<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre> Inventarisatie vleermuizen en mussen,
plangebied Achter de Poort, Culemborg

      Onderzoek in het kader van de Flora- en faunawet




                                              J.D. Buizer
                                    I. Hille Ris Lambers
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inventarisatie vleermuizen en mussen, plangebied Achter de Poort,
Culemborg


Onderzoek in het kader van de Flora- en faunawet




J.D. Buizer
I. Hille Ris Lambers




opdrachtgever: Kleurrijk Wonen

28 oktober 2010
rapport nr. 10-186
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>    Status uitgave:                         concept

    Rapport nr.:                            10-186

    Datum uitgave:                          28 oktober 2010

    Titel:                                  Inventarisatie vleermuizen en mussen, plangebied Achter de Poort, Culemborg

    Subtitel:                               Onderzoek in het kader van de Flora- en faunawet

    Samenstellers:                          ing. J.D. Buizer
                                            drs. G.F.J. Smit
                                            drs. ing. I. Hille Ris Lambers

    Aantal pagina’s inclusief bijlagen:     42

    Project nr.:                            10-070

    Projectleider:                          drs. ing. I. Hille Ris Lambers

    Naam en adres opdrachtgever:            Kleurrijk Wonen
                                            Postbus 4, 4190 CA Geldermalsen

    Referentie opdrachtgever:               HT/Rb/2010-0177

    Akkoord voor uitgave:                   G.F.J. Smit
                                            Teamleider

    Paraaf:




    Bureau Waardenburg bv is niet aansprakelijk voor gevolgschade, alsmede voor schade welke voortvloeit uit toepassingen van
    de resultaten van werkzaamheden of andere gegevens verkregen van Bureau Waardenburg bv; opdrachtgever vrijwaart
    Bureau Waardenburg bv voor aanspraken van derden in verband met deze toepassing.
    © Bureau Waardenburg bv / Kleurrijk Wonen
    Dit rapport is vervaardigd op verzoek van opdrachtgever hierboven aangegeven en is zijn eigendom. Niets uit dit rapport mag
    worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden d.m.v. druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook,
    zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de opdrachtgever hierboven aangegeven en Bureau Waardenburg bv,
    noch mag het zonder een dergelijke toestemming worden gebruikt voor enig ander werk dan waarvoor het is vervaardigd.
    Het kwaliteitsmanagementsysteem van Bureau Waardenburg bv is door CERTIKED gecertificeerd
    overeenkomstig BRL 9990:2001 / ISO 9001:2001.




2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Voorwoord

Woningbouwstichting Kleurrijk Wonen is voornemens om in de wijk Achter de Poort in
Culemborg tussen de 200 en 300 woningen af te breken en te vervangen door
nieuwbouw.

Hierbij zal rekening gehouden moeten worden met het huidige voorkomen van
soorten planten en dieren die beschermd zijn krachtens de Flora- en faunawet, specifiek
vleermuizen.

Kleurrijk Wonen heeft Bureau Waardenburg opdracht verstrekt om een uitgebreid
onderzoek naar vleermuizen uit te voeren. Naast het onderzoek naar vleermuizen dient
aan de hand van een quickscan te worden beoordeeld welke andere beschermde
soorten in het plangebied voorkomen. In dit rapport wordt verslag gedaan van de
bevindingen.

Aan de totstandkoming van dit rapport werkten mee:

J.D. Buizer            veldwerk, rapportage,
G.F.J. Smit            veldwerk
I. Hille Ris Lambers   projectleiding.

Genoemde personen zijn door opleiding, werkervaring en zelfstudie gekwalificeerd
voor de door hun uitgevoerde werkzaamheden. Het project is uitgevoerd volgens het
Kwaliteitshandboek van Bureau Waardenburg. Het kwaliteitsmanagementsysteem is
ISO gecertificeerd.

Vanuit Kleurrijk Wonen werd de opdracht begeleid door mevrouw H. Terlien.




                                                                                     3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Inhoud
Voorwoord ........................................................................................................................................3
1     Inleiding ......................................................................................................................................7
        1.1       Aanleiding en doel........................................................................................................7
        1.2       Aanpak onderzoek........................................................................................................7
        1.3       Het plangebied ..............................................................................................................9
        1.4       Voorgenomen ingreep ...............................................................................................12
        1.5       Bronnenonderzoek .....................................................................................................13
2     Resultaten onderzoek..............................................................................................................15
        2.1       Flora ..............................................................................................................................15
        2.2       Vissen ...........................................................................................................................15
        2.3       Amfibieën .....................................................................................................................15
        2.4       Grondgebonden zoogdieren.....................................................................................15
        2.5       Vleermuizen..................................................................................................................15
        2.6       Vogels met jaarrond beschermde nestplaats.............................................................19
        2.7       Overige vogels.............................................................................................................20
3     Effecten en verbodsbepalingen ..............................................................................................21
        3.1       Flora ..............................................................................................................................21
        3.2       Vissen ...........................................................................................................................21
        3.3       Amfibieën .....................................................................................................................21
        3.4       Grondgebonden zoogdieren.....................................................................................21
        3.5       Vleermuizen..................................................................................................................21
        3.6       Vogels met jaarrond beschermde nestplaats.............................................................22
        3.7       Overige vogels.............................................................................................................23
4     Conclusie en aanbevelingen...................................................................................................24
        4.1       Flora- en faunawet......................................................................................................24
        4.2       Aanbevelingen ............................................................................................................25
5     Literatuur...................................................................................................................................30
Bijlage 1        Wettelijk kader..............................................................................................................32
Bijlage 2        Tekening kraamkoloniekast ........................................................................................40




                                                                                                                                                      5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre> 1 Inleiding


1.1   Aanleiding en doel

      Woningbouwstichting Kleurrijk Wonen is voornemens om in de wijk Achter de Poort in
      Culemborg tussen de 200 en 300 woningen af te breken en te vervangen door
      nieuwbouw. Hierbij zal rekening gehouden moeten worden met het huidige
      voorkomen van soorten planten en dieren die beschermd zijn krachtens de Flora- en
      faunawet, specifiek vleermuizen. Als de voorgenomen ingreep leidt tot het overtreden
      van verbodsbepalingen betreffende beschermde soorten, zal moeten worden
      nagegaan of een vrijstelling geldt of dat ontheffing ex artikel 75 van de Flora- en
      faunawet moet worden verkregen (zie Bijlage 1).

      De voorliggende rapportage beschrijft de resultaten van een uitgebreid veldonderzoek
      naar het voorkomen van met name vleermuizen en broedvogels met vaste
      verblijfplaatsen. Tijdens dit onderzoek is echter tevens onderzoek gedaan naar het
      voorkomen van andere beschermde soorten. Deze rapportage geeft antwoord op de
      volgende vragen:
      -       Welke beschermde soorten zijn in het plangebied aanwezig en/of kunnen in het
              plangebied voorkomen (Hoofdstuk 2)?
      -       Welke functie heeft het plangebied voor de aanwezige beschermde
              natuurwaarden (Hoofdstuk 2)?
      -       Welke effecten op beschermde natuurwaarden heeft de ingreep (Hoofdstuk 2)?
      -       Worden verbodsbepalingen van de Flora- en faunawet overtreden? Zo ja, welke
              (Hoofdstuk 2)?
      -       Moet hiervoor ontheffing worden aangevraagd (Hoofdstuk 3)?
      -       Is nader onderzoek nodig (Hoofdstuk 3)?
      -       Zijn er mogelijkheden voor mitigatie (vermindering) en compensatie van schade
              aan beschermde natuurwaarden (Hoofdstuk 3)?

      Deze rapportage kan dienst doen bij de onderbouwing van de ontheffingsaanvraag ex
      artikel 75 in het kader van de Flora- en faunawet. De beoordeling van het voorkomen
      van en effecten op beschermde soorten is opgesteld op basis van de huidige ter
      beschikking staande kennis en inschattingen van deskundigen.



1.2   Aanpak onderzoek

      Bronnenonderzoek
      Het bronnenonderzoek gaat uit van bestaande en beschikbare gegevens. Voor een
      actueel overzicht van beschermde soorten die in de regio voorkomen zijn online
      beschikbare bronnen geraadpleegd, waaronder de NDFF (telmee.nl, waarneming.nl).




                                                                                         7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>    Daarnaast is, voor zover nodig, gebruik gemaakt van achtergronddocumentatie (zie
    literatuurlijst).

    Veldonderzoek
    Het onderzoek naar vleermuizen is uitgevoerd conform het Protocol
    Vleermuisonderzoek d.d. 2 april 2009, opgesteld door het Netwerk Groene Bureaus en
    de Zoogdiervereniging VZZ, in overleg met de Dienst Landelijk Gebied en de
    Gegevensautoriteit Natuur. Het protocol heeft tot doel het belang van de functies van
    gebieden voor soorten vleermuizen effectief en efficiënt vast te stellen ten dienste van
    ontheffingaanvragen voor de Flora en Faunawet. Het is een hulpmiddel voor
    deskundige vleermuisonderzoekers en de beoordelaars van vleermuisonderzoek om te
    bepalen wat een juridisch redelijke onderzoeksinspanning is voor een specifieke locatie.

    In tabel 1.1. staan de bezoekdata van het veldwerk weergegeven. Per bezoek is
    aangegeven of het ochtend- of avondbezoek betrof, de weersomstandigheden en de
    naam van de betreffende inventariseerder(s). Een avondbezoek vindt in principe plaats
    tussen zonsondergang en middernacht, een ochtendbezoek tussen één tot twee uur
    voor zonsopkomst en een half uur na zonsopkomst. Het bezoek op 25 mei is gestart in
    de vroege avonduren, om ook de aanwezigheid van vogels met jaarrond beschermde
    nesten vast te kunnen stellen

    Tabel 1.1. Datum van veldbezoek, dagdeel (avond, ochtend), minimumtemperatuur
    tijdens veldwerk, hoeveelheid neerslag, windkracht (Beaufort) en naam van
    inventariseerder(s).
                          dagdeel   T (min)   neerslag   wind   inventariseerder
     3 juni 2010          Late      20º       0          3      J.D. Buizer
                          ochtend
     3 juni 2010          avond     17º       0          3      J.D. Buizer
     5 juli 2010          ochtend   14º       0          2      J.D. Buizer
     16 juli 2010         ochtend   15º       0          3      G.F.J. Smit
     8 september 2010     avond     19º       0          2      J.D. Buizer
     30 september 2010    avond     13º       0          2      J.D. Buizer


    Voor het onderzoek is gebruik gemaakt van batdetectors van het type Pettersson
    D240x. Met deze batdetector kunnen de meeste in Nederland voorkomende
    vleermuizen in het veld tot op soort worden gedetermineerd. De time-expansion (TE)
    functie van de Pettersson D240x geeft de mogelijkheid opgenomen geluiden (max 3,4
    seconden) in situ en al dan niet vertraagd terug te horen. Geluiden van vleermuizen die
    niet in het veld tot op soort konden worden gedetermineerd, zijn opgenomen met een
    Edirol R-09 opname-apparaat en achteraf geanalyseerd met het computerprogramma
    BatSound.




8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>1.3   Het plangebied

      Het plangebied betreft een naoorlogse woonwijk aan de westzijde van het spoor
      Utrecht Den Bosch. In het plangebied staan woningen van vier bouwtypen. Aan de
      Vicarystraat, de Vaartstraat en de Hoge Akker staan 62 traditionele rijtjeswoningen,
      gebouwd van baksteen en met een zadeldak met dakpannen. De woningrijtjes dwars
      op de Wijsenbeekweg bestaan uit twee verschillende typen. Het gaat om
      grondgebonden woningen en om duplexwoningen met twee woonlagen, beide
      gebouwd van baksteen met pannendaken. Deze woningen zijn voorzien van een of
      meer van de volgende elementen: daklijsten onder de dakgoot, gemetselde
      ventilatieroosters of open stootvoegen, pannendaken en/of schoorstenen met
      loodslab.
      De     woningen aan het St. Nicolaasplantsoen en het St. Jacobsplantsoen zijn
      galerijwoningen van drie woonlagen en rijwoningen van twee woonlagen. Ze zijn
      gebouwd met bakstenen en Trespa geveldelen met platte daken. De daken zijn aan de
      lange zijden voorzien van omkastingen van Trespa.
      Alle woningtypen zijn gebouwd met (voor zover bekend) ongeïsoleerde spouwmuren.




      Figuur 1.   Ligging plangebied. © Topografische dienst Kadaster




                                                                                        9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>     Figuur 2.   Het plangebied. De blauwe lijnen geven de scheiding tussen de vier
                 woningtypen aan.




     Figuur 3.   Woningtype van de Vicarystraat, Vaartstraat en Hoge Akker




10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Figuur 4.   Woningtype van het St. Jacobsplantsoen en St. Nicolaasplantsoen




Figuur 5.   Duplexwoningen aan de R. de Manstraat




Figuur 6.   Grondgebonden woningen aan de A. Faastraat (achterzijde)



                                                                              11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>     1.4   Voorgenomen ingreep

           De effecten op beschermde soorten zijn beoordeeld op basis van de voorgenomen
           ingreep. Deze bestaat uit het afbreken van de woningen in het plangebied en het
           bouwen van 193 nieuwe woningen (eensgezinswoningen en boven- en
           benedenwoningen met kap en appartementengebouwen met plat dak). De plannen
           voor de Vicarystraat, Vaartstraat en Hoge Akker moeten nog worden ontwikkeld.




           Figuur 7.   Nieuwe situatie.

           Met deze ingreep worden mogelijk verbodsbepalingen van de Flora- en faunawet
           overtreden. De soortgroepen waarop dit betrekking heeft, zijn vleermuizen en vogels
           waarvan het nest jaarrond beschermd is (in dit geval mogelijk de huismus en de
           gierzwaluw). Daarom is het onderzoek op deze soorten toegespitst.

           De ingreep kan worden omschreven als ingreep in het kader van ruimtelijke
           ontwikkeling en inrichting. Gebruik van een door de minister goedgekeurde
           gedragscode voor de betreffende ingreep is niet aan de orde. Voor het uitvoeren van
           de ingreep geldt een vrijstelling van soorten in Tabel 1 van de Flora- en faunawet (zie
           Bijlage 1).




12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>    1.5      Bronnenonderzoek

             Vleermuizen
             De volgende soorten vleermuizen zijn bekend uit de omgeving (Culemborg en
             aangrenzend buitengebied) van het plangebied: meervleermuis, watervleermuis,
             gewone baardvleermuis, Brandts vleermuis, gewone dwergvleermuis, ruige
             dwergvleermuis, laatvlieger, gewone grootoorvleermuis en rosse vleermuis (Limpens et
             al, 2007; eigen waarneming). Het betreffen waarnemingen van foeragerende dieren of
             verblijfplaatsen in bebouwing of bomen. Waarnemingen specifiek uit het onderzochte
             plangebied zijn niet bekend.

             Overige soorten
             In tabel 1 zijn de soorten vermeld die op grond van de kenmerken van het plangebied
             en het expert judgement over het voorkomen in de omgeving van het plangebied
             (bebouwde kom, Culemborg) zouden kunnen voorkomen. Waarnemingen van
             beschermde soorten uit het plangebied zelf zijn niet bekend. Beschermde soorten
             ongewervelden en vissen kunnen op grond van het ontbreken van geschikte biotopen
             op het terrein van beide scholen op voorhand worden uitgesloten.

             Tabel 1.           Mogelijke aanwezigheid beschermde soorten in omgeving van het
                                plangebied. Ffw: tabel Flora- en faunawet.
               vaatplanten                                                            wetenschappelijke naam                         Ffw
                        grote kaardenbol                                              Dipsacus fullonum                              1
                        wilde marjolein                                               Origanum vulgare                               2
               amfibieën
                        bruine kikker                                                 Rana temporaria                                1
                        bastaardkikker                                                Rana esculenta                                 1
                        poelkikker                                                    Rana lessonae                                  3
                        heikikker                                                     Rana arvalis                                   3
                        rugstreeppad                                                  Bufo calamita                                  3
                        gewone pad                                                    Bufo bufo                                      1
                        kamsalamander                                                 Triturus cristatus                             3
                        kleine watersalamander                                        Triturus vulgaris                              1
                                                             1
               vogels met jaarrond beschermd nest
                        huismus                                                       Passer domesticus                              3
                        gierzwaluw                                                    Apus apus                                      3
                        sperwer                                                       Accipiter nisus                                3
               grondgebonden zoogdieren
                        bosmuis                                                       Apodemus sylvaticus                            1
                        egel                                                          Erinaceus europaeus                            1
                        gewone bosspitsmuis                                           Sorex araneus                                  1
                        tweekleurige bosspitsmuis                                     Sorex coronatus                                1
                        huisspitsmuis                                                 Crocidura russula                              1


1
  Op grond van door het ministerie van LNV verstrekte handreikingen worden nesten van de volgende soorten als jaarrond beschermde
nestplaatsen beschouwd: boomvalk, buizerd, gierzwaluw, grote gele kwikstaart, havik, huismus, kerkuil, oehoe, ooievaar, ransuil, roek,
slechtvalk, sperwer, steenuil, wespendief, zwarte wouw.




                                                                                                                                         13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>           konijn                                     Eryctolagus cunniculus       1
           mol                                        Talpa europaea               1
     vleermuizen
           gewone baardvleermuis/ Brandts vleermuis   Myotis mystacinus/brandtii   3
           watervleermuis                             Myotis daubentonii           3
           meervleermuis                              Myotis dasycneme             3
           gewone dwergvleermuis                      Pipistrellus pipistrellus    3
           ruige dwergvleermuis                       Pipistrellus nathusii        3
           laatvlieger                                Eptesicus serotinus          3
           rosse vleermuis                            Nyctalus noctula             3
           gewone grootoorvleermuis                   Plecotus auritus             3




14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre> 2 Resultaten onderzoek


2.1   Flora

      Tijdens het onderzoek zijn geen beschermde soorten planten in het plangebied
      waargenomen. Het voorkomen van beschermde soorten kan worden uitgesloten op
      grond van de resultaten van het onderzoek.



2.2   Vissen

      Vanwege het ontbreken van open water in het plangebied is het voorkomen van
      vissen uitgesloten.



2.3   Amfibieën

      Tijdens het onderzoek zijn in het plangebied geen amfibieën waargenomen. In het
      plangebied is geen oppervlaktewater aanwezig. Enkele locaties in de wijk met lage
      struiken, kruidachtige vegetaties en schuilplaatsen zoals blad- en takkenhopen kunnen
      een functie hebben als landbiotoop voor soorten als gewone pad en bruine kikker.
      Gelet op de beperkte omvang van geschikt landbiotoop binnen het plangebied en de
      aanwezigheid van grotere oppervlakten geschikt landbiotoop nabij het plangebied,
      heeft het plangebied geen belangrijke functie voor amfibieën.



2.4   Grondgebonden zoogdieren

      Tijdens het onderzoek zijn geen grondgebonden zoogdieren, of sporen ervan,
      waargenomen.

      Mogelijk heeft het plangebied een functie voor soorten als egel, mol en enkele muizen-
      en spitsmuizensoorten, als onderdeel van een groter leefgebied. In dat geval wordt het
      gebruikt als foerageergebied en verblijfplaats.



2.5   Vleermuizen

      Tijdens het onderzoek zijn in en rond het plangebied de volgende soorten vleermuizen
      waargenomen: gewone dwergvleermuis en rosse vleermuis. Per soort wordt ingegaan
      op de resultaten van het onderzoek en de functies van plangebied voor de soort. De
      waarnemingen zijn verwerkt in tabel 2.




                                                                                         15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>     Ge wo ne d wer gvle erm uis

     Foerageergebied
     Tijdens alle bezoeken zijn in het plangebied foeragerende gewone dwergvleermuizen
     waargenomen. De vleermuizen hadden een duidelijk voorkeur voor het foerageren
     nabij bomen en bomenrijen. De meeste foeragerende vleermuizen waren te vinden
     langs de linden aan de Wijsenbeekweg, net buiten het plangebied. Binnen het
     plangebied foerageerden slechts enkele vleermuizen gedurende vrij korte tijd. De
     betekenis van het plangebied als foerageergebied is dan ook gering.

     Vliegroute
     Tijdens de bezoeken zijn geen vaste vliegroutes van vleermuizen in het plangebied
     aangetroffen.

     Verblijfplaatsen
     Tijdens een ochtendbezoek op 5 juli 2010 is in een van de woningen een
     kraamkolonie van gewone dwergvleermuis aangetroffen. De kraamkolonie zat achter
     een daklijst van een van de woningen met platte daken aan het St. Jacobsplantsoen
     (voor locatie zie kaart op pag. 6). Enkele tientallen vleermuizen vertoonden
     zwermgedrag en vlogen rond zonsopkomst naar binnen via een opening bij de
     doorvoer van een regenpijp. Bij een tweede ochtendbezoek op 16 juli is de kolonie
     niet teruggevonden. Kraamkolonies verhuizen regelmatig en maken afhankelijk van de
     omstandigheden gebruik van diverse locaties. Waarschijnlijk is de kolonie verhuisd naar
     een locatie buiten het plangebied. Een andere mogelijkheid is dat de kolonie inmiddels
     uit elkaar was gevallen, doordat de jongen volgroeid waren. Na het opgroeien van de
     jongen vallen kraamkolonies doorgaans uiteen en verblijven de vleermuizen overdag
     individueel of in kleine groepjes in gebouwen. Van de gewone dwergvleermuis is
     bekend dat kraamgroepen gedurende de kraamperiode tot meer dan 20 gebouwen
     kunnen gebruiken, het zogenaamde netwerk van verblijfplaatsen. Tussen deze
     gebouwen wordt regelmatig gewisseld. Bij onderzoek in Duitsland is vastgesteld dat
     kraamgroepen gemiddeld 6 dagen van een verblijf gebruik maken. Meestal liggen de
     verblijfplaatsen waartussen gewisseld wordt binnen een afstand van 200 meter (Simon
     et al., 2004). Volgens het vleermuisprotocol moet er minimaal 10 dagen zitten tussen
     twee bezoeken. Een kolonie kan dus tussen twee bezoeken elders in het plangebied
     aanwezig geweest zijn, zonder opgemerkt te worden.

     Met name tijdens het tweede najaarsbezoek op 30 september zijn diverse roepende
     mannetjes van de gewone dwergvleermuis waargenomen in en rond het plangebied.
     In het najaar bezetten mannetjes van de gewone dwergvleermuis een territorium. Zij
     vliegen rond in hun territorium en uiten frequent roepjes van rond de 20 kHz. Hiermee
     verdedigen zij hun territorium tegen andere mannetjes en proberen zij vrouwtjes te
     lokken naar een paarverblijf in een gebouw, dat binnen het territorium ligt. Daar vindt
     vervolgens de paring plaats. Uit het tweede najaarsbezoek volgt dat er in het
     plangebied diverse van dergelijke paarverblijven aanwezig zijn. Waar de verblijven exact
     liggen is moeilijk vast te stellen. Het gedrag van een van de roepende mannetjes aan




16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>de Wijsenbeekweg wijst er op dat er een paarplaats aanwezig is in de woning aan de
G. van Harmstraat, op de hoek bij de Wijsenbeekweg. De roepende mannetjes aan het
St. Nicolaasplantsoen hebben hun paarverblijf in de woningen binnen het plangebied.
Van de roepende mannetjes aan de rand van het plangebied zal een gedeelte een
paarverblijf binnen het plangebied hebben. In totaal gaat het naar verwachting om
minimaal 6 en maximaal 9 paarverblijven.




Figuur 8.   Locatie kraamkolonie, met uitvliegopening




                                                                                17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>     Figuur 9.    Locaties kraamkolonie op 5 juli 2010 en roepende mannetjes op 30
                  september 2010

     Behalve kraamkolonies en paarverblijven zijn er waarschijnlijk ook een aantal individuele
     verblijfplaatsen van gewone dwergvleermuis aanwezig. Deze zijn echter bijzonder
     moeilijk te vinden. Het kan zowel gaan om zomer- als winterverblijven. Ook de
     paarplaatsen worden buiten het paarseizoen veelal gebruikt als zomer- en
     winterverblijfplaats voor één of enkele dieren.

     Gewone dwergvleermuizen overwinteren behalve in individuele winterverblijven soms
     ook in zogenaamde massawinterverblijven, waar veel individuen bij elkaar
     overwinteren. Deze zijn te vinden door zwermgedrag in augustus en begin september.
     Dergelijk gedrag is hier niet vastgesteld. Verder is het mogelijk dat
     kraamkolonieplaatsen ook in de winter als winterverblijf worden gebruikt. Het type
     kraamverblijf lijkt hiervoor echter niet geschikt. De aanwezigheid van
     massawinterverblijven kan dan ook worden uitgesloten.

     Rosse v leer mui s
     Tijdens het laatste bezoek op 30 september 2010 foerageerde een rosse vleermuis
     korte tijd hoog boven het plangebied. Rosse vleermuizen kunnen overal in Culemborg
     af en toe jagend worden aangetroffen. Het plangebied heeft geen speciale betekenis
     voor de rosse vleermuis als foerageergebied.




18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>      Tabel 2.      Betekenis van het plangebied voor vleermuizen
       Soort                          Functies
       gewone dwergvleermuis          o     foerageergebied tiental exemplaren
                                      o     kraamverblijf
                                      o     6 - 9 paarverblijven
                                      o     mogelijk winterverblijf individuen of kleine
                                            groepen
       rosse vleermuis                Incidenteel foerageergebied



2.6   Vogels met jaarrond beschermde nestplaats

      Gedurende het dagbezoek op 3 juni 2010 zijn diverse mussen aangetroffen die
      nestindicerend gedrag vertoonden. De mussen waren met name aanwezig in en rond
      de woningen met pannendaken. Bij woningen die zijn gebouwd in de periode
      voordat vogelwerende maatregelen volgens het bouwbesluit verplicht werden, vormen
      pannendaken veelal een optimale nestelgelegenheid. Bovendien vormt dit gedeelte
      van de wijk ook in andere opzichten een geschikt leefgebied voor de huismus door de
      aanwezigheid van:
      -      dekking tegen predatie door groenblijvende hagen en andere struiken
      -      een goede voedselsituatie in en rond de wijk gedurende het gehele jaar, door
             de aanwezigheid van onkruiden met zaden, voldoende insecten voor het
             opgroeien van de jongen en mogelijk het bijvoeren door de bewoners.




      Figuur 10.    Locaties mussennesten

      In totaal zijn er aanwijzingen voor de aanwezigheid van zo'n 26 nesten (voor de
      locaties, zie figuur 10). De hoogste dichtheid ligt bij de woningen met schuine kap,
      dwars op de Wijsenbeekweg. De dichtheid in de Hoge Akker, Vaartstraat en


                                                                                           19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>           Vicarystraat is wat lager. In de woningen aan het St. Nicolaasplantsoen en St.
           Jacobsplantsoen zijn slechts enkele mussennesten aanwezig.
           Dezelfde situatie als binnen het plangebied bij de Hoge Akker, Vaartstraat en
           Vicarystraat is ook aanwezig in de rest van de wijk, direct ten noorden van het
           plangebied (H.P. Vermeulenstraat, Vaartstraat, Hoge Akker, Het Hoogland,
           Rekemerstraat, Schoolhof Oost en West). Ten westen van het plangebied is
           (Dresselhuysweg, Kleynhoffstraat, Heinsiusstraat, Brenkmanweg), zijn nauwelijks of
           geen mussen aanwezig. Waarschijnlijk is dit het gevolg van het feit dat de huizen zijn
           gebouwd ná het verplicht worden van vogelwerende maatregelen. De voedselsituatie
           en mate van dekking lijkt niet veel af te wijken van die in de Hoge Akker, Vaartstraat en
           Vicarystraat.

           Er zijn geen aanwijzingen gevonden voor de aanwezigheid van andere jaarrond
           beschermde vogelnesten.



     2.7   Overige vogels

           In het plangebied zijn diverse algemene stadsvogels waargenomen als koolmees,
           pimpelmees, heggenmus, winterkoning, spreeuw, kauw, enz. Deze nesten zijn
           beschermd op het moment dat ze in gebruik zijn. Buiten het broedseizoen zijn de
           nesten niet beschermd.




20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre> 3 Effecten en verbodsbepalingen


3.1   Flora

      Er komen in het plangebied 'Achter de Poort' geen beschermde planten voor. De
      ingreep leidt niet tot negatieve effecten voor beschermde soorten vaatplanten.



3.2   Vissen

      In het plangebied komen geen vissen voor. Negatieve effecten voor vissen zijn niet aan
      de orde.



3.3   Amfibieën

      Het plangebied zal hooguit een zeer beperkte betekenis hebben als landbiotoop voor
      algemeen voorkomende soorten amfibieën als bruine kikker en gewone pad. Dit zijn
      algemeen voorkomende soorten in Culemborg én Nederland. Negatieve effecten op de
      gunstige staat van instandhouding kunnen worden uitgesloten. Voor deze soorten
      geldt bovendien een algemene vrijstelling voor ruimtelijke ontwikkelingen.



3.4   Grondgebonden zoogdieren

      Het plangebied zal een beperkte betekenis hebben als landbiotoop voor algemeen
      voorkomende soorten grondgebonden zoogdieren als egel, bosmuis, gewone
      bosspitsmuis, huisspitsmuis en mol. Dit zijn algemeen voorkomende soorten in ’s-
      Culemborg én Nederland. Bij de ontwikkeling van het plangebied wordt art. 11
      overtreden ten aanzien van (een deel van) deze soorten: vernietiging van vaste
      verblijfplaatsen. Voor deze soorten geldt een algemene vrijstelling voor ruimtelijke
      ontwikkelingen. Negatieve effecten op de gunstige staat van instandhouding kunnen
      worden uitgesloten.



3.5   Vleermuizen

      Ge wo ne d wer gvle erm uis

      Foerageergebied
      De groenstructuren in de wijk hebben een beperkte functie als foerageergebied. Het
      afbreken van de woningen en bouwrijp maken van de grond zal een negatief effect
      hebben op dit foerageergebied. Het verlies van dit foerageergebied heeft naar



                                                                                         21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>           verwachting geen of nauwelijks een negatief effect op de locatie populatie vleermuizen.
           Wanneer het gebied weer wordt ingericht volgens de plannen, met een vrij groot
           oppervlak aan openbaar groen, wordt de functie als foerageergebied bovendien
           (gedeeltelijk) hersteld. Dat geldt met name als er een twintigtal bomen worden geplant.

           Verblijfplaatsen
           In het plangebied is een kraamverblijfplaats van een kraamkolonie aangetroffen. Als
           gevolg van de afbraak van de woningen gaat in elk geval deze, en mogelijk meer
           locaties van de kraamkolonie verloren. Daarnaast gaan er meerdere paarverblijven
           verloren, die waarschijnlijk buiten het paarseizoen eveneens als verblijfplaats in gebruik
           zijn. Beide effecten kunnen een negatief effect hebben op de lokale populatie
           dwergvleermuizen. Het verloren gaan van vaste rust- of verblijfplaatsen is een
           overtreding van verbodsbepaling artikel 11, van de Flora- en faunawet. Om het
           netwerk van verblijfplaatsen in stand te houden en overtreding van artikel 11 te
           voorkomen zijn mitigerende maatregelen noodzakelijk (zie volgende paragraaf)

           Rosse v leer mui s

           Foerageergebied
           Als gevolg van de werkzaamheden kan de geschiktheid van het plangebied als
           foerageergebied voor de rosse vleermuis tijdelijk verminderen doordat groen verdwijnt
           dat aantrekkelijk is voor insecten. Het belang van het plangebied als foerageergebied
           voor de rosse vleermuis is echter zeer beperkt. De tijdelijke vermindering van het
           foerageergebied zal geen enkel effect hebben op de lokale populatie rosse vleermuizen.
           Er is hier dan ook geen sprake van een overtreding op grond van de Flora- en
           faunawet.



     3.6   Vogels met jaarrond beschermde nestplaats

           In de wijk zijn enkele tientallen nesten van de huismus aanwezig. Deze nesten zijn
           jaarrond beschermd. Bij het afbreken van de gebouwen gaan nesten verloren. Door de
           herinrichting zal ook de voedselsituatie en dekking tegen predatie - in elk geval tijdelijk
           - sterk verminderen. Dit is een overtreding van de Flora- en faunawet. Het verlies van
           de nesten, met het bijbehorende leefgebied, heeft een sterk negatief effect op de
           aanwezige populatie huismussen. Uitvoeren van de werkzaamheden zonder
           mitigerende maatregelen betekent het verdwijnen van minimaal 26 paar huismussen.
           Het is daarom noodzakelijk om dit effect met mitigerende maatregelen tegen te gaan.
           Indien met deze maatregelen de functie van het plangebied voor mussen kan worden
           gewaarborgd, kan overtreding van verbodsbepalingen worden voorkomen.




22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>3.7   Overige vogels

      Bij het afbreken van gebouwen kappen van bomen en verwijderen van begroeiing op
      het moment dat daarin in gebruik zijnde vogelnesten aanwezig zijn, gaan deze nesten
      verloren. Dit is een overtreding van de Flora- en faunawet. Om overtreding van
      verbodsbepalingen te voorkomen is het noodzakelijk om dit effect met mitigerende
      maatregelen tegen te gaan.




                                                                                      23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>      4 Conclusie en aanbevelingen


     4.1   Flora- en faunawet

           De conclusies zijn opgesteld op basis van de huidige ter beschikking staande kennis en
           inschattingen van deskundigen.

           -     Als gevolg van de geplande ingreep worden een kraamverblijf, 6 à 9
                 paarverblijven en enkele mogelijke winterverblijfplaatsen van de gewone
                 dwergvleermuis aangetast. Om wezenlijke aantasting van het netwerk aan
                 verblijfplaatsen voor de lokale groep gewone dwergvleermuizen en het doden
                 van vleermuizen te voorkomen zijn mitigerende maatregelen nodig. Als deze
                 maatregelen zoals verwoord in § 4.2 worden toegepast is er geen sprake van
                 negatieve effecten en overtreding van verbodsbepalingen en zal de gunstige
                 staat van instandhouding van de gewone dwergvleermuis in de gemeente
                 Culemborg niet in gevaar komen. De aanvraag van een ontheffing van de Flora-
                 en faunawet is voor de ingreep dan niet nodig.
           -     Als gevolg van de geplande ingreep zal de nestgelegenheid met het
                 bijbehorende leefgebied van minimaal 26 paar huismussen verloren gaan. Om
                 wezenlijke aantasting van de lokale populatie huismussen te voorkomen zijn
                 mitigerende maatregelen nodig. Als deze maatregelen zoals verwoord in § 4.2
                 worden toegepast is er geen sprake van negatieve effecten en overtreding van
                 verbodsbepalingen en zal de gunstige staat van instandhouding van de
                 huismus in de gemeente Culemborg niet in gevaar komen. De aanvraag van een
                 ontheffing van de Flora- en faunawet is voor de ingreep dan niet nodig.
           -     Bij de sloopwerkzaamheden en het verwijderen van beplanting in het
                 plangebied moet rekening worden gehouden met in gebruik zijnde nesten van
                 vogels.
           -     De groenstructuren in het plangebied maken deel uit van het leefgebied van
                 algemene soorten amfibieën en zoogdieren. Voor deze soorten geldt bij
                 ruimtelijke ontwikkelingen een vrijstelling van verbodsbepalingen van de Flora-
                 en faunawet.

           Ontheffing Flora- en faunawet
           In de onderstaande tabel zijn de zeker of mogelijk in het plangebied voorkomende
           strikt(er) beschermde soorten en vogels met jaarrond beschermde nesten opgenomen.
           Aangegeven is of en zo ja welke verbodsbepalingen worden overtreden en of een
           ontheffingsaanvraag ex artikel 75 van de Flora- en faunawet aan de orde is. Hierbij is
           er van uitgegaan dat de mitigerende maatregelen zoals verwoord in de volgende
           paragraaf zullen worden uitgevoerd.




24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>      Tabel 3      Strikt beschermde soorten en vogels in het plangebied waarvan het nest
                   jaarrond beschermd is,effecten en noodzaak van een ontheffing
       Soort                    Voorkomen      Effecten                Ontheffing nodig?
       Gewone dwergvleermuis    zeker          geen; zie mitigerende   nee, indien mitigatie
                                               maatregelen             wordt uitgevoerd
       Rosse vleermuis          zeker          geen                    nee
       Huismus                  zeker          geen: zie mitigerende   nee, indien mitigatie
                                               maatregelen             wordt uitgevoerd



4.2   Aanbevelingen

      De hieronder genoemde kasten en andere in- en aanbouwvoorzieningen zijn in de
      meeste gevallen verkrijgbaar bij www.vivara.nl of www.waveka.nl.

      Vleerm uize n
      De ingreep kan leiden tot negatieve effecten op vleermuizen. Dit kunnen ernstige
      effecten zijn met een grote impact op de lokaal aanwezige groep dieren. Indien
      negatieve effecten optreden ten aanzien van vaste rust- en verblijfplaatsen is per
      definitie sprake van overtreding van verbodsbepalingen. Door de volgende
      maatregelen in acht te nemen wordt zorgvuldigheid betracht in de omgang met
      vleermuizen en wordt de kans op het optreden van negatieve effecten sterk verkleind.
      De maatregelen zijn erop gericht de functie van het plangebied voor het netwerk van
      verblijfplaatsen te behouden en zo overtreding van verbodsbepalingen te voorkomen.

      Sloop gebouwen
      -     Voor de sloop worden op geschikte locaties in een straal van 200 meter rond
            het te slopen gedeelte van het plangebied drie kasten opgehangen, beiden
            geschikt als kraamverblijf voor de gewone dwergvleermuis. De locaties en type
            van de kasten worden in overleg met een vleermuisdeskundige gekozen. Na het
            afronden van de bouwwerkzaamheden en uitvoeren van de overige mitigerende
            maatregelen, kunnen de vleermuiskasten weer worden verwijderd. Dit dient te
            gebeuren in april of september, mits de nachttemperatuur niet lager is dan 5 ºC.
            Een bouwtekening van een dergelijke kast is als bijlage bij dit rapport gevoegd.
      -     Ter mitigatie van de paarverblijven dienen - eveneens voor de sloop - twintig
            vleermuiskasten te worden aangeboden. Deze kasten, bij voorkeur gemaakt van
            houtbeton, worden aan gebouwen en bomen in de directe omgeving van de af
            te breken woningen geplaatst. De locaties en type van de kasten worden in
            overleg met een vleermuisdeskundige gekozen. Dergelijke kasten zijn te koop bij
            www.vivara.nl en www.waveka.nl.
      -     De gebouwen kunnen gedurende de periode mei - half augustus in gebruik zijn
            als verblijfplaats door de lokale kraamgroep. Dit kan gedurende één tot enkele
            dagen tot langer het geval zijn. Om de kans op verstoring, doden en/of
            gewonden van vleermuizen te voorkomen, mogen in de kraamperiode géén
            sloopwerkzaamheden plaatsvinden;




                                                                                               25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>     -     Voorafgaand aan de sloop worden in de periode maart - april of half augustus -
           september de spouwmuren ongeschikt gemaakt als verblijfplaats voor
           vleermuizen, door het maken van twee openingen van 50 x 50 cm per
           woninggevel in de buitenmuur, één beneden en één boven in de gevel (let
           hierbij op evt. aanwezige mussennesten).
     -     De woningen met platte daken worden gesloopt door middel van strippen. Dat
           betekent dat dak- en gevellijsten voorzichtig worden verwijderd.
     -     Indien tijdens de sloop toch vleermuizen aanwezig blijken te zijn, dient
           onverwijld contact opgenomen te worden met een vleermuizendeskundige.
     -     In de nieuwbouw dienen maatregelen te worden getroffen om gebruik van de
           nieuwbouw als kraamverblijf en voor overwintering door de gewone
           dwergvleermuis mogelijk te maken. Deze maatregelen kunnen bestaan uit het
           toegankelijk maken en houden van geschikte verblijven (e.d. spouwmuren,
           ruimte achter beplating) of het inbouwen cq. ophangen van speciale
           vleermuiskasten.
     -     In de nieuwbouw worden in overleg met een deskundige voorzieningen
           aangebracht die gebruikt kunnen worden als paarverblijf door de gewone
           dwergvleermuis.

     Foerageergebied
     Indien groenstructuren in het plangebied worden aangeplant kan het best gekozen
     worden voor inheems plantenmateriaal. Inheems plantmateriaal zoals zomereik en
     meidoorn trekt een grote diversiteit aan insecten aan waar vleermuizen op kunnen
     jagen. De maatregelen voor vleermuizen hebben eveneens een positief effect op de
     voedselsituatie voor de huismus.

     Hui sm us
     Mitigerende maatregelen voor de huismus dienen te bestaan uit:
     -      Geen sloopwerkzaamheden uitvoeren in de periode dat mussen kunnen
            broeden, tussen half maart en eind juni (in combinatie met de maatregelen voor
            vleermuizen betekent dit dus een periode van half maart tot half augustus).
     -      Afhankelijk van de planning van de nieuwbouw: aanbieden van vervangende
            nestgelegenheid in de directe omgeving van het plangebied. Dit kan
            bijvoorbeeld door het ophangen van 20 mussenkoloniekasten (met drie
            nestkamers) hoog aan de gevel, zo dicht mogelijk bij het oorspronkelijke
            leefgebied. Hierbij is uitgegaan van 50% overcompensatie, een zekerheidsmarge
            omdat het exacte aantal broedparen niet bekend is en tevens mogelijk niet alle
            nieuwe locaties geschikt blijken te zijn. Voor geschikte locaties zie figuur 11. De
            voorzieningen moeten aangebracht zijn op het moment dat de
            sloopwerkzaamheden starten
     -      Aanbieden van vervangende nestgelegenheid in de nieuwbouw, bijvoorbeeld
            inbouwkoloniekasten voor huismus, inbouwneststenen voor gierzwaluw (deze
            worden ook gebruikt door huismussen) of zogenaamde 'mussenvides' die bij
            schuine kappen het vogelschrot en de onderste pannenlatten vervangen. Dit
            kan bijvoorbeeld door in de blokken A, C, E, G en H (zie figuur 12) bij 5




26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>      woningen per blok aan één gevel het vogelschrot te vervangen door vogelvides
      of 5 zogenaamde 'mussenpannen' te plaatsen of 2 mussenkoloniekasten in te
      bouwen.
-     het plangebied na de inrichting geschikt maken als leefgebied voor de huismus,
      door:
      o dekking tegen predatie aan te bieden door het plaatsen van (bij voorkeur
          groenblijvende) struiken of hagen. Zeer geschikt zijn bijvoorbeeld liguster,
          taxus, hulst en klimop (klimop ook als slaapplaats).
      o een goede voedselsituatie door het aanbrengen van:
               o      besdragende struiken als meidoorn en vlier aangevuld met
                      lijsterbes, krentenboompje, sleedoorn, vuurdoorn, Gelderse roos,
                      berberis, gele en rode kornoelje, hondsroos of braam,
               o      inheemse bloeiende kruiden aangevuld met vlinderstruik ten
                      behoeve van de rijkdom aan bijen, hommels, vlinders en
                      zweefvliegen.
               o      een zekere oppervlakte met ruige grassoorten, akkerdistel en
                      andere zaaddragende kruiden ten behoeve van wintervoedsel.
      Hierbij is er van uitgegaan dat de woningen aan de Vicarystraat, Vaartstraat en
      Hoge Akker pas in een later stadium worden afgebroken. De voorzieningen
      voor de huismus in de dan gerealiseerde nieuwbouw, kan dan dienen als
      mitigatie voor het verdwijnen van de nestgelegenheid van deze woningen.




Figuur 11.   Mogelijke locatie vervangend biotoop voor de huismus. Geel: zeer
             geschikt, blauw: geschikt

De precieze invulling van de mitigerende maatregelen, hangt af van de planning van
het project en de mogelijkheden voor het aanbrengen van deze maatregelen in de
bestaande bouw. De definitieve invulling van de mitigerende maatregelen vindt plaats




                                                                                   27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>     in overleg met een vleermuizen- en mussendeskundige, bij voorbeeld in een beknopt
     mitigatieplan.

     Overig e b ro edv og els
     Als de sloop plaatsvindt in de maanden maart en april wordt de beplanting binnen een
     afstand van 25 meter van de te slopen school voor februari gerooid of kort
     afgemaaid zodat hier geen vogels meer gaan broeden.




     Figuur 12.   Blokindeling nieuwbouw




28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>     5 Literatuur
       Limpens, H., E. Jansen & J. Dekker, 2007. Ondersteboven van de waterlinie.
                Onderzoek naar gebruik door vleermuizen, knelpunten en mogelijkheden tot
                duurzame ontwikkeling in de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Deel 3:
                Onderzoeksrapportage. Rapport 2006.54.3. Zoogdiervereniging VZZ,
                Arnhem.
       Ministerie van LNV & IPO (2007. Spelregels EHS. Ministerie van LNV/IPO, Den Haag.
       Ministerie van LNV, 2005a. Algemene Handreiking Natuurbeschermingswet 1998.
                 Ministerie van LN V, Den Haag.
       Ministerie van LNV, 2005b. Buiten aan het werk? Houd tijdig rekening met
                 beschermde dieren en planten! Ministerie van LN V, Den Haag.
       Ministerie van LNV, 2009. Besluit van de Minister van Landbouw, Natuur en
                 Voedselkwaliteit van 28 augustus 2009, nr. 25344, houdende vaststelling
                 van geactualiseerde Rode lijsten flora en fauna.
       Simon, M., S. Hüttenbügel & J. Smit-Viergutz, 2004. Ecology and Conservation of Bats
               in Villages and Towns. Schriftenreihe für Landschaftspflege und Naturschutz.
               Heft 77. Bundesamt für Naturschutz, Bonn.
       Steunpunt Natura 2000 (2007). Toepassing begrippenkader Natuurbeschermingswet
               1998. Intern werkdocument voor opstellers beheerplannen Natura 2000 en
               vergunningverleners Nb-wet. RegieBureau Natura 2000, Utrecht.
       Steunpunt Natura 2000 (2008). Aanvulling op ‘Toepassing begrippenkader Nb-wet
               ‘98’ • Bestaand gebruik • Externe Werking. Intern werkdocument voor
               opstellers beheerplannen Natura 2000 en vergunningverleners Nb-wet.
               RegieBureau Natura 2000, Utrecht.
       Steunpunt Natura 2000 (2010). Leidraad bepaling significantie. Nadere uitleg van het
               begrip ‘significante gevolgen’ uit de Natuurbeschermingswet. versie 27 mei
               2010. RegieBureau Natura 2000, Utrecht.


       Internet
       http://omgevingsvergunning.vrom.nl/
       www.vrom.nl/pagina.html?id=3410 (nota ruimte)
       www.wetten.nl.




30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Bijlage 1 Wettelijk kader


     1.1   Inleiding

           In deze bijlage wordt in het kort beschreven wat de wettelijke kaders zijn voor opstellen
           van ecologische beoordelingen van ruimtelijke ingrepen en andere handelingen. In de
           natuurbeschermingswetgeving wordt een onderscheid gemaakt tussen soorten-
           bescherming en gebiedsbescherming. De soortenbescherming is in Nederland
           verankerd in de Flora- en faunawet (§1.2 van deze bijlage), de gebiedsbescherming in
           de Natuurbeschermingswet 1998 (§1.3). Met deze wetten geeft Nederland invulling
           aan de Europese Vogel- en Habitatrichtlijnen. De Wet algemene bepalingen
           omgevingsrecht zal vanaf 1 oktober 2010 de procedures bij ruimtelijke ingrepen
           ingrijpend wijzigen (§ 1.4). Ook wordt kort ingegaan op de betekenis van Rode lijsten
           (§ 1.5) en de Ecologische Hoofdstructuur (§ 1.6) bij ecologische toetsingen.



     1.2   Flora- en faunawet

           Het doel van de Flora- en faunawet is het instandhouden en beschermen van in het
           wild voorkomende planten- en diersoorten. De Flora- en faunawet kent zowel een
           zorgplicht als verbodsbepalingen.
           De zorgplicht geldt te allen tijde voor alle in het wild levende dieren en planten en hun
           leefomgeving, voor iedereen en in alle gevallen.
           De verbodsbepalingen zijn gebaseerd op het ‘nee, tenzij’ principe. Dat betekent dat alle
           schadelijke handelingen ten aanzien van beschermde planten- en diersoorten in
           principe verboden zijn (zie kader).


                                        Verbodsbepalingen in de Flora- en faunawet (verkort)
           Artikel 8:   Het plukken, verzamelen, afsnijden, vernielen, beschadigen, ontwortelen of op een andere manier
                        van de groeiplaats verwijderen van beschermde planten.
           Artikel 9:   Het doden, verwonden, vangen of bemachtigen of met het oog daarop opsporen van beschermde
                        dieren.
           Artikel 10: Het opzettelijk verontrusten van beschermde dieren.
           Artikel 11: Het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere
                        voortplantings- of vaste rust- of verblijfsplaatsen van beschermde dieren.
           Artikel 12: Het zoeken, beschadigen of uit het nest halen van eieren van beschermde dieren.
           Artikel 13: Het vervoeren en onder zich hebben (in verband met verplaatsen) van beschermde planten en
                        dieren.


           Artikel 75 bepaalt dat vrijstellingen en ontheffingen van deze verbodsbepalingen
           kunnen worden verleend. Het toetsingskader hiervoor is vastgelegd in het
           Vrijstellingenbesluit. Er gelden verschillende regels voor verschillende categorieën
           werkzaamheden.



32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>            Er zijn vier beschermingsregimes corresponderend met vier groepen beschermde
            soorten (tabellen 1 t/m 3 en vogels).

            Tabel 1. De algemene beschermde soorten
            Voor deze soorten geldt een vrijstelling voor ruimtelijke ingrepen en bestendig gebruik
            en beheer. Ontheffing ten behoeve van andere activiteiten kan worden verleend, mits
            de gunstige staat van instandhouding niet in het geding is (‘lichte toetsing’).
            Tabel 2. De overige beschermde soorten
            Voor deze soorten geldt een vrijstelling voor werkzaamheden in het kader van
            ruimtelijke ontwikkeling en inrichting en van bestendig gebruik en beheer, als op basis
            van een door de minister van LNV goedgekeurde gedragscode wordt gewerkt. Anders
            is ontheffing noodzakelijk, na lichte toetsing.
            Tabel 3. De strikt beschermde soorten
            Dit zijn de planten- en diersoorten vermeld in Bijlage 1 van het Vrijstellingenbesluit of in
            Bijlage IV van de Habitatrichtlijn. Uit recente jurisprudentie blijkt dat de regels voor de
            Habitatrichtlijnsoorten nog strikter zijn2
            Voor bestendig gebruik en beheer geldt voor de soorten van Bijlage 1 van het
            Vrijstellingenbesluit een vrijstelling, mits men werkt op basis van een door de minister
            van LNV goedgekeurde gedragscode. Voor ruimtelijke ingrepen is altijd een ontheffing
            op grond van artikel 75 van de Flora- en faunawet noodzakelijk. Deze kan worden
            verleend na een uitgebreide toetsing (zie onder).
            Voor de soorten van Bijlage IV van de Habitatrichtlijn geldt hetzelfde regime, met één
            grote beperking. Ontheffing of vrijstelling kan niet worden verleend voor ruimtelijke
            ingrepen en bestendig beheer en gebruik, tenzij er (tevens) sprake is van dwingende
            redenen van groot openbaar belang, of in het belang van het milieu, de openbare
            veiligheid, de volksgezondheid of de bescherming van wilde flora en fauna. Voor deze
            groep soorten kan overigens geen vrijstellingen worden verleend voor artikel 10
            (verontrusting).
            Vogels.
            Alle inheemse vogels zijn strikt beschermd. Ontheffing of vrijstelling kan alleen worden
            verkregen op grond van openbare veiligheid, volksgezondheid of bescherming van
            flora en fauna. De Vogelrichtlijn noemt zelfs ‘dwingende redenen van groot openbaar
            belang’ niet als grond 3.
            Dat betekent dat in beginsel alle activiteiten die kunnen leiden tot verstoring of
            vernietiging van in gebruik zijnde nesten buiten het broedseizoen moeten worden
            uitgevoerd.
            Het ministerie heeft een lijst gemaakt van soorten die hun nest doorgaans het hele jaar
            door of telkens opnieuw gebruiken. Deze nesten zijn jaarrond beschermd4.




2
  Zie uitspraken van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State, 21 januari 2009 zaaknr. 200802863/1 en 13
mei 2009 nr. 200802624/1), en Rechtbank Arnhem, 27 oktober 2009 zaaknr. AWB 07/1013. Zie tevens de brief van het
ministerie van LNV d.d. 26 augustus 2009 onder kenmerk ffw2009.corr.046 en de Uitleg aangepaste beoordeling
ontheffing ruimtelijke ingrepen Flora- en faunawet.
3
  Zie de vorige voetnoot.
4
  Zie de Aangepaste lijst jaarrond beschermde vogelnesten ontheffing Flora- en faunawet ruimtelijke ingrepen, ministerie
van LNV, augustus 2009.



                                                                                                                       33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>           De uitgebreide toetsing houdt in dat ontheffing alleen kan worden verleend als:
           1.     Er geen afbreuk wordt gedaan aan de gunstige staat van instandhouding van
                  de soort;
           2.     Er geen andere bevredigende oplossing voorhanden is;
           3.     Er sprake is van een in de wet genoemde reden van openbaar belang (zoals
                  ruimtelijke ontwikkeling en inrichting);
           4.     Er zorgvuldig wordt gehandeld.
           Zorgvuldig handelen betekent het actief optreden om alle mogelijke schade aan een
           soort te voorkomen, zodanig dat geen wezenlijke negatieve invloed op de relevante
           populatie van de soort optreedt.
           In veel gevallen kan voorkomen worden dat een ontheffing nodig is, als mitigerende
           maatregelen er voor zorgen dat de functionele leefomgeving van dieren in tact blijft.
           Vooral voor soorten van Bijlage IV van de Habitatrichtlijn en vogels is dit cruciaal
           (omdat er alleen ontheffing kan worden verkregen na zware toetsing).



     1.3   Natuurbeschermingswet 19985

           De Natuurbeschermingswet 1998 (kortweg: Nbwet) vormt de invulling van de
           gebiedsbescherming van de Vogelrichtlijn en de Habitatrichtlijn en heeft als doel het
           beschermen en instandhouden van bijzondere gebieden in Nederland.

           Aanwijzing van gebieden
           De Nbwet kent verschillende soorten beschermde gebieden. De belangrijkste zijn de
           Natura 2000-gebieden (oftewel Vogel- en Habitatrichtlijngebieden oftewel Speciale
           Beschermingszones) en de beschermde natuurmonumenten. De aanwijzingsbesluiten
           van deze gebieden bevatten een kaart en een toelichting, waarin de instandhoudings-
           doelstellingen staan verwoord (zie www.minlnv.nl).
           In de “oude” aanwijzingsbesluiten van Staats- en Beschermde natuurmonumenten
           worden de natuurwetenschappelijke waarde en het natuurschoon als grond voor de
           bescherming aangevoerd. Deze meer abstracte waarden blijven van kracht in de nieuwe
           Natura 2000-gebieden, voor zover zij voormalige Staats- of Beschermde
           natuurmonumenten omvatten. Deze waarden dienen bij toetsingen nader te worden
           geconcretiseerd.

           Natura 2000-gebieden
           Voor Natura 2000-gebieden dient een beheerplan te worden opgesteld. Daarin staat
           o.a. welke maatregelen nodig zijn om de natuurdoelen te halen en welk (bestaand en
           toekomstig) gebruik al dan niet vergunningplichtig is. Voor een groot aantal gebieden
           is een beheerplan in een ver gevorderd stadium van voorbereiding.
           Voor het uitvoeren van projecten en handelingen, die negatieve effecten kunnen
           hebben op Natura 2000-gebieden en die niet nodig zijn voor of verband houden met
           het beheer, is een vergunning nodig. Van negatieve effecten is sprake als, gelet op de


5
 Op 1 februari 2009 is een wetswijziging van de Nbwet van kracht geworden. Door de inwerkingtreding van de Crisis- en
herstelwet is de Nbwet per 31 maart 2010 opnieuw gewijzigd. De wijzigingen zijn in deze paragraaf verwerkt.



34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>              instandhoudingsdoelen, habitattypen of leefgebied van soorten verslechterd of soorten
              significant worden verstoord. Deze bescherming geldt alleen voor de habitattypen en
              soorten waarvoor het gebied is aangewezen. Projecten en handelingen die de
              natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-gebied aantasten zijn in ieder geval
              vergunningplichtig.
              Bij een besluit om een plan (bijvoorbeeld bestemmingsplan, streekplan, waterhuishou-
              dingsplan) vast te stellen, moet rekening worden gehouden met de effecten op Natura
              2000-gebieden en met het beheerplan.
              Ook activiteiten buiten het Natura 2000-gebied kunnen vergunningplichtig zijn als die
              activiteiten negatieve effecten op de instandhoudingsdoelen voor het gebied (kunnen)
              veroorzaken. Dit wordt de ‘externe werking’ van de bescherming genoemd.

              Bestaand gebruik
              Bestaand gebruik volgens de Nbwet is gebruik dat bestond op 1 oktober 2005 en
              sindsdien niet of niet in betekenende mate is gewijzigd. Voor de raad van State lijkt de
              vraag of het gebruik al bestond op het (eerste) moment van aanwijzen (als
              Vogelrichtlijngebied) of aanmelden (als Habitatrichtlijngebied) overigens relevanter.
              bestaand gebruik dat zeker geen significante gevolgen kan hebben voor een Natura
              2000-gebied kan vergunningvrij worden voortgezet. Als significante effecten niet
              kunnen worden uitgesloten is een vergunning nodig, tenzij in het beheerplan anders is
              bepaald. in het beheerplan moeten dan maatregelen zij voorzien om de effecten te
              beperken of te niet te doen.

              Habitattoets
              Een vergunning kan pas worden afgegeven nadat een ‘habitattoets6’ het bevoegd
              gezag de zekerheid heeft gegeven dat de natuurlijke kenmerken van het gebied niet
              worden aangetast. Deze is verwoord in art. 19d t/m 19j van de Nbwet.
              In de ‘oriëntatiefase’ – voorheen ook wel ‘voortoets’ genoemd – wordt onderzocht of
              een activiteit, gelet op de instandhoudingsdoelstellingen, mogelijk schadelijke gevolgen
              heeft voor een Natura 2000-gebied en zo ja of deze gevolgen significant kunnen zijn.
              De gevolgen moeten worden beoordeeld in samenhang met die van andere plannen
              en projecten (‘cumulatieve effecten’).
              Indien de oriëntatiefase uitwijst dat er geen effecten zijn, zijn er vanuit de Nbwet geen
              verdere verplichtingen of beperkingen voor de uitvoering van de activiteit. Wel kan het
              verstandig zijn om met het bevoegd gezag in overleg te treden, om te bezien of men
              zich in de conclusies van het uitgevoerde onderzoek kan vinden.
              Als de verslechtering van habitattypen of het leefgebied van soorten niet-significant is
              en er geen significante verstoring optreedt, volgt een nadere toetsing (voorheen:
              ‘verslechterings- en verstoringstoets’). In zo’n nadere toetsing worden de effecten
              gespecificeerd. Daarbij hoeft dan niet meer naar cumulatieve effecten te worden
              gekeken. Het bevoegd gezag beoordeelt of de effecten aanvaardbaar zijn of niet. Aan
              de vergunning kunnen beperkende voorwaarden (mitigatie en compensatie, zie onder)
              worden verbonden.


6
    De termen habitattoets en oriëntatiefase staan niet in de wet. De passende beoordeling wel.



                                                                                                    35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>     Als er een kans is op significante effecten volgt een ‘passende beoordeling’. De
     passende beoordeling is veel uitgebreider. Op basis van de beste wetenschappelijke
     kennis dienen de effecten op de habitats en soorten te worden ingeschat, rekening
     houdend met cumulatieve effecten.
     Als de passende beoordeling uitwijst dat er slechts beperkte effecten zijn, dan dient
     vergunning te worden aangevraagd, die wordt verleend indien de effecten
     aanvaardbaar worden geacht. Als er significante effecten zijn, dan mag vergunning
     alleen worden verleend als er voldaan is aan alle drie onderstaande ADC-criteria:
     -       Er zijn geen geschikte Alternatieven.
     -       Er is sprake van Dwingende redenen van groot openbaar belang, waaronder
             redenen van sociale en economische aard.
     -       Er is voorzien in exacte en tijdige Compensatie.
     Als er sprake is van aantasting van een gebied dat is aangewezen ter bescherming van
     prioritair natuurlijk habitattype of een prioritaire soort, dient eerst door de minister van
     LNV aan de Europese Commissie advies te worden gevraagd. Bovendien is het aantal
     redenen van groot openbaar belang beperkt.

     Cumulatieve effecten
     Volgens de Natuurbeschermingswet 1998 (art. 19d lid 1) is het – zonder vergunning –
     verboden om handelingen te verrichten die op zich zelf of “in combinatie met andere
     projecten of plannen significante effecten kunnen hebben”. In het onderzoek naar
     cumulatieve effecten, wordt het effect van het onderhavige plan of project in
     combinatie met andere ingrepen in beeld gebracht.
     De basis hiervoor is art. 6 van de Habitatrichtlijn, die van toepassing is op alle Natura
     2000-gebieden.
            “Voor elk plan of project dat niet direct verband houdt met of nodig is voor het
            beheer van het gebied, maar afzonderlijk of in combinatie met andere plannen
            of projecten significante gevolgen kan hebben voor zo'n gebied, wordt een
            passende beoordeling gemaakt van de gevolgen voor het gebied, rekening
            houdend met de instandhoudingsdoelstellingen van dat gebied.”
     Het werkdocument “Toepassing begrippenkader” (Ministerie van LNV, 2007) stelt
     voor om het begrip cumulatie als volgt te definiëren:
            “De     effecten    van     de     voorgestelde     eigen     activiteit op     de
            instandhoudingsdoelstellingen van een Natura 2000-gebied in combinatie met
            de effecten van andere activiteiten en plannen”.
     Met andere woorden: in een studie naar de cumulatieve effecten dienen alle activiteiten
     (bestaand gebruik, nieuwe projecten) en plannen te worden betrokken, die op
     dezelfde instandhoudingsdoelstellingen negatieve effecten kunnen hebben als het
     eigen project. Het doet daarbij in beginsel niet ter zake of er een verband is tussen het
     eigen project en de andere activiteiten en plannen, of dat de effecten tijdelijk zijn of
     (naar verwachting) slechts beperkt van omvang zijn.

     Significantie
     Voor een invulling van het begrip significantie volgen wij de ‘Leidraad significantie’ van
     het Steunpunt/Regiebureau Natura 2000. Van significante effecten kan sprake zijn als




36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>      ten gevolge van menselijk handelen het verwezenlijken van de instandhoudingsdoelen
      sterk wordt bemoeilijkt of onmogelijk wordt gemaakt. Dat is in ieder geval zo, als het
      oppervlak van een habitattype of een leefgebied of de kwaliteit van habitattype of
      leefgebied of de omvang van een populatie lager wordt dan genoemd in de instand-
      houdingsdoelen in het aanwijzingsbesluit.

      Beschermde natuurmonumenten
      Het toetsingskader voor beschermde natuurmonumenten is zeer vergelijkbaar, echter de
      procedure en de speelruimte van het bevoegd gezag wijken op enkele ondergeschikte
      punten af.

      Zorgplicht
      Artikel 19l legt aan iedereen een zorgplicht voor beschermde natuurgebieden op. Deze
      zorg houdt in ieder geval in dat ieder die weet of redelijkerwijs kan vermoeden dat een
      handeling nadelige gevolgen heeft, verplicht is die handeling achterwege te laten of,
      als dat redelijkerwijs niet kan worden gevergd, eventuele gevolgen zoveel mogelijk te
      beperken of ongedaan te maken. De nadelige handelingen hebben betrekking op de
      instandhoudingsdoelen in het geval van een Natura 2000-gebied en op de wezenlijke
      kenmerken in het geval van een beschermd natuurmonument.



1.4   Wabo en omgevingsvergunning

      De Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) wordt op 1 oktober 2010 van
      kracht. De Wabo voegt een groot aantal (circa 25) vergunningen, ontheffingen en
      andere     toestemmingen      samen      tot    één     omgevingsvergunning.      De
      omgevingsvergunning is nodig voor het uitvoeren van ruimtelijke ingrepen, zoals
      sloop, bouw, aanleg en gebruik, als die een plaatsgebonden karakter hebben en dat
      van invloed kunnen zijn op de “fysieke leefomgeving”. Dit omvat alle fysieke waarden
      in de leefomgeving, zoals milieu, natuur, landschappelijke en cultuurhistorische
      waarden.
      Als hoofdregel kent de Wabo het bevoegd gezag toe aan B&W van de gemeente
      waar het project (in hoofdzaak) zal worden uitgevoerd. Voor projecten van provinciaal
      belang kunnen GS het bevoegd gezag zijn, voor projecten van nationaal belang een
      minister.
      De ontheffing Flora- en faunawet en de vergunning Natuurbeschermingswet 1998,
      die voor een ruimtelijke ingreep nodig kunnen zijn, worden “aangehaakt” bij de
      omgevingsvergunning. Dat wil zeggen dat bij een aanvraag voor een omgevings-
      vergunning ook een toetsing aan Ffwet en/of Nbwet moet worden gevoegd. De
      aanvraag wordt dan aan het oorspronkelijke bevoegde gezag (Ffwet: LNV; Nbwet: GS
      of LNV) voorgelegd. Die zal dan toestemming geven in de vorm van een Verklaring
      van geen bezwaar (Vvgb). De inhoudelijke toetsing zal niet veranderen.
      Op aanvragen voor een omgevingsvergunning, die mede betrekking hebben op Flora-
      en faunawet en/of Natuurbeschermingswet 1998 is de uitgebreide voorbereidingspro-
      cedure van toepassing.




                                                                                          37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>     1.5   Rode lijsten

           Rode lijsten zijn geen wettelijke instrumenten, maar zijn sturend voor beleid. Zij dienen
           om prioriteiten in middelen en maatregelen te kunnen bepalen. Bij het beoordelen van
           maatregelen en ingrepen kunnen de Rode lijsten echter wel een belangrijke rol spelen.
           Er zijn nu landelijke Rode lijsten vastgesteld voor paddestoelen, korstmossen, mossen,
           vaatplanten, platwormen, land- en zoetwaterweekdieren, bijen, dagvlinders, haften,
           kokerjuffers, libellen, sprinkhanen en krekels, steenvliegen, vissen, amfibieën, reptielen,
           zoogdieren en vogels (LNV 2009). Een aantal provincies heeft aanvullende provinciale
           Rode lijsten opgesteld.
           Van soorten op de Rode lijst moet worden aangenomen dat negatieve effecten van
           ingrepen de gunstige staat van instandhouding relatief gemakkelijk in gevaar brengen.
           Waar het beschermde soorten betreft zal er dus extra aandacht aan mitigatie en
           compensatie moeten worden besteed. Bij niet-beschermde soorten of soortgroepen
           kunnen op grond van de zorgplicht extra maatregelen worden gevergd. Bij een aantal
           soortgroepen gaat het echter om tientallen of honderden moeilijk vast te stellen
           soorten, waardoor de waarde voor praktische toepassingen vaak beperkt is.



     1.6   De Ecologische Hoofdstructuur

           De Ecologische Hoofdstructuur (EHS) heeft als doel om van de bestaande en nieuwe
           natuur een goed functionerend netwerk te maken. Het ruimtelijk beleid voor de EHS is
           gericht op ‘behoud, herstel en ontwikkeling van de wezenlijke kenmerken en waarden’
           van de EHS. Op plannen, projecten of handelingen binnen de EHS is conform de Nota
           Ruimte het ’nee, tenzij’-regime van toepassing.

           Ruimtelijke ingrepen in de EHS met significant negatieve effecten op de wezenlijke
           kenmerken en waarden van het gebied zijn in beginsel niet toegestaan. Tenzij er voor
           de ingreep geen reële alternatieven zijn èn er sprake is van redenen van groot
           openbaar belang. De initiatiefnemer is verplicht om de negatieve effecten te mitigeren
           (voorkomen of beperken) en de restschade te compenseren.

           De wezenlijke kenmerken en waarden zijn de huidige en potentiële waarden,
           gebaseerd op de natuurdoelen voor het gebied. De natuurdoelen worden door de
           provincies vastgelegd, meestal in natuurdoeltypen of beheertypen per perceel.




38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Bijlage 2 Tekening kraamkoloniekast




40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>