<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>BIJLAGE: ENERGIEOPBRENGST PLANMER RES GMR ARNHEM-NIJMEGEN
Onderwerp                  Notitie energieopbrengst planMER RES GMR Arnhem-Nijmegen
Project                    planMER RES GMR Arnhem-Nijmegen
Opdrachtgever              Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen
Projectcode                134281
Status                     Definitief
Datum                      12 mei 2023
Referentie                 134281/23-008.210
Auteur(s)                  C. Berkhout MSc
Gecontroleerd door         R. de Jong MSc
Goedgekeurd door           T. Reimer MSc
Paraaf
1          ENERGIEOPBRENGST
Om de potentiële energieopbrengst van de alternatieven uit het planMER voor de RES 2.0 van de GMR
Arnhem-Nijmegen inzichtelijk te maken is gekeken naar de beschikbare zoekruimte voor windturbines en
zonnevelden in de verschillende alternatieven. Op basis van de oppervlakte van de zoekruimte per alternatief
is aan de hand van standaard parameters berekend hoeveel duurzame energie er potentieel opgewekt kan
worden binnen de alternatieven. Deze uitkomsten zijn vergeleken met de openstaande biedingen uit de RES
1.0. Voor meer achtergrondinformatie over het voornemen wordt verwezen naar het hoofdrapport planMER.
1.1        Methode
Om de gezamenlijke oppervlakte van de zoekruimte per alternatief te berekenen is gebruik gemaakt van GIS.
Deze zijn samengevat tot één getal voor de oppervlakte van de zoekruimte. Er is onderscheid gemaakt
tussen drie verschillende zoekruimtes: voor 120 m windturbines, 166 m windturbines en zonnevelden. Deze
drie hebben ook een verschillende zoekruimte, veelal omdat er voor de grotere windturbines minder
zoekruimte is dan voor 120 m windturbines zijn. Daarnaast gelden voor de zonnevelden andere
belemmeringen dan voor windturbines, waarmee de zoekruimte dus ook groter is. Zon op dak maakt geen
onderdeel uit van het planMER en is daarom ook niet beschouwd in deze notitie.
Bepalen opgesteld vermogen zonnevelden
Om te bepalen wat het potentiële opgesteld vermogen voor zonnevelden is, is gebruik gemaakt van de
Factsheet Elektriciteit van de NPRES. De beschikbare oppervlakte aan zoekruimte voor zonnevelden is
vertaald naar een hoeveelheid geïnstalleerd vermogen. Hiervoor zijn de kengetallen uit de genoemde
Factsheet gebruikt.
Witteveen+Bos Raadgevende ingenieurs B.V.
Leeuwenbrug 8 | Postbus 233 | 7400 AE Deventer | +31 (0)570 69 79 11 | www.witteveenbos.com | KvK 38020751
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Voor zonne-energie is dit 180 MWp/km2. In de NRD is vastgelegd dat voor elk opgesteld vermogen van
1 MW wordt uitgegaan van een bandbreedte tussen 1,0 ha en 1,5 ha benodigd oppervlakte. De benodigde
ruimte is hiermee ruim ingeschat, om zo ruimte te reserveren voor bijvoorbeeld landschappelijke inpassing
en dubbel ruimtegebruik.
In deze notitie geldt als uitgangspunt dat per MWp opgesteld vermogen zonneveld 1,5 ha benodigd is. Dit is
dus een conservatieve inschatting van het opgesteld vermogen per ha zonneveld.
 Voor de berekening is dus uitgegaan van 120 MWp/km2.
Bepalen opgesteld vermogen windturbines
Voor windturbines is geen vermogen per oppervlakte gegeven vanuit Factsheet Elektriciteit van NPRES. Wel
is een onderlinge afstand tussen windturbines geadviseerd van vijf keer de rotordiameter (5D).
Dit dient daarom omgerekend te worden naar een vermogen per een bepaald oppervlakte. Daarvoor is de
aanname gedaan van een windpark waarin de windturbines in een vierkant-grid zijn opgesteld. Met deze
aanname kan 11 MW/km2 aan windturbines worden geplaatst Dit kengetal is voor beide types windturbines
ongeveer gelijk.
De aanname van een opstelling in een vierkant zorgt er voor dat het genoemde getal van 11 MW/km 2 een
conservatieve schatting is. Voor lijn opstellingen (bijvoorbeeld langs snelwegen) is namelijk beduidend
minder ruimte nodig, om hetzelfde vermogen op te stellen. Deze berekening moet dan ook gezien worden
als een soort ondergrens en als een hoeveelheid windenergie dat in ieder geval geïnstalleerd kan worden.
Van vermogen naar opwekpotentie
Om van de geïnstalleerde vermogens naar de hoeveelheid opgewekte energie te komen is wederom gebruik
gemaakt van kengetallen van NPRES: namelijk het begrippenkader RES van de VIVET werkgroep. Hierin zijn
kengetallen gegeven voor het aantal vollasturen voor windenergie en zonne-energie. Op basis hiervan kan
de energieopbrengst berekend worden:
- voor zon-PV wordt gerekend met 900 vollasturen per jaar;
- voor windturbines met 2670 vollasturen per jaar (tiphoogte > 150 m, windsnelheid < 6.75 m/s).
De gemiddelde windsnelheid volgt uit een kaart met gemiddelde windsnelheden die in het begrippenkader
RES aan bod komt. Deze is opgenomen in afbeelding 1.1.
2|5      Witteveen+Bos | 134281/23-008.210 | Definitief
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Afbeelding 1.1 Gemiddelde windsnelheden in m/s in Nederland
Afbeelding 1.2 toont een schematische weergaven van het doorlopen proces om de energieopbrengst te
bepalen in MWh/jaar.
Afbeelding 1.2 Schematische weergave energieopbrengsten
In de voorliggende analyse is geen rekeningen gehouden met de beschikbare netcapaciteit in de relevante
gebieden. Het kan dus zijn dat er door de netbeheerder geen aansluiting verstrekt kan worden, omdat er
geen ruimte meer vrij is op het elektriciteitsnet. Voor een aantal bedieningsgebieden in de regio Arnhem-
Nijmegen is er op basis van de VIVET-kaarten voor netcongestie voorzien dat er voor 2033 geen capaciteit
meer beschikbaar. In het planMER is eveneens een analyse ten aanzien van het energiesysteem opgenomen.
Hierin wordt dit beeld nader toegelicht en genuanceerd.
1.2       Resultaten
In onderstaande tabel 1.1 zijn de resultaten van deze berekening per energiebron en per alternatief
weergegeven. De totale doelstelling voor windturbines en zonnevelden (op land) bedraagt 1,13 TWh. In de
tabel is weergegeven hoeveel % van dit openstaande deel er gehaald kan worden per energiebron en per
alternatief. Hierbij is geen rekening gehouden met projecten die inmiddels zijn gerealiseerd of in de pijplijn
zitten. Verder is het belangrijk om te benoemen dat de verhouding tussen wind- en zonne-energie uit het
bod in de RES 1.0 onevenwichtig is. Hier is namelijk opgenomen dat van de 1,13 TWh duurzame energie op
3|5       Witteveen+Bos | 134281/23-008.210 | Definitief
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>land, 0,66 TWh aan zonnevelden wordt ontwikkeld en 0,47 TWh met windturbines. De in tabel 1.1 genoemde
aantallen zijn gebaseerd op generieke en conservatieve uitgangspunten.
Tabel 1.1 Resultaten opwekpotentie per alternatief
Alternatief       Variant              Opper-          Vermogens    Vermogen   Vollast- Energieop     Percentage
                                        vlakte            dichtheid               uren    brengst             van
                                                                                                      doelstelling
                                           km2           MW(p)/ km2     MW(p)       uur       TWh                %
RES 1.0           wind 120 m                3,6                  11        40    2670         0,11              9,7
                  wind 166 m                1,9                  11       20,9   2670         0,06              5,3
                  zonnevelden             37,5                  120      4500      900        4,05            358
Landschap         wind 120 m             101,0                   11    1110,8    2670         2,97            263
                  wind 166 m              32,7                   11      359,7   2670         0,96              85
                  zonnevelden            319,9                  120     38388      900      34,55            3058
Natuur            wind 120 m              42,4                   11      466,7   2670         1,25          110,6
                  wind 166 m              12,0                   11      131,8   2670         0,35            30,9
                  zonnevelden            281,7                  120     33804      900      30,42            2692
Leef-             wind 120 m                5,0                  11       54,8   2670         0,15            13,2
omgeving
                  wind 166 m                4,5                  11       49,4   2670         0,13            11,5
                  zonnevelden            555,7                  120     66684      900      60,02            5311
Totale            wind 120 m             211,6                   11    2327,9    2670         6,22            550
zoekruimte
                  wind 166 m              84,0                   11      924,1   2670         2,47          218,6
                  zonnevelden              685                  120     82200      900      73,98            6547
De resultaten uit bovenstaande tabel tonen aan dat binnen alle alternatieven ruim voldoende ruimte is om
de doelstelling te realiseren met zonnevelden. Voor windturbines geldt dat binnen het alternatief RES 1.0 en
het alternatief Leefomgeving het percentage van de doelstelling dat met windenergie behaald kan worden
klein is. Dit blijkt ook uit de verhouding tussen wind- en zonne-energie in de RES 1.0 (11 % wind, 89 % zon).
Voor de zonnevelden geldt hierbij een overschatting van de opwekpotentie, omdat een deel van de
beschikbare ruimte niet kan worden ingevuld met zonnepanelen, maar gereserveerd dient te worden voor
andere functies, zoals de landschappelijke inpassing.
Daarnaast geldt dat windturbines en zonnevelden complementair zijn. Daar waar zonnevelden worden
ontwikkeld is fysiek geen ruimte voor windturbines en vice versa. Ook bestaat de opgave niet alleen uit
windturbines met een ashoogte van 120 m, maar hierin kan in de regio op verschillende plaatsen gevarieerd
worden.
Voortgang bod RES 1.0
Uit de monitor Elektriciteit van de regio blijkt dat 56 % van het bod uit de RES 1.0 inmiddels vertaald is in
concrete projecten in de pijplijn of is gerealiseerd. Hiervan is 26 % van het bod al gerealiseerd en 30 % zit
nog in de pijplijn. Er blijft dus nog 44 % ambitie over om verder invulling te geven in concrete projecten.
Hierbij is onderscheid te maken tussen windturbines en zonnevelden:
- de realisatie van windenergie is gestegen naar 19 %. Echter voor wind zijn nog veel mogelijkheden qua
    ambitie (58 %) om verder in te vullen met concrete projecten. Dit heeft een positief effect op de huidige
    verhouding tussen zonnevelden en windturbines. Deze verhouding is nu 26 % wind en 74 %
    zonnevelden, maar hiermee is de ambitie uit de RES 1.0 nog niet gehaald;
4|5        Witteveen+Bos | 134281/23-008.210 | Definitief
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>-   slechts 12 % van het bod voor zonnevelden uit de RES 1.0 is gerealiseerd. Een groot deel zit echter al in
    de fase van subsidiebeschikking en aanbouw. De netcongestie kan nog wel voor vertraging zorgen voor
    projecten zonder aanvraag voor netaansluiting. Deze analyse loopt nog.
Uit de monitor van de RES Arnhem-Nijmegen uit maart 2023 volgt dat in totaal 124,4 GWh aan windenergie
is gerealiseerd en 81 GWh aan zonnevelden. Het totaal van windturbines en zonnevelden komt hiermee op
205,4 GWh (0,2054 TWh). Hieruit blijkt dat de regio nog stevige stappen dient te zetten om de ambitie van
1,13 TWh aan windturbines en zonnevelden te halen.
Voldoende netcapaciteit
Uit een intern uitgevoerde analyse waarbij de beperkingen in netcapaciteit expliciet meegenomen worden in
modelberekeningen blijkt dat een verhouding zonne-energie/windenergie van 30 % - 70 % het meest
optimaal is. Met deze verhouding kan de meeste duurzaam opgewekte energie aan het elektriciteitsnet
worden geleverd bij een beperkte netcapaciteit. De verhouding is dus het optimum vanuit het perspectief
van netinpassing. De uitwerking is echter van meer factoren afhankelijk. Met andere verhoudingen is er meer
netcapaciteit nodig om eenzelfde hoeveelheid energie te leveren. Dit heeft gevolgen voor onder andere de
betaalbaarheid van de energietransitie.
Het is het meest optimaal als de percentages bij wind hoger zijn dan 70 %, dan is er immers naar
verwachting voldoende zoekruimte voor windturbines om 70 % van de doelstelling uit windenergie te halen.
Hierbij kunnen dan nog onzekerheden die bij de ontwikkeling van projecten komen kijken worden
opgevangen. Voor het alternatief Landschap is dit voor beide windturbinetypen het geval, voor het
alternatief Natuur alleen voor de 120 m windturbines. Voor zonnevelden geldt op soortgelijke wijze dat een
percentage hoger dan 30 % betekent dat er voldoende zoekruimte is om de gewenste hoeveelheid
zonnevelden aan te leggen. Zoals blijkt uit tabel 1.1 is dit voor alle alternatieven ruimschoots het geval.
Disclaimer
Deze resultaten moeten bekeken worden in de juiste context. Er is namelijk geen rekening gehouden met
beschikbare netwerkcapaciteit en de daadwerkelijke invulling van de alternatieven. Daarnaast zijn de
milieueffecten voor de alternatieven nog niet onderzocht. Dit is dus een eerste indicatie. Een uitgebreidere
analyse op het moment dat zoekgebieden meer geconcretiseerd zijn, kan uitwijzen wat er binnen de grenzen
van het elektriciteitsnet realiseerbaar is.
5|5       Witteveen+Bos | 134281/23-008.210 | Definitief
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>