<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Toekomstscenario’s governance
Zwembad De Waterlinie



Gemeente Culemborg


Eindrapportage


Arnhem, 4 april 2023




22056-002-plo/hde
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Opdrachtgever:   Gemeente Culemborg
                 De heer F. van den Dries
                 Postbus 136
                 4100 AC CULEMBORG



Aan:             f.van.den.dries@culemborg.nl



Auteurs:         Paul Louwerse en Bram van Ommen



Project:         Onderzoek en advies Toekomstscenario’s governance
                 Zwembad De Waterlinie Culemborg
                 Gemeente Culemborg


Betreft:         Eindrapportage



Ons kenmerk:     22056-002-plo/hde



Contact          Tien organisatieadvies
                 Utrechtseweg 70
                 6812 AH Arnhem


                 plouwerse@tienorganisatieadvies.nl




                 Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of
                 openbaar worden gemaakt zonder uitdrukkelijke
                 toestemming van de rechthebbende.

                 © 2023 Tien organisatieadvies
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inhoud

1.   De opdracht ........................................................................................................... 1
     1.1 Aanleiding en achtergrond ................................................................................... 1
     1.2 Doel van het onderzoek/advies ............................................................................. 1
     1.3 Werkwijze/plan van aanpak ................................................................................. 2
2.   Vormen van beheer ................................................................................................ 4
     2.1 Vormen van beheer in Nederland .......................................................................... 4
     2.2 Huidige situatie Gemeente Culemborg en Zwembad De Waterlinie .............................. 5
     2.3 Te onderzoeken toekomstscenario’s governance Zwembad De Waterlinie ..................... 6
     2.4 Nul-scenario ...................................................................................................... 7
3.   Scenario’s en wegingsmatrix ................................................................................ 10
     3.1 Wegingsmatrix en wegingsfactoren ...................................................................... 10
     3.2 Wegingsmatrix governance De Waterlinie .............................................................. 11
4.   Weging van de scenario’s ..................................................................................... 12
     4.1 Vergelijking toekomstscenario’s governance De Waterlinie ....................................... 12
     4.2 Scenario 1: Huidige situatie ................................................................................ 13
     4.3 Scenario 2: Huidig geoptimaliseerd ...................................................................... 13
     4.4 Scenario 3: Eigendom naar gemeente ................................................................... 14
     4.5 Scenario 4: Gemeente – Optisport, zonder SZC ...................................................... 14
     4.6 Scenario 5: Sportbedrijf Culemborg ...................................................................... 16

5.   Conclusie en advies .................................................................................... 17




Bijlage:

1. Vormen van beheer in vergelijking
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>1.        De opdracht

1.1       Aanleiding en achtergrond
In 2016 opende in Culemborg, op initiatief van meerdere zwemverenigingen, Zwembad De
Waterlinie. Het zwembad heeft zich ontwikkeld tot een belangrijke maatschappelijke voorziening in
de gemeente. Scholen, verenigingen, specifieke doelgroepen en individuele zwemmers zijn er op
wekelijkse basis te vinden.

Stichting Zwembad Culemborg (SZC) is eigenaar van het zwembad. Stichting Zwembad Culemborg
beheert het gebouw en is (eind)verantwoordelijk voor het beheer en de exploitatie. De stichting
ontvangt daarvoor een subsidie van de gemeente Culemborg en heeft de uitvoering van het beheer
(eigenaars- en huurdersonderhoud) en de exploitatie volledig uitbesteed aan Optisport BV. De
grond is eigendom van de gemeente.

Het zwembad is eerder onderwerp geweest van politiek en maatschappelijk debat. In 2018 maakte
SZC kenbaar dat er een structureel exploitatietekort in de begroting was ontstaan. Begin 2019
bleek dat het subsidiebudget onvoldoende was om het zwembad binnen de gestelde financiële
kaders te exploiteren. Het college van B&W stelde voor het zwembad te sluiten, maar de
gemeenteraad besloot het zwembad open te houden. Hierop heeft de SZC een 10-jarige huur- en
exploitatieovereenkomst afgesloten met Optisport, die de praktische uitvoering van het onderhoud
en de dagelijkse bedrijfsvoering op zich neemt met een vaste jaarlijkse financiële bijdrage.
Daardoor kon het zwembad open blijven en vanaf 2019 is er sprake van een gezonde financiële
exploitatie en is de rust onder de medewerkers en gebruikers hersteld.

De aanleiding tot dit onderzoek is drieledig. Ten eerste heeft het huidige stichtingsbestuur medio
2022 aangegeven te stoppen met hun werkzaamheden in januari 2023. Opvolgers vinden lukt niet,
maar om de stichting draaiende te houden hebben de bestuursleden hun definitieve einddatum
verlegd naar 1 juni 2023. Het bestuur van de SZC is van mening dat de huidige taken en verant-
woordelijkheden niet passen bij een bestuur van vrijwilligers. Ten tweede staat het zwembad de
komende tijd voor een grote verduurzamingsopgave, die vraagt om een flinke investering en om
werkzaamheden als het laten uitvoeren en monitoren van verduurzamingsmaatregelen. Ten derde
is er corrosie gevormd in de roestvrijstalen bassinconstructie van het zwembad. Dit heeft als
gevolg dat er herstelwerkzaamheden nodig zijn en er mogelijk een traject zal volgen van juridische
aansprakelijkheid.

Het samenvallen van die drie ontwikkelingen is voor gemeente Culemborg de aanleiding om
uitvoerig te kijken naar de governance van het zwembad. Daarom heeft gemeente Culemborg
gevraagd naar een advies voor een toekomstbestendig scenario voor de governance van Zwembad
De Waterlinie. In de nu voorliggende eindrapportage is dit advies opgenomen.


1.2       Doel van het onderzoek/advies
De hoofddoelstelling van het onderzoek/advies betreft een praktisch advies over de best passende,
meest toekomstbestendige vorm van beheer voor het zwembad. Ook is een aantal subdoel-
stellingen meegegeven:

1. Een aantal meest passende scenario’s worden onderzocht. Zowel de gemeenteraad, het college
   als de SZC hebben vooraf geen voorkeur uitgesproken voor een specifiek scenario.




22056-002-plo/hde                                                                         Pagina 1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>2. De uit te werken scenario’s zijn in overleg met Stichting Zwembad Culemborg en andere
   stakeholders (zoals individuele gebruikers, scholen en verenigingen) uitgewerkt. Het is geen
   bureauonderzoek.
3. De onderscheiden scenario’s dienen met name te worden beoordeeld op de effecten voor de
   gemeente Culemborg, de exploitant en de inwoners/gebruikers van het zwembad. De
   toekomstbestendigheid van het best passende scenario is hierbij een belangrijke wegings-
   factor.

Het best passende scenario voor de governance van De Waterlinie is sterk afhankelijk van de
accenten die de gemeente Culemborg legt bij het beleid over sportaccommodaties. Het gaat dan
om het toe te kennen belang aan aspecten als gemeentelijke invloed, (maatschappelijk) onder-
nemerschap, invloed van verenigingen/gebruikers, financiële risico’s en toekomstbestendigheid.
Die aspecten zullen we per scenario beschrijven, waarbij het aan de gemeenteraad en het college
is om tussen die aspecten een afweging te maken.


1.3       Werkwijze/plan van aanpak
Het plan van aanpak is opgesteld op basis van de specifieke historie en huidige stand van zaken
rond Zwembad De Waterlinie en ervaring bij vele beheer- en exploitatievraagstukken van
zwembaden en sportaccommodaties in andere gemeenten in Nederland.

Het plan van aanpak van het onderzoek en advies kende de volgende stappen:


Stap 1: Uitlijnen definitieve onderzoeksopzet en analyse documenten
Het onderzoek is gestart met het uitlijnen van de definitieve onderzoeksopzet. Dit betrof het
inventariseren en concretiseren van de hoofd- en subdoelstellingen. Er is veelvuldig overleg
geweest met medewerkers van de gemeente Culemborg, bestuursleden van SZC en Optisport.
Ook hebben we alle relevante documenten opgevraagd, zoals beleidsstukken van de gemeente, de
statuten, begroting en jaarrekening van SZC, en waar privacy dit toeliet contracten die SZC met
andere partijen gesloten heeft.


Stap 2: Keuze te onderzoeken vormen van beheer en vaststelling wegingsmatrix
In samenspraak met de verantwoordelijke wethouder en beleidsambtenaar en het bestuur van
SZC, is bepaald welke scenario’s voor de governance van De Waterlinie we opnemen in deze
scenariostudie. Zowel raadsleden, vertegenwoordigd in een klankbordgroep, als de ambtelijke
betrokkenen hebben verzocht om een nul-scenario op te nemen, oftewel een scenario bij sluiting
van het zwembad. Omdat het onderzoek- en adviesscenario’s betreft met het uitgangspunt
continuering van het zwembad, zijn de effecten van sluiting van het zwembad indicatief en in een
aparte paragraaf opgenomen.


Stap 3: Interviews
Op basis van het contact met de gemeente, SZC en Optisport zijn andere betrokken stakeholders
geselecteerd, met wie we vervolgens in gesprek gingen. We spraken de verantwoordelijke
wethouder, meerdere ambtenaren van gemeente Culemborg en de Bedrijfsvoeringsorganisatie
West-Betuwe, en een aantal raadsleden in de vorm van een klankbordgroep.

Verder spraken we met Optisport, fysiotherapie Coret, de verenigingen en een vertegenwoordiging
van individuele zwemmers die het zwembad veelvuldig gebruiken. De stakeholders vroegen we
naar ervaringen met en voorkeuren voor de verschillende vormen van beheer.



22056-002-plo/hde                                                                          Pagina 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Door deze onderzoeksmethodiek is ook de couleur locale in het onderzoek zichtbaar gemaakt en
meegewogen.


Stap 4: Analyse/terugkoppeling tussenresultaten
Naast onze analyse op basis van de documentatie, gesprekken met alle betrokkenen is er ook
specifieke expertise ingezet op vraagstukken als aanbesteding en fiscale gevolgen. Ook is middels
overleg met een notaris kennis opgedaan over de statuten van SZC in relatie met de noodzakelijke
continuïteit na 1 juni 2023. De tussenresultaten zijn voorgelegd aan het college van B&W, het
stichtingsbestuur en de klankbordgroep van raadsleden. Ook is er een technisch vragenuur
gehouden voor raadsleden waarin ook de tussenresultaten zijn toegelicht en vragen zijn
beantwoord.


Stap 5: Afronding onderzoek en advies
Na toelichting van de tussenresultaten in het college, de klankbordgroep en het technisch spreek-
uur voor raadsleden is voorliggende eindrapportage opgesteld. De resultaten van de specialistische
adviezen rond aanbesteding en fiscale aspecten worden als bijlagen bij het college- en raads-
voorstel gevoegd. In deze eindrapportage worden de resultaten van deze deeladviezen op hoofd-
lijnen opgenomen.

Ook zijn we betrokken, op verzoek van de stichting en de gemeente, bij de besprekingen met de
notaris, aangaande het aftreden van het huidige bestuur en het voorbereiden van een verandering
van de governance. Nieuwe concept-statuten worden ter besluitvorming aan de SZC en het college
voorgelegd.


Stap 6: Toelichting advies in college en/of raad
Indien gewenst wordt het eindadvies toegelicht in een commissievergadering en/of tijdens de
raadsvergadering in mei 2023.




22056-002-plo/hde                                                                          Pagina 3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>2.        Vormen van beheer

2.1       Vormen van beheer in Nederland
Voordat we ons focussen op de situatie bij Zwembad De Waterlinie, beschrijven we eerst de
verschillende vormen van beheer van sportaccommodaties waar we de situatie bij De Waterlinie
vervolgens tegen afzetten. Ook beschrijven we indicatief de financiële gevolgen indien het
zwembad gesloten wordt.

In Nederland worden grofweg vijf vormen van beheer onderscheiden, op basis van gemeentelijke
invloed. Die verschillende vormen kennen alle meerdere verschijningsvormen. Zie figuur:




Het betreft de volgende 5 hoofdvormen, waarbij in “rood” is aangegeven welke
verschijningsvormen in Culemborg aanwezig zijn:
§ Traditioneel gemeentelijk beheer.
§ Interne verzelfstandiging.
§ Externe verzelfstandiging.
§ Privatisering.
§ Afstoten.

Heel lang is de vorm ‘traditioneel gemeentelijk beheer’ de toonaangevende vorm van beheer
geweest. Altijd zijn er daarnaast vormen van interne of externe verzelfstandiging aanwezig
geweest, maar dat was in zeer bescheiden mate.

De laatste vijftien jaar is er een sterke beweging op gang gekomen van ‘traditioneel gemeentelijk
beheer’ naar vormen van interne of externe verzelfstandiging en privatisering. Een beschrijving van
de voor- en nadelen bij de verschillende vormen van beheer, zijn opgenomen als bijlage.




22056-002-plo/hde                                                                          Pagina 4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>2.2       Huidige situatie Gemeente Culemborg en Zwembad De Waterlinie
De huidige situatie betreffende beheer van Zwembad De Waterlinie geven we weer in onderstaande
figuur:




Gemeente Culemborg stelt de beleidsuitgangspunten vast en heeft besloten dat een zwembad een
maatschappelijke voorziening is waar de gemeente (financieel) aan wil bijdragen. De gemeente is
eigenaar van de grond waar het zwembad op gebouwd is, waar SZC erfpacht voor betaalt. De
gemeente verstrekt een subsidie aan SZC en staat garant voor de lening die SZC heeft afgesloten
om het zwembad te kunnen bouwen.

Stichting Zwembad Culemborg ontvangt subsidie van gemeente Culemborg om beleid rond een
zwemvoorziening in de gemeente uit te voeren. De stichting is eigenaar van het gehele pand. De
stichting is, vanuit de subsidiebeschikking, verantwoordelijk voor het beheer en de instandhouding
van het pand, waaronder groot onderhoud. Ook is de stichting eindverantwoordelijk voor de
exploitatie van het zwembad, maar de exploitatie heeft zij volledig uitbesteed aan een private
partij.

Optisport exploiteert Zwembad De Waterlinie. Dit doet Optisport bij ruim 300 sportlocaties in
Nederland en België. Optisport heeft een contract met Stichting Zwembad Culemborg en is
verantwoordelijk voor de uitvoering van zowel het eigenaars- als huurdersonderhoud en de
bedrijfsvoering. Er is geen directe relatie tussen Optisport en gemeente Culemborg.




22056-002-plo/hde                                                                           Pagina 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Naast de huidige situatie qua beheer, is het ook relevant een aantal zaken te noemen over de
status van het zwembad betreffende financiën en duurzaamheid van het pand. Dit is niet onderdeel
van onze opdracht, maar wel zijn dit aspecten aan het zwembad die politiek en maatschappelijk
gevoelig liggen en snel naar boven komen bij gesprekken over Zwembad De Waterlinie.


Duurzaamheid
Ook het zwembad heeft last van stijgende energieprijzen. Daarom heeft de stichting laten
uitzoeken welke verduurzamingsmogelijkheden er zijn, die op langere termijn leiden tot een
vermindering aan uitgaven voor energie. Het pand is met zeer goede isolatie gebouwd, wat positief
is, maar wat ook betekent dat het verder isoleren van het pand beperkte energiebesparende
effecten heeft. Wel kunnen op het dak zonnepanelen worden geplaatst die ofwel gebruikt kunnen
worden voor het zwembad zelf, ofwel door een lokaal energiecollectief. Het rendement hiervan
wordt bekeken, waarbij het een aandachtspunt is of de baten van deze duurzaamheidsmaatregelen
ten goede komen aan Optisport, aan de stichting of aan de gemeente.


Corrosie
In de roestvrijstalen bassinconstructie is corrosie ontstaan. De stichting heeft uit laten zoeken wat
voor soort roest dit is en hoe dit veroorzaakt zou kunnen zijn. Uit onderzoek is gebleken dat het
om spanningscorrosie gaat, wat waarschijnlijk is ontstaan doordat niet de juiste kwaliteit moeren
en bouten is gebruikt bij de bouw van het zwembad. Op moment van schrijven wordt uitgezocht op
welke termijn dit vervangen moet worden, wat de kosten hiervan zijn en welke partij hiervoor
eventueel aansprakelijk kan worden gesteld.


Financiën: onderhoud en energie
Voor het onderhoud van Zwembad De Waterlinie is er in 2019 een MeerJaren OnderhoudsPlanning
(MJOP) opgesteld en zijn de onderhoudskosten voor de periode 2019-2029 opgenomen in de
subsidie van de gemeente aan SDZC i.c.m. de huur- en exploitatieovereenkomst tussen SZC en
Optisport. Ook voor de jaren na 2029 is er inzichtelijk gemaakt welke onderhoudskosten verwacht
worden (in 2030 € 300.000, in 2035 € 350.000 en in 2040 € 500.000). Dit is in 2019 aan de
gemeenteraad bekend gemaakt, maar toen is niet besloten hier geld voor de reserveren. Dit
betekent dat, ongeacht de governance van het zwembad, er vanaf 2024 jaarlijks € 80.000
gereserveerd dient te worden om deze onderhoudsuitgaven te financieren.

Daarnaast is nu nog onbekend in welke mate de energiekosten zullen stijgen, maar over 2023
wordt verwacht dat de extra energiekosten € 80.000 bedragen. Ook deze hogere incidentele
prijsstijging staat los van de governance van het zwembad.


2.3       Te onderzoeken toekomstscenario’s governance Zwembad De Waterlinie
In overleg met de wethouder, de beleidsadviseur maatschappelijke opgaven, en het bestuur van
Stichting Zwembad Culemborg, is bepaald dat alle mogelijke scenario’s onderzocht worden. Er is
geen expliciete voorkeur of afkeur uitgesproken bij specifieke scenario’s.




22056-002-plo/hde                                                                            Pagina 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>De volgende vijf scenario’s voor de governance van Zwembad De Waterlinie zijn in de
wegingsmatrix opgenomen:


§     Scenario 1                 Gemeente <-> SZC <-> Optisport
      Voortzetting van huidige beheer en exploitatie waarbij de gemeente beheer en exploitatie
      volledig hebben overgedragen aan SZC en SZC de exploitatie volledig heeft overgedragen aan
      Optisport.


§     Scenario 2                 Gemeente <-> Stichting met dir.-bestuurder <-> Optisport
      De huidige situatie waarbij taakverdelingen en afspraken worden aangescherpt of worden
      verdeeld, bijvoorbeeld door het aanstellen van een betaalde directeur-bestuurder door de
      stichting.


§     Scenario 3                 Gemeente eigendom <-> Stichting <-> Optisport
      Het eigendom van het pand, en daarmee ook de verantwoordelijkheden voor onderhoud die
      daarbij horen, gaat over naar de gemeente. De stichting blijft bestaan als contractpartner voor
      Optisport.


§     Scenario 4                 Gemeente <-> Optisport (zonder SZC)
      De stichting wordt opgeheven. Gemeente Culemborg wordt eigendom van het pand en wordt
      verantwoordelijk voor de exploitatie.


§     Scenario 5                 Sportbedrijf Culemborg: zonder SZC en zonder Optisport)
      Er wordt een Sportbedrijf opgericht waarbinnen Zwembad De Waterlinie wordt ondergebracht.
      Bij dit scenario is er sprake van één uitvoeringsorganisatie voor beheer en exploitatie van alle
      sportvoorzieningen in de gemeente Culemborg (zwembad, binnensport, buitensport). In een
      gemeentelijk Sportbedrijf, veelal met een bv als rechtsvorm, zijn de aandelen voor 100% in
      handen van de gemeente. De gemeente heeft in deze variant verschillende relaties met de
      verzelfstandigde organisatie, van opdrachtgever (exploitatieovereenkomst) tot verhuurder
      (verhuurovereenkomst) tot belanghebbende (aandeelhouder).

In zowel de gesprekken met gemeenteambtenaren, het college als de klankbordgroep is verzocht
ook duidelijk te maken wat er gebeurt als er niet wordt gehandeld en de situatie dus blijft zoals het
nu is. Dit scenario noemen wij het 0-scenario en staat los van de wegingsmatrix en bespreken we
in de volgende paragraaf.


2.4       Nul-scenario
De gemeente heeft gevraagd om in te gaan op het scenario waarbij er niet wordt gehandeld. Dat is
dus geen scenario voor de governance van De Waterlinie, maar een indicatie voor de toekomst
wanneer de raad besluit om (nog) geen besluit te nemen. Wij voorzien dan de volgende
gebeurtenissen:


Stichting zonder bestuur
Het huidige bestuur van Stichting Zwembad Culemborg heeft nadrukkelijk aangegeven op 1 juni
2023 te stoppen met hun werkzaamheden. Zij laten zich dan uitschrijven bij de Kamer van
Koophandel als bestuursleden van de stichting.




22056-002-plo/hde                                                                              Pagina 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Daarom kijken we al tijdens het onderzoek, in overleg met de stichting, de gemeente en de
notaris, naar een manier waarop we de statuten zo kunnen aanpassen dat de statuten zekerheid
bieden voor continuïteit van de SZC, alsmede dat de statutenwijziging een tussenfase kan bieden
voor het nog vast te stellen toekomstscenario. De statutenwijziging zal dus niet dwingend dienen
te zijn richting een bepaald scenario voor de governance van Zwembad De Waterlinie.

Het zwembad staat de komende jaren voor uitdagingen op het gebied van energiebeheer,
duurzaamheid en de aangegeven corrosieproblematiek. Zonder een actief stichtingsbestuur worden
deze uitdagingen niet aangepakt. Dat betekent dat de structurele kosten voor energie hoog blijven,
en de kans op onveilige situaties groter wordt. Ook is er op dit moment roestvorming in de
roestvrijstalen bassinconstructie van het zwembad, waarvan nog onduidelijk is welke partij
daarvoor aansprakelijk is. Wanneer daar vanuit beheer niet op geacteerd wordt, zal de roest-
problematiek aanhouden, de aansprakelijkheid niet worden onderzocht en zal onderhoud aan het
bad complexer en duurder worden.


Indicatieve kosten na sluiting zwembad
Bij de bouw van het zwembad is een lening afgesloten die tot 2055 loopt, waarvoor de gemeente
Culemborg garant staat. De betaling daarvan is ongeveer € 185.000 per jaar. Daarbij loopt het
huidige contract met Optisport tot 2029, wat dan afgekocht zou moeten worden. Dit bedrag kan
indicatief worden ingeschat voor € 135.000 per jaar tot 2029 (€ 60.000 kosten dienstverlening
Optisport Nederland en 10% van de jaarlijkse omzetderving is € 75.000). Dit bedrag is nog
exclusief eventuele kosten van personele afvloeiing.
Mocht gemeente Culemborg besluiten dat er geen toekomst voor het zwembad is, zal de lening
afbetaald moeten worden en het contract met Optisport moeten worden afgekocht. Dit betekent
dat een bad wat gesloten moet worden, sowieso tot 2029 indicatief € 320.000 kost en tussen
2030-2055 indicatief € 185.000.

Die kosten kunnen deels worden terugverdiend met bijvoorbeeld het herbestemmen van het pand
of het slopen van het pand en het verkopen van de grond. Daarbij zouden we het slopen van het
pand wel zien als kapitaalvernietiging, gezien het zwembad relatief nieuw is, in goede staat
verkeert en goed is geïsoleerd.


Maatschappelijk effect
Het zwembad is in het afgelopen decennium vaak onderdeel geweest van politiek en maatschappe-
lijk debat in Culemborg. Meerdere keren leek het erop dat het zwembad gesloten zou moeten
worden, en dat is telkens voorkomen door de inzet en betrokkenheid van burgers, zwemvereni-
gingen en de gemeente.

De stichting heeft in 2022 aangegeven bij de gemeente in januari 2023 te willen stoppen. Die
deadline werd niet gehaald, dus hebben zij hun termijn verlengd tot juni 2023. Mocht de stichting
het handelen staken, kan het zijn dat de bestuursleden op persoonlijke verantwoordelijkheid/
bestuursverantwoordelijkheid worden aangesproken. De stichting is van mening zeer tijdig bij de
gemeente te hebben gemeld dat zij willen stoppen. Niet handelen in deze situatie kan dus zorgen
voor conflict en een negatieve associatie van inwoners met het zwembad, zowel jegens de
gemeente als de SZC.

Belangrijk om daaraan toe te voegen is dat het zwembad in de aanwezige zwemwaterbehoefte
voldoet voor de zwemverenigingen, de zwemlessen en specifieke doelgroepen. De gebruikers zijn
erg tevreden met de huidige situatie en het beheer en exploitatie door Optisport.



22056-002-plo/hde                                                                          Pagina 8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Optisport geeft aan dat het zwembad een efficiënte financiële exploitatie heeft en dat de
bezettingsgraad zowel overdag als in de avonduren hoog is.

De Reddingsbrigade maakt gebruik van het zwembad voor oefeningen en kan zo een deel van de
taken van de veiligheidsregio uitvoeren. Ook wordt er wekelijks gezwommen door mensen met een
beperking.

De ontstane situatie is dus niet te wijten aan tegenvallende bezoekersaantallen of acute financiële
tekorten bij de stichting of Optisport. De onderhoudsopgave is al vanaf het begin van het zwembad
bekend. Geen van de partijen is van mening dat sluiting van het zwembad een wenselijk
toekomstscenario is.




22056-002-plo/hde                                                                           Pagina 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>3.        Scenario’s en wegingsmatrix

3.1       Wegingsmatrix en wegingsfactoren
Om te kunnen beoordelen welk scenario het beste past bij Zwembad De Waterlinie, maken we
gebruik van een wegingsmatrix. In die matrix zijn wegingsfactoren (criteria) opgenomen die
belangrijk en onderscheidend zijn voor de verschillende betrokken stakeholders in Culemborg bij
het beoordelen van de best passende vorm van beheer voor Zwembad De Waterlinie. Dat gaat
over het perspectief van de gemeente Culemborg, de beheerder/exploitant, de inwoner/vereniging
en de toekomstbestendigheid.

De wegingsfactoren zijn gekozen op basis van de specifieke situatie van De Waterlinie en op basis
van algemene principes rondom beheer en exploitatie van accommodaties (zoals financiën en
efficiëntie). De wegingsfactoren in de matrix en hun betekenis, zijn:

 Gemeente
 § Gemeentelijke invloed         Hiermee wordt gedoeld op de mate van invloed van de gemeente op
                                 het (producten)aanbod, de te leveren kwaliteit, de tarieven en het
                                 gemak waarmee er ook tussentijdse invloed kan gelden op de mogelijk-
                                 heden voor tussentijdse bijstelling.
 § Beleid                        Deze wegingsfactor gaat over de mate waarin het scenario helpt bij het
                                 realiseren van de bestaande beleidsdoelen van de gemeente op het
                                 gebied van sport en recreatie, voorzieningen en ontmoeting.
 Exploitant
 § Ondernemerschap               Hiermee wordt gedoeld op de ruimte die de exploitant krijgt om de
                                 bezettingsgraad en het activiteitenprogramma naar eigen inzicht te
                                 verbreden/verhogen/verbeteren en daarmee kwalitatieve en/of
                                 kwantitatieve winsten te genereren.
 § Synergie                      Dit gaat over de mate waarin er winst te behalen is, kwalitatief en of
                                 kwantitatief, door de bundeling van taken en werkzaamheden. Deze
                                 wegingsfactor gaat over de mate waarin de bundeling van die specifieke
                                 beheer- en exploitatietaken zorgt voor continuïteit van de organisatie
                                 en de uitvoering van beheerstaken.
 Inwoner
 § Invloed                       De mate waarin gebruikers zeggenschap hebben over de gebruikers-
                                 afspraken over het WAT en het HOE zoals openstelling e.d. (‘mede-
                                 bepaler’, dan heb je iets te zeggen).
 § Betrokkenheid                 Hiermee wordt gedoeld op de mate waarin de gebruiker (= inwoner
                                 maar ook collectief van gebruikers vertegenwoordigd in verenigingen)
                                 betrokken is bij het reilen en zeilen van de accommodatie (‘eigenaar’,
                                 dan doe je mee).
 § Kwaliteit                     Deze wegingsfactor gaat over de impact van het gekozen scenario op
                                 de kwaliteit van producten en diensten zoals gemeente en gebruikers
                                 die van belang vinden.
 Toekomstbestendigheid
 § Organisatie/beheer            De mate waarin de bedrijfsvoering efficiënt is ingericht en de expertise
                                 en ervaring van de medewerkers aansluit bij de eisen die vanuit een
                                 goed beheer en exploitatie noodzakelijk zijn.
 § Financiën                     De impact van het betreffende scenario op de kosten en de financiële
                                 risico’s die de gemeente loopt. Hier gaat het ook over fluctuaties in
                                 gemeentelijke bijdrage en het risico van oplopende exploitatietekorten
                                 in de toekomst.




22056-002-plo/hde                                                                                 Pagina 10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>De   overkoepelende begrippen zijn als volgt te definiëren:
§    Effectiviteit: worden de doelen bereikt (doelbereik).
§    Efficiëntie: worden deze doelen met zo weinig mogelijk middelen/geld bereikt (doelmatigheid).
§    Kwaliteit: ervaren kwaliteit van dienstverlening en producten/activiteiten.
§    Toekomstbestendigheid: dit betreft de robuustheid van de organisatie (personeel, expertise,
     professionaliteit) die ervoor zorgt dat er vertrouwen is in continuïteit van de bedrijfsvoering en
     een gezonde stabiliteit van de organisatie en financiën.

De gedefinieerde wegingsfactoren zijn geen kwantitatieve criteria die rekenkundig een voorkeurs-
scenario aangeven. De wegingsmatrix is met name bedoeld om onderlinge verschillen tussen de
scenario’s te verduidelijken. De weging van de verschillen komt in het volgende hoofdstuk aan de
orde, waarin ook landelijke ervaringen met beheer en exploitatie van sport- en maatschappelijke
voorzieningen zijn meegenomen.


3.2         Wegingsmatrix governance De Waterlinie
Dit leidt uiteindelijk tot de volgende wegingsmatrix, die de basis vormt van onze analyse van de
verschillende scenario’s:

 Scenario's governance       Scenario 1 (huidig)       Scenario 2          Scenario 3           Scenario 4           Scenario 5
 De Waterlinie                 Gemeente - SZC         Stichting met         Stichting          Opheffen SZC          Sportbedrijf
 Culemborg                       - Optisport       directeur-bestuurder eigendom gemeente   gemeente-Optisport       Culemborg
Gemeente
Gemeentelijke invloed
Beleid
Effectiviteit
Exploitant
Ondernemerschap
Synergie
Efficiëntie
Inwoner / gebruiker
Invloed
Betrokkenheid
Kwaliteit
Toekomstbestendigheid
Organisatie / beheer
Financiën
Kwetsbaarheid


De invulling van de wegingsmatrix op de aangegeven scenario’s volgt in hoofdstuk 4.




22056-002-plo/hde                                                                                            Pagina 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>4.          Weging van de scenario’s

4.1         Vergelijking toekomstscenario’s governance De Waterlinie
In onderstaande wegingsmatrix zijn de relatieve verschillen van de onderscheiden scenario’s
opgenomen op basis van onze analyse. De volgende accenten/verschillen komen naar voren:

 Scenario's governance      Scenario 1 (huidig)       Scenario 2          Scenario 3           Scenario 4           Scenario 5
 De Waterlinie                Gemeente - SZC         Stichting met         Stichting          Opheffen SZC          Sportbedrijf
 Culemborg                      - Optisport       directeur-bestuurder eigendom gemeente   gemeente-Optisport       Culemborg
Gemeente
Gemeentelijke invloed
Beleid
Effectiviteit
Exploitant
Ondernemerschap
Synergie
Efficiëntie
Inwoner / gebruiker
Invloed
Betrokkenheid
Kwaliteit
Toekomstbestendigheid
Organisatie / beheer
Financiën
Kwetsbaarheid




Toelichting
De aangegeven kleuren rood, oranje en groen zijn vergelijkende,
dus relatieve “scores” ten opzichte van de andere onderscheiden
scenario’s voor de governance van De Waterlinie.


Voorbeeld: gemeentelijke invloed
In vergelijking met huidige situatie (rood = laag) is de invloed van de gemeente bij een
Sportbedrijf Culemborg veel groter (groen = hoog). Bij een keuze voor overgang van het eigendom
naar de gemeente in scenario 3 neemt de gemeentelijke invloed ten opzichte van de huidige
situatie toe (oranje = gemiddeld).

In onderstaande vergelijking van de onderscheiden scenario’s van de governance van Zwembad De
Waterlinie worden de belangrijkste kenmerken en verschillen aangegeven.




22056-002-plo/hde                                                                                           Pagina 12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>4.2       Scenario 1: Huidige situatie
Geringe gemeentelijke invloed
In de huidige situatie verstrekt de gemeente een vaste jaarlijkse subsidie aan SZC. Hierbij zijn er
geen specifieke eisen gesteld aan de openstelling en het activiteitenaanbod. Alleen de tarieven voor
de verenigingen en scholen worden door de gemeenteraad vastgesteld. Vertaling van tussentijdse
beleidswijzigingen van de gemeente naar beheer en exploitatie van het zwembad en inzet van het
zwembad als instrument om beleidsdoelstellingen op andere beleidsterreinen te realiseren is
gering.


Ondernemerschap en specifieke kennis zwembad geborgd door Optisport
Door de huur- en exploitatieovereenkomst tussen de SZC en Optisport Culemborg BV over de
periode 2019-2029 is er sprake van een professionele bedrijfsvoering op basis van specialistische
kennis en ervaring met betrekking tot onderhoud en bedrijfsvoering van zwembaden. In
gesprekken met huurders, verenigingen en individuele zwembadgebruikers werd deze expertise
onderschreven en zijn ervaren knelpunten uit het verleden (wisselende watertemperatuur,
beweegbare bodem) opgelost. Op basis van ruime ervaring met zwembadexploitaties van
vergelijkbare zwembaden in Nederland concluderen wij dat er sprake is van een efficiënt beheer en
exploitatie van De Waterlinie.


Opgave zoeken nieuwe bestuurders
De huidige governance waarbij het bestuur van SZC wordt gevormd door vrijwillige bestuurders
wordt door deze bestuurders als te intensief en als een te grote verantwoordelijkheid ervaren. Op
basis van een inventarisatie van de werkzaamheden wordt een tijdsbesteding van één dag per
week per bestuurder als zeer intensief ervaren. Het zoeken naar nieuwe bestuurders heeft niet tot
opvolging geleid.


Governance kwetsbaar
De huidige governance wordt door de inzet van vrijwillige bestuurders als kwetsbaar beoordeeld.


4.3       Scenario 2: Huidig geoptimaliseerd
Geringe gemeentelijke invloed
Dit is gelijk aan scenario 1.


Ondernemerschap en specifieke kennis zwembad geborgd bij Optisport
Dit is gelijk aan scenario 1.


Overname dossiers door betaalde directeur-bestuurder
Het opdrachtgeverschap van de SZC voor de uitvoering van beheer en exploitatie van het
zwembad aan Optisport en de taken die direct horen bij het eigenaarschap van het zwembad
(administratie, verzekeringen en belastingen) zijn in een rustige, stabiele situatie al een omvang-
rijke taak voor een vrijwilligersbestuur. Door de actuele ontwikkelingen en werkzaamheden die dit
met zich meebrengt rond duurzaamheid, energiekostenstijging en corrosie, neer te leggen bij een
betaalde professionele directeur-bestuurder wordt de vrijwilligerstaak van de andere bestuursleden
ontlast.




22056-002-plo/hde                                                                          Pagina 13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Vermindering kwetsbaarheid organisatie en beheer met meerkosten directeur-bestuurder
Door de aanstelling van een betaalde directeur-bestuurder wordt de kwetsbaarheid van de
organisatie van de SZC verminderd. Dit scenario betekent wel dat er meerkosten zijn voor de
salariëring/vergoeding voor de directeur-bestuurder.


4.4       Scenario 3: Eigendom naar gemeente
Toename gemeentelijke betrokkenheid
Door opzegging van de erfpachtovereenkomst gaat het eigendom van het zwembad direct over
naar de gemeente Culemborg. Het is door een gespecialiseerd fiscaal adviesbureau onderzocht dat
dit geen negatieve fiscale gevolgen heeft m.b.t. de huidige mogelijkheden van terugvordering van
de btw op de bouwkosten. Omdat Optisport een winstbeogende instelling is en het zwembad
kostendekkend wordt verhuurd, zullen ook bij overdracht van het eigendom van SZC naar de
gemeente Culemborg de btw-voordelen behouden blijven. Voordeel van deze overdracht is dat de
gemeente Culemborg een meer directe toezicht- en controlemogelijkheid krijgt met betrekking tot
de uitvoering van het MeerJaren OnderhoudsPlan (MJOP) door Optisport.


Zwembad in gemeentelijk vastgoed (duurzaamheid en onderhoud)
De expertise voor het opstellen van de MJOP’s en controle hierop is in de gemeentelijke organisatie
geborgd voor de 62 gemeentelijke gebouwen. Ook de duurzaamheidsopgave van het zwembad als
maatschappelijke voorziening kan worden opgenomen in het gemeentelijke DMJOP. Toevoeging
van het zwembad als vastgoedobject 63 heeft hierdoor geringe of geen extra financiële
consequenties, omdat deze werkzaakheden ook in de huidige situatie voor de SZC zijn uitbesteed
(MJOP + controle) of door de gemeente zullen worden betaald (duurzaamheidsmaatregelen,
onderhoud na 2029).


Ondernemerschap en specifieke kennis zwembad geborgd bij Optisport
Evenals bij scenario 1 en 2 is de specifieke zwembadkennis, waaronder ook de uitvoering van de
onderhoudswerkzaamheden van het MJOP, belegd bij Optisport Culemborg BV.


Vermindering taken SZC. Focus op contract met Optisport
Door de overdracht van het eigendom van het zwembad naar de gemeente worden de taken/
werkzaamheden van de SZC sterk verminderd en concentreert zich met name op het opdracht-
geverschap richting Optisport voor de uitvoering van beheer en exploitatie van het zwembad. De
taken/werkzaamheden zullen eind 2029 weer toenemen, wanneer het huidige contract met
Optisport afloopt en strategisch en beleidsmatig zal moeten worden nagedacht over de toekomst
van het zwembad. Hoewel de historie van de totstandkoming van Zwembad De Waterlinie het
bestaan van de SZC verklaart, wordt wel de vraag opgeroepen of bij een keuze voor dit scenario er
voldoende draagvlak is voor het voortbestaan van de SZC vanwege het zeer beperkte takenpakket.


4.5       Scenario 4: Gemeente – Optisport, zonder SZC
Grotere gemeentelijke invloed en toename synergie beleid
Indien de SZC wordt opgeheven, ontstaat er een directe relatie tussen de gemeente als beleids-
bepaler/opdrachtgever en Optisport Culemborg BV als uitvoerder van het gemeentelijke beleid
m.b.t. het zwembad. De invloed en toezicht op de instandhouding van het zwembad wordt,
vergelijkbaar met scenario 3, groter, maar er kunnen ook meer direct gemeentelijke wensen rond
openstelling, activiteitenaanbod en tarifering worden afgesproken met Optisport.




22056-002-plo/hde                                                                         Pagina 14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>De synergie van beleid, waarbij activiteiten van het zwembad kunnen worden ingezet om
doelstellingen te realiseren in het kader van gezondheid en welzijn, nemen hierdoor toe.


Ondernemerschap en specifieke kennis zwembad geborgd bij Optisport
Met betrekking tot dit aspect worden de voordelen zoals genoemd bij de scenario’s 1, 2 en 3 ook
gerealiseerd.


Gemeente Culemborg contractpartner van Optisport
Indien de gemeente Culemborg in de plaats treedt als contractpartner richting Optisport is door
een aanbestedingsspecialist onderzocht wat hiervan de effecten zijn. Het meest van belang in deze
advisering is dat wanneer de gemeente de exploitatieovereenkomst met Optisport Culemborg BV
wenst over te nemen, dit voor de gemeente een nieuwe overeenkomst is die onder toepassing van
het aanbestedingsrecht valt.

De gemeente zal dan haar inkoopbeleid moeten toepassen. De nieuwe overeenkomst blijft onder
de grens voor Europese aanbesteding. Dit geldt alleen als de voorwaarden van de initiële
overeenkomst in stand worden gehouden, en dan met name de looptijd, die op basis van de initiële
overeenkomst nog zes jaar is (tot 2029).

Het inkoopbeleid schrijft voor dat bij concessieopdrachten met een onderdrempelige waarde steeds
tot een passende inkoopprocedure moet worden besloten. Het inkoopbeleid schrijft dus geen
specifieke procedure voor, maar schrijft wel voor dat de gemeente naar eigen inzicht een
procedure dient op te stellen die is gebaseerd op objectieve criteria.

Omdat de gemeente als overheidsinstelling een aanbestedende dienst is, zal bij een wens om de
privatisering van beheer en exploitatie te continueren na 2029 een openbare Europese
aanbesteding noodzakelijk zijn. Bij een governance waarbij de SZC opdrachtgever blijft van
Optisport, is een verlenging van de opdracht onder gelijke voorwaarden mogelijk voor continuering
van telkens een periode van vijf jaar.


Eventuele aansprakelijkheidsstelling bij corrosieproblematiek
Aan bovenstaande punt kan worden toegevoegd dat bij overdracht van het eigendom van het
zwembad van de SZC naar de gemeente Culemborg het juridisch wordt geborgd dat de met het
registergoed verbonden rechten mee overgaan naar de gemeente. De gemeente Culemborg kan
derhalve eventuele aansprakelijkheidsstelling van de corrosieproblemen naar de betrokkenen bij
ontwerp en bouw van zwembad De Waterlinie starten of voortzetten.


Personele aspecten voor de gemeente Culemborg
Voor wat betreft de personele inzet is er geen sprake van extra personele inzet vanuit de
gewijzigde governance bij scenario 4. De accounthouder vanuit Samen Leven van de gemeente zal
in plaats van periodiek overleg met de SZC regelmatig overleg hebben met Optisport met
betrekking tot de uitvoering van de huur- en exploitatieovereenkomst.

De extra inspanningen die samenhangen met de bedrijfsvoeringsaspecten energie, duurzaamheid
en corrosie, zullen zowel in de huidige situatie als in de scenario’s 3 en 4 meer inzet van specifieke
expertise en meer uren vanuit toezicht en controle op de uitvoering van de te nemen maatregelen
tot gevolg hebben. Pas in september 2023 kan deze extra inzet in geld en uren worden
gekwantificeerd.



22056-002-plo/hde                                                                             Pagina 15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Vereenvoudiging governance / beheer en exploitatie
Scenario 4 betekent, door het opheffen van de SZC, een vereenvoudiging van de governance. De
governance van scenario 4 wordt hierdoor ook als minder kwetsbaar beoordeeld omdat er een
betere borging van beheer en exploitatie voor de lange termijn wordt gerealiseerd.


4.6       Scenario 5: Sportbedrijf Culemborg
Mogelijk scenario bij gemeentelijk Sportbedrijf met binnensport en buitensport
Steeds meer gemeenten in Nederland brengen de uitvoering van beheer- en exploitatietaken van
de sportvoorzieningen, veelal samen met sportstimulering, onder bij een gemeentelijk Sportbedrijf.
Het zwembad is hierin veelal de accommodatie met de meest intensieve personele inzet en
ondersteuning en vormt vaak de spil voor uitbreiding met beheer- en exploitatietaken voor de
binnensport en buitensport. Omdat Optisport deze taken voor het zwembad uitvoert tot 2029 is het
tot deze datum niet opportuun om een gemeentelijk Sportbedrijf op te richten als governance-
model.


Bij huidige situatie kwetsbaar door beperkte schaalgrootte
Omdat de omvang van de sportvoorzieningen in Culemborg relatief beperkt is, zal de grootte van
een gemeentelijk Sportbedrijf voor Culemborg te beperkt zijn om een professionele werk-
organisatie te kunnen inrichten. Een landelijk kengetal is dat er sprake moet zijn van een minimale
omzet van 4 miljoen euro per jaar. Regionale samenwerking en de oprichting van een regionaal
Sportbedrijf, die middels een shared service organisatie diensten verleent aan verschillende
gemeenten, is wellicht een optie voor de toekomst.


Niet aanwezige specifieke zwembadexpertise
Indien bij dit scenario van een Sportbedrijf het contract met Optisport wordt opgezegd, dan is er,
naast kosten als gevolg van de contractopzegging, sprake van onvoldoende praktische kennis van
beheer en exploitatie van een zwembad in een nieuw op te richten Sportbedrijf.


Te onderzoeken variant in 2028
Het huidige contract met Optisport loopt tot september 2029. Het verdient aanbeveling om in 2028
onderzoek te doen naar de haalbaarheid en wenselijkheid van een Sportbedrijf Culemborg,
eventueel in regionaal verband.




22056-002-plo/hde                                                                          Pagina 16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>5.            Conclusie en advies

Het advies voor het best passende toekomstscenario voor de governance van Zwembad De
Waterlinie is (mede) afhankelijk van het verschil in zwaarte/prioriteit die kan worden gegeven aan
de verschillende wegingsaspecten. Zoals de wegingsmatrix nu is gebruikt tellen immers alle criteria
even zwaar mee. Het advies van Tien organisatieadvies is als volgt.


Afwegende dat:
§      de toekomstscenario’s zijn opgesteld vanuit het uitgangspunt dat De Waterlinie als
       zwemvoorziening wordt gehandhaafd en het zwembad open blijft;
§      door het terugreden van de huidige bestuursleden van de SZC, een ander toekomstscenario
       noodzakelijk is;
§      een versterking van gemeentelijke invloed vanuit strategisch beleid van belang wordt geacht;
§      zowel de SZC als de huurders en gebruikers van Zwembad De Waterlinie tevreden zijn over de
       uitvoering van beheer en exploitatie van De Waterlinie door Optisport Culemborg BV.

    Scenario's governance         Scenario 1 (huidig)       Scenario 4
    De Waterlinie                   Gemeente - SZC         Opheffen SZC
    Culemborg                         - Optisport       gemeente-Optisport
    Gemeente
    Gemeentelijke invloed
    Beleid
    Effectiviteit
    Exploitant
    Ondernemerschap
    Synergie
    Efficiëntie
    Inwoner / gebruiker
    Invloed
    Betrokkenheid
    Kwaliteit
    Toekomstbestendigheid
    Organisatie / beheer
    Financiën
    Kwetsbaarheid


Is het advies om te kiezen voor toekomstscenario 4, waarbij de SZC wordt opgeheven en de
gemeente Culemborg naast eigenaar van het zwembad ook de rechtsopvolger wordt van de
SZC voor overname van contracten en overeenkomsten met derden. Hierdoor:
§      wordt de gemeentelijke invloed en (bij)sturing van beheer- en exploitatie van het zwembad
       vergroot, waardoor de effectiviteit van beleid en een vergroting van synergie van beleid kan
       worden gerealiseerd;




22056-002-plo/hde                                                                            Pagina 17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>§    kan de continuïteit van beheer en exploitatie door Optisport worden gegarandeerd tot 2029
     zonder dat een aanbesteding nodig is en zonder dat er negatieve fiscale effecten zijn;
§    kan het zwembad als maatschappelijke accommodatie worden toegevoegd aan de
     gemeentelijke vastgoedportefeuille, waardoor opname in het Duurzaam MeerJaren
     OnderhoudsPlan (D-MJOP) kan plaatsvinden met borging van financiering, realisatie en
     monitoring, passend bij de gemeentelijke duurzaamheidsdoelstellingen;
§    wordt een vereenvoudiging en optimalisering van de governance van Zwembad De Waterlinie
     gerealiseerd. De governance van scenario 4 wordt als minder kwetsbaar beoordeeld omdat er
     een betere borging van beheer en exploitatie voor de lange termijn wordt gerealiseerd.

Met het opheffen van Stichting Zwembad Culemborg, en als gevolg daarvan het overnemen van
het eigendom van Zwembad De Waterlinie, voorzien wij dat de gemeente meer invloed heeft dan
nu het geval is, terwijl de kosten voor het zwembad in ieder scenario dicht bij elkaar in de buurt
liggen. Daarnaast wordt zo geborgd dat de eigenaar van het zwembad over voldoende personele
capaciteit en expertise beschikt om de verduurzamings- en herstelopgave van het zwembad uit te
voeren. Daarom is scenario 4, naar ons advies, de meest toekomstbestendige vorm van
governance voor Zwembad De Waterlinie.




22056-002-plo/hde                                                                          Pagina 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Bijlage 1: Vormen van beheer in vergelijking




Traditioneel gemeentelijk beheer
De belangrijkste kenmerken van het traditioneel gemeentelijk beheer zijn in het algemeen dat de
directe politieke invloed op de wijze van beheren en de exploitatie optimaal is en dat er daaren-
tegen minder mogelijkheden zijn om op een bedrijfsmatige wijze te exploiteren. Dit laatste komt
tot uitdrukking in de inbedding van de (sport)accommodatie(s) in de gemeentelijke structuur en
besluitvormingstrajecten.


Interne verzelfstandiging
In navolging van het bedrijfsleven zijn diverse overheden in het laatste decennium overgegaan tot
het invoeren van een vorm van beheer op basis van contractmanagement/budgetfinanciering.
Gelet op het feit dat voor een optimale vorm van contractmanagement er ingrijpende wijzigingen in
de traditionele gemeentelijke structuur en cultuur noodzakelijk zijn, is contractmanagement in zijn
uiterste vorm nog in weinig gemeenten operationeel.

Het fenomeen contractmanagement/budgetfinanciering gaat ervan uit dat het organisatieonderdeel
als een geheel zelfstandig deel van het gemeentelijke concern functioneert. Het organisatieonder-
deel is echter geen aparte rechtspersoon.
Voor een optimaal functioneren van dit model dient aan de volgende voorwaarden voldaan te
worden:
§ Decentralisatie en delegatie van bevoegdheden en middelen.
§ Een contract waarin de te realiseren prestaties vastgelegd zijn.
§ Inzicht in kosten en opbrengsten per product per uur.
§ Mogelijkheden voor belonen en sancties bij winst en verlies.




22056-002-plo/hde                                                                        Bijlage 1 - 1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>§    Opheffen van gedwongen winkelnering of het in contracten vastleggen van de (wederzijdse)
     dienstverlening.
§    Omslag van traditionele ambtelijke cultuur naar een cultuur waarin bedrijfsmatig werken
     voorop staat.
§    Management van hoog kwalitatief niveau dat in staat is tot zelfstandige beleidsvoorbereiding en
     beleidsuitvoering.

In principe dient het college van Burgemeester en Wethouders rechtstreeks een contract af te
sluiten met de manager van het verzelfstandigde Sportbedrijf. In de praktijk komt het meestal
voor dat het college dit heeft gedelegeerd naar een sectordirecteur/afdelingshoofd.



VOORDELEN interne verzelfstandiging:
§  De gemeenteraad behoudt in principe optimale controle op bedrijfsvoering binnen het
   verzelfstandigde organisatieonderdeel, maar behoeft zich op basis van de inhoud van het
   contract niet meer uit te spreken over vele zaken betreffende de directe bedrijfsvoering.
§  De mogelijkheid die deze vorm van organisatie biedt om de bedrijfsvoering efficiënt in te
   richten.
§  De continuïteit binnen het gemeentelijk Sportbedrijf is optimaal gewaarborgd.
§  De synergie van beleid op het gebied van sport en aangrenzende terreinen kan goed tot stand
   gebracht worden.
§  De beleidsuitvoering en beleidsontwikkeling liggen in dit model zeer dicht bij elkaar, zodat
   bijsturing van beleid eenvoudig is.




NADELEN interne verzelfstandiging:
§  Het invoeren van contractmanagement in een traditionele gemeentelijke organisatie is over het
   algemeen een gecompliceerd proces. Om de invoering van contractmanagement niet te
   frustreren dient in de ideale vorm de ‘gedwongen winkelnering’ te verdwijnen. Een second best
   oplossing is dat er gewerkt wordt met dienstverleningsovereenkomsten met duidelijke
   afspraken rond de wederzijdse dienstverlening.
§  Hoewel de gemeenteraad minder direct bij de bedrijfsvoering betrokken zal raken, blijft toch de
   bestuurlijke last groter dan bij andere vormen van verzelfstandiging.
§  Het bewaren van de benodigde afstand tot de directe bedrijfsvoering door de politiek en andere
   betrokkenen uit het gemeentelijke concern is niet gegarandeerd.



Externe verzelfstandiging d.m.v. zelfstandig rechtspersoon (Stichting, BV, NV)
Een zelfstandige rechtspersoon, waarin de gemeente direct of indirect participeert, neemt de
gehele zorg voor de (sport)accommodatie(s), zowel beheer als (onderdelen van) beleid, over van
de gemeente. De gemeente blijft juridisch eigenaar van de accommodatie(s) en verantwoordelijk
voor de beleidsontwikkeling en beleidsuitvoering op specifieke onderdelen (subsidie). De rechts-
persoon sluit een contract met de gemeente waarin op basis van kwaliteitsnormen de te leveren
producten en diensten vastgelegd worden. De gemeente subsidieert de rechtspersoon bij voorkeur
op basis van budgetfinanciering (output-budgettering). Het is ook mogelijk dat er voor verschil-
lende delen van de accommodaties aparte rechtspersonen in het leven geroepen worden.

De opzet van de organisatie binnen de rechtspersoon en de wijze van werken is bedrijfsmatig van
aard. Er zijn weinig of geen belemmeringen om te ‘ondernemen’.



22056-002-plo/hde                                                                         Bijlage 1 - 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>VOORDELEN externe verzelfstandiging:
§  De combinatie tussen een zo optimaal mogelijke bedrijfsvoering en de mogelijkheid van een
   gemeentelijke controle.
§  Indien het gemeentelijke Sportbedrijf integraal verzelfstandigd wordt is de synergie van het
   gemeentelijk beleid (inclusief doelgroepenbeleid) gewaarborgd.
§  De bestuurlijke last van de gemeente wordt sterk verminderd doordat de sturing alleen indirect
   plaatsvindt op basis van de contractueel vastgelegde output.




NADELEN externe verzelfstandiging:
§  Door de steun vanuit de gemeente is het de vraag of de verzelfstandigde organisatie de ‘spirit’
   heeft om optimaal te presteren. In principe is het als instelling namelijk ook mogelijk andere
   winstgevende activiteiten te ontplooien.
§  Het klassieke ‘dubbele pettenprobleem’ van vertegenwoordigers van de gemeente in de
   verzelfstandigde organisatie kan de kop opsteken.
§  De dreiging dat de beleidsontwikkeling en beleidsbepaling van de gemeente te veel los komen
   te staan van de beleidsuitvoering in de verzelfstandigde organisatie. De beleidsadviserende rol
   van de verzelfstandigde organisatie zal derhalve vastgelegd en gestructureerd dienen te
   worden.




KANTTEKENING rechtsvorm stichting en BV
§  De meeste gemeenten in Nederland die een keuze maken voor externe verzelfstandiging naar
   een gemeentelijk Sportbedrijf kiezen als rechtsvorm een besloten Vennootschap (BV).
§  Door deze keuze zijn er meer mogelijkheden voor (maatschappelijk) ondernemerschap en
   worden mogelijkheden voor verrekening van de btw vergroot.
§  Hoewel en stichting vaak een meer maatschappelijke functie wordt toegedicht en een grotere
   gemeentelijke betrokkenheid/invloed is dit niet juist. Juist een gemeentelijk Sportbedrijf,
   waarvan de aandelen van de BV in handen zijn van de gemeente, borgen beter dan bij een
   stichtingsvorm, gemeentelijke betrokkenheid en invloed.



Privatisering
Het ‘exploiteren’ van accommodaties binnen de gemeente kan in zijn geheel uitbesteed of
overgelaten worden aan (een) marktpartij(en). Dit kan op basis van het overdragen van het
eigendom, maar de gemeente kan ook juridisch eigenaar van de accommodatie(s) blijven en alleen
de verantwoordelijkheid voor het exploiteren overdragen aan een ondernemer. Andere onderdelen
zoals het ontwikkelen en bepalen van het beleid en uitvoering van het sportstimuleringsbeleid/
subsidiebeleid blijven geheel of gedeeltelijk het domein van de gemeente.

In contracten worden afspraken vastgelegd over de kwaliteit van de dienstverlening en de vaste of
variabele hoogte van de gemeentelijke bijdrage aan de exploitatie voor een bepaalde looptijd.




22056-002-plo/hde                                                                        Bijlage 1 - 3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>VOORDELEN privatiseren:
§  De gemeente kan zich geheel losmaken van directe uitvoerende taken en zich uitsluitend
   bezighouden met de beleidsontwikkeling. Er ontvalt de gemeente een behoorlijke bestuurlijke
   last. Echter de praktijk leert dat er toch enig toezicht uitgeoefend dient te worden, wil de
   gemeente niet geconfronteerd worden met kapitaalvernietiging (onderhoud aan accommo-
   daties).
§  Bij het afstoten van accommodaties komen door verkoop eventuele financiële middelen vrij.
§  De gemeente verkrijgt relatieve zekerheid over de hoogte van de jaarlijkse exploitatiebijdrage
   door het maken van meerjarenafspraken met de particuliere exploitant.




NADELEN privatiseren:
§  Bij deze variant is de kans op een versnippering van het gemeentelijk accommodatiebeleid
   groot, omdat er vrijwel geen marktpartijen zijn die geïnteresseerd zijn in integrale overname
   van het gehele accommodatie-aanbod. Het zal dan moeilijk zijn om het beleid op het gebied
   van accommodaties en sport in de praktijk tot zijn recht te laten komen.
§  Er is sprake van weinig concurrentie op de markt voor het overnemen van gemeentelijke
   sportbedrijven. Voor enkele onderdelen (tennis, squash, fitness) is de concurrentie groot, maar
   voor onderdelen waarvoor traditioneel de gemeente als ‘hoeder’ optreedt is de belangstelling
   zeer gering, omdat bijvoorbeeld voor sporthallen, gymzalen, multifunctionele centra,
   sportvelden en zwembaden een puur commerciële exploitatie niet haalbaar is.
§  Het ontbreken van deze concurrentie heeft als gevolg dat voor deze accommodatiesoorten
   positieve effecten van het marktmechanisme niet ‘automatisch’ worden bereikt (hogere
   kwaliteit, lagere prijs).
§  Omdat sport in ogen van een gemeente geen doel op zich is maar een middel tot realisering
   van maatschappelijke doeleinden, zal een gemeente op welke manier dan ook een ondernemer
   bij de exploitatie aan voorwaarden willen binden (o.a. tarieven, openstelling). In ruil hiervoor
   zal de exploitant niet bereid zijn het volledige risico van het ondernemen te dragen. Er ontstaat
   dan een situatie dat er op het gebied van prestatiegerichtheid geen meerwaarde ontstaat ten
   opzichte van het model van externe verzelfstandiging, terwijl de zeggenschap of zelfs
   eigendomsrechten van accommodaties (vrijwel) verdwenen zijn.



Afstoten
Zoals in voorgaande paragraaf werd aangegeven kan het ‘exploiteren’ van accommodaties binnen
de gemeente over gelaten worden aan (een) marktpartij(en). Dit kan op basis van het overdragen
van het eigendom of het overlaten aan de markt of een initiatief wordt opgepakt of niet.

Met het afstoten wordt bedoeld dat er geen gemeentelijke bemoeienis/inbreng is, anders dan het
toetsen (bestemmingsplan) en het verlenen van de vereiste vergunningen en de controle hierop. Er
is geen gemeentelijke bijdrage en de marktwerking zal ervoor zorgen of deze activiteiten/
accommodaties levensvatbaar zijn of niet. Voorbeelden van dergelijke initiatieven zijn:
fitnesscentra, klimexploitanten, squashcentra, etc.



VOORDELEN afstoten:
§  Geen gemeentelijke bijdrage.
§  Marktwerking zorgt voor aansluiting van het aanbod op de vraag.



22056-002-plo/hde                                                                         Bijlage 1 - 4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>NADELEN afstoten:
§ Beperkte invloed op ontstaan van deze activiteiten/accommodaties.




22056-002-plo/hde                                                     Bijlage 1 - 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>