<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                                                Australiëlaan 5 3526 AB Utrecht
                                                   T: 030 693 60 00 KvK nr. 31042832
                                                        E: info@atrive.nl I: www.atrive.nl
           Onderzoek wonen en zorg
           Anita Lahuis
           Danny Meulenbroeks
           Datum            22 januari 2014
           Projectnummer    1300233
           Referentie       tt/als/mlo/r/14.012
Referentie   tt/als/mlo/r/14.012                                                       Blad 1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>I n h ou d s o p g a v e
1     Inleiding                                                                                                          3
      1.1 Vraagstelling                                                                                                  4
      1.2 Aanpak                                                                                                         4
      1.3 Opbouw rapport                                                                                                 6
2     Senioren                                                                                                           7
      2.1 Vraag                                                                                                          7
      2.2 Aanbod                                                                                                        13
      2.3 Confrontatie vraag en aanbod                                                                                  19
      2.4 Conclusie                                                                                                     21
3     G e h a n d i c a p t e n z o r g e n g e e st e l i j k e g e z o n dhe i d sz o r g                             22
      3.1 Vraag                                                                                                         22
      3.2 Confrontatie vraag en aanbod gehandicaptenzorg                                                                24
      3.3 Confrontatie vraag en aanbod Geestelijke Gezondheidszorg                                                      27
      3.4 Conclusie                                                                                                     29
4     Wmo                                                                                                               30
      4.1 Huidige indicaties nieuwe Wmo-functies                                                                        30
      4.2 Verwachte ontwikkeling omvang nieuwe Wmo-functies                                                             32
      4.3 Eenzaamheid                                                                                                   33
      4.4 Kwetsbaarheid                                                                                                 35
      4.5 Mantelzorgers                                                                                                 36
      4.6 Overlast                                                                                                      37
      4.7 Uitkomsten klantenpanel                                                                                       38
      4.8 Uitkomsten workshop met professionals                                                                         39
      4.9 Conclusies                                                                                                    41
5     D e op g a v e n v o o r R e g i o R i v i e r e nl a n d                                                         43
B i j l a g e 1 R e g i on a l e o p g a v e n ( br o n: e n q uê t e )                                                 48
Bijlage 2 Best Practices                                                                                                50
B i j l a g e 3 V e r a n t w oo r d i n g on d e r z oe k                                                              59
B i j l a g e 4 E x t r a i n f o u i t w or k s h op m e t p r of e s si o n a l s                                     63
B i j l a g e 5 M e d e w e r k i n g z o r g a a n bi e de r s                                                         64
Bijlage 6 Kaarten                                                                                                       65
B i j l a g e 7 O v e r z i c h t p l a n n e n G Z - se c t o r                                                        68
B i j l a g e 8 I n f or m a t i e h oof d s t u k 4 , i nc l u s i e f pe r s o o nl i j k e v e r z o r gi n g        69
B i j l a g e 9 D e f i n i t i e s e n a f k or t i ng e n                                                             72
Referentie             tt/als/mlo/r/14.012                                                                       Blad 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>1                  Inleiding
Het ingezette overheidsbeleid van scheiden van wonen en zorg (extramuralisering) en de transitie
van de AWBZ-functies begeleiding (inclusief vervoer) en kortdurend verblijf1 naar de Wmo heeft
grote gevolgen voor gemeenten, zorginstellingen en woningcorporaties. Dit, gecombineerd met an-
dere beleids- en marktontwikkelingen2, zorgt ervoor dat Regio Rivierenland doelgerichte regionale
afspraken over wonen, welzijn en zorg wenst.
Ter voorbereiding en onderbouwing van de regionale visie en thema’s voor samenwerking heeft
Atrivé onderzoek uitgevoerd naar de opgave op het terrein van wonen, welzijn en zorg.
Regio Rivierenland
Regio Rivierenland wordt gevormd door tien gemeenten: Culemborg, Buren, Neder-Betuwe, West Maas en
Waal, Tiel, Geldermalsen, Lingewaal, Neerijnen, Zaltbommel en Maasdriel3.
Figuur 1. Gemeenten in Regio Rivierenland
De rivier de Waal doorkruist het gebied. Binnen de regio is er sprake van drie samenhangende subregio’s4:
   In het noorden vormen de gemeenten Culemborg, Geldermalsen, Buren, Tiel en Neder-Betuwe een subre-
    gio.
   In het zuiden vormen Zaltbommel en Maasdriel een subregio (Bommelerwaard).
   In het oosten vormt West Maas en Waal met Druten een subregio.
Neerijnen en Lingewaal staan meer op zichzelf.
1
   Op 14 januari jl. heeft staatssecretaris Van Rijn middels het aanbieden van de concept-Wmo kenbaar ge-
   maakt dat persoonlijke verzorging in de zorgverzekeringswet (in plaats van de Wmo) onder wordt gebracht.
2
   Transities Jeugdzorg en Participatiewet (gemeente), integrale tarieven voor zorgorganisaties, (verwachte)
   verhuurdersheffing en herziening Woningwet voor corporaties, economische crisis en crisis op woningmarkt.
3
   Gemeente Druten maakt haar regionale afspraken op het terrein van wonen-welzijn-zorg binnen stadsregio
   Arnhem-Nijmegen.
4
   Bron: Afstemming woningbouwprogrammering, Regio Rivierenland, 22 december 2011.
Referentie         tt/als/mlo/r/14.012                                                            Blad 3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>In voorliggende rapportage worden de onderzoeksresultaten beknopt weergegeven.
1.1               Vraagstelling
Het onderzoek dient inzicht te geven in:
Wonen
    Vraag en aanbod, intra- en extramuraal, voor ouderen en mensen met een beperking (sectoren
     V&V, GZ en (residentiële) GGZ5)in de periode 2013-2025.
    Match van vraag en aanbod en de knelpunten hierin, regionaal en lokaal.
    Best practices om discrepanties tussen vraag en aanbod te verminderen.
    Inzicht in lokale ontwikkelingen/plannen op het terrein van wonen en zorg.
    Belemmeringen en mogelijkheden tot het bevorderen van langer zelfstandig wonen.
Ondersteuning (Wmo)
    Verwachte vraag naar Wmo-ondersteuning, belasting voor mantelzorgers en mogelijke neven-
     effecten van scheiden van wonen en zorg, zowel kwantitatief als kwalitatief.
1.2               Aanpak
Vraag en aanbod wonen6
Er is kwantitatief onderzoek verricht naar vraag en aanbod aan woonzorgvormen (vastgoed). De
volgende bronnen zijn gebruikt:
Vraag
    Primosprognoses (inwoners en huishoudens naar leeftijd, samenstelling).
    WoON 2012 (beperkingen van inwoners).
    CIZ (indicaties).
    Gegevens zorgkantoren (instroom naar leeftijd).
Aanbod
Extramuraal
    WoON 2012 (geschiktheid woningvoorraad).
    Doorzonscan (op basis van WOZ-bestanden: potentiële geschiktheid eengezinswoningen).
    Alzheimer Nederland (aantal dementerenden per gemeente).
    Inventarisatie bij gemeenten (nieuwbouw geschikte woningen/zorgvastgoed).
    Inventarisatie bij corporaties (geschiktheid huidige woningvoorraad, nieuwbouw/aanpassingen
     ten behoeve van senioren/zorgdoelgroepen).
V&V-sector
    Onderzoek “Monitor Wonen-Zorg Provincie Gelderland”7 8.
5
   V&V: Verzorging & Verpleging; GZ: gehandicaptenzorg (verstandelijk, zintuiglijk, lichamelijk); GGZ: geeste-
   lijke gezondheidszorg. Voor de GGZ-sector richten wij ons op de verblijfszorg/residentiële zorg. Jeugdzorg is
   niet meegenomen in het onderzoek.
6
   Zie bijlage voor uitgebreide methodiekomschrijving.
7
   Uitgevoerd door bureau Ruimte voor Zorg in de periode juni-oktober 2013. Alle zorgorganisaties in de V&V-
   sector zijn benaderd om per locatie aan te geven wat het aanbod is, nu en in de toekomst.
8
   Mogelijk dat in het provinciale rapport (nog niet beschikbaar) gemeente Druten wordt meegenomen bij Re-
   gio Rivierenland. Dit leidt uiteraard tot andere cijfers voor de regio.
Referentie         tt/als/mlo/r/14.012                                                               Blad 4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>GGZ-, LG- en VG-sector
    Inventarisatie bij zorginstellingen (huidige en verwachte aanbod).
Ondersteuning
Het onderzoek op het gebied van ondersteuning is in een kwantitatief en kwalitatief deel opge-
splitst. In het kwantitatieve deel wordt met behulp van diverse bronnen (Primos 2012,
GGD Gelderland-Zuid, SCP, CBS) inzicht gegeven in de situatie en opgave op het terrein van
Wmo-ondersteuning.
In aanvulling op het kwantitatieve onderzoek zijn wij in gesprek gegaan met de doelgroep
(Wmo-cliënten en mantelzorgers) en professionals om de kwantitatieve gegevens nader aan te
scherpen en te verdiepen.
Klantenforum9
Vanuit het klantenforum met 15 Wmo-cliënten en mantelzorgers hebben wij kwalitatief inzicht ver-
kregen in de ondersteuningsvraag van cliënten, de belasting van mantelzorgers en veranderingen
die zij ervaren bij het zelfstandig wonen voor zichzelf en hun omgeving.
Workshop met professionals
Ruim 30 professionals en vrijwilligers die zelfstandig wonende mensen begeleiden, verzorgen of
ondersteunen (wijkverpleegkundigen, ouderenadviseur, mantelzorgconsulent, ergotherapeut,
Wmo-consulenten et cetera) hebben deelgenomen aan de workshop10. Zij hebben aangegeven
welke gevolgen zij verwachten voor hun cliënten van de veranderingen in AWBZ/Wmo en welke
behoeften en knelpunten zij ervaren bij het zelfstandig wonen van senioren en mensen met een
beperking.
Digitale enquête
Daarnaast is er een enquête uitgezet onder de 10 gemeenten (Wmo en Wonen), woningcorpora-
ties, zorg- en welzijnsorganisaties11 waarin onder meer de volgende thema’s aan bod kwamen:
    Kwantitatieve en kwalitatieve verschuivingen bij de doelgroepen.
    Behoeften van doelgroepen.
    Knelpunten in het vastgoed.
    Best practices.
    Opgaven op het terrein van wonen-welzijn-zorg.
    Rol van partijen bij die opgaven.
Aan gemeenten (wonen/volkshuisvesting), corporaties en zorginstellingen die wonen/verblijf bie-
den is een opgave van het vastgoed opgevraagd (huidig en toekomst).
9
    Voor het verspreiden van de uitnodigingen is gekozen voor gemeenten in de omgeving van Tiel (waar de
    bijeenkomst plaatsvond), zowel een stedelijke als plattelandsgemeente. De uitnodigingen zijn verstuurd via
    mantelzorgsteunpunten, via Wmo-consulenten gemeente Tiel en ingangen in gemeente Culemborg (ANBO,
    WAC, Wmo-raad). Daarnaast heeft de gemeente West Maas en Waal 75 Wmo-cliënten gericht uitgenodigd.
10
    De uitnodiging is verstuurd aan de zorgorganisaties van het Platform Zelfredzaam, welzijnsorganisaties en
    de Wmo-loketten van de tien gemeenten.
11
    Totale respons: 7x Wmo-gemeenten, 7x Wonen-gemeenten, 6 corporaties, 6 welzijnsorganisaties, 37 zorg-
    organisaties (19 V&V (waarvan 8 uitsluitend thuiszorg), 11 VG, 7 GGZ).
Referentie         tt/als/mlo/r/14.012                                                             Blad 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>1.3              Opbouw rapport
Het rapport is als volgt opgebouwd:
Hoofdstuk 2: Senioren
Hoofdstuk 3: Gehandicaptenzorg en Geestelijke Gezondheidszorg
Hoofdstuk 4: Wmo
Hoofdstuk 5: Regionale opgaven
Bijlagen:
    Uitkomsten enquête: regionale opgaven
    Best practices
    Verantwoording onderzoek
    Extra info workshop met professionals
    Medewerking zorgaanbieders vastgoedgegevens
    Kaarten intramurale aanbod V&V-, GZ- en GGZ-sector
    Overzicht plannen GZ-sector 2013-toekomst
    Informatie hoofdstuk 4, inclusief persoonlijke verzorging
    Begrippenlijst.
In het rapport is in de tabellen door middel van kleurgebruik de positie van een gemeente ten op-
zichte van de regiogemeenten aangegeven. Groen is positief en rood is minder gunstig.
  Wij hebben veel onderzoeksmateriaal, ook op gemeenteniveau. Mocht u als gemeente uw lokale
  opgave inzichtelijk willen krijgen, dan kunt u contact met ons opnemen voor een gesprek waar-
  in wij aan de hand van cijfermateriaal het lokale beeld toelichten.
Referentie        tt/als/mlo/r/14.012                                                   Blad 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>2               Senioren
In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de ontwikkelingen in vraag en aanbod voor senioren, zowel
thuiswonende senioren als senioren die intramuraal verblijven. Hoeveel senioren wonen er in de
regio, nu en in de toekomst? Waar willen zij wonen? Wat zijn de effecten van het scheiden wonen
en zorg op de woonzorgvraag?
In het onderzoek Monitor Wonen-Zorg Provincie Gelderland wordt onderscheid gemaakt tussen ge-
woon wonen, woonzorg en verblijf. Wij maken in ons onderzoek binnen het segment gewoon wo-
nen nog onderscheid naar geschikte woonvormen:
1) Gewoon wonen:
     A. Zelfstandig wonen (in een reguliere woning)
     B. Geschikt wonen (zelfstandig wonen in een woning die toegankelijk is voor mensen met een
         lichamelijke beperking).
2) Woonzorg (appartementen in een verzorgingshuis die verhuurd worden of een vergelijkbare
    andere beschutte woonvormen).
3) Verblijf (intramurale kleinschalige voorziening of verpleeghuis voor dementerenden).
2.1             Vraag
Vergrijzing regionaal
Figuur 2. Huishoudensontwikkeling 2013-2025 Regio Rivierenland
Bron: Primos 2012
Het aantal huishoudens in de regio neemt in de komende 25 jaar toe van 94.000 huishoudens
(2013) naar 100.550 in 2025. Waar de veranderingen in de omvang van de andere huishoudensty-
Referentie        tt/als/mlo/r/14.012                                                  Blad 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>pen beperkt zijn, is de groei van de een- en tweepersoonshuishoudens van 75 jaar en ouder fors.
De 75-plussers groeien met ruim 60% van 9.170 in 2013 naar 14.950 in 2025.
Vergrijzing per gemeente
Figuur 3. Aantal huishoudens 75 jaar en ouder (2013-2025) per gemeente12
Bron: Primos 2012
In de komende circa 10 jaar is de groei van het aantal 75-plussers fors in de gemeenten Buren
(89%), Neerijnen (80%) en Geldermalsen (77%). Het aandeel 75-plussers schommelt in 2025
rond 15%. Het aandeel is het hoogst in Geldermalsen (18%) en West Maas en Waal (17%). Tiel zal
dan het laagste aandeel 75-plussers hebben (13%).
Tabel 1. Vergrijzing per gemeente (huishoudens), 2013-2025
                                                    Geldermalsen                           Neder-Betuwe
                                                                                                                             West Maas en
                                                                                                                                            Zaltbommel
                                                                                                                                                             Regio
                                        Culemborg                  Lingewaal   Maasdriel                  Neerijnen
                                Buren                                                                                 Tiel
                                                                                                                                 Waal                    Rivierenland
Aandeel 75-plussers 2013       8,8% 10,0% 10,9% 10,3% 10,1%                                9,8%           9,9%        9,3% 11,8% 10,3%                    9,8%
Aandeel 75-plussers 2025      15,2% 14,8% 18,2% 15,7% 15,9% 15,3% 16,0% 13,4% 16,6% 15,5% 14,9%
Stijging 2013-2025            89,4% 56,7% 77,2% 71,6% 70,3% 62,3% 80,2% 54,1% 45,4% 65,6% 62,9%
Bron: Primos 2012
De sterke vergrijzing vindt vooral plaats op het platteland en in de kleine kernen 13. Het Gelderse
beeld is dat de kleine kernen krimpen in inwonersaantal en de ouderen blijven, waardoor de kleine
kernen sterk vergrijzen. In Rivierenland is echter de prognose dat de kleine kernen nog groeien,
met name in de gemeenten Lingewaal, Neerijnen en Zaltbommel.
12
     Prognose is exclusief tehuisbevolking.
13
     Monitor Wonen en Zorg Provincie Gelderland.
Referentie           tt/als/mlo/r/14.012                                                                                                         Blad 8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>In recent onderzoek van Planbureau voor de Leefomgeving 14 wordt geconstateerd dat de verhuis-
geneigdheid van ouderen laag is. Zij zijn honkvast. En daar komt bij dat ‘willen verhuizen’ nog niet
betekent dat mensen ook daadwerkelijk gáán verhuizen.
Hoe ouder de verhuizer, hoe vaker hij of zij kiest voor een verhuizing binnen de eigen gemeente.
Zij blijven vaak zelfs binnen de eigen buurt wonen. 34% van de verhuisde 65-74-jarigen en 55%
van de verhuisde 85-plussers blijft in de eigen buurt wonen.
Zelfstandige wonende huishoudens met een lichamelijke beperking15
In de periode 2013-2025 neemt het aantal huishoudens met minimaal één gezinslid met een li-
chamelijke beperking, vooral als gevolg van de vergrijzing, toe. Deze groep groeit in absolute aan-
tallen en relatief gezien sterker dan de groep huishoudens zonder een lichamelijke beperking (zie
figuur en tabel hieronder). Deze groep (klasse A t/m C16) neemt in deze periode toe met circa
4.000 huishoudens.
Figuur 4. Verwachte toename huishoudens met een lichamelijke beperking 2013-2025
per gemeente17
14
    Bron: Vergrijzing en woningmarkt, Planbureau voor de Leefomgeving, 2013.
15
    Bij deze berekening zijn senioren die als het gevolg van de extramuralisering op de reguliere woningmarkt
    blijven, nog niet meegenomen omdat momenteel het inzicht ontbreekt van welke hulpmiddelen zij gebruik-
    maken (waardoor onduidelijk is tot welke klasse zij behoren). (De omvang van) deze doelgroep is berekend
    in het provinciale onderzoek. De uitkomsten staan verderop in deze paragraaf onder het kopje ‘woonzorg'.
16
    Gebaseerd op de vraagzijde uit het mede door ons ontwikkelde Piramidemodel (in opdracht van SEV en Ae-
    des). Die indeling is gebaseerd op enerzijds de mate van beperkingen van het Sociaal Cultureel Planbureau
    (geen, licht, matig en sterk beperkt) en anderzijds op het gebruik van hulpmiddelen (wandelstok, rollator en
    rolstoel). Deze vraagcategorieën worden gekoppeld aan woningcategorieën waaraan toegankelijkheidseisen
    worden gesteld (het sterrensysteem); zie verderop.
17
    Dit zijn alle huishoudens met een lichamelijke beperking, dus niet alleen senioren.
Referentie           tt/als/mlo/r/14.012                                                            Blad 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                             2013            2015                2020                       2025 Groei in %
Klasse O                    78.436          79.334            80.431              80.358                          2,5%
Klasse A                     9.031           9.379            10.330              11.385                          26,1%
Klasse B                     5.867           6.133             6.989                   8.260                      40,8%
Klasse C                      682             712                     799                    909                  33,1%
Totaal                      94.016          95.558            98.549           100.913                            7,3%
Bron: Primosprognose, CBS, SCP, WoON 2012 (bewerking Atrivé)
Klasse 0 = geen beperking
Klasse A = gebruik wandelstok
Klasse B = gebruik rollator
Klasse C = gebruik rolstoel
Dementerenden
Figuur 5. Aantal mensen met dementie 2013-2030 per gemeente
Bron: Alzheimer Nederland
Tabel 2. Aantal mensen met dementie per gemeente 2013-2030 (in %)
                                              Geldermalsen                                         Neder-Betuwe
                                                                                                                                          West maas en
                                                                                                                                                         Zaltbommel
                                                                                                                                                                          Regio
                                Culemborg                      Lingewaal        Maasdriel                             Neerijnen
Geprognosticeerd
                    Buren                                                                                                         Tiel
 aantal mensen
                                                                                                                                                                      Rivierenland
                                                                                                                                              waal
  met dementie
                                                                           Aandeel van de totale bevolking
           2013     1,1%        1,3%          1,3%              1,4%            1,4%               1,2%               1,3%        1,3%       1,6%        1,3%            1,3%
           2020     1,5%        1,6%          1,6%              1,8%            1,7%               1,5%               1,6%        1,5%       2,1%        1,5%            1,6%
           2030     2,4%        2,4%          2,6%              2,6%            2,5%               2,2%               2,5%        2,3%       3,0%        2,1%            2,4%
                                                             Stijging/daling in vraag ten opzichte van 2013
           2020    28,9%       24,4%         27,0%            33,8%            21,5%               26,2%             29,9%        20,8%   31,0%          23,0%        25,5%
           2030 112,1%         75,1%         95,5% 108,8%                      82,2%               81,8% 105,2%                   76,4%   85,0%          76,1%        86,7%
Bron: Alzheimer Nederland, Primos (bewerking Atrivé)
Referentie         tt/als/mlo/r/14.012                                                                                                                           Blad 10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>In Regio Rivierenland wonen ruim 3.050 inwoners met dementie (1,3% van de bevolking).
Gemeente West Maas en Waal heeft het hoogste aandeel mensen met dementie. Deze groep zal
regionaal de komende jaren (tot 2030) fors toenemen met 2.650 inwoners. De groei is de komende
jaren het sterkst in de gemeenten Buren, Lingewaal en Neerijnen.
Belangrijk te weten is dat 70%18 à 80%19 van de mensen met dementie gewoon thuis woont en
daardoor een belangrijke doelgroep voor gemeenten (Wmo) is. Zij worden verzorgd door hun naas-
te familie of omgeving met ondersteuning van thuiszorg. Ruim 40% van alle thuiswonende mensen
met dementie in Nederland woont alleen en heeft dus geen partner om mantelzorg te verlenen.
Behoefte aan verblijf dementie
Uit figuur 6 blijkt dat er in 2013 behoefte is aan 625 verblijfsplaatsen in een verpleeghuis of klein-
schalig woonproject20 voor mensen met dementie in Regio Rivierenland. De behoefte neemt in de
komende tien jaar toe met 275 plaatsen (naar 880 plaatsen). In de periode daarna zal de behoefte
verder groeien naar 1.250 plaatsen in 2030.
Figuur 6. Vraag naar verpleeghuiszorg voor mensen met dementie 2013-2023 per ge-
meente
Bron: Monitor Wonen-Zorg Provincie Gelderland
Behoefte aan woonzorg
In de notitie “Hervorming van de langdurige ondersteuning en zorg”21 geeft de overheid haar plan-
nen voor het scheiden van wonen en zorg (extramuralisering) aan. De plannen hebben betrekking
op nieuwe cliënten; huidige cliënten behouden hun recht op AWBZ-verblijf.
18
    Bron: Alzheimer Nederland.
19
    In het rapport Monitor Wonen-Zorg Provincie Gelderland wordt uitgegaan van 78%.
20
    Bron: Monitor Wonen-Zorg Provincie Gelderland. Uitgangspunt: 22% van dementerenden verblijft nu en in
    de toekomst in een verpleeghuis of intramuraal kleinschalig wonen project.
21
    Bijlage bij kamerbrief “Hervorming langdurige zorg: naar een waardevolle toekomst”, 25-4-2013.
Referentie         tt/als/mlo/r/14.012                                                           Blad 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>  Scheiden wonen en zorg betekent dat wonen en zorg apart gefinancierd wordt. De cliënt betaalt
  zelf voor het wonen via huur of koop. De zorg wordt gefinancierd via de AWBZ, Wmo, zorgver-
  zekeringswet en eigen middelen. De diensten (schoonmaak, voeding, was, activiteiten) worden
  betaald door de cliënt/bewoner.
Voor de sector Verpleging en Verzorging (ouderen) is per 1 januari 2013 -zoals voorzien- gestart
met zorgzwaartepakket (ZZP) 1 en 2. Per 1 januari 2014 volgt ZZP 3 en per 1 januari 2016 ZZP 4
(naar verwachting voor 50%).
In de Monitor Wonen-Zorg Provincie Gelderland is de vraag naar een woonzorgvoorziening bere-
kend. Dit is de groep ouderen die niet meer naar een verzorgingshuis kan. Waar gaan zij heen? In
het provinciale onderzoek wordt geschetst dat verzorgingshuizen blijven bestaan in een nieuw jasje
(scheiden wonen en zorg) en dat er nieuwe spelers/aanbod op de markt komt. Dit type voorziening
wordt ‘woonzorg’ genoemd.
Het onderzoek gaat ervan uit dat alle cliënten (huidige en nieuwe instroom) met een lage ZZP niet
meer in aanmerking komt voor een intramurale opname. Tevens is aangenomen dat 50% van ZZP
6 extramuraliseert. Dit laatste past bij het beleid van het zorgkantoor. VGZ geeft in haar inkoop-
plan 2014 aan dat zij verwachten dat ZZP 6 in de toekomst minder wordt afgegeven vanwege de
extramuralisering van de lagere ZZP’s. Daarnaast wenst het zorgkantoor deze zorg in de toekomst
in de extramurale vorm en in een geclusterde setting te financieren.
In de regio hebben per 1-1-2013 2.435 personen een CIZ-indicatie in de sector Verpleging en Ver-
zorging.
Figuur 7. Aantal CIZ-indicaties per gemeente 1-1-2013
Bron: CIZ
Referentie       tt/als/mlo/r/14.012                                                    Blad 12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Het CIZ heeft informatie over het aantal cliënten met een geldig indicatiebesluit op peildatum
1-1-2013. Hierbij zijn de volgende kanttekeningen te maken:
   De woonplaats van een cliënt wordt bepaald op basis van actuele gegevens uit de Gemeente-
    lijke basisadministratie (GBA) in de meest recente indicatie van de cliënt. Mogelijk is een cliënt
    na het verkrijgen van een indicatie verhuisd en heeft hij zich elders ingeschreven.
   Het is niet bekend of cliënten het recht op zorg bij een zorgaanbieder verzilveren22.
   Er kan een verschil optreden als cliënten in een andere gemeente dan waar zij wonen de zorg
    consumeren. Voorbeeld: een kind dat in een gemeente woont wordt naar de dagbesteding ge-
    bracht in een buurgemeente. Dit kind telt dan mee in de gemeente waar het woont; niet in de
    gemeente waar het zorg ontvangt (met name van belang bij hoofdstuk 5 over de Wmo).
De omvang van de groep ‘woonzorg’ (senioren met lage ZZP’s) bedraagt nu in de regio zo’n 560
mensen en zal over tien jaar met circa 250 mensen gegroeid zijn. Dit zijn dus mensen die beperkt
zelfredzaam zijn en naar een verzorgingshuis gingen/gaan vanwege het ruime aanbod aan zorg en
service (ten opzichte van ‘geschikte woningen’).
Tabel 3. Behoefte aan woonzorg 2013-2023 per gemeente
                                                                           Neder-Betuwe
                                                                                                                   West Maas en
                                    Geldermalsen
                                                                                                                                                        Regio
                        Culemborg                  Lingewaal   Maasdriel                  Neerijnen                               Zaltbommel
              Buren                                                                                        Tiel
                                                                                                                      Waal                          Rivierenland
   2013       53       68                    61       27       61       51                            28     100             53                61         563
   2018       62       80                    70       35       70       61                            34     112             68                71         663
   2023       79       92                    87       45       83       74                            42     133             81                82         798
Bron: Onderzoek Monitor Wonen               en Zorg provincie Gelderland, 2013
2.2                   Aanbod
Geschiktheid bestaande woningvoorraad
Met de groeiende groep senioren, in combinatie met scheiden van wonen en zorg, neemt het be-
lang van een goede kwaliteit van de bestaande woningvoorraad toe.
In cijfermatige analyses wordt daarbij meestal vooral gefocust op de geschiktheid van de voorraad
bij toenemende lichamelijke beperkingen. Daarmee gaan wij in het cijfermateriaal in feite voorbij
aan bijvoorbeeld de geschiktheid van een woning voor dementerenden, blinde en dove mensen. Zij
kunnen baat hebben bij (kleine) aanpassingen in de woning waardoor zij ondanks hun ziekte of be-
perking toch zelfstandig kunnen blijven wonen (verlichting, kleurstelling, herkenning, thuistechno-
logie).
Eventuele aanpassingen in de bestaande woningvoorraad voor mensen met een fysieke beperking
hoeven niet ingrijpend (verbouw/renovatie) te zijn: de grootste groep inwoners heeft immers lichte
tot matige beperkingen (klasse A en B; zie paragraaf 2.1). Slechts een klein deel (klasse C) heeft
ingrijpende woningaanpassingen nodig. De kwaliteit van de bestaande woningvoorraad is van groot
belang, omdat de mogelijkheden voor nieuwbouw beperkt zijn vanwege onder andere de economi-
sche crisis en de beperktere investeringscapaciteit van woningcorporaties als gevolg van de ver-
huurdersheffing.
22
     Via Vektis is deze informatie wel te verkrijgen (en CAK). Vektis levert gegevens over alle cliënten die gedu-
     rende een jaar zorg hebben geconsumeerd. CIZ (en het zorgkantoor) gaan uit van een peildatum (1-1-
     2013).
Referentie            tt/als/mlo/r/14.012                                                                                                      Blad 13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Huurwoningen
Aan de woningcorporaties is gevraagd om aan te geven hoeveel woningen geschikt zijn voor men-
sen met een fysieke beperking op basis van het zogenaamde Tielse sterrensysteem. Dit is ook ge-
vraagd aan de corporaties die dit systeem niet hanteren23 om vergelijking tussen de gemeenten
mogelijk te maken. Het kan zijn dat in de praktijk interpretatieverschillen zijn opgetreden. In Cu-
lemborg wordt een sterrensysteem gehanteerd die strengere eisen stelt dan het Tielse systeem24.
Tabel 4. Geschikte woningvoorraad in huursector per gemeente
                                                                                        Geldermalsen                              Neder-Betuwe
                                                                                                                                                                       West Maas en                     Regio
                                                                           Culemborg                    Lingewaal    Maasdriel                    Neerijnen                            Zaltbommel
                                                                  Buren                                                                                        Tiel
                                                                                                                                                                                                     Rivierenland
                                                                                                                                                                           Waal
1 ster nultredenwoning                                             19%        28%           29%            26%          22%           15%            16%        21%         27%           22%             23%
2 sterren rollator toe- en doorgankelijke woning                      8%           0%              1%           0%           6%              7%           0%      5%           3%               5%           4%
3 sterren rolstoeltoegankelijk / rollator toe- en doorgankelijk       2%           0%              0%           0%           0%              1%           0%      1%           0%               0%           0%
4 sterren rolstoel toe- en doorgankelijk                              3%           1%              2%           5%           0%              3%           0%      3%           0%               0%           2%
Totaal aantal huurwoningen met minimaal 1 ster                      630        981            737           366          609            659           185      1.953         488            697       7.305
Aantal huurwoningen                                               2.052    3.439        2.227           1.151        2.166        2.498           1.132        6.538    1.629         2.541          25.343
Aandeel huurwoningen met minimaal 1 ster                          31%       29%          33%             32%          28%          26%             16%         30%        30%           27%             29%
Bron: Opgave woningcorporaties
Figuur 8. Aantal huurwoningen en geschikte huurwoningen per gemeente
Bron: Woningcorporaties, Syswov
Van de woningvoorraad van de woningcorporaties uit Regio Rivierenland bestaat 29% uit een wo-
ning met ten minste één ster. Het aanbod aan 2 of meer sterren is beperkt. Geldermalsen en Lin-
gewaal hebben naar verhouding iets meer nultredenwoningen (1 ster) dan gemiddeld in de regio.
Opvallend is het lage aandeel geschikte woningen in Neerijnen.
23
     Voor deze corporaties geldt dat de opgave globaal gedaan is door henzelf. Overigens heeft de gemeente Tiel
     in haar woonvisie aangegeven dat het Tielse sterrensysteem geactualiseerd wordt.
24
     Zo worden er ook eisen gesteld aan de woonomgeving en sluiten de eisen aan bij het laatste Bouwbesluit.
     De eisen worden strikt gevolgd, waardoor woningen die net niet aan alle eisen voldoen van bijvoorbeeld een
     2 sterrenwoning een ster minder krijgen.
Referentie                   tt/als/mlo/r/14.012                                                                                                                                      Blad 14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>In de enquête is aan woningcorporaties gevraagd welke knelpunten zij ervaren in hun vastgoed
voor senioren en mensen met een beperking. Er is sprake van zowel een kwantitatief als kwalitatief
tekort aan geschikte woningen voor senioren en mensen met een beperking. Men ervaart moeiza-
me verhuur van bestaande geschikte woningen, maar ook van nieuwe geschikte woningen. Hierbij
is vaak sprake van een combinatie van factoren. Senioren zijn over het algemeen kritische woon-
consumenten, zij willen graag blijven wonen in de eigen buurt tot het echt niet meer gaat, hikken
aan tegen de meestal hogere woonlasten en/of kunnen hun huidige woning niet verkopen.
Door nieuwbouw zal het aandeel geschikte woningen toenemen naar 31%. In Culemborg, Gelder-
malsen, Lingewaal en Maasdriel neemt het aantal geschikte woningen in de huursector relatief veel
toe. In Tiel neemt het aantal één ster woningen af als gevolg van plannen voor sloop van één com-
plex (135 woningen) en ‘upgrading’ van zo’n 260 woningen met één ster naar een twee sterren
woning (rollator toe- en doorgankelijk).
Tabel 5. Geschikte woningvoorraad in huursector, inclusief nieuwbouw per gemeente
                                                                                                                                                                       West Maas en Waal                   Regio Rivierenland
                                                                                        Geldermalsen                              Neder-Betuwe                                              Zaltbommel
                                                                           Culemborg                    Lingewaal    Maasdriel                    Neerijnen
                                                                  Buren                                                                                        Tiel
                 Inclusief nieuwbouwplannen
1 ster nultredenwoning                                             19%        28%           29%            26%          22%           15%            16%        21%          28%               22%                21%
2 sterren rollator toe- en doorgankelijke woning                      8%           0%              1%           0%           6%              7%           0%      5%                  3%             5%                    4%
3 sterren rolstoeltoegankelijk / rollator toe- en doorgankelijk       2%           0%              0%           0%           0%              1%           0%      1%                  0%             0%                    0%
4 sterren rolstoel toe- en doorgankelijk                              3%           0%              0%           0%           0%              3%           0%      3%                  0%             0%                    1%
Totaal aantal huurwoningen met minimaal 1 ster                      682    1.328              883           508          716            659           196      1.858            488              720       8.038
Aantal huurwoningen (minimaal)                                    2.104    3.813        2.373           1.293        2.273        2.498           1.143        6.443   1.629               2.564          26.103
Aandeel huurwoningen met minimaal 1 ster                          32%       35%          37%             39%          32%          26%             17%         29%      30%                  28%             31%
Bron: Opgave woningcorporaties
Uit het onderzoek WoOn 2012 blijkt dat in de koopsector 21% van de woningen een nultredenwo-
ning betreft (regionaal: 13.000 woningen), terwijl in de huursector het aandeel 31% is25.
Aandachtspunt is dat slechts 30% van alle nultredenwoningen wordt bewoond door mensen met
een lichamelijke beperking. In de huursector is er sprake van een betere match: daar wordt 60%
van de nultredenwoningen bewoond door senioren. Deze match wordt gerealiseerd door het label-
len van woningen in de huursector voor deze doelgroep.
Potentiële geschiktheid eengezinswoningen
Met behulp van de Doorzonscan is voor alle gemeenten26 inzichtelijk gemaakt hoeveel eengezins-
woningen in de woningvoorraad in potentie geschikt zijn voor ouderen en mensen met een beper-
king. Het idee daarachter is dat lang niet alle ouderen een nultredenwoning nodig hebben; zij
wonen met veel plezier in een eengezinswoning.
Het blijkt dat 29% van de (eengezins)huurwoningen geschikt voor senioren kan worden gemaakt
met eenvoudige aanpassingen. Het gaat dan om woningen die in elk geval geschikt zijn/gemaakt
kunnen worden voor mensen uit klasse A (gebruik wandelstok).
25
     Verhouding huur-koop in totale voorraad bedraagt 34%-66%. Van de totale voorraad nultredenwoningen is
     45% huurwoning (inclusief particuliere huur). Bron: WoOn 2012.
26
     Voor de gemeente Neerijnen is de Doorzonscan in het kader van dit onderzoek uitgevoerd. Voor de andere
     gemeenten waren de uitkomsten van de Doorzonscan reeds beschikbaar uit eerder onderzoek. Wij zijn er-
     van uitgegaan dat de nieuwbouw in de jaren daarna potentieel geschikt is. De Doorzonscan is een compu-
     termodel waarmee op basis van WOZ-gegevens berekend kan worden hoeveel en welke eengezinswoningen
     in aanmerking komen voor mensen met een functiebeperking.
Referentie                   tt/als/mlo/r/14.012                                                                                                                                           Blad 15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Tabel 6. Potentiële geschiktheid huurwoningvoorraad per gemeente
                                                    Geldermalsen
                                                                                                                              West Maas en
                                                                                           Neder Betuwe
                                                                                                                                                             Regio
                                        Culemborg                  Lingewaal   Maasdriel                  Neerijnen                          Zaltbommel
                                Buren                                                                                 Tiel
             Huur
                                                                                                                                                          Rivierenland
                                                                                                                                  Waal
Aantal gescande woningen        1.892   2.004       2.751          1.539           671     3.109          1.420       4.981    2.183         2.830 23.380
Potentieel geschikte woningen     506       655           717          485         243     1.033              333     1.222         758           860      6.812
Aandeel potentieel geschikt      27%     33%          26%           32%         36%          33%           23%         25%        35%         30%             29%
Bron: Doorzonscan (bewerking Atrivé)
De potentie in de koopsector is vele malen groter: 62% van de eengezinswoningen is potentieel
geschikt. Dit komt met name omdat de woningen in de koopsector groter (m3) zijn en geschikte
woningtypen vaker voorkomen (bungalows, patiowoningen).
Tabel 7. Potentiële geschiktheid koopwoningvoorraad per gemeente
                                                    Geldermalsen
                                                                                                                              West Maas en
                                                                                           Neder Betuwe
                                                                                                                                                             Regio
                                        Culemborg                  Lingewaal   Maasdriel                  Neerijnen                          Zaltbommel
                                Buren                                                                                 Tiel
            Koop
                                                                                                                                                          Rivierenland
                                                                                                                                  Waal
Aantal gescande woningen        7.503   7.142       6.784          2.598       8.253       4.451          2.715       8.431    4.957         6.622 59.456
Potentieel geschikte woningen   4.446   4.799       4.110          1.561       5.158       2.830          1.636       5.022    3.063         4.286 36.911
Aandeel potentieel geschikt      59%     67%          61%           60%         62%          64%           60%         60%        62%         65%             62%
Bron: Doorzonscan (bewerking Atrivé)
Tabel 8. Potentiële geschiktheid totale woningvoorraad per gemeente
                                                    Geldermalsen
                                                                                                                              West Maas en
                                                                                           Neder Betuwe
                                                                                                                                                             Regio
                                        Culemborg                  Lingewaal   Maasdriel                  Neerijnen                          Zaltbommel
                                Buren                                                                                 Tiel
            Totaal
                                                                                                                                                          Rivierenland
                                                                                                                                  Waal
Aantal gescande woningen        9.395   9.146       9.535          4.137       8.924       7.560          4.135 13.412         7.140         9.452 82.836
Potentieel geschikte woningen   4.952   5.454       4.827          2.046       5.401       3.863          1.969       6.244    3.821         5.146 43.723
Aandeel potentieel geschikt      53%     60%          51%           49%         61%          51%           48%         47%        54%         54%             53%
Bron: Doorzonscan (bewerking Atrivé)
Aanbod voor dementiezorg
Voor dementerenden die intramuraal verblijven zijn in Regio Rivierenland 675 plaatsen, waarvan
36% in een verpleeghuis en 64% in een kleinschalige groepswoning. Het aantal verpleeghuisplaat-
sen zal in de komende jaren iets afnemen in de verpleeghuizen (-25 plaatsen). Daarentegen zal er
-volgens opgave van de zorgorganisaties- een forse groei plaatsvinden van het aantal kleinschalige
voorzieningen met bijna 400 plaatsen. Er zal vooral uitbreiding plaatsvinden in Geldermalsen, Ne-
der-Betuwe en Zaltbommel.
Referentie           tt/als/mlo/r/14.012                                                                                                       Blad 16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Tabel 9. Capaciteit intramurale plaatsen voor dementiezorg, 2013 en toekomst, per ge-
meente
                                                                            Geldermalsen                                                            Neder-Betuwe
                                                                                                                                                                                                                      West Maas en                                Regio
                                                          Culemborg                                Lingewaal             Maasdriel                                               Neerijnen                                                 Zaltbommel
                                           Buren                                                                                                                                                         Tiel
                                                                                                                                                                                                                         Waal                                 Rivierenland
                   verpleeghuis pg                   23               16                   30                   0               0                                  22                        24            127                   0                       0          242
       2013
                   kleinschalig pg                   43               86                    0                  15             104                                  16                         0             55                  72                      41          432
                   verpleeghuis pg                    0         16                  30                          0               0                                   0                        24            147                   0                  0               217
     Toekomst
                   kleinschalig pg                   93        118                 102                         32             104                                  77                        25             55                  87                110               803
Bron: Onderzoek Monitor Wonen en Zorg provincie Gelderland, 2013
Overig intramuraal aanbod
In de volgende tabel is het overige aanbod in de V&V-sector opgenomen. De regio telt 928 plaat-
sen in een verzorgingshuis, 51 meerzorgbedden, 244 plaatsen voor somatische cliënten in een ver-
pleeghuis en 118 plaatsen in kleinschalige woonvorm voor somatiek. De instellingen in de V&V-
sector hebben aangegeven dat er 860 woningen in of nabij hun ‘terrein’ gelegen zijn. Deze wonin-
gen onderscheiden zich van woningen in een reguliere wijk doordat zij veelal gebruik kunnen ma-
ken van de voorzieningen die de zorginstelling in het hoofdgebouw biedt.
Tabel 10. Huidig intramuraal aanbod (exclusief pg) per gemeente 27
                                                                                                                                     Neder-Betuwe
                                                                                                                                                                                                                West Maas en
                                                          Geldermalsen
                                                                                                                                                                                                                                                                 Regio
                                         Culemborg                                Lingewaal                Maasdriel                                                Neerijnen                                                        Zaltbommel
                            Buren                                                                                                                                                                 Tiel
         2013
                                                                                                                                                                                                                   Waal                                      Rivierenland
Verzorgingshuis                     72           112                  107                     50                    86                          105                             64                   147                 70                   115                   928
Meerzorg                             0             0                   20                      0                     0                            0                              0                    10                 17                     4                    51
Verpleeghuis som                     5            12                   30                      6                    22                            0                              0                    74                 76                    19                   244
Verpleeghuis grz                     0             0                    0                      0                    14                            0                              0                    45                  0                     0                    59
Revalidatie                          0             0                    0                      0                     4                            0                              0                    10                 22                     0                    36
Kleinschalig som                    14            65                    0                      0                    10                            0                              0                    25                  0                     4                   118
Woningen                             0           183                    0                     15                   137                           20                              0                   423                 15                    67                   860
Totaal                              91           372                  157                     71                   273                          125                             64                   734                200                   209                  2296
Bron: Onderzoek Monitor Wonen en Zorg provincie Gelderland, 2013
Aan de zorginstellingen in de V&V-sector is gevraagd naar hun plannen vóórdat de overheid be-
kend maakte om de indicatie verblijf licht (inclusief ZZP 4) geheel af te schaffen. Alle plannen bij
elkaar opgeteld zorgen voor een halvering van het aantal verzorgingshuisplaatsen met 450 plaat-
sen (zie tabel 11).
Daarnaast worden er 194 woningen in/nabij hun terrein gerealiseerd (aanleunwoningen, senioren-
woningen).
27
     Verpleeghuis grz = Geriatrische revalidatie, zzp9a.
Referentie            tt/als/mlo/r/14.012                                                                                                                                                                                                 Blad 17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Tabel 11. Plannen in de V&V-sector per gemeente
                                                                                                            Neder-Betuwe
                                                                                                                                                               West Maas en
                                                   Geldermalsen
                                                                                                                                                                                                          Regio
                                       Culemborg                        Lingewaal         Maasdriel                              Neerijnen                                         Zaltbommel
                         Buren
      Verschil
   2013-Toekomst                                                                                                                                  Tiel
                                                                                                                                                                  Waal                                Rivierenland
Verzorgingshuis                  -38        -112                  -67               -25               -62                  -39               -8          -30                  -3                -67         -451
Meerzorg                           0           0                   20                 0                 0                    0                0          -10                   0                  6           16
Verpleeghuis som                  -5          22                    0                 0               -22                    0                0          -30                   0                  7          -28
Verpleeghuis grz                   0           8                    0                 0                 0                    0                0            0                   0                 19           27
Revalidatie                        0           0                    0                 0                 0                    0                0            0                   0                  6            6
Kleinschalig som                  16           0                    0                 0                14                    0                0           30                   0                  8           68
Woningen                           0           0                   80                 0                 0                   90               24            0                   0                  0          194
Totaal                           -27         -82                   33               -25               -70                   51               16          -40                  -3                -21         -168
Bron: Onderzoek Monitor Wonen en Zorg provincie Gelderland, 2013
Zorgorganisaties hebben nog onvoldoende hun strategie bepaald naar aanleiding van het bericht
dat àlle lichte ZZP’s afgeschaft worden en kunnen nog geen concrete aantallen noemen voor even-
tuele nieuwe plannen.
Wel is aan zorgorganisaties gevraagd welke toekomst zij zien voor hun verzorgingshuis. Uit die
(provinciale) analyse blijkt dat bijna 60% van alle verzorgingshuizen scheiden wonen en zorg
waarschijnlijk achten. Dit scenario geldt met name voor verzorgingshuizen met aanpalende aan-
leunwoningen. Ruim 45% van alle verzorgingshuizen vindt het waarschijnlijk dat zij overgaan op
‘verblijf zwaar’ en 20% vindt het waarschijnlijk om andere doelgroepen te huisvesten.
Dit beeld komt ook uit onze enquête onder zorginstellingen (V&V-sector) in Regio Rivierenland naar
voren (zie tabel 12).
 Tabel 12. Vastgoedstrategie zorgorganisaties 2013-2018/2023
(N=11, meerdere antwoorden mogelijk)
Scheiden wonen en zorg doorzetten (verhuur)                                                                                                                             9x
Doorexploiteren voor zwaardere doelgroep                                                                                                                                7x
Spreiding van de capaciteit over meerdere locaties in hele werkgebied                                                                                                   3x
Locaties in de wijk, dichtbij de burger/cliënt                                                                                                                          4x
Meer diversiteit aanbrengen in onze vastgoedportefeuille                                                                                                                3x
Huurovereenkomst(en) opzeggen                                                                                                                                           2x
Concentratie op enkele locaties                                                                                                                                         -
Verzorgingshuizen: plaatsen verhuren aan andere doelgroep (VG, GGZ)                                                                                                     4x
Sloop (en vervangende) nieuwbouw                                                                                                                                        4x
Afstoten van vastgoed en verkopen aan een aanbieder (bijvoorbeeld woningcorporatie)
Vergroten vastgoedportefeuille                                                                                                                                          1x
Bron: Enquête onder zorgorganisaties
Zij plaatsen meerdere kanttekeningen bij de scenario’s. Zij ervaren dat (een deel) van hun vast-
goed een matige woonkwaliteit en/of bouwtechnische kwaliteit heeft, niet geschikt is om regulier te
verhuren of niet aan te wenden is voor een zwaardere doelgroep en moeten constateren dat zij
leegstand hebben. Ook wordt aangegeven dat verhuur van de appartementen in een verzorgings-
huis weliswaar een optie kan zijn, maar dat de bekostiging van de (overmaat aan) algemene ruim-
ten een behoorlijk knelpunt is.
Ook aan woningcorporaties is gevraagd welke gevolgen zij verwachten in de komende vijf jaar als
gevolg van overheidsbeleid. Daarbij wordt vooral het volgende aangegeven (N=6):
  Betere samenwerking met zorgorganisaties (6x).
Referentie         tt/als/mlo/r/14.012                                                                                                                                                  Blad 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>   Huuropzegging door of scherpere contractonderhandelingen van zorgorganisaties (wooncom-
    plexen, dagbestedingslocaties, kantoorruimten) (4x).
   Te weinig aanbod voor de doelgroepen die voorheen intramuraal verbleven (4x).
   Leegstand/moeizame verhuur (2x).
2.3              Confrontatie vraag en aanbod
Geschikte woningen
Figuur 9. Confrontatie geschikte huurwoningen (inclusief nieuwbouw) en het aantal
huishoudens met beperkingen, 2025, per gemeente
Bron: Geriscoop, opgave woningcorporaties (bewerking Atrivé)
In 2025 zijn er circa 21.040 mensen met een beperking en circa 8.040 geschikte huurwoningen (1
of meer sterren), zie figuur 9. Er zijn circa 13.000 nultredenkoopwoningen. Op het eerste oog is er
geen probleem: er zijn voldoende geschikte woningen. Maar het aanbod van nultredenwoningen
wordt niet uitsluitend door mensen met een fysieke beperking bewoond: slechts 30% wordt be-
woond door mensen met een beperking.
Referentie        tt/als/mlo/r/14.012                                                   Blad 19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Figuur 10. Confrontatie potentieel geschikte woningen en het aantal huishoudens met
beperkingen, 2013-2025, per gemeente
Bron: Geriscoop, opgave woningcorporaties (bewerking Atrivé)
Als in de bestaande voorraad volop aangepast zou worden om het aanbod aan geschikte woningen
uit te breiden, zijn er in theorie ruim voldoende potentiële eengezinswoningen beschikbaar om dat
mogelijk te maken. In de praktijk is het echter nog niet zo eenvoudig om inwoners er toe te bewe-
gen om hun woning geschikt te maken.
Dementiezorg
Figuur 11. Confrontatie vraag en aanbod dementiezorg 2023 per gemeente
Bron: Onderzoek Monitor Wonen en Zorg provincie Gelderland, 2013 (bewerking Atrivé)
Referentie         tt/als/mlo/r/14.012                                                  Blad 20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Voor mensen met dementie zijn de plannen voor intramurale plaatsen groter dan de behoefte. In
2023 is er behoefte aan 880 plaatsen, terwijl er plannen zijn om het aanbod naar 1.020 plaatsen
uit te breiden.
Ontwikkelingen in maatschappij en regelgeving kunnen deze verhouding veranderen, zoals een
verdergaande vorm van scheiden wonen en zorg of juist andersom, hogere druk op verpleeghuizen
door een hogere levensverwachting, minder mantelzorg en minder meerzorg in verzorgingshuizen.
Woonzorg
Voor de groep met een lage ZZP (‘woonzorg’), zo’n 560 mensen nu en groeiend naar 800 mensen
in tien jaar tijd, wordt in de monitor Wonen-Zorg provincie Gelderland geen directe relatie gelegd
tussen vraag en aanbod. Het is namelijk de vraag of de huidige resterende verzorgingshuisplaatsen
kwalitatief voldoen aan de vraag. En kan de behoefte naar dit segment deels worden opgevangen
door geschikte woningen of de huidige woning met thuiszorg en een goede sociale structuur?
2.4               Conclusie
De opgave in de ouderensector is groot als gevolg van de forse vergrijzing, met name in de kleine
kernen. Als gevolg van de vergrijzing en het ingezette beleid van scheiden wonen en zorg neemt
het aantal mensen met een fysieke beperking28 en het aantal mensen met dementie dat thuis
woont toe, evenals de behoefte aan ‘woonzorg’ voor mensen met een lage ZZP.
Er is tekort aan geschikte (nultreden)woningen doordat meer dan de helft van de woningen be-
woond wordt door mensen zonder een beperking. Dat geldt met name in de koopsector. Naast fy-
sieke beperkingen neemt met het ouder worden de kans op een visuele of auditieve beperking toe.
Mensen met deze beperkingen kunnen baat hebben bij (kleine) aanpassingen in de woning waar-
door zij ondanks hun ziekte of beperking toch zelfstandig kunnen blijven wonen (middels verlich-
ting, kleurstelling, herkenning, thuistechnologie).
Voor mensen met dementie wordt het intramurale aanbod (verpleeghuis of kleinschalig groepswo-
nen) zo’n 140 plaatsen groter dan de verwachte vraag op het moment dat de plannen van de zorg-
organisaties doorgang krijgen.
Een belangrijke groep is de grote groep mensen met dementie die thuis woont en ook nog voor
40% alleenstaand is. Hierop zal het aanbod aan woningen, sociale structuur en zorg voorbereid
moeten zijn.
Een andere belangrijke nieuwe groep op de woningmarkt zijn de senioren met een lage ZZP die
voorheen in een verzorgingshuis terecht konden. Zij hebben een behoefte aan het woonmilieu van
een verzorgingshuis: ‘woonzorg’ (anders waren zij daar niet heen verhuisd). Hoe vangen wij deze
doelgroep goed op in de woning- en zorgmarkt?
28
    In het cijfermateriaal zijn alle inwoners met een fysieke beperking meegenomen.
Referentie          tt/als/mlo/r/14.012                                                   Blad 21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>3                Gehandicaptenzorg en geestelijke ge-
                 zondheidszorg
3.1              Vraag
In figuur 12 is het aantal CIZ-indicaties GZ (gehandicaptenzorg) en GGZ weergegeven per ge-
meente.
Figuur 12. Aantal CIZ-indicatie GZ en GGZ per gemeente
Bron: CIZ 2013
Op basis van de bevolkingsprognose, CIZ-indicaties en overheidsbeleid (zie bijlage 3 voor metho-
diek) is de behoefte aan intramurale plaatsen berekend.
  Overheidsbeleid (nieuwe cliënten):
  1 januari 2013: GGZ 1 en GGZ 2, VG 1 en VG 2 vanaf 23 jaar.
  1 januari 2015: VG 3 (50%).
  1 januari 2016: LG 1, LG 3, ZG 1 (zowel auditief als visueel).
Referentie        tt/als/mlo/r/14.012                                                   Blad 22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Figuur 13. Gevolgen extramuralisering Regio Rivierenland, GZ en GGZ, 2013-2025
Bronnen: CIZ, Primos 2012, zorgkantoren (bewerking Atrivé)
Als er géén sprake zou zijn van extramuralisering (blauwe pijl) zou de behoefte de komende 5 jaar
licht toenemen en daarna weer afnemen naar het huidige niveau (1.550 plaatsen).
Als gevolg van het ingezette overheidsbeleid van scheiden wonen en zorg (gele pijl) neemt echter
de behoefte aan intramurale plaatsen af met circa 320 in 2025 (rode balkjes).
Figuur 14. Indicaties uitgesplitst naar ZZP’s voor GZ en GGZ 2013-2025 Regio Rivieren-
land
Bronnen: CIZ, Primos 2012, zorgkantoren (bewerking Atrivé)
Referentie        tt/als/mlo/r/14.012                                                  Blad 23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>In figuur 15 zijn de gevolgen van extramuralisering in de GZ- en GGZ-sector per gemeente opge-
nomen. In absolute aantallen zullen in de komende 10 jaar vooral in Tiel mensen uit de GZ- en
GGZ-sector op de ‘reguliere’ woningmarkt blijven die voorheen intramuraal zouden verblijven. Op-
vallend is dat de aantallen die in Geldermalsen op de reguliere woningmarkt blijven in verhouding
(ten opzichte van huidig aantal indicaties in deze sectoren; zie figuur 16) laag zijn. Dit is te verkla-
ren door het feit dat cliënten in Geldermalsen naar verhouding een hogere ZZP hebben dan in de
andere gemeenten.
Figuur 15. Gevolgen extramuralisering 2013-2025 per gemeente
Bron: Impactscan Atrivé
3.2              Confrontatie vraag en aanbod gehandicaptenzorg
Huidige situatie
Het huidige aanbod in de GZ bestaat (afgerond) uit 580 plaatsen beschermd wonen, 135 plaatsen
begeleid zelfstandig wonen intramuraal en 45 extramuraal, 65 plaatsen crisisopvang en 250 plaat-
sen in ouderinitiatieven (intramuraal).
In onderstaande figuur is het huidige aantal indicaties in de gehandicaptensector geconfronteerd
met het huidige aanbod. Daaruit blijkt dat er regionaal gezien meer mensen recht hebben op ge-
handicaptenzorg met verblijfsindicatie dan zij nu blijkbaar afnemen binnen de regio (zie ook tekst-
vak voor uitleg). Voor Geldermalsen en in beperkte mate Tiel geldt het omgekeerde: het aanbod is
daar groter dan het aantal inwoners met een AWBZ-indicatie voor GZ. In beide gemeenten heeft
zorgorganisatie ‘s Heerenloo vrij veel aanbod met een regionale functie.
Het CIZ heeft informatie over het aantal cliënten met een geldig indicatiebesluit op peildatum 1-1-
2013. Hierbij zijn de volgende kanttekeningen te maken:
    De woonplaats van een cliënt wordt bepaald op basis van actuele gegevens uit de Gemeente-
     lijke basisadministratie (GBA) in de meest recente indicatie van de cliënt. Mogelijk is een cliënt
Referentie        tt/als/mlo/r/14.012                                                        Blad 24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>    na het verkrijgen van een indicatie verhuisd en heeft hij zich elders ingeschreven.
   Het is niet bekend of cliënten het recht op zorg bij een zorgaanbieder verzilveren29.
   Er kan een verschil optreden als cliënten in een andere gemeente dan waar zij wonen de zorg
    consumeren. Voorbeeld: een kind dat in een gemeente woont wordt naar de dagbesteding ge-
    bracht in een buurgemeente. Dit kind telt dan mee in de gemeente waar het woont; niet in de
    gemeente waar het zorg ontvangt (met name van belang bij hoofdstuk 5 over de Wmo).
Figuur 16. Confrontatie vraag en aanbod intramuraal Gehandicaptenzorg 2013 per ge-
meente
Bron: Opgave zorginstellingen, Impactscan Atrivé.
Toekomstige situatie
In de komende jaren vindt er uitbreiding plaats in de GZ met 130 intramurale plaatsen (zie bijlage
voor specificatie). Bij benutting van alle indicaties is er vrijwel sprake van evenwicht in vraag en
aanbod (iets groter aanbod dan de vraag).
Het beeld verschilt per gemeente. In Geldermalsen en Tiel is er het aanbod ruimer dan de lokale
vraag.
29
   Via Vektis is deze informatie wel te verkrijgen (en CAK). Vektis levert gegevens over alle cliënten die gedu-
   rende een jaar zorg hebben geconsumeerd. CIZ (en het zorgkantoor) gaan uit van een peildatum (1-1-
   2013).
Referentie         tt/als/mlo/r/14.012                                                              Blad 25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Figuur 17. Confrontatie vraag en aanbod intramuraal Gehandicaptenzorg 2025 per ge-
meente
Bron: Opgave zorginstellingen, Impactscan Atrivé
Het extramurale aanbod neemt in de komende jaren toe van 44 woningen naar circa 240 (begeleid
zelfstandig wonen). Ook dit aanbod is vrijwel in evenwicht met de vraag als gevolg van de extra-
muralisering.
In Culemborg en Geldermalsen is het aanbod groter dan de lokale vraag, terwijl in Tiel er op basis
van de berekening een tekort is aan huisvesting voor mensen met een beperking.
Figuur 18. Confrontatie vraag en aanbod extramuraal Gehandicaptenzorg 2025 per ge-
meente
Bron: Opgave zorginstellingen, Impactscan Atrivé
Referentie       tt/als/mlo/r/14.012                                                   Blad 26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>3.3              Confrontatie vraag en aanbod Geestelijke Gezond-
                 heidszorg
Evenals bij de Gehandicaptenzorg kan voor de GGZ-sector in de regio geconcludeerd worden dat er
meer inwoners een indicatie hebben voor GGZ dan er plaatsen zijn (zie tekstvak in paragraaf 3.2).
Vooral de gemeente Tiel valt op in onderstaande figuur. Het aanbod aan intramurale plaatsen is
groter dan het aantal cliënten dat recht heeft op deze zorg. Dit zal te maken hebben met de regio-
nale functie van Tiel.
Figuur 19. Confrontatie vraag en aanbod intramuraal Geestelijke Gezondheidszorg 2013
per gemeente
Bron: opgave zorginstellingen, Impactscan Atrivé
Toekomstige situatie
Volgens opgave van de GGZ-instellingen zijn er (nog) geen plannen om het aanbod uit te breiden
of in te krimpen. Als gevolg van demografische ontwikkelingen zal de intramurale vraag licht afne-
men. Vanwege de beperkte verschuivingen in vraag en aanbod treden er weinig verschillen op tus-
sen de situatie in 2013 en situatie in 2025.
Referentie        tt/als/mlo/r/14.012                                                  Blad 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Figuur 20. Confrontatie vraag en aanbod intramuraal Geestelijke Gezondheidszorg 2025
per gemeente
Figuur 21. Confrontatie vraag en aanbod extramuraal Geestelijke Gezondheidszorg 2025
per gemeente
Er is in 2025 behoefte aan zo’n 55 extramurale woonvormen voor GGZ-cliënten, terwijl het aanbod
beperkt is.
Referentie       tt/als/mlo/r/14.012                                                 Blad 28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>3.4             Conclusie
Zowel in de gehandicapten- als de GGZ-sector geldt dat er regionaal gezien meer mensen recht
hebben op zorg met verblijf dan zij nu blijkbaar afnemen binnen de regio. In de GZ-sector hebben
Geldermalsen en Tiel een regionale functie. Als in de toekomst alle cliënten in de GZ-sector hun in-
tramurale indicatie verzilveren in de regio, is er vrijwel sprake van een evenwicht in vraag en aan-
bod (inclusief nieuwbouw). Als zij naar elders gaan of extramuraal blijven wonen is er al gauw
sprake van een overschot aan intramurale capaciteit. (Nog meer) nieuwe intramurale initiatieven in
de GZ-sector zijn niet wenselijk.
In de Geestelijke Gezondheidszorg is er alleen beperkte uitbreiding gewenst in het extramurale
segment.
Referentie       tt/als/mlo/r/14.012                                                      Blad 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>4                  Wmo
Per 1 januari 2015 wordt naar verwachting een drietal functies (begeleiding individueel, begeleiding
groep, kortdurend verblijf) en het vervoer naar begeleiding vanuit de AWBZ overgeheveld naar de
Wmo. In het conceptwetsvoorstel Wmo van 14 januari jl. staat dat persoonlijke verzorging niet
naar de gemeenten gaat (waar eerst wel sprake van was), maar naar de zorgverzekeraars. In pa-
ragrafen 4.1 en 4.2 wordt aangegeven hoe groot het huidige en verwachte gebruik van de over te
hevelen functies is (voor zover mogelijk), zonder persoonlijke verzorging. In de bijlage zijn onder-
staande tabellen en figuren opgenomen inclusief persoonlijke verzorging.
Vervolgens wordt in de paragrafen daarna gegevens gepresenteerd over mantelzorg, eenzaamheid
en overlast. In de maatschappij wordt namelijk verwacht dat de beleidsontwikkelingen in de AWBZ
en Wmo onder andere tot effect hebben dat mantelzorgers overbelast worden, de eenzaamheid
toeneemt en er overlast in wijken ontstaat doordat mensen met een begeleidingsvraag in de wijk
gaan wonen.
Ter onderbouwing en verfijning van de kwantitatieve gegevens is er een klantenforum en workshop
met professionals georganiseerd. De uitkomsten van beide bijeenkomsten zijn verwerkt in dit
hoofdstuk.
4.1                Huidige indicaties nieuwe Wmo-functies
Uit tabel 13 blijkt dat per 1 januari 2013 in totaal 2.780 inwoners uit Regio Rivierenland recht had-
den op één (of meerdere) functies uit de AWBZ, die mogelijk in 2015 naar de Wmo overgeheveld
worden. Een deel van de cliënten krijgt daarbij ook functies die naar de zorgverzekering gaan (PV:
persoonlijke verzorging) of in de AWBZ blijven (BH: behandeling).
Tabel 13. Aantal cliënten 1-1-2013 per gemeente met indicatie nieuwe Wmo-functies
(exclusief cliënten die alleen indicatie hebben voor PV)
                                                                                                              Neder-Betuwe
                                                                                                                                                           West Maas en
                                                        Geldermalsen
                                                                                                                                                                                                Regio
                                        Culemborg                           Lingewaal        Maasdriel                            Neerijnen                               Zaltbommel
                           Buren                                                                                                                   Tiel
      Functiecategorie
                                                                                                                                                              Waal                          Rivierenland
PV + VP                            75         60                       40               20               70                  50               30     115             50                65         575
PV + BH (+VP)                       0         10                                                          5                                    0      10              0                            25
BGI-sec                            50        140                       80               15               75                  80               35     255             50         110               890
BGI + PV                           15         20                       15                5               10                  15                0      45              5          15               145
BGG-sec                            25         20                       15               10               25                  40                5      50             15          10               215
BGG + PV                           25         25                       30                                25                  20               10      35             20          20               210
BGI + BGG (sec)                    10         10                       10                                10                  15                5      40             15          15               130
BGI + BGG + PV                      5         10                        5                                 5                  10                0      30              5           5                75
BG+ VP/BH (+PV)                    20         20                       20                                10                  15               15      30             10          25               165
KVB (+BGI/BGG/PV/VP/BH)            10          5                       10                                10                  10                5       5              0           5                60
PTZ                                 5                                                                                         5                        5              5                            20
Onbekend                           50               5                  10               10               15                  25               30      60             40                25         270
Totaal                        290            325               235                      60        260                285               135           680         215            295           2.780
Bron: CIZ
Referentie          tt/als/mlo/r/14.012                                                                                                                                     Blad 30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>     Persoonlijke verzorging (PV): bijvoorbeeld hulp bij het douchen, aankleden of naar het toilet
                                     gaan.
     Begeleiding groep (BGG):        begeleiden van activiteiten (dagopvang, dagbesteding).
     Begeleiding individueel (BGI): begeleiding bij onderhouden van sociale contacten, plannen van
                                     activiteiten, regelen van financiën, vanwege problemen in ge-
                                     drag, oriëntatie, concentratie.
     Kortdurend verblijf (KVB):      verblijf in instelling voor maximaal 3 etmalen (72 uur) per week.
                                     Ter ontlasting van mantelzorg. Voor mensen die permanent toe-
                                     zicht nodig hebben.
     Behandeling (BH):               revalidatie of behandeling van een chronische ziekte
     Verpleging (VP):                bijvoorbeeld wonden verzorgen of injecties geven
     Palliatieve terminale zorg (PTZ): zorg aan mensen die ongeneeslijk ziek zijn
     Vervoer:                        van en naar een AWBZ-instelling voor begeleiding.
In tabel 14 is de omvang van de indicaties in uren (begeleiding en kortdurend verblijf) en ritten
(vervoer naar begeleiding30) uitgedrukt.
De omvang van de indicaties (in uren en ritten) is relatief gezien (ten opzichte van inwoneraantal-
len) het hoogst in de gemeenten Neder-Betuwe, Neerijnen, Tiel. In gemeenten Lingewaal is de om-
vang daarentegen (erg) laag.
Tabel 14. Omvang indicaties nieuwe functies Wmo per 1 januari 2013 per gemeente
                                                                                             Neder-Betuwe
                                                                                                                                 West Maas en
                                                 Geldermalsen
                                                                                                                                                                 Regio
                                     Culemborg                  Lingewaal        Maasdriel                  Neerijnen                           Zaltbommel
  Totaal aantal eenheden
                             Buren                                                                                       Tiel
 (uren, ritten of etmalen)
                                                                                                                                    Waal                     Rivierenland
     per week (2013)
Begeleiding individueel        533     445         367                      53     382         554                 168   1.299       429          502         4.730
Begeleiding groep            1.630   1.500       1.752                      92   1.650       2.056                 990   3.728     1.438        1.414        16.250
Kortdurend verblijf            120       0         120                       0     336         250                 144     144         0            0         1.114
Vervoer bij begeleiding        246     260         312                      15     275         353                 156     472       152          225         2.466
Totaal                       2.528   2.205       2.551                 160       2.643       3.212          1.457        5.643     2.019        2.141        24.735
Bron: CIZ
Opvallend bij de huidige indicaties van de nieuwe AWBZ-functies is Lingewaal. In deze gemeente is
het aantal indicaties erg laag en in die gemeente zijn relatief meer inwoners met een indicatie voor
begeleiding individueel.
De indicatie kortdurend verblijf is niet in alle gemeenten afgegeven. Vooral in de gemeenten Maas-
driel, Neerijnen en Neder-Betuwe wonen mensen met een indicatie voor kortdurend verblijf.
30
      Het CIZ geeft bij een indicatie voor begeleiding aan of diegene voor vervoer in aanmerking komt.
Referentie            tt/als/mlo/r/14.012                                                                                                         Blad 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Figuur 22. Huidige indicaties AWBZ-functies (per 1-1-2015 overheveling naar Wmo) in %
per gemeente
Bron: CIZ
4.2             Verwachte ontwikkeling omvang nieuwe Wmo-functies
Het potentiële recht op nieuwe Wmo-functies is berekend voor de periode 2013 tot 2025.
Daarbij gaan wij er voorlopig vanuit dat de indicatiestelling ongewijzigd blijft, oftewel dat een toe-
komstige cliënt evenveel ‘kans’ heeft om geïndiceerd te worden als huidige cliënten. Als gevolg van
de demografische ontwikkeling en het scheiden van wonen en zorg zal de vraag naar alle functies
fors toenemen, met name naar begeleiding in groepsverband.
Referentie       tt/als/mlo/r/14.012                                                       Blad 32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Figuur 23. Potentiële vraag Wmo-diensten (uren per week of aantal ritten), 2013-2025
Regio Rivierenland
Bron: CIZ, Primos (bewerking Atrivé)
Tabel 15. Potentiële vraag Wmo-diensten (uren per week of aantal ritten) 2013-2025
Regio Rivierenland
                                                     Geldermalsen                           Neder-Betuwe
                                                                                                                               West Maas en                    Regio
                                         Culemborg                  Lingewaal   Maasdriel                  Neerijnen                          Zaltbommel
  AWBZ-diensten naar Wmo
                                 Buren                                                                                 Tiel
 (uren, ritten of etmalen) per
                                                                                                                                  Waal                     Rivierenland
          week totaal
                         2013    2.528   2.380       2.551               160    2.643       3.212          1.457       5.643     2.019        2.141        24.735
                         2015    2.869   2.480       2.922               197    2.880       3.686          1.612       6.226     2.417        2.545        27.833
                         2020    3.464   2.930       3.566               260    3.420       4.195          1.927       7.279     2.918        3.047        33.004
                         2025    3.904   3.175       3.956               290    3.687       4.312          2.161       7.541     3.142        3.193        35.362
Bron: CIZ, Primos (bewerking Atrivé)
4.3                 Eenzaamheid
Eenzaamheid31 ontstaat als iemand het gevoel heeft er alleen voor te staan, zoals iemand die een
partner door overlijden of scheiding is kwijtgeraakt. Ook persoonlijke eigenschappen zoals een te-
kort aan sociale vaardigheden, een laag zelfbeeld en introversie kunnen tot (langdurende) een-
zaamheid leiden. Daarnaast kunnen ook gezondheidsproblemen de kans op eenzaamheid
vergroten.
Eenzame mensen zijn ongezonder, zij hebben een grotere kans op depressie, suïcide en hartaan-
doeningen. Mensen die eenzaam zijn, doen vaker een beroep op de gezondheidszorg.
Het voorkomen van eenzaamheid heeft dus zowel een persoonlijk (kwaliteit van leven) als financi-
eel belang.
31
     Bron: Kamerbrief Eenzaamheid, 20 oktober 2012 (staatssecretaris VWS).
Referentie            tt/als/mlo/r/14.012                                                                                                       Blad 33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Van alle inwoners van Rivierenland kent 40% eenzaamheidsgevoelens: 32% matig, 5% ernstig en
3% zeer ernstig. Eenzaamheid komt in alle geledingen van de bevolking voor, maar hoe ouder men
is, hoe vaker men matig eenzaam is. (Zeer) ernstige eenzaamheid komt in alle leeftijdsgroepen
even vaak voor.
Figuur 24. Vormen van eenzaamheid 2013 per gemeente
Bron: GGD Gelderland-Zuid
In Tiel en Culemborg ervaart een hoger aandeel inwoners eenzaamheid (geldt voor alle drie de
vormen).
Als wij er vanuit gaan dat de eenzaamheid binnen een leeftijdsklasse in de komende jaren constant
blijft, zal als gevolg van de vergrijzing het aantal mensen met matige eenzaamheid in de regio tot
en met 2025 met ruim 30.000 inwoners toenemen.
Referentie         tt/als/mlo/r/14.012                                                 Blad 34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Figuur 25. Verwachte eenzaamheid 2013-2025 Regio Rivierenland
Bron: GGD Gelderland-Zuid, Primos (bewerking Atrivé)
4.4                   Kwetsbaarheid
Kwetsbare senioren hebben meer risico op ongewenste gezondheidsuitkomsten, zoals vallen, een-
zaamheid, afhankelijkheid. Aandacht voor deze doelgroep is van groot belang omdat kwetsbaar-
heid iemands levenskwaliteit, maar ook zijn levensverwachting, aantast. Wie kwetsbaar is
geworden en dat blijft, heeft een vijf keer grotere kans om opgenomen te worden in een zorgin-
stelling dan mensen die blijvend niet-kwetsbaar zijn. De kans op vroegtijdig overlijden is voor blij-
vend kwetsbare ouderen bijna drie keer groter dan voor ouderen die niet-kwetsbaar blijven32.
Van de 65-plussers in Regio Rivierenland is 15% lichamelijk kwetsbaar, 20% psychisch en 20% so-
ciaal. De fysieke kwetsbaarheid van 65-plussers is het hoogst in Neder-Betuwe (18% tegenover
15% regionaal). Deze gemeente heeft ook een hoger aandeel 65-plussers met psychische kwets-
baarheid, samen met de gemeenten Neerijnen en Buren.
In gemeenten Tiel, Culemborg en Zaltbommel is de sociale kwetsbaarheid onder 65-plussers iets
hoger.
Tabel 16. Kwetsbaarheid 2013 per gemeente
                                                                                                                                                                      West maas en
                                                         Geldermalsen                                             Neder-Betuwe
                                                                                                                                                                                                           Regio
                                       Culemborg                              Lingewaal         Maasdriel                              Neerijnen                                     Zaltbommel
                         Buren                                                                                                                           Tiel
                                                                                                                                                                                                        Rivierenland
                                                                                                                                                                          waal
Fysiek kwetsbaar            14%              14%                 16%                13%               16%                 18%                15%           15%               17%            14%                15%
Psychisch kwetsbaar         21%              17%                 19%                16%               20%                 22%                23%           20%               16%            17%                20%
Sociaal kwetsbaar           18%              22%                 19%                16%               19%                 18%                20%           22%               20%            21%                20%
Fysiek kwetsbaar                 592               579                  688               238               611                  596               279          917            554                586       5.556
Psychisch kwetsbaar              889               703                  817               292               764                  728               428   1.222                 521                712       7.408
Sociaal kwetsbaar                762               910                  817               292               726                  596               372   1.345                 652                879       7.408
Bron: GGD Gelderland Zuid (bewerking Atrivé)
32
     Bron: SCP, Kwetsbare ouderen, 2011.
Referentie            tt/als/mlo/r/14.012                                                                                                                                                         Blad 35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>4.5                     Mantelzorgers
Circa 11% van de bevolking is langdurig of intensief mantelzorger, oftewel verleent minstens 3
maanden of minstens 8 uur per week onbetaalde zorg aan iemand in de omgeving die zorg nodig
heeft.
Tabel 17. Mantelzorgers 2013 per gemeente (abs. en in %)
                                                                                                                                      West maas en
                                                      Geldermalsen                                 Neder-Betuwe
                                                                                                                                                                     Regio
                                          Culemborg                  Lingewaal         Maasdriel                  Neerijnen                          Zaltbommel
  Aantal mantelzorgers per
                                 Buren                                                                                        Tiel
gemeente dat lang óf intensief
                                                                                                                                                                  Rivierenland
                                                                                                                                          waal
           zorgt
                      Absoluut    2.432     2.126       1.805                    858     2.452       1.829          1.000     2.268       1.319        2.431       18.935
                            %    12,2%    10,2%            9,2%      10,1%             13,2%       11,2%          11,2%        7,1%        9,1%      12,2%          10,6%
Bron: GGD Gelderland-Zuid (bewerking Atrivé)
Mantelzorg wordt vaker door vrouwen gegeven en vaker door 50-64 jarigen. Tien procent van de
mantelzorgers voelt zich zwaar belast door het geven van mantelzorg.
Het aantal mantelzorgers is in Maasdriel, Buren en Zaltbommel het hoogst. In Tiel is het aandeel
inwoners dat mantelzorg verleent het laagst. Mogelijk dat dit te verklaren valt door de stedelijke
omgeving, waar minder mensen familie in de nabijheid hebben wonen om mantelzorg te verlenen.
Het gemeentelijke mantelzorgbeleid en het geloof spelen mogelijk een rol bij de gemeenten met
het relatief hoge aandeel mantelzorgers.
Figuur 26. Ontwikkeling aantal mantelzorgers 2013-2025 Regio Rivierenland
Bron: GGZ Rivierenland, SCP (bewerking Atrivé)
Als wij ervan uitgaan dat de kans dat iemand mantelzorger is in een bepaalde leeftijdsklasse in de
komende jaren gelijk blijft, dan neemt het aantal mantelzorgers de komende jaren slechts toe met
circa 1.000 inwoners. Dit is als volgt te verklaren. Driekwart van de mantelzorgers is jonger dan 65
Referentie                tt/als/mlo/r/14.012                                                                                                             Blad 36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>jaar. Deze groep neemt in de komende jaren in omvang af èn is steeds minder bereid of in staat
om mantelzorg te verlenen (bijvoorbeeld omdat zij verder weg wonen van hun ouders 33).
4.6              Overlast
Wordt het woongenot in dorpen en wijken aangetast als doelgroepen met een psychiatrische ach-
tergrond of een verstandelijke beperking meer zelfstandig blijven wonen en hun begeleiding min-
der intensief wordt of wegvalt? Deze vraag is moeilijk te kwantificeren voor de gemeenten in Regio
Rivierenland, maar uit onderzoek34 naar woonoverlast van begeleid wonen (in kleinschalige woon-
projecten) en cliënten met ambulante begeleiding, blijkt het volgende.
Als cliënten van een begeleid wonen project de begeleiding accepteren en de begeleiding klachten
van woonoverlast serieus neemt, is er wat betreft extra belasting voor een wijk of dorp niet zoveel
aan de hand. De uitdaging zit vooral bij de groep cliënten die nog geen woonbegeleiding ontvangt
en deze eigenlijk wel nodig heeft, omdat zij ernstige overlast veroorzaken. Deze mensen dienen
opgespoord te worden, om hen vervolgens adequate hulp te bieden. De regio werkt rondom deze
thematiek samen in het Veiligheidshuis Rivierenland.
Een eenvoudig model voor de analyse van maat-
schappelijke vraagstukken, zoals overlast, is het
balansmodel35. Aan de ene kant van de balans
staan de factoren waar mensen last van hebben
(de draaglast), rechts de krachten waarmee men-
sen die problemen kunnen oplossen (de draag-
kracht). Meer zicht op de draaglast van bewoners
maakt het mogelijk ze te ontlasten. Meer kennis
van de draagkracht helpt om ze te versterken. Dit
balansmodel werkt op individueel en collectief ni-
veau (straat, wijk). Vertaling van dit model naar
mogelijke overlast door het zelfstandig blijven wonen van kwetsbare doelgroepen betekent dat er
oog moet zijn voor de draaglast van een wijk (overlast, oftewel buurtzorgen). Die moet in balans
blijven, door de lasten te verminderen of de kracht te versterken.
Draaglast                                            Draagkracht
Geldzorgen                                           Intelligentie en aanpassingsvermogen
Kopzorgen                                            Sociale vaardigheden
Zorgzorgen                                           Zelfbeeld en zelfvertrouwen
Buurtzorgen                                          Gezondheid/lichamelijke conditie
33
    Bron: SCP, Kwetsbare ouderen, 2011.
34
    Quickscan woonoverlast in Den Haag. Verkennend onderzoek naar de relatie tussen woonoverlast, kwetsba-
    re personen en begeleid wonen, januari 2011.
35
    Buurtbewoners in balans, december 2008, SEV/Laagland’advies (nu: Atrivé).
Referentie         tt/als/mlo/r/14.012                                                        Blad 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>4.7             Uitkomsten klantenpanel
In het klantenpanel zijn wij met 15 cliënten en mantelzorgers in gesprek gegaan over de (verwach-
te) gevolgen van de beleidsontwikkelingen op het terrein van WWZ. En vervolgens over hun be-
hoeften en knelpunten in het kader van zelfstandig blijven wonen en het gebruik van Wmo-
ondersteuning en andere diensten. De uitkomsten geven een kwalitatieve aanvulling op het kwanti-
tatieve beeld en zijn derhalve niet representatief.
Men is somber over de nabije toekomst vanwege verwachte bezuinigingen en onduidelijkheid over
onder andere PGB en dagbesteding. Men vraagt zich af of gemeenten wel in staat zijn om de nieu-
we taken adequaat uit te voeren. ‘Ontstaat er in 2014 straks een ‘gat’ waardoor ik geen gebruik
meer kan maken van de dagbesteding’? Men wil duidelijkheid. Tevens maakt men zich zorgen over
het toenemende beroep op mantelzorgers, terwijl de taken van een mantelzorgers als (zeer) belas-
tend worden ervaren. De deelnemers zijn over het algemeen 24 uur per dag mantelzorger van een
gehandicapt kind, partner of ouder.
Behoefte cliënten
In aanvulling op datgene waarvan zij reeds gebruik maken, wordt aangegeven dat vooral behoefte
is aan:
    Woningaanpassingen (onder andere traplift).
    Toegankelijke woonomgeving/openbare ruimte
    Begeleiding in het dagelijkse leven bij mensen met beperkingen.
    Aandacht voor eenzaamheid (ontmoeting, een maatje om mee te praten, maaltijdservice, al-
     leenstaande automatisch een bezoekje brengen).
    Eén contactpersoon/vast team van verzorgenden.
Men noemt diverse situaties waaruit onduidelijkheid over indicaties bestaat: ‘Waarom wordt het
wel vergoed bij de overbuurman en niet bij mij?’, ‘Waarom krijg ik als alleenstaande minder huis-
houdelijke hulp dan toen wij nog samen waren, terwijl ik het nu harder nodig heb?’.
‘Je wordt eenzaam als je hulp/verzorging krijgt. Je kunt niet van huis, omdat je moet wachten tot
je hulp/zorg is geweest. Je kunt in de tussentijd niet naar een activiteit in het wijkcentrum’.
Behoefte mantelzorgers
Een aantal aanwezige mantelzorgers gaat graag naar een mantelzorgcafé om met lotgenoten te
praten en samen activiteiten te ondernemen. Een aantal mantelzorgers geeft echter aan daar geen
tijd voor te hebben, naast het werk en te verlenen zorg. Zij zijn meer gebaat bij goede vervanging
van henzelf. Een reservemantelzorger. Daar is bij alle aanwezige mantelzorgers grote behoefte
aan. Bij allochtone mantelzorgers speelt verder nog mee dat ontlasting van de taken moeilijker is
vanwege de taalbarrière van de verzorgende met de directe buurt.
Zij spreken de wens uit dat het eenvoudiger wordt om informatie te vinden (op 1 punt), zonder een
afspraak te maken. Een suggestie is om een handboek te maken voor mensen met een ondersteu-
nings- en zorgvraag. Verder is er behoefte aan meer informatie nadat je de Wmo-beschikking hebt
ontvangen. Welke weg moet je bewandelen als uit de beschikking blijkt dat je niet toegekend krijgt
waar je behoefte aan hebt?
Aandachtspunten
Naast knelpunten in landelijke regelgeving worden de volgende aandachtspunten meegegeven
vanuit het panel:
    Gemeenten zouden meer zeggenschap moeten krijgen over de bouw (geschikte woningen).
Referentie        tt/als/mlo/r/14.012                                                       Blad 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>    De discussie tussen woningcorporaties en gemeenten over wel/niet inzetten van Wmo-gelden
     voor het collectief aanbrengen van woningaanpassingen.
    De kosten die gemaakt worden voor vervoersvoorzieningen en woningaanpassingen in de Wmo
     lijken veel te hoog (voorbeelden: aangepaste fiets voor € 8.000,-, WA-verzekering die door de
     gemeente betaald wordt terwijl je als burger ook WA-verzekerd bent).
    Werk combineren met mantelzorg. De ervaring is dat het zeer moeilijk is om werk te combine-
     ren met de taken als mantelzorg en niet elke werkgever de werknemer daarin ondersteund.
    Budgetbeheer wordt (in Tiel) niet meer vergoed.
    Als er regionaal gewerkt wordt, moeten de Wmo-vergoedingen regionaal ook identiek zijn
     (wordt als ‘oneerlijk’ beschouwd).
    Men heeft de indruk dat artsen, indicatiestellers niet uniform omgaan met toewijzen van hulp
     (‘bij de ene krijg je meer als bij de ander’).
    Overdracht van informatie over cliënten tussen medewerkers in de zorg (heeft men slechte er-
     varingen mee).
    Verhoogde kosten regiotaxi (verdubbeling van de tarieven).
    Geen jargon spreken als Wmo-consulent.
‘Als je zelf niet mondig bent, mis je veel hulp’.
4.8                Uitkomsten workshop met professionals
Professionals en vrijwilligers die zelfstandig wonende mensen begeleiden, verzorgen of ondersteu-
nen (wijkverpleegkundigen, ouderenadviseur, mantelzorgconsulent, ergotherapeut, Wmo-
consulenten et cetera.) hebben deelgenomen aan een workshop. Na een korte presentatie van het
project en een quickscan van het kwantitatieve onderzoek zijn de deelnemers in groepen uiteen
gegaan. In bijlage 4 is extra informatie opgenomen over vraagstelling en uitkomsten van de work-
shop.
Gevolgen voor cliënten/burgers
De volgende gevolgen worden aangegeven:
         Frustraties/onzekerheid/onduidelijkheid bij cliënten
         Zwakste/kwetsbare groepen gaan buiten boord vallen (niet mondig genoeg, geen netwerk,
          geen wederkerigheid)
         Toename eenzaamheid
         Toename belasting mantelzorger
         Minder zorg op maat, minder kwaliteit van zorg
         Risico: langer wachten op de zorg
         Zorginhoudelijke regie rond patiënten verbeteren (sociale wijkteams)
         Woningaanpassingen:
              o hoe oud worden in woningen die niet aan te passen zijn (kleine badkamer zonder
                   toilet; traplift zelf betalen)
              o mensen verplichten te verhuizen naar aangepaste woningen?
              o woningtoewijzing aangepaste woningen
         Particuliere dagbesteding wordt moeilijker door verlaging bijdrage vervoerskosten
         Geen indicatie voor thuisbegeleiding
Behoeften/knelpunten
De volgende behoeften/knelpunten zijn aangegeven:
         Mantelzorg voor allochtonen
         Mantelzorger heeft niet altijd vertrouwen in vrijwilliger
Referentie          tt/als/mlo/r/14.012                                                   Blad 39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>       Wederkerigheid van burgers onderling kan niet door alle burgers worden gegeven (bijvoor-
        beeld mensen met psychische beperkingen). Overheidsbeleid zet in op zelfredzaamheid. Bij
        doelgroepen die dat niet aankunnen zorgt aanspraak op zelfredzaamheid voor dalende re-
        gie, zelfzorg, welzijn. Samenredzaamheid dient ook aandacht te krijgen
       Te weinig samenwerking tussen Wmo en betreffende disciplines
       Woningaanpassingen:
             o te weinig geschikte woningen in eigen omgeving
             o te weinig goedkope aangepaste woningen
             o makkelijker maken van woningaanpassingen (mensen verhuizen niet uit hun socia-
                 le omgeving)
       Vraagverlegenheid
       Cliënt is nog geen eigen baas vanwege onzekerheid
       Domotica nog onbetaalbaar
       Er is behoefte aan één aanspreekpunt (voor mantelzorger en cliënt)
Vanuit ronde 1 zijn de volgende thema’s geselecteerd. Over deze thema’s zijn wij in ronde 2 (op-
lossingen) verder in gesprek gegaan:
       Vraagverlegenheid
       Eenzaamheid
       Ondersteuning mantelzorger
       Één aanspreekpunt
       Zelfredzaamheid
       Woningaanpassingen
Oplossingen
Vraagverlegenheid
       Moeilijk op te lossen.
       Erop af via sociale activiteiten
       Laagdrempelige voorlichting (via Kulturhus/buurtkrantje)
       Via informele contacten
       Ruimte krijgen van je eigen organisatie om hiermee aan de slag te gaan (voorbeeld: door
        seintje van buurtbewoner aanbellen bij diegene. Tijd genomen voor een huisbezoek)
Wie pakt op/ verantwoordelijk:
       Huisarts/praktijkondersteuner heeft hierin een belangrijke rol
       Wijkverpleegkundige heeft hierin een belangrijke rol: zichtbaar in de wijk, signaal- en
        schakelfunctie
       Gezamenlijke verantwoordelijkheid; wel regie bepalen (sociaal wijkteam)
       Nazorg: activiteitencentrum, dagopvang, inloop
Eenzaamheid
       Deelname aan activiteiten
       Sociaal netwerk mobiliseren
       Bezoek door vrijwilligers
       Contact via TV/computer
       Ouderen laten wonen in buurt met kinderen
       Ruildiensten
       Signaleren, warme overdracht!
       Mogelijk probleem: financiën
Wie pakt op:
       Ouderenadviseur/dementie verpleegkundige/MEE/politie et cetera
       Netwerkcoach: goede coördinatie (welke zorg is nodig; terugkoppeling signalen)
Referentie        tt/als/mlo/r/14.012                                                  Blad 40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Ondersteuning mantelzorg
       Goede informatievoorziening/voorlichting
       Lotgenotencontact
       Inzet vrijwilligers (+ vertrouwen verkrijgen van mantelzorger voor vrijwilliger)
       Tijdelijk hulp bieden (vrijwillig of professioneel)
       Waardering en erkenning. Het ZIEN van de taken die mantelzorg uitvoert.
       Kennis van mantelzorg meer gebruiken
       Nazorg
Wie pakt op:
       Mantelzorgconsulent
       Wijkteam
Eén aanspreekpunt
       Het overzicht is/moet zijn bij het Wmo-loket
       Warme overdracht (in plaats van digitaal)
       Wijkcontactpersoon
       Een bus (onafhankelijk van organisaties) die door alle dorpen/wijken in de regio rijdt (vaste
        dagen) voor informatie (1 loket/aanspreekpunt, laagdrempelig), ruimte voor ontmoeting et
        cetera. De bus valt onder verantwoordelijkheid van de gemeente. Financiële ontschotting,
        goede samenwerking/kennisoverdracht
Zelfredzaamheid
       Aanspreken op eigen verantwoordelijkheid
       Preventief: potentieel zwakke doelgroep
       Samenwerking bij overheveling intramuraal naar extramuraal (bijvoorbeeld alleen nacht-
        bewaking)
       Vrijwilligers: signalerende functie
Woningaanpassingen
       Verhuisvergoeding
       Meer maatwerk
       Mensen overtuigen/motiveren
       Uitleg waarom het beter is om te verhuizen (stap voor stap begeleiden)
       Terug naar het oude model
       Ontschotten (kosten traplift vanuit Wmo is goedkoper dan opname in een verzor-
        gings/verpleeghuis)
Overige opmerkingen:
       Zorg voor alternatieven als er functies/voorzieningen wegvallen na transitie
       Indiceren is maatwerk (kijk na de persoon)
       Ontschotten
4.9              Conclusies
Van de AWBZ-functies die mogelijk per 1 januari 2015 tot de gemeentelijke taken gaat horen, zijn
vooral indicaties afgegeven voor persoonlijke verzorging en begeleiding groep. Uitgaande van
voortzetting van de huidige indicatiestelling zullen dit ook de functies zijn waar het meeste aan-
spraak op wordt gedaan in de komende jaren. De vraag naar persoonlijke verzorging gaat zich
zelfs de komende tien jaar verdubbelen.
Referentie        tt/als/mlo/r/14.012                                                    Blad 41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Van alle inwoners van Rivierenland kent 40% eenzaamheidsgevoelens: 32% matig, 5% ernstig en
3% zeer ernstig. Eenzaamheid komt in alle geledingen van de bevolking voor, maar hoe ouder men
is, hoe vaker men matig eenzaam is.
Circa 11% van de bevolking is langdurig of intensief mantelzorger, oftewel verleent minstens 3
maanden of minstens 8 uur per week onbetaalde zorg aan iemand in de omgeving die zorg nodig
heeft.
Naast deze thema’s (eenzaamheid, mantelzorg(ondersteuning)) geven zowel cliënten en mantel-
zorgers als professionals aan dat er gewerkt moet worden aan een structuur waar er één aan-
spreekpersoon voor cliënten komt. Daarnaast zijn vraagverlegenheid, zelfredzaamheid en
samenredzaamheid, eigen kracht en maatwerk de thema’s voor de komende jaren.
Tabel 18. Opgaven binnen Wmo vanuit klantenforum en workshop met professionals
Klantenforum                                     Workshop met professionals en enquête organisa-
                                                 ties
        Woningaanpassingen                            Woningaanpassingen
        Verminderen eenzaamheid                       Verminderen eenzaamheid
        Mantelzorgondersteuning                       Mantelzorgondersteuning
        Één aanspreekpersoon                          Eén aanspreekpersoon/zorginhoudelijke
        Toegankelijke informatie                       regie (sociale wijkteams)
                                                       Vraagverlegenheid
                                                       Zelfredzaamheid/samenredzaamheid
                                                       Eigen kracht
                                                       MAATWERK
Bron: Klantenforum, workshop met professionals, enquête
Referentie        tt/als/mlo/r/14.012                                                         Blad 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>        5                De opgaven voor Regio Rivierenland
        In dit hoofdstuk concluderen wij op basis van het onderzoek (kwantitatief en kwalitatief) en de ge-
        sprekken voor welke opgaven de gemeenten in Regio Rivierenland staan. Opgaven voor gemeen-
        ten, in samenwerking met haar wonen-welzijn-zorgpartners. Deze opgaven vormden de input voor
        de Strategische Kamer, een bestuurlijke bijeenkomst waar gemeenten, zorg- en welzijnsorganisa-
        ties, corporaties en een afvaardiging van de Wmo-raden hun inbreng hebben geleverd voor de visie
        en thema’s van samenwerking.
        Wij onderscheiden 8 opgaven voor Regio Rivierenland:
                Strategie: spreiden of concentreren
                Bestaande woningen geschikt en toegankelijk maken
                Transformatie verzorgingshuiscapaciteit
                Terugbrengen intramurale plannen PG-zorg
                Behoefte aan woonzorg
                Mismatch in GZ en GGZ-sector
                Thuiswonende dementerenden
                Mensen Thuis.
        Opgave 1: Strategie spreiden of concentreren?
        Een belangrijk strategisch vraagstuk voor wonen en zorg is het dilemma van spreiden of concentre-
        ren van (woon)zorgvoorzieningen. De programmaraad Zelfredzaam wil het aanbod van de inten-
        sieve zorg concentreren, om daarmee te garanderen dat zware en specialistische zorg ook gegeven
        kan worden in de regio.
        De opgave is of de partners dit delen en hoe deze beleidslijn gecoördineerd kan worden.
        Onze voorzet voor de discussie:
        ´De burger, het huishouden en de buurt centraal’: dat is het uitgangspunt in de contourennota
        over het sociale domein (Contouren voor een Sociaal Rivierenland) die ook voor Wonen en Zorg
        gehanteerd kan worden. Waar het kan wordt de ondersteuning en zorg zo dichtbij mogelijk geor-
        ganiseerd. Er wordt gekeken op welke schaal kennis en expertise aanwezig is en welke schaal no-
        dig is om de kwaliteit van zorg en ondersteuning te borgen. Voor ondernemers in de zorg is een
        bepaalde schaal van hun organisatie noodzakelijk voor een efficiënte zorgverlening.
        Hoe kan dit worden uitgewerkt?
        Een voorbeeld
Kern                 Omschrijving                   Basis-    Eenvoudige,      Intramurale ge-       Topzorg
                                                    zorg      laagdrempeli-    specialiseerde zorg
                                                              ge zorg          en zorg aan speci-
                                                                               fieke doelgroepen
Landelijk wonen      Voor voorzieningen grotendeels x
Woondorp             afhankelijk van omliggende
                     dorpen of steden
Voorzieningen-       Bovenlokale functie voor       x         x
dorp                 omliggende dorpen
                     Voorzieningen voor jong en
                     oud, voor lokale behoefte en
                     omliggende dorpen
Stedelijk gebied     Regionale functie              x         x                x                     x
        Referentie        tt/als/mlo/r/14.012                                                    Blad 43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>  Basiszorg:
  Thuiszorg, ambulante begeleiding
  Eenvoudige, laagdrempelige zorg:
  1e of zelfs 1,5e lijnszorg, voorzieningen voor meerdere doelgroepen voor dagopvang/dagbesteding, decen-
  trale opvang doelgroepen (kleinschalige wooninitiatieven, zorgboerderijen), (voormalige) verzorgingshuizen
  Intramurale gespecialiseerde zorg/zorg aan specifieke doelgroepen:
  Ziekenhuiszorg, verpleeghuizen, intramurale zorgvoorzieningen GZ en GGZ
  Topzorg:
  Zeer gespecialiseerde zorg voor cliënten/patiënten met ingewikkelde of ernstige aandoeningen. Zorg in
  combinatie met wetenschappelijk onderzoek, innovatieve behandelingen en kennisverspreiding.
Bij locaties voor intramurale zorg en topzorg spelen ook overwegingen mee als de bereikbaarheid
en beschikbaarheid van de locatie, de ligging in de nabijheid van andere (zorg)voorzieningen et ce-
tera.
Opgave 2: Bestaande woningen geschikt en beschikbaar maken
In 2025 zijn er circa 20.550 mensen met een beperking, terwijl er circa 8.040 geschikte huurwo-
ningen en circa 13.000 nultredenkoopwoningen zullen zijn. Getalsmatig is er een evenwicht tussen
vraag en aanbod. Echter, het aanbod van nultredenwoningen wordt niet uitsluitend door mensen
met een fysieke beperking bewoond: slechts 30% wordt bewoond door deze doelgroep. Dit bete-
kent dat de (beschikbaarheid van de) voorraad aan nultredenwoningen groter moet worden.
Positief is dat er potentie is in huur- en koopsector om de huidige eengezinswoningen geschikt te
maken voor mensen met een fysieke beperking. Met relatief kleine aanpassingen kan een woning
“wandelstok of rollator”-geschikt gemaakt worden.
Mogelijke beleidskeuzen/instrumenten voor gemeenten:
         Bevorderen van het aanpassen van woningen door burgers zelf (opplusprojecten; bewust-
          wordingscampagne, stimuleringsregeling).
         Doorstroming bevorderen.
         Afspraken met zorgaanbieders/corporaties over aanpassen bestaand (zorg)vastgoed zodat
          dit geschikte woningen worden.
         Bij projectontwikkeling woningbouw in de overeenkomst met de ontwikkelaar opnemen dat
          de te realiseren woningen aan eisen van toe- en doorgankelijkheid dienen te voldoen. Hier-
          bij nagaan wat er, naast hetgeen in het Bouwbesluit is opgenomen, aan kan worden toege-
          voegd.
         …
Opgave 3: Transformatie verzorgingshuiscapaciteit
Als gevolg van scheiden wonen en zorg verliezen de bewoners van verzorgingshuizen hun recht op
AWBZ-verblijf. Daarmee verliezen verzorgingshuizen hun cliënten met een lichte zorgvraag en ont-
staat er overcapaciteit.
De intramurale verzorginghuiscapaciteit wordt de komende jaren gehalveerd met circa 450 plaat-
sen. Voor de andere helft van de overcapaciteit zijn de plannen nog niet of minder concreet. Meer
dan de helft van de V&V-organisaties denkt aan het scheiden en wonen, iets minder dan de helft
aan het verzwaren van de doelgroep (hogere ZZP’s).
De vastgoedtransformatie is één van de belangrijke facetten van de transitie in de zorg. Deze tran-
sitie stelt hoge eisen aan de strategie en wendbaarheid van de zorgorganisaties en geeft risico’s in
Referentie           tt/als/mlo/r/14.012                                                           Blad 44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>financieel tekorten en vertrouwen van personeel en maatschappij. In tijden van krimp is samen-
werking noodzakelijk om terugtrek te organiseren en innovatie te stimuleren.
Mogelijke beleidskeuzen:
        Afspraken met zorgorganisaties over plannen in kader van lokale en regionale opgave
         (plannen die passen bij deze opgave).
        Afstemmen overcapaciteit op concentratiestrategie intramurale zorg.
        Stimuleren samenwerking zorgorganisaties, zoeken van de “coalition of the willing”, gele-
         genheidscoalities die hun vastgoedkeuzes willen afstemmen.
        …
Opgave 4: Behoefte aan (woon)zorg
Zo’n 560 mensen verblijven momenteel in een verzorgingshuis met een lage ZZP. In de komende
10 jaar neemt deze groep toe met circa 250 mensen (totaal circa 800 mensen). Deze mensen zijn
beperkt zelfredzaam en gingen voorheen naar een verzorgingshuis vanwege het integrale aanbod
aan (wonen), zorg en service (ten opzichte van ‘geschikte woningen’).
Wat wilt u deze doelgroep op de woningmarkt bieden? Sluit de resterende verzorgingshuiscapaci-
teit (maximaal zo’n 475 plaatsen36) kwalitatief aan bij hun vraag? Is deze doelgroep op te vangen
door meer geschikte woningen te realiseren en te zorgen voor goede ondersteuning en thuiszorg?
Is het aanbod betaalbaar voor deze kwetsbare mensen?
Mogelijke beleidskeuzen:
        Afspraken met zorgorganisaties over hun plannen voor de transformatie van hun verzor-
         gingshuizen in kader van de lokale en regionale opgave (plannen die passen bij deze opga-
         ve).
        Realiseren van geschikte woningen (nieuwbouw en bestaande voorraad).
        Realiseren van een goede sociale ondersteuning; sociale wijkteams (Mensen Thuis).
        Bevorderen van het aanpassen van woningen door burgers zelf (opplusprojecten; bewust-
         wordingscampagne, stimuleringsregeling).
        Inzet thuistechnologie (domotica).
Opgave 5: Transformatie verzorgingshuiscapaciteit
De komende jaren wordt het intramurale aanbod voor mensen met dementie uitgebreid van 675
naar 1.020 plaatsen. Als alle plannen doorgaan, wordt er teveel intramuraal aanbod voor demente-
renden gerealiseerd. De behoefte in 2023 bedraagt 880 plaatsen.
Mogelijke beleidskeuzen:
        In gesprek met zorgkantoor en zorgorganisaties:
             o Herkennen zij dit beeld? (huidig aanbod, verwachte transformaties, mismatch
                 vraag en aanbod)
             o Wat is de status van de plannen?
        Regionale herijking van de plannen in de V&V-sector, inclusief voorstellen voor (extra)
         transformatie en regionale afspraken daarover maken.
Opgave 6: Monitoring GZ- en GGZ-sector
In de komende jaren vindt er uitbreiding plaats in de gehandicaptensector (GZ) met 130 intramu-
rale plaatsen, waardoor een vrijwel evenwicht is in vraag en aanbod, neigend naar een overschot.
Monitoring is wenselijk.
36
    Verwacht mag worden dat dit aantal in de praktijk minder zal worden omdat een deel onvoldoende woon-
    en bouwtechnische kwaliteit heeft om geschikt te zijn voor het omzetten in een verhuursituatie.
Referentie        tt/als/mlo/r/14.012                                                               Blad 45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>In de geestelijke gezondheidszorgsector (GGZ) is er een behoefte aan beperkte uitbreiding van
zo’n 40 woningen begeleid wonen (extramuraal).
Mogelijke beleidskeuzen:
       In gesprek met zorgkantoor en zorgorganisaties:
             o Herkennen zij dit beeld? (huidig aanbod, verwachte transformaties, mismatch
                 vraag en aanbod)
             o Wat is de status van de plannen?
       Regionale herijking van de plannen in de V&V-sector, inclusief voorstellen voor (extra)
        transformatie en regionale afspraken daarover maken.
Opgave 7: Thuiswonende mensen met dementie
Het aantal mensen met dementie in de regio neemt tot 2030 toe met zo’n 2.650 mensen. Circa
80% (!) van hen woont gewoon thuis (2.100 mensen). Ruim 40% van hen woont alleen en heeft
dus geen partner om mantelzorg te verlenen. De focus ligt bij de groep mensen met dementie dus
vooral in de thuissituatie. Bekend is dat -naast een goede sociale en zorgstructuur- met woning ge-
relateerde oplossingen (eenvoudige woningaanpassingen en inzet van thuistechnologie) een de-
menterende veiliger, rustiger en langer zelfstandig thuis kan wonen.
Mogelijke beleidskeuzen:
       Bevorderen van woningaanpassingen die passen bij de ziekte dementie (verlichting, kleur-
        stelling, herkenning, thuistechnologie).
       Realiseren goede sociale structuur (specifieke dementieprojecten).
       Realiseren goede zorgstructuur (specifieke dementieprojecten).
       …
       …
Opgave 8: Mensen Thuis
Door scheiden van wonen en zorg wonen veel meer mensen (ouderen, mensen met een beperking
(GZ en GGZ)) langer thuis. Zij hebben meer en complexere vragen van zorg dan degenen waaraan
wij gewend waren dat zij gewoon thuis woonden. Dit vergt dus meer en andere aandacht van de
wonen-welzijn-zorg partners. De functies begeleiding en kortdurend verblijf worden per 1 januari
2015 onderdeel van de Wmo. De vraag naar deze functies neemt met 45% toe als gevolg van de
demografische ontwikkeling (van 24.735 uren/ritten per week in 2013 naar 35.360 uren/ritten per
week in 2025).
Daarnaast zien wij de eenzaamheid en het aantal mantelzorgers toenemen in de periode 2013-
2025:
Matige eenzaamheid37: toename van ruim 30.000 inwoners.
Aantal mantelzorgers: toename van circa 1.000 inwoners.
Mogelijke beleidskeuzen:
       Inzetten op verminderen eenzaamheid.
       Inzetten op ondersteuning mantelzorg.
       Stimuleren van zelfredzaamheid en samenredzaamheid. Samenredzaamheid voor mensen
        die zelfredzaamheid niet aan kunnen.
       Opzetten van structuur met één aanspreekpersoon voor huishouden (zorginhoudelijke re-
        gie); sociale wijkteams.
       Realiseren van servicepunten waar inwoners terecht kunnen voor hun vragen op het gebied
        van wonen-welzijn-zorg.
37
   Binnen de groep eenzamen is de groep ‘matige eenzaamheid’ het grootst.
Referentie        tt/als/mlo/r/14.012                                                    Blad 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>      Stimuleren van verminderen vraagverlegenheid.
      Inzetten op maatwerk.
      Met vastgoed de Wmo-prestatievelden ondersteunen:
           o Geschikte woningen realiseren
           o Aanpassingen in bestaande woningen stimuleren
           o Stimuleren mantelzorgwoningen
           o Onderzoek woonvormen van zelfstandig wonen gecombineerd met 'samen red-
               zaam' met de bewoners aan zet.
      Inzetten op het anders organiseren van vervoer.
Referentie      tt/als/mlo/r/14.012                                        Blad 47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Bijlage 1 Regionale opgaven (bron: enquête)
Enquête
In de enquête is gevraagd welke vraagstukken volgens de respondent op de regionale agenda ge-
zet moeten worden.
Vraagstukken voor regionale agenda vanuit de gemeenten
Inhoudelijk
   Opplussen versus doorstroming.
   Uitdiepen mogelijkheden aanpassen particulier bezit.
   Wat is de behoefte (lokaal en regionaal)?
   (Afspraken over) vestiging van bijzondere woonvormen met regionale functie die financieel
    drukken op gemeentelijke begroting (Wmo, Jeugdzorg, uitkeringen, schuldhulpverlening).
   Aanpak ter bevordering van zelfredzaamheid (slimme voorbeelden: niet automatisch welzijns-
    organisatie als partij).
   Herbestemmen/gebruiken van vrijkomende intramurale capaciteit.
   Schaalvraagstukken welzijn en zorg.
   Spreiding intensieve, dure zorg.
   Welke voorzieningen delen?
Procesmatig
   Rolverdeling WWZ-partijen.
   Op welke wijze lokaal aanbod afstemmen met buurgemeenten.
   Voor welke thema’s samenwerken?
   Afstemming: initiatieven, intramurale capaciteit, gemeentelijke plannen.
   Kennisdeling:
    -   Wat is er gerealiseerd op het terrein van WWZ?
    -   Verdere uitrol woonservicegebieden.
Vraagstukken voor regionale agenda vanuit de WWZ-partners
Inhoudelijk vastgoed
   Kwalitatieve woonwensen (niet alleen kijken naar zorggeschiktheid van woningen, maar ook
    naar andere aspecten van woningen).
   Extramuralisering/transformatie intramurale capaciteit/inzet beschikbare vastgoed.
   Verbinding tussen extramuraal en intramuraal (intramuraal aanbod niet buiten maatschappij
    plaatsen).
   Kwantitatief aanbod.
Inhoudelijk Wmo/zorg
   Bewustwording Welzijn Nieuwe Stijl.
   Ontschotting financiering.
   Wat is de behoefte aan ondersteuning?
   Aanpak van: zorgmijders, overlast, veelplegers.
   Vervoer.
   Indicatiestelling en verwijzing.
   Betaalbaarheid zorg.
   Ondersteuning mantelzorg.
Referentie        tt/als/mlo/r/14.012                                                  Blad 48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>   Waarborgen specialistische zorg.
   Zelfredzaamheid.
Inhoudelijk algemeen
   Kwaliteit aanbod WWZ.
   Respect voor diversiteit tussen gemeenten en wijken.
Procesmatig
   Rolverdeling/taakopvatting WWZ-partners (tot op projectniveau).
   Vorm van samenwerking.
   Regie bij burgers (stap verder dan participatie).
   Regelarm werken.
   Wat werkt? (evaluatie pilots).
   Hoe specialisten en generalisten inzetten op het werkterrein WWZ (dynamisch model).
   Hoe kunnen kleine gemeenten begeleiding goed overnemen?
   Hoe omgaan met aanbestedingen?
   Hoe omgaan met verbinding AWBZ/Wmo/Zwv?
   Hoe de weg vinden?
Referentie       tt/als/mlo/r/14.012                                                 Blad 49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Bijlage 2 Best Practices
In de enquête is gevraagd om voorbeelden aan te dragen vanuit de regio of elders in Nederland,
die als best practice voor een andere gemeente of andere organisatie kan dienen. De totale lijst is
aan het eind van deze bijlage opgenomen. Wij focussen ons op de best practices die aansluiten bij
de belangrijkste opgaven in de regio.
“Het zijn juist de kleine dingen/voorbeelden die bijzonder zijn” (bijvoorbeeld iemand met een be-
perking die op een boerderij werkt).
Transformatie-opgave zorgvastgoed
Als gevolg van extramuralisering komen zorginstellingen voor strategische keuzen te staan voor de
leegkomende wooneenheden, zoals:
    -   Omzetten naar verhuursituatie (scheiden wonen en zorg)
    -   Verbouwen bestaand vastgoed naar zelfstandige woonruimte
    -   Opnemen van zwaardere doelgroep in zelfde sector
    -   Doelgroepen uit andere sectoren opnemen
    -   Sloop en vervangende nieuwbouw.
Vooral de omzetting naar een verhuursituatie is een uitdaging voor zorgorganisaties; verhuur van
appartementen is over het algemeen niet hun corebusiness.
Scheiden wonen en zorg: ViVa! Zorggroep           Verbouw: BrabantZorg/BrabantWonen
ViVa! Zorggroep gaat als gevolg van scheiden      BrabantZorg en BrabantWonen willen een groot
wonen en zorg professioneel verhuren en heb-      deel van de vrijkomende zorgappartementen
ben hun organisatie daarop ingericht. Dit bete-   aanwenden om de groeiende vraag naar ver-
kent: uitwerking en implementatie                 pleeghuisplaatsen op te vangen. Het restant
verhuurproces, huurbeleid (inclusief WWS-         wordt omgebouwd tot ‘zorgwoningen’ voor ou-
punten), functiebeschrijvingen en opleiding       deren die veel zorg en ondersteuning nodig
medewerkers, selectie digitale verhuurmodule,     hebben, maar wel zelfstandig wonen.
formulering en prijsstelling dienstenaanbod,
marketing.
  Tip
  www.kcwz.nl, thema ‘extramuralisering’.
Samenwerking zorg en corporatie rondom zorgvastgoed
Strategische samenwerking zorgvastgoed: Habion en Amaris
Amaris Zorggroep en landelijk woningcorporatie Habion werken samen op het gebied van wonen en
zorg voor senioren. Uniek aan de samenwerking is dat beide partijen gezamenlijk eigenaar zijn van
bestaande en nieuwe locaties. Zij delen gezamenlijk risico’s en opbrengsten door het gedeelde ei-
gendom.
BrabantZorg en BrabantWonen
BrabantWonen (woningcorporatie) en BrabantZorg (zorgaanbieder met verzorgings- en verpleeg-
huizen en servicewoningen) hebben sinds 2006 een gemeenschappelijke dochter ZorgGoedBra-
bant. Dit was de woningcorporatie waarin BrabantZorg het zorgvastgoed had ondergebracht. Bij
het aangaan van de samenwerking heeft BrabantWonen evenveel vermogen ingebracht in de doch-
Referentie        tt/als/mlo/r/14.012                                                  Blad 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>ter als BrabantZorg via de inbreng van het vastgoed. Hierdoor is een fors investeringsprogramma
voor het zorgvastgoed mogelijk geworden. Het bestuur van de dochter wordt voor 50% gevormd
door BrabantWonen en voor 50% door BrabantZorg. Deze samenwerkingsvorm staat bekend als
het 'Maaslands model'.
Andere voorbeelden: Laurens en Woonmensen (voor beide geldt dat zij zowel zorg als wonen bie-
den).
  Tip
  Samenwerking tussen zorginstellingen, waarbij gezamenlijk risico’s en rendementen worden ge-
  deeld over locaties van beide instellingen.
Vergroten aanbod geschikte woningen in bestaande woningvoorraad
Bewoners stimuleren woning aan te passen
In meerdere gemeenten in de regio is of wordt een traject opgestart waarbij senioren geïnformeerd
worden over de mogelijkheden om hun woning ‘op te plussen’ (bouwkundige maatregelen en thuis-
technologie) in het kader van langer zelfstandig wonen; preventief en op eigen kracht.
Lekker Thuis Wonen                                 Thuis met het grootste gemak
Samenwerkingspartners:                             Samenwerkingspartners:
   Gemeente Geldermalsen                                                      Gemeente West
   Welzijn Geldermalsen                                                        Maas en Waal
   Kleurrijk Wonen                                                            Woningstichting De
                                                                                Kernen
                                                   Bijzonderheden:
                                                   Modelwoning in Maasbommel
  Tip:
  In enkele gemeenten is een stimuleringsregeling in werking ter ondersteuning van een campag-
  ne. Vaak wordt dan een derde van de kosten voor aanschaf en installatie betaald door de ge-
  meente tot een maximum van € 500,- tot € 1.000,- per woning. De burger betaalt minimaal
  twee derde van de kosten. Voordelen: stimulerende werking, monitoring van gerealiseerde
  maatregelen.
  Voorbeelden: Lang zult u Wonen gemeente Hengelo (Ov.), Mijn huis, mijn toekomst (gemeente
  Rheden), Thuis in Montferland (www.thuisinmontferland.nl).
Doorstroming stimuleren
Het is vaak een hele stap voor senioren om te verhuizen naar een kleinere, geschiktere woning.
Het wegnemen van de beslommeringen rond een verhuizing moet oudere bewoner verleiden om
door te stromen. Zodat zij op hun beurt een eengezinswoning achterlaten waarheen een jonger ge-
zin graag naartoe verhuisd.
Referentie         tt/als/mlo/r/14.012                                                  Blad 51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>Woningcorporatie Woonstede, Ede                         3 woningcorporaties, Apeldoorn
 Verhuisdirigent                                        Persoonlijke begeleiding
 Woonlastenvergelijking           (huur/hypotheek,      Financiële ondersteuning
    gas/water/elektra)                                   Verhuisservice en klussendienst
 Vaste pakketten voor klussen rondom ver-              http://www.woonmensen.nl/ecms_pages.php?id
    huizing                                             =155
 Voorrang bij toewijzing
http://www.woonstede.nl/experiment-met-
voorrang-toewijzen-geslaagd
Mantelzorgwoningen
Een mantelzorgwoning is een verplaatsbare, aangepaste zelfstandige wooneenheid die geplaatst
wordt bij de woning van de mantelzorger of een bijgebouw die tijdelijk omgebouwd wordt tot man-
telzorgwoning. De woning is relatief snel te plaatsen en wordt weer weggehaald als de mantelzorg
niet meer nodig is. Hierdoor kan een zorgbehoevende dicht bij zijn mantelzorger(s) wonen. Een al-
ternatief voor een woonzorgcomplex of opname in een zorginstelling. Voor de mantelzorger bete-
kent het vaak minder reis- en regeltijd en meer gemoedsrust.
De mantelzorgwoning dient te passen binnen het gemeentelijke beleid (bestemmingsplan) en een
omgevingsvergunning is noodzakelijk38. De bewoner kan zelf een woning aanschaffen. Enkele ge-
meenten of corporaties verhuren mantelzorgwoningen; de bewoner betaalt huur.
Onder andere gemeenten Maasdriel, West Maas             Gemeente Bergen: subsidie voor mensen met
en Waal en Zaltbommel hebben in hun bestem-             laag inkomen voor tijdelijke mantelzorgkamer of
mingsplan of in beleidsregels hun beleid voor           mobiele woning. Voorwaarde is dat de aanvra-
mantelzorg (inwoning en/of plaatsen aparte              ger geen eigen woning achterlaat.
unit) vastgelegd.
Wmo: ondersteuning in kader van langer zelfstandig wonen
Er zijn talrijke initiatieven in het land in het kader van ondersteuning bij het langer zelfstandig wo-
nen.
De inspirerende voorbeelden zijn in een vijftal thema’s ingedeeld. Ook al laten de voorbeelden zich
eigenlijk niet zo strikt scheiden; vaak hebben zij elementen van meerdere thema’s:
         eenzaamheid
         ontmoeting & activiteiten
         eigen kracht & iets voor elkaar betekenen
         mantelzorg
         één aanspreekpersoon en goede signalering.
Eenzaamheid
Werkzame elementen van interventies39 in het kader van eenzaamheid zijn:
         het verbeteren van het zelfbeeld (‘zinvol leven’, ‘eigen kracht’)
         het inspelen op de oorzaken van eenzaamheid
         gelijkwaardigheid in behandeling (eenzame persoon zelf actief betrekken)
         verbeteren van zelfmanagementvaardigheden.
38
    Bij de rijksoverheid wordt aan versoepeling van de regelgeving gedacht. Deze versoepeling zou inhouden
    dat de omgevingsvergunning niet altijd noodzakelijk meer is en de periode dat een mantelzorgwoning toe-
    gestaan is wordt verlengd van 5 naar 10 jaar.
39
    Bron: Kamerbrief Eenzaamheid, 20 oktober 2012 (staatssecretaris VWS).
Referentie          tt/als/mlo/r/14.012                                                         Blad 52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Veel interventies zijn gericht op ontmoeting. Dat is voor eenzame mensen met tekortschietende
persoonlijke eigenschappen niet voldoende. En veel activiteiten zijn gericht op ouderen, terwijl ook
andere doelgroepen bereikt zouden moeten worden.
Vitaliteitscentrum Wageningen                          Bus als rijdende huiskamer
Centrum om eenzaamheid van zelfstandig wonen-          Ouderen vinden niets leuker dan af en toe een
de ouderen te voorkomen of te verminderen. Me-         tochtje in de omgeving. Dat was de conclusie
dewerkers van het centrum proberen middels een         van het onderzoek HoriZONN dat de ouderen-
gesprek te achterhalen waar de eenzame ouderen         zorgorganisatie ZINN uitvoerde in 2010. “Het
last van hebben en wat de oorzaak is. Het is de        toverwoord was aandacht”, zegt clustermana-
bedoeling dat ouderen na het gesprek gekoppeld         ger Jan Wilts. “Als je ouder wordt, ben je
worden aan vrijwilligerswerk of andere activitei-      minder mobiel en dan ligt verveling op de
ten, afhankelijk van de wensen en mogelijkheden.       loer. Veel mensen hebben gezegd het liefst op
Met als doel om een zinvolle dagbesteding te heb-      stap te gaan, maar dan wel in een veilige en
ben.                                                   beschermde sfeer. Wij hebben die wens ver-
                                                       taald naar het concept van onze eigen tou-
                                                       ringcar”.
  Tip:
  databank Effectieve Sociale Interventies: talrijke voorbeelden.
Ontmoeting en activiteiten
De Waardse Pas
De doelstelling van de Waardse Pas is het bevorderen van de leefbaarheid van kwetsbare inwo-
ners van de Bommelerwaard door het stimuleren van ontmoeting, het beperken van de vereen-
zaming en het bieden van voordelen en kortingen.
www.waardsepas.nl
Buurtontmoetingspunten
In vijf gemeenten in Regio Rivierenland zijn buurtontmoetingspunten gerealiseerd: Tiel (Tiel-
West), Neder-Betuwe (Ochten), Lingewaal (Asperen), West Maas en Waal (Maasbommel) en Gel-
dermalsen (Deil). Buurtontmoetingspunten zijn locaties waar inwoners, ook de meer kwetsbare,
elkaar kunnen ontmoeten om langer zelfstandig te kunnen wonen. Centraal staat het stimuleren
van de eigen kracht en het inzetten van de eigen mogelijkheden. Professionals ondersteunen daar
waar nodig.
Buurthuis nieuwe stijl, Stichting de Omslag/leden van Part 020
Een consortium heeft de handen ineen geslagen om een plan te ontwikkelen voor een manier
waarop ze elkaars activiteitenaanbod en de verschillende financieringsvormen kan bundelen en
samenbrengen in buurthuizen nieuwe stijl. Doel is om alle kwetsbare burgers te bereiken en door
divers activiteitenaanbod in de buurt te helpen bij het integreren en participeren in hun wijk. Er is
uitgezocht aan welk aanbod er behoefte is en hoe alle activiteiten uit de verschillende domeinen
(GGZ, Welzijn en maatschappelijke opvang) het beste op elkaar aansluiten zodat er meer partici-
patie ontstaat tegen dezelfde of liefst lagere kosten.
Referentie        tt/als/mlo/r/14.012                                                     Blad 53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>      Lokale kracht ontstaat pas als mensen elkaar ontmoeten
      En vooral als mensen elkaar leren kennen
      Citaat van Placemaking, kenniscentrum wonen-welzijn-zorg
Eigen kracht & iets voor elkaar betekenen
VenloDroom
VenloDroom is een innovatieplatform in wonen, welzijn en zorg. Succesvolle oplossingen worden
doorontwikkeld en ‘uitgerold’ over andere wijken in de stad. Een voorbeeld is het project buren-
diensten, waar hulp bij klusjes op basis van een burendienst wordt georganiseerd.
www.opstapmetoma.nl
Via de website waarop een prikbord staat, treffen jongeren, ouderen, scholen en instellingen el-
kaar. Ook bedrijven spelen een belangrijke rol met stimulerende aanbiedingen. In bestaande soci-
ale netwerken worden (klein)kinderen gestimuleerd om activiteiten te ondernemen met opa's en
oma's. Het bestrijdt niet alleen eenzaamheid van ouderen, maar ook van jongeren.
www.zorgvoorelkaar.com
Zorgvoorelkaar.com is een online marktplaats die vrijwilligers en zorgprofessionals verbindt met
mensen die hulp of thuiszorg nodig hebben. Ook biedt zorgvoorelkaar.com organisaties een laag-
drempelig en gebruikersvriendelijk platform om vrijwilligers te vinden.
JP van den Bentstichting
Cliënten die wonen helpen in de buurt de bejaarden, andere mensen die hulp nodig hebben in de
tuin et cetera, speeltuin en andere maatschappelijke organisaties.
Mantelzorg
Bewonersvereniging Kerk-Avezaath
De bewonersvereniging heeft een startsubsidie ontvangen van gemeente Buren en medewerking
van STMR (inzet menskracht) voor het project mantelzorgversterking. De werkgroep Wmo van de
bewonersvereniging wil met dorpsbewoners een andere opzet van de zorg voor elkaar realiseren,
waardoor het mogelijk wordt om langer onder goede condities in het dorp thuis te kunnen blijven
wonen, zonder dat het sociale netwerk overbelast raakt.
24-uurs vervanging van de Handen in huis.
Vaste mantelzorgers van thuisverblijvende zorgbehoevenden. De periode van de vervanging is
minimaal 3 dagen (2 nachten).
www.handeninhuis.nl
Eén aanspreekpersoon en goede signalering
Sociaal makelpunt, Woerden
Gemeente Woerden organiseert één integrale toegang voor het sociale domein. Dat is het 'sociaal
makelpunt', de centrale toegang voor inwoners met hulpvragen op het gebied van participatie,
werk, inkomen, zorg en jeugdzorg. Voor alle inwoners met een hulpvraag over participatie en zelf-
redzaamheid op het gebied van werk en inkomen, zorg en welzijn geldt dat zij zich melden via het
sociale makelpunt. De hulpvragen omvatten de beleidsterreinen van de Wmo en Schuldhulpverle-
ning, maar ook de Participatiewet, Begeleiding en dagbesteding (AWBZ) en de Jeugdzorg.
De sociaal makelaar maakt deel uit van het sociaal makelteam. Deze breed inzetbare professional
is het aanspreekpunt voor de bewoners en ook opdrachtgever voor specialistische inzet.
Referentie          tt/als/mlo/r/14.012                                                Blad 54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>Sociaal wijkteam
De overheid stimuleert het opzetten van sociale wijkteams in de wijken. Hiermee wordt een sa-
menhangende aanpak van welzijn, ondersteuning, jeugd- en gezondheidszorg en arbeidsintegratie
gerealiseerd. Professionals gaan integraler werken: één gezin, één plan, één regisseur. Vanuit de
teams zal de burgerkracht versterkt worden, de relatie met de huisartsen als 'partner in de eerste
lijn' verstevigd worden en de werkprocessen tussen de teams en de stedelijke dienstverlening
worden ‘lean en mean’ ingericht.
Zichtbare Schakel, 3 wijken in Culemborg
De zichtbare schakel in een wijk is een verpleegkundige die aanspreekpunt is voor iedereen en
daardoor zorg en kwaliteit van leven in de wijk goed op elkaar kan afstemmen. De verpleegkundi-
ge gaat op huisbezoek zonder dat een indicatie nodig is. En geeft advies over gezondheid, gezond
leven en voorzieningen die daarbij kunnen helpen.
Huisartsen en andere hulpverleners kunnen de Zichtbare Schakels ook vragen om ondersteuning
te bieden bij een bewoner thuis.
Virtuele Verzorgingshuis
Het Virtuele Verzorgingshuis is een internettoepassing gericht op de cliënt, familie, mantelzorg,
thuiszorg en alle andere professionals. Het gebruik van een speciaal, eenvoudig computerpro-
gramma maakt het mogelijk alle mensen die betrokken zijn bij de zorgvrager (familie, thuiszorg,
(para)medici) met elkaar te laten communiceren en om de zorg af te stemmen. Met het Virtueel
Verzorgingshuis kan opname in een verzorgingshuis meestal voorkomen worden. Door de zorg
thuis goed te organiseren kunnen ouderen of chronisch zieken thuis blijven wonen. Zo behouden
zij het contact met hun netwerk (familie, buren, vrienden en vertrouwde zorgverleners).
   Tip:
   Brochure: Huisarts en gemeente, samenwerking in de wijk (LHV/VNG, mei 2013)
Hieronder staat de complete lijst uit de enquête:
Regionale voorbeelden
Proces
     Tiel: GSO40 project Wonen Welzijn en Zorg.
      In relatie tot aanpak Sociaal Economische Gezondheidsverschillen. Met bewoners per service-
      gebied in gesprek om op basis van profiel van de wijk te komen tot planvorming ter bevorde-
      ring van leefbaarheid en eigen inzet van inwoners.
Vastgoed
     Voorbeeldwoning Maasbommel.
      Voor het project Thuis met het grootste gemak is door gemeente West Maas en Waal en
      Woonstichting De Kernen een gewone eengezinswoning met relatief kleine zaken opgeplust en
      opengesteld voor belangstellenden (ouderen en professionals).
     Reigerhof Opheusden.
      Woonzorgcomplex van SWB Lienden met 28 huurappartementen en drie koopappartementen,
      een huisartsenpraktijk, twee fysiotherapeuten, een apotheek, een dagopvang voor senioren en
      een ontmoetingsplek. Alle appartementen bieden de mogelijkheid tot zelfstandig wonen met
      zorg aan huis, die ingekocht kan worden bij Zorgcentrum ’t Anker in Kesteren.
40
    Gelders Stedelijk Ontwikkelingsbeleid.
Referentie          tt/als/mlo/r/14.012                                                 Blad 55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>   Slotshof Gameren in samenwerking met ‘t Slot.
    Appartementen voor ouderen met koppeling aan zorgcentrum ‘t Slot. Mensen kunnen naar be-
    hoefte wel of geen zorg afnemen. Voor enkele appartementen vindt de toewijzing plaats door
    ‘t Slot, de meeste woningen worden door Woonstichting De Kernen verhuurd.
   Leijenstein, Kerkdriel.
    Nieuwbouw verouderd verzorgingshuis waarbij ruime appartementen zijn gebouwd. Deze kun-
    nen altijd verhuurd worden zonder afname zorg. Klein gedeelte is groepsaccommoda-
    tie/verpleeginrichting. Betrokken zorgorganisaties: Brabantzorg en Cello.
Bewustwording/preventie
   Lekker Thuis Wonen.
    Gemeente Geldermalsen, Kleurrijk Wonen en WelzijnGeldermalsen stimuleren 55-plussers om
    na te denken over de toekomst en hun woning aan te passen (opplussen).
   Project wonen met zorg en zorg in de wijk (Tiel), combinatie met opplussen en thuistechnolo-
    gie.
Ontmoeting/MFA
   Buurtontmoetingspunten (in 5 gemeenten in Rivierenland).
   Bon Vie, Culemborg.
    97 koop- en huurappartementen, wijkrestaurant De Ontmoeting, wijksteunpunt waarin ver-
    schillende zorgaanbieders samen werken (onder andere Kleurrijk Wonen, STMR).
   Kulturhus Lienden.
    Samenwerkingsproject tussen gemeente, woningcorporatie en thuiszorgaanbieder. Kleinscha-
    lig wonen voor licht dementerenden met behulp van domotica.
   Walstede, Tiel.
    Zorgcentrum met het volledige palet: Ontmoetingsfunctie van de wijk, maaltijdprojecten en
    activiteiten voor omwonenden, zorg, outreaching, dagverzorging. Complexe verpleeghuiszorg,
    complexe verzorgingshuiszorg, scheiden wonen en zorg in zorgflats ernaast, scheiden wonen
    en zorgproof gebouwd.
   De Grote Aak Zaltbommel, wijkontmoetingscentrum.
Zorg
   Buurtzorg.
   Zorg op afstand.
   Sociale wijkteam (onder andere Rivas Zorggroep).
Mantelzorg
   Pilot Kerk-Avezaath: pilot mantelzorgversterking. Bewonersvereniging is projectleider.
   Stimuleren burgerinitiatieven vanuit mantelzorgklemsituatie (Welzijn Buren).
Wmo
   Praktische samenwerking zorg/welzijn om ondersteunende begeleiding individueel en groep
    anders in te vullen (Welzijn Buren).
   Gezinnen met zelfde problemen koppelen.
   Woongroep voor mensen vanaf 45 jaar; koopsector (www.kwarteel.nl). Door hun maatjes pro-
    ject is er meer betrokkenheid bij elkaar en wordt participatie en het zelfstandig wonen langer
    mogelijk.
   Zichtbare Schakels Culemborg
Referentie       tt/als/mlo/r/14.012                                                    Blad 56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Overig
   Neerijnen in samenwerking met Beursplein Tiel: samenwerkingsproject voor mensen met een
    grote afstand tot de arbeidsmarkt.
   Forensisch wonen project.
   De Waardse Pas. Geeft korting bij middenstand. Met opbrengst worden activiteiten in het ka-
    der van ontmoeting georganiseerd.
   Stichting Zorgboerderij Hoog-Broek: combinatie van doelgroepen die elkaar helpen. Hierdoor
    verleg je de zorg en groeien cliënten.
   Stationsstraat Tiel: restaurant wordt gerund door VG-sector.
Landelijk
Proces
   Onder andere gemeente Kaag en Braassem.
    Sturen op resultaat in plaats van uren, waardoor organisaties geprikkeld worden om te ont-
    zorgen.
   Werkwijze van ZorgPlus.
    Ambulante begeleiding van cliënten met psychiatrische, verstandelijke en/of forensische pro-
    blematiek. Onderscheidend: geen contra-indicaties, ervaring met complexe situaties, lage
    overhead.
   Werkwijze van Neijsselgroep (Den Bosch).
   Forensisch wonenproject, waarbij patiënten na een intensieve klinisch behandelproject toege-
    leid worden naar wonen in een huis in een wijk waar begeleiding en toezicht wordt geboden op
    maat op wat benodigd is voor een delict- en middelenvrij maatschappelijk functioneren. Met
    instanties zijn afspraken gemaakt hoe in voorkomende situaties te acteren.
Vastgoed
   Wijkpunten, Oss.
    BrabantZorg en BrabantWonen. Uitvalsbasis voor medewerkers van alle organisaties die in de
    wijk werken. Dit leidt tot een gezamenlijke benadering van de wijk. Wijkbewoners komen in-
    middels ook binnenlopen.
   De Lenthof, in Nijmegen (Zozijn).
   JP van den Bentstichting: cliënten die wonen helpen in de buurt de bejaarden, andere mensen
    die hulp nodig hebben in de tuin et cetera, speeltuin en andere maatschappelijke organisaties.
   Ouderinitiatief Eigenheimers, te Druten.
   BrabantZorg/BrabantWonen: bestaande (kleinschalige) verzorgingshuizen ombouwen tot zelf-
    standige woonruimte voor doelgroep ZZP3 V&V.
   Henri Dunantlaan Apeldoorn. Intensief begeleid wonen project met 24 cliënten (Tactus en
    RIBW).
   Humanitas, Syndion, RIBW: zwerfjongeren samen 24 uur onder dak.
   Moriahoeve Woudenberg.
Ontmoeting/MFA
   Kernpunten van KernGezond. KernGezond is een samenwerkingsverband van organisaties op
    het terrein van zorg en welzijn in de gemeente Overbetuwe. De kernpunten zijn ontmoetings-
    plaatsen waar iedereen terecht kan voor informatie en activiteiten.
   Seniorensoos Andromeda (Eindhoven), sociëteit van en door senioren.
Wmo/zorg
   Leiden: preventieve ondersteuning mantelzorg.
Referentie       tt/als/mlo/r/14.012                                                   Blad 57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>   Doorsturen door huisarts naar welzijn.
   Elsendorp Brabant (zorgcoöperatie).
   Utrecht: dagbesteding voor Marokkaanse ouderen.
   Zorgverzekeraars: vergoeding mantelzorgweekenden.
   Handen in huis. 24-uurs vervanging van de vaste mantelzorgers van thuisverblijvende zorgbe-
    hoevenden. De periode van de vervanging is minimaal 3 dagen (2 nachten).
   Een huishouden, een aanpak.
Overig
   Website: www.woerdenwijzer.nl (marktplaats).
   Dagloon Nijmegen. Participatie en zo mogelijk re-integratie in de samenleving, uitgaande van
    de eigen kracht en mogelijkheden van mensen. Door te werken bij Dagloon krijgen de
    Dagloners werkervaring, wat meer financiële ruimte en nog belangrijker, meer grip op eigen
    leven en zelfrespect.
   Woonvoorziening voor ouderen waarbij jongeren worden ingezet om activiteiten te onderne-
    men samen met en voor de oudere hulpbehoevende mens.
Mantelzorg
   Mantelzorgwoning: flexibel, kan door voordeur.
Referentie      tt/als/mlo/r/14.012                                                    Blad 58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Bijlage 3 Verantwoording onderzoek
VRAAG
     1. Geschikte woningvoorraad: Geriscoop
Voor de raming van de toekomstige behoefte in 2015-2020-2025 naar geschikte woningen voor in-
woners met functiebeperkingen is de Geriscoop gebruikt. De Geriscoop vertaalt landelijke kengetal-
len over aantallen mensen met fysieke beperkingen en het gebruik van hulpmiddelen in huis
leeftijdsspecifiek naar de situatie in Regio Rivierenland.
Voor de raming van de toekomstige behoefte wordt een indeling gehanteerd die gebaseerd is op
enerzijds de maat van fysieke beperkingen van het Sociaal Cultureel Planbureau (geen, licht, matig
en sterk beperkt)41 en anderzijds op het gebruik van hulpmiddelen (wandelstok, rollator en rolstoel).
Dit levert de volgende groepen op met beperkingen:
        Normale zelfredzaamheid met risico's op verminderde mobiliteit en afhankelijkheid. Gebruik
         van wandelstok.
        Beperkte zelfredzaamheid met risico's op verminderde mobiliteit en afhankelijkheid. Gebruik
         van rollator.
        Heeft hulp nodig, maar kan actief bijdragen aan bewegingen. Stimuleren van zelfredzaam-
         heid is van belang. Gebruik van rolstoel.
De landelijke kengetallen over de omvang van deze groepen zijn met name gebaseerd op uitkom-
sten uit het onderzoek WoON-55+. Dit is een module van het landelijke WoON-onderzoek van het
ministerie van Binnenlandse Zaken (voorheen VROM). In deze module zijn respondenten van 55 jaar
en ouder onder andere ondervraagd over hun beperkingen en gebruik van hulpmiddelen. Uiteindelijk
heeft dit geleid tot de volgende indeling in klassen:
 Gebruik hulpmiddel en SCP-beperkingsmaat                                                            Klasse
 Permanent rolstoel                                                                                  C
 Iedereen niet in een rolstoel maar met zware beperkingen                                            B
 Iedereen zonder hulpmiddel (exclusief alleen wandelstok) met matige/zware beperkin-
 gen                                                                                                 B
 Iedereen zonder hulpmiddel of met wandelstok met matige beperkingen                                 A
 Iedereen met hulpmiddel met geen/lichte beperkingen                                                 A
 Geen hulpmiddel en geen of lichte beperking                                                         O
Met behulp van het WoON-55+ is per leeftijdscategorie het aandeel huishoudens in elk van de bo-
venstaande 4 categorieën in Nederland bepaald. Dit levert dus leeftijdsspecifieke kengetallen op.
Deze kengetallen worden losgelaten op de verwachte huishoudensontwikkeling in Regio Rivieren-
land. Hiermee wordt de toekomstige omvang van bovenstaande categorieën in beeld gebracht.
41
   Het betreft beperkingen bij zien, horen, zitten en staan, arm en hand, adl, lopen, persoonlijke verzorging en
   hdl.
Referentie         tt/als/mlo/r/14.012                                                              Blad 59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>     2. Vraagzijde geschikte woningvoorraad: WoON 2012
Voor aanvullende informatie over ontwikkelingen op de woningmarkt voor Regio Rivierenland is er
gebruik gemaakt van WoOn 201242. Regio Rivierenland heeft een regionale oversampling. Hierdoor
kunnen uit deze analyse betrouwbare uitspraken worden gedaan over de vraag naar geschikte wo-
ningen op regioniveau.
     3. Dementerenden
Voor het aantal dementerenden per gemeente nu en in de toekomst maken wij gebruik van cijfers
van Alzheimer Nederland.
In het onderzoek Monitor Wonen-Zorg provincie Gelderland is aangenomen dat 22% van de demen-
terenden in een verpleeghuis of kleinschalig groepswonen verblijft (en 78% thuis woont).
     4. Verschuiving vraag van intramuraal naar extramuraal
De door ons ontwikkelde “Impactscan scheiden wonen en zorg” is in dit onderzoek gebruikt om de
gevolgen van het (voorgestelde) kabinetsbeleid door te berekenen.
Voor dit onderzoek is de impactscan uitgevoerd voor de sectoren GZ (Gehandicaptenzorg) en GGZ
(Geestelijke Gezondheidszorg). Voor inzicht in de sector V&V is gebruik gemaakt van de Monitor
Wonen-Zorg provincie Gelderland.
Als input voor onze analyse gebruiken we onder andere cijfers van:
       Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) (aantal afgegeven indicaties, intramuraal, extramu-
        raal)
       Primosprognoses (prognoses ontwikkeling aantal huishoudens en personen)
       Nationaal Kompas Volksgezondheid (sterftecijfers mensen in een instelling)
Voor de mate van scheiden van wonen en zorg per ZZP en sector gaan wij uit van de kamerbrief
“Hervorming van de langdurige ondersteuning en zorg”, Ministerie van VWS, 25-4-2013.
De impactscan geeft inzicht in het aantal personen (naar ZZP en gemeente) dat voorheen een in-
tramurale indicatie zou krijgen en daar geen aanspraak meer op kan doen.
AANBOD
     5. Geschikte huurwoningen (sterrensysteem)
Corporaties hebben goed zicht op hun woningvoorraad, ook op het gebied van geschiktheid. Wij
hebben de corporaties in regio Rivierenland gevraagd om een inventarisatie aan te leveren hoeveel
woningen van hun bezit geschikt zijn, en in welke mate (sterrensysteem). Verder zijn de nieuw-
bouwplannen en de mate van geschiktheid van deze woningen opgevraagd.
     6. Potentiële geschikte woningvoorraad: Doorzonscan
De Doorzonscan is een instrument om de bestaande woningvoorraad door te lichten op zijn ge-
schiktheid en aanpasbaarheid voor ouderen. Idee erachter is dat lang niet alle ouderen een zoge-
42
   Het WoonOnderzoek Nederland wordt door ministerie van Binnenlandse Zaken eens in de drie jaar gehou-
   den. In het kader van het onderzoek worden 40.000 personen ondervraagd. De omvang van het WoON is
   zodanig dat het onderbouwing geeft voor betrouwbare uitspraken op landelijk, provinciaal en regioniveau.
Referentie        tt/als/mlo/r/14.012                                                             Blad 60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>naamde nultredenwoning nodig hebben. Veel ouderen wonen met plezier in een eengezinswoning.
De meesten willen daar bovendien graag blijven wonen. De Doorzonscan laat gemeenten en corpo-
raties zien welke eengezinswoningen in de basis al heel geschikt zijn voor ouderen, ook als zij lich-
te functiebeperkingen (Klasse A uit de Geriscoop) hebben. De doorzonscan filtert woningbestanden
van gemeenten op een aantal kenmerken: Bouwjaar, inhoud en woningtype. Deze kenmerken ma-
ken woningen meer of minder geschikt. Deze inventarisatie wordt ingedeeld in huur- en koopwo-
ningen. Inmiddels is de Doorzonscan uitgevoerd voor bijna alle gemeenten en woningcorporaties in
Gelderland. Opdrachtgever voor de ontwikkeling van de Doorzonscan waren Ministerie van VROM,
Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen en Zorg en de provincie Gelderland.
Voor regio Rivierenland hebben we gebruikgemaakt van de resultaten van de doorzonscan die we
al in ons bezit hadden. De ontbrekende gemeente (Neerijnen) hebben we aanvullend gescand.
Vervolgens hebben we gekeken naar de nieuwbouw aan eengezinswoningen die heeft plaatsgevon-
den ná de uitvoering van de Doorzonscan. Deze woningen zijn toegevoegd aan de potentieel ge-
schikte voorraad, gezien de strikte regels waaraan deze woningen sinds 2003 en 2012 moeten
voldoen volgens het Bouwbesluit (Bron: Rijksoverheid, 2013).
     7. Aanbodzijde geschikte woningvoorraad: WoON 2012
Naast bovenstaande analyses hebben we ook voor de aanbodzijde het onderzoek WoON2012 ge-
raadpleegd om aanvullende informatie te verzamelen over Regio Rivierenland.
Regio Rivierenland heeft ook een regionale oversampling. Hierdoor kunnen uit deze analyse be-
trouwbare uitspraken worden gedaan over het aanbod van geschikte woningen op regioniveau.
     8. Intramuraal
GZ en GGZ
Het aanbod aan zorgwoningen hebben we geïnventariseerd door alle zorgaanbieders actief in de
regio aan te schrijven en te vragen om hun woningaanbod in de regiogemeente(n) aan te geven.
Ook is gevraagd aan te geven naar nieuwbouw- en transformatieplannen.
Aanvullend is gemeenten gevraagd naar nieuwbouw- en transformatieplannen in hun gemeente,
vooral gericht op de zorg. Mogelijke dubbelingen zijn hier uit gefilterd.
V&V
Gebaseerd op onderzoek Monitor Wonen-Zorg provincie Gelderland.
Wmo
     9. Vraag naar Wmo-diensten: Impactscan Wmo
Een aantal AWBZ-functies zullen overgeheveld worden naar de Wmo en daarmee onder de verant-
woordelijkheid van gemeenten komen te vallen: persoonlijke verzorging, begeleiding (individueel
en groep), kortdurend verblijf en vervoer bij begeleiding.
De gevolgen van het scheiden van wonen en zorg en bevolkingsontwikkelingen zijn voor de vraag
naar Wmo-diensten (totaalbeeld, per dominante zorggrondslag) voor de periode 2013-2025 door-
berekend.
Referentie        tt/als/mlo/r/14.012                                                   Blad 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>Als input voor onze analyse gebruiken we onder andere cijfers van:
        Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) (aantal afgegeven indicaties voor deze Wmo-
         diensten).
        Primosprognoses (prognose ontwikkeling huishoudens en personen).
Tevens houden wij rekening met het ingezette beleid voor scheiden van wonen en zorg.
     10. Ontwikkeling aantal mantelzorgers
Om een inschatting te maken van de hoeveelheid mantelzorgers in de toekomst hebben we gebruik
gemaakt van een uitgebreide studie van het Sociaal Cultureel Planbureau: De toekomst van man-
telzorg (2009). Deze studie gaat diep in op mogelijke maatschappelijke indicatoren en het effect
wat leeftijd heeft op het bieden van mantelzorg. Zo is de verwachting dat het aantal mantelzorgers
tot 65 jaar procentueel zal afnemen, terwijl het aantal mantelzorgers boven de 65 jaar zal toene-
men.
Deze indicatoren hebben we gecombineerd met de huidige cijfers over mantelzorgers in Regio Ri-
vierenland (GGD Gelderland-Zuid) en de bevolkingsprognoses voor Regio Rivierenland.
     11. Eenzaamheid en kwetsbaarheid
Voor prognoses van eenzaamheid en kwetsbaarheid hebben we gebruik gemaakt van cijfers van de
GGD Gelderland-Zuid. Deze hebben we met behulp van bevolkingsprognoses geprognosticeerd
richting de jaren 2013-2015-2020-2025.
Referentie        tt/als/mlo/r/14.012                                                  Blad 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>Bijlage 4 Extra info uit workshop met pro-
fessionals
Vraagstelling:
Ronde 1:
        Welke onderzoeksresultaten hebben u verrast? Heeft u andere ervaringen?
        Welke gevolgen verwacht u van alle ontwikkelingen rondom AWBZ/Wmo voor cliënten?
        Welke behoefte/knelpunten ervaart u bij het zelfstandig wonen van senioren en mensen
         met een beperking?
Vanuit ronde 1 concludeerden wij de belangrijkste knelpunten, waar wij in ronde 2 verder op in zijn
gegaan.
Ronde 2:
        Welke oplossingen zijn er? Wie pakt dit op? Hoe?
        Welke voorbeelden zijn er (in regio of elders in Nederland) voor de oplossingen?
        (optioneel): stel een top 3 samen van vraagstukken die in de komende twee jaar vanuit de
         Wmo opgepakt moeten worden door gemeenten in samenwerking met haar WWZ-partners.
Reactie op onderzoeksresultaten
    -    Vragen over definities (mantelzorg, eenzaamheid) en gebruikte bronnen
    -    Het klantenforum is niet representatief43.
    -    Hoog aandeel van dementerenden dat zelfstandig woont (70%), terwijl de voorwaarden
         (ondersteuning) weg worden gehaald.
    -    Lager aandeel mantelzorg in Tiel: verschil tussen grote en kleine kernen (meer familie in
         nabijheid/buren die mantelzorg verlenen)
    -    Opvallend: hoog aandeel persoonlijke verzorging Lingewaal, laag aandeel ernstige een-
         zaamheid, geen kortdurend verblijf in Culemborg.
    -    Is de groep die nog niet in zorg zit in onderzoek meegenomen?44
    -    Er zijn ook onzichtbare mantelzorgers en mensen die individuele begeleiding krijgen (zon-
         der dat dit geregistreerd wordt). De werkelijkheid ziet er dus anders uit.
Voorbeelden:
        Woongroep voor mensen vanaf 45 jaar; koopsector (www.kwarteel.nl). Door hun maatjes
         project is er meer betrokkenheid bij elkaar en wordt participatie en het zelfstandig wonen
         langer mogelijk.
    • Schakelproject Culemborg
        platform social media (voorbeeld voor vraagverlegenheid).
        Turkse zorgorganisatie in Oost-Nederland, PGB, maatwerk (voorbeeld voor eenzaamheid).
43
   Het klantenforum (en deze workshop) zijn niet representatief. Dergelijke vormen van kwalitatief onderzoek
   worden aanvullend gedaan op kwantitatief onderzoek (cijfermateriaal) om verdieping te krijgen op het
   kwantitatieve onderzoek.
44
   Ja. Die worden meegenomen bij het kwantitatieve onderzoek in de prognoses.
Referentie         tt/als/mlo/r/14.012                                                           Blad 63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>Bijlage 5 Medewerking zorgaanbieders
Van de onderstaande zorgaanbieders uit de GZ- en GGZ-sector zijn gegevens ontvangen over hun
vastgoed. De zorginstellingen in de V&V-sector hebben deze opgave gedaan via het onderzoek Mo-
nitor Wonen Zorg Provincie Gelderland.
Cello
Eleos
JP van den Bent Stichting
Pluryn
Prezzent
Propersona
Rivas
’s Heerenloo
Syndion
RIBW
Siloah
Fokus
Driestroom
De Schutse
In totaal hebben 37 zorgorganisaties (V&V, GZ, GGZ) meegewerkt aan de enquête.
Referentie       tt/als/mlo/r/14.012                                                Blad 64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>Bijlage 6 Kaarten
Referentie tt/als/mlo/r/14.012 Blad 65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>Referentie tt/als/mlo/r/14.012 Blad 66</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>Referentie tt/als/mlo/r/14.012 Blad 67</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>Bijlage 7 Overzicht plannen GZ-sector
Referentie tt/als/mlo/r/14.012        Blad 68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>Bijlage 8 Informatie hoofdstuk                                                                                                                     4,         inclusief
persoonlijke verzorging
In deze bijlage zijn de tabellen en figuren opgenomen van hoofdstuk 4, waarbij naast de functies
begeleiding (individueel en groep), kortdurend verblijf en vervoer naar begeleiding, ook persoonlij-
ke verzorging is opgenomen.
Tabel 13. Aantal indicaties per 1 januari 2013 voor nieuwe Wmo-functies, per gemeente
                                                                                                                   Neder-Betuwe
                                                                                                                                                           West Maas en
                                                                 Geldermalsen
                                                                                                                                                                                            Regio
                                              Culemborg                             Lingewaal         Maasdriel                   Neerijnen                               Zaltbommel
                               Buren                                                                                                               Tiel
          Leeftijd
                                                                                                                                                              Waal                      Rivierenland
18-49 jaar                            70               150                  100                 20           95            119                42     310          55            110       1.071
50-64 jaar                            60                75                   55                 20           65             64                23     200          55             75         692
65-75 jaar                            95                80                   85                 25           80             69                40     150          50             75         749
75-85 jaar                           165               155                  165                 60          160            129                90     265         145            170       1.504
85 jaar en ouder                     105               115                  100                 40          115             64                55     155          75            100         924
onbekend                                                                                                                                                                         25          25
Totaal                               545               575                  505           165               515            445          250        1.080         380            555       5.015
Bron: CIZ
Tabel 14. Omvang indicaties nieuwe functies Wmo per 1 januari 2013 per gemeente
                                                                                                                  Neder-Betuwe
                                                                                                                                                           West Maas en
                                                             Geldermalsen
                                                                                                                                                                                            Regio
                                           Culemborg                              Lingewaal          Maasdriel                    Neerijnen                                Zaltbommel
  Totaal aantal eenheden
                             Buren                                                                                                                 Tiel
 (uren of ritten) per week
                                                                                                                                                              Waal                      Rivierenland
          (2013)
Persoonlijke verzorging      2.269         1.880             1.951                       800         2.008        1.498                  912       3.206      1.352       2.043         17.916
Begeleiding individueel        533           445               367                        53           382          554                  168       1.299        429         502          4.730
Begeleiding groep            1.630         1.500             1.752                        92         1.650        2.056                  990       3.728      1.438       1.414         16.250
Kortdurend verblijf            120             0               120                         0           336          250                  144         144          0           0          1.114
Vervoer bij begeleiding        246           260               312                        15           275          353                  156         472        152         225          2.466
Totaal                       4.797         4.085             4.502                       960         4.650        4.710           2.369            8.848      3.370       4.184         42.476
Referentie            tt/als/mlo/r/14.012                                                                                                                                    Blad 69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>Figuur 22. Huidige indicaties AWBZ-functies (per 1-1-2015 overheveling naar Wmo), re-
latief
Figuur 23. Potentiële vraag Wmo-diensten (uren per week of aantal ritten), Regio Rivie-
renland, 2013-2025
Referentie     tt/als/mlo/r/14.012                                            Blad 70
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>Tabel 15. Potentiële vraag Wmo-diensten (uren per week of aantal ritten), Regio Rivie-
renland 2013-2025
                                                                                                                                   West maas en
                                                  Geldermalsen                                 Neder-Betuwe
                                                                                                                                                                  Regio
                                      Culemborg                  Lingewaal         Maasdriel                  Neerijnen                           Zaltbommel
AWBZ-diensten naar Wmo
                             Buren                                                                                        Tiel
 (uren of ritten) per week
                                                                                                                                                               Rivierenland
                                                                                                                                       waal
           totaal
                     2013     4.797     4.260       4.502                    960     4.650       4.710          2.369      8.848       3.370        4.184       42.651
                     2015     5.491     4.632       5.249          1.201             5.326       5.467          2.701      9.948       4.116        5.097       49.229
                     2020     6.834     5.527       6.609          1.587             6.508       6.416          3.348     11.755       5.106        6.329       60.018
                     2025     8.008     6.164       7.557          1.888             7.301       6.903          3.996     12.662       5.696        7.026       67.201
Referentie               tt/als/mlo/r/14.012                                                                                                            Blad 71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>Bijlage 9 Definities en afkortingen
Begeleiding (BG)
Begeleiding is een extramurale AWBZ-functie die gericht is op het bevorderen, het behoud en het
compenseren van zelfredzaamheid. Begeleiding wordt individueel en in groepsverband (dagopvang,
dagbesteding) aangeboden. Voorbeelden van individuele begeleiding: begeleiding bij onderhouden
van sociale contacten, plannen van activiteiten, regelen van financiën, begeleiding vanwege pro-
blemen in gedrag.
Begeleid wonen
Individueel of groepswonen in de wijk met af en toe begeleiding (in gehandicaptenzorg en geeste-
lijke gezondheidszorg).
Beschermd wonen
Woonvormen waar 24 uurszorg met toezicht wordt geboden. Groepswonen (bijvoorbeeld 4 groepen
van 8 bewoners) met 24 uur toezicht of zelfstandige woonruimten met een directe (fysieke) ver-
binding met een 24 uurs bezette post voor toezicht, zorg en/of begeleiding.
Voorbeeld: groepswonen voor senioren met dementie of mensen met een verstandelijke beperking,
verpleeghuizen.
Geschikte woningen
Woningen die extern toegankelijk of intern geschikt zijn voor mensen met lichamelijke beperkin-
gen. In het sterrensysteem worden verschillende niveaus van toegankelijkheid gehanteerd (nultre-
denwoning, rollator toe- en doorgankelijke woning, rolstoeltoegankelijke/rollator toe- en
doorgankelijk, rolstoel toe- en doorgankelijk).
Intramuraal verblijf
Het tijdelijk of permanent wonen in een instelling voor mensen die vanwege een aandoening of be-
perking niet (meer) thuis kunnen wonen. Vanuit de AWBZ wordt een integraal pakket gefinancierd:
huisvesting (verblijf), zorg, schoonmaak, voeding, activiteiten.
Kortdurend verblijf
Kortdurend verblijf is een extramurale AWBZ-functie en is ter ontlasting van de mantelzorger. De-
gene die geïndiceerd is voor kortdurend verblijf woont thuis maar verblijft kort, maximaal 3 etma-
len per week, in een instelling (bijvoorbeeld verzorgingshuis, verpleeghuis). Diegene moet
aangewezen zijn op zorg met permanent toezicht.
Mantelzorg
Zorg die onbetaald, ongeorganiseerd en niet-beroepsmatig verleend wordt vanuit een persoonlijke
betrokkenheid door iemand uit de naaste omgeving.
Meerzorg
Meerzorg is de zorg die iemand meer nodig heeft dan in het indicatiebesluit (geïndiceerde zorg-
zwaartepakket) van de cliënt staat. Financiering vindt plaats via een toeslag in de vorm van het
ZZP-meerzorg. De meerzorgregeling geldt zowel voor cliënten die zorg in natura ontvangen als in
een PGB.
Referentie         tt/als/mlo/r/14.012                                                  Blad 72
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>Nultredenwoningen
Een nultredenwoning is een woning die zonder trappen van buiten af bereikbaar is en waarbij de
primaire ruimtes (keuken, sanitair, woonkamer en minimaal één slaapkamer) zich op dezelfde
woonlaag bevinden. Drempels in de woning zijn laag of ontbreken.
Opplussen
Aanpassingen in bestaande woningen, met als doel om het langer zelfstandig wonen van senioren
mogelijk te maken.
Persoonlijke verzorging (PV)
Persoonlijke verzorging is een extramurale AWBZ-functie. Er wordt hulp geboden bij de dagelijkse
lichamelijke verzorging en bij onder andere het aanreiken en toedienen van medicijnen. Bij per-
soonlijke verzorging ondersteunt, stimuleert en leert de zorgverlener bepaalde handelingen aan óf
verricht hij deze handelingen zelf.
Bijvoorbeeld hulp bij het douchen, aankleden of naar het toilet gaan.
Scheiden wonen en zorg (extramuralisering)
Wonen en zorg worden apart gefinancierd. De cliënt/bewoner betaalt zelf voor het wonen via huur
of koop. De zorg wordt gefinancierd via de AWBZ, Wmo, zorgverzekeringswet en eigen middelen.
De diensten (schoonmaak, was, voeding, activiteiten) worden betaald door de cliënt/bewoner.
Thuiszorg
Zorg aan huis voor iedereen die (tijdelijk) hulp nodig heeft bij de dagelijkse zorg voor zichzelf of
zijn of haar gezin.
Verpleeghuis
AWBZ-verblijfsvoorziening voor intensieve zorg (verpleging) en behandeling met 24 uurstoezicht.
Verzorgingshuis
AWBZ-verblijfsvoorziening voor zorg (en huisvesting) voor mensen die niet meer zelfstandig kun-
nen wonen.
Verzorgd wonen
Zorg in de nabijheid die op afroep beschikbaar is en extra service. Voorbeelden: verzorgingshuizen,
aanleunwoningen, woningen in woonzorgcomplexen, begeleid wonen.
Woonzorg
(Bron: Monitor Wonen-Zorg provincie Gelderland). De groep senioren met lage ZZP’s die geen indi-
catie meer krijgen voor een verzorgingshuis (ZZP’s 1 t/m 3, 4 (50%) en 6 (50%).
Voorbeelden: appartementen in verzorgingshuizen die verhuurd worden naar aanleiding van schei-
den wonen en zorg, (nieuwe) woonzorgconcepten waar service en zorg à la verzorgingshuizen
wordt geboden.
Zorgzwaartepakket
Een zorgzwaartepakket hoort bij de indicatie die iemand van het Centrum Indicatiestelling Zorg
(CIZ) ontvangt, als het CIZ vindt dat diegene behoefte heeft aan zorg en verblijf in een AWBZ-
instelling. In het zorgzwaartepakket staat waar diegene hulp bij nodig heeft en welke soort zorg en
begeleiding hij mag verwachten.
Referentie         tt/als/mlo/r/14.012                                                   Blad 73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>Afkortingen:
GZ:          Gehandicaptenzorg (verstandelijk, zintuiglijk, lichamelijk)
GGZ:         Geestelijke Gezondheidszorg
PG:          Psychogeriatrie (dementie)
V&V:         Verpleging en Verzorging
ZZP:         Zorgzwaartepakket
Referentie    tt/als/mlo/r/14.012                                        Blad 74
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>