<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                     Raadsmemo schriftelijke vragen fractie Pro'98


          Datum:     20 juni 2023


      Onderwerp:     Beantwoording schriftelijke vragen fractie Pro'98


 Ter attentie van:   De Raad


        Afzender:    College van Burgemeester en Wethouders


Portefeuillehouder   W. Oosterwijk


 Mail behandelaar    j.baak@barneveld.nl Telefoonnummer    06-34500094




                     Samenvatting
                     Door de fractie Pro’98 zijn op 7 juni 2023 op grond van artikel 42 van de
                     Organisatieverordening van de gemeenteraad schriftelijke vragen gesteld
                     over berichtgeving met betrekking tot de financiële situatie van de
                     gemeente Barneveld. In dit memo is de ontvangen brief met de vragen
                     integraal opgenomen en per vraag voorzien van een reactie (cursief
                     weergegeven).


                     Op grond van artikel 42 van de Organisatieverordening van de
                     gemeenteraad wil de fractie van Pro'98 vragen stellen over berichtgeving
                     met betrekking tot de financiële situatie van de gemeente Barneveld.

                     Wij lazen, niet geheel tot onze verbazing, in de Barneveldse Krant dat er
                     een gat is van vele tientallen miljoenen op de gemeentelijke begroting. De
                     constatering van wethouder Oosterwijk: “In werkelijkheid blijkt de gemeente
                     Barneveld op te grote voet te hebben geleefd”, vinden wij terugkijkend op
                     de stellingname van het college tijdens bespreking van de kaderbrief en
                     begroting 2023, bijzonder. De onzekerheid over het jaar 2026 en verder is
                     namelijk niet nieuw. Ook een groeiende schuldpositie mag geen verrassing
                     zijn. Na positieve jaren moest de schuldpositie wel op gaan lopen, om zo
                     alle Barneveldse ambities, die het college overigens zelf formuleerde, te
                     kunnen realiseren. Het college dacht het in 2022 echter met een
                     inflatiecorrectie te kunnen redden.

                     Pro’98 zei hierover in november 2022: “Waar het college nu haar
                     financiering nog rond rekent met een stevige uitbreiding van de
                     leningenportefeuille en een geringe OZB-verhoging, zou de zojuist
                     gewenste duidelijkheid wel eens om veel zwaardere maatregelen kunnen
                     vragen. (...) Alles bij elkaar lijkt hier dus sprake te zijn van een paarse
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>krokodil van formaat. Iedereen kan het zien, maar een stevige strategie
ontbreekt voorlopig nog.” Wethouder Oosterwijk zei in diezelfde
vergadering dat er geen aanleiding was om de discussie te starten over een
OZB-verhoging voor deze termijn. Het leek de wethouder niet te verkopen
de OZB te verhogen met de toen voorliggende gegevens. Een motie van
CDA en Pro’98 die opriep na te denken over scenario’s was voor het
college nog een brug te ver.
Nu zegt het college: “We gaan de discussie over de verhoging OZB niet uit
de weg”.

Tijdens de bespreking van de kaderbrief en begrotingsvergadering, bestond
in het gemeentehuis blijkbaar nog het beeld dat de gemeentefinanciën er
goed voor stonden. In oktober vatte wethouder Oosterwijk het financiële
perspectief als volgt samen: “een solide en sluitend verhaal voor de lange
termijn”. Bij het vaststellen zei het college zelfs "na deze begroting gaan we
het hard maken". Dat zou zichtbaar moeten worden in het treasurybeleid,
beheersplannen, grondbeleid en het meerjaren investeringsplan. Acht
maanden later blijkt dit toch erg moeizaam en is de houdbaarheid van
eerder gesproken woorden beperkt gebleken. Het moet opeens allemaal
minder. De fracties van Pro’98, CDA, VVD en BI vonden het college in
november 2022 al te ambitieus door de raad te vragen om het meerjarig
investeringsplan ‘vast te leggen’, terwijl er op meerdere terreinen nog geen
zekerheid was.

Wij hebben dan ook de volgende vragen:

    1. Wanneer wist het college dat de financiële situatie van de
       gemeente Barneveld er op termijn slecht voor staat, waardoor er nu
       bezuinigd moet worden?
       Reactie:
       Begin 2023 is de financiële situatie van de gemeente Barneveld
       getoetst met behulp van de houdbaarheidstest VNG. Daar kwam uit
       naar voren dat de situatie op termijn onhoudbaar wordt bij
       ongewijzigd beleid. Onhoudbaar in dit verband betekent dat er
       steeds meer vreemd vermogen nodig is waardoor de rentelasten
       stijgen en de begroting verder onder druk komt.

    2. Waarom heeft het college gewacht met een winstwaarschuwing tot
       deze kadernota, was er geen mogelijkheid om de raad eerder over
       deze financiële ontwikkelingen te informeren?
       Reactie:
       Wethouder Oosterwijk heeft in de commissie bestuur van 11 april
       2023 bij de behandeling van de begrotingsbrief 2023 van de
       Provincie ook al waarschuwende woorden gesproken en daarbij
       aangegeven dat er geen reden is voor paniek maar wel voor
       urgentie.

    3. Hoe is het mogelijk dat er bij de begrotingsbehandeling en
       bespreking van het MIP nog positief gekeken werd naar de
       meerjarige financiële situatie van de gemeente en dat dit nu binnen
       enkele maanden compleet is gekanteld?
       Reactie:
       Bij de begrotingsbehandeling 2023 ging het om de periode tot
       2026, binnen die termijn is er sprake van een structureel sluitende
       exploitatiebegroting met daarin een plafond voor investeringen, de
       geïnventariseerde investeringen betroffen vervangings-
       investeringen. Om meer inzicht te krijgen in de lange termijn is toen
       door het college ook de opdracht gegeven om de scope van het
       MIP uit te breiden naar 10 jaar. De zorgen ontstaan doordat het
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>        ravijnjaar 2026 is doorgetrokken naar 2027 en door nieuwe grote
        investeringen (niet zijnde vervangingsinvesteringen) waarvoor
        dekking geregeld moet worden. Deze investeringen horen bij een
        groeigemeente met nieuwe woonwijken. De financiële situatie is
        dus niet in een paar maanden gekanteld tav de 4-jaars
        begrotingsperiode, maar het nieuwe inzicht in de lange termijn
        investeringsbehoefte laat een fors verschil zien tussen ambitie en
        financiële middelen bij ongewijzigd beleid.

Wethouder Oosterwijk stelde in de Barneveldse Krant: “Ik heb wel eens
tegen de gemeenteraad gezegd: ‘Volgens mij willen jullie wel erg veel’.”
    4. Wanneer heeft de wethouder deze uitspraak gedaan, in welke
        context, welke consequenties heeft het college daar toen zelf aan
        verbonden en hoe hebben wij die winstwaarschuwing vervolgens
        terug kunnen vinden in afgelopen kaderbrief, begroting en MIP?
        Reactie:
        Zowel bij de behandeling van de begroting 2023 in november 2022
        als bij de behandeling van het Uitvoeringsplan 2023 MIP is o.a. met
        u uitgebreid van gedachten gewisseld over de zorgen voor de
        financiële situatie op de langere termijn. Daarin is ook aangegeven
        dat de ambities wel erg hoog zijn of woorden van gelijke strekking.
        Door het instellen van investeringsplafonds bij de
        programmabegroting 2023 is een eerste stap gezet.

    5. Welke andere keuzes had het college gemaakt als er vier jaar
       geleden al een meerjaren investeringsplan op tafel had gelegen?
       Reactie:
       Er zijn vaak besluiten genomen over kwaliteit van het
       voorzieningen niveau zonder dat de financiële consequenties
       voldoende helder waren of een integrale afweging. In het algemeen
       geldt dat het inzicht over de totale investeringsbehoefte voor de
       langere termijn duidelijk maakt dat financiële middelen (eigen
       vermogen of vreemd vermogen) die de afgelopen jaren zijn ingezet,
       beperkingen opleggen aan de investeringen die we ons kunnen
       permitteren in de toekomst.

    6. Heeft het college wellicht zelf onvoldoende rekening gehouden met
       de huidige inflatie en kostenstijgingen waardoor de Gemeente
       Barneveld niet juist heeft begroot?
       Reactie:
       In de kaderbrief 2023 is rekening gehouden met inflatie en
       dergelijke op basis van CPB cijfers, maar door de turbulente tijd
       waarin wij zijn terechtgekomen blijkt nu achteraf dat de aannames
       van vorig jaar te laag zijn geweest.

    7. Heeft het college voldoende gekeken naar de grondexploitaties
       binnen de begroting voor dekking van de schuldposities (schuld
       nam toe, grondposities namen af waardoor er niets meer tegenover
       staat)?
       Reactie:
       De schuldquote bestaat uit een drietal onderdelen. Ten eerste
       doorgeleend geld aan bijvoorbeeld verenigingen, verbonden
       partijen en personeelshypotheken. Ten tweede grondexploitatie, de
       boekwaarde wordt extern gefinancierd. En tot slot de materiele
       vaste activa, alle voorzieningen in de gemeente Barneveld zoals
       wegen, scholen e.d die deels extern gefinancierd worden. Op deze
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>    vaste activa wordt afgeschreven en vanuit de afschrijvingen
    ontstaan middelen om de schulden af te lossen. De schuld is dus
    gedekt door een activum (gebouw of weg; bezittingen van de
    gemeente). In de begroting wordt de ontwikkeling van de
    grondexploitatie niet meegenomen, in de werkelijkheid gebeurt dit
    wel bij de jaarrekening.

8. Moet het college per se bezuinigen als ook de inkomsten verhoogd
   kunnen worden?
   Reactie:
   In het coalitieakkoord is een stappenplan opgenomen voor het
   geval er financiële ruimte gevonden moet worden. Eerst wordt
   gekeken naar ruimte binnen budgetten, vervolgens naar ambitie
   niveau en tot slot pas naar verhoging inkomsten (lokale heffingen).
   Overigens gebruiken wij het woord bezuinigen niet maar gaan we
   vooral op zoek naar ruimte in bestaande budgetten en prioriteren
   van investeringen.

9. Vindt het college het verstandig om te bezuinigen in een snel
   ontwikkelende gemeente met verschillende ambities (groei
   gemeente) en meerdere transities (energie-, landbouw-,
   eiwittransitie etc.) waar de gemeente op moet anticiperen?
   Reactie:
   De financiële vooruitzichten van de gemeente in combinatie met de
   investeringsambities noodzaken vooral tot prioriteren. Het ligt dan
   ook voor de hand om ruimte te zoeken in zaken die relatief minder
   prioriteit hebben en niet in zaken die we vanwege onze ambities
   juist heel belangrijk vinden. Een voorbeeld van voorsorteren op een
   landelijke regeling is wellicht de bewuste keuze in deze Kadernota
   2024 om wel te investeren in de Opgavegerichte benadering van
   het ‘waardevol landelijk gebied’.

10. Wat is de reden voor de bezuinigingsoperatie? Heeft dit te maken
    met het door sommigen zo genoemde rampjaar 2026 en verder,
    gezien het feit dat over dat jaar nog geen dekking is vanuit Den
    Haag?
    Reactie:
    Wij herkennen ons niet in het woord bezuinigingsoperatie. Wij
    pleiten voor duidelijke keuzes maken in een combinatie met
    ambities bijstellen en zoeken naar extra inkomsten. Het ravijnjaar
    2026 stelt ons binnen de meerjarenbegroting wel voor nieuwe
    vraagstukken die we vooralsnog niet in zullen vullen. Overigens is
    dit conform de aanbevelingen van de VNG op dit punt.

11. Komt u als college terug op de woorden "Barneveld is een
    groeiende gemeente en deze investeringen zijn nodig", nu blijkt dat
    het allemaal meer kost dan u eerder heeft begroot?
    Reactie:
    Neen, Barneveld is een groeiende gemeente en investeringen
    horen daarbij, zowel de vervanging van bestaande voorzieningen
    als ook uitbreiding van voorzieningen. We moeten wel nadenken
    over de gewenste kwaliteit, de fasering van ambities en de wijze
    van uitvoering.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>    12. Hoe kan het college spreken over een gemeente die op te grote
        voet zou leven terwijl Barneveld al jaren een sluitende begroting
        heeft met een afnemende schuldenlast? Wil het college hiermee de
        verantwoordelijkheid afschuiven op voorgaande colleges met
        betrekking tot de huidige inflatie, oorlog Oekraïne en de niet te
        voorspellen corona jaren?
        Reactie:
        Het klopt dat er in de afgelopen jaren altijd sprake is geweest van
        sluitende begrotingen. Dat is ook de insteek voor de huidige
        Kadernota 2024. De notie van het op ‘te grote voet leven’ komt
        voort uit de inventarisatie van de investeringsbehoefte op lange
        termijn. De financieringslast van investeringen uit het verleden,
        beperkt de mogelijkheden in de toekomst. Wij kunnen ons
        voorstellen dat we als college en raad gezamenlijk in het verleden
        andere keuzes hadden gemaakt als we de nu beschikbare
        inzichten voor de langere termijn zouden hebben gehad.
        Er is geen sprake van het afschuiven van verantwoordelijkheid. Er
        is wel meer informatie beschikbaar gekomen waardoor de
        consequenties van beleid richting toekomst inzichtelijker worden.
        Ook is de situatie sinds de start van de oorlog in Oekraïne
        verandert door fors oplopende inflatie en rente waardoor de
        consequenties op de financien van onze gemeente om een reactie
        vragen.




Brief van de Provincie: “De netto schuldquote (de schuldpositie ten
opzichte van de inkomsten) en de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle
door de gemeente verstrekte geldleningen ontwikkelen zich in de
meerjarenraming van uw begroting ongunstig”

    13. Als de provincie in februari van dit jaar al met oplossingen komt
        voor het uit de hand lopen van de schuldquote en het college hier
        ook al voor gewaarschuwd is door meerdere partijen in de
        gemeenteraad, hoe kan het dan dat het college hier pas bij de
        kadernota op terugkomt?
        Reactie:
        De provincie constateert een oplopende schuldquote en vraagt hier
        aandacht voor. De provincie geeft geen oplossingen. Zoals ook bij
        vraag 1 al benoemd waren we intern al gestart met een onderzoek
        naar de financiële situatie van onze gemeente op de langere
        termijn.

In eerdere brieven vanuit de provincie Gelderland in 2019 en 2020 werd
gesteld dat er wel aandachtspunten waren, maar dat de begroting
structureel in evenwicht was. Vanaf 2021 was er sprake van een evt.
herindeling met Scherpenzeel en gold er een andere dynamiek. Ook uit die
stukken blijkt dat de begroting structureel in evenwicht was en dat we onder
repressief toezicht vielen. Wel is er gesteld dat de grondposities op basis
van de stikstofcrisis en mogelijk stilvallen van de bouw een risico kunnen
vormen. Verder is er niet eerder aangehaald dat er in voorgaande jaren op
te grote voet zou zijn geleefd.

Ook in het persbericht vanuit de gemeente Barneveld over de kadernota
2024 wordt nog gesteld dat 2023 wordt afgesloten met een solide financiële
positie. De lijn van het college in de krant en het persbericht vanuit de
gemeente strookt dan ook niet met de mededeling dat er op te grote voet
zou zijn geleefd door de gemeente.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>14. Hoe betrouwbaar en duurzaam is de communicatie vanuit het
    college over de financiële positie van de gemeente, zijn de
    stellingnames niet nogal wisselend van karakter?
    Reactie:
    Met de voorgaande antwoorden hebben we, in onze optiek, juist
    laten zien dat de communicatie heel consistent is. De financiële
    positie van de gemeente is nog steeds solide en dat willen we
    vooral zo houden. De lange termijn zorgen over de
    financierbaarheid van de ambities die in de afgelopen debatten
    besproken zijn, krijgen met deze Kadernota 2024 handen en
    voeten en vragen om duidelijke keuzes. Wat ons betreft is dat een
    belangrijk onderdeel van het nog te voeren debat over deze
    Kadernota 2024 waarbij we gezamenlijk inhoud geven aan deze
    benodigde duidelijke keuzes.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>