<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>    Gezond ouder worden?
Resultaten van de 65+ monitor in
           Barneveld
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
Advies en belangrijkste bevindingen .................................................................................................. 1
  Startnotitie preventief gezondheidsbeleid voor ouderen ..................................................................... 1
  Belangrijkste bevindingen .................................................................................................................... 1
Inleiding .................................................................................................................................................. 2
  Waarom een 65+ gezondheidsmonitor? .............................................................................................. 2
  Monitorcyclus Oost-Nederland............................................................................................................. 2
  65+ monitor 2010 ................................................................................................................................. 3
Deel 1: Methode en respons ................................................................................................................. 4
  Onderzoekspopulatie ........................................................................................................................... 4
  Steekproef ............................................................................................................................................ 4
  Vragenlijst ............................................................................................................................................ 4
  Onderzoeksopzet ................................................................................................................................. 4
  Respons ............................................................................................................................................... 4
  Weging ................................................................................................................................................. 5
  Gegevensverwerking en analyse ......................................................................................................... 5
Deel 2: Kaders voor beleid ................................................................................................................... 6
  Visie op vergrijzing ............................................................................................................................... 6
  Dé oudere bestaat niet ......................................................................................................................... 6
  Curatie en preventie dichter bij elkaar ................................................................................................. 6
  Zorg in de buurt .................................................................................................................................... 8
  Conclusie en aanbeveling .................................................................................................................... 8
Deel 3: Resultaten Barneveld ............................................................................................................... 9
  Hoofdstuk 1: Algemene kenmerken ..................................................................................................... 9
     1.1 Leeftijd en gezondheid ............................................................................................................... 9
     1.2 Geslacht ..................................................................................................................................... 9
     1.3 Burgerlijke staat en samenstelling huishouden .......................................................................... 9
     1.4 Etniciteit .................................................................................................................................... 10
     1.5 Opleiding en inkomen............................................................................................................... 10
     1.6 Conclusie en aanbeveling ........................................................................................................ 12
  Hoofdstuk 2: Gezondheid .................................................................................................................. 13
     2.1 Ervaren gezondheid ................................................................................................................. 13
     2.2 Chronische ziekten en aandoeningen ...................................................................................... 13
     2.3 Vallen ....................................................................................................................................... 14
     2.4 Gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen ............................................................................. 14
     2.5 Psychische gezondheid ........................................................................................................... 15
     2.6 Conclusies en aanbevelingen .................................................................................................. 16
  Hoofdstuk 3: Gedrag en leefstijl ......................................................................................................... 17
     3.1 Voeding .................................................................................................................................... 17
     3.2 Bewegen .................................................................................................................................. 18
     3.3 Overgewicht ............................................................................................................................. 18
     3.4 Roken ....................................................................................................................................... 19
     3.5 Alcohol ...................................................................................................................................... 19
     3.6 Seksualiteit ............................................................................................................................... 20
     3.7 Conclusies en aanbevelingen .................................................................................................. 20
  Hoofdstuk 4: Zelfredzaamheid en zorg .............................................................................................. 21
     4.1 Lichamelijke beperkingen ......................................................................................................... 21
     4.2 Beperkingen in huishoudelijke activiteiten ............................................................................... 22
     4.3 Beperkingen in vervoer ............................................................................................................ 22
     4.4 Mantelzorg ................................................................................................................................ 23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>     4.5 Regie over eigen leven............................................................................................................. 24
     4.6 Conclusies en aanbevelingen .................................................................................................. 24
  Hoofdstuk 5: Welzijnsvoorzieningen .................................................................................................. 25
     5.1 Gebruik en behoefte welzijnsvoorzieningen ............................................................................ 25
     5.2 Kennis over waar voorzieningen kunnen worden aangevraagd .............................................. 25
  Hoofdstuk 6: Sociale omgeving en vrije tijd ....................................................................................... 27
     6.1 Tevredenheid contacten en sociale steun ............................................................................... 27
     6.2 Eenzaamheid ........................................................................................................................... 27
     6.3 Tijdsbesteding .......................................................................................................................... 28
     6.4 Negatieve ervaringen in huiselijke kring................................................................................... 29
     6.5 Veiligheid .................................................................................................................................. 29
     6.6 Conclusies en aanbevelingen .................................................................................................. 29
  Hoofdstuk 7: Fysieke omgeving ......................................................................................................... 31
     7.1 Woonsituatie ............................................................................................................................. 31
     7.2 Ventilatie ................................................................................................................................... 31
     7.3 Geluidshinder ........................................................................................................................... 32
     7.4 Conclusies en aanbevelingen .................................................................................................. 32
  Hoofdstuk 8: Vergelijking 65+ monitor 2005 en 2010 ........................................................................ 33
  Hoofdstuk 9: Overzichtstabel ............................................................................................................. 34
Bijlage 1: Geraadpleegde bronnen .................................................................................................... 35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Advies en belangrijkste bevindingen
Startnotitie preventief gezondheidsbeleid voor ouderen

Op 8 december 2010 heeft de GGD van VGGM een startnotitie "Preventief gezondheidsbeleid voor
ouderen" uitgebracht waarin staat beschreven hoe gemeenten uitvoering kunnen geven aan hun
wettelijke taak op het gebied van de preventieve ouderengezondheidszorg. Dit advies legde de nadruk
op het zo lang mogelijk vitaal houden van de vitale 65-plusser en de samenwerking met de
eerstelijnsgezondheidszorg hierin.

Belangrijkste bevindingen

       De resultaten in de gemeente Barneveld komen grotendeels overeen met de resultaten in
       Gelderland-Midden;
       Er zijn significante verschillen gevonden; het percentage alleenstaanden is lager in Barneveld,
       65-plussers zijn vaker laagopgeleid dan gemiddeld in Gelderland-Midden, senioren ervaren
       minder vaak problemen met vervoer en er wordt meer mantelzorg ontvangen dan gemiddeld;
       Hoewel het opleidingsniveau in Barneveld lager is dan gemiddeld, zien we dit niet terug in de
       gemiddelde resultaten van de gemeenten. Het percentage mensen met een (zeer) goede
       ervaren gezondheid lijkt zelfs bovengemiddeld, dit verschil is echter niet significant;
       Het gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen in Barneveld lijkt hoger dan gemiddeld. Ook dit
       verschil is niet significant;
       Hoewel het over het geheel genomen goed gaat met de gezondheid van 65-plussers in
       Barneveld, zijn er verschillen binnen de doelgroep. Kenmerken als leeftijd, geslacht, etniciteit
       en sociaaleconomische status hebben een grote invloed op de mate waarin iemand gezond
       is, zich gezond voelt en zichzelf kan redden;
       Kenmerkend voor de gezondheid van de Barneveldse 65-plussers is dat chronische ziekten
       en valongelukken veel meer voorkomen dan bij andere leeftijdsgroepen;
       De door het Rijk vastgestelde speerpunten (roken, overmatig alcoholgebruik, overgewicht,
       psychische gezondheid en diabetes) vinden ook hun legitimatie in deze doelgroep;
       De preventieve zorg voor deze leeftijdsgroep vindt op verschillende niveaus plaats, kijk voor
       een uitwerking hiervan naar de notulen van de expertmeeting 65+ van 22 september 2011 ;
       65-plussers ontvangen de meeste mantelzorg maar vormen ook een substantieel deel ván de
       mantelzorgers;
       65-plussers doen op veel manieren aan vrijetijdsbesteding en vormen daarmee een groot
       potentieel voor vrijwilligerswerk;
       De bekendheid van specifieke voorzieningen voor ouderen laat te wensen over, maar is wel
       verbeterd ten opzichte van 2005.
       Het overgrote deel van de 65-plussers wil zo lang mogelijk in de eigen woning blijven.




                                                                                                      1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Inleiding
Waarom een 65+ gezondheidsmonitor?

De Wet publieke gezondheid (Wpg) geeft aan welke taken gemeenten hebben op het terrein van de
publieke gezondheid. Aan deze wet is een specifiek artikel over de preventieve gezondheidszorg voor
ouderen toegevoegd (artikel 5a), dat per 1 juli 2010 in werking is getreden. Met dit artikel wordt de
gemeente verplicht om te zorgen voor het monitoren, signaleren en voorkomen van
gezondheidsproblemen bij ouderen boven de 65 jaar.
In de startnotitie “Preventief gezondheidsbeleid voor ouderen” van december 2010, adviseert de GGD
Gelderland-Midden de 16 gemeenten in de regio op welke manier ze deze wettelijke taak aan kunnen
pakken. Deze aanpak staat op hoofdlijnen beschreven in deel 2 van deze rapportage en is leidraad
voor de vertaling van de resultaten van de 65+ monitor in advies voor gemeentelijk beleid.

Op grond van de Wpg moet de gemeenteraad elke vier jaar een nota gemeentelijk gezondheidsbeleid
vaststellen. Deze dient gebaseerd te zijn op de gezondheidssituatie van de lokale bevolking. Dit
inzicht is op gestandaardiseerde wijze en door epidemiologische analyses verkregen en wordt,
volgens de Wpg, uitgevoerd door de GGD. Gemeenten kunnen zich in de (lokale) beleidskeuze voor
de uitvoering van de preventieve ouderengezondheidszorg naast uitkomsten van de ouderenmonitor
ook baseren op andere bronnen in de zorgketen zoals huisartsen, zorgverzekeraars e.a..

Monitorcyclus Oost-Nederland

De GGD‟en in Gelderland en Overijssel geven gezamenlijk vorm aan hun epidemiologische taak in de
vorm van een monitorcyclus (tabel 1). Door deze samenwerking kan efficiënter gewerkt worden en zijn
de uitkomsten onderling vergelijkbaar. Omdat de problematiek in de verschillende leeftijdsgroepen
(kinderen, jeugd, volwassenen en ouderen) verschilt, worden er vier verschillende monitors gehouden.
Door de monitors te herhalen kunnen veranderingen in de gezondheid van de bevolking worden
gesignaleerd.

Tabel 1: Monitorcyclus

Jaar            Monitor                       Doelgroep
                                               de     de
2003            E-MOVO, jeugdmonitor          2 en 4 klassers van het VO
2005            65+ monitor                   zelfstandig wonende 65-plussers
                                               de     de
2007            E-MOVO, jeugdmonitor          2 en 4 klassers van het VO
2008            Volwassenenmonitor            zelfstandig wonende 19 t/m 64 jarigen
2009            Kindermonitor                 0 t/m 11 jarigen
2010            65+ monitor                   zelfstandig wonende 65-plussers
                                               de     de
2011            E-MOVO, jeugdmonitor          2 en 4 klassers van het VO


In dit kader werd in het najaar van 2010 de monitor onder 65-plussers voor de tweede keer
uitgevoerd. De eerste 65+ monitor vond plaats in 2005.




                                                                                                    2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>65+ monitor 2010

Doelstelling
Het doel van het onderzoek is het bieden van inzicht in de lichamelijke, sociale en geestelijke
gezondheid van zelfstandig wonende ouderen in de leeftijd van 65 jaar en ouder in de gemeenten van
Gelderland-Midden. Hiermee levert GGD Gelderland-Midden een bijdrage aan de onderbouwing van
het lokale én integrale gezondheidsbeleid.


De term “gezond ouder worden” („healthy ageing‟) staat centraal in de preventieve gezondheidszorg
voor 65-plussers. “Gezond ouder worden” staat voor het proces waarin de kansen op lichamelijke,
sociale en geestelijke gezondheid worden geoptimaliseerd zodat ouderen actief aan de samenleving
kunnen deelnemen en een onafhankelijk leven kunnen leiden met een goede levenskwaliteit.

Rapportage
De resultaten worden op regionaal niveau en per gemeente gerapporteerd. Van de regiorapportage is
een samenvatting gemaakt.
In de gemeente rapportage maken we zoveel mogelijk onderscheid tussen verschillende groepen
ouderen. Dé 65-plusser bestaat immers niet. We onderscheiden waar mogelijk op geslacht en
leeftijdscategorieën (65-74, en 75+). Daarnaast worden, indien relevant, de cijfers vergeleken met de
cijfers voor heel Gelderland Midden (16 gemeenten).
Voor u ligt de gemeentelijke rapportage Barneveld. Het rapport is voorzien van het tabellenboek en
digitaal beschikbaar gesteld aan de betreffende gemeente.




                                                                                                    3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Deel 1: Methode en respons
Onderzoekspopulatie

Iedere zelfstandig wonende 65-plusser in Gelderland-Midden kwam in aanmerking voor deelname aan
het onderzoek. Mensen die wonen in o.a. een verpleeghuis/verpleeginrichting, verzorgingshuis,
woonzorgcentrum, (psychiatrisch) ziekenhuis of een instelling voor gehandicapten vielen buiten het
bereik van dit onderzoek, omdat de preventieve gezondheidszorg voor ouderen zoals beschreven in
de Wpg zich in eerste instantie niet richt op deze groep. In Nederland woont ongeveer 95% van de 65-
plussers zelfstandig.

Steekproef

De 65+ monitor is uitgevoerd in alle 16 gemeenten in de regio Gelderland-Midden. Voor de gemeente
Arnhem is de steekproef opgehoogd voor de wijk Presikhaaf. Per gemeente/wijk werd met behulp van
de gemeentelijke basisadministratie een a-selecte steekproef getrokken van 600 65-plussers. In de
gemeente Rozendaal bestond de steekproef uit 386 65-plussers, omdat er niet meer 65-plussers in
deze gemeente wonen. In totaal zijn in de regio Gelderland-Midden 9.986 vragenlijsten uitgezet.

Vragenlijst

Onder de 65-plussers in de steekproef is een gezondheidsvragenlijst verspreid. De vragenlijst bestond
uit een basis- en een keuzegedeelte. Het keuzegedeelte werd bepaald door de inbreng van de 81
gemeenten in Oost-Nederland. Er is zoveel mogelijk gebruikt gemaakt van standaardvraagstellingen
uit de Lokale en Nationale Monitor (LNM).

Onderzoeksopzet

De geselecteerde 65-plussers kregen op 29 september 2010, via een extern, gespecialiseerd bedrijf,
een uitnodigingskaart met een inlogcode om via internet de vragenlijst in te vullen. Na het invullen van
de digitale vragenlijst kregen de respondenten een persoonlijk leefstijladvies, gericht op gezond ouder
worden en vitaal blijven.
De inlogcodes waren persoonsgebonden om bij te kunnen houden welke personen hadden
deelgenomen aan het onderzoek. NB: Er kon niet worden bekeken wat deze personen op de vragen
van het onderzoek hadden geantwoord. Respondenten, verkeerd geadresseerden en personen die te
kennen gaven niet te willen deelnemen aan het onderzoek werden verwijderd uit het
aanschrijfbestand. De resterende aangeschreven 65-plussers kregen in oktober 2010 een
herinneringsbrief met daarbij, naast de inlogcode, een schriftelijke vragenlijst. In november 2010 is
een tweede en laatste herinnering verstuurd.
De teruggestuurde fysieke vragenlijsten zijn door het externe bedrijf gedigitaliseerd. De GGD heeft
alle ingevulde vragenlijsten vervolgens verwerkt tot een databestand, waarin alleen de antwoorden
van de respondenten op de vragenlijsten zijn opgenomen, dus geen naam en adresgegevens, zodat
de privacy van de deelnemers is gewaarborgd.

Respons

Van de 9.986 verstuurde vragenlijsten in de regio Gelderland – Midden waren er 5.928 bruikbaar voor
analyse. De totale respons komt daarmee op 59%. Van de respondenten heeft 28% de vragenlijst
digitaal ingevuld en 72% schriftelijk.




                                                                                                       4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Voor de afzonderlijke gemeenten varieert de respons van 54% tot 67%. In Barneveld bedroeg de
respons 57%

Weging

Om de uitkomsten van de respondenten representatief te maken voor de gehele onderzoekspopulatie
worden de gegevens gecorrigeerd. De gegevens van de respondenten worden daarvoor gewogen
naar de werkelijke geslachts- en leeftijdsverdeling van de bevolking van 65 jaar en ouder in de
gemeente. De responspopulatie is zo in overeenstemming met de daadwerkelijke populatie in de
gemeente.
Daarnaast zijn, door de gekozen onderzoeksopzet (in alle gemeenten een even grote steekproef),
sommige gemeenten oververtegenwoordigd in de steekproef. Om van de regio een representatief
beeld te geven moesten de gegevens ook gecorrigeerd worden door weging.
Alle analyses zijn dan ook uitgevoerd op een „gewogen‟ bestand. In dit rapport en in het tabellenboek
worden gewogen resultaten gepresenteerd.

Gegevensverwerking en analyse

De resultaten in deze rapportage worden weergegeven in percentages. Het kan door afronding
voorkomen dat de percentages in de figuren en tabellen niet precies optellen tot 100%.
Voor enkele onderwerpen is onderzocht of er échte verschillen (statistisch significant, die dus niet op
toeval berusten) bestaan tussen de gemeenten, regio Gelderland-Midden en regio Oost. Daarnaast
zijn op regionaal niveau de verschillen tussen geslacht, leeftijdscategorieën en opleidingsniveaus
(SES) getoetst. Er is een significantieniveau van 5% gehanteerd. Als een verschil statistisch
significant is, betekent dit dat de kans dat het gevonden verschil toevallig is, 5% of minder is. Als een
resultaat statistisch significant is, houdt dit niet direct in dat het verschil ook relevant voor beleid en
praktijk is. Andersom is het zo dat een niet-significant resultaat wel degelijk een aanleiding voor nieuw
beleid kan zijn.
De analyses zijn gedaan met het statistische pakket SPSS voor Windows versie 17.0 .




                                                                                                          5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Deel 2: Kaders voor beleid
Visie op vergrijzing

Is vergrijzing in onze samenleving een probleem of een zegen? Het antwoord daarop bepaalt hoe we
naar senioren kijken. Natuurlijk gaat ouderdom met gebreken gepaard en dat kost de samenleving
geld. Maar met de groei van het aantal 65-plussers is er in gemeenten ook een behoorlijk
maatschappelijk potentieel aanwezig. Veel mensen die eenmaal 65 zijn kunnen nog vele jaren in
gezondheid en zonder al te grote fysieke beperkingen doorleven. Mannen hebben na hun 65e
gemiddeld nog 16,5 jaar te gaan en vrouwen zelfs nog 20 jaar. Gedurende een groot deel van die tijd
kunnen de betrokkenen met een relatief goede gezondheid nog maatschappelijk actief zijn. De
aankomende senioren hebben door inkomen en opleiding gemiddeld een betere maatschappelijke
positie en een betere gezondheid dan de huidige senioren. Bovendien zijn ze als consument op
meerdere markten een economische factor van belang.
Kortom; ouderen zijn niet alleen maar onderwerp van zorg, veel meer nog zijn ze onmisbaar in
maatschappelijke activiteiten. Bovendien dient zich een grote groep “jonge” ouderen met een sterke
mate van autonomie aan die ook in gezondheid en welzijn heel goed hun eigen keuzen maken. De
centrale gemeentelijke doelstelling uitgedrukt in de term “gezond ouder worden” sluit hierop aan.

Dé oudere bestaat niet

Niettemin zullen zich bij ouderen in de loop der jaren grote veranderingen voordoen. Voorbeelden
hiervan zijn functionele beperkingen, chronische aandoeningen, depressie, cognitieve achteruitgang
en verlies van partner. De mate van vóórkomen verschilt per oudere en neemt toe met de leeftijd.
“De oudere” bestaat dan ook niet. In uitersten varieert het beeld van de actieve welgestelde oudere tot
de kwetsbare geriatrische patiënt. De doelgroep ' ouderen' wordt gedefinieerd als burgers die ouder
zijn dan 65 jaar omdat de meeste mensen tot die tijd nog een baan hebben en deelnemen aan het
maatschappelijk leven. Door de huidige maatschappelijke ontwikkelingen mag duidelijk zijn dat deze
leeftijdsgrens niet 'hard' is. Veel 65-plussers werken nog en dit aantal zal toenemen. Boven de 65
wordt onderscheid gemaakt in twee, soms drie, leeftijdsgroepen. De grote groep van actieve, vitale en
draagkrachtige ouderen concentreert zich in het algemeen in de leeftijdscategorie 65 tot 75 jaar. De
groep daarboven van 75 jaar en ouder drukt in het algemeen zwaarder op zorg en ondersteuning. Dit
neemt nog verder toe boven de 85 jaar. Ouderen die kwetsbaar zijn door een chronische ziekte, een
ongezonde leefstijl, een lage sociaaleconomische status, psychosociale beperkingen, etnische
afkomst of omdat ze mantelzorger zijn, komen gemeenten in alle leeftijdsgroepen tegen. De oudere
mantelzorger speelt een cruciale rol in de ouderengezondheidszorg en deze rol zal in de toekomst
alleen maar toenemen.

Curatie en preventie dichter bij elkaar

Bij gezond ouder worden hebben gemeenten een taak in het uitstellen en voorkómen van ziekten en
beperkingen bij ouderen die nog gezond zijn. Maar zij hebben ook een belangrijke rol in het
ondersteunen van de zelfstandigheid bij ouderen die al ziek en/of beperkt zijn. Met het uitvoeren van
deze taken geven gemeenten inhoud aan preventieve gezondheidszorg voor ouderen. De
geïntegreerde eerstelijnsgezondheidszorg, organisaties met een preventieaanbod zoals de GGZ,
verslavingszorg, thuiszorg e.a. en organisaties voor welzijn ouderen zijn daarin strategische partners.
De samenwerking moet zich richten op de koppeling van preventie aan behandeling en begeleiding.
De huisartsenpraktijk is met het nieuwe profiel van de praktijkondersteuner de “spin in het web” van de
geïntegreerde eerstelijnszorg. De huisarts kent een lage drempel, is vaak de schakel in het
zorgproces en de toegang voor curatieve zorg en niet zelden ook voor het Wmo-loket. Bij uitstek kan


                                                                                                      6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>de huisarts ouderen motiveren voor preventieve interventies en ondersteuning. Gemiddeld vier keer
per jaar bezoekt een patiënt de huisartsenpraktijk met een nieuwe vraag over de gezondheid of voor
controle van een bestaande chronische ziekte. De huisarts is dossierhouder van de patiënt. Het
huisartsinformatiesysteem maakt het mogelijk op basis van leeftijd, aandoeningen of
geneesmiddelengebruik patiëntencategorieën voor preventie te definiëren. De huisarts ziet de patiënt
met enige regelmaat en onder verschillende omstandigheden. Door de continuïteit in de
huisartsenzorg kan deze vaak goed een inschatting van de risicofactoren en bijbehorende
leefstijladviezen maken die specifiek voor de patiënt de meeste winst oplevert. Ouderen met een
verhoogd risico zijn daarmee bij de huisarts over het algemeen goed in beeld. Een geïntegreerde
eerstelijnszorg als operationele setting voor preventieve zorg voor ouderen biedt nog steeds ruimte
voor een meer specifieke aanpak naar bijzondere risicogroepen. De afstemming tussen curatie,
preventie en ondersteuning is een gezamenlijke inspanning van publieke gezondheidszorg, eerste-
en tweedelijnszorg en zorgverzekeraars.
Op hoofdlijnen laat bovenstaand advies voor de verschillende actoren de volgende accenten zien:


Beleidsaccenten per     Geïntegreerde                   Gemeente                 Organisaties voor
rol, voor de beide      eerstelijnsgezondheidszorg                               preventie
leeftijdscategorieën:
65-75 jaar              signalering en opsporing        bevorderen van           Ontwikkeling, inzet en
                        van risico‟s bij ouderen, het   recreatie- en            evaluatie van
                        motiveren en toeleiden van      sportarrangementen       preventieve interventie-
                        ouderen naar preventieve        voor ouderen, het        programma‟s voor
                        interventies van anderen        aanboren van het         ouderen.
                        en de uitvoering van            ouderenpotentieel
                        programma‟s voor groepen        voor vrijwilligerswerk
                        ouderen met bepaalde            in maatschappelijke
                        risicokenmerken                 sectoren en de
                        (programmatische                ondersteuning van
                        preventie).                     mantelzorg.

75+                     de uitvoering van               bevorderen van           Ontwikkeling, inzet en
                        programma‟s voor groepen        recreatie- en            evaluatie van
                        ouderen met bepaalde            sportarrangementen       preventieve
                        risicokenmerken en de           voor ouderen en de       interventieprogramma‟s
                        signalering van de              uitvoering van           voor ouderen.
                        noodzaak en organisatie         ondersteunende
                        van ondersteuning in            maatregelen en
                        complexe zorg voor              voorzieningen in de
                        ouderen.                        sfeer van wonen,
                                                        zorg, welzijn,
                                                        geldzaken, vervoer
                                                        en informatie en
                                                        advies voor ouderen.




                                                                                                       7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Zorg in de buurt

De huisartsenpraktijken zijn nu vooral bezig de zorg voor kwetsbare ouderen beter te organiseren; dat
wil zeggen kwetsbare ouderen in hun patiëntenbestand opsporen en vervolgens begeleiden. Daarbij
hoort binnen een geïntegreerde eerstelijnsgezondheidszorg een netwerk met andere zorgverleners en
instanties op wijk- en gemeenteniveau. De eerste leeftijdsgroep 65 tot 75 jaar met een concentratie
van actieve en vitale ouderen -zo lang mogelijk fit door preventie- is op dit moment nog geen
doelgroep van de huisartsenpraktijken. Huisartsen worden alleen betaald voor consulten en
huisbezoeken op grond van zorgvragen. Met uitsluiting van programmatische preventie waarvoor een
aparte financiering geldt, is het systematisch benaderen van groepen voor preventieve doeleinden
nog geen onderdeel van de huisartsenzorg. In de nota „Gezondheid dichtbij‟ spreekt minister
Schippers de ambitie uit om zorg in de buurt te brengen en niet de stelsels maar de mensen centraal
te laten staan. Zij roept gemeenten op om een betere fysieke, organisatorische en inhoudelijke
verbinding te organiseren tussen publieke gezondheidszorg en de basiszorg vanuit Zvw, AWBZ en
Wmo. Ze gaat hier in de loop van 2011 nader op in.

Conclusie en aanbeveling

Samenwerking tussen gemeenten en eerstelijnsgezondheidszorg biedt kansen voor de uitvoering van
de preventieve ouderengezondheidszorg. Hierbij moet in acht worden genomen dat dé 65-plusser niet
bestaat en dat er in de verschillende categorieën dus verschillende beleidsaccenten zijn. De 65+
monitor maakt de verschuivingen die zich in de loop der jaren in de behoeften van en het beeld van 65
plussers voordoen zichtbaar. Dat geeft gemeenten, én instellingen die zich bezighouden met zorg
voor en welzijn van ouderen aanknopingspunten voor aanpassingen in beleid. De GGD adviseert de
gemeenten dan ook om de bevindingen van de ouderenmonitor te toetsen aan haar strategische
partners in de eerstelijnsgezondheidszorg, de preventie en in de sector welzijn ouderen.




                                                                                                    8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Deel 3: Resultaten Barneveld
Hoofdstuk 1: Algemene kenmerken

Persoonskenmerken als leeftijd, geslacht, burgerlijke staat, etniciteit en sociaaleconomische status
hebben invloed op de gezondheidstoestand van het individu. Deze relatie wordt in dit hoofdstuk
toegelicht.

1.1 Leeftijd en gezondheid
Volgens de bevolkingsprognose van het CBS zullen er in 2020 3,4 miljoen 65-plussers zijn.
De vergrijzingpiek is te verwachten rond 2050. Ruim vierenhalf miljoen Nederlanders, een kwart van
de bevolking, zijn dan 65 jaar of ouder.
Het aandeel 80-plussers binnen de groep ouderen zal stijgen van 26% in 2009 tot 40% in 2050.

Door de veranderingen in de leeftijdsopbouw zullen meer mensen te maken krijgen met chronische
ziekten en beperkingen. Met het stijgen van de leeftijd wordt een groter beroep gedaan op zorg- en
welzijnvoorzieningen.
Naarmate de leeftijd stijgt nemen daardoor de zorgkosten toe. Gemiddeld wordt € 4.200,- per jaar per
inwoner uitgegeven aan zorg. Voor een 65-74 jarige zijn de zorgkosten € 6.496,- en voor een 85-
plusser lopen de jaarlijkse kosten op naar € 29.172,- Van de totale gezondheidszorgkosten bestaat
18,5% uit kosten voor de ouderenzorg. Ter vergelijking: de kosten voor de openbare gezondheidszorg
beslaan 1,8% van de totale kosten.

In Barneveld is 14% van de bevolking 65 jaar of ouder. De groep 65-plussers bestaat voor 55% uit 65-
75 jarigen en voor 45% uit 75-plussers. Deze cijfers wijken niet af van de Gelderse gemiddelden.

1.2 Geslacht
Vrouwen doen een groter beroep op de gezondheidszorg dan mannen. De belangrijkste verklaring
hiervoor is te vinden in de hogere levensverwachting van vrouwen. Bijkomend aspect van die hoge
levensverwachting is dat vrouwen vaker alleenstaand zijn en eerder een beroep moeten doen op
formele zorg omdat er geen mantelzorgende partner is. Het aandeel vrouwen neemt toe met de
leeftijd, zie tabel 1.1.

Tabel 1.1 Verdeling naar geslacht per leeftijdsgroep in Barneveld

                                             65-74 jaar           75+                  totaal
mannen                                       49%                  38%                  44%
vrouwen                                      51%                  62%                  56%
Deze percentages wijken niet af van het gemiddelde in de regio Gelderland-Midden.

1.3 Burgerlijke staat en samenstelling huishouden
Om een beeld te krijgen van de leefsituatie van ouderen is gekeken naar de burgerlijke staat en het
aantal personen waaruit een huishouden bestaat. Over het algemeen hebben gehuwden minder
gezondheidsproblemen dan nooit-gehuwden of verweduwden. Mensen die gescheiden zijn hebben de
meeste gezondheidsproblemen.
In Barneveld is 73% van de 65-plussers gehuwd of samenwonend, 1% is nooit gehuwd geweest, 3%
gescheiden en 23% is verweduwd.




                                                                                                       9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Het aandeel alleenstaande vrouwen neemt vanaf 65 jaar sterk toe. Bij mannen is dat vanaf 75 jaar,
maar in mindere mate. Bijna de helft van de 80-85-jarigen is alleenstaand. Bij 65-plussers is de sterfte
van de partner de belangrijkste oorzaak van het alleen staan. Er zijn bijna 3 keer zoveel alleenstaande
vrouwen dan mannen van 65 jaar en ouder
Een partner is vaak een belangrijke bron van steun bij (gezondheids)problemen. Dit is één van de
verklaringen voor de bevinding dat ouderen (50-79-jarigen) die gescheiden, verweduwd of nooit
gehuwd zijn, een slechtere lichamelijke en psychische gezondheid hebben dan gehuwde ouderen.
Ouderen die recent hun partner hebben verloren (minder dan 3 jaar weduwe of weduwnaar) hebben
bijna drie keer zo vaak een slechte psychische gezondheid dan ouderen met een partner,
waarschijnlijk door de stress die ontstaat na het verlies van de partner. Naarmate het overlijden van
de partner langer geleden is, neemt de kans op gezondheidsproblemen weer af.
In Barneveld woont 24% van de 65-plussers alleen en 73% met partner. In Barneveld wonen minder
65-plussers alleen dan gemiddeld in regio Gelderland-Midden.

1.4 Etniciteit
De gezondheidstoestand van met name niet-westerse allochtonen is over het algemeen minder goed
dan die van autochtone Nederlanders en westerse allochtonen.
Volgens de definitie van het CBS wordt iemand tot de niet-westerse allochtone bevolkingsgroep
gerekend als vader en/of moeder geboren is in Afrika, Latijns-Amerika, Azië (exclusief Indonesië en
Japan) of Turkije.

De vier grootste groepen niet-westerse allochtonen in Nederland zijn Turken, Surinamers,
Marokkanen en Antillianen. Deze groepen rapporteren vaker een slecht ervaren gezondheid dan
andere groepen mensen.
Tussen 2010 en 2050 stijgt het percentage niet-westerse allochtone 65-plussers van 4% (1 op de 26)
naar 18% (1 op de 6).

6% van de deelnemers in Barneveld aan dit onderzoek is van allochtone afkomst, waarvan 3% van
Nederlands Indische afkomst is en 3% niet nader wordt gedefinieerd. De groep niet-westerse
allochtonen is met minder dan 1% ondervertegenwoordigd in dit onderzoek.
De ervaring leert dat de respons van niet-westerse allochtonen in gezondheidsonderzoeken over het
algemeen laag is, dat lijkt ook nu het geval.

1.5 Opleiding en inkomen
Voor een gemeente is het van belang om opleiding en inkomen in kaart te hebben. Opleiding en
inkomen geven tezamen een indicatie voor de sociaaleconomische status (SES) van de
respondenten. Inkomen zou bij ouderen een betere afspiegeling zijn van de sociaaleconomische
status dan het opleidingsniveau. Omdat de opleidingskansen door de jaren heen zijn toegenomen, zijn
de huidige 65-plussers gemiddeld lager opgeleid dan jongeren.
Verschillen in opleidingsniveau hangen samen met verschillen in gezondheid, zowel wat betreft
levensverwachting als gezonde levensjaren. Mannen met een hbo- of wetenschappelijke opleiding
leven 7,3 jaar langer dan laagopgeleide mannen. Voor vrouwen is dit verschil 6,4 jaar.
Maar er zijn meer verschillen: lager opgeleide mannen en vrouwen leven respectievelijk 19,2 en 20,6
jaar minder in als goed ervaren gezondheid dan hoger opgeleiden. Bovendien leven hoog opgeleide
mannen en vrouwen respectievelijk 14,3 en 15,3 jaar langer zonder beperkingen.
Risicofactoren als een ongezonde leefstijl komen vaker voor onder laagopgeleiden dan onder
hoogopgeleiden. Het zorggebruik van laagopgeleiden is, in overeenstemming met hun
gezondheidstoestand, hoger dan dat van hoogopgeleiden. Maar na correctie voor gezondheid zijn de
verschillen gering. Mensen met een lage SES gaan iets vaker naar de huisarts en bezoeken iets



                                                                                                     10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>minder vaak een specialist. Anders ligt dit voor het gebruik van preventieve voorzieningen. Mensen
met een lage SES maken minder gebruik van preventieve tandzorg, bevolkingsonderzoeken en
leefstijlinterventies.

        1.5.1 Opleiding
Aan de respondenten is gevraagd wat hun hoogst voltooide opleiding is. In Barneveld is 79% laag
opgeleid (geen opleiding, LO, LBO, MAVO), 9% middelbaar opgeleid (MBO, HAVO en VWO) en 12%
hoog opgeleid (HBO, WO). Mannen hebben een hoger opleidingsniveau dan vrouwen. Het
opleidingsniveau neemt af met het stijgen van de leeftijd: 75-plussers hebben een lager
opleidingsniveau dan 65-74 jarigen (figuur 1.5). In Barneveld zijn de 65-plussers lager opgeleid dan
gemiddeld in Gelderland-Midden.




Figuur 1.5: Opleidingsniveau, uitgesplitst naar leeftijd en geslacht (%)

        1.5.2 Inkomen
Iedereen in Nederland krijgt AOW als hij 65 jaar of ouder is. De AOW wordt uitgekeerd door de
Sociale Verzekeringsbank (SVB). Daarnaast bestaan er voor 65-plussers allerlei
inkomensverruimende maatregelen, waar ouderen recht op hebben, afhankelijk van hun
inkomenssituatie. Inkomensverruimende maatregelen zijn: huurtoeslag, zorgtoeslag, belastingaftrek,
kwijtschelding gemeentelijke heffingen, aftrek specifieke zorgkosten, bijzondere bijstand,
tegemoetkoming bij ziekte of handicap en vervoersvoorziening. 65-plussers met een laag inkomen
hebben vaker een minder goede gezondheid dan 65-plussers met een hoog inkomen. Een laag
inkomen kan daarentegen ook het effect zijn van een slechtere gezondheid.

In Barneveld bestaat het inkomen bij 20% van de 65-plussers alleen uit AOW. 9% van de
respondenten heeft moeite met rondkomen.




                                                                                                     11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>1.6 Conclusie en aanbeveling
Leeftijd, geslacht, etniciteit en sociaaleconomische status hebben een duidelijke invloed op
gezondheid. Gemeenten hebben een goed beeld van hun bevolkingssamenstelling en –opbouw. Deze
demografische gegevens moeten veel meer worden gekoppeld aan informatie uit andere beschikbare
bronnen, waaronder dit onderzoek. Met een dergelijk overzicht moeten gemeenten vervolgens
doelgroepen definiëren en concrete beleidsvoornemens uitwerken.




                                                                                           12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Hoofdstuk 2: Gezondheid

Om inzicht te verschaffen in de gezondheidstoestand van 65-plussers is in dit onderzoek gevraagd
naar ervaren gezondheid, lichamelijke beperkingen, chronische ziekten en geestelijke gezondheid.
Deze factoren geven samen een indicatie van de gezondheidstoestand van 65-plussers in Barneveld.
Met het toenemen van de leeftijd neemt de kans op het krijgen van ziekten en beperkingen toe. Vaak
hangt het optreden van een ziekte samen met één of meer beperkingen.

2.1 Ervaren gezondheid
Ervaren gezondheid, ook wel subjectieve gezondheid of gezondheidsbeleving genoemd, weerspiegelt
het oordeel over de eigen gezondheid van de 65-plusser.
Hoe slechter iemand zijn of haar eigen gezondheid ervaart, hoe hoger de kans op overlijden.




Figuur 2.1: Goed tot uitstekende ervaren gezondheid, naar geslacht en leeftijd (%)

Uit voorgaand figuur blijkt dat 75% van de 65-plussers in Barneveld hun gezondheid als goed tot
uitstekend beoordeelt. Naarmate mensen ouder worden, voelen ze zich minder gezond. 81% van de
65-75 jarigen ervaart zijn/haar gezondheid als goed tot uitstekend, dit percentage daalt bij 75-plussers
naar 68%. Vrouwen ervaren hun gezondheid slechter dan mannen (resp. 72% en 79%).

2.2 Chronische ziekten en aandoeningen
Hoe gezond iemand zich voelt hangt deels af van het wel of niet hebben van een (chronische) ziekte.
Onder chronische ziekte wordt verstaan: een onomkeerbare aandoening, zonder uitzicht op volledig
herstel en met een gemiddeld lange ziekteduur.
Naarmate de leeftijd stijgt, komen chronische ziekten meer voor. Het is voor een gemeente zowel in
het kader van de Wmo als de Wpg van belang om te weten hoe het gesteld is met de chronische
ziekten. Zo ondervinden mensen met een chronische ziekte vaak beperkingen in hun zelfredzaamheid
waardoor ze beroep moeten doen op (in)formele zorg. Het krijgen van een chronische ziekte hangt in
veel gevallen samen met leefstijl; preventie kan het aantal chronische ziekten terugdringen.
Chronische ziekten en aandoeningen komen op alle leeftijden voor, maar vooral onder ouderen zijn
relatief veel chronisch zieken. Vrouwen hebben vaker een chronische aandoening dan mannen.




                                                                                                      13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>De top 3 van chronische ziekten onder 65-plussers in Barneveld ziet er als volgt uit:

        Hoge bloeddruk                                   32%
        Gewrichtsslijtage van heupen of knieën           26%
        Diabetes                                         15%

Ruim de helft van de respondenten voelt zich door een chronische aandoening in meer of
mindere mate belemmerd; vrouwen en oudere ouderen vaker dan mannen en jongere ouderen.

2.3 Vallen
In Nederland wordt iedere 5 minuten een 65-plusser behandeld op de spoedeisende hulp na een
valongeluk. In meer dan de helft van de gevallen gaat het om botbreuken aan pols, heup of bekken.
Valongelukken zijn pijnlijk, leiden vaak tot functionele beperkingen en verminderde kwaliteit van leven.
Bij ouderen verloopt het genezingsproces langzamer en ontstaan vaak klachten van blijvende aard.
Senioren worden als gevolg van een val vaak onzekerder en angstiger, hetgeen de kans op een
volgende val vergroot. Ook blijkt dat ouderen nog lange tijd na een valongeval beduidend minder
actief zijn dan daarvoor. Dit betekent een directe bedreiging voor het behoud van mobiliteit, het
sociale netwerk en uiteindelijk de zelfstandigheid. Vaak zal na een ernstig valongeluk voor langere tijd
een beroep op mantelzorg of formele zorg worden gedaan.

Er zijn interventies waarvan bewezen is dat ze de kans op valincidenten reduceren. Het gaat dan niet
alleen om aanpassingen in de fysieke omgeving, maar ook in gedrag, vaardigheden en medicatie. Met
name oefenprogramma‟s met een matig intensieve lichamelijke activiteit blijken bij ouderen het meest
effectief. Valpreventie interventies zijn ook kosteneffectief. Ze kunnen relatief gemakkelijk worden
opgezet en hebben aantoonbaar effect. Voorbeelden van effectieve programma‟s zijn: Zicht op
evenwicht, Halt! U valt!, In Balans, Bewegen valt goed, Vallen verleden tijd en Gezond en Vitaal.

Uit dit onderzoek blijkt dat 17% van de respondenten de afgelopen 3 maanden is gevallen; in circa
tweederde van de gevallen was dit in of om huis.
Circa één op de drie vallers rapporteert lichamelijk letsel. Naar de aard van de verwondingen is niet
gevraagd. Verder blijkt dat 11% van de 65-plussers belangstelling heeft voor een cursus valpreventie.
Dit biedt aanknopingspunten voor de gemeente.

2.4 Gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen
Benzodiazepines zijn geneesmiddelen die hoofdzakelijk worden voorgeschreven als slaap- en
kalmeringsmiddel. Ze worden veel gebruikt door ouderen. Angst, depressieve gevoelens en
slapeloosheid zijn de meest voorkomende indicaties om slaap- en kalmeringsmiddelen voor te
schrijven. De bijwerkingen (sufheid, slappe spieren, verminderde concentratie en reactievermogen)
beïnvloeden echter het lichamelijk en geestelijk welbevinden en kunnen de kans op een verkeers- of
valongeval vergroten. Bovendien zijn slaap- en kalmeringsmiddelen verslavend.

35% van de respondenten gebruikt weleens een slaap- of kalmeringsmiddel, 23% van de
respondenten gebruikte dit in de afgelopen twee weken. Het gebruik neemt toe met de leeftijd (de
vergelijking met de monitor Volwassenen laat zien dat één op de tien volwassenen in de voorgaande
twee weken een slaap- of kalmeringsmiddel gebruikte).
Van de 75-plussers gebruikt 37% de middelen weleens. Onder vrouwen is het gebruik hoger dan
onder mannen, resp. 43% en 23%. Deze percentages lijken hoger dan de percentages in Gelderland-
Midden, er is echter geen significant verschil.




                                                                                                     14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>2.5 Psychische gezondheid
Bij een optimale psychische gezondheid is er sprake van succesvol functioneren wat resulteert in
productieve activiteiten, bevredigende relaties met anderen en de mogelijkheid tot aanpassen en
omgaan met tegenslagen.
Mensen met een slechte psychische gezondheid hebben daarentegen last van psychische klachten of
zelfs van psychische stoornissen. Psychische klachten omvatten gevoelens van psychische
verstoring, zoals gevoelens van angst, depressie, slaapverstoring en stress. Dit kan leiden tot
zichtbaar leed, een (gedeeltelijk) onvermogen tot functioneren en een verhoogd risico op sterfte, pijn
en beperkingen. Psychische stoornissen zijn onder andere dementie, schizofrenie, depressie,
angststoornissen, stoornissen in het middelengebruik en verstandelijke handicap. In Nederland heeft
9,6% van de mensen boven de 12 jaar psychische klachten, worden 740.000 mensen per jaar
depressief en sterven jaarlijks gemiddeld 6.760 mensen aan psychische stoornissen.
In de praktijk wordt psychische gezondheid vaak gezien als de mate waarin psychische klachten
afwezig zijn. Er zijn verschillende vragenlijsten voor het meten van psychische gezondheid.
Schattingen van de omvang van psychische ongezondheid in de bevolking verschillen sterk per
gebruikte vragenlijst.

In de 65+ monitor is gebruik gemaakt van de internationale standaard, de Mental Health Inventory
(MHI-5). De lijst bestaat uit vijf vragen naar gevoelens in de afgelopen vier weken. Items die aan bod
komen zijn zenuwachtigheid, somberheid, gelukkig zijn, in de put zitten en zich rustig voelen. Deze
inventarisatie wijst uit dat 85% van de mensen in Barneveld psychisch gezond is; 11% van de
respondenten is psychisch licht ongezond, 2% matig en 2% ernstig. Deze cijfers zijn vrijwel gelijk aan
de cijfers van Gelderland-Midden. In onderstaande grafiek staat de psychische gezondheid uitgesplitst
naar geslacht en leeftijd.




Figuur 2.5: Psychische gezondheid, uitgesplitst naar leeftijd en geslacht (%)

Vrouwen blijken vaker psychisch ongezond te zijn dan mannen.

Ook is gevraagd naar ervaren problemen. Opvallend is dat bijna één op de vijf 65-plussers in
Barneveld aangeeft een probleem te hebben dat hen dag en nacht bezighoudt. Dit probleem heeft het
vaakst te maken met zorgen om (klein)kinderen en zorgen om de eigen gezondheid.
Tot slot is het risico op een angststoornis of depressie onderzocht. Bij 34% van de respondenten is er
een risico aanwezig, bij 2% is dit risico hoog.




                                                                                                    15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Het GGZ-gebruik onder 65-plussers is laag in vergelijking met het vóórkomen van psychische
problemen
Weinig senioren vinden de weg naar de GGZ. Ouderen met psychische problemen maken
veelvuldig gebruik van huisartsenzorg. De aanleiding van hun bezoek aan de huisarts is echter
meestal niet de psychische problematiek, maar bestaande lichamelijke problemen. Hoewel de
huisarts in principe de psychische of psychosociale problemen bij hun oudere patiënten
vroegtijdig zou kunnen opsporen, en hen zonodig kan doorverwijzen naar de gespecialiseerde
GGZ, gebeurt dat niet altijd. Er is sprake van onderdiagnostiek en -behandeling voor depressie
en psychische stoornissen. Dit komt onder andere doordat deze aandoeningen bij 65-plussers
niet voldoende herkend worden, zowel door de hulpverlener als door de 65-plusser zelf. Zo
voldoen de klachten vaak niet aan de bestaande criteria voor het stellen van een diagnose en
staan vaker de lichamelijke klachten centraal.

2.6 Conclusies en aanbevelingen
Bijna driekwart van de 65-plussers ervaart de eigen gezondheid als goed tot uitstekend. Dit
percentage neemt af naarmate de leeftijd stijgt. Dit komt onder meer doordat met het stijgen van de
leeftijd het aantal mensen met één of meer chronische ziekten toeneemt. Deze toename wordt
enerzijds veroorzaakt door leefstijl in het verleden maar ook simpelweg doordat mensen steeds ouder
worden. Dit betekent dat chronische ziekten nooit volledig uitgebannen kunnen worden door
leefstijlinterventies en dat het preventieve beleid zich ook moet richten op het voorkomen van
belemmeringen als gevolg van een chronische ziekten.
Een tweede bedreiging voor de gezondheid van de 65-plusser is vallen. Gemeenten kunnen op een
aantal manieren bijdragen aan het creëren van gezondheidswinst op dit terrein. Zo kunnen afspraken
worden gemaakt met welzijnsinstellingen die valpreventie activiteiten organiseren. Ook het repareren
van losse stoeptegels in wijken en buurten waar veel ouderen wonen draagt hieraan bij. Deze
gezondheidswinst levert direct winst voor gemeenten op. Als minder mensen letsel oplopen wordt
minder vaak een beroep gedaan op Wmo voorzieningen.
Tot slot is 15% van de 65-plussers psychisch (licht) ongezond. Toeleiding naar de GGZ, door
bijvoorbeeld welzijnsinstellingen en huisartsen kan helpen in de aanpak van dit probleem.




                                                                                                  16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Hoofdstuk 3: Gedrag en leefstijl

Veel mensen houden er een leefstijl op na die negatieve gevolgen heeft voor de eigen gezondheid.
Nederlanders zijn te zwaar, eten ongezond, bewegen te weinig, roken en drinken teveel. Veel
gezondheidsproblemen lijken bovendien te clusteren binnen de groep laag opgeleiden.
Met preventie gericht op gedragsverandering en het bevorderen van een gezonde leefstijl, het
makkelijk maken van de gezonde keuze, kan veel gezondheidswinst worden behaald. Ook op oudere
leeftijd heeft gedragsverandering zin. Bekend is dat aanpassingen in beweging, voeding,
alcoholgebruik en roken de kans op sterfte aan verschillende aandoeningen verkleinen. De uitdaging
voor de gemeente is om de juiste interventies voor de juiste doelgroep in te zetten en om ook andere
beleidsterreinen te betrekken bij het creëren van een gezonde omgeving.

3.1 Voeding
Gezond eten bevordert de algehele fitheid, vergroot de weerstand en verkleint het risico op chronische
ziekten, zoals obesitas (ernstig overgewicht), hart- en vaatziekten, diabetes, osteoporose en een
aantal vormen van kanker. Een gezonde voeding kan positief bijdragen aan het genezingsproces als
iemand ziek is. 65-plussers hebben relatief vaak ziekten of aandoeningen, bovendien zijn zij
vatbaarder voor tekorten aan voedingsstoffen en voedselinfecties.
Een juiste en evenwichtige voeding is voor 65-plussers dan ook van groot belang. De energiebalans
verandert bij het ouder worden, evenals de lichaamssamenstelling. Door een teruggang in lichamelijke
activiteit zal men over het algemeen met minder voeding toe kunnen, de voeding die wel wordt
geconsumeerd moet dus verhoudingsgewijs meer gezonde voedingsstoffen bevatten.
Een gezonde voeding betekent gevarieerd en regelmatig eten (inclusief ontbijt en warme maaltijd) en
voldoende groente en fruit. Minimaal 2 stuks fruit of vruchtensap en 200 gram groenten of rauwkost
per dag en minstens tweemaal per week vis. Daarnaast wordt aan ouderen een extra inname van
vitamine D aanbevolen.

93% van de ouderen ontbijt elke dag. Iets meer vrouwen (94%) dan mannen (90%) ontbijten dagelijks.
De warme maaltijd wordt niet dagelijks door alle ouderen gebruikt. 21% van de 65-plussers slaat deze
weleens over. Fruit wordt dagelijks door 75% gegeten, groente door 67%.
42% van de respondenten eet twee keer per week vis. Van de 65-plussers in Barneveld voldoet 73%
niet aan de vochtnorm van 1,7 liter per dag. Deze percentages (zie figuur 3.1) zijn in lijn met de
voedingsgewoonten van de Gelderse 65-plussers.




                                                                                                   17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Figuur 3.1: Voedingspatroon in Barneveld (%)

3.2 Bewegen
Lichamelijk actieve mensen hebben een betere levensverwachting en een hogere kwaliteit van leven
dan inactieve mensen. Regelmatig bewegen beschermt tegen veel ziekten en bevordert de
gezondheid. Inactiviteit verhoogt het risico op coronaire hartziekten en diabetes mellitus en mogelijk
ook de kans op astma, COPD (chronische longziekten), osteoporose, beroerte, depressie en
chronische gewrichtsreuma. Voldoende lichamelijke beweging zorgt behalve voor behoud van
gezondheid ook voor een gunstiger verloop van ziekten en een spoediger herstel. Lichamelijke fitheid
heeft een positieve invloed op de zelfredzaamheid van 65-plussers en vermindert de kans op
valongelukken. Deelname aan sport- en bewegingsactiviteiten buitenshuis vergroot bovendien de
maatschappelijke participatie en kan gevoelens van eenzaamheid verminderen.
Het is om bovenstaande samenhang dat de Minister van VWS in haar nota Gezondheidsbeleid voor
alle speerpunten de nadruk legt op bewegen.
Inactiviteit neemt sterk toe met de leeftijd en hangt vaak samen met andere risicofactoren voor hart-
en vaatziekten, zoals roken, cholesterol, bloeddruk en overgewicht.
Voor mensen van 55 jaar en ouder is de Nederlandse Norm Gezond Bewegen vastgesteld op
minimaal een half uur matig intensieve lichamelijke activiteit op tenminste 5 dagen per week. Matig
intensieve lichamelijke activiteiten voor ouderen zijn bijvoorbeeld wandelen, fietsen en tuinieren.

In Barneveld voldoet 54% van de 65-plussers aan de beweegnorm, dit is vergelijkbaar met het
percentage van Gelderland-Midden. 73% van de respondenten geeft echter op de vraag naar redenen
om niet méér te bewegen aan dat ze al genoeg bewegen. Daarnaast is voor een vijfde van de 65-
plussers een lichamelijke beperking de belangrijkste reden om niet méér te bewegen.

3.3 Overgewicht
Overgewicht is vaak de resultante van een ongezonde leefstijl en wordt daarom in dit hoofdstuk
besproken.
In de Nederlandse bevolking is overgewicht een groeiend probleem, zowel bij kinderen, als bij
volwassenen en ouderen. Het voorkomen van overgewicht neemt toe met de leeftijd en neemt pas op
hogere leeftijd af. Volgens het CBS heeft 57% van de Nederlandse 65-plussers licht tot matig
overgewicht; 15% heeft ernstig overgewicht.




                                                                                                    18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Figuur 3.3: Ernstig overgewicht onder 65-plussers in Barneveld (%)

In figuur 3.3 is te zien dat bij 17% van de 65-plussers sprake is van ernstig overgewicht.
Uit het onderzoek blijkt verder dat 43% van de 65-plussers overgewicht heeft (licht tot matig
overgewicht) en 3% van de respondenten rapporteert ondergewicht. Van de respondenten heeft 37%
een gezond gewicht.

3.4 Roken
Lange tijd was er in Nederland sprake van een dalende trend in het aantal volwassen rokers. In 1958
rookte 60% van de volwassenen; in 2008 is dit percentage gedaald naar 27%, dit percentage lijkt zich
te stabiliseren.
Roken is ongezond, niet alleen voor de roker zelf, maar ook voor degenen, die meeroken. Dit komt
doordat er in tabaksrook een aantal schadelijke stoffen zitten, waarvan een deel kankerverwekkend is.
Rokers hebben een verhoogde kans op allerlei ziektes en aandoeningen, zoals hart- en vaatziekten,
longkanker, oog- en mondziekten en astma of COPD. Roken gaat gepaard met een lagere
levenskwaliteit en levert, vergeleken met andere risicofactoren, een hoge bijdrage aan de ziektelast.
De sterftekans van rokers is aanzienlijk hoger dan van niet-rokers. Stoppen met roken is van groot
belang voor een gezonde leefstijl. Het heeft een direct effect op de hartslag en bloeddruk. De kans op
een hartinfarct neemt op termijn aanzienlijk af.
Het percentage rokers onder ouderen is lager dan onder andere volwassen leeftijdsgroepen. Ook
binnen de groep ouderen is het percentage rokers bij de oudste ouderen lager, dan bij de jongste
ouderen. Een verklaring hiervoor is dat weinig ouderen nog beginnen met roken, maar ook
vroegtijdige sterfte onder rokers speelt een rol.
Van de respondenten rookt 11%, nog eens 45% heeft vroeger gerookt maar is gestopt. Mannen roken
vaker dan vrouwen (respectievelijk 15% en 8%).

3.5 Alcohol
Alcohol schaadt de gezondheid niet, wanneer het met mate wordt gedronken. Maar overmatig
alcoholgebruik is van invloed op het krijgen en het verloop van tal van chronische aandoeningen en
ziektes.
Het criterium voor verantwoord drinken (TRIMBOS) is: niet meer dan drie glazen per dag voor
mannen en twee glazen per dag voor vrouwen èn niet meer dan 5 dagen per week alcohol drinken.
Voor ouderen zijn er geen aparte richtlijnen, al is bekend dat ouderen alcohol slechter verdragen dan
jongere leeftijdsgroepen. Dit komt door veranderingen in het lichaam als gevolg van het ouder worden,



                                                                                                   19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>zoals een verminderde werking van lever en nieren en een vermindering van het lichaamsvocht,
waardoor de alcoholconcentratie in het bloed eerder toeneemt. Over het algemeen is een combinatie
van alcohol en medicijnen risicovol.
75% van de 65-plussers in Barneveld heeft het afgelopen jaar alcohol gedronken. 85% van de
mannen drinkt alcohol, tegenover 68% van de vrouwen. Van de senioren heeft 17% nooit alcohol
gedronken.
24% van de 65-74 jarigen en 14% van de 75-plussers drinkt meer dan 14 glazen (mannen) of meer
dan 7 glazen (vrouwen) per week. Van overmatig alcoholgebruik (NEMESIS) spreekt men bij 21
glazen of meer per week bij mannen en 14 glazen of meer per week bij vrouwen. 6% van de
respondenten wordt gekenmerkt als een overmatige drinker.

3.6 Seksualiteit
Seksualiteit is niet alleen voorbehouden aan jonge mensen. Ruim de helft van de Nederlanders
tussen 65 en 80 jaar vindt seks belangrijk. De meeste 65-plussers hebben een min of meer actief
seksueel leven waarbij het accent ligt op intimiteit en contact, en zijn tevreden over hun seksuele
relatie. Zoals in alle leeftijdgroepen geldt ook voor 65-plussers dat intimiteit een positieve invloed heeft
op de algemene gezondheidstoestand.
Met het ouder worden komen seksuele klachten wel vaker voor. Deze hebben te maken met
lichamelijke veranderingen en beperkingen, maar ook met veranderingen in de mentale gesteldheid.
Seksuele problemen kunnen vaak goed worden aangepakt door het vinden van betrouwbare
informatie en door erover te praten. En zo nodig door hulp te zoeken bij huisarts, psycholoog of
seksuoloog.
Uit het onderzoek blijkt dat 10% van de Barneveldse respondenten vindt dat er meer aandacht moet
komen voor seksualiteit bij ouderen. Meer mannen (17%) dan vrouwen (4%) zijn deze mening
toegedaan.
Slechts een heel klein percentage ouderen (2%) zegt vragen te hebben over seksualiteit. Er is niet
gevraagd welke vragen men heeft.

3.7 Conclusies en aanbevelingen
In alle leeftijdsgroepen zien we dat leefstijl van invloed is op de gezondheid van mensen. Niet alle
factoren zijn gemakkelijk te beïnvloeden door gemeenten.
Bewegen heeft echter een positieve invloed op de leefstijl en gezondheid in algemene zin. En hier ligt
een grote kans voor gemeenten. Zij kunnen bewegen stimuleren door een beweegvriendelijke
omgeving te creëren en door het stimuleren van bewegingsactiviteiten voor senioren. Hierbij hoeft niet
alleen te worden gedacht aan traditionele activiteiten als koersbal. Denk bijvoorbeeld ook aan het
maken van afspraken met voetbalverenigingen over een 65+ competitie op een half voetbalveld. Tot
slot is bewegen veel meer dan sporten alleen. Denk dus ook aan activiteiten die in het welzijnswerk of
op particulier initiatief worden uitgevoerd zoals volksdans-, jazzdance of country linedance groepen.




                                                                                                         20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Hoofdstuk 4: Zelfredzaamheid en zorg

De zorg in Nederland staat onder druk. De zorgvraag zal de komende jaren sterker stijgen dan de
handen die de zorg moeten verlenen en de portemonnees die de zorg moeten betalen. Daarom
kondigt het huidige kabinet maatregelen aan om de collectieve middelen voor de zorg aan te wenden
en alleen in te zetten voor de mensen die het echt nodig hebben. Die grens schuift op en daarmee
gaat er een stevig appél worden gedaan op de eigen verantwoordelijkheid en de eigen daadkracht
van mensen en instellingen.
De maatregelen hangen nauw samen met de andere doelen van dit kabinet, zoals het scheiden van
wonen en zorg, de overheveling van extramurale begeleiding naar de Wmo en de uitvoering AWBZ
door zorgverzekeraars. Deze zullen later in deze regeerperiode nader worden uitgewerkt.
Mensen worden, samen met hun omgeving, geacht om hun eigen situatie te organiseren en te zorgen
dat ze zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen. Van gemeenten wordt verwacht dat zij, met de
instrumenten begeleiding en dagopvang, samen met deze mensen en hun netwerk een oplossing
kunnen vinden als de eigen kracht niet voldoet.
De cijfers uit dit hoofdstuk geven een beeld van de zelfredzaamheid en daarmee de zorgbehoefte van
de 65-plusser in Barneveld aan de hand van een aantal onderwerpen: lichamelijke beperkingen,
beperkingen in huishoudelijke activiteiten, beperkingen in vervoer, mantelzorg en regie over het eigen
leven.

4.1 Lichamelijke beperkingen
Beperkingen kunnen zowel lichamelijk als cognitief van aard zijn. In deze 65-plus monitor is uitsluitend
gevraagd naar lichamelijke beperkingen. In Barneveld heeft 30% van de 65-plussers één of meer
lichamelijke beperkingen, vrouwen (36%) vaker dan mannen (23%). Landelijk ligt dit percentage op
                                                                                  1
34%. 14% van de respondenten heeft een gehoor- en 9% een gezichtsbeperking . 65-plussers zijn het
vaakst beperkt in hun mobiliteit, dit is het bukken, dragen en lopen (23%). Het aandeel ouderen met
een beperking neemt toe met de leeftijd. Van de 65-74 jarigen in Barneveld rapporteert 17% een
lichamelijke beperking en van de 75-plussers 47%. Voor de meeste lichamelijke beperkingen geldt dat
de prevalentie in de afgelopen 20 jaar gelijk is gebleven. Gecombineerd met een toenemende
levensverwachting en een groter aandeel ouderen in de samenleving betekent dat een toename van
het absolute aantal mensen met een lichamelijke beperking.




1
    Bij beperkingen in horen en zien gaat het om beperkingen die niet met een bril of gehoorapparaat te verminderen zijn.



                                                                                                                            21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>4.2 Beperkingen in huishoudelijke activiteiten
Om na te gaan of ouderen zich redden in het huishouden is onderzocht of men geheel zelfstandig een
aantal dagelijkse huishoudelijke activiteiten uit kan voeren, of men daar meer of minder moeite mee
heeft of zelfs alleen met hulp van anderen deze taak kan uitvoeren. Het gaat om boodschappen doen,
maaltijd bereiding, licht en zwaar huishoudelijk werk, wassen en strijken, bedden verschonen en
geheel zelfstandig gebruik kunnen maken van openbaar vervoer. Overigens wordt zelfredzaamheid op
dit terrein niet alleen beïnvloed door lichamelijk functioneren, maar ook door het al dan niet aanwezig
zijn van bepaalde rolpatronen.
In figuur 4.2 is weergegeven met welke taken men moeite heeft en wanneer hulp nodig is.




Figuur 4.2: Niet geheel zelfstandig kunnen uitvoeren van één of meer huishoudelijke activiteiten (%)

Uit figuur 4.2 blijkt dat 33% van de respondenten één of meer huishoudelijke taken niet geheel
zelfstandig kan uitvoeren. Een aantal taken, zoals eten klaarmaken en licht huishoudelijk werk, wordt
door de meeste 65-plussers lang zelf gedaan. Bedden verschonen, kleren wassen en strijken en
zware huishoudelijke werkzaamheden leveren het vaakst problemen op.


Van de 65-75 jarigen is 15% beperkt in het uitvoeren van huishoudelijk werk, bij de 75-plussers ligt dit
percentage op 55%. Het geheel zelfstandig uitvoeren van een aantal huishoudelijke taken wordt niet
alleen sterk bepaald door leeftijd, maar ook door geslacht. 27% van de vrouwen kan zwaar
huishoudelijk werk niet geheel zelfstandig uitvoeren, tegenover 8% van de mannen. Aan de andere
kant kan 34% van de mannen geen kleren wassen of strijken tegenover 9% van de vrouwen.

4.3 Beperkingen in vervoer
Voor veel 65-plussers is de beschikbaarheid van openbaar vervoer van groot belang voor het
onderhouden van sociale contacten en voor maatschappelijke participatie. Beschikbaarheid en
toegankelijkheid van vervoer maakt dat 65-plussers zich langer zelf kunnen redden en langer regie
over het eigen leven houden.
De provincies zijn verantwoordelijk voor de regionale bereikbaarheid en het regionaal openbaar
vervoer. Gemeenten spelen een rol in het oplossingen van belemmeringen die 65-plussers
ondervinden bij gebruik van openbaar vervoer.
Van de deelnemers geeft 18% aan soms tot vaak problemen met vervoer (in het algemeen) te
hebben, waardoor ze ergens niet naar toe gaan, waar ze wel naar toe hadden willen gaan. Dit



                                                                                                       22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>percentage is in Barneveld (significant) lager dan in Gelderland-Midden. In de categorie 75-plussers
ligt dit percentage op 31%. De redenen zijn divers maar als belangrijkste knelpunten worden
genoemd: „ik vind het te ingewikkeld om met het openbaar vervoer (bus/trein) te reizen‟ (9%), „Ik durf
niet meer te fietsen‟ (8%) en „ik ben lichamelijk niet in staat om met het openbaar vervoer te reizen‟
(8%).

4.4 Mantelzorg
Mantelzorg is in dit onderzoek omschreven als de onbetaalde zorg die iemand geeft aan een bekende
uit zijn/haar omgeving, zoals een partner, ouders, kind, buren of vrienden, als deze persoon voor
langere tijd ziek, hulpbehoevend of gehandicapt is. Deze zorg kan bijvoorbeeld bestaan uit het
huishouden doen, wassen en aankleden, gezelschap houden, vervoer en geldzaken regelen. Door het
ontvangen van mantelzorg kunnen ouderen vaak langer zelfstandig blijven functioneren zonder dat zij
direct een beroep hoeven te doen op professionele zorg.
23% van de 65-plussers in Barneveld heeft het afgelopen jaar mantelzorg ontvangen en 20% ontvangt
op het moment van het onderzoek mantelzorg. Meer vrouwen en 75-plussers hebben mantelzorg
ontvangen dan mannen en 65-74-jarigen. Dit is waarschijnlijk te verklaren doordat het aantal vrouwen
boven de 75 groter is dan het aantal mannen. In Barneveld hebben meer 65-plussers het afgelopen
jaar mantelzorg ontvangen (23%) dan gemiddeld in Gelderland-Midden (16%).

De drie belangrijkste activiteiten waarvoor de 65-plussers momenteel mantelzorg ontvangen zijn: „hulp
in de huishouding' (14%), 'geldzaken & administratie' (12%) en 'begeleiding & vervoer' (11%). De
huidige mantelzorg wordt voornamelijk door kinderen (10%) en/of partner (7%) gekregen. 13%
ontvangt op het moment meerdere keren per week mantelzorg.

65-plussers ontvangen niet alleen mantelzorg; ze vormen ook een substantieel deel van de
mantelzorgers in Nederland. In 2008 was een vijfde deel van de 2,6 miljoen volwassen mantelzorgers
65 jaar of ouder. In Barneveld gaf 15% van de respondenten het afgelopen jaar mantelzorg, 12% doet
dit nog op het moment van het onderzoek. Zij doen dit incidenteel (3%) tot meer dan 20 uur per week
(2%) en geven het vaakst zorg aan hun partner (7%).
De meest gegeven huidige mantelzorgactiviteiten zijn begeleiding en/of vervoer, gezelschap, troost &
afleiding en hulp in de huishouding (figuur 4.3).




                                                                                                     23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Figuur 4.3: Huidige mantelzorgactiviteiten (%)

4.5 Regie over eigen leven
Mensen die het gevoel hebben controle te hebben over hun leven, kunnen beter omgaan met
problemen waaronder gezondheidsproblemen. Regie over eigen leven is een beschermende factor
tegen achteruitgang in lichamelijk functioneren bij mensen met chronische ziekten en heeft een direct
beschermend effect tegen depressie. Op het moment dat de regiecapaciteit afneemt tot onder een
kritische grens dreigt het risico van afhankelijkheid.
In Barneveld heeft 14% van de 65-plussers naar eigen perceptie geen regie over het eigen leven. Dit
percentage neemt toe met de leeftijd, onder 75-plussers ligt het op 23%.

4.6 Conclusies en aanbevelingen
Zelfredzaamheid neemt af naarmate de leeftijd stijgt. Ook opleidingsniveau hangt samen met de mate
waarin iemand zichzelf kan redden. Om mensen zo lang mogelijk zelfredzaam te houden is het zaak
vroegtijdig in te grijpen bij mogelijke problemen. Er zijn inmiddels verschillende initiatieven ontstaan
waarbij gemeenten samen met het welzijnswerk en de eerstelijnszorg vormgeven aan deze manier
van werken. De zorgverzekeraar speelt hier een belangrijke rol in.
Onze maatschappij leunt zwaar op de mantelzorgers en dit zal in de toekomst alleen maar zwaarder
worden. Als alle zorg die door de mantelzorgers wordt verleend door de formele zorg zou worden
gedaan, zouden de zorgkosten waarschijnlijk meer dan verdubbelen.
Binnen de groep 65-plussers vinden we veel mantelzorgers. Hoewel veel gemeenten een scala aan
ondersteuningsactiviteiten aanbieden is het de vraag of deze activiteiten bij de juiste doelgroep terecht
komen. Ook hierin is veel gerichter beleid nodig. De eerstelijnszorg kan een belangrijke rol spelen bij
het definiëren van de juiste doelgroep.




                                                                                                      24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Hoofdstuk 5: Welzijnsvoorzieningen

Een goed functionerend en adequaat aanbod van welzijnsvoorzieningen stelt oudere mensen niet
alleen in staat om deel te blijven nemen aan maatschappelijke activiteiten. Het stelt ze ook in staat om
zo lang mogelijk zo zelfstandig mogelijk te blijven wonen.
Gemeenten zijn via de Wet maatschappelijke ondersteuning verantwoordelijk voor de financiering en
de organisatie van de lokale welzijnsvoorzieningen (formeel en informeel). De komende jaren zal er in
dit kader, met de versobering van de AWBZ steeds meer op het bordje van de gemeente komen te
liggen. Hiermee moeten gemeenten een belangrijke bijdrage leveren aan de landelijke doelstelling dat
ouderen zo lang mogelijk buiten de (semi) intramurale zorgvoorzieningen blijven wonen.

5.1 Gebruik en behoefte welzijnsvoorzieningen
27% van de 65-plussers maakt gebruik van hulp bij administratieve of financiële activiteiten, 18% doet
mee aan sport- en bewegingsactiviteiten in het dienstencentrum en 17% neemt deel aan culturele en
recreatieve activiteiten in het dienstencentrum. Minst gebruikte voorzieningen zijn hulp bij sociale
contacten (2%), ondersteuning bij het geven van mantelzorg (4%) en advies of voorlichting door de
ouderenadviseur (4%). De overgrote meerderheid van de respondenten geeft aan dat ze
voorzieningen niet gebruiken omdat ze er geen behoefte aan hebben.
De voorzieningen waarbij de meeste mensen aangeven dat ze er nooit van hebben gehoord zijn
advies of voorlichting door een ouderenadviseur (10%), eettafel (9%) en personenalarmering (5%).

5.2 Kennis over waar voorzieningen kunnen worden aangevraagd
Aan de 65-plussers is gevraagd of ze van een dertiental voorzieningen weten waar ze deze aan
kunnen vragen.
Ruim de helft van de respondenten weet niet waar ze terecht kunnen voor schuldhulpverlening (56%)
of de weg naar de ouderenadviseur (52%). Ook weten veel ouderen niet waar ze terecht kunnen voor
de personenalarmering (49%) of de PGB (48%). De bekendste voorziening is de thuiszorg; 21% van
de respondenten weet niet waar ze die aan kunnen vragen (figuur 5.2).




                                                                                                      25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Figuur 5.2: Percentage 65-plussers dat niet weet waar ze terecht kunnen voor bovenstaande
voorzieningen




                                                                                            26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Hoofdstuk 6: Sociale omgeving en vrije tijd

De sociale omgeving wordt steeds belangrijker voor de 65-plusser. Niet alleen bevordert sociale steun
de lichamelijke en psychische gezondheid, in het huidige maatschappijbeeld speelt de sociale
omgeving een steeds grotere rol bij het zelfstandig blijven van deze groep ouderen. Er wordt vaak
onderscheid gemaakt tussen emotionele steun en instrumentele steun. Bij emotionele steun gaat het
om het bespreken van persoonlijke problemen of belevenissen. Instrumentele steun betreft praktische
hulp, zoals klusjes of boodschappen doen.
Sociale steun hangt samen met de mate waarin iemand zich eenzaam voelt. Eenzaamheid wordt
vooral bepaald door te weinig emotionele steun; instrumentele steun is minder bepalend voor
eenzaamheid.
De sociale omgeving bestaat uit de sociale aspecten van de leefomgeving, zoals de buurt waarin men
woont, sport- of hobbyclubjes waar men aan deelneemt en contact met familie en vrienden. De sociale
omgeving kan de gezondheid van een persoon zowel positief als negatief beïnvloeden. Als de sociale
omgeving sociale steun oplevert, heeft dit een positieve invloed op de gezondheid. Maar wanneer de
sociale omgeving stress oplevert, bijvoorbeeld als een geliefde overlijdt of als er zorgen zijn over de
mensen om je heen, heeft het een negatieve invloed op de gezondheid. Ook mishandeling of geweld
zijn voorbeelden van negatieve effecten van de sociale omgeving. Naast steun en stress, beïnvloeden
de heersende waarden en normen in de sociale omgeving ook het gedrag en de gezondheid van
mensen.

6.1 Tevredenheid contacten en sociale steun
Hoe groter het sociale netwerk is, hoe meer sociale steun mensen ontvangen uit de omgeving. Naast
de grootte van het netwerk, is ook de frequentie van het contact met sociale relaties van invloed op de
gezondheid van ouderen. Uit onderzoek blijkt dat contacten met mensen uit de buurt meer invloed op
de gezondheid van ouderen hebben dan contacten met familie en vrienden.
In Barneveld is 90% van de 65-plussers (zeer) tevreden met hun sociale contacten, 2% is (zeer)
ontevreden.
Een kwart van de respondenten ervaart desondanks (zeer) weinig sociale steun, met name bij
problemen.

6.2 Eenzaamheid
Eenzaamheid komt onder mensen van alle leeftijden voor. Eenzaamheid wordt gedefinieerd als het
negatief ervaren verschil tussen de gewenste en gerealiseerde relaties. Zowel het aantal sociale
contacten als de ervaren kwaliteit van de sociale contacten zijn bepalend voor gevoelens van
eenzaamheid. Mensen kunnen zich bijvoorbeeld eenzaam voelen met veel mensen om zich heen, of
helemaal niet eenzaam zijn met een klein sociaal netwerk. Dit hangt af van hun eigen beoordeling van
de kwaliteit van de contacten. Langdurige eenzaamheid heeft directe gevolgen voor de kwaliteit van
leven en heeft een negatieve invloed op de gezondheid.
In Barneveld is 63% van de 65-plussers niet eenzaam, 28% matig eenzaam en 9% ernstig tot zeer
ernstig eenzaam. De mate waarin mensen eenzaam zijn neemt toe met de leeftijd.




                                                                                                    27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Figuur 6.2: (Zeer) ernstige eenzaamheid naar geslacht en leeftijd (%)

6.3 Tijdsbesteding
Ouderen beschikken in principe over meer vrije tijd dan mensen die deelnemen aan het arbeidsproces
of de zorg hebben voor kinderen. De pensioengerechtigde leeftijd biedt kansen voor hobby,
verenigingsleven, vrijwilligerswerk of andere activiteiten. Juist het uitvoeren van deze activiteiten kan
voor velen zin geven aan het leven. Bovendien leidt dit vrijwel altijd tot contacten met anderen, wat de
kans op vereenzaming zal verminderen.
In het onderzoek onder 65-plussers is uitgebreid gevraagd naar de activiteiten in de vrije tijd en wat de
frequentie is van deze activiteiten. De meeste ouderen besteden hun vrije tijd aan bezoek ontvangen
(62%) en op bezoek gaan (55%) en aan fietsen (59%) en wandelen (57%), (zie figuur 6.3). Het
percentage ouderen dat dagelijks of wekelijks internet of e-mailt is 39%.




                                                                                                      28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Figuur 6.3: Overzicht van dagelijkse/wekelijkse activiteiten (%)

6.4 Negatieve ervaringen in huiselijke kring
Huiselijk geweld is geweld dat door iemand uit de huiselijke kring wordt gepleegd. Hierbij kan het gaan
om psychisch of emotioneel geweld, lichamelijk geweld, ongewenste seksuele toenadering en
seksueel misbruik. Ouderenmishandeling zal door het kabinet onder leiding van de staatssecretaris
van VWS worden aangepakt.
In Nederland heeft 5% van de zelfstandig wonende 65-plussers te maken met dit probleem. In dit
onderzoek is in Barneveld 4% ooit slachtoffer geweest van huiselijk geweld. Het gaat in de meeste
gevallen om psychisch en/of emotioneel geweld en lichamelijk geweld.

6.5 Veiligheid
Veiligheid is meer dan de afwezigheid van criminaliteit: het heeft ook te maken met het gevoel van
veiligheid. Objectieve en subjectieve veiligheid hangen samen met de sociale kwaliteit in een buurt.
Die wordt gevormd door formele en informele sociale contacten, gevoel van verantwoordelijkheid en
gevoelens van gehechtheid.
Mensen die zich onveilig voelen kunnen vermijdingsgedrag gaan vertonen. Iemand die zich onveilig
voelt, durft de straat niet op. Dit kan leiden tot sociale uitsluiting en afhankelijkheid.
Uit dit onderzoek blijkt dat 4% van de 65-plussers in Barneveld zich overdag weleens onveilig voelt,
13% geeft aan zich in de avond/nacht weleens onveilig te voelen.



6.6 Conclusies en aanbevelingen
65-plussers beschikken vaak over meer vrije tijd dan toen ze jonger waren. Deze vrije tijd wordt in veel
gevallen nuttig besteed, o.a. door het doen van vrijwilligerswerk en het geven van mantelzorg. Ook



                                                                                                       29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>hebben veel mensen hobby‟s. Toch is een substantieel deel van de senioren in meer of mindere mate
eenzaam en wordt steun bij problemen gemist. In veel gemeenten vinden echter activiteiten plaats die
de eenzaamheid moeten terugdringen en die 65-plussers ondersteunen bij problemen. Deze
activiteiten zijn niet altijd bij iedereen bekend. De vraag is ook of ze bekend zijn bij de doelgroepen die
er het meest baat bij zouden hebben. Actieve senioren in een gemeente kunnen een belangrijke rol
spelen bij het toeleiden van andere senioren naar bestaande activiteiten. Gemeenten moeten
relevante doelgroepen definiëren en afspraken met de aanbieders van activiteiten maken over het
bereik van die groepen.




                                                                                                        30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Hoofdstuk 7: Fysieke omgeving

7.1 Woonsituatie
Het beleid van de overheid is vooral gericht op het zo lang mogelijk thuis laten wonen van ouderen.
De vraag naar zorg voor ouderen zonder dat daaraan een verblijf is gekoppeld is de laatste jaren
duidelijk toegenomen. Hiervoor is het belangrijk dat de informele zorgverlening van ouderen, maar ook
de formele zorgverlening goed is georganiseerd.
Er is een duidelijke kentering in de woonvormen en de hieraan gekoppelde zorg voor ouderen.
Ouderen kiezen steeds vaker voor nieuwe kleinschalige woonvormen. Deze kleinschalige
woonvormen zijn veelal gekoppeld aan kleinschalige zorg. Een volgende ontwikkeling is dat
gemeenten samen met andere organisaties werken aan het generatiebestendig maken van wijken. Al
deze ontwikkelingen hebben invloed op de wens van ouderen om te verhuizen en de woonvorm of het
type woning waar zij naar toe willen verhuizen. In dit onderzoek is niet alleen gevraagd naar de
huidige woonsituatie van de ouderen, maar ook naar woonwensen voor in de toekomst.

Van de Barneveldse respondenten woont 62% in een koop- en 38% in een huurwoning. De meeste
65-plussers wonen in een eengezinswoning (59%). 16% van de respondenten woont in een
appartement of flat en 12% in een seniorenwoning. 81% van de respondenten in Barneveld wil niet
verhuizen, 6% wil verhuizen naar een appartement en nog eens 6% naar een seniorenwoning.

7.2 Ventilatie
Gemiddeld brengen we ongeveer 85% van onze tijd binnenshuis door, waarvan 70% in de eigen
woning. Ouderen brengen meer tijd binnenshuis door en hebben een minder goed afweersysteem dan
jongeren. Hierdoor zijn ouderen een kwetsbare groep als het binnenmilieu ongezond is.
Bij onvoldoende ventilatie hopen stoffen als vocht bij koken en wassen, tabaksrook en vluchtige
stoffen uit meubels, zich op. Dit kan gezondheidsproblemen veroorzaken, zoals vermoeidheid,
hoofdpijn, luchtwegklachten en hart- en vaatziekten.
Er is tot nu toe weinig bekend over de kwaliteit van het binnenmilieu in woningen van senioren. Het
verbeteren van het binnenmilieu is één van de speerpunten uit de Nationale aanpak Milieu en
Gezondheid van de overheid.
In het algemeen kan gesteld worden dat huizen die sinds de jaren tachtig zijn gebouwd geen goede
ventilatiemogelijkheden hebben. Oudere huizen hebben vaak een goede natuurlijke ventilatie en
nieuwere huizen een betere mechanische ventilatie. Doordat huizen steeds beter worden geïsoleerd
en afgesloten, is bewust ventileren belangrijker geworden om de binnenmilieukwaliteit op peil te
houden.

54% van de respondenten in Barneveld heeft uitsluitend natuurlijke ventilatie in de woning. De andere
woningen hebben mechanische ventilatie of een combinatie van natuurlijke en mechanische ventilatie.
Een groot deel van de mensen in Barneveld maakt te weinig gebruik van hun ventilatievoorzieningen.
De slaapkamer wordt nog door 67% van de respondenten voldoende geventileerd, in de keuken loopt
dit percentage terug naar 57%. Nog niet de helft van de mensen ventileert bad- en woonkamer
voldoende (46% en 48%).
Uit een quickscan die de Gelderse GGD-en hebben uitgevoerd blijkt ook dat met name verkeerd
ventileren bijdraagt aan een ongezond binnenmilieu in seniorenwoningen.




                                                                                                  31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>7.3 Geluidshinder
Blootstelling aan geluid vormt op meerdere fronten een belangrijk probleem voor de volksgezondheid
in Nederland. De huidige geluidniveaus in onze woonomgeving veroorzaken vooral hinder en
slaapverstoring. Ook kan blootstelling aan geluid via lichamelijke stressreacties leiden tot een
verhoogde bloeddruk en hart- en vaatziekten. Senioren zijn niet gevoeliger voor omgevingsgeluid,
maar de gevolgen zijn voor hen vervelender en kunnen belemmerend zijn in het sociaal functioneren.
Geluidsoverlast is ook een kwestie van beleving. Individuele eigenschappen, zoals
geluidgevoeligheid, angst voor en houding ten opzichte van de geluidbron en de verwachtingen die
mensen hebben spelen een rol. De ervaren hinder kan daarom verschillen van de te verwachten
hinder op basis van gemeten of berekende geluidbelasting in decibellen.

In Barneveld ervaart 10% van de 65-plussers enige vorm van ernstige geluidsoverlast. De groep 65-
74 jaar heeft vaker last van geluid dan de 75-plussers.
Brommers en verkeer in de wijk zijn de belangrijkste bronnen van geluidshinder.

7.4 Conclusies en aanbevelingen
Het overgrote deel van de 65-plussers wil in de eigen woning blijven wonen. Als men toch gaat
verhuizen dan gaat de voorkeur steeds vaker uit naar kleinschalige woonvormen. Gemeenten moeten
in hun ruimtelijke ordening veel meer rekening houden met het 'generatiebestendig' maken van
buurten en wijken.
Bij nieuwbouw van seniorenwoningen is het van belang dat de gemeente rekening houdt met zowel
het binnenmilieu (dus goede ventilatiemogelijkheden) als met de woonomgeving (niet teveel in
nabijheid van overlastgevende geluidsbronnen).




                                                                                                32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Hoofdstuk 8: Vergelijking 65+ monitor 2005 en 2010

Er is een vergelijking gemaakt tussen de resultaten van de 65+ monitor van 2005 en 2010 voor de
regio Gelderland-Midden. Het is niet mogelijk een vergelijking op gemeenteniveau te maken, omdat
de resultaten van 2005 niet op gemeenteniveau beschikbaar zijn.

In vergelijking met de resultaten van de ouderenmonitor 2005 lijkt de gezondheidssituatie van 65-
plussers van 2010 in het algemeen weinig veranderd en op een aantal punten licht verbeterd.

Er is een lichte afname van het percentage 65-plussers met een laag opleidingsniveau. Het
opleidingsniveau is licht gestegen de afgelopen vijf jaar. De ouderen zijn psychisch iets gezonder en
zijn minder eenzaam. Het gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen is afgenomen, dit is
hoogstwaarschijnlijk veroorzaakt door het feit dat deze middelen niet meer worden vergoed door de
zorgverzekeraar. Daarentegen zijn er meer 65-plussers met ernstig overgewicht. Ouderen weten nu
beter dan vijf jaar geleden waar ze bepaalde voorzieningen kunnen aanvragen. De grootste
verandering die gemeten is, is het internetgebruik. Vijf jaar geleden gebruikte 20% e-mail of internet
en nu is dat 48% van de 65-plussers.




                                                                                                     33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Hoofdstuk 9: Overzichtstabel

In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de belangrijkste resultaten uit het onderzoek.

Tabel 9: Overzichtstabel van de belangrijkste onderwerpen uit 'Gezond ouder worden?"
Onderwerpen                                                               Barneveld         Regio
                                                                                        Gelderland
                                                                                          Midden*
                                                                                    %            %
ACHTERGRONDKENMERKEN
Woont alleen                                                                       24            31
Niet-Nederlands                                                                     6             7
Laag opleidingsniveau                                                              79            66
Moeite met rondkomen                                                                9            10

LICHAMELIJKE EN PSYCHISCHE GEZONDHEID
Matig tot slecht ervaren gezondheid                                                25            28
Wordt belemmerd door chronische aandoening(en)                                     52            53
Gevallen in afgelopen 3 maanden                                                    17            17
Gebruik slaap- of kalmeringsmiddelen in afgelopen 2 wk                             23            17
Psychisch ongezond                                                                 15            14
Matig tot hoog risico op angststoornissen en/of depressie                          34            35

GEDRAG EN LEEFSTIJL
Dagelijks warme maaltijd                                                           79            78
Dagelijks groente                                                                  67            67
Dagelijks fruit                                                                    75            72
Minimaal 2x per week vis                                                           42            43
Voldoet aan de vochtnorm                                                           27            30
Voldoet aan de beweegnorm                                                          54            58
Ernstig overgewicht                                                                17            16
Rookt                                                                              11            12
Drinkt alcohol                                                                     75            80

ZELFREDZAAMHEID EN ZORG
Heeft één of meer lichamelijke beperkingen                                         30            31
Kan één of meer huishoudelijke activiteiten niet meer uitvoeren                    33            31
Problemen met vervoer                                                              18            24

M ANTELZORG
Afgelopen jaar mantelzorg ontvangen                                                23            16
Afgelopen jaar mantelzorg gegeven                                                  15            16
Geen regie over eigen leven                                                        14            14

SOCIALE OMGEVING
Tevreden met contacten                                                             90            89
(Zeer) weinig sociale steun                                                        25            24
(Zeer) ernstig eenzaam                                                              9             7
Ooit slachtoffer van huiselijk geweld geweest                                       4             3
Overdag onveilig                                                                    4             7
‟s Avonds en/of „s nachts onveilig                                                 13            18


*   Vet: er is een verschil met Gelderland-Midden




                                                                                                  34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Bijlage 1: Geraadpleegde bronnen
Algemeen


http://issuu.com/cre-aid/docs/vggm_expertmeeting
(visuele notulen expertmeeting 22 september 2011)


         Braun, J., Startnotitie preventief gezondheidsbeleid voor ouderen, VGGM, 2010
         Duenk, A, en van der Klauw, J., GGD en gemeente samen sterk voor ouderen, GGD Nederland, 2011
         Schippers, E., Gezondheid dichtbij. Landelijke nota volksgezondheid, Ministerie van VWS, 2011
         Veldhuijzen van Zanten, M.L.L.E., Vertrouwen in de zorg, beleidsbrief, Ministerie van VWS, 2011
         Zantinge E, van der Wilk E, van Wieren M, Schoemaker C. Gezond oud in Nederland. Een landelijk
         rapport over gezondheid en preventie bij ouderen. Bilthoven: RIVM, 2011.


Achtergrondkenmerken


(http://www.nationaalkompas.nl/gezondheid-en-ziekte/functioneren-en-kwaliteit-van-leven/ervaren-
gezondheid/trend/.);
(http://www.kostenvanziekten.nl/kvz2005/kosten-naar-leeftijd/);
(http://www.kostenvanziekten.nl/kvz2005/kosten-naar-sector/);
(http://www.kostenvanziekten.nl/kvz2005/kosten-naar-geslacht/);
www.armoedemonitor.nl.


         van Acker MB, Mérelle SYM, Overberg RI. Gezondheidspeiling Senioren 2008. Resultaten van de
         gezondheidsenquête onder inwoners van 65 jaar en ouder in de regio Gooi en Vechtstreek. Hilversum:
         GGD Gooi & Vechtstreek, 2009;
         CBS, Statline, bevolkingsopbouw, burgerlijke staat, etniciteit 65-plussers op 1 januari 2010;
         Lucht F van der (RIVM), Foets M (ErasmusMC). Etniciteit en gezondheid. In: Volksgezondheid
         Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid, RIVM 2010;
         Ouderen 2009. Gegevens over zelfstandig wonende 65-plussers in Brabant-Zuidoost. Helmond, 2010;
         Sanderse C (RIVM), Verweij A (RIVM), Beer J de (NIDI). Wat zijn de verwachtingen voor de toekomst?
         In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. RIVM, 2010;
         Sociaal Cultureel Planbureau. Ouderenmonitor 2008;
         Verweij A. Wat is sociaaleconomische status? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal
         Kompas Volksgezondheid. RIVM, 2010;
         Verweij A, Lucht F van der. Wat is de omvang van sociaaleconomische gezondheidsverschillen? In:
         Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. RIVM, 2010;
         Verweij A (RIVM), Sanderse C (RIVM). Wat is de samenhang met gezondheid en zorg? In:
         Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. RIVM, 2010;
         Wingen & Otten, 2009 op: Verweij A (RIVM), Sanderse C (RIVM). Wat is de samenhang met gezondheid
         en zorg? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. RIVM, 2010.




                                                                                                           35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Gezondheid


(http://www.nationaalkompas.nl/gezondheid-en-ziekte/ziekten-en-aandoeningen/chronische-ziekten-en-
multimorbiditeit/hoeveel-mensen-hebben-een-of-meer-chronische-ziekten/);
http://www.veiligheid.nl/ongevalcijfers/Cijfers-valongevallen-55plus;
(www.kennisnetwerkvalpreventie.nl).


         Balkom AJLM van, Dyck R van, Schoemaker C. (a) Wat zijn angststoornissen en wat zijn de gevolgen?
         In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. RIVM 2010;
         Balkom AJLM van, Dyck R van, Schoemaker C. Wat zijn de mogelijkheden voor diagnostiek en
         behandeling? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. RIVM
         2010;
         Balkom AJLM van, Dyck R van, Schoemaker C. Welke factoren beïnvloeden de kans op
         angststoornissen? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid.
         RIVM 2010;
         Batterham P, Christensen H, Mackinnon A. Modifiable risk factors predicting major depressive disorder
         at four year follow-up: a decision tree approach. BMC Psychiatry 2009;9:75-82;
         Bijl RV, Ravelli A. Current and residual functional disability associated with psychopathology: findings
         from the Netherlands Mental Health Survey and Incidence Study (NEMESIS). Psychological Medicine
         2000;30:657-668;
         Donker T, Comijs H, Cuijpers P, Terluin B, Nolen W, Zitman F, et al. The validity of the Dutch K10 and
         extended K10 screening scales for depressive and anxiety disorders. Psychiatry Research
         2010;176:45–50;
         Gommer AM, Poos MJJC. Welke ziekten tasten de kwaliteit van leven het meest aan? In:
         Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. RIVM 2010;
         Hoeymans N, Gommer AM, Poos MJJC. Welke ziekten veroorzaken de grootste ziektelast (in DALY's)?
         In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM 2010;
         Kessler RC, Barker PR, Colpe LJ, Epstein JF, Gfroerer JC, Hiripi E, et al. Screening for serious mental
         illness in the general population. Arch Gen Psychiatry 2003;60(2):184-9;
         Kruijshaar ME, Hoeymans N, Bijl RV, Spijker J, Essink-Bot ML. Levels of disability in Major Depression.
         Findings from the Netherlands Mental Health Survey and Incidence;
         Study (NEMESIS). Journal of Affective Disorders 2003;77:53–64;
         Maas I, Jansen J. RIVM rapport 270555001, deel A. Psychische (on)gezondheid. Determinanten en de
         effecten van preventieve interventies. RIVM 2000;
         Mulder M. Personen met psychische klachten 2005-2008. In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning,
         Nationale Atlas Volksgezondheid. RIVM, 2010;
         Ormel J, Neeleman J, Wiersma D. RIVM rapport 270555001, deel B1. Determinanten van psychische
         (on)gezondheid. RIVM 2000;
         Peen J. Mental health and urbanization, an investigation of urban-rural and inner-city differences in
         psychiatric morbidity. Amsterdam 2009;
         Schoemaker C, Poos MJJC, Spijker J, Gool CH van. Hoe vaak komt depressie voor? In:
         Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. RIVM 2010;




                                                                                                                    36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>        Schoemaker C. Wat is psychische gezondheid en hoe wordt het gemeten? In: Volksgezondheid
        Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. RIVM, 2010;
        Schoemaker C. Psychische gezondheid samengevat. In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning,
        Nationaal Kompas Volksgezondheid. RIVM, 2010;
        Schoemaker C. Hoeveel mensen hebben psychische klachten? In: Volksgezondheid Toekomst
        Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. RIVM, 2010;
        Schoemaker C. Zijn er sociaal-demografische gezondheidsverschillen? In: Volksgezondheid Toekomst
        Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. RIVM, 2010;
        Spijker J, Schoemaker C. Wat is depressie en wat zijn de gevolgen? In: Volksgezondheid Toekomst
        Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. RIVM 2010;
        Spijker J, Schoemaker C. Wat zijn de mogelijkheden voor diagnostiek en behandeling? In:
        Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. RIVM 2010;
        Taylor CB, Conrad A, Wilhelm FH, Strachowski D, Khaylis A, Neri E, et al. Does improving mood in
        depressed patients alter factors that may affect cardiovascular disease risk? Journal of psychiatric
        research 2009;43:1246-1252;
        Wieren S van, Schoemaker C, Spijker J. Welke zorg gebruiken patiënten en wat zijn de kosten? In:
        Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. RIVM 2010;
        Witte KE. Wat zijn de determinanten van psychische (on)gezondheid? In: Volksgezondheid Toekomst
        Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. RIVM 2004.


Leefstijl

        Hoeymans, N., Baal, P.H.M. van, Wat is de bijdrage van risicofactoren? VTV, RIVM, 2010;
        Isken, L.D.,Harbers, M.M. Gedragsverandering levert ook bij ouderen gezondheidswinst op. VTV, RIVM,
        2009;
        Gezondheidsraad. Naar een toereikende inname van vitamine D. Gezondheidsraad, Den Haag. 2008.
        Publicatienummer 2008/15;
        Gezondheidsraad, 2006, Advies alcoholgebruik;
        Rutgers Nisso groep, 2009 Seks als je ouder wordt;
        Stichting voedingscentrum Nederland. Vitamine D. 2008. Te verkrijgen via: www.voedingscentrum.nl /
        eten en gezondheid / voedingsstoffen / vitamines en mineralen / vitamine D;
        Trimbos Instituut. Alcohol, algemene informatie, 2009.


Zelfredzaamheid en zorg


        Bisschop I. Psychosocial resources and the consequences of specific chronic diseases in older age; The
        longitudinal Aging Study Amsterdam. Leiden, 2004;
        Deeg DJH, Knipscheer CPM, Tilburg W van. Autonomy and well-being in the aging population; Concepts
        and design of the Longitudinal Aging Study Amsterdam. Bunnik: Nederlands Instituut voor Gerontologie
        (NIG), 1993;
        Oudijk D, de Boer A, Woittiez I, Timmermans J, de Klerk M. Mantelzorg uit de doeken. Een actueel beeld
        van het aantal mantelzorgers. Den Haag: SCP, 2010;
        Sadiraj K, Timmermans J, Ras M, de Boer A. De toekomst van de mantelzorg. Den Haag: SCP, 2009;




                                                                                                               37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>       Schuijt-Lucassen NY, Deeg DJH. Verlies van regie over het leven; voorspellende factoren. Tijdschrift
       voor Gerontologie en Geriatrie, 2006;37(6):304-13.


Welzijn/ sociale omgeving

       Bonsang E, Soest, A van. Satisfaction with social contacts and daily activities of older Eurpeans.
       Network for studies on pensions, aging and retirements. 2010;
       Croezen S. Social relationships and healthy ageing. Epidemiological evidence for the development of a
       local intervention programme. Wageningen: Wageningen University, 2010;
       GGD Zuid-Holland West. Eenzaamheid, sociale activiteiten en mantelzorg geven. Zoetermeer: GGD
       Zuid-Holland West, 2009;
       De Jong-Gierveld J, Kamphuis F. Eenzaamheidsschaal. In: König-Zahn C, Furer JW, Tax B. Het meten
       van de gezondheidstoestand: beschrijving en evaluatie van vragenlijsten. 2. Lichamelijke gezondheid,
       Sociale gezondheid. Assen: Van Gorcum, 1994;
       Movisie. Registratie ouderenmishandeling 2009. Utrecht: Movisie, 2010;
       Oudijk D, de Boer A, Woittiez I, Timmermans J, de Klerk M. Mantelzorg uit de doeken. Een actueel beeld
       van het aantal mantelzorgers. Den Haag: SCP, 2010;
       Sadiraj K, Timmermans J, Ras M, de Boer A. De toekomst van de mantelzorg. Den Haag: SCP, 2009;
       Wijburg W, Blokker N, van Dijken S. Sociaal welbevinden. Almere: GGD Flevoland, 2008.


Fysieke omgeving


       Ass, M. van, 'Hoe gezond wonen ouderen?', een quickscan. Gelderse GGD-en, 2011;

       Eysink PED. Binnenmilieu. In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Toolkit regionale VTV. RIVM,
       2008;
       Jongeneel WP. Wat zijn de mogelijke gezondheidsgevolgen van een slechte binnenmilieukwaliteit? In:
       Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. RIVM, 2010;
       Jongeneel WP. Wat zijn de belangrijkste bronnen van een slecht binnenmilieu? In: Volksgezondheid
       Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. RIVM, 2010;
       Jongeneel WP. Preventie gericht op verbeteren binnenmilieukwaliteit. In: Volksgezondheid Toekomst
       Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. RIVM, 2010.




                                                                                                              38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>