<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen
Arnhem
Gemeente Arnhem
10 mei 2023
x
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>DATUM         10 mei 2023
TITEL         Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen
OPDRACHTGEVER Gemeente Arnhem
AUTEUR(S)     Roosje van Leer
              Jeroen Lijzenga
PROJECTNUMMER 268.115/G
STATUS        x
                                                                                   Tivolilaan 205
                                                                                6824 BV Arnhem
                                                                                   Postbus 1174
                                                                                6801 BD Arnhem
                                                                               www.companen.nl
                                                                              info@companen.nl
                                                                                  026 351 25 32
                                                                         KvK-nummer: 09035291
                                                                   BTW-nummer: NL001826517B01
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inhoud
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen                                    4
1.1    Samenvatting                                                          4
1.2    Conclusies en aanbevelingen                                           7
2      Inleiding                                                            10
2.1    Aanleiding                                                           10
2.2    Afbakening rolstoelwoningen voor het onderzoek                       10
2.3    Werkwijze                                                            11
2.4    Leeswijzer                                                           11
3      Vraag naar rolstoelwoningen                                          12
3.1    Behoefte aan rolstoelgeschikte woningen                              12
3.2    Actuele vraag                                                        13
3.3    Zoeken via Entree                                                    14
3.4    Directe bemiddeling                                                  17
3.5    Kwalitatieve vraag                                                   17
4      Aanbod aan rolstoelwoningen                                          21
4.1    Aanbod huurwoningen                                                  21
4.2    Overig aanbod                                                        22
4.3    Samengevat                                                           23
5      (Mis)match tussen vraag en aanbod                                    24
6      Knelpunten en belemmeringen                                          26
6.1    Definitie en registratie                                             26
6.2    Woningaanpassingen                                                   26
6.3    Woningtoewijzing                                                     27
Bijlage 1: Definitie rolstoelgeschikte woning in de huisvestingsverordening 28
Bijlage 2: Gesprekspartners                                                 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
1.1 Samenvatting
Inleiding
In opdracht van de gemeenten Arnhem en Nijmegen heeft Companen onderzoek uitgevoerd naar de
vraag naar en het aanbod aan rolstoelgeschikte woningen in beide gemeenten. Naast de vraag of er
(kwantitatieve dan wel kwalitatieve) mismatches zijn in vraag en aanbod, gaat het onderzoek ook in op
de vraag welke belemmeringen mensen met behoefte aan een rolstoelgeschikte woning ondervinden bij
het zoeken naar zo’n woning, en hoe deze belemmeringen weggenomen zouden kunnen worden. Dit
rapport gaat over de situatie in Arnhem.
Vraag naar rolstoelwoningen
In Arnhem zijn ongeveer 1.070 mensen die gebruik maken van een rolstoel, waarvan circa 680 de rolstoel
permanent gebruiken. We ramen de vraag naar rolstoelgeschikte woningen in de gemeente daarom op
680. Op basis van beschikbare data is het niet mogelijk om aan te geven wat de inkomenspositie is van
rolstoelgebruikers in Arnhem. Landelijke bronnen laten zien dat ongeveer de helft van de rolstoel-
gebruikers die wonen in een aangepaste woning een (sociale) huurwoning bewonen. Voor Arnhem
betekent dat dat ongeveer 350 rolstoelgeschikte (sociale) huurwoningen nodig zijn in de voorraad.
Rolstoelgebruikers die op zoek zijn naar een corporatiewoning kunnen via Entree, het aanbodsysteem
voor corporatiewoningen in de regio, reageren op vrijkomende woningen. Het aantal via Entree
aangeboden en aan mensen met een Wmo-indicatie voor een rolstoelwoning verhuurde rolstoelgeschikte
woningen verschilt sterk per jaar: in 2020 waren dat er in de hele regio 9, in 2022 slechts 2.
De meeste woningzoekenden die via Entree naar een rolstoelgeschikte woning zoeken, behoren op basis
van hun inkomen tot de corporatiedoelgroep. Binnen deze groep zijn mensen uit de laagste inkomens
oververtegenwoordigd. De meeste woningzoekenden (60%) die via Entree reageren op een rolstoel-
geschikte corporatiewoning vormen een eenpersoonshuishouden. Ook tweepersoonshuishoudens
komen geregeld voor, maar veel minder dan alleenstaanden. Uit (landelijk) onderzoek van het
Zelfregiecentrum Nijmegen blijkt een verhouding van 45% alleenstaanden, 25% paren en 30% grotere
huishoudens onder rolstoelgebruikers die wonen in een aangepaste woning.
Kwalitatieve vraag
De vraag aan welke eisen een woning moet voldoen om deze te kunnen kenschetsen als ‘geschikt’ voor
mensen in een rolstoel, is niet eenvoudig te beantwoorden. De achtergronden van rolstoelgebruikers én
de kenmerken van de rolstoelen die zij in gebruik hebben verschillen immers sterk. Dat zorgt ervoor dat
ook de eisen aan de woning verschillen. Op basis van de Beslisboom woningaanpassingen van Aedes,
Woonkeur-handboeken en gesprekken met rolstoelgebruikers en cliëntenorganisaties kunnen we de
volgende ‘gemene delers’ noemen:
• De woning moet goed toegankelijk én doorgankelijk zijn met een rolstoel. Dat betekent dat er
    minimaal een verharde, vlakke toegangsroute is naar de woning, dat de woning drempelloos is en dat
    de vloer geschikt is voor een rolstoel (geen vloerbedekking, maar tegels of een gietvloer). Daarnaast
    moeten de binnen- en buitendeuren breed genoeg zijn voor een rolstoel (vrije doorgang van minimaal
    85 cm).
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                        4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>•   Er is een gelijkvloers ‘woonprogramma’ waarbij de ‘primaire ruimtes’ (woonkamer, slaapkamer,
    badkamer en keuken) op dezelfde verdieping zijn.
•   Er is voldoende ruimte voor de draaicirkel van de rolstoel. De huisvestingsverordening die geldt in de
    gemeenten Arnhem en Nijmegen (zie bijlage) gaat uit van een minimale draaicirkel van 1,50 meter in
    de hal, woonkamer, slaapkamer en badkamer. 1
•   Voldoende ruimte in de badkamer in verband met draaicirkel en ‘parkeerruimte’ voor de rolstoel;
    stevige wanden in verband met handgrepen, douchezitje en aangepaste wastafel.
•   Keuken: (verlaagd) onderrijdbaar aanrechtblad en werkblad, aangepaste kranen.
•   Daarnaast geven betrokkenen aan dat het zeer wenselijk is dat er naast een aangepast toilet in de
    badkamer ook een bezoekerstoilet aanwezig is in de woning.
Een ‘geschikte’ woning in een ‘ongeschikte’ omgeving is niet werkelijk geschikt voor mensen in een
rolstoel. Een rolstoelgeschikte woning ligt daarom bij voorkeur dicht bij winkels voor dagelijkse
levensbehoeften en dicht bij een huisarts en fysiotherapeut. Daarnaast is het van belang dat de omgeving
goed toegankelijk is en dat er parkeerruimte is in de directe omgeving.
Aanbod aan rolstoelwoningen
In Arnhem zijn er ten minste:
• 66 rolstoelgeschikte sociale huurwoningen die zonder de eis van een specifieke zorgindicatie worden
    verhuurd.
• 628 sociale huurwoningen die weliswaar niet aan alle eisen voor een rolstoelwoning voldoen, maar
    wel toegankelijk en drempelloos zijn en onderdeel zijn van een rolstoel-doorgankelijk complex.
• 128 woningen en wooneenheden die worden verhuurd door of via een zorgaanbieder, waarbij wél
    een specifieke zorgindicatie wordt vereist. Daarnaast bieden zorgaanbieders een groot aantal
    intramurale plekken in Arnhem, zowel voor mensen met een lichamelijke beperking als voor ouderen
    die te maken hebben met dementie en/of ernstige lichamelijke beperkingen. Een deel van dit aanbod
    is rolstoelgeschikt, maar dus niet beschikbaar voor iedere rolstoelgebruiker.
Op basis van de beschikbare data bij de gemeente Arnhem is niet te zeggen hoeveel koopwoningen er in
de gemeente zijn die gelden als ‘rolstoelgeschikt’.
(Mis)match tussen vraag en aanbod
Het totale aanbod aan rolstoelgeschikte huurwoningen in Arnhem ligt met 66 op dit moment ruim lager
dan de vraag (die we schatten op 350). Als we ook de woningen meetellen die volgens verhuurders
weliswaar niet aan alle eisen voor een rolstoelwoning voldoen, maar toch geschikt kunnen zijn (628), dan
is het aanbod juist ruim voor de vraag. Als we ook het aanbod bij zorgaanbieders meetellen (128), dan is
het totale aanbod aan rolstoelgeschikte huurwoningen ruim hoger dan de vraag naar deze woningen. Op
basis van de beschikbare data is het niet mogelijk om met zekerheid te zeggen of er op dit moment een
tekort is aan rolstoelwoningen in Arnhem.
Er lijkt in ieder geval sprake te zijn van een kwalitatieve mismatch. Geïnterviewden (zowel rolstoel-
gebruikers als medewerkers van corporaties) geven aan dat het huidige aanbod aan rolstoelgeschikte
woningen van woningcorporaties voor een groot deel bestaat uit relatief kleine woningen, die vooral
1
  Voor grote elektrische rolstoelen en rolstoelen waarbij de benen vooruitsteken is deze draaicirkel te beperkt. Het Nijmeegse
  Zelfregiecentrum en ook de Arnhemse APCG pleiten er daarom voor om (in ieder geval voor een deel van de doelgroep) uit te
  gaan van een ruimere draaicirkel, bijvoorbeeld 1,80 of zelfs 1,90 meter. Naar schatting hebben in Arnhem 170 mensen een rolstoel
  die zo’n grotere draaicirkel nodig maakt.
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                                                5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>geschikt zijn voor eenpersoonshuishoudens – terwijl een deel van de doelgroep bestaat uit grotere
huishoudens. Daarnaast geven geïnterviewden aan dat een deel van het huidige aanbod aan
huurwoningen bestaat uit oudere woningen in minder gewilde wijken. Ook dit kan ervoor zorgen dat er
weinig reacties komen op vrijkomende woningen, ondanks het feit dat er wel mensen op zoek zijn naar
een rolstoelgeschikte woning. Een deel van de rolstoelgebruikers heeft behoefte aan een extra ruime
woning vanwege de afmetingen van de rolstoel. In Arnhem gaat het naar schatting om circa 170 mensen.
Voor zover bekend zijn dergelijke ruime woningen nauwelijks voorhanden in Arnhem.
Knelpunten en belemmeringen
Uit het onderzoek komen de volgende knelpunten naar voren:
• Registratie van het aanbod:
    – Hoewel de regionale huisvestingsverordening een duidelijke definitie biedt van een
        rolstoelgeschikte woning, blijkt uit dit onderzoek dat niet alle corporaties hun woningen op
        dezelfde manier categoriseren, en dat niet alle relevante kenmerken van woningen worden
        geregistreerd. Dit maakt dat het lastig is om aan te geven hoeveel corporatiewoningen er op dit
        moment werkelijk geschikt zijn voor mensen met verschillende soorten rolstoelen, en hoeveel
        woningen met aanpassingen geschikt te maken zijn.
• Woningaanpassingen:
    – Rolstoelgebruikers die hun woning willen (laten) aanpassen om deze geschikt te maken voor hun
        rolstoel, kunnen hiervoor een aanvraag doen bij de gemeente. Mensen die een nieuwe woning
        willen kopen die nog moet worden aangepast zodat deze rolstoelgeschikt is, moeten voorafgaand
        aan de koop contact opnemen met de gemeente. Dat maakt het voor potentiële kopers lastig om
        een woning te kopen. Als zij een bod uitbrengen op een huis zonder vooraf advies van het wijkteam
        in te winnen, lopen ze een groot risico. Als zij wél vooraf advies inwinnen, verliezen ze kostbare
        tijd waardoor de woning wellicht aan hun neus voorbij gaat.
    – Voor koopwoningen en particuliere huurwoningen geldt dat bij verkoop of mutatie eventuele
        specifieke woningaanpassingen worden verwijderd en de woning wordt teruggebracht in de oude
        staat. Als er ingrijpende aanpassingen zijn gedaan op kosten van de gemeente, dan kan dit dus
        leiden tot kapitaalvernietiging.
• Woningtoewijzing:
    – Rolstoelgebruikers die op zoek zijn naar een corporatiewoning in Arnhem kunnen via Entree, het
        aanbodsysteem voor corporatiewoningen in de regio, reageren op vrijkomende woningen.
        Woningen worden relatief kort geadverteerd op Entree. Als de woningzoekende niet op tijd ziet
        dat er een geschikte woning op Entree staat, kan deze al zijn verhuurd aan iemand zonder rolstoel.
    – Binnen Entree is bewust gekozen voor een breed zoekprofiel, zodat zowel vrijkomende
        rolstoelwoningen als levensloopgeschikte woningen zichtbaar worden voor de woningzoekende.
        Nadeel hiervan is dat het niet mogelijk is om te monitoren hoeveel mensen er op enig moment op
        zoek zijn naar een rolstoelgeschikte woning in de regio. Het is ook niet mogelijk om mensen actief
        te attenderen op mogelijk geschikt aanbod.
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                         6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>1.2 Conclusies en aanbevelingen
Op basis van de analyses en bevindingen komen we tot een aantal conclusies en aanbevelingen.
Algemeen
• Het onderzoek geeft meer inzicht in het aanbod en de vraag en in de mogelijke mismatches.
    Tegelijkertijd is er veel niet precies duidelijk. Dit maakt dat de oplossing veelal gezocht moet worden
    in nauw en preventief contact met de klant en in maatwerk, zowel bij de gemeente als bij de
    corporaties. Een ‘rolstoeltoewijzingscommissie’ zoals die in Nijmegen al actief is, kan hierbij een
    belangrijke rol spelen.
• Hieronder noemen wij een aantal meer specifieke aanbevelingen, die – voor zover het de sociale
    huurvoorraad betreft – een plek kunnen krijgen in de prestatieafspraken tussen gemeente,
    corporaties en huurdersorganisaties. Een deel van de aanbevelingen kan ook worden verwerkt in het
    Wmo-convenant dat de gemeente Arnhem wil afsluiten met de corporaties.
Uitbreiding van de voorraad
• Hoewel we op basis van dit onderzoek niet met zekerheid kunnen stellen dat er een tekort aan
    rolstoelgeschikte (huur)woningen is in Arnhem, lijkt het totale aanbod aan rolstoelgeschikte
    huurwoningen in Arnhem (zeer) krap voor de vraag. De forse woningbouwambitie voor de komende
    jaren, onder meer in de sociale huur, biedt ruimte om het aanbod uit te breiden.
• Bij het realiseren van nieuwbouw van nieuwbouwwoningen gelden de eisen uit de
    huisvestingsverordening als minimum. Met de hierin genoemde afmetingen kan de ‘gemiddelde’
    rolstoelgebruiker goed uit de voeten.
• Daarnaast raden we aan om ook het aanbod aan ruimere rolstoelwoningen te vergroten: het gaat
    hierbij om zowel woningen met meer kamers (voor grotere huishoudens) als om woningen waar een
    ruimere draaicirkel mogelijk is. Het is niet mogelijk om met nieuwbouw op iedere situatie voor te
    sorteren en te zorgen dat er op voorhand een woning is die daar bij past. Het lijkt verstandig om in te
    zetten op flexibel/modulair bouwen zodat (delen van) woningen bij elkaar getrokken kunnen worden om
    een woning met een ruimere plattegrond te creëren wanneer dat nodig is.
Woningaanpassingen
• Woningen die met Wmo-geld rolstoelgeschikt zijn gemaakt, worden bij een verhuizing van de bewoner
    geregeld weer in de oude staat gebracht als er niet direct een nieuwe bewoner wordt gevonden die
    een rolstoelgeschikte woning nodig heeft. Om kapitaalvernietiging te voorkomen, kan de gemeente
    met corporaties de afspraak maken dat de woning langer leeg mag blijven staan zodat een geschikte
    huurder gevonden kan worden (zie verder de aanbevelingen onder woningtoewijzing). Daarnaast is
    het te overwegen om corporaties, particuliere verhuurders en woningeigenaren te vragen om bij
    vertrek uit hun woning een melding te doen bij de gemeente, zodat voorzieningen die worden
    verwijderd, kunnen worden opgeslagen in een depot voor hergebruik.
• Tijdens de gesprekken is genoemd dat er, afhankelijk van de medewerker van de gemeente die
    betrokken is, soms verschillend wordt geoordeeld bij de aanvraag van een woningaanpassing. Hanteer
    daarom, om subjectiviteit bij de beoordeling van de aanvraag voor woningaanpassing te verminderen,
    altijd het vier-ogen-principe en laat de aanvraag door twee mensen beoordelen. Daarbij kan gedacht
    worden aan een combinatie van een bouwkundige en een ergotherapeut.
• Aspirant woningkopers ervaren dat zij op de huidige krappe woningmarkt niet snel genoeg kunnen
    reageren omdat zij moeten wachten op een oordeel van de gemeente of zal worden meegewerkt aan
    het bekostigen van de benodigde woningaanpassingen om de woning rolstoelgeschikt te maken. Er is
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                          7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>    een snellere procedure nodig om te komen tot advies van de gemeente hierover. Gedacht kan worden
    aan het afronden van het advies binnen de bedenktijd die de woningkoper heeft waarbinnen van de
    verkoop kan worden afgezien (drie dagen na ondertekening van de koopovereenkomst). Dit betekent
    dat de potentiële koper al van tevoren contact moet hebben/bekend moet zijn bij de WMO/wijkcoach
    zodat er snel geschakeld kan worden. Gezien de korte doorlooptijd is het in dat geval wellicht niet
    altijd mogelijk om het eerder genoemde vier-ogen-principe te hanteren.
Woningtoewijzing
• In Nijmegen is er een rolstoeltoewijzingscommissie die bemiddelt bij de toewijzing van
    rolstoelgeschikte woningen aan kandidaat-huurders. In deze rolstoeltoewijzingscommissie hebben
    ook de woningcorporaties zitting. Het voordeel is dat er een lijst met kandidaat-huurders bekend is
    en er periodiek wordt nagegaan of binnenkort vrijkomende huurwoningen geschikt zijn of geschikt zijn
    te maken voor mensen op deze lijst. De woningen worden dan buiten Entree om direct toegewezen.
    Dit gebeurt in Arnhem ook, maar veel meer ad hoc. We adviseren daarom om in Arnhem ook een
    rolstoeltoewijzingscommissie in het leven te roepen die structureel betrokken is bij het vinden van
    geschikte woningen voor woningzoekenden en van geschikte woningzoekenden bij het vrijkomen van
    een geschikte en eventueel al aangepaste woning. Om ervoor te zorgen dat ook woningzoekenden
    van buiten de gemeente kans hebben op een rolstoelwoning in de gemeente, is het dan wel belangrijk
    dat ook zij zich kunnen melden bij zo’n commissie.
• Het komt nu soms voor dat een corporatie contact opneemt met APCG om te vragen of zij een
    kandidaat kennen voor een rolstoelgeschikte woning. Dit gebeurt echter niet standaard. Overweeg dit
    als standaardstap te maken in de procedure van het vinden van een geschikte kandidaat.
• Rolstoelgeschikte sociale huurwoningen staan betrekkelijk kort op de website van Entree. Tot dit jaar
    was dat drie dagen, nu is dat aangepast naar vijf dagen. Dat is nog steeds erg kort, waardoor de kans
    bestaat dat geschikte kandidaten een aangeboden woning ‘missen’. Met als potentieel gevolg dat een
    rolstoelgeschikte woning wordt verhuurd aan een reguliere woningzoekende en daarmee voor lange
    tijd uit de voorraad beschikbare rolstoelgeschikte woningen verdwijnt. Overweeg daarom om, in het
    verlengde van de voorgestelde gerichte matchmaking door een rolstoeltoewijzingscommissie en het
    polsen van de APCG, rolstoelgeschikte woningen standaard langer op Entree laten staan.
• Als er geen geschikte huurder gevonden wordt binnen de doelgroep sociale huur, overweeg dan om
    een vrijkomende rolstoelgeschikte woning te verhuren aan een rolstoelgebruiker met een hoger
    inkomen en niet aan een reguliere huurder. Gezien de kleine aantallen waar het om gaat, moet dit
    zonder problemen mogelijk zijn binnen de vrije toewijzingsruimte die corporaties hebben.
Mismatch vraag en aanbod
• Het beeld dat uit het onderzoek naar voren komt, is dat het aanbod aan rolstoelgeschikte woningen
    van de woningcorporaties vooral kleine en verouderde woningen betreft. Zorg daarom voor een
    woningaanbod dat beter aansluit bij de wensen en behoeften van woningzoekende rolstoelgebruikers.
• Daar hoort ook bij dat een deel van de woningen geschikt moet zijn voor mensen met een grotere
    rolstoel. Op basis van de uitgevoerde inventarisatie lijkt de verhouding tussen mensen met een
    handbewogen rolstoel en mensen met een (grotere) elektrische rolstoel zo’n 75% - 25% te zijn. Ervan
    uitgaande dat alle mensen met een elektrische rolstoel een woning met ruimere draaicirkels nodig
    heeft, dan is in een kwart van de gevallen een woning nodig met een ruimere plattegrond (draaicirkels)
    dan de eisen die zijn opgenomen in de huisvestingsverordening.
• Om te zorgen voor een betere koppeling van woningzoekenden aan het beschikbare aanbod, is het
    belangrijk dat corporaties registreren welke woningen een passende plattegrond hebben voor mensen
    met een grotere rolstoel, en dit ook kenbaar maken als de woning wordt aangeboden via Entree of de
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                         8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>    Rolstoel Toewijzingscommissie. Dat gebeurt op dit moment nog niet. Een goed voorbeeld van een
    woning die qua grootte en plattegrond aansluit bij de behoefte van rolstoelgebruikers met een grotere
    rolstoel is de Fokus-woning.
• Het is niet mogelijk om op iedere behoefte voor te sorteren. Dat geldt bijvoorbeeld voor de vraag van
    mensen die gebruik maken van een douchebrancard of tillift met plafondrail, en daarom een specifieke
    indeling van de woning nodig hebben. Dit gaat om kleine aantallen, waar op het moment dat de vraag
    zich voordoet, een oplossing voor gevonden zal moeten worden. Er zijn diverse voorbeelden waar het
    door het samenvoegen van twee kleine woningen mogelijk werd een rolstoelgeschikte woning te
    realiseren. Overweeg deze mogelijkheid als een kans zich voordoet.
• Verbeteren de vindbaarheid van het aanbod:
    – Maak het mogelijk dat mensen zich inschrijven als woningzoekende op Entree met het kenmerk
        ‘zoekt rolstoelwoning’.
    – Maak het mogelijk op de website van Entree te zoeken op het label ‘rolstoelwoning’ (dit vraagt een
        betere inventarisatie van het aanbod, zie hierna).
    – Het al genoemde actief benaderen van mensen met een rolstoelindicatie als een geschikte woning
        vrij komt.
    – Etc.
• Wees alert op de mogelijkheden van woningruil en faciliteer dit als dat kan.
Beter registreren aanbod
• Corporaties hebben geen goed beeld van de geschiktheid van hun woningvoorraad en de geschiktheid
    van de woonomgeving voor mensen die een rolstoel gebruiken. Vraag en aanbod zijn daardoor lastig
    tegen elkaar af te zetten. Het op de juiste manier labelen van de voorraad maakt dit beter mogelijk.
    Investeer daarom in het labelen van het corporatiebezit in de gemeente voor geschiktheid voor
    rolstoelgebruikers op basis van de plattegrond van de woning, en maak een onderscheid naar
    (potentiële) geschiktheid voor mensen met een handbewogen rolstoel en mensen met een elektrische
    rolstoel. Registreer dus niet alleen of de woning voldoet aan de voorwaarden uit de
    huisvestingsverordening, maar ook of de woning in potentie geschikt is voor mensen met een grote
    elektrische rolstoel.
• Sommige rolstoelgebruikers kunnen uit de voeten met een levensloopgeschikte woning. Deze
    woningen worden vaak voorbehouden aan ouderen. Zorg ervoor dat een dergelijk leeftijdscriterium
    geen beperking vormt voor het vinden van een geschikte woning voor jongere rolstoelgebruikers.
• De gemeente registreert Wmo-indicaties voor woningaanpassingen, maar registreert niet of een
    woningaanpassing leidt tot een volledig rolstoelgeschikte woning. Ook wordt niet goed bijgehouden
    of het een sociale huurwoning, een particuliere huurwoning of een koopwoning betreft. Een betere
    registratie op dit punt kan ook leiden tot meer inzicht in het rolstoelgeschikte aanbod buiten de sociale
    huursector. Dit inzicht ontbreekt op dit moment vrijwel geheel.
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                            9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>2 Inleiding
2.1 Aanleiding
In opdracht van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen heeft Companen het regionale
woningmarktonderzoek uitgevoerd. In dat onderzoek wordt ook een beeld gegeven van de ontwikkeling
van de vraag naar wonen met zorg voor ouderen en de specifieke woonbehoefte die daarbij hoort. Het
regionale woningmarktonderzoek geeft echter geen specifiek beeld van de vraag naar rolstoelgeschikte
woningen. In de gemeenten Arnhem en Nijmegen is behoefte aan inzicht in deze vraag. Arnhem en
Nijmegen hebben hier daarom een verdiepend onderzoek naar laten uitvoeren.
De onderzoeksvragen zijn als volgt:
• Breng het aanbod aan rolstoelgeschikte woningen in de beide gemeenten in beeld naar
    eigendomssituatie (sociale huur, vrije sectorhuur en koop).
• Breng de vraag naar rolstoelgeschikte woningen in beide gemeenten in beeld. Maak in elk geval een
    onderscheid in de vragersgroepen naar leeftijd en naar inkomenspositie.
• Breng in beeld hoe vraag en aanbod naar rolstoelgeschikte woningen zich tot elkaar verhouden in
    beide gemeenten.
• Breng in beeld welke belemmeringen mensen met behoefte aan een rolstoelgeschikte woning
    ondervinden bij het zoeken naar zo’n woning. Hangen eventuele belemmeringen samen met gebrek
    aan passend aanbod? Met de ondersteuning bij het zoekproces? Of zijn er wellicht nog andere
    belemmeringen?
• Geef een advies hoe de gemeenten en de corporaties kunnen sturen op een goede beschikbaarheid
    van rolstoelgeschikte woningen voor inwoners die daarop zijn aangewezen, zowel in termen van
    voldoende aanbod als met betrekking tot communicatie en procedures.
2.2 Afbakening rolstoelwoningen voor het onderzoek
Voor het onderzoek is het wenselijk om een heldere afbakening te maken van wat een woning
rolstoelgeschikt maakt. Het is echter niet eenvoudig daar een generiek antwoord op te geven omdat de
achtergronden van rolstoelgebruikers en de kenmerken van de rolstoelen die in gebruik zijn sterk
verschillen. Een grote elektrische rolstoel heeft een veel grotere draaicirkel dan een handbewogen
rolstoel die om de eigen as kan draaien. Dat stelt andere eisen aan de grootte en de indeling van de
woning. In de huisvestingsverordening van Arnhem is een definitie opgenomen van wat een
rolstoelgeschikte woning is. We hanteren in het onderzoek deze definitie als we het over een
rolstoelgeschikte woning hebben. In bijlage 1 is de definitie uit de huisvestingsverordening opgenomen.
Hierbij moet worden aangetekend dat tijdens de gehouden gesprekken met betrokken organisaties naar
voren is gebracht dat de definitie uit de huisvestingsverordening niet ver genoeg gaat voor de grootste
elektrische rolstoelen voor mensen met de zwaarste beperkingen. En aan de andere kant van het
spectrum zijn er rolstoelgebruikers die zich goed kunnen redden in een levensloopgeschikte woning, los
van de vraag of dat een wenselijke situatie is. Er is geen definitie van een rolstoelwoning te geven die voor
alle rolstoelgebruikers passend is, zonder uit te gaan van de zwaarste eisen en die op elke woning van
toepassing te verklaren. Dat is een zeer kostbare en weinig praktische benadering. We hanteren de
definitie uit de huisvestingsverordening daarom als ‘een goed gemiddelde’ met de aantekening dat
specifieke situaties maatwerk vereisen.
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                           10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>2.3 Werkwijze
Het onderzoek is uitgevoerd op basis van de analyse van verzamelde registergegevens en statistieken en
op basis van interviews met relevante, bij de huisvesting van rolstoelgebruikers, betrokken personen en
organisaties. Voor het ramen van de vraag naar rolstoelgeschikte woningen hebben we met name gebruik
gemaakt van informatie over verstrekte Wmo-indicaties voor rolstoelen, woningaanpassingen en
verhuizingen. Voor het in beeld brengen van de aanbodkant is een uitgebreide inventarisatie van
rolstoelgeschikte woningen uitgevoerd onder corporaties en zorgaanbieders.
In bijlage 2 is een overzicht opgenomen van de organisaties met wie gesproken is.
2.4 Leeswijzer
• Hoofdstuk 2 gaat over de vraagkant. In dit hoofdstuk wordt op basis van beschikbare statistieken en
    registraties een raming gemaakt van de omvang van de vraag naar rolstoelgeschikte woningen. We
    gaan in dit hoofdstuk ook in op de kwalitatieve vraag.
• Hoofdstuk 3 behandelt het aanbod aan rolstoelgeschikte woningen in de gemeente.
• In hoofdstuk 4 brengen we vraag en aanbod met elkaar in verband en gaan we in op de eventuele
    mismatch tussen vraag en aanbod, zowel in kwantitatieve als in kwalitatieve zin.
• Het onderzoek brengt niet alleen vraag en aanbod in beeld, maar ook procedurele of andere
    belemmeringen die mensen ondervinden bij het zoeken naar een rolstoelgeschikte woning in de
    gemeente. In hoofdstuk 5 worden deze belemmeringen toegelicht.
• In hoofdstuk 6 ten slotte, trekken we conclusies over de situatie rond de huisvesting van
    rolstoelgebruikers in de gemeente en doen we aanbevelingen voor het in balans brengen van vraag
    en aanbod en het wegnemen van belemmeringen.
Voor in deze rapportage is een uitgebreide samenvatting opgenomen.
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                     11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>3 Vraag naar rolstoelwoningen
Er is geen centrale bron waaruit de vraag naar rolstoelgeschikte woningen is af te leiden. We maken
daarom op basis van verschillende relevante bronnen een raming van de orde van grootte van de vraag.
We maken gebruik van landelijk beschikbare CBS-statistieken, van gemeentelijke registraties van Wmo-
indicaties en van gegevens die geregistreerd worden via Entree, het verhuurplatform van de
woningcorporaties die in Arnhem en Nijmegen werkzaam zijn.
3.1 Behoefte aan rolstoelgeschikte woningen
De behoefte aan rolstoelgeschikte woningen in de gemeente is af te leiden uit het aantal Wmo-indicaties
voor rolstoelen dat wordt afgegeven door de gemeente. Het uitgangspunt is dat een huishouden met één
of meerdere leden die permanent gebruik maakt van een rolstoel, een rolstoelgeschikte woning nodig
heeft. Dat kan een alleenstaand huishouden zijn, een huishouden waar één van de partners of beide
partners permanent een rolstoel gebruiken, een huishouden waar één of meerdere kinderen permanent
een rolstoel gebruiken, etc.
Aantal rolstoelgebruikers en vraag naar rolstoelwoningen
Op basis van de Wmo-registratie van de gemeente Arnhem zijn er ongeveer 1.070 rolstoelgebruikers in
de gemeente2. Niet iedere rolstoelgebruiker heeft permanent een rolstoel nodig. Voor een deel van de
gebruikers geldt dat zij incidenteel van de rolstoel gebruik maken. We gaan ervan uit dat mensen die
incidenteel een rolstoel nodig hebben geen rolstoelgeschikte woning nodig hebben. Als we de Wmo-
registratie corrigeren voor incidenteel gebruik, komen we op een aantal van ongeveer 680
rolstoelgebruikers in Arnhem die de rolstoel permanent gebruiken en op grond daarvan een
rolstoelgeschikte woning nodig hebben. De behoefte aan rolstoelgeschikte woningen in Arnhem is
daarmee zo’n 680 woningen.
Vraag naar huur of koop
Op basis van beschikbare data is het niet mogelijk om aan te geven wat de inkomenspositie is van
rolstoelgebruikers in Arnhem. Ook is niet bekend welk deel van de rolstoelgebruikers in Arnhem woont in
een huur- of koopwoning. Ieder(in) en Woonbond deden in 2021 onderzoek naar toegankelijk wonen en
woningaanpassingen onder mensen met een beperking in Nederland. Van de ruim 600 respondenten in
dit onderzoek woont meer dan de helft (54%) in een huurwoning, 44% in een koopwoning en 2% in een
zorginstelling3. In 2022 deed een aantal studenten ergotherapie in opdracht van het Nijmeegse
Zelfregiecentrum onderzoek onder mensen die permanent gebruik maken van een rolstoel en wonen in
een aangepaste woning (eveneens in heel Nederland). Van de ruim 100 respondenten uit dat onderzoek,
woont bijna 50% in een (sociale) huurwoning, bijna 40% in een koopwoning en zo’n 12% in een
'woonproject'. Op basis van deze onderzoeken schatten wij in dat van de ongeveer 680 personen in
Arnhem die permanent gebruik maken van een rolstoel, ongeveer 350 mensen wonen in een (sociale)
huurwoning.
2 We gaan er hierbij vanuit dat een rolstoel gemiddeld zeven jaar meegaat, een richtgetal dat is genoemd door de afdeling Wmo.
3 Ieder(in)/Woonbond, Toegankelijke woningen: een verborgen wooncrisis (juni 2021).
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                                             12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Overlap tussen groepen
Figuur 3.1: Gemeente Arnhem. Overlap tussen groep rolstoelgebruikers en groepen met een Wlz-indicatie
Bron: Gemeente Arnhem, CIZ.
Op basis van de Wmo-indicaties voor een rolstoel voor permanent gebruik hebben 680 mensen in Arnhem
behoefte aan een rolstoelgeschikte woning. In werkelijkheid kan het aantal rolstoelgebruikers in Arnhem
hoger liggen dan dit. Dat heeft er mee te maken dat een deel van de rolstoelgebruikers een indicatie voor
zorg heeft vanuit de Wet Langdurige Zorg vanwege hun lichamelijke beperking (LG), een behoefte aan
Verpleging en Verzorging (VV) of vanwege een verstandelijke handicap (VG). Vanuit de beschikbare data
is niet te achterhalen welk deel van de rolstoelgebruikers een Wlz-indicatie heeft, of welk deel van de
Wlz-cliënten gebruik maakt van een rolstoel. Per 1 januari 2020 geldt voor alle Wlz-cliënten die in een
instelling verblijven namelijk dat een eventuele (vervangende) rolstoel wordt bekostigd vanuit de Wlz in
plaats van vanuit de Wmo. Voor die periode gold dat alleen voor Wlz-gerechtigde cliënten die verblijf én
behandeling in dezelfde instelling ontvingen. Hoe groot de groep is die een rolstoel heeft die is bekostigd
vanuit de Wlz is op basis van de beschikbare data niet te zeggen. Wlz-cliënten die buiten een instelling
verblijven, zijn voor een rolstoel overigens nog altijd aangewezen op de Wmo – deze groep valt dus
volledig binnen de groep van 680 personen die eerder is benoemd. Aangezien de focus van dit onderzoek
ligt op rolstoelwoningen – niet zijnde plekken in een instelling – gaan we ervan uit dat het aantal mensen
met een Wmo-gefinancierde rolstoel een goede indicatie is voor de vraag naar dergelijke woningen.
3.2 Actuele vraag
Eveneens op basis van de Wmo-registratie van de gemeente is in beeld te brengen hoeveel mensen een
verhuisindicatie hebben en nog wachten op een rolstoelgeschikte woning. Dit waren er eind 2022 in elk
geval 10, maar op basis van het inschatten van ontbrekende informatie waarschijnlijk 13. Gemiddeld
worden er in Arnhem jaarlijks ongeveer 15 verhuisindicaties afgegeven voor een rolstoelgeschikte
woning. Een verhuisindicatie geeft recht op voorrang bij het reageren op vrijkomende sociale
huurwoningen die zijn gelabeld als levensloopgeschikt en op een verhuisvergoeding (als sprake is van een
noodzakelijke verhuizing).
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                         13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>3.3 Zoeken via Entree
Rolstoelgebruikers die op zoek zijn naar een corporatiewoning kunnen via Entree, het aanbodsysteem
voor corporatiewoningen in de regio, reageren op vrijkomende woningen. Rolstoelgeschikte
huurwoningen worden in eerste instantie aangeboden met als vereiste dat de kandidaat-huurder een
rolstoel gebruikt. Deze advertentie blijft vijf dagen op de website van Entree staan (voor 1 januari 2023
was dit drie dagen). Als het niet lukt om een huurder te vinden die aan deze eis voldoet wordt de woning
opnieuw aangeboden, nu met voorrang voor woningzoekenden die een rolstoel gebruiken. Het is dus
mogelijk dat een rolstoelgeschikte woning wordt verhuurd aan een reguliere huurder die geen rolstoel
gebruikt. In de praktijk komt dit ook voor, zo blijkt uit gesprekken met betrokken organisaties. In de
registratie van Entree is niet te achterhalen hoe vaak een rolstoelgeschikte woning wordt verhuurd aan
een reguliere woningzoekende omdat er geen match wordt gevonden met een woningzoekende
rolstoelgebruiker.
Tabel 3.1: Regio Arnhem-Nijmegen. Via Entree verhuurde rolstoelgeschikte woningen, actief woningzoekenden en
aantal reacties, 2020 - 2023
                                                Verhuurde      Actief woningzoekenden
                                        rolstoelwoningen           (mensen die hebben         Aantal reacties op
                                         (exclusief directe               gereageerd op     rolstoelwoningen in
                                             bemiddeling) rolstoelwoning in Entree)                      Entree
  2020                                                    9                          17                       21
  2021                                                    6                          19                       24
  2022                                                    2                          12                       16
  2023*                                                   3                           7                        7
* Stand medio februari 2023
Bron: Entree.
Het aantal via Entree aangeboden en aan mensen met een Wmo-indicatie voor een rolstoelwoning
verhuurde rolstoelgeschikte woningen verschilt sterk per jaar. In 2020 waren dat er in de hele regio 9, in
2022 slechts 2 en in de eerste anderhalve maand van 2023 al 3.
Entree heeft ook gegevens aangeleverd over het aantal mensen met een Wmo-indicatie voor een
rolstoelgeschikte woning dat in de afgelopen periode heeft gereageerd op een rolstoelwoning.
Figuur 3.2: Regio Arnhem-Nijmegen. Actief woningzoekenden via Entree naar leeftijd, 2020 - 2023*
  35
  30
  25
  20
  15
  10
   5
   0
             23 t/m 27 jaar              28 t/m 54 jaar              55 t/m 74 jaar      75 jaar en ouder
* Stand medio februari 2023
Bron: Entree.
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                               14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>De meeste woningzoekenden met een Wmo-indicatie voor een rolstoelgeschikte woning die via Entree
reageren op rolstoelgeschikte woningen (‘actief woningzoekenden’), zijn mensen in de leeftijd van 28 tot
en met 54 jaar. Er zijn ook relatief veel mensen in de leeftijd van 55 tot en met 74 jaar onder de mensen
die reageren op rolstoelgeschikte woningen. De groep vanaf 75 jaar is beperkt. In deze leeftijdsklasse
komt het vaak voor dat mensen die een rolstoel gebruiken een Wlz-indicatie hebben en via een
zorgaanbieder in een woning wonen waar wonen en zorg gecombineerd zijn. Deze mensen reageren niet
op woningen die worden aangeboden via Entree. De groep jonge woningzoekers voor een rolstoelwoning
(23 tot en met 27 jaar) is klein. Het betreft ook een smalle leeftijdsklasse in de registratie.
Figuur 3.3: Regio Arnhem-Nijmegen. Actief woningzoekenden via Entree naar inkomenspositie, 2020 - 2023*
   30
   25
   20
   15
   10
    5
    0
* Stand medio februari 2023
Bron: Entree.
De meeste woningzoekenden die via Entree naar een rolstoelgeschikte woning zoeken, behoren op basis
van hun inkomen tot de corporatiedoelgroep. Dat is begrijpelijk, omdat op Entree de woningen van de
woningcorporaties in de regio worden geadverteerd en woningzoekenden met een hoger inkomen
minder vanzelfsprekend voor een corporatiewoning in aanmerking komen. Uit de gesprekken met
corporaties blijkt overigens dat zij wel degelijk rolstoelwoningen verhuren aan mensen met een hoger
inkomen (als er geen gegadigden zijn die gebruik maken van een rolstoel en een inkomen hebben onder
de huurtoeslaggrens). Binnen de groep die reageert op rolstoelwoningen in Entree zijn de woning-
zoekenden met de laagste inkomens oververtegenwoordigd: de grootste groep heeft een inkomen tot het
sociale minimum. Dit betreft bijna de helft van de actief woningzoekenden in de periode 2020 tot begin
2023.
Het is op basis van beschikbare data niet mogelijk om een betrouwbare uitspraak te doen over de
inkomenspositie van de totale groep rolstoelgebruikers in Arnhem.
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                        15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Figuur 3.4: Regio Arnhem-Nijmegen. Actief woningzoekenden via Entree naar huishoudensgrootte, 2020 - 2023*
  35
  30
  25
  20
  15
  10
   5
   0
             1 persoon            2 personen             3 personen          4 personen 5 en meer personen
* Stand medio februari 2023
Bron: Entree.
De meeste woningzoekenden die via Entree reageren op een rolstoelgeschikte corporatiewoning vormen
een eenpersoonshuishouden. Het gaat om 60% van de actief woningzoekenden. Ook tweepersoons-
huishoudens komen geregeld voor, maar veel minder dan alleenstaanden (20%). Toch zijn er ook grotere
huishoudens die reageren op geadverteerde rolstoelwoningen. Het gaat om kleine aantallen, maar het
zijn huishoudens met behoefte aan een grotere rolstoelgeschikte woning. Deze woningen zijn er maar
zeer beperkt. Uit het landelijke onderzoek van het Zelfregiecentrum Nijmegen blijkt een verhouding van
45% alleenstaanden, 25% paren en 30% grotere huishoudens. In de regio Arnhem-Nijmegen ligt op basis
van dat inzicht het accent binnen de sociale huursector zwaarder op alleenstaande woningzoekenden
naar een rolstoelgeschikte woning.
Figuur 3.5: Regio Arnhem-Nijmegen. Actief woningzoekenden via Entree naar gebied van herkomst, 2020 - 2023*
  20
  18
  16
  14
  12
  10
   8
   6
   4
   2
   0
                Arnhem                      Nijmegen                Overige regio       Buiten de regio
* Stand medio februari 2023
Bron: Entree.
De gepresenteerde verhuurgegevens van Entree hebben betrekking op de hele regio. Arnhem en
Nijmegen zijn als de grootste gemeenten de herkomstgemeente van veel woningzoekenden die een
rolstoelwoning nodig hebben. Naar verhouding wonen veel actief woningzoekenden niet in de regio, maar
reageren wel op geadverteerde rolstoelwoningen in de regio. Uit onderzoek dat Companen samen met
Enserve deed voor Aedes in 2020 bleek dat er in het algemeen maar weinig wordt verhuisd tussen
‘woonruimteverdeelregio's’. Dat onder woningzoekenden met een rolstoel wel een relatief groot deel van
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                            16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>buiten de regio komt is dus afwijkend. Mogelijk betekent dit dat de sociale huur in de regio Arnhem-
Nijmegen aantrekkelijk is voor rolstoelgebruikers van elders (dus dat de woningen of de voorwaarden hier
beter zijn); het is ook mogelijk dat rolstoelgebruikers überhaupt over grotere afstanden verhuizen dan
niet-rolstoelgebruikers.
3.4 Directe bemiddeling
Niet iedere rolstoelgeschikte woning die wordt toegewezen, is zichtbaar in het systeem van Entree. In
Nijmegen speelt de Rolstoel Toewijzingscommissie (RTC) een belangrijke rol bij het toewijzen van
woningen aan woningzoekende rolstoelgebruikers. Deze toewijzing verloopt via directe bemiddeling. In
Arnhem is een dergelijke bemiddelende organisatie er niet. Toch worden ook in Arnhem woningen via
directe bemiddeling toegewezen. Dat gebeurt als de gemeente actief bij corporaties aangeeft op zoek te
zijn naar een geschikte woning en bij één van de corporaties een dergelijke woning vrijkomt. Het betreft
enkele gevallen per jaar.
3.5 Kwalitatieve vraag
De vraag aan welke eisen een woning moet voldoen om deze te kunnen kenschetsen als ‘geschikt’ voor
mensen in een rolstoel, is niet eenvoudig te beantwoorden. Zoals eerder al gemeld, verschillen de
achtergronden van rolstoelgebruikers én de kenmerken van de rolstoelen die zij in gebruik hebben sterk.
Dat zorgt ervoor dat ook de eisen aan de woning verschillen. In deze paragraaf geven we een beeld van
de kenmerken waar woningen aan moeten voldoen. We baseren ons hierbij op de Beslisboom
woningaanpassingen van Aedes (2019), Woonkeur-handboeken en gesprekken met rolstoelgebruikers en
cliëntenorganisaties.
Toegankelijkheid van de woning
De eerste eis aan de woning geldt voor alle rolstoelgebruikers: de woning moet goed toegankelijk én
doorgankelijk zijn met een rolstoel. Zowel appartementen met lift als benedenwoningen of
gezinswoningen kunnen geschikt zijn voor mensen met een rolstoel, mits zij aan een aantal aanvullende
voorwaarden voldoen. Woonkeur benoemt als ‘eisen’ dat er minimaal een verharde, vlakke
toegangsroute is naar de woning (minimale breedte 1,20 meter), dat de woning drempelloos is en dat de
vloer geschikt is voor een rolstoel (geen vloerbedekking, maar tegels of een gietvloer). Daarnaast moeten
de binnen- en buitendeuren breed genoeg zijn voor een rolstoel (vrije doorgang van minimaal 85 cm). Een
deel van de rolstoelgebruikers heeft elektrische deuropeners nodig.
Indeling van de woning
Ook voor de indeling van de woning geldt een aantal minimumeisen. Het belangrijkste is dat er een
gelijkvloers ‘woonprogramma’ is waarbij de ‘primaire ruimtes’ (woonkamer, slaapkamer, badkamer en
keuken) op dezelfde verdieping zijn. Als we uitgaan van de eisen van Woonkeur (module 6, bestaande
bouw rolstoelgeschikt), dan gelden de volgende minimale afmetingen voor de verblijfsruimten en overige
voorzieningen:
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                       17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Tabel 3.2: Minimumeisen indeling woning volgens Woonkeur
                                   Minimale oppervlakte
                                                       (m2)      Minimale breedte (m)   Primaire ruimte?
  Woonruimte                                             19                      3,30                  Ja
  Kookruimte                                               5                     1,80                  Ja
  Hoofdslaapruimte                                       11                      2,70                  Ja
  Badruimte                                                --                    1,90                  Ja
  Toiletruimte                                             --                    0,85                Nee
  Was-/droogruimte                                         --                       --               Nee
  Bergruimte (binnen)                                    1,5                        --               Nee
  Privé buitenruimte                                       3                     1,50                  Ja
  Bergruimte (buiten)                                      4                        --               Nee
Bron: Handboek Woonkeur Module 6 - Bestaande woningen ‘rolstoelgeschikt’.
Draaicirkels
Een grote elektrische rolstoel heeft een veel grotere draaicirkel dan een handbewogen rolstoel die om de
eigen as kan draaien. Dat stelt andere eisen aan de grootte en de indeling van de woning. In het kader van
dit onderzoek hebben wij gesproken met 12 rolstoelgebruikers, waarvan er 3 ook een partner hebben
met een rolstoel. In totaal gebruiken deze 15 rolstoelgebruikers 26 rolstoelen, variërend van een
‘trippelstoel’ met kleine draaicirkel tot handbikes en grote, op maat gemaakte rolstoelen.
De huisvestingsverordening die geldt in de gemeenten Arnhem en Nijmegen (zie bijlage) gaat uit van een
minimale draaicirkel van 1,50 meter in de hal, woonkamer, slaapkamer en badkamer. Ook Woonkeur gaat
uit van een minimale draaicirkel van 1,50 meter. Voor grote elektrische rolstoelen en rolstoelen waarbij
de benen vooruitsteken is deze draaicirkel te beperkt. Het Nijmeegse Zelfregiecentrum en ook de
Arnhemse APCG pleiten er daarom voor om (in ieder geval voor een deel van de doelgroep) uit te gaan
van een ruimere draaicirkel, bijvoorbeeld 1,80 of zelfs 1,90 meter. In 2022 voerden enkele studenten in
opdracht van het Nijmeegse Zelfregiecentrum onderzoek uit waarvoor ze mensen die permanent gebruik
maken van een rolstoel en wonen in een aangepaste woning een enquête stuurden. Van de ruim 100
respondenten uit heel Nederland gaf bijna één op de drie aan een elektrische rolstoel te hebben; een
vergelijkbaar aantal gaf aan een rolstoel te hebben met een lengte van meer dan 1,20 meter. De
onderzoekers geven aan dat mensen met een rolstoel van meer dan 1,20 meter lengte (dit kan zowel een
elektrische rolstoel zijn als een handbewogen rolstoel) een draaicirkel nodig hebben van 1,90 meter. De
‘ideale plattegrond’ voor mensen met een grote rolstoel die in het onderzoek wordt gepresenteerd, lijkt
sterk op de plattegrond van een Fokus-woning. Buiten het aanbod van Fokus zijn woningen met een
dergelijk ruime plattegrond – zeker in de huursector – niet of nauwelijks voorhanden.
In de Wmo-data van de gemeenten Arnhem en Nijmegen is niet terug te vinden wat de afmetingen zijn
van de rolstoelen die men heeft. Wel is te zien hoeveel mensen gebruik maken van een elektrische
rolstoel. Zowel in Arnhem als Nijmegen heeft rond de 25% van de rolstoelgebruikers een elektrische
rolstoel. Als we hiervan uitgaan, dan zou dat betekenen dat ongeveer één op de vier rolstoelgebruikers in
Arnhem een woning nodig heeft met een ruimere draaicirkel dan de standaard 1,50 meter; bij een totale
vraag van 680 woningen gaat dat dus om ongeveer 170 woningen.
Badkamer
Om goed uit de voeten te kunnen in de badkamer, moet deze voldoende ruimte bieden (draaicirkel en
‘parkeerruimte’ voor de rolstoel). De wanden moeten voldoende stevig zijn voor het bevestigen van
handgrepen, douchezitje en aangepaste wastafel. Het sanitair zelf moet ook geschikt zijn voor een
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                        18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>rolstoel. Dit vraagt vaak om maatwerk-aanpassingen (in verband met de gewenste hoogte van
toiletbeugels, aangepaste kranen, et cetera).
Een deel van de rolstoelgebruikers heeft behoefte aan een tillift in de badkamer; in sommige gevallen is
het ook belangrijk om met een tillift van de slaapkamer naar de badkamer vervoerd te kunnen worden.
Dat stelt eisen aan de indeling van de woning (badkamer naast slaapkamer) en aan de belastbaarheid van
het plafond. Er zijn ook mensen die gebruik maken van een ‘douchebrancard’: in die gevallen moet de
badkamer aanzienlijk groter zijn. Het is niet bekend hoeveel mensen in Arnhem gebruik maken van een
tillift en/of een ander ‘transferhulpmiddel’, waaronder een douchebrancard. Afgaande op het aandeel in
Nijmegen dat gebruik maakt van dergelijke hulpmiddelen, gebruiken in Arnhem naar schatting 90 mensen
een tillift en/of een ander ‘transferhulpmiddel’ vanuit de Wmo, waarvan circa 3 een douchebrancard. Uit
de beschikbare cijfers is niet op te maken welk deel van de tilliften verrijdbaar is (hiervoor zijn geen
specifieke aanpassingen nodig in de woning) en welk deel gebruik maakt van een plafondrail.
Keuken
Voor de meeste rolstoelgebruikers is het van belang dat de kookruimte geschikt is voor een rolstoel. Dat
betekent dat er een (verlaagd) onderrijdbaar aanrechtblad en werkblad is, en aangepaste kranen. Er zijn
echter ook rolstoelgebruikers die (vanwege hun handicap) niet zelfstandig kunnen koken; in die gevallen
is een aangepaste keuken uiteraard niet nodig. Ook gezinnen waar een kind de rolstoelgebruiker is hebben
niet in alle gevallen een aangepaste keuken nodig.
Diversiteit in woningtypen
Een deel van de rolstoelgebruikers is alleenstaand, maar er zijn uiteraard ook rolstoelgebruikers die hun
woning delen met anderen. Dat betekent dat er ook een diversiteit nodig is aan woningtypen: naast
appartementen is er ook behoefte aan rolstoelgeschikte gezinswoningen met meer slaapkamers (waarbij
de bovenverdieping alleen toegankelijk is voor de niet-rolstoelgebruikers in het huishouden), en aan
woningen met een tuin. Een deel van de rolstoelgebruikers heeft een dusdanig intensieve zorgvraag, dat
het van belang is dat er een extra kamer in huis is om een zorgverlener te laten overnachten.
Overige eisen en wensen
In de interviews kwamen ook de volgende eisen en wensen naar voren, die gelden voor een deel van de
doelgroep:
• een goede geluidsisolatie in verband met het geluid van een tillift;
• extra stopcontacten in verband met (medische) hulpmiddelen;
• een schuur of berging voor een handbike, scootmobiel of rolstoel die alleen buiten wordt gebruikt.
Daarnaast geven betrokkenen aan dat het zeer wenselijk is dat er naast een aangepast toilet in de
badkamer ook een bezoekerstoilet aanwezig is in de woning.
Eisen aan de woonomgeving
Een ‘geschikte’ woning in een ‘ongeschikte’ omgeving is niet werkelijk geschikt voor mensen in een
rolstoel. Geïnterviewden geven aan dat de volgende aspecten bepalen hoe geschikt de woonomgeving is:
• de woning moet bij voorkeur dicht bij winkels voor dagelijkse levensbehoeften liggen;
• de woning moet bij voorkeur dicht bij een huisarts en fysiotherapeut zijn;
• de directe omgeving moet goed toegankelijk zijn: dat betekent dat de stoepen goed toegankelijk zijn
      (liever tegels dan klinkers), dat de stoepranden niet te hoog zijn, et cetera;
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                        19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>• parkeerruimte in de directe omgeving. Woonkeur stelt als eis dat bewoners hun auto moeten kunnen
    parkeren binnen 100 meter van de woning – daarbij moet wel worden bedacht dat niet iedere
    rolstoelgebruiker een auto heeft.
Het Verwey-Jonker Instituut noemt in het rapport ‘Maatwerk in wonen’ uit 2019 daarnaast ook dat
mensen met een beperking het belangrijk vinden om woonruimte te hebben met sociale contacten in de
buurt, en dat zij – nog meer dan mensen zonder beperking – behoefte hebben aan een veilige buurt
(terwijl zij juist vaak in als onveilige (ervaren) buurten wonen). Daarnaast benoemt dit rapport het belang
van groen en OV in de buurt van de woning, zodat meedoen met de samenleving (beter) mogelijk wordt.4
4 Verwey-Jonker Instituut, Maatwerk in wonen. Verkenning van de aard en de omvang van zelfstandige woonwensen van mensen
  met een beperking (2019).
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                                      20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>4 Aanbod aan rolstoelwoningen
Voor het in beeld brengen van het aanbod aan rolstoelwoningen in de gemeente Arnhem is een
uitgebreide inventarisatie van rolstoelgeschikte woningen uitgevoerd onder corporaties en
zorgaanbieders. Onderstaande tabel laat zien hoeveel rolstoelgeschikte woningen de verschillende
corporaties verhuren in Arnhem. In het overzicht zijn ook woningen opgenomen waarvan de corporaties
aangeven dat ze weliswaar niet aan alle eisen uit de huisvestingsverordening voldoen, maar wel
‘toegankelijk en drempelloos’ zijn en gelegen zijn in een ‘rolstoeldoorgankelijk complex’. Voor een deel
van de rolstoelgebruikers zijn dit wellicht ook geschikte woningen.
4.1 Aanbod huurwoningen
Aan corporaties die actief zijn in Arnhem hebben we gevraagd hoeveel rolstoelgeschikte woningen zij
verhuren. Onderstaande tabel laat zien hoeveel woningen zij verhuren die zijn geregistreerd als
‘rolstoelgeschikt’.
Tabel 4.1: Gemeente Arnhem. Aanbod rolstoelgeschikte woningen van woningcorporaties (2023)
                                                                            Aantal   Toegankelijke, drempelloze
                                Aantal rolstoelgeschikte         rolstoelgeschikte            woning in rolstoel-
                                 woningen (aangeboden            woningen (eigen          doorgankelijk complex
  Woningcorporatie                             via Entree)             toewijzing)      (aangeboden via Entree)
  Volkshuisvesting Arnhem                               43                       0                 Geen opgave
  Vivare                                               21*                       0                        184**
  Portaal                                   Geen opgave                          0                           308
  Woonzorg Nederland                                     0                       0                           136
  Omnia Wonen                               Geen opgave               Geen opgave                  Geen opgave
  SSH&                                                   0                    2**                  Geen opgave
  Totaal                                                64                       2                           628
* Dit betreft woningen waar specifieke aanpassingen zijn gedaan voor een rolstoel
** Dit betreft seniorenwoningen die qua plattegrond en verkeersruimte in het complex kunnen worden aangemerkt
    als rolstoeltoegankelijk, maar waarvan de corporatie aangeeft dat ze niet op alle vlakken voldoen – zo is hier
    bijvoorbeeld meestal geen verlaagd aanrecht
Bron: Corporaties actief in Arnhem
Een aantal corporaties in Arnhem heeft ook een opgave gedaan van woningen die niet voldoen aan de
eisen uit de huisvestingsverordening voor een rolstoelwoning, maar waar rolstoelgebruikers wel redelijk
uit de voeten kunnen. Deze woningen zijn in de tabel meegeteld in de categorie ‘toegankelijke,
drempelloze woning in rolstoeldoorgankelijk complex’. De andere corporaties hebben waarschijnlijk ook
woningen die voldoen aan deze definitie, maar hebben deze niet opgegeven bij de inventarisatie (de vraag
die aan hen was gesteld, was immers hoeveel rolstoelgeschikte woningen zij hebben).
We hebben ook een aantal particuliere verhuurders benaderd met de vraag of zij rolstoelgeschikte
woningen in hun aanbod hebben. Zij gaven aan dat dit niet het geval is.
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                                21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>4.2 Overig aanbod
Naast bovengenoemd aanbod, hebben de corporaties ook rolstoelgeschikte woningen en wooneenheden
in eigendom die worden toegewezen en verhuurd via zorgaanbieders. Zorgaanbieders verhuren ook zelf
rolstoelgeschikte woningen aan bewoners. Onderstaand overzicht toont het aantal rolstoelgeschikte
woningen dat wordt aangeboden door – of verhuurd via – zorgaanbieders in Arnhem. Intramurale
wooneenheden zijn niet opgenomen in het overzicht5.
Tabel 4.2: Gemeente Arnhem. Aanbod rolstoelgeschikte woningen van zorgaanbieders (2023)
  Zorgorganisatie                                                                       Aantal rolstoelgeschikte woningen
  Fokus                                                                                                                    73*
  Siza                                                                                                                         6
  Driegasthuizengroep                                                                                                       38
  Pleyade                                                                                                                   11
  Totaal                                                                                                                   128
* Van deze woningen worden er 43 verhuurd door Volkshuisvesting Arnhem, 28 door Vivare en 15 door Mooiland
Bron: Zorgaanbieders actief in Arnhem
Het is van belang te benoemen dat bovenstaande woningen niet zonder meer voor elke rolstoelgebruiker
beschikbaar zijn. Het in aanmerking komen voor deze woningen is veelal gekoppeld aan de afname van
specifieke (Wlz-)zorg. Alleen mensen met een specifieke zorgindicatie komen dus in aanmerking voor deze
woningen. Een herkenbaar voorbeeld zijn de Fokus-woningen; deze zijn alleen beschikbaar als ook de
ADL-zorg6 van Fokus wordt afgenomen. Ook voor de andere zorgpartijen geldt dat zij een zorgindicatie als
toegangseis hanteren. Dit kan een Wlz-indicatie zijn voor Verpleging en Verzorging (ouderenzorg), voor
VG- of LG-zorg (gehandicaptenzorg), maar ook een indicatie voor wijkverpleging vanuit de
Zorgverzekeringswet. Naast de woningen in de bovenstaande tabel bieden zorgaanbieders een groot
aantal intramurale plekken in Arnhem, met name voor ouderen die te maken hebben met dementie en/of
ernstige lichamelijke beperkingen. Een deel van dit aanbod is rolstoelgeschikt, maar dus niet beschikbaar
voor iedere rolstoelgebruiker.
Zoals eerder beschreven, is het aannemelijk dat een deel van de 680 rolstoelgebruikers in Arnhem een
Wlz-indicatie heeft; een deel van deze mensen woont vermoedelijk ook in een woning die wordt
aangeboden door een zorgpartij. Een deel van de rolstoelgebruikers heeft echter geen specifieke
zorgindicatie; voor hen is het aanbod van zorgaanbieders dan ook niet toegankelijk.
Het is niet bekend wat de overlap is tussen de totale groep rolstoelgebruikers en de groep mensen met
een zorgindicatie. Het is daarom niet goed in te schatten of het beschikbare ‘reguliere aanbod’ aan
rolstoelgeschikte huurwoningen (woningen waarvoor geen zorgindicatie vereist is), groot genoeg is voor
de groep rolstoelgebruikers die hierop is aangewezen.
5 Siza heeft ongeveer 700 rolstoelgeschikte wooneenheden voor mensen met een intramurale indicatie, Driegasthuizengroep circa
  200, en ook Pleyade heeft een groot aantal intramurale plekken die deels rolstoelgeschikt zijn.
6 Algemeen Dagelijkse Levensverrichtingen (ADL) zijn handelingen die mensen dagelijks in het gewone leven verrichten.
  Voorbeelden van ADL zijn in- en uit bed komen, aan- en uitkleden, eten, drinken, medicijnen innemen en naar het toilet gaan.
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                                               22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>4.3 Samengevat
Alles bij elkaar telt Arnhem dus ten minste:
• 66 rolstoelgeschikte sociale huurwoningen die zonder de eis van een specifieke zorgindicatie worden
    verhuurd;
• 628 sociale huurwoningen die weliswaar niet aan alle eisen voor een rolstoelwoning voldoen, maar
    wel toegankelijk en drempelloos zijn en onderdeel zijn van een rolstoel-doorgankelijk complex;
• 128 woningen en wooneenheden die worden verhuurd door of via een zorgaanbieder, waarbij wél
    een zorgindicatie wordt vereist.
Op basis van de beschikbare data bij de gemeente Arnhem is niet te zeggen hoeveel koopwoningen er in
de gemeente zijn die gelden als ‘rolstoelgeschikt’. Uit de Wmo-registratie is wel af te leiden hoeveel
aanvragen voor een woningaanpassing er op jaarbasis worden gehonoreerd, maar niet of deze aanpassing
ertoe leidt dat de woning volledig rolstoelgeschikt wordt. Bovendien geldt dat de aanpassingen bij
verkoop van een woning vaak weer ongedaan worden gemaakt.
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                    23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>5 (Mis)match tussen vraag en aanbod
In hoofdstuk 2 becijferden we de totale vraag naar rolstoelwoningen in Arnhem op ten minste 680, op
basis van de Wmo-indicaties voor een rolstoel. Naar schatting betreft het in ongeveer de helft van de
gevallen een vraag naar een (sociale) huurwoning. Het totale aanbod aan rolstoelgeschikte huurwoningen
in Arnhem ligt met 66 op dit moment ruim lager dan deze vraag. Als we ook de woningen meetellen die
volgens corporaties weliswaar niet aan alle eisen voor een rolstoelwoning voldoen, maar toch geschikt
kunnen zijn (628), dan is het aanbod ruim voor de vraag. Zeker als we ook de 128 woningen en
wooneenheden meetellen die worden verhuurd door of via een zorgaanbieder, waarbij wél een
zorgindicatie wordt vereist. Hierbij is het wel van belang om te melden dat voor deze categorie woningen
meestal een specifiek soort zorgindicatie is vereist. Daarnaast geldt dat niet alle rolstoelgeschikte
woningen in de praktijk worden bewoond door mensen in een rolstoel. Omdat we niet weten hoe groot
de overlap is tussen de groep mensen in een rolstoel en de groep mensen met een (Wlz-)indicatie, én ook
niet bekend is in welk deel van het huidige rolstoelgeschikte aanbod daadwerkelijk iemand woont met
een rolstoel, is het niet mogelijk om met zekerheid te zeggen of er op dit moment een tekort is aan
rolstoelwoningen in Arnhem.
Kwalitatieve mismatch
Uit de gesprekken die in het kader van dit onderzoek zijn gevoerd, komt een divers beeld naar voren. Aan
de ene kant geven corporaties het signaal af dat het aanbod getalsmatig ruim is voor de vraag. Zij voeren
hierbij aan dat, als rolstoelwoningen worden geadverteerd op Entree, er doorgaans een beperkt aantal
reacties binnen komt. Het komt volgens de corporaties regelmatig voor dat een woning die op Entree
wordt geadverteerd als rolstoelwoning, wordt toegewezen aan iemand zonder indicatie voor een
rolstoelwoning. Aan de andere kant blijkt dat rolstoelgebruikers vaak jaren op zoek zijn naar een woning.
Dat geldt voor vrijwel alle rolstoelgebruikers die wij hebben geïnterviewd. Ook de APCG geeft dit signaal
af; volgens deze organisatie komt het voor dat mensen de gemeente Arnhem verlaten, omdat het niet
lukt om een geschikte woning te vinden. Er lijkt dus in ieder geval sprake te zijn van een kwalitatieve
mismatch. Landelijk onderzoek van Ieder(in) en Woonbond laat ook zien dat er een grote woningnood is
onder huishoudens die zijn aangewezen op toegankelijke woningen. Vooral voor mensen jonger dan 55
jaar en gezinnen is er nauwelijks geschikt aanbod volgens Ieder(in).
Veel aanbod betreft kleine, oudere woningen
Geïnterviewden (zowel rolstoelgebruikers als medewerkers van corporaties) geven aan dat het huidige
aanbod aan rolstoelgeschikte woningen van woningcorporaties voor een groot deel bestaat uit relatief
kleine woningen, die vooral geschikt zijn voor eenpersoonshuishoudens. Uit de enquête die studenten in
opdracht van het Zelfregiecentrum Nijmegen hielden onder rolstoelgebruikers in Nederland blijkt dat een
substantieel deel van de rolstoelers (55%) met meer dan één persoon in een huishouden woont. Van de
mensen die in de afgelopen jaren via Entree reageerden op rolstoelwoningen in de regio Arnhem-
Nijmegen, leeft 40% in een huishouden van twee of meer personen. Met het huidige aanbod van kleine
woningen wordt een substantieel deel van de doelgroep dus onvoldoende bediend. Daarnaast geven
geïnterviewden aan dat een deel van het huidige aanbod aan huurwoningen bestaat uit oudere woningen
in minder gewilde wijken. Ook dit kan ervoor zorgen dat er weinig reacties komen op vrijkomende
woningen, ondanks het feit dat er wel mensen op zoek zijn naar een rolstoelgeschikte woning.
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                       24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Woningen met ruimere draaicirkel
In hoofdstuk 3 beschreven we dat een deel van de rolstoelgebruikers behoefte heeft aan een extra ruime
woning vanwege de afmetingen van de rolstoel. In Arnhem gaat het naar schatting om circa 170 mensen.
In reguliere rolstoelwoningen van corporaties kunnen mensen met een grote rolstoel lastig uit de voeten.
Fokus-woningen bieden wél voldoende ruimte, maar hier kunnen alleen mensen wonen die zorg afnemen
van Fokus. Mensen die geen of weinig ADL-zorg nodig hebben komen dus niet in aanmerking voor deze
woningen, evenmin als mensen die een zorgvraag hebben die intensiever is dan wat Fokus kan bieden. En
ook mensen die liever een andere zorgaanbieder willen inschakelen (of zorg willen inkopen via een pgb)
kunnen niet terecht in deze woningen.
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                      25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>6 Knelpunten en belemmeringen
Naast de kwalitatieve mismatch tussen vraag en aanbod komt uit dit onderzoek nog een aantal
knelpunten naar voren. We richten ons in dit hoofdstuk op de procedures rondom woningaanpassingen
en woningtoewijzing. Daarnaast gaan we in op de definiëring en registratie van rolstoelwoningen.
6.1 Definitie en registratie
Hoewel de regionale huisvestingsverordening een duidelijke definitie biedt van een rolstoelgeschikte
woning (zie bijlage), blijkt uit dit onderzoek dat niet alle corporaties hun woningen op dezelfde manier
categoriseren. Niet alle corporaties leggen vast welke draaicirkels mogelijk zijn in hun woningen; dat
maakt het ook niet mogelijk om een eenduidige opgave te doen van het aantal woningen dat voldoet aan
de eisen van de huisvestingsverordening. Ook kenmerken als de aan- of afwezigheid van drempels en de
toegankelijkheid van een balkon worden niet eenduidig geregistreerd. Daarnaast geven corporaties aan
dat het voorkomt dat tijdens een woninginspectie bij mutatie blijkt dat een woning die op papier
rolstoelgeschikt zou moeten zijn, in praktijk niet aan alle eisen voldoet – bijvoorbeeld omdat de
draaicirkels te klein zijn.
Daarnaast geldt dat de ‘geschiktheid’ van een woning niet alleen afhangt van de kenmerken van de
woning zelf, maar ook van de omgeving van die woning – bijvoorbeeld ten aanzien van
parkeermogelijkheden in de buurt van de woning of de toegankelijkheid van de woonomgeving. Die eisen
zijn niet meegenomen in de huisvestingsverordening, en dergelijke kenmerken worden ook door
corporaties niet vastgelegd.
Dit alles maakt dat het lastig is om aan te geven hoeveel corporatiewoningen er op dit moment werkelijk
geschikt zijn voor mensen met verschillende soorten rolstoelen, en hoeveel woningen met aanpassingen
geschikt te maken zijn.
6.2 Woningaanpassingen
Rolstoelgebruikers die hun woning willen (laten) aanpassen om deze geschikt te maken voor hun rolstoel,
kunnen hiervoor een aanvraag doen bij de gemeente. De gemeente Arnhem vergoedt Wmo-aanpassingen
tot een bedrag van maximaal € 25.000. Hierbij kijkt namens de gemeente altijd een bouwkundige mee.
Komen de kosten hoger uit dan het genoemde bedrag, dan geldt het ‘verhuisprimaat’: in dat geval krijgt
de bewoner een verhuisindicatie die voorrang biedt op vrijkomende geschikte woningen in de sociale
huurvoorraad, en een verhuiskostenvergoeding van € 2.500. Uit gesprekken die in het kader van dit
onderzoek zijn gevoerd, blijkt dat het onder woningeigenaren ook voorkomt dat zij zelf een deel van de
kosten voor de aanpassing betalen om niet te hoeven verhuizen – bijvoorbeeld door een deel van hun
overwaarde in te zetten.
Uit de interviews komt het beeld naar voren dat de beslissing van de gemeente over het al dan niet
vergoeden van een woningaanpassing, ook afhankelijk is van de persoon die men bij het wijkteam treft.
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                      26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Verhuizen naar een andere, geschikte woning kan betekenen dat iemand de eigen wijk (of zelfs gemeente)
moet verlaten. Gevolg kan zijn dat mensen minder makkelijk een beroep kunnen doen op hun informele
netwerk of mantelzorgers, waardoor het beroep op professionele zorg en ondersteuning toeneemt.
Mensen die een nieuwe woning willen kopen die nog moet worden aangepast zodat deze rolstoelgeschikt
is, moeten voorafgaand aan de koop contact opnemen met de gemeente. De gemeente stelt immers als
voorwaarde voor een Wmo-bijdrage dat de koper een woning zoekt die past bij de eisen die door de
gemeente worden gesteld aan een woning die kan worden aangepast. Dat maakt het voor potentiële
kopers lastig om een woning te kopen. Als zij een bod uitbrengen op een huis zonder vooraf advies van
het wijkteam in te winnen, lopen ze een groot risico. Als zij wél vooraf advies inwinnen, verliezen ze
kostbare tijd waardoor de woning wellicht aan hun neus voorbijgaat.
Voor koopwoningen en particuliere huurwoningen geldt dat bij verkoop of mutatie eventuele specifieke
woningaanpassingen worden verwijderd en de woning wordt teruggebracht in de oude staat. Als er
ingrijpende aanpassingen zijn gedaan op kosten van de gemeente, dan leidt dit tot kapitaalvernietiging.
6.3 Woningtoewijzing
Rolstoelgebruikers die in aanmerking willen komen voor een sociale huurwoning, moeten zich inschrijven
als woningzoekende bij Entree. In hun zoekprofiel geven zij aan dat ze een ‘makkelijk toegankelijke
woning’ zoeken. Er is bewust gekozen voor een breed zoekprofiel, zodat zowel vrijkomende
rolstoelwoningen als levensloopgeschikte woningen zichtbaar worden voor de woningzoekende. Voor
sommige rolstoelgebruikers kan een levensloopgeschikte woning immers ook passend zijn of passend
gemaakt worden. Bij de advertentie wordt wel altijd duidelijk gemaakt of het om een rolstoelwoning of
een levensloopgeschikte woning gaat, en welke vereisten of voorrangsregels er gelden voor de toewijzing.
De keuze om binnen Entree te werken met een breed zoekprofiel leidt ertoe dat het niet mogelijk is om
te bepalen hoeveel mensen er op enig moment op zoek zijn naar een rolstoelwoning.
De werkwijze bij woningen die via Entree worden aangeboden is als volgt: een vrijkomende woning wordt
in eerste instantie aangeboden met als vereiste dat de woningzoekende een rolstoelindicatie heeft. Als
hier geen reactie op komt, dan wordt de woning opnieuw aangeboden met een voorrang voor kandidaten
met een rolstoelindicatie. In praktijk komt het volgens corporaties regelmatig voor dat woningen
vervolgens worden verhuurd aan mensen zonder rolstoel. Dat kan zijn omdat er op dat moment werkelijk
geen rolstoelgebruiker is die op zoek is naar een woning. Maar het is ook goed mogelijk dat eventuele
gegadigden niet op tijd op de hoogte zijn dat er een geschikte woning vrijkomt, waarna deze wordt
verhuurd aan iemand zonder rolstoel.
De gemeente (wijkteam) is verantwoordelijk voor het afgeven van verhuisindicaties voor een
rolstoelwoning, maar het wijkteam houdt geen lijst bij van mensen die op zoek zijn naar een dergelijke
woning. Dat betekent dat het ook niet mogelijk is om actief gegadigden te attenderen op geschikt
vrijkomend aanbod op Entree, of om corporaties actief te vragen of er woningen vrijkomen die wellicht
geschikt te maken zijn voor deze personen. Corporaties geven wel aan dat zij soms bij de APCG vragen of
zij een geschikte kandidaat kennen voor een vrijkomende woning, maar dit is geen standaardprocedure.
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                      27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Bijlage 1: Definitie rolstoelgeschikte woning in de
huisvestingsverordening
Levensloopgeschikte woonruimten
1. Goed bereikbare entree
a)   De entree van de woonruimte dient goed bereikbaar te zijn, dat wil zeggen dat een bewoner/
     bezoeker die gebruik maakt van loophulpmiddelen de woning goed moet kunnen gebruiken.
b) De toegangsroute naar een woning dient verhard en voldoende stroef te zijn.
c) Breedte van de toegangsroute dient groter dan 900 mm te zijn.
d) Hoogteverschil dient kleiner dan 250 mm te zijn, te overbruggen met helling niet steiler dan 1:12.
e) De toegangsroute naar een woongebouw dient verhard en voldoende stroef te zijn.
f) Breedte van de toegangsroute groter dan 1200 mm.
g) Hoogteverschil tussen 250 en 500 mm, te overbruggen met een helling niet steiler dan 1:12.
h) Hoogteverschil vanaf openbare weg mag niet meer zijn dan 500 mm.
i) Bij appartementen dient een lift aanwezig te zijn voor woonruimten die niet op de begane grond
     liggen.
j) Aan de buitenzijde van de voordeur dient een vrije ruimte van minimaal 1200 x 1200 mm te zijn, op
     waterpas niveau. Aan de binnenzijde minimaal 1200 m breed en 1500 mm diep met ruimte voor een
     garderobe.
2. Indeling
Alle primaire ruimten (woonkamer, keuken, toilet, hoofdslaapkamer en badkamer) dienen op één
bouwlaag te liggen. Als er verblijfsruimten op meer dan één bouwlaag liggen, zijn ze onderling verbonden
door een veilige trap. Als de primaire ruimten (woonkamer, keuken, toilet, hoofdslaapkamer en
badkamer) op meer dan één bouwlaag liggen, moet tevens de mogelijkheid aanwezig zijn om een traplift
aan te brengen.
3. Drempels en draaicirkels
a)   In de woonruimte zijn lage (maximaal 20 mm) of geen drempels. Dat geldt ook voor de
     toegangsdeuren tot de woonruimte of het woongebouw (in het geval van appartementen, e.d.).
b) Als dat laatste niet mogelijk is, dienen hogere drempels door een hellingbaan te worden overbrugd.
c) De afmetingen van de keuken, hoofdslaapkamer en badkamer dienen zodanig te zijn dat een
     draaicirkel van 1200 mm mogelijk is.
d) In het geval van een afzonderlijk toilet dient de toegangsdeur bij voorkeur haaks op de lengterichting
     van de toiletpot te staan.
4. De vertrekken
a) Voor alle vertrekken geldt dat alle deurposten minimaal 750 mm breed zijn.
b) Een woonruimte van minimaal 19 m2 en een breedte van minimaal 3,30 m, ruimte voor zitten en
     eten, voldoende vrij uitzicht.
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                       28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>c)   Een privé buitenruimte (balkon, terras) van minimaal 2000 x 1200 mm, met de bereikbaarheid
     conform punt 1c.
d) Een open of gesloten keuken met een aanrechtlengte van bij voorkeur 2400 mm en een vrije ruimte
     achter het aanrecht van minimaal 1200 mm diep.
e) Een hoofdslaapruimte van minimaal 10 m2, een breedte van minimaal 2700 mm, een vrije
     bewegingsruimte aan minimaal één lange zijde van een tweepersoonsbed en naar een garderobekast
     van minimaal 800 mm.
f) Een badruimte met een bij voorkeur drempelloze douche, wastafel en toilet, en antislipvloer.
5. Indien sprake is van een woongebouw (zoals bij appartementen) dienen de volgende voorzieningen te
worden getroffen:
a)   De aanwezigheid van een intercom/videofoon.
b)   Een goede verlichting in de hal, trappenhuizen, bergingen, enz.
c)   Een goede voor rollatorgebruikers bereikbare entree.
d)   Een goede voor rollatorgebruikers bereikbare berging.
e)   Bij de entree van het woongebouw een vrije ruimte aan de buitenzijde van minimaal 1500 mm x 1500
     mm, op waterpas niveau.
f) In de entreehal een vrije ruimte van 1500 mm x 1500 mm exclusief een vaste zitplaats voor twee
     personen.
g) Een lift met een binnenbreedte van minimaal 900 mm breed en 1300 mm diep, met schuifdeur of
     automatische deur.
h) Verkeersruimten (gangen, galerijen, e.d.) van minimaal 1200 mm breed.
i) Licht of elektrisch bedienbare deuren van minimaal 800 mm breed en drempelloos dan wel met een
     lage drempel.
j) Een stalling en oplaadpunt voor een scootmobiel.
6. In de woonruimte dient voldoende comfort (binnenklimaat) te zijn. Indien sprake is van een
woongebouw dient dit gebouw voldoende veiligheid (sociale veiligheid, valveiligheid) binnen en buiten
de woonruimte te bieden.
7. Corporaties kunnen overeenkomstig certificaat A (rollatorgeschikt) van het Handboek WoonKeur
Bestaande Bouw aanvullende eisen stellen.
Rolstoelgeschikte woonruimten
Naast de hierboven beschreven voorschriften voor levensloopgeschikte woningen gelden voor
rolstoelgeschikte woonruimten de volgende aanvullende voorschriften:
1. Goed bereikbare entree
a)   De bezoekbaarheid van de woning dient goed te zijn, dat wil zeggen dat een bewoner/bezoeker die
     gebruik maakt van een rolstoel de woning goed moet kunnen gebruiken.
b) Aan de buitenzijde van de voordeur dient een vrije ruimte van minimaal 1500 mm x 1500 mm te zijn,
     op waterpas niveau. Aan de binnenzijde eveneens minimaal 1500 mm x 1500 mm diep met ruimte
     voor een garderobe.
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                   29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>2. De vertrekken
a) Een privé buitenruimte (balkon, terras) van minimaal 2000 mm x 1500 m.
b) Een hoofdslaapruimte van minimaal 12 m2, een breedte van minimaal 3000 mm, een vrije
      bewegingsruimte aan minimaal één lange zijde van een tweepersoonsbed en naar een garderobekast
      van minimaal 900 mm.
c) De afmetingen van de keuken, hoofdslaapkamer en badkamer dienen zodanig te zijn dat een
      draaicirkel van 1500 mm mogelijk is.
d) Het aanrecht dient onderrijdbaar en nastelbaar te zijn voor iemand in een rolstoel.
e) Een badruimte met extra ruimte voor de grotere draaicirkel van een rolstoel en extra parkeerruimte
      naast closet en douchezitje.
f) Wanneer sprake is van drie of meer slaapkamers een apart tweede toilet van minimaal 1100 mm x
      850 mm.
3. In het geval van een woongebouw (zoals bij appartementen) dienen alle deuropeningen minimaal 850
mm breed en drempelloos te zijn. Indien dit niet anders kan, dient een drempel maximaal 20 mm hoog te
zijn.
4. Indien sprake is van een woongebouw (zoals bij appartementen) dienen de volgende voorzieningen te
worden getroffen:
a)    Een goed voor rolstoelgebruikers bereikbare berging met een bergingsgang van minimaal 1100 mm
      breed.
b) Verkeersruimten (gangen, galerijen, e.d.) van minimaal 1500 mm breed.
c) Bij voorkeur licht of elektrisch bedienbare deuren van minimaal 850 mm breed en drempelloos.
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                   30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Bijlage 2: Gesprekspartners
 Type organisatie                        Gesproken met
 Corporaties                             Arnhem: Portaal, Vivare, Volkshuisvesting Arnhem, Woonzorg NL
 Toewijzingsinstanties                   Enserve
                                         Beleidsadviseurs Wmo en Wonen
                                         Bouwkundig adviseurs Wmo
 Belangenorganisaties                    APCG
                                         Bijzonder in Arnhem
 Overige stakeholders                    Fokus
 Rolstoelgebruikers                      Zes interviews
268.115/G | Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen                                       31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>