<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Perspectiefnota
  2024 – 2027
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                  3
                                                                                              PAGINA
Inhoud
                                                                  Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                              ONDERWERP
1.     INLEIDING                                              5
2.	PERSPECTIEF OP HET FINANCIEEL MEERJARENBEELD              9
3.	PERSPECTIEF OP AMBITIES EN KNELPUNTEN                    17
3.1    Een DUURZAAM Arnhem                                   17
3.2    Een GROEN Arnhem                                      22
3.3    Een KANSRIJK Arnhem                                   23
3.4    Een VERBONDEN Arnhem                                  28
Locatie foto voorzijde: Presikhaaf University – Presikhaaf
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                                                                             5
                                                                                                                                                         PAGINA
1. Inleiding
                                                                                                                             Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                         ONDERWERP
Het voorjaar brengt Arnhem weer tot leven en nodigt uit om erop uit te trekken. Te genieten van de flora en fauna in
de parken die onze stad rijk is, een terrasje te pakken in onze creatieve binnenstad of een mooie fietstocht te maken
langs de Rijn. Ook in een ander opzicht is de lente begonnen. Corona is niet langer de gevreesde ziekte die ervoor
zorgde dat de stad op slot ging.
Tegelijkertijd leven we in een tijd waarin de onvrede in onze samenleving voelbaar is, de tweedeling in Arnhem
steeds opvallender wordt en de bestaanszekerheid voor een groeiend deel van onze inwoners niet vanzelfsprekend is.
In Oekraïne woedt nog steeds een gruwelijke oorlog waardoor grote groepen mensen zijn weggevlucht van huis en
haard op zoek naar een veilig heenkomen. Ook in Arnhem doen we er alles aan om hen ruimhartig op te vangen.
De klimaatcrisis geeft grote zorgen en de stikstofontwikkelingen brengen onzekerheden met zich mee. Betaalbare
koop- en huurwoningen zijn helaas vaak onvindbaar en de biodiversiteitscrisis maakt dat we vol moeten inzetten op
het vergroten en verbinden van onze natuurgebieden en parken. Op al deze onderwerpen dragen we als stad een
grote verantwoordelijkheid.
Financiële duidelijkheid bij meicirculaire
Een nieuwe lente betekent ook een nieuwe Perspectiefnota. Het gesternte waarin we deze moeten maken, is nog
ongewis. Dit komt met name door het onzekere financiële meerjarenperspectief vanuit de Rijksoverheid. Hoewel we in
Arnhem de financiën op orde hebben en de eerste jaren de middelen nog toereikend zijn, worden hierdoor – net als
in elke andere Nederlandse gemeente – onze inhoudelijke ambities mogelijk beperkt.
Uit deze Perspectiefnota blijkt dat de structurele financiële ruimte die er is, (vrijwel) volledig wordt opgeslokt door de
(doorwerking van) indexaties die veel hoger zijn dan eerdere jaren. De Rijksoverheid compenseert gemeenten hier
onvoldoende voor. Bovendien worden we in 2027 opnieuw geconfronteerd met het ‘ravijn’ in het gemeentefonds,
dat in 2026 ook al was aangekondigd maar op het laatste moment incidenteel is verzacht.
We hopen van harte dat het Rijk bij de meicirculaire financiële duidelijkheid biedt en ruimte schept die het mogelijk
maakt om financiële knelpunten op te lossen en onze ambities waar te maken. Met deze Perspectiefnota informeren
we u als gemeenteraad niet alleen over de stand van de gemeentefinanciën. We nemen u vooral ook mee in de
hoofdlijnen van het beleid. Graag gaan we met u in gesprek over de ontwikkelingen die op ons afkomen en horen we
uw visie daarop. Die betrekken we dan vanzelfsprekend bij het opstellen van de begroting 2024.
Staat van de Stad en digipanel
De ‘Staat van de Stad’ is belangrijk geweest bij het opstellen van de Perspectiefnota. De cijfers die hierin worden
gepresenteerd, laten belangrijke ontwikkelingen zien: bijvoorbeeld de groei van de stad, de armoede die nog in veel
wijken aanwezig is en de verschillen in ervaren gezondheid tussen inwoners. Ruim 1.000 Digipanelleden hebben
daarnaast aangegeven wat zij belangrijke thema’s vinden. Onderwijs, leefbaarheid, milieu en klimaat staan bovenaan.
Ook hebben we ze gevraagd naar hun adviezen over de thema’s die zij belangrijk vinden. Een aantal daarvan vindt u
terug in deze Perspectiefnota. Soms ondersteunen ze onze visie, soms laten ze juist een ander geluid horen.
Ondanks de onzekerheden die nu uit het financieel meerjarenperspectief blijken, blijven we volop werken aan onze
doelen zoals verwoord in de begroting 2023. In deze perspectiefnota beschrijven we op hoofdlijnen onze inspan-
ningen, knelpunten en uitdagingen voor een Duurzaam, Groen, Kansrijk en Verbonden Arnhem. Onze plannen voor
en met de stad zijn onverkort ambitieus.
   Een DUURZAAM Arnhem
Arnhem staat voor een grote woningbouwopgave. In 2040 willen we dat er 16.000 woningen meer zijn dan in 2020.
Ondanks forse tegenwind proberen we te versnellen. Om dit mogelijk te maken, pakken we als gemeente een actievere
rol. Duurzame verstedelijking in een groene leefomgeving is ons uitgangspunt. Bij het realiseren van deze opgave is
Spoorzone Arnhem Oost van vitaal belang.
De wooncrisis vraagt om een radicale omslag waarbij voor wonen niet langer het recht van de sterkste geldt.
Om dit aan te pakken sturen we in Arnhem op goede volkshuisvesting. Goede, onorthodoxe oplossingen en goed
woonbeleid zijn noodzakelijk om meer woningen toe te voegen voor alle doelgroepen en wonen weer betaalbaar te
krijgen. Om dit voor elkaar te krijgen stellen we dit jaar samen met de raad en de stad een nieuwe woonvisie op.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                                                                         6
                                                                                                                                                     PAGINA
We willen voorkomen dat mensen dakloos worden zodat ze volwaardig mee kunnen doen aan onze samenleving.
Hier blijven we samen met onze ketenpartners en de regiogemeenten ook in 2024 vol op in zetten. In lijn met het
Nationaal Actieplan Dakloosheid proberen we dakloosheid zoveel mogelijk te voorkomen en streven we ernaar om
voldoende en kwalitatief goede opvangplekken te creëren. Opvang duurt idealiter zo kort als mogelijk en zo lang als
nodig met als resultaat een passende vervolgplek.
                                                                                                                         Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                     ONDERWERP
We werken aan een sterke en duurzame economie die bijdraagt aan het waarborgen van de bestaanszekerheid van
onze bewoners en die bedrijven en (jong) talent kansen biedt voor de toekomst. Daarbij streven we naar een circulaire
economie, een economisch systeem en samenleving waarin we veel minder grondstoffen, materialen en producten
gebruiken. Een economie die klaar is voor de grote transities.
Klimaatverandering tegengaan betekent dat we op alle fronten moeten inzetten, onder andere door te isoleren, met
grootschalige opwek, door circulair bouwen en door gedragsverandering. Dit zijn geen keuzes, maar maatregelen die
we allemaal moet oppakken.
Ook voor onze bedrijven hebben we een verduurzamingsambitie. Met bedrijventerreinen en sectoren sluiten we green
deals waarin we afspraken maken over energietransitie, vergroenen en het klimaatadaptiever worden van bedrijven/
bedrijventerreinen. Ook helpen we bedrijven inzicht te krijgen in hun energieverbruik en hun besparingsmogelijk-
heden via de ketenaanpak “Arnhem zet de knop om”.
De groei van Arnhem en de regio heeft met de onder druk staande bereikbaarheid ook een keerzijde. Om onze stad
bereikbaar, gezond en leefbaar te houden zullen we een mobiliteitstransitie moeten doormaken waarbij voetganger,
fiets en het openbaar vervoer prioriteit hebben boven de auto. Samen met onze partners in de stad werken we dit jaar
deze transitie uit in een nieuw mobiliteitsplan.
   Een GROEN Arnhem
Samen met wijkbewoners gaan we – onder meer via de wijkgroenagenda’s – aan de slag met het radicaal vergroenen
van de stad. We zetten alles op alles om de onder druk staande biodiversiteit te behouden, versterken en verbeteren.
Om dit goed te kunnen doen is het belangrijk te weten wat de huidige stand van zaken is. Door middel van een
monitoringsprogramma willen we inzicht krijgen in de huidige waarde van de biodiversiteit en de huidige waarde van
leefgebieden van diersoorten (bijv. wilde bijen, amfibieën, grote fauna). Zo kunnen we in kaart brengen hoe we de
biodiversiteit in het algemeen en de leefgebieden van soorten in het bijzonder kunnen verbeteren en verbinden.
In 2023 wordt een nieuwe visie stadslandbouw en regionaal/duurzaam voedsel opgesteld en een daaraan gekoppelde
uitvoeringsagenda. In deze agenda geven we niet alleen vorm aan onze ambities op het gebied van natuurinclusieve
(stads)landbouw en de eetbare stad, maar geven we ook in bredere zin uitvoering aan onze ambities op het gebied
van biodiversiteit, klimaatadaptatie en circulariteit. We hebben daarvoor de afgelopen jaren ook al veel bomen geplant
en zullen de komende jaren zoveel mogelijk en zo divers mogelijk groen toevoegen door bijvoorbeeld minimaal
10.000 bomen te planten. We blijven een klimaatadaptieve koplopersstad.
Ook werken we aan een integrale beleidsvisie gezonde en veilige leefomgeving. We vinden het namelijk van belang
dat de ontwikkeling van onze stad hand in hand gaat met het gezonder en veiliger maken van de leefomgeving van
mens, dier en milieu. Dit vraagt om een stevige positionering van gezondheid bij ruimtelijke ontwikkelingen.
   Een KANSRIJK Arnhem
Als overheid hebben en voelen we de plicht om actief te zorgen voor bestaanszekerheid van onze inwoners.
Als mensen ondersteuning nodig hebben, bijvoorbeeld om rond te komen, moet die ondersteuning uitgaan van waar-
digheid en vertrouwen. Een belangrijke voorwaarde daarvoor is goed toegankelijke voorzieningen en regelingen die
eenvoudig zijn en eenvoudig zijn aan te vragen. Daarom gaan we onze inkomensregelingen verbeteren en makkelijker
toegankelijk maken.
Preventie
12% van de Arnhemse huishoudens heeft problematische schulden. Dit zorgt voor grote stress en andere problemen
in veel Arnhemse huishoudens. Wij vinden dat mensen met schulden perspectief op een beter leven verdienen.
De komende jaren willen we weer vooroplopen in onze schuldenaanpak: door schulden nog beter te voorkomen met
vroegsignalering en financiële educatie, met radicale schuldhulpoplossingen zoals Immerloo Schuldenvrij, en met een
Arnhemse schuldhulpverlening in eigen beheer die uitgaat van kortere schuldhulptrajecten met duurzame resultaten.
Een kansrijk Arnhem met veerkrachtige wijken en perspectief voor de jeugd draagt bij aan het welzijn en geluk van
onze inwoners. Hiervoor is preventie net zo belangrijk als goede zorg en jeugdzorg en onmisbaar voor effectief beleid.
Goed welzijnswerk is daarbij de basis, denk aan jongerenwerk 3.0 of opbouwwerk in wijken en buurthuizen. We zetten
wijknetwerken preventief in zodat onze inwoners kunnen helpen met onder meer lichte opvoedvragen. In de jeugd-
zorg zetten we fors in op het terugbrengen van wachtlijsten en zo dicht mogelijk bij huis hulp bieden. We bekijken
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                                                                         7
                                                                                                                                                     PAGINA
per individueel geval of de hulpvraag met name bij het kind zit of in feite voortkomt uit problemen die zijn of haar
ouders betreffen. In die gevallen willen we kijken of we het hele gezin kunnen helpen en ondersteunen.
Integraal Huisvestingsplan en Integraal Accommodatiebeleid
Goed onderwijs, fijn wonen, leefbaarheid, veiligheid en welzijn kunnen niet zonder elkaar en versterken elkaar door
                                                                                                                         Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                     ONDERWERP
die aspecten goed met elkaar te verbinden. De school en de sportparken zijn belangrijke plekken in de buurt. Zo zijn
scholen veel meer dan de plek waar kinderen onderwijs volgen. De school is ook een plek waar de basis van een
gelijkwaardige en kansengelijke stad wordt gelegd. Goede, prettige en toegankelijke schoolgebouwen zijn daarom
cruciaal. Momenteel werken we samen met schoolbesturen aan een onderwijsagenda waarin beschreven staat hoe we
die kansengelijkheid vormgeven en die agenda gaan we vertalen in een Integraal Huisvestingsplan. Ook werken we
aan een Integraal Accommodatiebeleid, zodat we accommodaties voor sport, welzijn cultuur en onderwijsactiviteiten
zo passend mogelijk kunnen inzetten bij de vraag uit de stad.
We streven ernaar alle Arnhemmers met plezier in beweging te krijgen voor een zo goed en gezond mogelijk leven.
We richten de sportparken in als middelpunt van de wijk en zetten alles op alles om te voorkomen dat jongeren aan
het eind van hun middelbare schoolperiode hun sportlidmaatschap aan de wilgen hangen vanwege hun verande-
rende levensfase. Conform het motto ‘jong geleerd, is oud gedaan’ streven we ernaar dat alle Arnhemse basisschool-
leerlingen kunnen profiteren van het Beweegconcept 2+1+2= 5 uur. Hierbij leren kinderen tussen 4 en 12 jaar meer
en beter bewegen op school en na schooltijd in hun wijk. Hoewel het de goede kant op gaat zijn we er nog lang niet.
Toch willen we ook vast verder kijken door niet alleen vast te houden aan de reeds bestaande norm van vijf uur, maar
te kijken of we kinderen meer kunnen laten bewegen.
Arnhem-Oost
De tweedeling in onze stad is onacceptabel. Daarom zijn we gestart met het Nationaal Programma Arnhem-Oost.
Dit vereist duidelijke keuzes, anders werken en extra investeringen om jarenlange achterstanden nu weg te werken.
Daarvoor is lange adem, en partnerschap nodig van iedereen; in de wijken, in de stad en ook met andere overheden.
Veiligheid en leefbaarheid
Veel Arnhemmers ervaren dagelijks overlast en criminaliteit in de directe woonomgeving en in de buurt. De aanpak
van de georganiseerde (drugs)criminaliteit door het sluiten van panden, het oprollen van kwekerijen, het beëindigen
van overlast door dealers en het opwerpen van (bibob) barrières is daarom noodzaak, evenals het voorkomen van een
volgende generatie dealers en verslaafden door de aanpak van Preventie met Gezag in de kwetsbare wijken. Daarnaast
moeten wij voortdurend op straat een forse inspanning leveren om de wijken schoon, heel en veilig te maken en te
houden en een eind te maken aan verloedering en hufterigheid.
   Een VERBONDEN Arnhem
In 2024 blijven we ons volop inzetten om onze stad inclusiever te maken. Dat doen we door racisme en discriminatie
onverminderd te bestrijden, door pal voor onze LHBTIQ+ gemeenschap te staan en door onze samenleving toeganke-
lijker te maken voor inwoners met een beperking. Hierin hebben we als gemeente een voorbeeldfunctie. We werken
hard om onze gemeentelijke organisatie divers en inclusief te maken. En we onderzoeken, in dit Herdenkingsjaar
Slavernijverleden, of en zo ja welke rol Arnhem en het Arnhemse stadsbestuur hebben gespeeld in deze periode.
De Arnhemse culturele organisaties hebben het de afgelopen tijden zwaar gehad. Voor de meesten geldt dat zij de
effecten van corona nog niet te boven zijn. Daarbovenop worden ze vaak geconfronteerd met grote kosten- en loon-
stijgingen. Het zijn organisaties die evenals kunstenaars en creatieve makers, zorgen voor levendigheid en kleur geven
aan onze stad. Dat betekent dat zij – in de beperkte ruimte – ook plek nodig hebben. Op dit moment lukt dat niet
voldoende en dat betekent dat de gemeente hier meer op zal gaan sturen en ook zelf keuzes zal maken om dit moge-
lijk te maken. Kunst en cultuur is van en voor iedereen: we kijken daarom hoe we cultuureducatie en participatie goed
verspreid over de stad krijgen en hoe dit betaalbaar blijft. Juist in deze tijden willen we voorkomen dat mensen door
een gebrek aan geld gedwongen worden te stoppen met dat wat hen kan inspireren en verbinden.
We willen een rechtvaardige, open en gastvrije stad zijn, die vluchtelingen uit alle delen van de wereld ruimhartig
opvangt. Hoewel het COA verantwoordelijk is voor de uitvoering van het opvangbeleid, willen we als gemeente actief
ondersteunen bij het realiseren van meer duurzame opvang. Zo is het onze ambitie om permanent 2000 opvang-
plekken beschikbaar te hebben voor mensen die huis en haard ontvlucht zijn op zoek naar een veilig heenkomen.
Goede dienstverlening
Onze inwoners en ondernemers moeten kunnen rekenen op een goede dienstverlening van hun gemeente. Of het
nu gaat om het verstrekken van een paspoort, het doorgeven van een verhuizing of een verzoek om een vergunning,
als gemeentelijke overheid staan wij in dienst van onze inwoners en ondernemers. Om onze dienstverlening te ver­­
beteren is een visie met duidelijke uitgangspunten hiervoor onontbeerlijk. Die visie, waarin aspecten als communi-
catie, participatie en digitalisering een voorname rol spelen, gaan we in 2024 opstellen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                                                                                                        8
                                                                                                                                                    PAGINA
Ook een sterke en weerbare democratie vinden we van groot belang. Al jaren zien we dat de opkomst bij verkiezingen
in Arnhem achterblijft bij het landelijk gemiddelde. Zowel op de praktische organisatie van als de opkomstbevordering
bij de verschillende verkiezingen zetten we de komende jaren dan ook nog sterker in.
                                                                                                                        Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                    ONDERWERP
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                                                                           9
                                                                                                                                                       PAGINA
2. Perspectief op het financieel
    meerjarenbeeld
                                                                                                                           Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                       ONDERWERP
Het financieel meerjarenbeeld in deze Perspectiefnota bouwt verder op het financiële beeld dat in de Begroting 2023
is vastgesteld. Deze Begroting gaf voor de komende jaren de mogelijkheid om de belangrijke investeringen in de
stad te kunnen doen, deels op basis van de forse incidentele ruimte die beschikbaar is voor de jaren 2023 tot en met
2025. Inmiddels is het jaar 2022 afgesloten en de jaarrekening 2022 laat een voordeel voor de algemene reserve zien
dat hoger ligt dan vorig jaar bij de Begroting 2023 is ingeschat. Dit heeft als gevolg dat de incidentele ruimte verder
is verruimd. In de Begroting 2023 is echter ook al aangegeven dat het meerjarenperspectief vanaf 2026 vanwege de
onzekerheid over de financiële verhoudingen tussen Rijk en gemeenten onder druk staat.
Net als in de afgelopen jaren is het ook in dit voorjaar onzeker hoe de financiële vooruitzichten voor de komende
jaren zullen zijn. Twee jaar geleden was er onzekerheid omdat er nog geen nieuw kabinet was. Vorig jaar ontstond
onzekerheid vanwege de onduidelijkheid in het regeerakkoord van het kabinet over de nieuwe financieringssystema-
tiek vanaf 2026. De door gemeenten dringend gewenste duidelijkheid over het structurele financiële perspectief is
helaas tot op heden nog altijd niet geboden. In de septembercirculaire 2022 is wel een incidentele tegemoetkoming
in het gemeentefonds voor het jaar 2026 toegekend. Daardoor is het ‘ravijn’ in 2026 enigszins gedempt en in volle
omvang verschoven naar 2027. Het Rijk belooft duidelijkheid aan gemeenten in de meicirculaire van dit jaar, waarbij
het afwachten is hoe duidelijk deze circulaire gaat zijn. Komt er bijvoorbeeld een (aanvullende) compensatie? En is
deze compensatie dan incidenteel of structureel? Of komt er ook een nieuwe systematiek voor de berekening van
het gemeentefonds? En hoe ziet die systematiek er dan uit? De meicirculaire 2023 komt voor alle gemeenten te laat
in het proces van het opstellen van kadernota’s, waardoor ook het financiële meerjarenperspectief in deze Arnhemse
Perspectiefnota 2024 onzekerheid kent. Gemeenten gaan hier ieder naar eigen inzicht mee om en de Provincie
worstelt hier vanuit haar toezichthoudende rol (ook) mee.
Wanneer we de septembercirculaire en decembercirculaire 2022 volgen, is in 2024 nog steeds sprake van een sluitend
beeld en zijn er meer dan voldoende incidentele middelen, maar komen we geld te kort vanaf 2027 om de autonome en
overige, in meer of mindere mate onvermijdelijke, financiële ontwikkelingen vanaf 2027 structureel te kunnen dekken.
In de toelichting op het gemeentefonds verderop wordt dit nader toegelicht. Aan de andere kant heeft het kabinet
door laten schemeren wel ergens mee te komen. Naast deze mogelijke aanvullende compensatie in de komende mei­­
circulaire, zijn er meer scenario’s die in aanloop naar de Begroting 2024 de structurele ruimte zouden kunnen vergroten.
Ook dit is verderop bij het gemeentefonds nader toegelicht.
We presenteren in dit hoofdstuk een concrete doorkijk op de autonome en overige financiële ontwikkelingen.
Wanneer we de autonome en overige financiële ontwikkelingen in de begroting verwerken, ontstaat voor het
­begrotingsjaar 2024 net als in de huidige Begroting een fors positief structureel sluitende begroting. Hierop wordt
 de gemeente door de provincie beoordeeld. Ook de ontwikkeling van de weerstandsfactor laat een flink positieve
 ontwikkeling zien: in alle jaren van 2023 tot en met 2027 ligt deze (fors) boven de norm van 1,4. Dit komt door de
 aanwezige incidentele ruimte.
 Benodigd versus beschikbare weerstandscapaciteit                  2023       2024       2025       2026        2027
 Weerstandsfactor in Begroting 2023-2026                            1,4        1,7        2,3        2,0         2,0
 Weerstandsfactor na autonome en overige fin. ontwikkelingen        1,6        1,7        2,2        2,1         1,8
Het verwerken van deze autonome en overige financiële ontwikkelingen leidt er binnen de momenteel bekende
kaders echter ook toe dat de totale onttrekking aan de algemene reserve in 2027 ruim € 10 miljoen bedraagt, die
grotendeels structureel zou zijn. Mogelijk wordt dit tekort verlaagd naar circa € 4 miljoen, indien de invoering
van het nieuwe verdeelmodel Beschermd Wonen een jaar uitgesteld wordt (zie verderop onder gemeentefonds).
We beschouwen dit structurele tekort vanaf 2027 als een onwenselijke situatie die, zoals gezegd, het gevolg is van
de huidige financiële kaders waarbinnen gemeenten moeten opereren.
Zoals hiervoor geschetst, verwachten we in aanloop naar de Begroting 2024 meer duidelijkheid vanuit het Rijk te
ontvangen. Daarbij gaan we uit van een verruiming van de middelen die gemeenten nodig hebben om tenminste
de autonome en overige financiële ontwikkelingen ook structureel het hoofd te bieden, maar die daarnaast ook nood­
zakelijk zijn om de knelpunten en ambities in (lopend) beleid en uitvoering te kunnen realiseren. Hieronder vallen ook
de in de Begroting 2023 noodgedwongen incidenteel gedekte ambities, die we eigenlijk een meer structurele dekking
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                                                                                      10
                                                                                                                                                  PAGINA
zouden willen geven. Gelet op de in de meicirculaire beloofde duidelijkheid uit Den Haag, vinden we het niet oppor-
tuun om nu al concrete ombuigingen in gang te zetten. Indien de structurele ruimte in aanloop naar de Begroting
2024 onverhoopt niet of niet in voldoende mate wordt geboden, dan vindt binnen de VNG overleg plaats over hoe
hiermee om te gaan, omdat alle gemeenten dan met hetzelfde probleem kampen. Indien nodig bekijken we bij het
opstellen van de Begroting 2024 welke mogelijkheden er zijn om ook vanaf 2027 een sluitende begroting te kunnen
                                                                                                                      Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                  ONDERWERP
realiseren. Hoewel we dit ongewenst vinden, voorzien we binnen de in deze Perspectiefnota gepresenteerde financiële
ontwikkelingen wel aanknopingspunten om in aanloop naar de Begroting 2024 andere keuzes te maken, bijvoorbeeld
door de indexaties niet (volledig) toe te kennen.
In dit hoofdstuk worden de autonome en overige financiële ontwikkelingen voor de komende jaren concreet geduid
en toegelicht. Zoals aangegeven zijn hierop op onderdelen eventueel keuzes te maken om in de Begroting 2024
het beslag op de structurele ruimte te beperken. In het volgende hoofdstuk lichten we in meer beschrijvende zin
toe welke ambities en knelpunten in (lopend) beleid en uitvoering daarnaast voorzien worden. Zodra er zicht is op
verruiming van de structurele middelen door aanvullende compensatie vanuit het Rijk, eventueel aangevuld met
andere keuzes binnen de overige financiële ontwikkelingen, kan de ontstane ruimte in aanloop naar de Begroting
2024 ingezet worden om deze ambities en knelpunten mogelijk van dekking te voorzien. Naar verwachting is op dat
moment ook duidelijk in hoeverre het Rijk gemeenten tegemoet komt in het meerjarenperspectief en hoe de Provincie
vanuit haar toezichthoudende rol hierin staat. In een aantal gevallen is er voor deze ambities en knelpunten wel
dekking aanwezig vanuit bestemmingsreserves of bestaande budgetten, dit is dan expliciet aangegeven.
   Autonome en overige financiële ontwikkelingen
Het financiële meerjarenbeeld in deze Perspectiefnota wordt grotendeels bepaald door jaarlijkse autonome ontwik­
kelingen met nauwelijks keuzevrijheid en door overige financiële ontwikkelingen, waarin op onderdelen nog keuzes
te maken zijn. Onderstaande tabel geeft inzicht in de meerjarige ontwikkeling van de autonome en overige financiële
ontwikkelingen gevolgd door een toelichting waaruit blijkt in hoeverre er een keuzevrijheid is:
 Autonome en overige financiële ontwikkelingen                    2024       2025       2026       2027      I/S
 Gemeentefonds                                                   23.118     24.662     36.162     18.838      S
 OZB indexatie (inkomsten)                                        1.489      1.489      1.489      1.489      S
 Areaalontwikkeling OZB                                             233        233       233        233       S
 OZB indexatie (lasten voor panden in eigen gebruik)               -214       -333       -456       -566      S
 Actualisatie MIP                                                 1.583      2.042      1.439       365       S
 Indexering MIP                                                   -2.038     -2.625    -2.226     -1.402      S
 Planningsrealisme MIP                                               12        387      1.265                 I
 Nominaal: Cao                                                    -7.032     -6.956    -6.923     -6.788      S
 Nominaal: Zorgcontracten                                         -6.600     -6.600    -6.600     -6.600      S
 Nominaal: Subsidies                                              -4.000     -4.000    -4.000     -4.000      S
 Nominaal: Gemeenschappelijke regelingen                          -3.200     -3.200    -3.200     -3.200      S
 Nominaal: Overige                                                -5.200     -5.200    -5.200     -5.200      S
 Areaalontwikkeling                                               -2.051     -2.051    -2.051     -2.051      S
 Zorg: Aanvullende indexering zorgtarieven                        -1.000     -1.000    -1.000     -1.000      S
 Zorg: kostprijsdekkende tarieven huishoudelijke ondersteuning    -1.000     -1.000    -1.000     -1.000      S
 Zorg: verhoging vergoeding/tarief pleegzorg                       -300       -300       -300       -300      S
 Zorg (wmo): PGB in verhouding tot uitstroom WLZ                  1.200        600       600        600       S
 Indexatie contracten parkeergarages                               -282       -282       -282       -282      S
 Extra loon- en prijsstijgingen 2023 ev bij VGGM                  -1.203     -1.203    -1.203     -1.203      S
 VGGM: Basis op orde JGZ / AGZ                                     -600        pm         pm         pm       I
 VGGM: Programma Beter Bedrijfsvoeren                              -493        pm         pm         pm       I
 Actualisatie BUIG                                                1.718      1.670      1.677      1.633      S
 Verschil huurindexatie en lasten gemeentelijk vastgoed             527        527       527        527       S
 Onderwijshuisvesting verbouwing Spiekmanlaan                       -76        -75        -74        -73      S
 Dekking Spiekmanlaan uit onderwijsmiddelen Begroting 2023           76         75         74        73       S
 Uitbreiding school Confetti                                                              -57        -57      S
 Aanvullend investeringskrediet MFC De Salamander                   -99        -98        -97        -96      S
 Vervanging ondergrondse containers (OC's)                         -194       -340       -484       -626      S
 Dekking kosten OC's uit afvalstoffenheffing                        194        340       484        626       S
 Hogere beheerkosten transferhal Arnhem Centraal                   -280       -280       -280       -280      S
 Totaal autonome en overige financiële ontwikkelingen             -5.712     -3.518     8.517    -10.340
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                                                                             11
                                                                                                                                                         PAGINA
 Gemeentefonds
 De raming van het gemeentefonds is gebaseerd op de september- en decembercirculaire 2022. Hierbij is rekening
 gehouden met een verwachte accresstijging voor loon- en prijsontwikkelingen (op basis van het CEP van 9 maart)
 en met het verwachte Arnhemse aandeel in de door het Rijk aangekondigde extra compensatie voor nominale
 effecten voor de doorwerking van de hogere loon- en prijsindexatie over 2022 (nabetaling).
                                                                                                                             Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                         ONDERWERP
 In het verloop van de reeks van het gemeentefonds is te zien dat het accres in 2026 incidenteel hoger uitkomt,
 vanwege de eenmalige rijksbijdrage die in de septembercirculaire 2022 is toegekend. Voor Arnhem is dit
 € 10,2 miljoen. Vervolgens daalt de bijdrage uit het gemeentefonds vanaf 2027 fors als gevolg van het ravijn waar alle
 gemeenten op basis van de huidige landelijke kaders in belanden, maar specifiek in Arnhem ook door het effect van
 het verdeelmodel Beschermd Wonen. In onderstaande figuur wordt het verloop van de mutatie van het gemeente-
 fonds inzichtelijk gemaakt:
                                 Gemeentefondsuitkering
× € 1.000.000
                                  ,2
                60,00            57
                        ,9
                        49         5,82
                50,00
                         4,28                  ,8
                                              41
                40,00
                                   26,91                               Incidenteel PPN
                         21,10                  17,32                  Incidenteel B2023
                30,00                                     ,5
                                                          24           Structureel PPN
                                                                       Structureel B2023
                20,00
                         18,84     18,84        18,84      18,84
                10,00
                         5,73      5,73         5,73       5,73
                 0,00
                         2024      2025         2026       2027
 Dit plaatje laat het verschil zien tussen het structurele deel van het gemeentefonds (€ 5,7 miljoen uit de Begroting
 2023 en € 18,8 miljoen vanuit deze Perspectiefnota) en het incidentele deel van het gemeentefonds (€ 21,1 miljoen
 en € 26,9 miljoen uit de Begroting 2023 en respectievelijk € 4,3 miljoen, € 5,8 miljoen en € 17,3 miljoen in deze
 Perspectiefnota). Hieruit blijkt ook dat de incidentele stijging van € 10,2 miljoen (als onderdeel van de € 17,3 miljoen)
 in 2026 ons ravijn in 2026 eigenlijk maar gedeeltelijk opvult.
 Naast dit negatieve scenario waarin het ‘ravijn’ praktijk wordt, voorzien we een aantal alternatieve scenario’s
 in het verloop van het gemeentefonds. Op de eerste plaats bestaat de mogelijkheid dat het Rijk de incidentele
 bijdrage van ruim € 10 miljoen in 2026 structureel toekent. In dit scenario ontstaat direct ook op langere termijn
 een ­sluitend beeld. Daarnaast is het mogelijk dat het Rijk gemeenten nog verder compenseert en het gehele
 ravijn vanaf 2026/2027 terugdraait. Een andere optie is de vraag of en wanneer het Rijk en de VNG overeenstem-
 ming bereiken over het schrappen van de opschalingskorting, incidenteel dan wel structureel. De oploop van de
 opschalings­korting is reeds geschrapt voor de duur van de kabinetsperiode tot en met 2025. Vanaf het jaar 2026 is
 in de Arnhemse begroting met een totale korting van bijna € 10 miljoen rekening gehouden (de oploop in 2026 is
 circa € 6,8 miljoen). Ook wordt er tussen Rijk en VNG nog steeds gesproken over de Hervormingsagenda Jeugd om
 hierover tot een bestuurlijk akkoord te komen. Mogelijk wordt alleen overeenstemming bereikt voor het komende
 begrotingsjaar 2024. Daarmee blijft er onzekerheid bestaan over de middelen waar gemeenten op de langere termijn
 op kunnen rekenen en over het feit of het Rijk de taakstelling van ruim € 500 miljoen op jeugd daadwerkelijk voor
 haar rekening neemt.
 Tot slot houdt Arnhem rekening met de invoering van het nieuwe verdeelmodel voor beschermd wonen per 2024.
 In de huidige Begroting 2023 is dit in de jaren 2024, 2025 en 2026 verwerkt met als gevolg dat rekening is gehouden
 met lagere inkomsten op het gemeentefonds van respectievelijk € 2,8 miljoen, € 7,4 miljoen en € 14,7 miljoen over
 deze jaren. In de nieuwe Begroting betekent dit in de nieuwe jaarschijf 2027 een extra nadeel van ruim € 6 miljoen in
 vergelijking met 2026, waardoor het nadeel in 2027 uitkomt op € 20,9 miljoen. De verwachting is echter reëel dat de
 invoering van het verdeelmodel (opnieuw) met een jaar wordt uitgesteld. In dat geval schuift deze gehele negatieve
 reeks een jaar op en ontstaat incidentele ruimte van ruim € 14 miljoen over de jaren 2024 tot en met 2026 en struc­
 turele ruimte vanaf 2027 van € 6 miljoen. Pas bij de meicirculaire 2023 bestaat hierover duidelijkheid.
 OZB
 Afgesproken is dat de opbrengsten OZB, exclusief areaalontwikkeling, in de komende jaren jaarlijks met 5% stijgen
 ter dekking van de stijging van lonen en prijzen en andere bestedingsdoelen. De aanvullende indexatie bovenop
 de inflatie­correctie is in de Begroting 2023 reeds cumulatief verwerkt voor de jaarschijven 2023-2026. Het deel dat
 specifiek is bedoeld voor inflatiecorrectie wordt jaarlijks met een gelijkblijvende reeks in de begroting opgenomen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                                                                                           12
                                                                                                                                                       PAGINA
Dit betreft het bedrag van € 1,5 miljoen in voorgaande tabel. Uitgangspunt is om net als vorig jaar een totale stijging
van 5% van de opbrengsten OZB te realiseren.
De opbrengsten OZB worden geraamd op het aantal woningen inclusief de groei die hierin in de komende jaren
verwacht wordt. Voor deze zogenaamde areaalontwikkeling is meerjarig een extra opbrengst OZB in de begroting
                                                                                                                           Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                       ONDERWERP
opgenomen. Jaarlijks wordt beoordeeld of de geraamde extra opbrengsten naar boven of beneden bijgesteld moeten
worden op basis van actuele gegevens over de ontwikkeling van de woningbouwvoorraad. Voor de areaalontwikkeling
2024 worden de geraamde opbrengsten OZB structureel met € 233.000 verhoogd.
De indexatie van de OZB heeft ook gevolgen voor de panden die in het bezit zijn van de gemeente zelf. In de
meeste gevallen wordt dit gecompenseerd door een verhoging van de door de gemeente te ontvangen huur. Voor
een beperkt aantal panden is er echter geen sprake van een huurrelatie waardoor de verhoging van de OZB leidt
tot een verhoging van de exploitatielasten. Dit is het geval bij de onderwijspanden en de panden in gebruik voor de
eigen ambtelijke organisatie. Dit effect was in de Begroting 2023 nog niet meegenomen bij het invoeren van de 5%
indexatie en wordt nu alsnog verwerkt.
Bij de Begroting 2011 is besloten structureel een stelpost meeropbrengsten OZB te begroten van € 860.000, die
losstaat van de jaarlijkse tariefberekening. De reden voor het opnemen van deze stelpost was dat destijds elk jaar bleek
dat er op de OZB een positief resultaat werd behaald. De afgelopen jaren laten zien dat de realisatie van deze meer-
opbrengsten onder druk staat. De verschillen tussen de feitelijke waardeontwikkeling en de bij de tariefberekening
gehanteerde te verwachten waardeontwikkeling zijn beperkt, waardoor ook afwijkingen op de op basis van de tarief-
berekening begrote opbrengsten minder te verwachten zijn en de stelpost minder realistisch is. In aanloop naar de
Begroting 2024 bekijken we welke mogelijkheden er zijn om deze stelpost af te bouwen.
Actualisatie meerjareninvesteringsplanning (MIP)
Op basis van de realisatie over 2022 zijn de planningen van de investeringsprojecten in het MIP geactualiseerd.
Hierdoor verschuift de realisatie van een aantal projecten naar een later jaar. Vertragingen kunnen diverse oorzaken
hebben. Het is gebruikelijk dat niet alle investeringen hun oorspronkelijk geplande investeringsritme volgen. In de
reeks actualisatie MIP zijn geen nieuwe investeringen opgenomen. Voor een tweetal investeringen wordt de investe-
ringssom aangepast: gymzaal Fluitekruid en zwembad Valkenhuizen. Vertraging in de uitvoering in combinatie met
sterk gestegen kosten maken deze aanpassing noodzakelijk. Bij gymzaal Fluitekruid stijgen door de vertraging de plan-
kosten en daarnaast speelt een opwaardering van BENG (Bijna Energieneutrale Gebouwen) naar ENG (Energieneutrale
Gebouwen) en toegenomen eisen ten aanzien van duurzaamheid (warmtepomp). De afronding van het buitenterrein
van zwembad Valkenhuizen is door de aanleg van het waterdepot uitgelopen. In deze periode zijn de aanlegkosten en
materiaalprijzen zeer fors gestegen. Deze prijsstijgingen zijn nog niet eerder doorgerekend. Bij dit soort grote lopende
projecten doen we dit namelijk niet generiek, maar via maatwerk. Door de langer dan voorziene technische uitwerking
van de waterbuffer is de aanleg hiervan ook uitgelopen, waardoor ook op dit onderdeel een (beperktere) stijging van
de investering benodigd is.
De totale actualisatie van de bestaande investeringen levert in 2024 een voordeel op van € 1,5 miljoen oplopend tot
€ 2,0 miljoen in 2025 en weer aflopend naar € 0,4 miljoen in 2027.
Voor alle investeringsprojecten wordt een zo realistisch mogelijke planning gemaakt. De ervaring leert dat onvoor-
ziene omstandigheden ervoor zorgen dat in een aantal gevallen deze planning niet wordt gehaald. Vooraf valt niet
te zeggen welke projecten dit betreft. Door de vele investeringsprojecten die lopen, is het op basis van ervaring,
echter wel een zekerheid dat dit bij een aantal projecten zal gebeuren. Projecten die later dan oorspronkelijk gepland
afgerond worden, worden later geactiveerd, waardoor de kapitaallasten in de begroting naar achteren schuiven. Hier
wordt rekening mee gehouden door planningsrealisme in te ramen. Dit geeft een voordeel voor het financieel beeld
van € 12.000 in 2024, € 0,4 miljoen in 2025 en € 1,3 miljoen in 2026.
In lijn met motie 21M247 (Stijging bouwkosten volledig opnemen in begroting) zijn de projectuitgaven geïndexeerd.
Hiervoor zijn drie verschillende indices gebruikt, namelijk de index Schoolgebouwen nieuwbouw (3,4%), grond-,
weg- en waterbouw nieuwbouw (5,1%) en bedrijfsgebouwen nieuwbouw (5,1%). Voor de indexering moet in 2024
€ 2,0 miljoen gereserveerd worden, in 2025 € 2,6 miljoen, in 2026 € 2,2 miljoen en dit loopt af tot € 1,4 miljoen in
2027. Uiteraard kunnen we niet exact voorspellen hoe de kosten zich in de komende jaren zullen ontwikkelen.
Nominale en areale ontwikkelingen
Jaarlijks moet de begroting voor de komende jaren bijgesteld worden voor de loon- en prijsontwikkeling (nomi-
naal) en volumeontwikkeling (areaal). Hiermee worden alle budgetten naar het prijs- en volumepeil van 2024
gebracht. Dit speelt op een aantal onderdelen van de begroting: de ambtelijke organisatie, zorgcontracten (vanaf
2024), ­subsidies, gemeenschappelijke regelingen, overige budgetten, areaalontwikkeling, zorg (doorwerking 2023)
en parkeer­garages. Deze worden hierna toegelicht.
Ambtelijke organisatie
De loonontwikkeling van de ambtelijke organisatie volgt uit de cao-afspraken. Op 22 februari jl. is een principe­
akkoord gesloten voor de cao van gemeenten. Deze cao loopt tot en met 31 december 2023. Het effect voor
2023 is in Turap-1 verwerkt. Voor 2024 zijn nog geen cao-afspraken gemaakt. Daarom baseren we de raming voor
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                                                                                        13
                                                                                                                                                    PAGINA
de loonontwikkeling in 2024 op het Centraal Economisch Plan 2023 dat 9 maart door het CPB is gepubliceerd.
De verwachte loonontwikkeling van de sector overheid bedraagt 5,2%. Dit leidt tot een structurele verhoging van de
loonkosten van circa € 7 miljoen vanaf 2024. Formatieve ontwikkelingen binnen de gemeente hebben mogelijk ook
gevolgen voor de omvang van de dienstverlening van de Connectie. Zo leidt een uitbreiding van de formatie binnen
de gemeente Arnhem tot een toename van het aantal te verstrekken ICT-producten. In aanloop naar de Begroting
                                                                                                                        Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                    ONDERWERP
wordt dit effect nader uitgewerkt en in beeld gebracht.
Zorgcontracten (vanaf 2024)
De zorgcontracten moeten jaarlijks worden geïndexeerd met de overheidsbijdrage in de arbeidskostenontwikkeling
(OVA) en de consumentenprijsindex (cpi). De OVA bedraagt 4,7% en de cpi 3,1%. Daarmee bedraagt de indexatie
van de zorgcontracten 4,3%. Dit leidt tot structureel hogere uitgaven van € 6,6 miljoen vanaf 2024.
Subsidies
De indexering van subsidies gebeurt op basis van een gemengd percentage. Dit bestaat voor 58% uit de loonont-
wikkeling van de sector overheid en voor 42% uit de consumentenprijsindex (cpi). De loonontwikkeling bedraagt
voor 2024 5,2% en de cpi 3,1%. Daarmee komt de index voor subsidies voor 2024 uit op 4,3%. Dit betekent dat
daar structureel € 4,0 miljoen voor moeten worden gereserveerd. Het onderstaande plaatje maakt inzichtelijk hoe
de ­subsidies zijn/worden geïndexeerd:
De subsidiebudgetten zijn in de Begroting 2022 structureel geïndexeerd met 1,5% (1,3 miljoen) (lichtblauw in de
figuur). Voor 2023 bedraagt de indexatie 3,1% (€ 2,4 miljoen) (groen in de figuur), welke in de Begroting 2023 is
verwerkt. Daarnaast is incidenteel de aanvullende indexatie over 2022, het verschil tussen de raming op basis van
het CEP 2022 van 4,7% en de reeds verwerkte 1,5% van 3,2% (€ 2,8 miljoen) in het jaar 2023 (donkerblauw in de
figuur) in de Begroting 2023 opgenomen. De totale indexatie van subsidies in 2023 bedraagt dus 3,1% + 3,2%
= 6,3% (€ 5,1 miljoen) ten opzichte van 2022. Vanaf de Begroting 2024 komt er 4,3% bij (€ 4,0 miljoen, de roze
balk in de figuur). De aanvullende indexatie in 2023 van 3,2% was incidenteel. In aanloop naar de Begroting 2024
wordt bekeken of er noodzaak is om dit structureel te maken en of er aanvullend voor dit jaar aanleiding is om extra
compensatie aan subsidiepartners te verstrekken als gevolg van acute problematiek. In dat laatste geval wordt de raad
hierover voor de zomer separaat geïnformeerd. Dit hangt ook samen met de wijze waarop we om willen gaan met
huurindexaties, die later in het hoofdstuk aan bod komen.
Gemeenschappelijke regelingen
Voor gemeenschappelijke regelingen wordt in de Perspectiefnota een totale raming van de benodigde loon- en prijs-
compensatie gemaakt, uitgaande van dezelfde indexatie als voor de subsidies. Daarmee komt het bedrag dat gereser-
veerd moet worden vooralsnog uit op € 3,2 miljoen. Zodra de begrotingen van de verschillende gemeenschappelijke
regelingen die in de komende periode worden vastgesteld, ontstaat duidelijkheid over de exacte benodigde middelen
en wordt de definitieve indexatie in de Begroting 2024 verwerkt.
Overige budgetten
De overige budgetten uit de begroting die voor indexering in aanmerking komen zijn budgetten die gedekt worden
door de algemene middelen en gevoelig zijn voor prijsontwikkeling, zoals onderhoud van de openbare ruimte, maar
ook bijvoorbeeld de niet-loonkosten bij welzijn en armoede. Onderhoud in de openbare ruimte wordt sinds vorig jaar
geïndexeerd met de index voor grond-, weg- en waterbouw onderhoud (GGW OH). Deze bedraagt voor 2024 4,9%.
Voor de andere budgetten is de prijs materiële overheidsconsumptie (imoc) uit het CEP de belangrijkste index. Deze
bedraagt voor 2024 3,9%. Voor de indexering van deze overige budgetten is het nodig om, indien de gebruikelijke
systematiek gevolgd wordt, € 5,2 miljoen te reserveren.
Areaalontwikkeling
Diverse budgetten in de begroting zijn gevoelig voor de groei van de stad, zoals budgetten voor publieke dienst­
verlening en onderhoud van de openbare ruimte. Daarom groeien deze budgetten volgens de gebruikelijke syste­
matiek mee met de areaalontwikkeling met € 2,1 miljoen vanaf 2024.
Zorg (doorwerking vanaf 2023)
Jaarlijks worden de zorgtarieven jeugdzorg en Wmo door onze regionale inkooporganisatie geïndexeerd op basis van
voorjaarsramingen van het Centraal Planbureau (CPB). Naar aanleiding van de sterk gestegen prijzen in de afgelopen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                                                                                         14
                                                                                                                                                     PAGINA
periode, heeft het CPB deze ramingen in het najaar van 2022 naar boven aangepast. De VNG heeft gemeenten opge-
roepen deze najaarsramingen van het CPB te volgen bij de indexering van de zorgtarieven voor 2023. Dit betekent
een aanvullende indexering van de zorgtarieven voor 2023. De indexatie komt op basis van de nieuwe gegevens
van het CPB uit op een totaal van 4,78% en dit komt neer op € 1 miljoen vanaf 2023. Dit was 4,05%. De raad is hier
reeds over geïnformeerd (raadsbrief van 31 januari 2023).
                                                                                                                         Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                     ONDERWERP
Daarnaast ontstaat een knelpunt doordat het tarief, dat de gemeente betaalt aan aanbieders van Huishoudelijke
Ondersteuning, vanaf 2023 wordt verhoogd. Het is wettelijk verplicht om een kostendekkend tarief te betalen.
Ook dit betekent circa € 1 miljoen extra kosten vanaf 2023.
Dit geldt ook voor de pleegzorgvergoeding, waarvan het Rijk heeft aangegeven dat deze vergoeding in verband met
de hoge inflatie met ingang van 1 januari 2023 met 14,3% verhoogd wordt. Het structureel financieel effect hiervan is
€ 300.000 per jaar.
Tot slot laat het gehele beleidsveld zorg in de afgelopen jaren een daling zien in de kosten voor persoonsgebonden
budgetten (PGB’s). Deze daling hangt enerzijds samen met de openstelling van de Wet Langdurige Zorg (WLZ) voor
cliënten met een psychische stoornis sinds 1 januari 2021. Anderzijds is de daling het gevolg van scherpere beoorde-
ling door de Sociale Wijkteams of iemand in staat is de zorg of ondersteuning zelf te regelen. Zo niet, dan is Zorg in
natura een beter passende zorgvorm. De kostendaling PGB’s is naar verwachting structureel en komt ten goede aan
de algemene middelen.
Parkeergarages
Conform overeenkomsten zijn er prijsindexaties toegepast op bijvoorbeeld de dienstverleningsovereenkomst P1 en de
verschillende onderhoudscontracten. Deze indexaties leveren een structureel knelpunt van € 282.000 op. In aanloop
naar de Begroting 2024 wordt bekeken of de bestemmingsreserve Bereikbaarheid hiervoor mogelijk ingezet kan
worden.
VGGM: Extra loon- en prijsstijgingen, Basis op orde JGZ/ AGZ en Programma Beter Bedrijfsvoeren
Ondanks de reeds opgenomen loon- en prijsindex in de Begroting 2023 ontstaat bij de VGGM een tekort als gevolg
van de fors hogere prijsontwikkeling ten opzichte van deze toegekende indexatie over 2023. De impact is niet op
te vangen met het weerstandsvermogen van VGGM. Dit leidt tot een structurele verhoging van de gemeentelijke
bijdragen aan de VGGM van in totaal € 1,2 miljoen vanaf 2023, voor de onderdelen gezondheidszorg en brandweer
gezamenlijk.
De uitvoering van de verschillende GGD-taken staat onder grote druk als gevolg van diverse ontwikkelingen in de
algemene gezondheidszorg (AGZ) en jeugdgezondheidszorg (JGZ). Dit blijkt ook uit een extern gehouden onderzoek.
Inwoners van Gelderland-Midden ervaren de druk bij de GGD helaas ook. Een voorbeeld hiervan is de afschaling bij
de JGZ waardoor minder contactmomenten hebben plaatsgevonden dan minimaal noodzakelijk zijn. Om de dienst-
verlening qua basis binnen de JGZ en op onderdelen van de AGZ op orde te houden en op een acceptabel niveau
te handhaven is een hogere bijdrage van de deelnemende gemeenten noodzakelijk. Voor Arnhem gaat het om een
bedrag van circa € 600.000. Vooralsnog is dit alleen in het jaar 2024 opgenomen. Dit bedrag dient nog nader uitge-
werkt te worden en zal op de middellange termijn ook in samenhang worden bezien met de nog te voeren discussie
over de reikwijdte en kwaliteit van het takenpakket GGD.
Uit een gehouden benchmarkonderzoek en diverse externe rapporten is daarnaast gebleken dat VGGM in vergelijking
met andere Veiligheidsregio’s qua bedrijfsvoering ondergemiddeld en kwetsbaar is georganiseerd. Dat hangt mede
samen met het feit dat de (wettelijke) taken van VGGM in de afgelopen jaren zijn toegenomen, maar de bedrijfsvoe-
ring hierop niet is aangepast en meegegroeid. Hierdoor ontstaat het risico dat de organisatie onvoldoende in staat is
om zich aan te passen bij toekomstige ontwikkelingen. VGGM wil daarom structureel groeien van de huidige situatie
van 15,5% naar een norm van 18,8% aan personele overhead (= het gemiddelde van alle veiligheidsregio’s). Dit bete-
kent voor alle deelnemende gemeenten een verhoging van de bijdragen. De VGGM ziet zich genoodzaakt voor 2024
uit te gaan van een gemiddelde overhead van 18,8% (gemiddelde van Nederland) en te onderzoeken welk niveau
voor bedrijfsvoering structureel nodig is voor 2025 en verder. Voor 2024 betekent het voor de gemeente Arnhem een
extra bijdrage van € 493.000. Het definitieve bedrag voor 2025 en verder dient nog nader uitgewerkt te worden en
zal op de middellange termijn ook in samenhang worden bezien met de nog te voeren discussie over de reikwijdte en
kwaliteit van het takenpakket GGD.
Actualisatie BUIG
In de raadsbrief ‘Gebundelde uitkering BUIG 2022 en 2023’ van 13 december 2022 is vermeld dat de b ­ ijgestelde
raming voor 2023 en verder wordt meegenomen in de Turap 1 en de Perspectiefnota 2024. Het voordeel
(€ 1,6 miljoen in 2023 en verder), mede ontstaan doordat steeds meer mensen vanuit de bijstand doorstromen
naar betaald werk, gaat terug naar de algemene middelen, in overeenstemming met de afgesproken begrotings­
systematiek voor BUIG. Het risico op BUIG wordt hiermee groter, omdat we met een kleiner nadeel in onze
­begroting rekening houden.
Verschil huurindexatie en lasten gemeentelijk vastgoed
De gemeente Arnhem hanteert de systematiek van kostprijsdekkende huur. Jaarlijks indexeren wij per 1 mei de
huurprijs. Voor de verhuur van onze gebouwen maken wij gebruik van standaard ROZ (Raad Onroerende Zaken)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                                                                                            15
                                                                                                                                                        PAGINA
huur­contracten. Conform de algemene voorwaarden behorende bij de ROZ contracten, en zoals gebruikelijk in
het vastgoed, gebruiken ook wij voor de indexering van huren de CPI (Consumenten Prijs Index) zoals deze wordt
gepubliceerd door het CBS. De indexering van de huurbedragen op basis van de CPI-index levert een indexering op
per 1 mei 2023 van ongeveer 8% (ten opzichte van ongeveer 2% voorgaande jaren en 4,5% afgelopen jaar).
Sinds de start van de CPI index is deze nog nooit zo hoog geweest. In de markt, ook de commerciële verhuurmarkt,
                                                                                                                            Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                        ONDERWERP
wordt opgeroepen tot coulance afspraken. Hoewel CPI de norm is en ook wij te maken hebben met gestegen bouw-
en beheerkosten van ons vastgoed zien we mogelijkheden om onze huurders enigszins tegemoet te komen. Wij doen
door dit door eenmalig van de CPI als index af te wijken en een lager indexpercentage, namelijk de “kerninflatie”,
te hanteren voor de huurprijsindexering (vanaf 1 mei 2023). Dit alleen indien de kerninflatie lager is dan de CPI
indexatie. De kerninflatie, gepubliceerd als SA20 bij CBS, is nu 6,7%. Hierdoor ontstaat een structureel effect, omdat
de indexatie volgens onze systematiek van constante prijzen structureel wordt doorgetrokken.
Voorgaande jaren hielden de indexeringen van de huuropbrengsten en de stijging van de kosten van het onderhoud
van vastgoed elkaar redelijk in evenwicht. Met de hogere indexatie van de huren ontstaat echter een verschil ten
opzichte van de ontwikkeling van de lasten (een groot deel betreft namelijk kapitaallasten die gelijk blijven). Het posi-
tieve resultaat dat hierdoor ontstaat kan ten gunste van de algemene middelen vallen. Uitgaande van de kerninflatie is
dit € 527.000 vanaf 2024.
Ook bij het toepassen van de lagere kerninflatie in vergelijking met de CPI ontstaat een knelpunt bij gesubsidieerde
partners die bij ons vastgoed huren, aangezien de huurindexatie hoger ligt dan de indexatie van de subsidies.
We onderzoeken daarom, mede gelet op het genoemde positieve resultaat dat ontstaat door het verschil tussen
huurindexatie en werkelijke kostenstijging, op welke wijze we subsidiepartners die bij ons huren kunnen compenseren
voor dit verschil en of dit ook breder voor alle subsidiepartners kan gelden. Mochten zich bij partijen acute problemen
voordoen nog voordat we dit onderzoek hebben afgerond, maken we tussentijds individuele afwegingen.
Onderwijshuisvesting
Het schoolgebouw aan de Spiekmanlaan wordt (deels) gerenoveerd om minimaal voor 15 jaar als wissellocatie voor
onderwijs geschikt te zijn. De eerste beoogde gebruiker is Vrijeschool Parcival-Noord, die nu nog tijdelijk is gehuisvest
in het gebouw Brugstraat 6. In de loop van de tijd zal worden bezien of dit gebouw nog langer als wissellocatie voor
het onderwijs zal worden gebruikt, als definitieve locatie voor een school zal worden ingezet of een andere bestem-
ming zal krijgen. Om dit gebouw voor minimaal 15 jaar geschikt te maken voor het onderwijs, is een flink aantal
onvermijdelijke investeringen noodzakelijk. Te denken valt hierbij onder anders aan uitvoering achterstallig onderhoud
en het gebouw geschikt maken voor frisse scholen klasse B. De verwachte investeringslast bedraagt € 1,6 miljoen
in 2023. De verwachting is dat de werkzaamheden dit jaar zijn afgerond, zodat de kapitaallasten van jaarlijks circa
€ 76.000 vanaf 2024 op de begroting zullen drukken. De dekking is voorzien uit de reeds beschikbaar gestelde
budgetten voor onderwijshuisvesting.
In juli 2021 is de nieuwbouw van de Confetti opgeleverd. De leerlingenprognose toont aan dat het aantal leerlingen
in Schuytgraaf nog stijgt. Daardoor blijft de druk voor de scholen in Schuytgraaf onverminderd groot. Een verdere
groei van Confetti is onvermijdelijk. Om de toename van het aantal leerlingen op te vangen is een viertal noodlokalen
tegenover de Confetti geplaatst en is in 2021 ten behoeve van onderwijsuitbreiding grond aangekocht. Het is de
bedoeling op deze grond extra (definitieve) uitbreiding van 420 m2 voor Confetti te realiseren. De inschatting is dat
een extra investeringskrediet van € 1,2 miljoen nodig is in 2025 om de uitbreiding van Confetti te realiseren. Ook bij
de beide basisscholen in MFC De Salamander is er sprake van een sterke groei van het aantal leerlingen. Een uitbrei-
ding met leslokalen is noodzakelijk. Deze groei was nog niet eerder voorzien. Vooralsnog wordt uitgegaan van een
uitbreiding van 700 m2 met een verwachte investering van circa € 2,1 miljoen. Er wordt gekeken naar mogelijkheden
om binnen het bouwvlak te blijven door bijvoorbeeld bovenop bestaande lokalen te bouwen. De kapitaallasten van
deze investeringen in het primair onderwijs drukken op de algemene middelen.
Ondergrondse afvalcontainers
Op 1 januari 2023 is een nieuw contract voor levering en onderhoud van ons areaal ondergrondse afvalcontai-
ners ingegaan. In dat contract is conform de meest recente wet- en regelgeving een verplichte veiligheidskeuring
conform TÜV-keuringsprotocol opgenomen. Op basis van de eerste keuringen is al een aantal containers afgekeurd
die vervangen moeten worden om de veiligheid en continuïteit van de afvalinzameling te borgen. De verwachting is
dat naar aanleiding van de keuringen in 2023 nog een groot aantal containers vervangen moet worden. Reparatie is
in veel gevallen niet toegestaan. Ongeacht verdere besluitvorming over de gewenste inzamelingssystematiek is deze
aanvullende investering dus noodzakelijk.
Vervangingsinvesteringen vanaf 2024 waren voorzien; de eerste ondergrondse containers zijn immers al zo’n
20 jaar geleden geplaatst en de komende jaren zal vanwege einde levensduur gefaseerd vervanging plaats moeten
vinden. De noodzakelijke vervangingen in 2023 als gevolg van de veiligheidskeuringen komen eerder dan voorzien.
De inschatting is dat hiervoor in 2023 een investeringskrediet van € 1,7 miljoen nodig is (zie ook Turap-1). Hier tegen-
over staat dat de begrote investering in het afvalbrengstation van € 1,7 miljoen niet in 2023 plaats zal vinden maar
pas in 2024 of later. De kapitaallasten bij de investeringen in 2023 in de ondergrondse afvalcontainers bedragen
€ 194.000 vanaf 2024, oplopend tot € 626.000 in 2027. Deze jaarlijkse kapitaallasten zullen conform de huidige
werkwijze opgenomen worden in de afvalstoffenheffing. Het is momenteel nog niet te zeggen of dit een effect heeft
op de tarieven, dat hangt af van wat er met de andere kosten gebeurt. Voor de tarieven heeft een mutatie in het
aantal huishoudens daarnaast ook effect. Bij het bepalen van de tarieven in aanloop naar de Begroting wordt dit effect
duidelijk.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                                                                                                         16
                                                                                                                                                     PAGINA
Voor de jaren 2024-2027 is een jaarlijks investeringskrediet van € 1,3 miljoen nodig ter vervanging van ondergrondse
containers. Deze investeringen lopen vanaf 2024 mee in de reguliere investeringscyclus en worden opgenomen in het
MIP. De keuring zal bepalen of vervanging ook daadwerkelijk nodig is, zodat de technische levensduur van de containers
maximaal benut wordt.
                                                                                                                         Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                     ONDERWERP
Beheerkosten transferhal Arnhem Centraal
De gemeente onderhoudt samen met Prorail en de NS de transferhal van Arnhem Centraal. De uitvoeringsorgani-
satie die het beheer uitvoert heeft aangeven dat de kosten van het beheer van de transferhal voor de gemeente met
€ 280.000 zullen stijgen. De stijging heeft voornamelijk betrekking op energie, schoonmaakkosten en procesmatig
onderhoud. In aanloop naar de Begroting 2024 wordt bekeken of de bestemmingsreserve Arnhem Centraal hier-
voor mogelijk ingezet kan worden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                                                                                        17
                                                                                                                                                    PAGINA
3. Perspectief op ambities
    en knelpunten
                                                                                                                        Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                    ONDERWERP
In dit hoofdstuk schetsen we een aantal belangrijke beleidsontwikkelingen en lichten we in meer beschrijvende zin toe
welke knelpunten en ambities in (lopend) beleid en uitvoering daarnaast voorzien worden, maar door het ontbreken
van het financiële meerjarenperspectief in deze Perspectiefnota niet van concrete dekking voorzien kunnen worden.
In een aantal gevallen is dekking wel mogelijk vanuit een bestemmingsreserve of bestaande middelen, zoals met name
bij duurzaamheid.
   3.1 EEN DUURZAAM ARNHEM
  76% van de Digipanelleden vindt het (heel) belangrijk dat Arnhem de komende jaren in milieu en klimaat investeert.
Om de klimaatcrisis een halt toe te roepen is een fundamentele verandering noodzakelijk. Voor Arnhem heeft de
energie­transitie en het toewerken naar een circulaire economie absolute prioriteit en daarom hebben we het klimaat-
fonds bij de begroting van 2023 voor de komende jaren aangevuld met in totaal € 15 miljoen. Daarnaast zijn ook
rijksmiddelen beschikbaar gesteld, in totaal € 2.8 miljoen. Met dit geld kunnen we de energietransitie mede mogelijk
maken en beschikken over voldoende geld voor cofinanciering. Ook nemen we maatregelen om de klimaatverandering
tegen te gaan en de negatieve milieu-impact en afhankelijkheid van primaire grondstoffen te verminderen.
We dragen ons deel bij aan de klimaatopgave door te sturen op een duurzaam energiesysteem en circulair gebruik
van grondstoffen, materialen en producten. Bij onze duurzame ambities past ook het verminderen van het aantal kilo-
gram restafval per persoon. Dit doen we samen met de stad. Bijvoorbeeld door middel van een burgerberaad zodat
inwoners, bedrijven en maatschappelijke instellingen kunnen meedenken over maatregelen die ook werken.
  Wat zou je doen met een miljoen euro?
  Digipanellid: “Ik zou alles uitgeven aan klimaat en duurzaamheid, maar wel op zo’n manier dat andere problemen
  mee opgelost worden (wijken vergroenen met eetbare planten waardoor iedereen beschikking heeft over gezond eten,
  huizen isoleren van bewoners die dit niet kunnen betalen, leefbaarheid wordt sowieso beter met vergroening, meer
  sociale cohesie in buurtmoestuinen, etc.).”
Snelle en effectieve maatregelen zijn nodig om de klimaatcrisis te bestrijden. In de energietransitie is de afgelopen
jaren al flink geïnvesteerd en deze zal de komende jaren, met behulp van de aanvulling van het Klimaatfonds, worden
geïntensiveerd.
Een circulaire economie is ons ideaalbeeld van een economisch systeem en samenleving waarin we veel minder
grondstoffen, materialen en producten gebruiken en waarbij we de grondstoffen die we wel nodig hebben, op een
veel duurzamere manier gebruiken. De circulaire economie is niet het doel, maar het middel waardoor consumptie
minder negatieve impact heeft op de wereld om ons heen.
Het is onze ambitie om in 2030 voor 50% en in 2050 volledig circulair te zijn. Dit doen we onder meer door
bestaande en nieuwe bedrijven die zich bezighouden met innovatie en circulariteit te stimuleren; door het gebruik
van nieuwe grondstoffen te reduceren en door het creëren van extra werkgelegenheid. Hierbij geven we als gemeente
uiteraard zelf het goede voorbeeld, bijvoorbeeld bij aanbestedingen. We trekken nauw op met onze ondernemers en
met vertegenwoordigende organisaties zoals het Platform Binnenstad Arnhem (PBA). De economische weerbaarheid
en leefbaarheid van bijvoorbeeld onze binnenstad vraagt om een aanpak waarbij we integraal kijken naar onze visies
over wonen, klimaat, verdichting en hoogbouw.
We willen inkoop gebruiken als middel om de lokale economie te versterken, meer mensen met een afstand tot de
arbeidsmarkt aan het werk te helpen en inclusiviteits- en diversiteitsafspraken te maken met partners. Ook zetten we
het in om circulariteit te ontwikkelen en het reduceren van energiegebruik en CO2. Met andere woorden: we willen
meer lokaal, sociaal, duurzaam en circulair inkopen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                                                                                                        18
                                                                                                                                                    PAGINA
Er worden op deze maatschappelijke thema’s al goede resultaten geboekt, maar dit gebeurt nog te versnipperd en
is onvoldoende in onze werkprocessen geborgd. Om de resultaten op deze maatschappelijke thema’s te vergroten,
is het noodzakelijk om een werkwijze in de organisatie te verankeren die ervoor zorgt dat deze thema’s structureel
worden.
                                                                                                                        Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                    ONDERWERP
  Digipanellid: "Kijk wat in deze tijd belangrijk is voor de inwoners van Arnhem. Misschien iets minder uitgeven aan
  het voorop lopen in duurzaamheid maar meer investeren in de mensen die nu moeten overleven met de hoge prijzen.
  En het belonen van groen in tuinen, wijken, de stad. Denk praktisch na en denk goed na voor je je geld uitgeeft.
  Misschien zijn er belangen te combineren?"
De energietransitie is primair gericht op het beperken van de opwarming van de aarde. We dragen hieraan bij door
de uitstoot van CO2 te reduceren. In 2050 willen we een klimaatneutrale gemeente zijn. Om de doelen van het
Klimaatakkoord te behalen forceren we een trendbreuk. Dit doen we door een forse intensivering van alle lopende
en reeds geplande inspanningen zoals die staan in het actieplan New Energy made in Arnhem 2020-2030 en door te
focussen op vernieuwing en innovatie.
Voor de regio Arnhem Nijmegen en voor Arnhem zelf vormen de maatschappelijke opgaven op het gebied van
energietransitie, duurzaamheid en circulaire economie niet alleen uitdagingen, maar ook economische kansen.
Het cluster – en Arnhem als centrum daarvan – wordt nationaal en internationaal erkend en opgezocht vanwege de
samenwerking in toonaangevende projecten rond elektriciteits- en waterstoftechnologie en als vestigingslocatie voor
ondernemers of professionals in de energiesector. Wat in onze regio aan innovaties wordt bedacht en gemaakt, wordt
breed toegepast: in proeftuinen en ‘smart energy-hubs’ binnen de eigen Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen,
maar zeker ook op andere plekken in Europa en daarbuiten. Dat maakt Arnhem en de regio tot economische Hotspot
Energy binnen Europa. Arnhem kiest daar binnen Hotspot Energy voor een focus op 3 locaties in de stad, te weten
Industriepark Kleefse Waard (IPKW), Businesspark Arnhems Buiten en kenniscampus HAN/Van Hall Larenstein. Op deze
locaties zal de komende jaren innovatie, kennisontwikkeling en ondernemerschap in het cluster duurzaam groeien.
   Crisisaanpak
De afgelopen maanden hebben we voor Arnhemse inwoners de crisisaanpak energiearmoede en bestaanszekerheid
opgezet. Voor onze ondernemers is de crisisaanpak “Zet de knop om” ontwikkeld. De komende periode gebruiken we
om inwoners en bedrijven die dat nodig hebben, volop te ondersteunen. We intensiveren de aanpak energiearmoede
en de campagne Arnhem Aan. Ook gaan we door met de toekomstbestendig wonen-lening en het aanjaagfonds,
waarmee inwoners ondersteund worden om (collectief) aan de gang te gaan met verduurzamen.
Ook hebben we extra geld vrijgemaakt voor kinderen en jongeren die in armoede leven, zijn we een pilot gestart voor
energiezuinig witgoed via de bijzondere bijstand en hebben we extra aandacht voor onze ondernemers. Veel lande-
lijke regelingen lopen dit jaar af. Tegelijkertijd houden we er rekening mee dat de gevolgen van de energiecrisis nog
steeds effect zullen hebben op onze inwoners, zeker in de volgende winter.
   Isolatieprogramma
Het isoleren van Arnhemse woningen gaan we versnellen door de Arnhemse Aanpak Woningisolatie. Hierbij richten
we ons op particuliere eigenaren, Verenigingen van Eigenaren (VVE’s), particuliere verhuurders en woningcorporaties.
Dit doen we door voor iedere Arnhemmer een aanbod te kunnen doen, daar waar mogelijk afspraken te maken en te
versnellen door vernieuwende werkwijzen te bevorderen en innovaties toe te passen. Bij deze aanpak worden zowel
generieke als wijkgerichte instrumenten ingezet. Daarbij worden werkzaamheden en instrumenten gekoppeld aan het
tegengaan van energiearmoede. Hierdoor zorgen we dat de energietransitie inclusief is. Ook pakken we elke kans om
meer Arnhemmers (betaald of vrijwillig) op te leiden en/of aan het werk te krijgen binnen de energietransitie. Dit is
belangrijk omdat er een steeds groter capaciteitstekort dreigt, die de versnelling van het verduurzamen van onze stad
zal vertragen.
Ook werken we de transitievisie warmte verder uit met betrekking tot duurzame warmtebronnen en de rol van de
gemeente in de warmteketen. We continueren de voorbereiding van de warmtetransitie in de kansrijke buurten
(Kronenburg, Elderveld-Noord, Plattenburg, Hoogkamp, All-electric buurten) en betrekken daarbij Arnhemmers wijk-
gericht. Daarnaast onderzoeken we in Malburgen-Oost, Geitenkamp, Arnhem-West, Presikhaaf, Centrum e.o. welke
duurzame warmte oplossingen het meest effectief zijn.
We intensiveren het verduurzamen van bedrijven door een uitrol van de gebiedsgerichte en sectorgerichte aanpak in
zogenaamde Green Deals met bedrijven. Deze Green Deals komen voort uit de afgesloten convenanten met werkloca-
ties en/of koepelorganisaties, en gaan niet alleen over energiebesparing maar over duurzaamheid in de volle breedte.
We zetten in op grootschalige opwek van duurzame energie. Zo gaan we op zoek naar een geschikte locatie voor
een zonneveld in zoekgebied Deelen, waarbij we rekening houden met andere belangen die in het gebied spelen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                                                                                                         19
                                                                                                                                                     PAGINA
zoals natuur, landbouw en recreatie. We onderzoeken of we als gemeente zelf zonnecarports kunnen ontwikkelen.
Ook stellen we een uitnodigingskader op voor (zeer) kleine windturbines. Verder zoeken we naar innovaties, zoals
modulaire zonnecarports, verticale zonnepanelen, gevelpanelen en smart energy hubs. In deze hubs komen ener-
giestromen samen in een decentraal netwerk, dat de opwek, de opslag en het verbruik steeds in een onderlinge
balans brengt.
                                                                                                                         Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                     ONDERWERP
   Verstedelijkingsstrategie
Arnhem groeit en is in trek bij bewoners, bedrijven en bezoekers. Op 1 januari 2023 wonen er in onze stad
ruim 165.000 inwoners. Volgens prognoses zal Arnhem in 2030 zo’n 177.000 inwoners tellen, oplopend tot
ca. 186.000 inwoners in 2040 (bron: Staat van de Stad 2022). Deze groeicijfers betekenen dat tot 2040 naar schatting
16.000 woningen moeten worden bijgebouwd. Hiervan zijn inmiddels - sinds 2020 - bijna 3.000 woningen ontwikkeld.
We kiezen ervoor om deze woningen in de stad te bouwen, dichtbij openbaar vervoer (ov)-locaties en bestaande
voorzieningen. Voor elke woning streven we naar een baan erbij. Voorzieningen (zoals zorg, welzijn, sport, ontspan-
ning, cultuur en parken) moeten gelijke tred houden met het groeiend aantal inwoners. Door vergroening van de
leefomgeving willen we de leefbaarheid en veiligheid, in het bijzonder in de Arnhem-Oost wijken, verbeteren.
Onze stad heeft veel kwaliteiten waar we trots op zijn en die we willen koesteren. Maar als stad staan we ook voor
grote uitdagingen, zoals klimaatverandering. Dat betekent dat we de stad klimaatadaptief zullen moeten maken om
te zorgen dat de stad leefbaar is en blijft ondanks het veranderende klimaat. Andere uitdagingen zijn het stimuleren
van onze duurzame economie met voldoende werkgelegenheid, het zorgdragen voor een stad met minder kansen­
ongelijkheid, de grote woningbouwopgave en op welke manier we Arnhem goed bereikbaar houden.
  Digipanellid: “Aantrekken van (schone) bedrijvigheid/werkgelegenheid op alle niveaus: voor “moeilijke doelgroepen”
  tot en met hoog en specialistisch opgeleid. Arnhem blijft achter in vergelijking met Nijmegen, Eindhoven, Den Bosch.
  Dit betekent op termijn wegtrekken van een deel van de beroepsbevolking en daling van de inkomsten voor de stad.”
   Actiever grondbeleid
Bij onze verstedelijkingsopgave past een meer regisserende actieve overheidsrol, dan de rol die Arnhem de afgelopen
jaren heeft ingevuld. Hierover is recent een nota Grondbeleid aan uw raad aangeboden. Zowel de groei van de stad
als de actieve rolneming voor de gemeente vraagt opschaling en professionalisering van de organisatie zodat dit
mogelijk kan worden gemaakt.
Met de omgevingsvisie en verstedelijkingsstrategie hebben college en raad de kaders en richting vastgesteld voor
een gezonde groei van de Arnhem in de komende 20 jaar. We zien de urgentie van de woningbouwopgave en het
momentum om hier samen met het Rijk op te trekken, waarbij we hun steun gedurende een langere periode hard
nodig hebben. Door actief te sturen op stedelijke ontwikkeling ontstaan mogelijkheden om de stad te versterken.
Tegelijkertijd moeten we ons bewust zijn van de risico’s voor de gemeente, het beslag op financiële middelen en de
uitvoerbaarheid van grootschalige projecten.
   Grootschalige woningbouw- en verdichtingslocaties
In de omgevingsvisie zijn vier gebieden aangewezen waar we deze groei binnenstedelijk willen invullen: Arnhem-
Centrum, Arnhem Oost (de Spoorzone), Arnhem Zuid en Arnhem West.
Op basis van de kansen en risico’s die zich in de gebieden voordoen, maakt de gemeente plannen en een passende
ontwikkelstrategie. Het zwaartepunt qua aantallen woningen in de verstedelijkingsopgave is voorzien in de Spoorzone
Arnhem Oost: dit gebied heeft in potentie veel ruimte voor nieuwbouw van woningen, bedrijvigheid, verbeterde
mobiliteitsoplossingen en toevoegen van groen. Tegelijkertijd kent dit gebied ook grote uitdagingen in de stedelijke
ontwikkeling, zoals de aanwezigheid van het spooremplacement die een barrière vormt.
   Spoorzone Arnhem Oost
Ruim de helft van de te bouwen woningen in Arnhem zijn voorzien in Spoorzone Arnhem-Oost. In dit gebied is veel
ruimte voor nieuwbouw, verbeterde mobiliteit en meer groen. De afgelopen twee jaar werkten we met het Rijk, de
Groene Metropoolregio en de provincie Gelderland binnen de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley
aan de ontwikkeling van het sleutelgebied Spoorzone Arnhem-Oost. Het besluit van de regio en het Rijk om Spoor­
zone Arnhem Oost te ontwikkelen is een belangrijke eerste stap als antwoord op de urgentie om meer (betaalbare)
woningen te bouwen. Het rijk wil hieraan € 72 miljoen bijdragen en we hebben goede hoop dat het rijk op afzienbare
termijn hier bovenop nog extra middelen beschikbaar stelt. Met deze middelen en afspraken kunnen we de woning-
nood aanpakken, de omgeving vergroenen en meer banen scheppen.
De nadruk ligt bij deze afspraken op de urgente opgave tot en met 2030. Daarom is versnelling van de woningbouw-
ontwikkeling noodzakelijk en hebben we afspraken gemaakt over het gezamenlijk opzetten van een ruimtelijke-, finan-
ciële- en ontwikkelstrategie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                                                                                                                        20
                                                                                                                                                    PAGINA
  Digipanellid: “Ik vind dat Arnhem veel grootstedelijker moet denken. Neem een voorbeeld aan Berlijn. Zorg voor veel
  meer “echte” architectonische hoogbouw, bijvoorbeeld op het ENKA terrein, bij de Westervoortsedijk of op de Kleefse
  Waard. Combineer dit met creatieve hotspots en zorg dat toeristen/dagjesmensen zich over de hele stad verspreiden.”
  Digipanellid: “Echte hoogbouw met name in nieuw ontwikkelde stadswijken zoals Spoorzone, Rijnwijk, station Zuid.”
                                                                                                                        Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                    ONDERWERP
Het bouwen van vele woningen met bijbehorende voorzieningen vragen forse gemeentelijke inspanningen. Deze
vertalen zich naast omvangrijke plankosten ook in een omvangrijke publieke onrendabele top (op basis van lande-
lijke kentallen van gemiddeld €15.000 per woning). Daarnaast zijn voor de ontwikkeling van Spoorzone Arnhem
Oost investeringen nodig die samenhangen met de uitplaatsing van het spooremplacement en bereikbaarheids-
maatregelen. Naast de inzet van Rijk en Provincie vraagt dat om cofinanciering door de gemeente. De opgave voor
de gemeente is zowel in uitvoering als in financiële zin fors en vereist een langjarig commitment van zowel raad als
college. De betrokkenheid van de raad, inwoners en ondernemers bij deze opgave vinden wij cruciaal.
   Binnenstad
Het komende half jaar stellen we een ontwikkelperspectief voor de binnenstad op. Hierin verwoorden we onze visie
op de toekomst van de Arnhemse binnenstad en beantwoorden we de vraag: hoe ziet een aantrekkelijke en levendige
Arnhemse binnenstad er in 2040 uit. In het perspectief staat integraliteit centraal. Door de opgaven die we hebben op
het gebied van verduurzamen, economie, wonen, leefbaarheid, klimaat en groen met elkaar te verbinden, geven we
de binnenstad een krachtige impuls. Het perspectief stellen we samen met de stad op en biedt vervolgens de kaders
voor nieuwe (transformatie)projecten en ontwikkelingen in de binnenstad. De gebiedsvisies voor het Stadstheater en
omgeving/ Bestuurskwartier (ontwikkeling Oostflank) worden opgestart.
  Digipanellid: “Zorg dat we trots zijn op onze stad en daarnaast; zorg dat we opvallen. Ik zie de verloedering en
  verwaarlozing in de binnenstad toenemen. Veel panden staan leeg en de mensen zien er onverzorgd uit.”
   Arnhem Zuid: Kronenburg e.o.
Op basis van het door de raad vastgestelde ontwikkelperspectief wordt gewerkt aan planuitwerking voor de ontwik-
keling van het winkelcentrum als onderdeel van een bredere kwaliteitsimpuls aan de leefomgeving met ruimte voor
betaalbaar wonen, werken, bereikbaarheid en stedelijke voorzieningen.
Veranderende marktomstandigheden (stijgende rentes en bouwkosten) zetten de haalbaarheid van de businesscase
voor deze gebiedsontwikkeling in toenemende mate onder druk.
   Arnhem West
In Arnhem West liggen kansen om te komen tot gevarieerde en veerkrachtige wijken in een groene landschappe-
lijke omgeving. De gemeente neemt het komende half jaar het initiatief om te verkennen welke mogelijkheden er
zijn om hier vorm aan te geven. Behoud van het unieke landschap, toevoegen van betaalbare koopwoningen en
sociale huurwoningen, mobiliteitsoplossingen en passende zorg- en onderwijsvoorzieningen zijn daarbij belangrijke
uitgangspunten.
   Volkshuisvesting
Iedereen heeft recht op een goede en betaalbare woning. Helaas is de praktijk nog steeds anders. Huren in de vrije
sector is vaak onbetaalbaar en het kopen van een huis is voor starters en mensen met een gemiddeld inkomen bijna
onmogelijk. Ook de wooncrisis vraagt om een radicale omslag.
Daarbij hebben we bijzondere aandacht voor huurders, doorstroming op de woningmarkt (ook voor bijzondere doel-
groepen) en de huisvesting van statushouders. Zo creëren we tijdelijke betaalbare woningen op het Merwedeterrein
voor diverse doelgroepen waaronder statushouders.
  Digipanellid: “Betaalbare woningen voor eenpersoonshuishoudens, zodat grotere huizen vrij kunnen komen voor
  gezinnen.”
  Digipanellid: “Betaalbare woningbouw heeft mijns inziens prioriteit. Door woningbouw voor 1- en
  2-persoonshuishoudens gericht op ouderen, komen er grotere woningen vrij. Hierdoor ontstaat in oudere wijken,
  verjonging van de bewoners, waardoor ook bestaande scholen hun leerlingenaantal zullen zien stijgen.”
  Digipanellid: “Bouw comfortabele seniorenwoningen in veilige buurt zodat het voor oudere aantrekkelijk wordt om
  een groot huis hiervoor in te ruilen.”
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                                                                                                             21
                                                                                                                                                         PAGINA
Bij het aannemen van het raadsvoorstel voor het realiseren van flexwoningen op het Merwedeterrein heeft de
gemeenteraad een motie aangenomen die het college vraagt een sociaal beheerder aan te stellen voor het gebied.
Hoewel we nog afspraken over financiering met woningcorporaties dienen te maken met betrekking tot de ‘sociale
componenten’ van de flexwoonontwikkeling bij het Merwedeterrein, en er subsidiekansen liggen bij de Provincie
Gelderland, dienen we zelf ook middelen te hebben om voor dit doel in te zetten.
                                                                                                                             Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                         ONDERWERP
We committeren ons aan de ambitie van het eind 2022 gelanceerde Nationaal Actieplan Dakloosheid: in 2030 heeft
iedereen een thuis, met ondersteuning op maat. Waar mogelijk willen we dakloosheid voorkomen. Dit vraagt om inte-
graal werken in de uitvoering samen met ervaringsdeskundigen en met een inclusieve aanpak. Zolang opvang nodig
is zorgen we daarvoor, want niemand hoeft onvrijwillig op straat te slapen.
We hechten aan goed verhuurderschap. Om dat te borgen wil het college verhuurdersvergunningen invoeren. Voor
een stadsbrede invoering daarvan zullen zo’n 15.000 adressen onder een vergunningsregime vallen. Structureel
budget is reeks beschikbaar, maar het opzetten van vergunningverlening- en handhavingregime vraagt ons om een
eenmalige investering.
De woonwagenlocatie aan de Bethaniënstraat wordt aangepast en uitgebreid. De grondwal wordt daarbij ook verwij-
derd (ontgraven, afvoeren en verwerken) en de locatie wordt ingericht als openbaar groen. De kosten zullen hoger
zijn door hogere tarieven voor de verwerking van de vrijkomende grond. Dit komt omdat de verhouding tussen te
storten grond, te reinigen grond en te hergebruiken grond anders uitvalt doordat veel meer grond moet worden
gereinigd dan eerder werd aangenomen. Ook zijn de kosten voor het afvoeren van deze grond hoger dan voorzien.
Daarnaast blijkt uit een recente inmeting van de grondwal dat er meer grond uit de grondwal vrijkomt dan eerder
werd aangenomen.
   Afbouw permanente bewoning vakantieparken
Op een aantal van onze vakantieparken, waaronder Vakantiepark Arnhem, vindt permanente bewoning plaats. Dit is
niet toegestaan. Daarom werken we via verschillende instrumenten aan het terugdringen hiervan. Om te voorkomen
dat daarna op sommige parken bewoning weer toeneemt is de komende jaren actief toezicht noodzakelijk.
   Duurzame Mobiliteit
We hebben een brede mobiliteitsopgave in Arnhem. We willen een goed bereikbare stad zijn. Een stad waar je je snel,
veilig en op een prettige manier kan verplaatsen. We richten ons mobiliteitssysteem meer in gericht op voetgangers,
fiets en OV. Tegelijkertijd is het belangrijk dat onze stad, voor wie daarvan afhankelijk is, ook goed per auto bereikbaar
is.
In Arnhem is verkeersoverlast een steeds groter probleem. Het vele verkeer maakt bovendien dat de luchtkwaliteit
op veel plekken in de stad slecht is. Ook laat de bereikbaarheid van de stad te wensen over. Hoewel we oog blijven
houden voor degenen die afhankelijk zijn van de auto, komen in de verdeling van de schaarse ruimte op straat eerst
de voetganger, dan de fietser, dan het openbaar vervoer en daarna pas de auto. Door deze duurzame keuzes te
maken, vergroten we de leefbaarheid van de stad.
   Digipanellid: “Auto’s uit stadscentrum weren. Volop inzetten op fietsstad. Fijnstof rigoureus omlaag.”
We stellen een nieuw mobiliteitsplan op waarin naast de bereikbaarheid van de stad, het tegengaan van verkeersover-
last en schone lucht de uitgangspunten zijn. We kijken naar de verkeersstructuur voor de hele stad en specifiek naar
het centrum en de singels. Ook maken we plannen om het aantal auto’s in en om de binnenstad terug te dringen en
doorgaand verkeer en distributie aanzienlijk te beperken. We koersen aan op een flinke wijziging in het (duurzaam)
mobiliteitsbeleid. Hiervoor zullen naar verwachting ook forse investeringen nodig zijn in de infrastructuur (fiets, open-
baar vervoer, andere profielen wegen (minder asfalt, lagere snelheden) en hubs. Voor deze investeringen is onvol-
doende geld beschikbaar. In het duurzaam mobiliteitsplan zal daar meer inzicht in worden gegeven.
Het Willemsplein is een belangrijke plek in de stad en een grootste OV knelpunt van de provincie Gelderland.
Aanpassing is echter duur. De aanpassingen gaan gepaard met grote investeringen die niet alleen het Willemsplein
raken, maar ook de hele omgeving tussen Arnhem Centraal en Gele Rijdersplein. Voor dit project is beperkt regu-
lier mobiliteitsbudget voorhanden. We gaan dan ook nadrukkelijk op zoek naar gemeentelijke budgetten, zoals het
klimaatfonds, vanuit het programma Radicaal Vergroenen en bijvoorbeeld vanuit Groot Wegenonderhoud.
De aanpak van verkeersveiligheidsknelpunten en de realisatie van schoolzones dragen bij aan het verbeteren van de
verkeersveiligheid. Daarnaast is het van belang te blijven investeren in het verduurzamen van mobiliteit.
De fiets is samen met het openbaar vervoer de sleutel tot een schoon, gezond en efficiënt vervoerssysteem.
Om ervoor te zorgen dat nog meer mensen de fiets boven de auto verkiezen zijn verkeersveiligheid en goede
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                                                                                                            22
                                                                                                                                                        PAGINA
infrastructuur van groot belang. Voor de bereikbaarheid van de stad zijn goede snelfietsroutes cruciaal. Hiervoor zijn
aanvullende budgetten noodzakelijk, waarbij ook hier nadrukkelijk wordt gezocht naar cofinanciering.
   3.2 EEN GROEN ARNHEM
                                                                                                                            Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                        ONDERWERP
   De groene leefomgeving van Arnhem vinden Digipanelleden verreweg het sterkste punt van Arnhem.
Arnhem wil een aantrekkelijke, gezonde, groene woon- en leefomgeving bieden, passend bij het veranderende
klimaat, met oog voor biodiversiteit en dierenwelzijn. In onze stad krijgt de natuur alle ruimte omdat zij de basis vormt
voor een prettige, gezonde en toekomstbestendige stad.
Het vergroten van de biodiversiteit, het erkennen van de intrinsieke waarden van dieren en het verbeteren van dieren-
welzijn krijgt een centrale(re) plek in het beleid. Bijvoorbeeld bij onze eigen inkoop, bij het evenementenbeleid, bij
wildbeheer en bij het beheersen van overlast van dieren.
   Radicaal groene en toekomstbestendige stad
We kiezen ervoor om Arnhem radicaal te vergroenen, zowel kwantitatief als kwalitatief. Kwantitatief betekent dat de
stad voldoet aan de 3-30-300 groennorm (3 significante bomen zichtbaar vanuit elke woning, 30% kroonbedekking
per wijk en op 300m loopafstand een park van minimaal 1 hectare) en dat er minimaal 48m² toegankelijk groen
per inwoner aanwezig is. Ook qua kwaliteit gaan we voor radicale vergroening wat betekent dat het groen moet
bijdragen aan een aantal belangrijke onderwerpen zoals klimaatadaptatie, biodiversiteit, klimaatadaptatie, leefbaar-
heid en gezondheid.
De klimaatverandering begint zich steeds duidelijker te manifesteren. In de komende decennia zullen hitte, water­
overlast en droogte vaker en heviger optreden. Het is daarom nodig om de stad aan te passen op deze nieuwe weers-
omstandigheden. We vangen de gevolgen van de klimaatverandering op door hittestress, wateroverlast en droogte
aan te pakken. Radicaal vergroenen zorgt voor een toekomstbestendige stad waarin het leven voor mens in de stad
prettig en gezond blijft.
De natuur en daarmee de biodiversiteit staan onder grote druk. Vanwege de intensieve landbouw neemt de biodiver-
siteit in het buitengebied steeds verder af; de stedelijke omgeving wordt hierdoor steeds belangrijker voor het ontwik-
kelen van natuur en biodiversiteit. Onze stad heeft hiervoor ook grote potentie die we maximaal willen benutten.
Dat kan door natuurinclusief te bouwen en het aanleggen van stedelijk groen waarin natuurwaarden centraal staan.
Bij het beheer van de bossen en natuurterreinen in ons buitengebied zetten we de natuur op één waarbij via natuur-
volgend beheer de terreinen geleidelijk worden omgevormd naar toekomstbestendige, klimaatadaptieve en biodiverse
bossen en natuurterreinen. We pakken ruimtelijke kansen ten aanzien van Natuurinclusieve landbouw en natuuront-
wikkeling door strategische aankopen te doen.
We zijn bezig met een beheervisie parken Sonsbeek, Zijpendaal en Gulden Bodem en Sonsbeek 125 jaar. Deze wordt
binnenkort naar uw raad gestuurd. De parkenvisie kan aanleiding zijn tot extra investeringen.
   Leefbaar door vergroenen
Aanwezigheid van groen is essentieel voor de leefbaarheid. Bewoners voelen zich prettiger in een groene omgeving.
Radicaal vergroenen is daarom gericht op het realiseren van voldoende groen met een goede kwaliteit en toegankelijk­
heid voor alle Arnhemmers. Daarnaast biedt het groen goede mogelijkheden voor bewonersparticipatie. Zo willen we
de sociale cohesie in wijken vergroten en er ook voor zorgen dat zoveel mogelijk mensen een actieve rol spelen bij het
groen in hun woonomgeving.
   Digipanellid: “Ga door met vergroenen: verharding eruit, groen erin. Dicht gaten in de lanen. De Singels worden
   eindelijk weer mooi!”
   Digipanellid: “Breng nog meer groen de stad in: sedumdaken, tegels vervangen voor groen.”
Naast mentale gezondheid draagt groen ook bij aan lichamelijke en mentale gezondheid. Groen heeft een positief
effect op de kwaliteit van lucht, bodem en water. Minstens zo belangrijk is de rol die groen speelt in bewegen. Parken
en groene routes en groen in de wijken nodigen uit tot spelen, wandelen, fietsen en sporten en leveren zo een belang-
rijke bijdrage aan de gezondheid.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                                                                                                         23
                                                                                                                                                     PAGINA
In het komende jaar ontwikkelen we de aanpak voor het radicaal vergroenen van onze stad. Daarbij stellen we bijvoor-
beeld een lokaal hitteplan op en werken we de klimaatadaptatietoets uit. Ook gaan we zoveel mogelijk en zo divers
mogelijk groen toevoegen, onder andere door minimaal 10.000 bomen te planten. Bij de uitvoering van herinrich-
tingen – zoals die op de Van Muijlwijkstraat, Onderlangs en de Velperweg – kiezen we nadrukkelijk voor kwalitatief
groen en ruimte voor mens en dier.
                                                                                                                         Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                     ONDERWERP
Ook de wijkgroenagenda’s vormen een belangrijk onderdeel in het verder vergroenen van de stad. Voor alle wijken
wordt daarom, in samenspraak met de bewoners, een wijkgroenagenda opgesteld. Daarin staan de belangrijkste
wensen en mogelijkheden voor vergroening in de wijk. Aan de wijkgroenagenda’s is een uitvoeringsbudget gekop-
peld waarmee de minder complexe maatregelen snel uitgevoerd kunnen worden. In de wijkgroenagenda’s wordt ook
gekeken naar mogelijkheden voor het koele netwerk en de aanleg van buurtbosjes/parkjes.
   Gezonde leefomgeving
Een gezonde, groene en veilige leefomgeving is een belangrijk uitgangspunt in de omgevingsvisie. In 2023 vertalen
we dit naar een visie gezonde leefomgeving. We willen voldoen aan de kaderrichtlijn Water en streven naar het
behalen van de normen van de WHO. Ook werken we aan de uitvoering van afspraken uit de Luchtagenda.
Om hieraan te kunnen bijdragen willen we deelnemen aan een subsidieregeling voor het verwijderen of onklaar
maken van rookgaskanalen. Hiervoor is van de gemeente Arnhem cofinanciering nodig.
Ook monitoren we de voortgang van de milieudoelstellingen. Om ongewenste ontwikkelingen tegen te gaan verste-
vigen we het milieutoezicht (door de Omgevingsdienst Regio Arnhem, ODRA). Samen met de ODRA werken we aan
een gezonde en veilige leefomgeving. Evenals de andere deelnemende gemeenten maken we budget vrij om formatie
bij de ODRA aan te stellen. Met deze extra arbeidskrachten kunnen zij werk maken van de coördinatie en afstemming
van het gezamenlijk milieubeleid.
  Digipanellid: “Wanneer we thema’s als duurzaamheid, cultuur, onderwijs en leefklimaat aanpakken, wordt de stad
  vanzelf wat veiliger. Zorg voor kleine voedselbossen in parken en openbaar groen, zodat het openbaar groen ook
  bruikbaar wordt voor de burger, en de inwoners er zelf beter voor zullen zorgen.”
   3.3 EEN KANSRIJK ARNHEM
We streven naar een Arnhem waarin al onze inwoners mee kunnen doen en een goed leven kunnen leiden, dat bij ze
past. Het hebben van werk of anderszins bijdragen aan de samenleving, is voor ieder mens belangrijk. Mogelijkheden
om jezelf te kunnen ontwikkelen en het recht op bestaanszekerheid vinden wij dan ook essentieel.
Ook is het ons doel dat elke Arnhemmer een stabiel en fijn thuis heeft. Dat iedereen woont in een geschikte en betaal-
bare woning in een buurt met voorzieningen passend bij zijn, haar of hen levensfase en zorgvraag. Iedereen die dat
nodig heeft moet een beroep kunnen doen op onderdak en de juiste begeleiding of zorg om prettig en liefst zelf-
standig te kunnen wonen. Daarom willen we zo snel mogelijk meer beschikbare, betaalbare en passende woningen
toevoegen in gevarieerde wijken met voldoende veerkracht.
  Digipanel: “In sommige wijken van Arnhem heeft maar liefst 25% van de inwoners moeite met rondkomen.”
   Bestaanszekerheid
In deze tijden waarin steeds meer mensen in hun bestaanszekerheid worden bedreigd, willen we in een zo vroeg
mogelijk stadium in contact komen met inwoners die geldzorgen hebben. Ook willen we voorkomen dat hun geld-
zorgen problematische schulden worden. Wij willen gerichte preventieplannen maken voor de verschillende doel-
groepen en insteken op belangrijke life-events.
Om te zorgen dat alle Arnhemmers kunnen rondkomen, gaan we de komende jaren van onze inkomensregelingen het
bereik en de toegankelijkheid verbeteren. We verkennen ook de mogelijkheden om deze regelingen te harmoniseren.
  Digipanellid: “Om Arnhem leefbaar te houden, is het ook belangrijk te kijken naar de groep werkende mensen en
  niet alles te steken in armoedebeleid.”
We voeren gerichte communicatiecampagnes uit en werken veel samen met ketenpartners. We zorgen dat we op de
juiste plekken aanwezig zijn zodat we onze inwoners pro-actief kunnen benaderen met ons hulpaanbod. Op scholen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                                                                                                           24
                                                                                                                                                       PAGINA
zetten we in op financieel bewustzijn bij jongeren en het aanleren van financiële vaardigheden (vooral bij de overgang
van 18- naar 18+). Daarnaast willen we meer ketenpartners bereiken met de training "Alert op geldzorgen".
   Beschut werk
                                                                                                                           Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                       ONDERWERP
Voor beschut werk hebben we in de Arnhemse begroting (in 2022 en 2023) extra middelen vrijgemaakt en toege-
voegd aan het re-integratiebudget. We intensiveren de inzet van beschut werk de komende jaren. Vooralsnog
verwachten we niet alle middelen hiervoor nodig te hebben. We stellen voor om de rest van de middelen de komende
jaren in de volle breedte in te zetten voor onze inspanningen op het gebied van re-integratie. Dit past bij onze visie
dat (de ontwikkeling naar) een passende werkplek voor onze inwoners centraal staat en dat wij doen wat daarvoor
nodig is.
Voor inwoners die werken naast de bijstand voeren we een Arnhemse bijverdienpremie in. We helpen mensen in de
bijstand om zo goed mogelijk te participeren en zetten daarmee het werk van de afgelopen jaren voort.
   Schuldhulpverlening
Schulden zijn een hardnekkig probleem in het leven van veel Arnhemmers. 12% van de Arnhemse huishoudens heeft
zelfs problematische schulden. Het hebben van schulden geeft veel stress, gezondheidsproblemen, en vormt een
belangrijke belemmering om aan het werk te gaan (en te blijven). Waar het mensen met kinderen betreft, heeft het
bovendien enorm veel impact op het gezin. Het college is voornemens de schuldhulpverlening en vroegsignalering
weer in eigen beheer uit te voeren. Bij deze overname van activiteiten is warme overdracht van dossiers cruciaal om
de dienstverlening voor onze inwoners te continueren en vertrouwen op te bouwen. Daarnaast zal geïnvesteerd
moeten worden om medewerkers aan ons te verbinden, de ICT op orde te hebben en bijvoorbeeld werkprocessen
voor te bereiden.
In Immerloo starten we een pilot met een radicaal andere schuldenaanpak. Kern van deze aanpak is het direct
wegnemen van de schuldenzorg en de proactieve benadering via de zogeheten doorbraakmethode. We zorgen voor
een snelle oplossing van de schulden, en helpen daarna inwoners stappen te zetten richting bijvoorbeeld een taal-
cursus, participatie of werk.
  Digipanellid: “Armoede en gezondheid hangen direct met elkaar samen. Investeer in goede praktische hulpverlening
  bij schulden. Bied arme gezinnen met kinderen extra financiële steun. Investeer in een gezonde jeugd, maak ze
  financieel wijs. Ondersteun ouders bij het opvoeden voordat er problemen zijn, dat betekent preventie en normaliseren.
  Maak de ouders van nu sterk door laagdrempelige (online) voorlichting, en een plek en community waar ze met hun
  vragen terecht kunnen.”
   Ervaringsdeskundigen
We hebben de afgelopen tijd onder meer binnen de campagnes Geldzorgen ervaring opgedaan in de samenwerking
met ervaringsdeskundigen. Zij hebben meegedacht over de campagnes. Door hun verhaal te vertellen, fungeerden
zij als ambassadeur. Ze verlaagden de drempel voor inwoners om hun geldzorgen bespreekbaar te maken. Dit zijn vrij
incidentele acties geweest, maar wij willen hier meer gebruik van gaan maken. Dat is ook in lijn met ontwikkelingen
binnen het sociaal domein waarin steeds meer aandacht uitgaat naar het inwonersperspectief, en met acties genoemd
in beleidsplannen zoals de Armoedeaanpak en de Uitvoeringsagenda Schulddienstverlening.
Daarom zijn we voornemens een pilot te starten waarin een pool van ervaringsdeskundigen wordt gevormd (oftewel:
een ervaringsraad) die meedenkt en advies geeft in de ontwikkeling van beleid. In eerste instantie vooral gericht op
bestaanszekerheid, maar met de intentie om dit te verbreden naar andere terreinen.
   Kinderen en jongeren
We willen jongeren laten opgroeien en opvoeden in een stimulerende en faciliterende omgeving. Een veilige woon-
omgeving en goede faciliterende onderwijshuisvesting zijn daarbij belangrijke randvoorwaarden. Daarom bieden we
kinderen en jongeren in heel Arnhem een stevige en kansrijke basis. Per wijk of gebied kijken we of er aan deze basis
iets extra moet worden toegevoegd, op basis van wat daar speelt bij gezinnen, kinderen en jongeren.
Onze aanpak voor jongeren richt zich op hun brede omgeving. Daarin spelen ouders, verzorgers, familieleden,
vrienden, buurtbewoners, onderwijs, kinder- en jongerenwerk, wijkteams en sportvereniging een belangrijke rol.
We stimuleren de ontwikkeling van kinderen en jongeren in brede zin; dus niet alleen hulp bij opgroeien en opvoeden
maar in de ontwikkeling naar volwassenheid ook aandacht voor sport, spel, cultuur, kunst, natuur, literatuur, voeding,
geld, gezondheid, etc. Zodat kinderen op meerdere manieren kunnen ontdekken waar hun talenten liggen en
kansen krijgen om deze te ontwikkelen. Dit doen we met elkaar volgens het principe van de pedagogische wijk, want
opvoeden en opgroeien doe je niet alleen: ‘’It takes Arnhem to raise a child’’.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                                                                                                           25
                                                                                                                                                       PAGINA
   Digipanellid: “Verantwoordelijkheid ligt niet altijd bij de overheid, maar meer bij ouders.”
De coronacrisis heeft zijn sporen nagelaten. Vooral kinderen merken daarvan de effecten. De voor hun relatief lange
periode dat zij zonder leeftijdsgenoten hebben moeten doorbrengen heeft ervoor gezorgd dat er meer en complexere
                                                                                                                           Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                       ONDERWERP
problematiek is. De kinderopvang en scholen merken de effecten. Ook hier werken we hard samen met ketenpartners
in de stad om deze ontstane problematiek en achterstanden weg te werken. Bijvoorbeeld via het inzetten van extra
dagdelen voorschoolse educatie en het aanbieden van onderwijs achterstandenbeleid op scholen binnen het primair
onderwijs. Ook het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) draagt hieraan bij.
De raad heeft via motie 21M105 gevraagd om een campagne om de bewustwording en weerbaarheid van kinderen
en jongeren ten aanzien van online seksualiteit bij de tijd te brengen. Om uitvoering te geven aan deze motie wil
Arnhem in 2024 starten met een preventiecampagne online seksuele grensoverschrijding. Deze campagne wordt
gedekt (€ 168.000 in 2024) vanuit de BR Beschermd en Weerbaar.
   Onderwijs
Inclusief en passend onderwijs zijn de randvoorwaarden voor kinderen om hun ontwikkelkansen te kunnen benutten.
Om deze te verwezenlijken zetten we ons samen met het onderwijs in om elk kind een passende plek binnen het
onderwijs te bieden. Daarbij is het uitgangspunt om achterstanden te voorkomen en waar die onverhoopt toch zijn
ontstaan zo snel en vroeg mogelijk weg te werken.
   Digipanellid: “De onderwijshuisvesting moet op orde komen, dit speelt al heel lang. Wellicht iets meer druk om op
   de grote besturen om wat scholen te fuseren en om snel groeiende nieuwe schoollocaties (die blijkbaar in een behoefte
   voorzien) beter te faciliteren.”
We stellen een beleidsrijk integraal huisvestingsplan op. In dit plan ondersteunen de schoolgebouwen de inhoudelijke
opgave die onderwijs en gemeente met elkaar hebben om kinderen de beste ontwikkelkansen te kunnen bieden.
Hiervoor geldt wel een winstwaarschuwing. Op dit moment is er € 3 miljoen per jaar beschikbaar maar de kosten
worden hoger als gevolg van het feit dat het nieuwe IHP zowel de scholen in het primair onderwijs als het voortgezet
onderwijs betreft. Daarnaast is er sprake van een sterke stijging van bouwkosten en inflatie. (In het raadsvoorstel over
het IHP zullen de verwachtte kosten opgenomen worden).
   Wijkgericht werken
Wijkgericht werken heeft in Arnhem met de invoering van de Teams Leefomgeving en ‘Van Wijken Weten’ al grote
stappen gezet, daar bouwen we graag op door. De Koersnota 2.0 wordt in 2023 aan de gemeenteraad voorgelegd
en de implementatie volgt in 2024. Daarbij willen we wijkgericht werken verder een plek geven in de totale werk-
wijze van de gemeente, ongeacht op welk beleidsterrein. Dat betekent dat we ontwikkelingen, knelpunten en kansen
binnen de samenleving integraal oppakken, vanuit het perspectief van de inwoner en passend bij het ‘DNA’ van het
gebied. Al het goede van Van Wijken Weten wordt behouden en we sturen bij waar nodig. Dit doen we samen met de
stad.
   Digipanellid: “Teams leefomgeving moeten eigenlijk teams leefbaarheid heten. Zij moeten veel meer actief en
   aanwezig zijn in de wijk en de communicatie verzorgen naar de inwoners. Nu weten wijken van niets.”
We streven naar veilige wijken met voldoende voorzieningen. Zo gaan we met alle betrokkenen aan de slag met het
winkelcentrum Drieslag, waar zorgen over leefbaarheid, veiligheid, sociale cohesie en een rommelige openbare ruimte
samenkomen.
   Financiële verantwoording wijken
De Begroting, turap en jaarrekening zijn mede opgebouwd op wijkniveau en aan de hand van wijkprogramma’s.
De kosten over een begrotingsjaar worden aan de hand van een doorbelastingssystematiek verdeeld over deze wijk-
programma’s. Het verklaren van afwijkingen en een analyse van de realisatie van de gestelde doelen vindt plaats op
wijkniveau én op stadsniveau. Het op deze wijze begroten en verantwoorden leidt echter tot onnodig veel administra-
tieve lasten. Daarnaast draagt het verdelen van kosten over de wijkprogramma’s niet bij aan het inzicht in het bereiken
van de doelen met de bijbehorende budgetten als geheel. We gaan deze wijze van begroten en verantwoorden
evalueren.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                                                                                                         26
                                                                                                                                                     PAGINA
   Preventief en flankerend welzijnsbeleid
De grote uitdagingen waar Arnhem voor staat, zoals de groeiende stad met een grote woonopgave de huisvesting
voor bijzondere doelgroepen, de leefbaarheid en veiligheid in veerkrachtige wijken, een inclusieve samenleving en de
(jeugd)zorgvraag van inwoners vragen om preventief en flankerend welzijnsbeleid. Zo willen we onder andere dat de
wijken voldoende voorzieningen hebben, kinderen en jongeren die gezond en veilig opgroeien en dat Arnhemmers
                                                                                                                         Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                     ONDERWERP
zich vrij en veilig kunnen bewegen. Ook voor volwassenen die in hun jeugd hun ontwikkelkansen niet volledig konden
benutten is het hebben van perspectief essentieel. Beschikken over voldoende basisvaardigheden heeft een grote
kwaliteit op alle domeinen van het leven. Vandaar dat er een divers cursusaanbod is voor volwassenen om laag­
geletterdheid tegen te gaan.
Deze ambities die de gemeenteraad in de begroting heeft vastgesteld, vragen om een stevige sociale basis aan
welzijn. Dit vraagt om een nieuwe blik op welzijn voor Arnhem, om een transformatie van welzijns(subsidie)beleid
naar een betere aansluiting bij de complete opgave en begroting. Welzijn, zoals we dat nu kennen, is met boven-
staande onvoldoende meegegroeid en op dit moment nog niet genoeg klaar voor de toekomst. De huidig ingeboekte
taakstelling van € 545.000, opgenomen sinds de perspectiefnota 2020, draagt niet bij aan het realiseren van deze
ambities. In de Begroting voor 2024 nemen we incidenteel middelen op voor subsidies voor welzijn.
Daarnaast willen we onze subsidieorganisatie en het subsidieproces versterken en- professionaliseren middels het
instellen van een zogeheten subsidiehuis. Het anders inrichten van het subsidieproces, het positioneren van het
­subsidiebureau en tools om monitoring richting subsidiepartners te organiseren, vragen om tijd en middelen.
   Buurtconciërges
De verlengde pilot van de buurtconciërges loopt nog tot in 2024. Voor 2024 is dekking aanwezig vanuit het
­werk­­investeringsfonds, net zoals in 2023. De pilot van de buurtconciërges zal worden geëvalueerd. Op basis van die
 evaluatie zal een voorstel worden gedaan voor de inzet van buurtconciërges in 2025 en verder.
   Nationaal Programma Arnhem-Oost
Het Nationaal Programma Arnhem-Oost is een integrale, langjarige aanpak die nodig is om de achterstanden op
het gebied van onderwijs, werk & inkomen, wonen, gezondheid, leefbaarheid en veiligheid aan te pakken. Met het
programma werken we ook aan het benutten van het potentieel talent in de stad, zeker nu we door de vergrijzing
geconfronteerd worden met krimpend arbeidspotentieel. Daarnaast investeren we hiermee in de sociale samenhang,
waarin mensen met elkaar en de omgeving verbonden zijn en daardoor ook elkaar helpen. Sociale samenhang draagt
bij aan een betere leefbaarheid in de wijk(en) en voorkomt problemen. De aanpak wordt langs drie lijnen opge-
bouwd: Opvoeden en Opgroeien, een optimale ontwikkeling voor ieder kind (min 9 maanden) en iedere jongere (tot
27 jaar); Werk en Inkomen, bestaanszekerheid voor ieder gezin en huishouden en Wonen en Leven, leven in een duur-
zame woning en in een leefbare en veilige buurt.
Het doel is de jeugd in de bij Arnhem-Oost behorende wijken – Presikhaaf, Malburgen, Arnhemse Broek, Klarendal en
Geitenkamp – meer perspectief te bieden op een kansrijke maatschappelijk deelname. We willen in één generatie het
verschil maken door over een langere periode te zorgen voor gelijke kansen. Zo is bijvoorbeeld op korte termijn op de
Geitenkamp meer nodig dan het reguliere jongerenwerk, dat al zeer onder druk heeft gestaan en in de huidige vorm
ontoereikend is gebleken. Ook de transformatie van de Vlindertuin naar een broedplaats voor talentontwikkeling ter
versterking van de leefbaarheid in de Geitenkamp is nog onvoldoende gerealiseerd.
   Veiligheid
De veiligheidsopgave in Arnhem is onverminderd groot, te denken valt aan drugscriminaliteit en wijken met kinderen
en jongeren die daarmee te maken hebben, overlast van onberekenbare personen op straat en een toename aan
evenementen met een risico op geweld. Dit tegen een achtergrond van toenemende armoede en onzekerheid over
de toekomst.
Voor de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling focussen we ons op drie pijlers: meer inzetten op
preventie en vroegsignalering, huiselijk geweld duurzaam stoppen en oplossen, en aandacht voor specifieke doel-
groepen. Daarvoor is integrale sturing op zorg en veiligheid en intensieve samenwerking met onze partners uit het
zorg-, welzijn- en veiligheidsdomein nodig.
  Digipanellid: “Door falend beleid van vele jaren van de overheid zijn er teveel kwetsbare personen in onze stad die
  ervoor zorgen dat de veiligheid en leefbaarheid in de stad onder druk komen te staan. Politie heeft er een hoofdtaak
  aan. We zullen weer meer moeten investeren aan preventie.”
Momenteel worden investeringen in het veiligheidsdomein voor een aanzienlijk deel bekostigd uit i­ncidentele
middelen, waarvan een deel door het Rijk. Dit geldt voor de aanpak inzake jeugdcriminaliteit, handhaving,
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                                                                                                           27
                                                                                                                                                       PAGINA
radicalisering, woonoverlast, seksuele intimidatie en veilige demonstraties, manifestaties en evenementen. Het inci-
dentele karakter van de middelen vormt een aandachtspunt, omdat een lange adem is vereist om het verschil te
kunnen maken. Daarnaast zien we dat van de gemeente in toenemende mate aansturing en uitvoeringskracht in de
wijken en op straat wordt gevraagd, hetgeen de komende jaren hoogstwaarschijnlijk extra inspanningen met zich
mee zal brengen. Ook zal een uitbreiding van de capaciteit voor wet Bibob-toetsing en controle noodzakelijk zijn
                                                                                                                           Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                       ONDERWERP
indien de ambitie om alle vastgoedtransacties hieraan te onderwerpen vast beleid wordt. Daarnaast zal de vervanging
van het systeem van camera’s die zorgen voor een veilige binnenstad vragen om een extra investering.
   Preventieve jeugdbescherming Veilig, Aanwezig, Vertrouwd
In 2022 is besloten structureel invulling te geven aan preventieve jeugdbescherming en de pilot VAV (Veilig, Aan­­
wezig en Vertrouwd) structureel te beleggen. De pilot is succesvol afgerond; het laat zien dat jeugdbeschermings-
maatregelen daadwerkelijk worden voorkomen. Deze structurele verlenging van de pilot konden we dekken uit eerder
beschikbaar gestelde (rijks)middelen jeugdzorg.
Met deze (extra) middelen kunnen we de komende 4 jaar jaarlijks tien extra gezinnen in Arnhem geholpen worden.
De meerjarige uitbreiding dekken we daarbij uit de bestemmingsreserve WMO & Jeugdzorg.
   Integraal accommodatiebeleid
Meer dan een kwart van de Arnhemmers is maatschappelijk actief. In de afgelopen jaren is de wens ontstaan
om integraal te kijken naar het gebruik, beheer en exploitatie van accommodaties die vallen onder de definitie
‘maatschappelijk’.
Maatschappelijke accommodaties zijn fysieke plekken die sociale cohesie ondersteunen, doordat ontmoeting en
verbinding in de wijk en buurt kan plaatsvinden. Ze kunnen gebruikt worden voor onderwijs, culturele activiteiten,
sport en/of welzijnsactiviteiten, natuureducatie en bijvoorbeeld dienstverlening in de wijken.
Momenteel worden (gemeentelijke) plekken nog onvoldoende goed benut, of passen ze niet bij de behoefte van
inwoners, organisaties en professionals. Voor organisaties als de Kledingbank en Ecovrede bijvoorbeeld is het een
voortdurende zoektocht naar passende huisvesting. Door gericht beleid, inspanningen en betere afstemming op
elkaar, kunnen we groeien naar een stad waar bijvoorbeeld MFC’s, buurthuizen, sportclubs en scholen centrale
plekken in de wijk kunnen zijn. Daarom komen we dit jaar met een integraal accommodatiebeleid, waarbij afstem-
ming zal plaatsvinden met het Integraal Huisvestingsplan voor het onderwijs dat ook wordt opgesteld.
   Sport en bewegen
Sport en bewegen is belangrijk voor jong en oud en draagt bij aan de fysieke en mentale gezondheid van
Arnhemmers. Om te kunnen blijven voorzien in de sportbehoefte van onze inwoners is het nodig dat er voldoende en
kwalitatief goede speelvelden beschikbaar zijn en blijven. In groeiende wijken zijn momenteel verenigingen met een
ledenstop vanwege te weinig beschikbare velden. Om dit te voorkomen vragen een aantal locaties om aandacht.
Het hockeyveld waarop hockeyvereniging HCM speelt, is toe aan vervanging. Deze vereniging heeft een groot aantal
leden en bedient bovendien een groot aantal jongeren uit de omliggende wijken.
Voetbalvereniging Arnhemse Boys in Schuytgraaf is één van de sterkere (vitalere) verenigingen in Arnhem met een
belangrijke functie in de wijk. Afgezien van een tijdelijke kleine dip in ledenaantal in verband met Covid, kent de club
sinds een aantal jaar een stabiel ledenaantal van 700 leden. Meer leden kan de club in verband met de capaciteit van
de huidige velden niet huisvesten. De meest logische oplossing is om een natuurgrasveld waarvan de Arnhemse Boys
gebruik maken, om te zetten naar een (duurzaam) kunstgrasveld. Een kunstgrasveld is namelijk nagenoeg continu
bespeelbaar, terwijl een natuurgrasveld maar zeer beperkt bespeeld kan worden in verband met de kwaliteit van het
veld. Met deze omzetting zouden de Arnhemse Boys veel meer Arnhemse jeugd kunnen laten voetballen.
71% van de Arnhemse kinderen voldoet niet aan landelijke beweegnorm. In opdracht van de raad (motie 21M103)
hebben we onder de noemer ‘Het Geheim van Papendal’ Arnhemse sportdagen georganiseerd op Papendal. Hierbij is
gekozen voor een langduriger traject van dertig weken gedurende het schooljaar 2022-2023, waarbij elke week een
andere groep basisschoolleerlingen (groep 6 t/m 8) langskomt op Papendal voor een dagvullend pedagogisch verant-
woord lesprogramma, dat breder is dan enkel sport. Gedurende de dag gaan de kinderen onder andere aan de slag
met de ‘Olympische waarden’ (excelleren, respect en vriendschap), gaan ze het ‘Olympic Training Centre’ ontdekken,
ontdekken ze welke sport bij hen zou kunnen passen door het ervaren van verschillende sporten, maken ze kennis
met gezonde voeding en ervaren ze ook. Op dit moment wordt gewerkt aan een evaluatie van het traject. Mocht de
evaluatie positief zijn dan zouden we het lesprogramma willen verlengen. Uiteraard vraagt dit om budget.
Op dit moment is het echter lastig om deze sportambities te realiseren omdat er nog een structurele taakstelling van
€ 105.000 uit 2015 open staat, die op de sportbegroting drukt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                                                                                                                       28
                                                                                                                                                   PAGINA
   Uitbreiding capaciteit opvang dakloosheid
Er is een toename in het aantal dakloze bezoekers. Deze toename wordt veroorzaakt door EU-burgers in combinatie
met een toename in het aantal bezoekers met psychiatrische problemen en/of verward gedrag. Hierdoor is er een
structurele personele krapte bij het Kruispunt ontstaan. Daarnaast blijkt dat de geleverde extra inzet bij de nacht-
opvang De Duif tijdens de winterperiode inmiddels voor meerdere jaren benodigd is. De stichting zal hiervoor de
                                                                                                                       Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                   ONDERWERP
personele bezetting moeten uitbreiden. Voor deze uitbreiding bij Kruispunt en De Duif is in 2024 tot en met 2027
€ 120.000 per jaar nodig. Tot slot blijkt uit de praktijk dat de capaciteit van de opvanglocaties voor gezinnen al
langere tijd onvoldoende is. Samen met het Leger des Heils wordt momenteel gezocht naar een nieuwe locatie voor
woonplekken met ambulante begeleiding voor dakloze gezinnen. De verwachting is dat deze uitbreiding voor de
periode vanaf 2023 voor de komende jaren nodig is. In de lopende verkenning zijn de kosten vooralsnog geraamd
op € 200.000 per jaar. Voor 2023 en 2024 (via overheveling) is budget beschikbaar in de brede aanpak middelen
dakloosheid. Dekking voor de jaren 2025 tot en met 2027 kan gerealiseerd worden uit de BR Beschermd en Weerbaar.
De toename van dakloosheid van met name kwetsbare dakloze EU-burgers draagt bij aan de overlast in de binnenstad
en parkeergarages. De genomen beheersmaatregelen sorteren nog onvoldoende effect. We willen de dakloosheid
oplossen conform het Nationaal Actieplan Dakloosheid en iedereen helpen. Ook deze doelgroep. De noodzaak hier-
voor is groot en starten we in 2023 al op. We verwachten voor minimaal 2 jaar aanvullende opvang in Arnhem nodig
te hebben en daarmee ook de overlast die wordt ervaren terug te dringen, dit vraagt uiteraard om budget.
   3.4 EEN VERBONDEN ARNHEM
  Digipanellid: “Door elkaar en elkaars cultuur te leren kennen zullen we beter samen met elkaar kunnen leven.”
We streven naar een stad waarin Arnhemmers solidair zijn en naar elkaar om kijken. Een stad waar verbindingen
worden gelegd door toegankelijk en bereikbare kunst, cultuur en erfgoed. Een stad ook waar iedereen zichzelf kan en
mag zijn.
We investeren zowel in de culturele top, het middensegment, makers en ook in de breedtekunst. Voor programmering
die zich richt op crossovers, verbinding en vernieuwing is meer geld vrijgemaakt. Zo blijft het aanbod levendig en
aantrekkelijk. Belangrijke troef is ook het vergroten van de cultuurdeelname in Arnhem-Zuid door daar meer culturele
voorzieningen te realiseren.
Een stad die vooruit wil, heeft ruimte voor mensen met ideeën nodig. Ruimtes voor onderzoek, ontwikkeling en
experiment. Zo komt innovatie en vernieuwing tot stand. Een stad waar volop van deze plekken voor onderzoek
en experiment voorhanden zijn trekt mensen aan die hierop willen voortbouwen of mee willen liften op het imago
dat ontstaat. Zo kan een stad groeien, in aantrekkingskracht en werkgelegenheid. Ook in Arnhem zetten we in op
het creëren van plekken in de stad waar kennis en werkpraktijk worden gebundeld en volop interactie ontstaat.
Bijvoorbeeld op het gebied van duurzaamheid, innovatie en mode. Plekken waar samenwerking kan ontstaan tussen
kunst, design, het Arnhemse bedrijfsleven en het onderwijs. Zo ontstaat een gunstig maakklimaat. Het realiseren van
meer ruimte in de stad voor deze creatieven is hiervoor een voorname succesfactor.
Op basis van de huidige prognoses (Rapport Huisvesting Culturele en Creatieve sector Arnhem, Bureau Buiten) dreigt
binnen de komende twee jaar een substantieel tekort aan ateliers, werk- en oefenruimtes voor de creatieve en cultu-
rele sector in Arnhem van 15.500m2. Handelswijze van het college tot nu toe was om de markt nieuwe creatieve
bedrijfsverzamelgebouwen te laten realiseren via een tegemoetkoming in de onderzoeks- en plankosten (plan van
Aanpak Huisvesting culturele en creatieve ondernemers). Die werkwijze heeft nog niets opgeleverd. Gezien boven­
genoemd cultureel en economisch belang kiest het college er nu voor om zelf een actievere rol te spelen. Het college
wil waar nodig strategische gebouwaankopen realiseren en bovendien de financiële ruimte hebben om noodzakelijke
investeringen in potentiële creatieve broedplaatsen en atelierruimte mogelijk te maken. Mede zo kunnen huurlasten
worden beperkt. Een beoogde strategische aankoop en/of investering is ook een culturele manifestatieruimte of
kunsthal van enige omvang. Met het wegvallen van de Cobercofabriek als uitvalsbasis ontbreekt nu een dergelijke
centrale plek en voorziening in Arnhem.
   Zichtbaar en beleefbaar erfgoed
Arnhem is een prachtige stad met erfgoed om te koesteren. We willen het erfgoed in onze stad zo zichtbaar en beleef-
baar mogelijk maken, zodat onze inwoners en bezoekers kunnen stilstaan bij en genieten van waardevolle bouw-
werken die van generatie op generatie zijn doorgegeven. We vinden het belangrijk dat ons erfgoed goed beschermd
blijft. Om dit te borgen, willen we eerst inzichtelijk maken welk gebouwd erfgoed onze stad rijk is. Dit is eveneens
van belang voor de Omgevingswet die per 1 januari 2024 in werking treedt en de verstedelijkingsopgaven waar we
als stad voor staat. Als we weten over welk gebouwd erfgoed we beschikken, kunnen we kansen benutten en erfgoed
als wettelijk vereiste vroegtijdig meewegen in ruimtelijke ontwikkelingen. Daarom gaan we aan de slag met een
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                                                                                                                           29
                                                                                                                                                       PAGINA
inventarisatie van gebouwd erfgoed zoals waterbouwkundige monumenten (sluizen, gemalen en bruggen) en uiteen-
lopende gebouwen. Deze inventarisatie wordt opgenomen in een (digitale) Cultuurhistorische Waardenkaart, waarvan
ook een publieksversie wordt gemaakt. Voor het op deze manier zichtbaar en beleefbaar maken van erfgoed, trekken
we in 2024 incidenteel € 60.000 uit. Hiervoor zetten we de middelen voor de invoering Omgevingswet in.
                                                                                                                           Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                       ONDERWERP
   Ruimhartig en gastvrije opvang
Met alle onrust in de wereld willen we als Arnhem een gastvrije stad zijn. We vangen vluchtelingen en ontheemden
van waar ook ter wereld ruimhartig op en realiseren duurzame en structurele opvang. We bieden vluchtelingen (met
en zonder papieren) en ontheemden perspectief. Nieuwkomers heten wij welkom in Arnhem. Wij helpen ze met
wonen, werken, geld, opleidingen en gezondheid zodat ze mee kunnen te doen in onze Arnhemse samenleving.
Hoewel het bieden van opvang aan vluchtelingen in principe aan het Rijk is en door het Rijk gefinancierd moet
worden, willen we het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) - dat als uitvoerder van het opvangbeleid met
onvoldoende opvangcapaciteit kampt – actief ondersteunen bij het vinden van nieuwe locaties.
Met de realisatie van opvanglocatie Schuytgraaf beschikken we in Arnhem over ruim 2000 opvangplekken voor vluch-
telingen. Voor het overgrote deel zijn dit tijdelijke plekken. Het is onze ambitie om permanent 2000 plekken beschik-
baar te hebben. Dit doel kunnen we in 2027 bereiken door vanaf 2024 jaarlijks 400 permanente plekken te realiseren.
   Huisvesting bijzondere doelgroepen
In de Nota Wonen en Zorg, die recent door de raad is vastgesteld, staan onze ambities met betrekking tot de huis-
vesting van bijzondere doelgroepen. We willen daarom aan de slag met zowel het beter toewijzen en benutten van
huisvesting als met het beter spreiden en uitbreiden van het aantal passende en betaalbare woningen voor bijzondere
doelgroepen. Hierbij kan het bijvoorbeeld gaan om het ontwikkelen van een tussenvoorziening voor statushouders,
uitbreiding van woningen voor extreme overlastgevers, het realiseren van flexwoningen, aankopen en verbouwen van
panden (al dan niet voor specifieke doelgroepen, en/of ten behoeve van een betere spreiding over de wijken).
   Inclusieve en moderne gemeente
Arnhem wil een inclusieve stad zijn met een inclusieve gemeentelijke organisatie. Een plek waar iedereen zich gezien,
gehoord, gewaardeerd en veilig voelt. Waar iedereen gelijkwaardig is en zo behandeld wordt. En waar iedereen
dezelfde kansen heeft.
Dit jaar (1 juli) starten we het herdenkingsjaar voor de afschaffing van de slavernij, 150 jaar geleden. Een belangrijk
onderdeel voor Arnhem is het onderzoek naar onze Slavernijgeschiedenis, dat in het najaar zal verschijnen. Naar
aanleiding van dit wetenschappelijk onderzoek willen we een programma opzetten om de bewustwording en kennis
van het slavernijverleden te vergroten bij inwoners, organisaties en collega’s. In dit programma zitten activiteiten met
betrekking tot ons gedeelde Koloniaal en Slavernijverleden en de doorwerking daarvan naar het Arnhem van nu.
Arnhem wil niet alleen een inclusieve maar ook een toegankelijke stad zijn. Deze collegeperiode is reeds geld gereser-
veerd zodat we breder kunnen investeren in de toegankelijkheid van de openbare ruimte en ons eigen vastgoed (zoals
de sportaccommodaties van het Sportbedrijf, de MFC’s en een deel van de verkiezingslocaties).
Daarnaast willen we de toegankelijkheid van bedrijven waar veel consumenten komen verbeteren, zoals de horeca,
detailhandel en dienstverlening met een baliefunctie. De raad heeft bij het vaststellen van de Arnhemse Standaard
Toegankelijkheid (AST) via een motie verzocht om te onderzoeken of een toegankelijkheidsfonds een bijdrage kan
leveren aan het succesvol implementeren van de AST. Met de gelden uit dit fonds kunnen bedrijven waar veel consu-
menten komen, gedeeltelijke financiering aanvragen voor hun aanpassingen ten behoeve van toegankelijkheid.
Naast inclusief streven we ernaar een moderne gemeente te zijn met een betrouwbare dienstverlening. Inwoners,
bezoekers, bedrijven en organisaties willen we vanuit een dienstbare, klantgerichte, open en mensgerichte houding
tegemoet treden. De wens is om al bestaande goede praktijken en visies bij elkaar te brengen en nog veel meer dan
nu te werken en denken vanuit het perspectief van inwoners en bedrijven.
We willen de kansen op het gebied van dienstverlening naar de inwoner, instellingen en bedrijven beter benutten.
Daarom richten we een organisatieprogramma Dienstverlening in en werken we in 2023 aan een visie op de gemeen-
telijke dienstverlening. Deze visie moet antwoord geven op kaderstellende vragen als: Wat mogen inwoners van ons
verwachten? Hoe sluiten we aan bij Europese en landelijke dienstverleningskaders? Hoever gaan we met onze digita-
lisering? Hoe bieden we ruimte aan toegankelijke dienstverlening voor iedereen? Welke normen hanteren wij en hoe
borgen we dat we deze ook echt halen? Begin 2024 verwachten we deze visie aan de raad te kunnen voorleggen.
We verwachten voor het hieruit volgende plan van aanpak, de uitvoeringsagenda en de eerste implementatie budget
vrij te moeten maken.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                                                                                                                          30
                                                                                                                                                      PAGINA
   Diverse en duurzame evenementen
Evenementen in Arnhem moeten zo divers, inclusief, laagdrempelig en duurzaam mogelijk zijn en mogen niet ten
koste gaan de natuur. Daarom worden evenementen beter over de stad gespreid. Laagdrempelige en succesvolle
evenementen willen we graag behouden. De subsidieregeling wordt herzien waardoor deze evenementen kunnen
blijven bestaan.
                                                                                                                          Perspectiefnota 2024–2027
                                                                                                                                                      ONDERWERP
  Digipanellid: “Minder geld naar de ‘prestigieuze’ evenementen, met enorm dure curators en ‘kunst’. Doe niet te
  moeilijk over alsmaar een bepaald cachet uit willen stralen als stad, maar biedt aan wat de gewone mens verlangt.
  Góede evenementen leveren enorm veel geld en aanzien op!!”
Daarnaast vinden we het belangrijk dat Arnhemse evenementen toegankelijk zijn voor iedereen. Naar aanleiding van
de motie ‘Maak werk van (dekking voor) de Arnhemse Standaard Toegankelijkheid (AST) uit november 2019 is een
traject gestart om evenementen toegankelijk te maken voor mensen met een anderswerkend lichaam. Hierbij is sinds
2020 een koplopersgroep, bestaande uit evenement- en festivalorganisatoren, betrokken. Voor veel Arnhemmers met
een anderswerkend lichaam is het vaak niet mogelijk of moeilijk om evenementen te bezoeken, terwijl de gemeente
Arnhem ernaar streeft dat iedereen mee kan doen en dat niemand wordt uitgesloten.
Samen met de koplopersgroep, het Arnhem Platform Chronisch Zieken en Gehandicapten (APCG) is er een checklist
toegankelijkheid voor evenementen gemaakt, die organisatoren kunnen gebruiken. We zijn van plan om deze check-
list als referentiekader bij subsidie- en vergunningverlening verplicht te stellen. Tijdens een recente bijeenkomst met
organisatoren bleek dat zij het toegankelijker maken van hun evenementen omarmden maar dat ze behoefte hebben
aan kennis- en ervaringsuitwisseling en contact en begeleiding met ervaringsdeskundigen. Daarom willen we hiervoor
een digitale kennisbank inrichten en kennissessies, workshops, netwerkbijeenkomsten en spreekuren organiseren voor
de hele evenementensector. Bij de uitvoering hiervan willen we de Cultuur Academy (voorheen Schakel025) en het
APCG inschakelen.
   Nieuwe vormen van burgerparticipatie
Bij het tot stand komen en de uitvoering van beleid, zetten we nieuwe vormen van burgerparticipatie in, zoals digitale
wijkpanels en burgerberaden. De pilot digitale wijkpanels draait in de wijken De Laar en Presikhaaf. Bij de burger­
beraden trachten we via loting voor een representatieve afspiegeling van de Arnhemse samenleving. Bij de burger­
beraden trachten we via loting voor een representatieve afspiegeling van de Arnhemse samenleving te zorgen.
Ook hebben we sinds november 2022 op initiatief van de raad een kinderburgemeester. Na het eerste jaar, in juni,
volgt een tussenevaluatie zodat de bevindingen kunnen worden meegenomen in het selectieproces voor de volgende
kinderburgemeester in september.
  Digipanellid: “Werk samen met groepen uit de bevolking om mee te helpen aan de veranderingen. Zo maak je het
  echt een thema voor de burgers en heb je directe feedback. Wees open en duidelijk wat er gedaan wordt. Transparante
  overheid is een must.”
  Digipanellid: “Betrek de bevolking er echt bij en niet via allerlei “schijncircussen”. Communiceer eens eindelijk en
  wees open en transparant.”
   Burgerzaken
De hoeveelheid werk voor Burgerzaken neemt aanzienlijk toe door enerzijds de groei van de bevolking en anderzijds
extra taken waarvoor geen volledige compensatie vanuit het Rijk komt. Het extra werk – dat onder meer volgt uit de
Landelijke Aanpak Adreskwaliteit en de Wet nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslagen – vraagt niet alleen
meer personeel, maar ook hoger gekwalificeerd en dus duurder personeel.
Naast taken uit deze (wettelijke) verplichtingen, voert Burgerzaken extra werkzaamheden uit voor de registratie van
asielzoekers (BRP-straten). Bovendien rekenen we vanaf 2024 op een grote toename van het aantal paspoortaan-
vragen, omdat paspoorten sinds 2014 voor een periode van 10 jaar geldig zijn. In de begroting is vanaf 2024 al deels
rekening gehouden met hieruit volgende hogere legesopbrengsten.
Het budget voor het organiseren van verkiezingen is toe aan actualisatie. Op deze manier hebben we weer een realis-
tisch bedrag beschikbaar waarmee we onder meer ook de gestegen en (onvermijdbare) kosten voor zaken als druk-
werk, stembureaus en stembureauleden kunnen financieren.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                                                                                                    31
                                                                                                                                                PAGINA
   Ambities met dekking
Een aantal van de hiervoor genoemde ambities kan zoals aangegeven gedekt worden door bestaande budgetten in te
zetten of door de inzet vanuit bestemmingsreserves, zodat we kunnen starten met het verwezenlijken van deze ambi-
ties. In onderstaande tabel staan de betreffende ambities plus de voorgestelde dekking:
                                                                                                                    Perspectiefnota 2024–2027
 Gedekt uit bestemmingsreserves of bestaande budgetten              2024      2025      2026      2027     I/S                                  ONDERWERP
 Motie Online bew ustw ordingsaanpak voor jongeren (21M105)         -168                                    I
 Dekking Online bew ustw ordingsaanpak
                                                                     168                                    I
 jongeren uit BR Beschermd en weerbaar
 Investeren in jongerenw erk zw aardere doelgroepen Geitenkamp       -75       -75                          I
 Vlindertuin Geitenkamp                                              -75       -75                          I
 Immerloo Schuldenvrij                                              -250      -250                          I
 Dekking jongerenw erk en Vlindertuin Geitenkamp en
                                                                     400       400                          I
 Immerloo Schuldenvrij uit middelen Arnhem Oost
 Implementatie subsidiehuis                                          -60                                    I
 Dekking implementatie subsidiehuis uit BR WMO & Jeugdzorg            60                                    I
 Preventieve jeugdbescherming Veilig, Aanw
                                                                    -180      -180      -180      -180      I
 ezig, Vertrouwd. Uitbreiding pilot
 Dekking uit BR Wmo en jeugdzorg: VAV uitbreiding pilot              180       180       180       180      I
 Inzet ervaringsdeskundigheid binnen maatschappelijke opvang                   -75       -75       -75      I
 Dekking uit BR Beschermd en weerbaar: Inzet
                                                                                75        75        75      I
 ervaringsdeskundigheid binnen maatschappelijke opvang
 Uitbreiding capaciteit Kruispunt en De Duif                                  -120      -120      -120      I
 Uitbreiding gezinsopvang                                                     -200      -200      -200      I
 Dekking uitbreiding capaciteit Kruispunt, De Duif en
                                                                               320       320       320      I
 gezinsopvang uit BR Beschermd en w eerbaar
 Cultuurhistorische Waardenkaart                                     -60                                    I
 Dekking cultuurhistorische Waardenkaart uit
                                                                      60                                    I
 invoeringsbudget Omgevingswet
 Buurtconciërges                                                    -425                                    I
 Buurtconciërges dekking uit WIF                                     425                                    I
 Buurtconciërges overheveling dekking uit WIF                       -425                                    I
 Totaal Gedekt uit bestemmingsreserves of bestaande budgetten       -425         0         0         0
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>GEMEENTE ARNHEM
Postbus 9029
6802 EL Arnhem
Tel: 0800-1809 (gratis)
E-mail: info@arnhem.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>