                        204    390      30      13        169      200     395       200       395      198      217      421       40        44       208
    T53   Cultuurpresentatie, -prod en -part          2      0        0        0       -2        8        0        8         0       -8        8        0        0         0        -8
    T56   Media                                      46      0        0        0      -46       64        0       64         0      -64       69        0        0         0       -69
    T57   Openb groen en (openlucht) recreatie      417      0        0        0     -417      469        0      469         0     -469      425       -1       44         9      -460
    T61   Samenkracht en burgerparticipattie      1.344      2        0        0   -1.342    1.704        2    1.704         2   -1.695    1.598        3        0        84    -1.511
    T62   Wijkteams                                   6      0        0        0       -6        6        0        6         0       -6        3        0        0         0        -3
    T63   Inkomensregelingen                      1.222     47        0        0   -1.176    3.634       57    3.634        57   -3.767    3.829       38      277       320    -3.749
    T64   Begeleide participatie                    985      0        0        0     -985      737        0      737         0     -737      619        0        0         0      -619
    T65   Arbeidsparticipatie                     1.008      0        0        0   -1.008      871       10      871        10     -861      949       15        0         0      -934
    T66   Maatwerkvoorziening WMO                 1.193      0        0        0   -1.193    1.044        0    1.044         0   -1.044    1.078        0        0         0    -1.078
    T671  Maatwerkdienstverlening volwassenen     4.954      0        0        0   -4.954    4.951        0    4.951         0   -4.931    4.499        8        0        19    -4.471
    T672  Maatwerkdienstverlening jeugd           4.673      0        0        0   -4.673    4.866        0    4.866         0   -4.866    4.466        0        0         0    -4.466
    T681  Geëscaleerde zorg volwassenen           2.691      0        0        0   -2.691    2.094        0    2.094         0   -2.094    1.847        0        0         0    -1.847
    T682  Geëscaleerde zorg jeugd                   292      0        0        0     -292      295        0      295         0     -295      219        0        0         0      -219
    T71   Volksgezondheid                           253    222      41      18        -54      331     240       331       240      -39      209      220       54        63        20
    T73   Afval                                     860      0        0        0     -860      899        0      899         0     -899      899        0        0         0      -899
    T74   Milieubeheer                               45    171        0        0      126       16     168        16       168      152       25      158        0         0       133
Totaal GEB 3                                     23.949   1.650     72       31   -22.340   25.942    1.758   25.942     1.758  -24.294   24.559    1.721      523       559  -22.803
                                                                                     309
</pre>

====================================================================== Einde pagina 313 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 314 ======================================================================

<pre>                                                          Begroot 2022 Prim                            Begroot 2022 Def                                Rekening 2022
        Omschrijving                           Lasten   Baten   Toev.   Onttr.   Saldo    Lasten   Baten    Toev.    Onttr.    Saldo    Lasten   Baten    Toev.    Onttr.    Saldo
Middelen
Bedragen x € 1.000
GEB4 Presikhaaf                                  23.749   2.051     95       10   -21.783   27.125    2.210   27.125     2.210  -25.107   26.248    2.164      539       620  -24.003
    T04   Overhead                                  222      0        0        0     -222      222        0      222         0     -222      186        0        0         0      -186
    T12   Openbare orde en veiligheid               220      5        0        0     -215      207        0      207         0     -207      207        0        0         0      -207
    T21   Verkeer en vervoer                      1.097      3        0        0   -1.095    1.033        0    1.033         0   -1.033    1.120        0        0        49    -1.071
    T22   Parkeren                                    1      1        0        0       -1        0        0        0         0        0        0        0        0         0         0
    T42   Onderwijshuisvesting                      734    569      70         2     -233      829      589      829       589     -146      875      614       79        48      -293
    T43   Onderwijsbeleid en leerlingzaken        1.567  1.119        0        0     -448    1.794    1.225    1.794    1.225      -569    1.630    1.179        0         0      -451
    T51   Sportbeleid en activering                 581      0        0        0     -581      577        0      577         0     -577      577        0        0         0      -577
    T52   Sportaccommodaties                         35    100        0        0       66       28      102       28       102       74       21       89        0         0        68
    T53   Cultuurpresentatie, -prod en -part         24      0        0        0      -24       22        0       22         0      -22       23        0        0         0       -23
    T56   Media                                      46      0        0        0      -46       64        0       64         0      -64       69        0        0         0       -69
    T57   Openb groen en (openlucht) recreatie      451      0        0        0     -451      520        0      520         0     -520      483        0       47         0      -530
    T61   Samenkracht en burgerparticipattie      1.331      2        0        0   -1.329    1.718        2    1.718         2   -1.709    1.631        0        4        82    -1.553
    T62   Wijkteams                                   6      0        0        0       -6        6        0        6         0       -6        3        0        0         0        -3
    T63   Inkomensregelingen                      1.723     65        0        0   -1.657    5.059       79    5.059        79   -5.301    5.273       53      388       392    -5.216
    T64   Begeleide participatie                    980      0        0        0     -980      755        0      755         0     -755      688        0        0         0      -688
    T65   Arbeidsparticipatie                     1.412      0        0        0   -1.412    1.253       14    1.253        14   -1.239    1.339       20        0         0    -1.319
    T66   Maatwerkvoorziening WMO                   757      0        0        0     -757      567        0      567         0     -567      581        0        0         0      -581
    T671  Maatwerkdienstverlening volwassenen     5.438      0        0        0   -5.438    5.583        0    5.583         0   -5.560    4.580        7        0        23    -4.550
    T672  Maatwerkdienstverlening jeugd           3.951      0        0        0   -3.951    4.108        0    4.108         0   -4.108    4.295        0        0         0    -4.295
    T681  Geëscaleerde zorg volwassenen           1.972      0        0        0   -1.972    1.547        0    1.547         0   -1.547    1.606        0        0         0    -1.606
    T682  Geëscaleerde zorg jeugd                   467      0        0        0     -467      471        0      471         0     -471      304        0        0         0      -304
    T71   Volksgezondheid                            70     62      25         8      -25       87       70       87        70      -12       83       69       21        27        -9
    T73   Afval                                     620      0        0        0     -620      660        0      660         0     -660      660        0        0         0      -660
    T74   Milieubeheer                               43    125        0        0       81       14      128       14       128      114       15      133        0         0       118
    T75   Begraafplaatsen en crematoria               0      0        0        0        0        0        0        0         0        0        0        0        0         0         0
Totaal GEB 4                                     23.749   2.051     95       10   -21.783   27.125    2.210   27.125     2.210  -25.107   26.248    2.164      539       620  -24.003
                                                                                     310
</pre>

====================================================================== Einde pagina 314 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 315 ======================================================================

<pre>                                                          Begroot 2022 Prim                            Begroot 2022 Def                                Rekening 2022
        Omschrijving                           Lasten   Baten   Toev.   Onttr.   Saldo    Lasten   Baten    Toev.    Onttr.    Saldo    Lasten   Baten    Toev.    Onttr.    Saldo
Middelen
Bedragen x € 1.000
GEB5 Malburgen                                   36.318   3.977    197      123   -32.415   39.938    4.180   39.938     4.180  -36.103   37.870    4.196    1.030     1.010  -33.693
    T03   Beheer overige gebouwen en gronden          0      0        0        0        0        0        0        0         0        0        2        0        0         0        -2
    T04   Overhead                                  312      0        0        0     -312      311        0      311         0     -311      254        0        0         0      -254
    T12   Openbare orde en veiligheid               220      5        0        0     -215      207        0      207         0     -207      207        0        0         0      -207
    T21   Verkeer en vervoer                        964      3        0        0     -961      928        0      928         0     -928      774        0      125         0      -899
    T22   Parkeren                                    2      1        0        0       -1        0        0        0         0        0        0        0        0         0         0
    T42   Onderwijshuisvesting                    1.161    925     169      113      -292    1.290      943    1.290       943     -222    1.264      934      156       211      -276
    T43   Onderwijsbeleid en leerlingzaken        3.116  2.502        0        0     -614    3.255    2.678    3.255    2.678      -577    2.850    2.653        0         0      -196
    T51   Sportbeleid en activering                 413      0        0        0     -413      407        0      407         0     -407      385        0        0         0      -385
    T52   Sportaccommodaties                         81    165        9        4       79       70      167       70       167       93       68      179       15        11       107
    T53   Cultuurpresentatie, -prod en -part         26      0        0        0      -26       24        0       24         0      -24       26        0        0         0       -26
    T56   Media                                      46      0        0        0      -46       64        0       64         0      -64       69        0        0         0       -69
    T57   Openb groen en (openlucht) recreatie      473      0        0        0     -473      601        0      601         0     -601      598        0       73         0      -671
    T61   Samenkracht en burgerparticipattie      1.385      2        0        0   -1.383    1.691        2    1.691         2   -1.640    1.607       67        0       107    -1.433
    T62   Wijkteams                                   6      0        0        0       -6        6        0        6         0       -6        3        0        0         0        -3
    T63   Inkomensregelingen                      2.841    100        0        0   -2.741    8.344      123    8.344       123   -8.750    8.761       82      638       644    -8.673
    T64   Begeleide participatie                  1.109      0        0        0   -1.109      896        0      896         0     -896      741        0        0         0      -741
    T65   Arbeidsparticipatie                     2.117      0        0        0   -2.117    1.990       21    1.990        21   -1.969    2.076       31        0         0    -2.045
    T66   Maatwerkvoorziening WMO                 1.253      0        0        0   -1.253    1.091        0    1.091         0   -1.091    1.121        0        0         0    -1.121
    T671  Maatwerkdienstverlening volwassenen     7.249      0        0        0   -7.249    7.592        1    7.592         1   -7.560    5.697        9        0        32    -5.656
    T672  Maatwerkdienstverlening jeugd           6.634      0        0        0   -6.634    6.946        0    6.946         0   -6.946    7.136        0        0         0    -7.136
    T681  Geëscaleerde zorg volwassenen           4.892      0        0        0   -4.892    2.202        0    2.202         0   -2.202    2.366        0        0         0    -2.366
    T682  Geëscaleerde zorg jeugd                   846      0        0        0     -846      853        0      853         0     -853      707        0        0         0      -707
    T71   Volksgezondheid                           113     95      19         6      -30      117       62      117        62      -71       74       62       23         6       -28
    T73   Afval                                   1.020      0        0        0   -1.020    1.041        0    1.041         0   -1.041    1.041        0        0         0    -1.041
    T74   Milieubeheer                               40    180        0        0      140       11      183       11       183      172       19      180        0         0       161
    T81   Ruimtelijke ordening                        0      0        0        0        0        0        0        0         0        0       25        0        0         0       -25
Totaal GEB 5                                     36.318   3.977    197      123   -32.415   39.938    4.180   39.938     4.180  -36.103   37.870    4.196    1.030     1.010  -33.693
                                                                                     311
</pre>

====================================================================== Einde pagina 315 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 316 ======================================================================

<pre>                                                          Begroot 2022 Prim                            Begroot 2022 Def                                Rekening 2022
        Omschrijving                           Lasten   Baten   Toev.   Onttr.   Saldo    Lasten   Baten    Toev.    Onttr.    Saldo    Lasten   Baten    Toev.    Onttr.    Saldo
Middelen
Bedragen x € 1.000
GEB6 Schuytgraaf/Elderveld                       23.854   2.571    292      180   -21.396   26.037    2.666   26.037     2.666  -23.142   24.970    2.683      674       727  -22.235
    T04   Overhead                                  273      0        0        0     -273      273        0      273         0     -273      207        0        0         0      -207
    T12   Openbare orde en veiligheid               220      5        0        0     -215      207        0      207         0     -207      207        0        0         0      -207
    T21   Verkeer en vervoer                        757      3        0        0     -755      751        0      751         0     -751      697        0       45         0      -742
    T22   Parkeren                                   26      1        0        0      -25       24        0       24         0      -24       24        0        0         0       -24
    T42   Onderwijshuisvesting                    2.823  1.482     240      142    -1.439    2.936    1.504    2.936    1.504    -1.247    2.884    1.530      208       163    -1.399
    T43   Onderwijsbeleid en leerlingzaken        1.265    704        0        0     -562    1.259      765    1.259       765     -494    1.189      743        0         0      -445
    T51   Sportbeleid en activering                 567      0        0        0     -567      567        0      567         0     -567      567        0        0         0      -567
    T52   Sportaccommodaties                        306    235      52       38       -85      288      237      288       237      -38      307      235       56        69       -59
    T53   Cultuurpresentatie, -prod en -part         11      0        0        0      -11       12        0       12         0      -12        8        0        0         0        -8
    T55   Cultureel erfgoed                           0      0        0        0        0        0        0        0         0        0        0        0        0         0         0
    T56   Media                                      46      0        0        0      -46       64        0       64         0      -64       69        0        0         0       -69
    T57   Openb groen en (openlucht) recreatie      603      0        0        0     -603      729        4      729         4     -726      645        0       60         8      -697
    T61   Samenkracht en burgerparticipattie      1.007      2        0        0   -1.005    1.360        2    1.360         2   -1.184    1.115        0      111       273      -953
    T62   Wijkteams                                   6      0        0        0       -6        6        0        6         0       -6        3        0        0         0        -3
    T63   Inkomensregelingen                        883     29        0        0     -854    2.549       36    2.549        36   -2.674    2.686       24      194       196    -2.660
    T64   Begeleide participatie                    557      0        0        0     -557      422        0      422         0     -422      472        0        0         0      -472
    T65   Arbeidsparticipatie                       605      0        0        0     -605      579        6      579         6     -573      769        9        0         0      -761
    T66   Maatwerkvoorziening WMO                   664      0        0        0     -664      470        0      470         0     -470      478        0        0         0      -478
    T671  Maatwerkdienstverlening volwassenen     3.551      0        0        0   -3.551    3.571        0    3.571         0   -3.553    3.681        5        0        18    -3.659
    T672  Maatwerkdienstverlening jeugd           7.128      0        0        0   -7.128    7.550        0    7.550         0   -7.550    6.826        0        0         0    -6.826
    T681  Geëscaleerde zorg volwassenen           1.293      0        0        0   -1.293    1.137        0    1.137         0   -1.137    1.051        0        0         0    -1.051
    T682  Geëscaleerde zorg jeugd                   534      0        0        0     -534      539        0      539         0     -539      350        0        0         0      -350
    T71   Volksgezondheid                             3      0        0        0       -3       24        1       24         1      -23       20        0        0         0       -20
    T73   Afval                                     660      0        0        0     -660      692        0      692         0     -692      692        0        0         0      -692
    T74   Milieubeheer                               65    110        0        0       46       28      111       28       111       83       22      137        0         0       114
Totaal GEB 6                                     23.854   2.571    292      180   -21.396   26.037    2.666   26.037     2.666  -23.142   24.970    2.683      674       727  -22.235
                                                                                     312
</pre>

====================================================================== Einde pagina 316 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 317 ======================================================================

<pre>                                                          Begroot 2022 Prim                            Begroot 2022 Def                                 Rekening 2022
        Omschrijving                           Lasten   Baten   Toev.   Onttr.   Saldo    Lasten   Baten    Toev.    Onttr.    Saldo    Lasten    Baten    Toev.    Onttr.    Saldo
Middelen
Bedragen x € 1.000
GEB7 De Laar/Elden                               17.219   1.280     61       65   -15.935   18.805    1.354   18.805     1.354  -17.560   18.172     1.326      444       361  -16.930
    T04   Overhead                                  237      0        0        0     -237      237        0      237         0     -237      204         0        0         0      -204
    T12   Openbare orde en veiligheid               220      5        0        0     -215      220        0      220         0     -220      222         0        0         0      -222
    T21   Verkeer en vervoer                        755      3        0        0     -753      756        0      756         0     -756      595         0      146         0      -741
    T22   Parkeren                                    1      1        0        0       -1        0        0        0         0        0         0        0        0         0         0
    T43   Onderwijsbeleid en leerlingzaken        1.162    744        0        0     -418    1.193     813     1.193       813     -380    1.069       784        0         0      -284
    T51   Sportbeleid en activering                 282      0        0        0     -282      282        0      282         0     -282      282         0        0         0      -282
    T52   Sportaccommodaties                        198    348      44      58        164      219     345       219       345      155      289       379       59        88       118
    T53   Cultuurpresentatie, -prod en -part          7      0        0        0       -7        4        0        4         0       -4         4        0        0         0        -4
    T55   Cultureel erfgoed                           0      0        0        0        0        0        0        0         0        0         0        5        0         0         5
    T56   Media                                      46      0        0        0      -46       64        0       64         0      -64       69         0        0         0       -69
    T57   Openb groen en (openlucht) recreatie      431      0        0        0     -431      551        0      551         0     -551      594         0       25         0      -619
    T61   Samenkracht en burgerparticipattie        914      2        0        0     -912    1.123        2    1.123         2   -1.114    1.069         0        0        41    -1.027
    T62   Wijkteams                                   6      0        0        0       -6        6        0        6         0       -6         3        0        0         0        -3
    T63   Inkomensregelingen                        872     33        0        0     -839    2.561       40    2.561        40   -2.682    2.658        26      194       196    -2.630
    T64   Begeleide participatie                    802      0        0        0     -802      650        0      650         0     -650      609         0        0         0      -609
    T65   Arbeidsparticipatie                       706      0        0        0     -706      680        7      680         7     -673      664        10        0         0      -654
    T66   Maatwerkvoorziening WMO                   592      0        0        0     -592      393        0      393         0     -393      398         0        0         0      -398
    T671  Maatwerkdienstverlening volwassenen     3.519      0        0        0   -3.519    3.461        0    3.461         0   -3.450    3.127         3        0        11    -3.113
    T672  Maatwerkdienstverlening jeugd           4.732      0        0        0   -4.732    4.995        0    4.995         0   -4.995    4.766         0        0         0    -4.766
    T681  Geëscaleerde zorg volwassenen             758      0        0        0     -758      412        0      412         0     -412      664         0        0         0      -664
    T682  Geëscaleerde zorg jeugd                   310      0        0        0     -310      312        0      312         0     -312      252         0        0         0      -252
    T71   Volksgezondheid                            23     41      17         7        9       41       42       41        42        6        -6        9       20        25        20
    T73   Afval                                     604      0        0        0     -604      631        0      631         0     -631      631         0        0         0      -631
    T74   Milieubeheer                               42    104        0        0       62       13     105        13       105       92         9      109        0         0        99
Totaal GEB 7                                     17.219   1.280     61       65   -15.935   18.805    1.354   18.805     1.354  -17.560   18.172     1.326      444       361  -16.930
                                                                                     313
</pre>

====================================================================== Einde pagina 317 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 318 ======================================================================

<pre>                                                           Begroot 2022 Prim                            Begroot 2022 Def                                Rekening 2022
        Omschrijving                            Lasten   Baten   Toev.   Onttr.   Saldo    Lasten   Baten    Toev.    Onttr.    Saldo    Lasten   Baten    Toev.    Onttr.    Saldo
Middelen
Bedragen x € 1.000
GEB8 RKV                                          27.403   1.136      64       22  -26.309   29.142    1.214   29.142     1.214  -27.994   26.044    1.282      557       558  -24.761
    T04    Overhead                                  352      0        0        0     -352      352        0      352         0     -352      301        0        0         0      -301
    T11    Crisisbeheersing en brandweer               0      0        0        0        0        0        0        0         0        0        7        6        0         0         0
    T12    Openbare orde en veiligheid               220      5        0        0     -215      207        0      207         0     -207      207        0        0         0      -207
    T21    Verkeer en vervoer                      1.020      3        0        0   -1.018      969        0      969         0     -969      814        0      106         0      -920
    T22    Parkeren                                    9      1        0        0       -8        7        0        7         0       -7        7        0        0         0        -7
    T42    Onderwijshuisvesting                        0      0        0        0        0        0        0        0         0        0        1        0        0         0        -1
    T43    Onderwijsbeleid en leerlingzaken        1.036    578        0        0     -458    1.049     636     1.049       636     -414    1.013      609        0         0      -405
    T51    Sportbeleid en activering                 854      0        0        0     -854      854        0      854         0     -854      854        0        0         0      -854
    T52    Sportaccommodaties                        347    279       64       22     -111      388     279       388       279      -92      416      339       81        64       -95
    T53    Cultuurpresentatie, -prod en -part          0      0        0        0        0        2        0        2         0       -2        6        0        0         0        -6
    T56    Media                                      46      0        0        0      -46       64        0       64         0      -64       69        0        0         0       -69
    T57    Openb groen en (openlucht) recreatie      631      0        0        0     -631      715        0      715         0     -715      734        0       64         0      -798
    T61    Samenkracht en burgerparticipattie      1.212      2        0        0   -1.210    1.692        2    1.692         2   -1.548    1.560        0        0       158    -1.401
    T62    Wijkteams                                   6      0        0        0       -6        6        0        6         0       -6        3        0        0         0        -3
    T63    Inkomensregelingen                      1.344     51        0        0   -1.293    3.961       62    3.961        62   -4.152    4.174       41      305       308    -4.130
    T64    Begeleide participatie                  1.059      0        0        0   -1.059      778        0      778         0     -778      678        0        0         0      -678
    T65    Arbeidsparticipatie                     1.109      0        0        0   -1.109      998       11      998        11     -987    1.046       16        0         0    -1.030
    T66    Maatwerkvoorziening WMO                   807      0        0        0     -807      625        0      625         0     -625      640        0        0         0      -640
    T671   Maatwerkdienstverlening volwassenen     5.980      0        0        0   -5.980    5.891        1    5.891         1   -5.862    4.682        7        0        28    -4.647
    T672   Maatwerkdienstverlening jeugd           7.008      0        0        0   -7.008    7.335        0    7.335         0   -7.335    5.787        0        0         0    -5.787
    T681   Geëscaleerde zorg volwassenen           3.062      0        0        0   -3.062    1.962        0    1.962         0   -1.962    1.777        0        0         0    -1.777
    T682   Geëscaleerde zorg jeugd                   389      0        0        0     -389      392        0      392         0     -392      354        0        0         0      -354
    T71    Volksgezondheid                             9      0        0        0       -9       11        2       11         2       -9       22       23        0         0         1
    T73    Afval                                     838      0        0        0     -838      855        0      855         0     -855      855        0        0         0      -855
    T74    Milieubeheer                               63    216        0        0      154       27     221        27       221      194       37      240        0         0       203
Totaal GEB 8                                      27.403   1.136      64       22  -26.309   29.142    1.214   29.142     1.214  -27.994   26.044    1.282      557       558  -24.761
Totaal WIJK                                      212.402  24.938   1.708      667 -188.504  231.051   25.867  231.051   25.867 -206.655   218.629   25.995    6.228     6.009 -192.852
Totaal                                           761.032 764.987  56.755   52.801        0  843.567  871.508  843.567  871.508    17.371  789.071  840.894  133.264  105.307    23.866
                                                                                      314
</pre>

====================================================================== Einde pagina 318 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 319 ======================================================================

<pre>Bijlage met de verantwoordingsinformatie over specifieke
uitkeringen (SiSa tabel)
                            315
</pre>

====================================================================== Einde pagina 319 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 320 ======================================================================

<pre>316</pre>

====================================================================== Einde pagina 320 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 321 ======================================================================

<pre>317</pre>

====================================================================== Einde pagina 321 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 322 ======================================================================

<pre>318</pre>

====================================================================== Einde pagina 322 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 323 ======================================================================

<pre>319</pre>

====================================================================== Einde pagina 323 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 324 ======================================================================

<pre>320</pre>

====================================================================== Einde pagina 324 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 325 ======================================================================

<pre>321</pre>

====================================================================== Einde pagina 325 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 326 ======================================================================

<pre>322</pre>

====================================================================== Einde pagina 326 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 327 ======================================================================

<pre>323</pre>

====================================================================== Einde pagina 327 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 328 ======================================================================

<pre>324</pre>

====================================================================== Einde pagina 328 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 329 ======================================================================

<pre>325</pre>

====================================================================== Einde pagina 329 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 330 ======================================================================

<pre>326</pre>

====================================================================== Einde pagina 330 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 331 ======================================================================

<pre>327</pre>

====================================================================== Einde pagina 331 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 332 ======================================================================

<pre>328</pre>

====================================================================== Einde pagina 332 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 333 ======================================================================

<pre>329</pre>

====================================================================== Einde pagina 333 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 334 ======================================================================

<pre>330</pre>

====================================================================== Einde pagina 334 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 335 ======================================================================

<pre>331</pre>

====================================================================== Einde pagina 335 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 336 ======================================================================

<pre>332</pre>

====================================================================== Einde pagina 336 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 337 ======================================================================

<pre>333</pre>

====================================================================== Einde pagina 337 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 338 ======================================================================

<pre>334</pre>

====================================================================== Einde pagina 338 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 339 ======================================================================

<pre>335</pre>

====================================================================== Einde pagina 339 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 340 ======================================================================

<pre>336</pre>

====================================================================== Einde pagina 340 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 341 ======================================================================

<pre>337</pre>

====================================================================== Einde pagina 341 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 342 ======================================================================

<pre>338</pre>

====================================================================== Einde pagina 342 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 343 ======================================================================

<pre>339</pre>

====================================================================== Einde pagina 343 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 344 ======================================================================

<pre>340</pre>

====================================================================== Einde pagina 344 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 345 ======================================================================

<pre>341</pre>

====================================================================== Einde pagina 345 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 346 ======================================================================

<pre>Deel 4 Bijlagen
                342
</pre>

====================================================================== Einde pagina 346 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 347 ======================================================================

<pre>Afkortingenlijst
A.
Apcg – Arnhems platform chronisch zieken en gehandicapten
APV – Algemene Plaatselijke Verordening
AR – Algemene Reserve
AST - Arnhemse standaard voor toegankelijkheid
ASV – Algemene Subsidieverordening Arnhem
AVG - Algemene Verordening Gegevensbescherming
B.
B&W – Burgemeester & Wethouders
BBV – Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten
BIO – Baseline informatiebeveiliging Overheid
BNG – Bank Nederlandse Gemeenten
BooM - Budget ondersteuning op Maat
BOTOC - Breed offensief tegen ondermijnende criminaliteit
BR – Bestemmingsreserve
BUIG – Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorzieningen Gemeenten
BV – Besloten Vennootschap
BVO - Bedrijfsvoeringsorganisatie
C.
CAO – Collectieve arbeidsovereenkomst
CAZ - Collectieve aanvullende zorgverzekering
COA - Centraal Orgaan opvang asielzoekers
CBS – Centraal Bureau voor de Statistiek
CmK - Cultuureducatie met Kwaliteit
COELO – Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden
CPI - Consumentenprijsindex
CSA – Centrum, Spijkerkwartier en het Arnhemse Broek
D.
DB – Dagelijks Bestuur
DU - Decentralisatie Uitkering
DSO – Digitaal Stelsel Omgevingswet
DVO – Dienstverleningsovereenkomst
E.
EV – Eigen Vermogen
EN – Europese Norm
EMU – Economische en Monetaire Unie
F.
FDFA - Fashion + Design Festival Arnhem
FIDO – Financiering Decentrale Overheden
FJP – Financiële Jaarrapportage Projecten
FTE – fulltime-equivalent (formatieplaats)
G.
GGD – Gemeentelijke gezondheidsdienst
GGZ - Geestelijke gezondheidszorg
GMR - Groene Metropoolregio
GO – Georganiseerd Overleg
GR – Gemeenschappelijke Regeling
GRP – Gemeentelijk Rioleringsplan
G40 - Netwerk van 40 (middel)grote steden
                                                     343
</pre>

====================================================================== Einde pagina 347 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 348 ======================================================================

<pre>H.
HAN - Hogeschool Arnhem Nijmegen
HGKM - Huiselijk geweld en kindermishandeling
HOV - Hoogwaardig Openbaar Vervoer
I.
ICT – Informatie- en communicatietechnologie
IHP - Integraal Huisvestingsplan
IPKW – Industriepark Kleefse Waard
J.
JBO - Jeugdhulp Binnen Onderwijs
JGZ – Jeugdgezondheidszorg
JOGG – Jongeren Op Gezond Gewicht
JOP - Jongeren Ontmoetingsplek
M.
MBO – Middelbaar beroepsonderwijs
MFC – Multi Functioneel Centrum
MIP – Meerjareninvesteringsplanning
MIRT - Meerjarig investeringsprogramma Ruimte en Infrastructuur
MJPB – Meerjarenprogrammabegroting
MKB - Midden- en Kleinbedrijf
N.
NEN – Nederlandse Norm
NRW - Noordrijn-Westfalen
NV – Naamloze Vennootschap
O.
OAB - Onderwijsachterstandenbeleid
OAT – Ondergronds Afval Transport
ODRA – Omgevingsdienst Regio Arnhem
OCW – Ministerie Onderwijs Cultuur en Wetenschap
OGGz – Openbare Geestelijke Gezondheidszorg
OKA - OndernemersKontact Arnhem
OM - Openbaar Ministerie
OR – Openbare Ruimte
OV – Openbaar Vervoer
OZB – Onroerend Zaak Belasting
OZO - Overleg Zorg en Overlast
P.
P&O – Personeel & Organisatie
PBA - Platform Binnenstad Arnhem
PGB - Persoonsgebondenbudget
PIP - Persoonlijk inburgeringsplan
PMD - Plastic-, metaalverpakkingen en drankenkartons
PO – Primair onderwijs
POH – Praktijkondersteuner jeugd
PvE - Programma van eisen
R.
RBL - Regionaal Bureau Leerlingzaken
RES – Regionale energiestrategie
RKV – Rijkerswoerd, Kronenburg en Vredenburg
RMC – Regionaal Meld- en Coördinatiepunt
ROB - Raad voor het Openbaar Bestuur
                                                    344
</pre>

====================================================================== Einde pagina 348 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 349 ======================================================================

<pre>ROC – Regionaal opleidingscentrum
S.
SFR - snelfietsroute
SO – speciaal onderwijs
StAB - Stichting Arnhemse Bedrijventerreinen
SKTA - Stichting Keurmerk Taxi Arnhem
SVB - Sociale Verzekeringsbank
SVO – Stedelijk Verhuur Overleg
SW – Sociale Werkvoorziening
SWT - Sociale wijkteams
SWOA – Stichting Welzijn Ouderen Arnhem
SZW – Sociale Zaken en Werkgelegenheid
T.
TEB – The Economic Board
TLO - teams Leefomgeving
U.
UWV – Uitvoeringsinstituut Werknemers Verzekeringen
V.
VE - Volwasseneducatie
VHL – Van Hall Larenstein
VGGM – Veiligheid- en Gezondheidsregio Gelderland Midden
VMBO – Voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs
Vpb - Vennootschapsbelasting
VNG – Vereniging Nederlandse Gemeenten
VO – Voortgezet Onderwijs
VRI – Verkeersregeling installatie
VSO – Voortgezet Speciaal Onderwijs
Vsv – Voortijdig schoolverlaten
VV - Vreemd vermogen
VVE – Voor- en vroegschoolse educatie
VWO – Voorbereidend wetenschappelijk onderwijs
VWS – Volksgezondheid welzijn en sport
W.
Wabo – Wet algemene bepalingen omgevingsrecht
WAW – Wet Aanpak Woonoverlast
Wet hof – Wet houdbare overheidsfinanciën
WGR – Wet gemeenschappelijke regelingen
Wlz - Wet langdurige zorg
Wmo – Wet maatschappelijke ondersteuning
WOZ – Wet waardering onroerende zaken
Wsp - Werkgeversservicepunt
Wsw – Wet sociale werkvoorziening
WSW - Waarborgfonds Sociale Woningbouw
Wvggz - Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg
Z.
Zzp - Zelfstandige zonder personeel
                                                   345
</pre>

====================================================================== Einde pagina 349 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 350 ======================================================================

<pre>Begrippenlijst
A.
Accress
Groei/daling van het gemeentefonds (zie ook trap-op-trap-afmethodiek).
Activa (vaste)
Bezittingen die langer dan één jaar meegaan en die in meerdere jaren worden afgeschreven (bijvoorbeeld
gebouwen). Activa staan op de balans.
Afvalstoffenheffing
Betreft een heffing voor het inzamelen en verwerken van huishoudelijke afvalstoffen. De heffing wordt via een
aanslag opgelegd aan iedereen die op 1 januari van het belastingjaar gebruiker is van een woning (waarvoor een
verplichting tot inzamelen geldt). De grondslag voor de heffing is het aantal inwoners (betreft twee categorieën:
eenpersoons- of meerpersoonshuishouden). De heffing is een tijdvak-belasting en komt in aanmerking voor de
ontheffingsregeling. Bij verhuizing naar een woning binnen of buiten Arnhem wordt ontheffing verleend voor de
resterende volle maanden, dat de inwoner verhuisd is. Zodra er nieuwe bewoners ingeschreven worden,
ontvangen deze bewoners een aanslag afvalstoffenheffing voor de resterende maanden.
Algemene dekkingsmiddelen
Algemene dekkingsmiddelen zijn inkomsten zonder vooraf bepaald bestedingsdoel. De gemeente kan deze vrij
besteden. Het gaat om de uitkeringen vanuit het Gemeentefonds, om bepaalde gemeentelijke belastingen (zoals
OZB-belasting) en deelnemingen/dividend.
Algemene uitkering
Uitkering uit het gemeentefonds van het Rijk dat de gemeente geheel vrij mag besteden.
Algemene reserve
Het vrij besteedbare eigen vermogen van de gemeente. Dit vormt een buffer voor financiële tegenvallers.
Auditing
Het controleren van een organisatie.
B.
Balans
De balans toont een overzicht van de bezittingen, schulden en eigen vermogen van de gemeente op een bepaald
moment.
Baten
Baten zijn zonder teken (positief) weergegeven in de begroting. Hiermee laten we zien hoeveel middelen we
verwachten te ontvangen in het betreffende jaar.
Baten en lasten (stelsel van)
Gemeenten werken met een stelsel van baten en lasten. Dit betekent dat inkomsten en uitgaven moeten worden
toegerekend aan het begrotingsjaar waarop zij betrekking hebben (dat wil zeggen het jaar waarin de prestatie
geleverd is).
Bedrijfsvoering
De beheersing van, het toezicht op en de verantwoording over de bedrijfsprocessen binnen de gemeentelijke
organisatie op basis van een bedrijfsvoeringsfilosofie.
Begroting
Een begroting geeft aan welke beleidsvoornemens de gemeente heeft, hoeveel middelen daarmee gemoeid zijn
en uit welke bronnen die middelen afkomstig zijn.
                                                        346
</pre>

====================================================================== Einde pagina 350 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 351 ======================================================================

<pre>Begrotingsresultaat
Financieel verschil tussen het bedrag dat volgens de begroting is toegestaan en het te verwachten bestede
bedrag.
Begrotingstekort
Een begrotingstekort treedt op wanneer de lasten hoger zijn dan de baten.
Beheersmaatregel
Een activiteit die zich richt op het elimineren, vermijden of verkleinen van de oorzaak of het gevolg van een
ongewenste gebeurtenis.
Belastingcapaciteit
De OZB is voor gemeenten de belangrijkste eigen belastinginkomsten. De belastingcapaciteit geeft inzicht in de
mate waarin bij het voordoen van een financiële tegenvaller in het volgende begrotingsjaar kan worden
opgevangen of ruimte is voor nieuw beleid. Om deze ruimte weer te kunnen geven is een ijkpunt nodig. In dit
geval de landelijk gemiddelde tarieven. Voor gemeenten wordt de belastingcapaciteit gerelateerd aan de hoogte
van de gemiddelde woonlasten (OZB, rioolheffing en reinigingsheffing). Naast de OZB wordt tevens gekeken naar
de riool- en afvalstoffenheffing omdat de heffing niet kostendekkend hoeft te zijn, maar ook lager mag worden
vastgesteld (er is dan sprake van belastingcapaciteit die niet benut wordt).
Benodigde weerstandscapaciteit
Het bedrag dat benodigd is om alle risico's in de begroting waarvoor geen maatregelen zijn getroffen, in financiële
zin af te dekken.
Beschikbare weerstandscapaciteit
De middelen die beschikbaar zijn om eventuele tegenvallers (risico's) op te kunnen vangen.
Bestaand beleid
Beleid waarover al besluitvorming heeft plaatsgevonden.
Bestemmingsreserve
Naast de Algemene reserve zijn er buffers gevormd die niet worden meegerekend tot de weerstandscapaciteit.
Het gaat hier om de bestemmingsreserves. Bestemmingsreserves zijn voor specifieke doeleinden gevormd op
basis van een raadsbesluit. Bestemmingsreserves zijn gebonden aan de bestemmingen die door de raad zijn
vastgesteld. Wanneer de nood echt hoog is kan er door de raad aan de betreffende bestemmingsreserve een
andere bestemming worden gegeven. Aan een deel van de bestemmingsreserves hangen verplichtingen tot
bestedingen waarbij er beperkte sprake is sprake is van beleidsvrijheid.
Besluit begroting en verantwoording (BBV)
Het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) beschrijft de regels waaraan onder
andere begroting van een gemeente aan moet voldoen.
Bestuurlijk belang
Een gemeente kan een bestuurlijk belang hebben in een verbonden partij doordat zij in het bestuur is
vertegenwoordigd. De gemeente kan het ook hebben doordat zij stemrecht heeft in de verbonden partij.
BTW-compensatiefonds
Rijksfonds waaruit gemeenten een bepaald deel van de door hen betaalde BTW kunnen terugvorderen.
C.
Circulaire
Een circulaire informeert de gemeenten over de omvang en de verdeling van de algemene uitkering, de
integratie-uitkeringen - inclusief die voor het sociaal domein - en de decentralisatie-uitkeringen uit het
gemeentefonds.
Compabiliteitsvoorschriften
Dit zijn de wettelijke voorschriften voor de inrichting van de gemeentelijke begroting en rekening. Sinds 2004 zijn
de nieuwe voorschriften volgens het Besluit Begroting en Verantwoording van kracht.
                                                           347
</pre>

====================================================================== Einde pagina 351 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 352 ======================================================================

<pre>D.
Deelneming
Participatie in een besloten of naamloze vennootschap, waarin de gemeente aandelen heeft.
Dividend
Een vergoeding die wordt uitbetaald aan aandeelhouders.
Doeluitkering
Uitkering door het Rijk aan een lagere overheid voor een nauw omschreven wettelijk vastgesteld doel of taak. De
gelden zijn niet vrij besteedbaar.
E.
EMU-saldo
Het geraamde of het gerealiseerde saldo van de ontvangsten en uitgaven van een gemeente. Dit bedrag wordt
berekend op transactiebasis en volgens Europese voorschriften.
F.
Financieel belang
Van financieel belang is sprake als de gemeente de middelen die ze ter beschikking stelt verloren gaan in geval
van faillissement van de verbonden partij (een derde rechtspersoon) en/ of als financiële problemen bij de
verbonden partij verhaald kunnen worden op de gemeente.
Financiële kengetallen
Getallen waarmee inzicht verkregen kan worden in de financiële positie van de gemeente.
Financieringsmiddelen
Kort- of langlopende geldmiddelen die nodig zijn om de kosten van uitgaven te betalen.
G.
Gemeenschappelijke regeling
Is het publiekrechtelijk juridisch kader waarbinnen twee of meer gemeentebesturen kunnen samenwerken.
Gemeentefonds
Uitkering van het Rijk die de gemeenten in principe vrij mogen besteden.
Grondexploitatie
De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een
gemeente. Indien gemeenten leningen hebben afgesloten om grond te kopen voor een (toekomstige)
woningbouwproject hebben zij een schuld. Bij de beoordeling van een dergelijke schuld is het van belang om te
weten of deze schuld kan worden afgelost wanneer het project wordt uitgevoerd. Van de opbrengst van de
verkochte gronden kan immers de schuld worden afgelost. Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de
grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale (geraamde) baten.
K.
Kans
De mogelijkheid dat een gebeurtenis zich voordoet uitgedrukt in een waarde tussen 0 en 1.
Kapitaalgoederen
Spullen die de gemeente nodig heeft om de diensten en goederen die zij levert aan inwoners te kunnen
produceren. Daarbij gaat het om grotere zaken zoals wegen, riolering, water, groen en gebouwen.
Kapitaallasten
Afschrijvingen en toegerekende rente op activa. De afschrijvingen betreffen de jaarlijkse waardevermindering van
de investering. Door middel van de afschrijving worden lasten van de investering uitgespreid over de jaren dat er
van de investering gebruik wordt gemaakt. De rente betreft het eigen of geleende geld dat besteed wordt om de
investering te financieren.
                                                         348
</pre>

====================================================================== Einde pagina 352 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 353 ======================================================================

<pre>L.
Lasten
De lasten zijn weergegeven met een minteken (negatief) in de begroting. Hiermee laten we zien hoeveel
middelen we verwachten uit te geven in het betreffende jaar.
Leges
Leges zijn vergoedingen voor het genot van diensten of producten, die de gemeente levert. Dat zijn bijvoorbeeld
paspoorten, uittreksels uit registers, vergunningen e.d. Daarbij geldt dat de totale opbrengst van de leges niet
hoger mogen zijn dan de kosten die de gemeente voor het geheel van de legesplichtige diensten of producten
maakt. De leges worden in rekening gebracht bij de aanvrager van de dienst of het product. Voor sommige leges
geldt een wettelijk maximum tarief (bijvoorbeeld voor paspoorten).
Lokale heffingen
Een type gemeentelijke belasting. Voorbeelden van heffingen zijn de rioolheffing of de afvalstoffenheffing. Het
geld dat gemeenten met heffingen ophalen, moeten gebruikt worden om de kosten te dekken van datgene
waarvoor ze in rekening worden gebracht.
M.
Meerjareninvesteringsplanning (MIP)
In de meerjareninvesteringsplanning wordt de planning van de investeringen voor de komende jaren inzichtelijk
gemaakt.
Meerjarenraming
Een prognose van de voor meerdere jaren, na het begrotingsjaar, te verwachten baten en lasten alsmede
mutaties in reserves.
N.
Netto schuldquote en netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de
schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de
rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Een hoge netto schuldquote hoeft op zichzelf geen probleem te
zijn. Of dat het geval is valt niet direct af te leiden uit de netto schuldquote zelf, maar hangt af van meerdere
factoren. Zo kan een hoge schuld worden veroorzaakt doordat er leningen zijn afgesloten en die gelden
vervolgens worden doorgeleend aan bijvoorbeeld woningbouwcorporaties die op hun beurt weer jaarlijks
aflossen. In dat geval hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn. Om inzicht te verkrijgen in hoeverre er sprake
is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weergegeven (netto
schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen).
O.
Onroerende zaakbelasting
Betreft een belasting voor het in eigendom hebben van onroerende zaken in de gemeente Arnhem.
De grondslag van de belasting is de WOZ-waarde van de woning of niet-woning. Het geldende tarief voor
eigenaars van woningen of eigenaars en gebruikers van niet-woningen is gebaseerd op een percentage van de
WOZ-waarde. De belasting wordt via een aanslag opgelegd aan iedereen die op 1 januari van het belastingjaar
eigenaar of gebruiker is van een onroerende zaak.
Overhead
De kosten van de werkzaamheden of faciliteiten die slechts een indirecte relatie vertonen met de prestaties
(bijvoorbeeld leidinggeven, afdelingsadministratie of huisvesting).
Overzicht lasten en baten
Lasten: De lasten zijn weergegeven met een minteken (negatief) in de begroting. Hiermee laten we zien hoeveel
middelen we verwachten uit te geven in het betreffende jaar.
Baten: Baten zijn zonder teken (positief) weergegeven in de begroting. Hiermee laten we zien hoeveel middelen
we verwachten te ontvangen in het betreffende jaar.
Toevoeging aan reserve: toevoegingen aan een reserve zijn weergegeven met een minteken (negatief). Hiermee
laten we zien met hoeveel middelen we in het betreffende jaar aan deze reserve laten stijgen.
                                                              349
</pre>

====================================================================== Einde pagina 353 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 354 ======================================================================

<pre>Onttrekkingen aan reserve: onttrekkingen aan een reserve zijn zonder teken (positief) weergegeven. Hiermee
laten we zien met hoeveel middelen we in het betreffende jaar aan deze reserve laten dalen.
Saldo toevoegingen en onttrekkingen: Bij negatief saldo verwachten we een verhoging van de reserve binnen dit
programma. Bij een positief saldo verwachten we een verlaging van de reserve binnen het programma.
P.
Paragrafen
Geven volgens het BBV een dwarsdoorsnede van de begroting op financiële aspecten. Het gaat dan om de
beleidslijnen van beheersmatige aspecten die belangrijk zijn, financieel, politiek of anderszins. De paragrafen zijn
onderdeel van zowel de beleidsbegroting als het jaarverslag.
Parkeerbelasting
Betreft een belasting voor het parkeren van een voertuig op een plaats waar volgens de belastingverordening
parkeerbelasting verschuldigd is. De grondslag is de duur van het parkeren. De parkeertijd maal het tarief bepaalt
de hoogte van het bedrag. De belasting wordt geheven door in te loggen op een centrale computer via een GSM,
het kopen van een parkeerticket of een parkeervergunning.
Planning- en controlcyclus
De jaarlijks terugkerende werkzaamheden die samenhangen met het opstellen, bespreken, bewaken, bijstellen
en verifiëren van budgetten.
Prestatie-indicator
Kwantitatieve en kwalitatieve gegevens die inzicht geven in de resultaten van het gevoerde beleid van de
gemeente.
Programma
Is een samenhangende verzameling van activiteiten en geldmiddelen gericht op het bereiken van vooraf
bepaalde maatschappelijke effecten.
Programmabegroting
Dit is de typering voor de begroting waarin de programma's centraal staan. Een gemeente is vrij in de keuze van
de programma's en het aantal.
R.
Reserve
Bedrag dat is gereserveerd voor toekomstige uitgaven, zonder dat de aard en de omvang van deze uitgaven al
bekend zijn. Reserves worden onderverdeeld in algemene reserves en reserves met een specifieke bestemming
(bestemmingsreserves).
Restrisico
De inschatting van het risico met medeneming van de effecten van beheersmaatregelen. Risico dat overblijft na
risicobeheersing. (netto risico)
Risico
Gebeurtenis die zich al dan niet kan voordoen en die kan leiden tot schade met een financieel gevolg of afwijking
van een te behalen beleidsdoel.
Risicobeheersing
Zijn activiteiten (beheersmaatregelen) die de kans op het optreden van risico's dan wel de gevolgen van risico's
beïnvloeden (voorkomen of reduceren)
Risico-eigenaar
De persoon of het organisatieonderdeel aan wie het risico gealloceerd is.
Risico in relatie tot weerstandsvermogen
De kans op een gebeurtenis die leidt tot een directe financiële tegenvaller van materiële betekenis, die niet is
afgedekt in de begroting.
                                                        350
</pre>

====================================================================== Einde pagina 354 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 355 ======================================================================

<pre>Risicokaart
De risicokaart geeft inzicht in de spreiding van de risico's naar kans en gevolg.
Risicomanagement
Het geheel aan activiteiten en maatregelen gericht op het expliciet en systematisch omgaan met en beheersen
van risico's.
Risicoparagraaf
Is een door het college verstrekt overzicht van alle bekende risico's tot het moment van aanbieden van de
begroting.
Risicoprofiel
Overzicht van het geheel aan risico's van het betreffende proces, project, programma of beleidstraject.
Risicoscore
Per risico te bepalen score op basis van kans op voorkomen en gevolg.
Roerende zaakbelasting
Betreft een belasting voor het in eigendom van roerende zaken, zoals woonboten in de gemeente Arnhem.
De grondslag van de belasting is een percentage van de RZB- waarde. De belasting wordt via een aanslag
opgelegd aan iedereen die op 1 januari van het belastingjaar eigenaar of gebruiker is van de roerende zaak.
S.
Solvabiliteit
Is de verhouding tussen het eigen vermogen en het totale vermogen.
Solvabiliteitsratio
Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen.
Indien er sprake is van een forse schuld én veel eigen vermogen (het totaal van de algemene en de
bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de
solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. De mate van weerbaarheid geeft in combinatie
met de andere kengetallen een indicatie over de financiële positie van een gemeente.
Stelpost
Schatting van uitgaven, opgenomen in de begroting terwijl de werkelijke kosten nog niet exact bepaald kunnen
worden.
Structurele exploitatieruimte
Voor de beoordeling van de financiële positie is het ook van belang te kijken naar de structurele baten en
structurele lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de
opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting OZB. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele
exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en structurele lasten en deze worden
vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de
structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van een lening) te dekken.
T.
Taakmutatie
Extra geld uit het gemeentefonds voor de uitvoering van nieuwe en/of bestaande taken.
Taakveld
Eenheid waarin de programma's zijn onderverdeeld.
Trap-op-trap-af systematiek/ accresmethode
Om het totaal beschikbare bedrag te bepalen dat aan de gemeenten wordt uitgekeerd, gebruikt het Rijk de
accresmethode, ook wel de 'trap-op-trap-af systematiek' genoemd. Het accress is gekoppeld aan de ontwikkeling
van rijksuitgaven (niet van alle uitgaven). Stijgen de uitgaven dan stijgt het accres, dalen de uitgaven dan daalt
het accress.
                                                          351
</pre>

====================================================================== Einde pagina 355 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 356 ======================================================================

<pre>Treasury
Is het geheel van activiteiten in verband met het beheren van de geldstromen.
V.
Verbonden partij
Is een partij waarmee de gemeente een bestuurlijke relatie onderhoudt en waarin zij een financieel belang heeft.
Voorziening
Dit is een reservering (geoormerkte gelden) met als doel het bedrag aan te wenden in de toekomst waar de
voorziening oorspronkelijk voor is gecreëerd.
W.
Weerstandsfactor
= Beschikbare weerstandscapaciteit : Benodigde weerstandscapaciteit. Bij een lagere factor dan 1 is aanzuivering
van de algemene reserve vereist. Indien de factor uitkomt boven de 1,4 dan kunnen reserves worden aangewend
voor nieuw beleid.
Weerstandsvermogen
Het weerstandsvermogen is de mate waarin de gemeente in staat is om de gevolgen van risico's op te vangen,
zonder dat het beleid of de uitvoering daarvan in gevaar komt. Het weerstandsvermogen is de verhouding (ratio)
tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit.
Z.
Zekerheidspercentage
Voor het bepalen van het benodigde weerstandsvermogen moet met behulp van de risicosimulatie een keuze
worden gemaakt met welke mate van zekerheid de geïdentificeerde risico's worden afgedekt. We noemen dit ook
wel het zekerheidspercentage.
                                                        352
</pre>

====================================================================== Einde pagina 356 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 357 ======================================================================

<pre>Foto voorkant Jaarstukken: Skatebaan Rosorum Amsterdamseweg
                                                  353
</pre>

====================================================================== Einde pagina 357 =================================================================

<br><br>