<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre> Handreiking integriteit van politiek
Handreiking integriteit
 ambtsdragers           van politieke
               bij gemeenten,  provincies
ambtsdragers  bij gemeenten, provincies
 en waterschappen
en waterschappen
                     Met modelgedragscode

                     Tweede gewijzigde druk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Handreiking integriteit van politiek
ambtsdragers bij gemeenten, provincies
en waterschappen

                   Met modelgedragscode

                            2e gewijzigde druk




                                                 1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>    Inhoudsopgave
    1.   Inleiding                                                                       5
             1.1    Kwaliteit van het openbaar bestuur en integriteit                    5
             1.2    Meer dan regels en procedures                                        6
             1.3    Gedragscodes                                                         7
             1.4    Leeswijzer                                                           8
             1.5    Terminologie                                                         8

    2.   Belangenverstrengeling                                                         11
             2.1    Omschrijving en wettelijke bepalingen                                11
             2.2    Onverenigbaarheid van functies                                      13
             2.3    Verboden handelingen                                                13
             2.4    Deelname aan stemming                                               14
             2.5    Deelname aan besluitvorming                                         15
             2.6    Nevenfuncties                                                       19
             2.7    Q.q. nevenfuncties                                                  20
             2.8    Melding en openbaarmaking nevenfuncties                             21
             2.9    Inkomsten uit nevenfuncties en q.q. nevenfuncties                   21
             2.10   Financiële belangen                                                 22
             2.11   Draaideurconstructies                                               25
             2.12   Aanbevelingen                                                       26

    3.   Informatie                                                                     29
             3.1    Basisregels voor omgaan met informatie                              29
             3.2    Oneigenlijk gebruik van niet openbare informatie                    30
             3.3    Beslotenheid en geheime informatie                                  31
             3.4    Vertrouwelijke informatie                                           31
             3.5    E-mail- en internetgebruik; sociale media                           32
             3.6    Aanbevelingen                                                       33

    4.   Geschenken, diensten en uitnodigingen                                          35
             4.1    Nooit in ruil voor een tegenprestatie                               35
             4.2    Geschenken van en aan de gemeente, de provincie of het waterschap   37
             4.3    Geschenken aan individuele politiek ambtsdragers                    37


2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>         4.4 Etentjes, excursies en evenementen                         39
         4.5 Aanbevelingen                                              39

5.   Voorzieningen politiek ambtsdragers                                41
         5.1 Kwetsbaarheid van ambtsdragers bij vergoeding van kosten   41
         5.2 Bedrijfsvoeringskosten                                     44
         5.3 Bestuurskosten                                             45
             5.3.1 Algemene bestuurskosten                              45
             5.3.2 Specifiek geregelde bestuurskosten                   47
         5.4 Kosten die voor eigen rekening blijven                     47
         5.5 Vergoedingenoverzicht onkosten                             49
         5.6 Betalingswijze voorzieningen van bestuurders               50
         5.7 Aanbevelingen                                              52

6.   Inkopen en aanbesteden                                             55
         6.1   Kwetsbaar voor schending integriteit                     55
         6.2   Inkoop- en aanbestedingsbeleid                           56
         6.3   Regelgeving                                              56
         6.4   Belangenverstrengeling en beïnvloeding                   57
         6.5   Integriteit van ondernemers; de wet Bibob                58
         6.6   Aanbevelingen                                            59

7.   Financiële functie                                                 61
         7.1   Transparantie, controle en verantwoording van uitgaven   61
         7.2   Financiële verordeningen                                 62
         7.3   De jaarrekening                                          62
         7.4   De acccountantscontrole                                  63
         7.5   De rekenkamer                                            63



8.   De organisatie van het integriteitsbeleid: enkele                  65
     aanbevelingen

     Bijlage: Modelgedragscode politiek ambtsdragers                    69

     Colofon                                                            75



                                                                             3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>    1
4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>1. Inleiding
1.1   Kwaliteit van het openbaar bestuur en integriteit
          Integriteit heeft alles te maken met de kwaliteit van het openbaar bestuur. Ook kan
          integriteit het vertrouwen van de burgers in hun overheid maken of breken. De overheid
          moet dus prioriteit geven aan integriteit, temeer omdat zij werkt met publieke middelen
          en op veel terreinen een monopoliepositie heeft.




                                                                                                    5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>             Tegelijkertijd staat de integriteit van politiek ambtsdragers onder druk, wat vooral het
             gevolg is van allerlei maatschappelijke ontwikkelingen. Zo zijn het publieke en het private
             domein meer met elkaar verstrengeld geraakt, is er een agressievere zakelijke lobby
             vanuit de samenleving en krijgt het overheidsmanagement bedrijfseconomische normen
             opgelegd. Bovendien is de belangstelling voor integriteitsvraagstukken sterk
             toegenomen. Elke politiek ambtsdrager op elk bestuurlijk niveau kan bij alle afwegingen,
             soms plotseling, vragen krijgen over zijn integriteit. Wetenschappers doen onderzoek
             naar corruptie en fraude, journalisten vragen declaraties van bestuurders op en doen
             verslag van lokale affaires. Parlementariërs stellen Kamervragen. En terecht, want
             belangenverstrengeling, misbruik van positie, corruptie en fraude kunnen niet worden
             getolereerd.

             Politiek ambtsdragers vervullen een voorbeeldfunctie voor de burgers en voor hun
             ambtenaren. De handel en wandel van politiek ambtsdragers heeft zijn weerslag op de
             hele organisatie, zowel in positieve als in negatieve zin. Politiek ambtsdragers zijn
             verantwoordelijk voor de integriteit van hun organisatie en dus voor de integriteit van
             hun ambtenaren. De politiek ambtsdrager heeft uiteraard net als iedere andere burger
             recht op een privéleven, maar hij leeft in een glazen huis, waardoor ook privégedragingen
             onderwerp van (brede) publieke aandacht kunnen zijn. Daarom moet een politiek
             ambtsdrager 24 uur per dag alert zijn op handelingen of gedragingen die het aanzien en
             de integriteit van het politieke ambt kunnen schaden.

             Deze handreiking is een gezamenlijke productie van de VNG, het IPO, de UvW en het
             Ministerie van BZK. Zij willen hiermee gemeenten, provincies en waterschappen
             stimuleren en ondersteunen bij hun inspanningen om de bestuurlijke integriteit te
             versterken.De handreiking is bedoeld voor politiek ambtsdragers. De primaire
             verantwoordelijkheid voor integriteit ligt bij elke gemeente, provincie en waterschap
             afzonderlijk maar vóór alles bij elke ambtsdrager persoonlijk.
             De handreiking biedt wellicht ook aanknopingspunten voor de besturen van de
             BES-eilanden.



    1.2   Meer dan regels en procedures
             Om het integriteitsbeleid handen en voeten te geven is een aantal regels en procedures
             ontwikkeld. Echter, wat nog belangrijker is: integriteit is een grondhouding, een kwestie
             van mentaliteit, iets waar je aan kunt werken en waar je in kunt groeien. In het
             integriteitsbeleid zal dan ook een belangrijke plaats moeten worden ingeruimd voor de
             cultuur in de organisatie en in de politieke arena. Dit moet een cultuur zijn van openheid,
             waarin men elkaar aanspreekt op gedrag en handelen. Het vaststellen van regels en
             procedures is van groot belang, maar het mag nooit leiden tot een houding dat de
             integriteit daarmee is ‘geregeld’.




6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                    Integriteit vraagt om een heldere verdeling van taken, bevoegdheden en
                    verantwoordelijkheden, waarbij checks en balances centraal staan. Daarmee wordt het
                    overheidshandelen transparant en controleerbaar. De taken, bevoegdheden en
                    verantwoordelijkheden van de bestuursorganen in gemeenten, provincies en
                    waterschappen zijn wettelijk geregeld. Daarom is het van groot belang dat de
                    bestuursorganen voor de juiste checks en balances zorgen als zij hun bevoegdheden
                    delegeren en mandateren. Daarbij moet rekening worden gehouden met eventuele
                    integriteitsrisico’s.



1.3          Gedragscodes
                    Gedragscodes zijn een belangrijk instrument en hulpmiddel om een open, transparante
                    en integere organisatiecultuur te realiseren. De Gemeente, Provincie- en Waterschapswet
                    verplichten de gemeenteraad, Provinciale Staten en het algemeen bestuur van het
                    waterschap, om voor zichzelf en voor hun bestuurders, een gedragscode vast te stellen.
                    Deze moet de integriteit van de politiek ambtsdragers waarborgen. Het rechtskarakter is
                    dat van een interne regeling, in aanvulling op de wettelijke regels. De gemeente-,
                    provincie- en waterschapsbesturen hebben veel vrijheid om deze zelf in te vullen. Het is
                    een instrument waar iedereen op kan worden aangesproken. Gebeurt dat niet, dan is de
                    gedragscode een dode letter.

                    Het voeren van een integriteitsbeleid is een wettelijke verplichting op grond van de
                    Ambtenarenwet. Er moet aandacht worden besteed aan het bevorderen van
                    integriteitsbewustzijn en aan het voorkomen van misbruik van bevoegdheden,
                    belangenverstrengeling en discriminatie. Ook moet het bevoegd gezag ervoor zorgen dat
                    het integriteitsbeleid vast onderdeel uitmaakt van het personeelsbeleid, onder andere
                    door integriteit in functioneringsgesprekken en werkoverleg aan de orde te stellen, en
                    door scholing en vorming aan te bieden op het gebied van integriteit. Elke overheid moet
                    op grond van diezelfde verplichting, een gedragscode hebben voor goed ambtelijk
                    handelen. Deze verplichting is mede reden geweest om ook afspraken over basisnormen
                    integriteit in te voeren voor politiek ambtsdragers1. Deze zijn vervolgens omgezet in een
                    eigen modelgedragscode voor politiek ambtsdragers.




1
    De basisnormen integriteit (Modelaanpak basisnormen integriteit openbaar bestuur en politie) staan ook vermeld in de
    Monitor Integriteit Openbaar Bestuur 2012, uitgave van BIOS/CAOP, nov. 2012 en zijn te downloaden op
    www.integriteitoverheid.nl.

                                                                                                                           7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>    1.4   Leeswijzer
             De hoofdstukken 2 tot en met 7 bestrijken de belangrijkste onderwerpen waarbij zich
             integriteitsrisico’s voordoen. Per onderwerp worden de risico’s beschreven en
             mogelijkheden om de risico’s te vermijden. Alle teksten zijn gebaseerd op de Gemeente- ,
             Provincie- en Waterschapswet. Ook bevat elk hoofdstuk een aantal aanbevelingen, met
             uitzondering van hoofdstuk 7 dat een apart karakter heeft. Praktijkvoorbeelden zijn
             eveneens in de hoofdstukken verwerkt. Hoofdstuk 8 licht het ‘hoe’ van het
             integriteitsbeleid toe: de aanpak ervan binnen de eigen organisatie. Bij de handreiking is
             als bijlage de Modelgedragscode politiek ambtsdragers gevoegd.

    1.5   Terminologie
             •   Politiek ambtsdragers: bestuurders en gekozen volksvertegenwoordigers van
                 gemeenten, provincies en waterschappen.
             •   Bestuurders: burgemeesters, wethouders, commissarissen van de Koning,
                 gedeputeerden, voorzitter en leden van het dagelijks bestuur van een waterschap.
                 Deze bestuurscolleges worden ook aangeduid als het dagelijks bestuur/DB.
             •   Volksvertegenwoordigers: raadsleden, Statenleden en leden van het algemeen
                 bestuur van een waterschap. De vertegenwoordigende organen worden ook
                 aangeduid als het algemeen bestuur/AB.

             Waar de tekst niet van toepassing is op beide categorieën politiek ambtsdragers, wordt
             gesproken over ‘bestuurders’ dan wel ‘volksvertegenwoordigers’.




8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>     2
10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>2. Belangenverstrengeling
2.1   Omschrijving en wettelijke bepalingen
         Van belangenverstrengeling is sprake als het publiek belang wordt vermengd met het
         persoonlijk belang van een politiek ambtsdrager of dat van derden. Hierdoor is een zuiver
         besluiten of handelen in het publiek belang niet langer gewaarborgd. Niet alleen feitelijke
         belangenverstrengeling, maar ook de schijn ervan moet worden vermeden.




                                                                                                       11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                              Relevant voor kandidaatstelling
                                        De griffier van een gemeente stuurt vijf maanden voorafgaand aan de verkiezingen
                                        een brief uit aan alle organisaties in de gemeente die deelnemen aan de verkiezingen
                                        opdat zij daar bij de vaststelling van de kandidatenlijsten vast rekening mee kunnen
                                        houden. De brief wijst op de wettelijke vereisten voor de benoembaarheid volgens
                                        de Gemeentewet en de Kieswet en vermeldt de met het raadslidmaatschap
                                        onverenigbare betrekkingen. Geanticipeerd wordt op bepaalde praktijkvragen over
                                        mogelijke incomptabiliteiten. De brief gaat in op het belang om mogelijke
                                        belangenverstrengeling te voorkomen bij nevenfuncties. Deze gemeente geeft aan
                                        dat het vanuit politiek maatschappelijk oogpunt wenselijk kan zijn om gedurende het
                                        raadslidmaatschap afstand te nemen van bepaalde maatschappelijke en/of
                                        bestuurlijke functies. Naar de heersende opvattingen van de raad van deze gemeente
                                        zijn sommige functies, hoewel wettelijk toegestaan, niet wenselijk in samenhang met
                                        het raadslidmaatschap.



                         Het risico van belangenverstrengeling kan bijvoorbeeld ontstaan als een bestuurder een
                         nevenfunctie vervult die raakvlakken heeft met de uitoefening van het politieke ambt. Dit
                         geldt ook voor een nevenfunctie waarin de bestuurder qualitate qua is benoemd: de
                         zogenoemde q.q.-nevenfunctie. Een voorbeeld is het commissariaat van een
                         overheidsbedrijf. Ook bij een q.q.-nevenfunctie kunnen immers de belangen van de
                         gemeente, provincie of waterschap en die van de organisatie waarvoor de functie wordt
                         vervuld, niet altijd dezelfde zijn.

                         Het onafhankelijk handelen van politiek ambtsdragers staat zowel in de eed of belofte 2,
                         als in een aantal wettelijke bepalingen. De Gemeentewet, Provinciewet en
                         Waterschapswet verbieden in dit verband:
                         • uitoefening van met het ambt onverenigbare functies (zie 2.2):
                         • bepaalde handelingen van politiek ambtsdragers (zie 2.3);
                         • deelname van bestuurders en volksvertegenwoordigers aan stemming in bepaalde
                              gevallen (zie 2.4);
                         • nevenfuncties waarvan de uitoefening ongewenst is met het oog op een goede
                              vervulling van de politieke functie (zie 2.6). Overigens heeft het verbod op het
                              vervullen van dergelijke nevenfuncties niet uitsluitend te maken met het al dan niet
                              onafhankelijk handelen van de politiek ambtsdrager. Het kan hier bijvoorbeeld ook
                              gaan om imagobeschadiging van het ambt.




     2
         Artikelen 14, 41a, 65 Gemeentewet, artikelen 14, 40a, 64 Provinciewet, artikel 34 Waterschapswet.

12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                    Op grond van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) ten slotte, moet een bestuurs-
                    orgaan ervoor waken dat de besluitvorming wordt beïnvloed door persoonlijke
                    belangen (zie 2.5).

                    Belangenverstrengeling kan worden tegengegaan door onder meer:
                    • een meldingsregeling van financiële belangen (zie 2.7);
                    • afspraken die voorkomen dat politiek ambtsdragers na hun aftreden direct weer voor
                        betaald werk worden binnengehaald (zie 2.8).



2.2          Onverenigbaarheid van functies
                    Als een politiek ambtsdrager andere functies uitoefent naast zijn politieke ambt, kan dit
                    leiden tot belangenverstrengeling. Dat kan de ambtsdrager in kwestie bij zijn
                    onafhankelijk oordeel in de weg staan. Daarom is voor alle groepen politiek ambtsdragers
                    op vrijwel dezelfde wijze vastgelegd welke functies hoe dan ook onverenigbaar zijn met
                    het politieke ambt3. Bij het onderzoek naar de geloofsbrieven wordt dit gecontroleerd.

                    Onverenigbaar met het politieke ambt zijn onder meer de betrekkingen van minister, lid
                    van de Raad van State en de Algemene Rekenkamer, lid van de rekenkamer van de
                    gemeente of provincie, van Nationale ombudsman en van ambtenaar aangesteld of
                    ondergeschikt aan het desbetreffende bestuursorgaan. Bijvoorbeeld: een ambtenaar bij
                    waterschap X kan niet tegelijkertijd in het algemeen bestuur van hetzelfde waterschap
                    zitten.


2.3          Verboden handelingen
                    Om de verhouding tussen politiek ambtsdrager en bestuursorgaan zuiver te houden, zijn
                    bepaalde handelingen, vooral in de economische sfeer, verboden. Welke dat zijn en op
                    wie dit verbod betrekking heeft, staat in de Gemeente-, Provincie- en Waterschapswet 4.
                    Het gaat hierbij bijvoorbeeld om werkzaamheden als advocaat of adviseur voor het
                    provincie-, waterschaps- of gemeentebestuur of voor de tegenpartij daarvan. Ook is het
                    verboden om een derde te vertegenwoordigen of te adviseren die met het
                    bestuursorgaan een bepaalde overeenkomst sluit, bijvoorbeeld voor de verkoop of
                    verhuur van onroerend goed of het aannemen van werk.




3
    Artikelen 13, 36b, 68 Gemeentewet, artikelen 13, 35c, 67 Provinciewet, artikelen 31, 45,47 Waterschapswet.
4
    Artikelen 15, 41c, 69 Gemeentewet, artikelen 15, 40c, 68 Provinciewet, artikel 33 Waterschapswet.

                                                                                                                 13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>            Een risicoanalyse Integriteit voor bestuurders. Beschrijving van
            een aanpak (Provinciale Werkgroep Integriteit Limburg)

                     In Limburg werken de provincie, gemeenten en waterschappen samen op het gebied
                     van integriteit. Zij vinden het van belang om integriteitsrisico’s bij bestuurders in beeld
                     te kunnen brengen. Bij deze risicoanalyse* wordt op basis van gegevens uit open
                     bronnen en informatie van betrokkene zelf, nagegaan of er feiten of omstandigheden
                     zijn die het functioneren als integer bestuurder kunnen belemmeren. Het onderzoek
                     naar de feiten wordt door een extern bureau verricht. Er wordt ingezoomd op
                     persoonlijke omstandigheden die betrokkene kwetsbaar kunnen maken vanuit de
                     optiek van integriteit. De risico’s liggen doorgaans op het terrein van belangen-
                     verstrengeling en financiële belangen. Een beeld hiervan wordt verkregen aan de hand
                     van het onderzoek en het overzicht dat betrokkene aanlevert van nevenfuncties,
                     financiën, lidmaatschappen en schuldposities. Met betrokkene worden eventuele
                     risico’s besproken en worden maatregelen voorgesteld om tot risicobeheersing te
                     komen. Het resultaat van het onderzoek wordt besproken met de raad waarna de
                     benoeming kan plaatsvinden.
                     De uitvoering van de risicoanalyse vindt plaats onder de verantwoordelijkheid van de
                     burgemeester als opdrachtgever. De vertrouwelijkheid van het traject wordt
                     gewaarborgd.

                     * Dit is de beschrijving van een nieuwe opzet van de risico-analyse zoals eerder in Limburg werd toegepast.
                     Dit nieuwe uniform toepasbare screeningsmodel is naar verwachting eind 2013 beschikbaar en dan te
                     downloaden via www.integriteitLimburg.nl




     2.4          Deelname aan stemming
                         Soms moet een politiek ambtsdrager stemmen over een onderwerp waar hij direct of
                         indirect persoonlijk bij betrokken is. De wet noemt dat ‘een aangelegenheid die hem
                         rechtstreeks of middellijk persoonlijk aangaat of waarbij hij als vertegenwoordiger is
                         betrokken’, of ‘de vaststelling of goedkeuring der rekening van een lichaam waaraan hij
                         rekenplichtig is of tot welks bestuur hij behoort’5. In deze gevallen moet betrokkene zelf
                         de afweging maken of het nodig is zich van stemming te onthouden. Als hij concludeert
                         dat hij beter niet mee kan stemmen, dan moet hij zich daar ook aan houden. De
                         verantwoordelijkheid daarvoor legt de wet dus allereerst bij de betrokkene zelf. Wel
                         kunnen in een reglement van orde of in de gedragscode nadere bepalingen hierover
                         worden opgenomen.



     5
         Artikelen 28 en 58 Gemeentewet, artikelen 28 en 58 Provinciewet, artikel 38a Waterschapswet
14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>         Zaken die de bestuurder of volksvertegenwoordiger direct of indirect aangaan, zijn
         bijvoorbeeld familierelaties, eigendommen, financiële belangen (zoals aandelen), of
         bestuurslidmaatschappen van gesubsidieerde instellingen. Belangenverstrengeling
         ontstaat bijvoorbeeld als een wethouder, gedeputeerde of dagelijks-bestuurslid van een
         waterschap, beslist over het verlenen van een vergunning aan zichzelf of iemand uit zijn
         persoonlijke omgeving. Ook een raadslid dat meebesluit over de bestemming van het
         buitengebied waar hij zelf een boerenbedrijf bezit, maakt zich schuldig aan
         belangenverstrengeling. Een ander voorbeeld is het Statenlid dat stemt over de gunning
         van een bouwopdracht terwijl hij familiebanden heeft met een van de meedingende
         aannemingsbedrijven. De bestuurder of volksvertegenwoordiger zal hier steeds zelf de
         afweging moeten maken of hij kan deelnemen aan beraadslagingen en stemming.

         Politiek ambtsdragers zijn tegelijkertijd ook burgers: zij maken deel uit van het
         economische en sociale leven in de gemeenschap die ze besturen. Net als iedere andere
         burger zijn zij afnemer van diensten, lid van verenigingen en wijkbewoner. Daarom kan
         een raadslid zonder bezwaar meestemmen over bijvoorbeeld de afvalinzameling of het
         openbaar vervoer in zijn eigen wijk.



2.5   Deelname aan besluitvorming
         Het zal niet altijd meteen duidelijk zijn of de bestuurder of volksvertegenwoordiger zich
         bij de besluitvorming door zijn eigen belangen laat leiden, dan wel of de schijn daarvan
         wordt gewekt. Een en ander hangt af van de feiten en omstandigheden. Het
         bestuursorgaan kan de bestuurder of volksvertegenwoordiger in kwestie, in elk geval
         nooit verbieden om te stemmen. Het stemrecht is een gewaarborgd recht. Het betrokken
         lid beslist te allen tijde zelf of hij al of niet aan de besluitvorming deelneemt. Wel is het
         verstandig dat een bestuurder of volksvertegenwoordiger, als een mogelijk persoonlijk
         belang aan de orde is, dit in de discussie aangeeft. Het is zinvol in dat geval vooraf binnen
         de fractie af te stemmen, met de fractievoorzitter en/of de voorzitter van het
         bestuursorgaan, en vervolgens een besluit te nemen over het al dan niet deelnemen aan
         het debat en de stemming over het onderwerp. Door daar open over te zijn, kan worden
         voorkomen dat een besluit wordt vernietigd of dat de zaak achteraf in een kwade reuk
         komt te staan.

         Net als in de Gemeente-, de Provincie- en de Waterschapswet, staat ook in de Algemene
         wet bestuursrecht (Awb) een bepaling over onafhankelijke besluitvorming door het
         openbaar bestuur. Artikel 2:4 bepaalt dat het bestuursorgaan zijn taak vervult zonder
         vooringenomenheid. Het bestuursorgaan moet ervoor waken dat personen die er deel
         van uitmaken of ervoor werken, de besluitvorming beïnvloeden doordat zij een
         persoonlijk belang bij een besluit hebben. De Awb gaat hier verder in dan de artikelen
         over deelname aan stemming in de Gemeentewet en Provinciewet. Het begrip
         ‘persoonlijk belang’ in artikel 2:4 Awb betekent ‘ieder belang dat niet behoort tot de
         belangen die het bestuursorgaan behoort te behartigen’. Het begrip ‘beïnvloeding van de

                                                                                                         15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                         besluitvorming’ gaat niet alleen over de stemming, maar over het gehele proces van
                         besluitvorming. Dit betekent dat zowel de politiek ambtsdrager zelf, als het gehele
                         bestuursorgaan, elk een eigen verantwoordelijkheid heeft. Zij moeten afwegen of de
                         onafhankelijke besluitvorming (of de schijn daarvan) van de betrokken ambtsdrager in
                         het geding is. Het bestuursorgaan heeft de plicht om de nodige voorzorgsmaatregelen te
                         treffen.

                         De vraag daarbij is hoe deze verantwoordelijkheid van het bestuursorgaan zich verhoudt
                         tot de individuele beslissingsbevoegdheid van een politiek ambtsdrager. Het gaat hierbij
                         met andere woorden om de verhouding tussen artikel 2:4 Awb en respectievelijk artikel
                         28 van de Gemeente- en Provinciewet en artikel 38a van de Waterschapswet. De
                         afgelopen jaren zijn hierover uitspraken door de bestuursrechter gedaan.

                         In de uitspraak ‘Winsum’ van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van
                         7 augustus 2002, werd een besluit van een gemeenteraad vernietigd omdat het in strijd
                         was met artikel 2:4 Awb. De rechter betoogde dat de gemeenteraad, vanwege de door
                         een raadslid gewekte schijn van belangenverstrengeling, had moeten voorkomen dat
                         over de desbetreffende zaak een besluit werd genomen met de kleinst mogelijke
                         meerderheid, waarbij de stem van het bewuste raadslid doorslaggevend had kunnen zijn.
                         In de uitspraak ‘Loenen’ van de Raad van State6 van 22 juni 2011 worden de criteria uit de
                         Winsumuitspraak bevestigd en zelfs aangescherpt. De Raad van State overwoog dat
                         indien er een persoonlijk belang is bij een bepaald besluit een raadslid niet mag
                         meestemmen over dat besluit, ongeacht de vraag of zijn stem wel of niet beslissend is.
                         In recente uitspraken7 geeft de Raad van State nadere uitleg over wat onder persoonlijk
                         belang moet worden verstaan. Met het begrip persoonlijk belang in artikel 2:4 Awb wordt
                         gedoeld op ieder belang dat niet behoort tot de belangen die het bestuursorgaan uit
                         hoofde van de hem opgedragen taak behoort te behartigen. “In aanmerking genomen
                         dat het hier gaat om besluitvorming door de gemeenteraad die een belangenafweging
                         vergt waarbij politieke inzichten een belangrijke rol spelen, ligt het in de rede voor de
                         invulling van het begrip ‘persoonlijk belang’ aansluiting te zoeken bij artikel 28, eerste lid,
                         onder a, van de Gemeentewet. Deze bepaling dient strikt te worden uitgelegd, nu daarbij
                         het fundamentele recht van een raadslid om deel te nemen aan een stemming wordt
                         ingeperkt“.
                         Volgens de Raad van State volgt uit artikel 2:4 Awb in het algemeen niet dat een persoon
                         die deel uitmaakt van een democratisch gekozen bestuursorgaan zoals de gemeenteraad
                         en die bij een besluit belanghebbende is als bedoeld in artikel 1:2, lid 1 Awb, zich zou
                         moeten onthouden van deelname aan de besluitvorming. Er kunnen zich echter
                         bijkomende omstandigheden voordoen die maken dat de behartiging van het persoonlijk
                         belang van een raadslid zodanig aan de orde is bij het onderwerp van de besluitvorming,




     6
         LJN: BQ8863, Raad van State, 201007983/1/R2
     7
         LJN: BZ0796, Raad van State, 201008516/1/R1 en LJN: BZ4957, Raad van State 201207503/1/R2.

16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>dat hij daaraan niet behoort deel te nemen. Als dat het geval is kan de bestuursrechter tot
het oordeel komen dat het desbetreffende besluit is genomen in strijd met artikel 2:4
Awb.

Wat de gemeenteraad, en dat geldt ook voor andere bestuursorganen, in het kader van
zijn zorgplicht kan doen ligt vooral in de preventieve sfeer. Het onderwerp kan in zijn
algemeenheid aan de orde komen, maar vooral ook in het concrete geval. Dat betekent
dat op het moment dat het op stemming aankomt, de gemeenteraad of de voorzitter van
de raad ervoor waarschuwt dat het te nemen besluit aanvechtbaar zou kunnen zijn bij de
bestuursrechter of bij de Kroon in het kader van vernietiging. De gemeenteraad dient er
als collectief voor te waken dat tot bestuursorganen behorende personen die een
persoonlijk belang hebben, de besluitvorming beïnvloeden. Maar uiteindelijk blijft het
individuele raadslid degene die beslist tot deelname aan de stemming.




                                                                                              17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>     Een plafond met een luchtje
          Een raadslid is betrokken bij een van de dorpshuizen die van de gemeente subsidie
          krijgen. Op een kwade dag komt het plafond in het dorpshuis naar beneden. Het
          raadslid, dat al twintig jaar in de raad zit en de ambtenaren in de gemeente goed kent,
          belt meteen een ambtenaar van de onderhoudsdienst met de vraag of hij het plafond
          snel kan laten repareren. Op de vraag van de ambtenaar hoe dit wordt gefinancierd,
          antwoordt het raadslid dat het college daar natuurlijk voor zal zorgen.

          Al gauw weet een groot deel van de gemeente van dit voorval en laaien de discussies
          op. Maakt het raadslid hier misbruik van zijn positie? Ook het raadslid wordt hier op
          aangesproken. Maar het raadslid vindt het gewoon belangrijk dat het dorpshuis een
          nieuw plafond krijgt, want daar komen dagelijks mensen. Dat is zijn bijdrage aan de
          gemeenschap, daarvoor zit hij in de raad. ‘Wat zeur je nou?’

          De griffier analyseert: ‘De crux zit hem in de rolopvatting van zo’n raadslid. Daarom
          moeten raadsleden bewust worden gemaakt van de rol die zij hebben; dat daar twee
          kanten aan zitten. Het geeft je macht. Wanneer ben je nog volksvertegenwoordiger en
          wanneer ben je cliëntelisme aan het bedrijven? Dat is niet uit te schrijven.
          Maatschappelijk engagement van raadsleden willen we graag, maar het kan ook
          problemen geven’.



     Relevante wet- en regelgeving
          •   Gedragscode, de volgende onderwerpen:
              • Onafhankelijkheid: ‘Het handelen van een raadslid wordt gekenmerkt door
                  onpartijdigheid’.
              • Openheid: ‘Het handelen van een raadslid is transparant, opdat optimale verantwoording
                  mogelijk is’.
              • Zorgvuldigheid: ‘Het handelen van een raadslid is zodanig dat alle organisaties en burgers
                  op gelijke wijze worden bejegend’.
          •   Algemene wet bestuursrecht: ‘Ambtenaren staan onder de bevoegdheid van het dagelijks
              bestuur van de gemeente, het college van burgemeester en wethouders. Een raadslid is niet
              bevoegd om ambtenaren directe opdrachten te geven’.




18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>2.6          Nevenfuncties
                    Naast hun politieke ambt hebben veel politiek ambtsdragers (neven)functies, betaald of
                    onbetaald. Voor staten- en raadsleden, parttime wethouders en voor dagelijks
                    bestuurders van waterschappen zijn deze vaak hun hoofdfunctie. Ook voor fulltime
                    bestuurders zijn nevenfuncties positief te waarderen: uit maatschappelijk, bestuurlijk en
                    persoonlijk oogpunt. Er zit echter ook een risico aan nevenfuncties, vooral die buiten het
                    publiek domein. Nevenfuncties kunnen het onafhankelijk oordeel van de ambtsdrager in
                    gevaar brengen, het aanzien van het ambt schaden en de ambtsdrager belemmeren om
                    optimaal te functioneren.

                    Wettelijk is bepaald dat de volgende ambtsdragers geen nevenfuncties vervullen waarvan
                    de uitoefening ongewenst is met het oog op een goede vervulling van het politieke ambt8:
                    a. wethouder;
                    b. burgemeester;
                    c. gedeputeerde;
                    d. commissaris van de Koning;
                    e. voorzitter en dagelijks-bestuurslid van een waterschap.

                    Bij het aanvaarden van nevenfuncties zijn de volgende afwegingen van belang:
                    1. Tussen het ambt en de nevenfunctie mag geen belangenverstrengeling optreden of
                         de schijn daarvan worden gewekt. Het gaat daarbij niet alleen over mogelijk
                         persoonlijk voordeel voor de politiek ambtsdrager zelf, maar ook voor personen,
                         bedrijven of instellingen in zijn omgeving. Dit voordeel kan ook bestaan uit het
                         doorgeven van vertrouwelijke overheidsinformatie. Het risico van
                         belangenverstrengeling hoeft overigens niet altijd te betekenen dat de nevenfunctie
                         moet worden opgegeven. Soms is het risico incidenteel. Een mogelijke oplossing is
                         dat de betrokken politiek ambtsdrager zich in dat geval buiten de concrete
                         besluitvorming houdt (zie paragraaf 2.4 en 2.5). Terughoudendheid is in elk geval
                         geboden bij functies in organisaties die substantieel subsidie ontvangen of die op
                         welke manier dan ook, betrokken (kunnen) zijn bij de overheid waar men het politieke
                         ambt vervult.
                    2. Het vervullen van de nevenfunctie mag geen afbreuk doen aan het aanzien van het
                         ambt.
                    3. De nevenfunctie mag niet zoveel tijd kosten dat het functioneren als politiek
                         ambtsdrager in het geding komt.
                    4. De (hoogte van de) honorering van de nevenactiviteiten mag geen aanleiding geven
                         tot discussies.




8
    Artikel 41b Gemeentewet, artikel 67 Gemeentewet, artikel 40b Provinciewet, artikel 66 Provinciewet, artikel 44a
    Waterschapswet, artikel 48 Waterschapswet.

                                                                                                                      19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>              De beslissing om een nevenfunctie te aanvaarden of aan te houden is primair de
              verantwoordelijkheid van de politiek ambtsdrager zelf, maar hij moet er wel open over
              zijn en zich erover verantwoorden. Hij moet daarom zijn nevenfuncties zelf openbaar
              maken (zie paragraaf 2.8) alsmede de inkomsten daaruit en de manier van verrekening
              van die inkomsten (zie paragraaf 2.9).

     2.7   Q.q.-nevenfuncties
              Sommige nevenfuncties vervullen bestuurders en in mindere mate
              volksvertegenwoordigers, uit hoofde van hun politieke functie. Dat zijn de nevenfuncties
              waarin zij ‘qualitate qua’ zijn benoemd. Aan de hand van de volgende criteria kan worden
              bepaald of een nevenfunctie een q.q.-nevenfunctie is:
              1. Er is een aantoonbaar belang voor de betreffende overheid (gemeente, provincie of
                  waterschap) dat de nevenfunctie door een politiek ambtsdrager wordt vervuld. Hij
                  behartigt dan (in)direct de belangen van de gemeente, provincie of waterschap.
              2. De nevenfunctie is gekoppeld aan de inhoud en duur van het politieke ambt. Wordt
                  dat beëindigd, dan moet de nevenfunctie ook worden neergelegd.

              Of sprake is van een q.q.-nevenfunctie zal uiteindelijk uit de feitelijke context moeten
              blijken. Het kan bijvoorbeeld zijn dat de statuten van een stichting geen grenzen stellen
              aan de termijn waarin een commissariaat of bestuursfunctie wordt vervuld, zodat deze
              niet lijkt te voldoen aan de criteria voor een q.q.-nevenfunctie. Echter, als er ook
              bestuurders (of volksvertegen-woordigers) van andere gemeenten, provincies of
              waterschappen in hetzelfde stichtingsbestuur zitting hebben, dan kan er wel degelijk
              sprake zijn van een q.q.-nevenfunctie.

              Net als bij ‘algemene’ nevenfuncties, kan zich ook bij q.q.-nevenfuncties
              belangenverstrengeling voordoen. Het belang van de regio waarvan de burgemeester
              voorzitter is, is niet altijd gelijk aan dat van de gemeente. En het belang van het
              energiebedrijf kan in conflict komen met dat van de provincie.

              Een q.q.-nevenfunctie waarvoor veel aandacht bestaat, is die van het commissariaat bij
              bedrijven. De rijksoverheid is zeer terughoudend geworden in het benoemen van
              overheidscommissarissen. De Staat wil transparante verhoudingen met zijn
              deelnemingen en wil daarom geen bijzondere positie innemen jegens private
              aandeelhouders. Ook de andere overheden hebben - mede onder invloed van het
              rijksbeleid en de ontwikkelingen op het gebied van corporate governance - de positie van
              de overheidscommissaris tegen het licht gehouden. Gemeenten, provincies en
              waterschappen hebben overigens ook de mogelijkheid om anderen dan
              overheidsbestuurders als commissarissen te benoemen. Dat kan helpen om de schijn van
              belangenverstrengeling tegen te gaan.




20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>2.8          Melding en openbaarmaking nevenfuncties
                     Bestuurders hebben een wettelijke meldplicht als zij het voornemen hebben om een
                     nevenfunctie te aanvaarden9. Zij melden dit aan respectievelijk de gemeenteraad,
                     Provinciale Staten of het algemeen bestuur van het waterschap. Alle politiek
                     ambtsdragers, waaronder dus behalve de bestuurders ook raadsleden, Statenleden en
                     algemeen bestuursleden van een waterschap, zijn wettelijk verplicht om hun (neven)-
                     functies openbaar te maken. Dat kan bijvoorbeeld via de website van hun
                     overheidsorganisatie.

                     Bestuurders hoeven hun q.q.-functies wettelijk niet te melden of openbaar te maken,
                     maar het wordt wel raadzaam geacht.

                     Het is van groot belang om de lijst van nevenfuncties actueel te houden. De inhoud van
                     de hoofd- of de nevenfunctie kan bijvoorbeeld veranderen, of de instantie waarbij de
                     nevenfunctie wordt vervuld kan een andere relatie krijgen tot de overheid in kwestie. Bij
                     dit soort veranderingen kan ook de toelaatbaarheid van de nevenfunctie anders worden
                     beoordeeld dan in de oorspronkelijke situatie.



2.9          Inkomsten uit nevenfuncties en q.q.-nevenfuncties /
             melding en verrekening ervan

                     Bestuurders moeten de inkomsten uit hun nevenfuncties openbaar maken10. Die
                     verplichting is het gevolg van de wetgeving die voortkomt uit de voorstellen van de
                     commissie Dijkstal. Het is wenselijk en gebruikelijk dat bij de openbaarmaking van de
                     nevenfuncties en de inkomsten daaruit (zie paragraaf 2.8), tevens wordt aangegeven
                     hoeveel tijd de nevenfuncties in beslag nemen. Op Statenleden, raadsleden en algemeen
                     bestuursleden van waterschappen is de verplichting om inkomsten uit andere functies
                     openbaar te maken, niet van toepassing.

                     Inkomsten uit q.q.-nevenfuncties mogen niet worden behouden. Bij wet is geregeld dat
                     de wethouder/ burgemeester en gedeputeerde/ commissaris van de Koning geen
                     vergoedingen, in welke vorm dan ook, geniet voor q.q.-nevenfuncties11. Voor leden van
                     het dagelijks bestuur en voorzitters van waterschappen is dit in de Waterschapswet
                     geregeld. Dit geldt ongeacht of de vergoeding ten laste van de gemeente-, provincie- of
                     waterschapskas komt.




9
     Artikelen 41b en 67 Gemeentewet, artikelen 40b en 66 Provinciewet, artikelen 44a en 48 Waterschapswet.
10
     Idem.
11
     Artikelen 44 en 66 Gemeentewet, artikelen 43 en 65 Provinciewet en artikelen 44 en 48 Waterschapswet.

                                                                                                                 21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>              De q.q.-functie wordt beschouwd als behorend bij het ambt. De bezoldiging voor dat
              ambt is daarom tevens voor de q.q.-werkzaamheden. Eventueel persoonlijk ontvangen
              inkomsten uit q.q.-functies moeten dan ook in de gemeente- of provincie- of
              waterschapskas worden gestort, bij voorkeur rechtstreeks en niet via de privérekening. De
              Gemeente-, Provincie- en Waterschapswet voorzien in een ontheffingsmogelijkheid voor
              bestuurders in bijzondere omstandigheden. De genoemde stortingsplicht betreft alleen
              de beloning voor geleverde diensten. De vergoeding voor (daadwerkelijk gemaakte)
              onkosten voor een q.q.-functie hoeft dus niet in de gemeente-, waterschaps- of
              provinciekas te worden gestort.

              Voor bestuurders die het ambt voltijds uitoefenen, worden ook de inkomsten verrekend
              uit nevenfuncties die niet behoren bij het ambt. Voor hen geldt daarmee dezelfde
              verrekeningssystematiek als voor leden van de Tweede Kamer.



     2.10 Financiële belangen
              Belangenverstrengeling ligt op de loer als een politiek ambtsdrager financiële belangen
              heeft bij organisaties of ondernemingen die een relatie met een van de overheden
              hebben of kunnen krijgen, en waarover de betreffende overheid besluiten neemt.
              Voorbeelden zijn besluiten over bijvoorbeeld aanbesteding, subsidieverstrekking,
              steunverlening, verstrekking van leningen en verlening van advies- en
              onderzoeksopdrachten. Politiek ambtsdragers zouden in de verleiding kunnen komen om
              zich bij het nemen van functionele beslissingen mede te laten leiden door persoonlijk
              financieel belang.

              Het begrip ‘financieel belang’ moet ruim worden opgevat. Een deelneming in een bedrijf
              of onderneming valt er uiteraard onder, maar ook het bezit van effecten, onroerend goed
              of een vorderingsrecht. Zulke financiële belangen kunnen een rol gaan spelen bij
              besluiten over bijvoorbeeld bestemmingsplannen of grondverkopen. Ook negatieve
              financiële belangen, zoals schulden uit hypothecaire vorderingen, kunnen in verband met
              mogelijke belangenverstrengeling relevant zijn. Een vorderingsrecht van een organisatie
              of ondernemer op een politiek ambtsdrager kan worden gerangschikt onder ‘financieel
              belang’, zij het van de omgekeerde orde. Waakzaamheid is geboden als er sprake is van
              bezit van bouwgrond en het aankopen van grond of onroerend goed door politiek
              ambtsdragers.

              Zorgvuldigheid, openheid en controleerbaarheid zijn hier sleutelwoorden. Het melden
              van financiële belangen - voor bestuurders in het dagelijks bestuur, voor
              volksvertegenwoordigers in het algemeen bestuur - is wettelijk niet verplicht. Wel is in
              het kader van de afspraken in de Modelaanpak basisnormen integriteit als basisnorm
              vastgesteld dat er een regeling nodig is om financiële belangen van politiek ambtsdragers
              te melden. Het is mogelijk de regeling toe te spitsen, in de zin dat opgave wordt gedaan
              van financiële belangen in ondernemingen en organisaties waarmee de gemeente

22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>zakelijke betrekkingen onderhoudt. De Modelaanpak geeft daarbij aan dat het in de rede
ligt dat een regeling voor de melding van financiële belangen wordt toegesneden op de
aard van de functie of van het ambt. Voor nevenfuncties blijft gelden wat gesteld is onder
2.7, 2.8 en 2.9.

In de praktijk blijkt dat integriteitsincidenten zich vaak voordoen in het domein van de
ruimtelijke ordening en grond- en bouwzaken. Daarom is het raadzaam om niet alleen
actueel grondbezit te melden, maar ook voorgenomen vastgoedtransacties.




                                                                                             23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>     Drie petten tegelijk
          Een raadslid is bestuurslid van een stichting die een evenement organiseert in de
          gemeente. De stichting krijgt daar subsidie voor op basis van een subsidieverordening.
          Echter, de subsidie is niet genoeg om de hoge kosten van het evenement te dekken.
          Daarom dient de fractie van het betreffende raadslid een motie in om de subsidie te
          verhogen. Het is duidelijk dat het raadslid als drijvende kracht achter de motie zit, maar
          omdat hij betrokken is bij de stichting gaat hij tijdens de stemming over de motie op de
          tribune zitten. De schijn wordt hiermee gewekt dat het allemaal keurig is geregeld.

          De motie komt in stemming en de raad stemt voor de motie, waardoor de stichting
          12.000 euro extra subsidie krijgt. Het is duidelijk dat dit bedrag niet voor het raadslid
          persoonlijk is, maar als het evenement plaatsvindt, blijkt dat apparatuur wordt gebruikt
          van het bedrijf van hetzelfde raadslid. Hier lijkt dus wel degelijk sprake te zijn van een
          direct financieel belang. De griffier spreekt het raadslid hierop aan, waarop deze zegt
          dat hij de apparatuur beneden de kostprijs heeft verstrekt en er in feite dus op toe heeft
          gelegd.

          Maar, iedereen in de stad weet dat dit raadslid dit bedrijf heeft en ziet die apparatuur
          daar staan. Dat hoor je gonzen in de gemeente. De griffier: ‘De imagoschade die dat
          toebrengt, daar kan geen interactief vergaderstelsel of hippe website tegenop. De
          schijn van belangenverstrengeling en eigenbelang is hier gewoon gewekt. Deze casus is
          eigenlijk een voorbeeld van de integriteitsrisico’s die spelen in een kleine stad waarin je
          elkaar vaak tegenkomt in allerlei verschillende rollen’.

          De griffier analyseert hoe het anders had kunnen gaan: ‘Er had veel schade in deze zaak
          kunnen worden voorkomen door vanaf het begin volledig transparant te zijn over de
          betrokkenheid van het raadslid bij het evenement. Maar nog belangrijker is het
          zelfreinigend vermogen binnen de raad. Waarschijnlijk is intern in de fractie wel
          discussie geweest over de zaak, maar een ander raadslid had moeten zeggen dat hij/zij
          dit niet accepteert en dat het niet voldoende is om bij de stemming plaats te nemen op
          de tribune. Niet alleen de sterke persoonlijke invloed van het raadslid op het dossier
          (wellicht heeft hij zelfs de motie zelf geschreven) zou onacceptabel moeten worden
          gevonden, maar ook zou hij als raadslid niet in het bestuur van die stichting moeten
          gaan zitten. Zeker omdat hij er ook nog dubbel in zit als leverancier. Juist omdat er een
          raadslid betrokken is bij de stichting had iedereen zich gewoon aan de bestaande
          subsidieverordening moeten houden. Extra centen moet je in zo’n geval helemaal niet
          willen omdat dat altijd op enigerlei wijze in je gezicht ontploft. En eigenlijk is het belang
          van de raad als geheel nog belangrijker. Je kunt op deze manier snel je betrouwbare
          imago verliezen’.




24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>  Relevante wet- en regelgeving
        •    Art. 28 Gemeentewet: ‘Een lid van de raad neemt niet deel aan de stemming over
             een aangelegenheid die hem rechtstreeks of middelijk persoonlijk aangaat of
             waarbij hij als vertegenwoordiger is betrokken’.
        •    Art. 2:4 Algemene Wet Bestuursrecht: ‘Het bestuursorgaan waakt ertegen dat tot
             het bestuursorgaan behorende of daarvoor werkzame personen die een persoonlijk
             belang bij een besluit hebben, de besluitvorming beïnvloeden’.
        •    Gedragscode, onderwerp ‘belangenverstrengeling’: ‘Een raadslid doet opgave van
             zijn financiële belangen in ondernemingen en organisaties waarmee de gemeente
             zakelijke betrekkingen onderhoudt. De opgave is openbaar en door derden te
             raadplegen’.
        •    Gedragscode, onderwerp ‘nevenfuncties’: ‘Een raadslid maakt melding van al zijn
             nevenfuncties. Bij het aangaan of aanhouden van toegestane nevenfuncties wordt
             afgewogen of hierdoor mogelijke belangenverstrengeling zou kunnen ontstaan’.




2.11 Draaideurconstructie
            De ‘draaideurconstructie’ betekent dat oud-bestuurders direct na hun aftreden betaalde
            activiteiten verrichten in of voor dezelfde overheid waar zij bestuurder of
            volksvertegenwoordiger zijn geweest. Dit is niet raadzaam omdat hierdoor de indruk van
            vriendjespolitiek kan ontstaan. Bovendien is er het risico op verstrengeling van
            persoonlijke en functionele belangen. Dit risico ontstaat als een bestuurder en een bedrijf
            die in een functionele relatie tot elkaar staan in de verleiding komen om afspraken te
            maken over toekomstige betaalde activiteiten van de bestuurder.




                                                                                                          25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>     2.12 Aanbevelingen
       1. Zorg voor een overzicht van alle relevante financiële belangen van politiek
          ambtsdragers.

       2. Houd een actueel, openbaar register bij met de nevenfuncties van alle politiek
          ambtsdragers, inclusief de q.q.-functies.

       3. Publiceer het ‘nevenfunctieregister’ op de website van de gemeente, provincie of het
          waterschap en leg de nevenfuncties ter inzage. Vermeld daarbij in elk geval:
          a. wat de nevenfunctie inhoudt;
          b. voor welke organisatie deze wordt verricht;
          c. wat ongeveer het tijdsbeslag is;
          d. of het wel of geen q.q.-nevenfunctie is;
          e. of de nevenfunctie bezoldigd of onbezoldigd is.

       4. Maak afspraken over hoe te handelen in:
          a. situaties dat persoonlijke belangen de onafhankelijke oordeelsvorming
             in de weg kunnen staan;
          b. situaties die de schijn van onzuivere oordeelsvorming kunnen oproepen.

       5. Kijk kritisch naar commissariaten door politiek ambtsdragers in overheidsbedrijven
          waarin de gemeente, provincie of het waterschap aandelen heeft, zoals vervoers- en
          energiebedrijven. Benoem eventueel anderen dan politiek ambtsdragers tot
          commissaris.




26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>     2.12 Aanbevelingen
       1. Zorg voor een overzicht van alle relevante financiële belangen
          van politiek ambtsdragers.

       2. Houd een actueel, openbaar register bij met de nevenfuncties van alle politiek
          ambtsdragers, inclusief de q.q.-functies.

       3. Publiceer het ‘nevenfunctieregister’ op de website van de gemeente, provincie of het
          waterschap en leg de nevenfuncties ter inzage. Vermeld daarbij in elk geval:
          a. wat de nevenfunctie inhoudt;
          b. voor welke organisatie deze wordt verricht;
          c. wat ongeveer het tijdsbeslag is;
          d. of het wel of geen q.q.-nevenfunctie is;
          e. of de nevenfunctie bezoldigd of onbezoldigd is.




             3
       4. Maak afspraken over hoe te handelen in:
          a. situaties dat persoonlijke belangen de onafhankelijke oordeelsvorming in de weg
             kunnen staan;
          b. situaties die de schijn van onzuivere oordeelsvorming kunnen oproepen.

       5. Kijk kritisch naar commissariaten door politiek ambtsdragers in overheidsbedrijven
          waarin de gemeente, provincie of het waterschap aandelen heeft, zoals vervoers- en
          energiebedrijven. Benoem eventueel anderen dan politiek ambtsdragers tot
          commissaris.




28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>3. Informatie
3.1   Basisregels voor omgaan met informatie
         Politiek ambtsdragers beschikken over veel informatie. Gaan zij daar verkeerd mee
         om, dan wordt al snel de geloofwaardigheid van zowel henzelf als van hun organisatie
         aangetast. Daarom geldt een aantal basisregels voor hoe een integer politiek
         ambtsdrager met informatie moet omgaan:
         1. Ga zorgvuldig en correct om met informatie waarover u uit hoofde van uw ambt
             beschikt.
         2. Verstrek geen onjuiste informatie.
         3. Gebruik informatie die u hebt gekregen bij de uitoefening van het ambt niet ten eigen
             bate of ten bate van derden.
         4. Verstrek geen geheime informatie.




                                                                                                    29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>     3.2   Oneigenlijk gebruik van niet-openbare informatie
               De integriteit van een politiek ambtsdrager komt in gevaar als hij informatie die nog niet
               openbaar is, gebruikt om er zichzelf of anderen mee te bevoordelen. Het kan dan gaan
               om informatie waar hij vanuit zijn ambt over beschikt, of die hem ongevraagd wordt
               toegespeeld door relaties. De verleiding kan groot zijn om in de privésfeer melding te
               maken van informatie die voor anderen van direct belang is. Soms is dat informatie die
               weliswaar ooit openbaar wordt, maar waarbij voordeel ontstaat door het eerder
               verkrijgen ervan. Voorbeelden zijn de aan- en verkoop van een huis of een stuk grond, de
               gunning van opdrachten, etc.

               Een bijzondere vorm van oneigenlijk gebruik van informatie is het lekken daarvan naar
               ‘de media’, om zo politieke doelen te bereiken. Het is zaak dat te vermijden. Zorg er
               verder voor dat stukken met vertrouwelijke gegevens veilig worden opgeborgen (‘clean
               desk policy’), en dat computerbestanden beveiligd zijn. Het open laten staan van een
               beeldscherm als de computer tijdelijk onbeheerd is, kan eveneens een risico inhouden.




       Voorkennis voor je houden, ook in verkiezingstijd
            In een gemeente wordt een woonwijk ontwikkeld. Naar buiten toe lijkt het alsof het
            allemaal soepel verloopt; bij wijze van spreken kan morgen de eerste paal de grond in
            gaan. In een recente collegevergadering echter, is een geheim memo besproken dat een
            heel ander beeld geeft. Op het te ontwikkelen gebied staat een gebouw dat de gemeente
            moet kopen om ruimte te maken voor de woonwijk. Maar, de onderhandelingen met de
            eigenaar van dat gebouw willen niet vlotten. Er is zelfs een kans dat de gemeente de Wet
            voorkeursrecht gemeenten (Wvg) moet gaan gebruiken, waardoor de eigenaar de
            verplichting krijgt dat het gebouw in de komende drie jaar alleen aan de gemeente kan
            worden verkocht. Dat is zeer vertrouwelijke informatie. Als de betreffende eigenaar dat
            zou weten dan zou hij het gebouw snel aan iemand anders kunnen verkopen.

            Terwijl deze zaak loopt, wordt het verkiezingstijd. De betrokken wethouder is lijsttrekker
            namens zijn partij en neemt deel aan een verkiezingsdebat. Daar steekt een van zijn
            opponenten de loftrompet over de voortgang van het woningbouwproject. De
            wethouder weet dat de situatie heel anders is, wil zijn opponent niet laten ‘scoren’, maar
            kan de strikt vertrouwelijke informatie uit het college niet gebruiken. Dit soort dilemma’s
            speelt meer in verkiezingstijd.

            Als wethouder weet je vaak meer dan je in het openbaar kunt laten weten, wat vooral bij
            verkiezingsdebatten moeilijk is, waar vaak op het scherpst van de snede wordt
            gedebatteerd. Het is dan verleidelijk om je bredere kennis over een onderwerp te
            gebruiken. Het gaat dan immers om stemmen.


30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>3.3        Beslotenheid en geheime informatie
                  In de Gemeente-, Provincie- en Waterschapswet staan regels over de beslotenheid van
                  vergaderingen en de geheimhouding over wat in een vergadering is behandeld. Uiteraard
                  mag de mogelijkheid om in beslotenheid te vergaderen, niet worden misbruikt om
                  burgers in onwetendheid te laten over bepaalde zaken. In meer algemene zin moet
                  worden voorkomen dat om bijvoorbeeld politieke redenen informatie wordt
                  achtergehouden die eigenlijk helemaal niet vertrouwelijk is. Wettelijk is voorgeschreven
                  dat er onderwerpen zijn die nooit in beslotenheid mogen worden behandeld, zoals de
                  begroting en de jaarrekening, evenals de invoering, wijziging en afschaffing van een
                  belasting.

                  Het feit dat een zaak in een besloten vergadering wordt behandeld en de notulen niet
                  openbaar zijn, betekent niet zonder meer dat de leden verplicht zijn tot geheimhouding.
                  Deze moet nadrukkelijk worden opgelegd. Op grond van een belang, genoemd in artikel
                  10 van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob)12, kan geheimhouding worden
                  voorgesteld door:
                  • gemeenteraad/ raadscommissie;
                  • Provinciale Staten/ Statencommissie;
                  • algemeen bestuur van een waterschap;
                  • college van b en w;
                  • burgemeester;
                  • Gedeputeerde Staten;
                  • commissaris van de Koning;
                  • dagelijks bestuur, voorzitter en commissie van een waterschap13.

                  De verplichting tot geheimhouding moet worden bevestigd door de
                  volksvertegenwoordigende organen. Het schenden van een geheimhoudingsplicht is een
                  misdrijf in de zin van het Wetboek van Strafrecht14 .



3.4        Vertrouwelijke informatie
                  De omgang met vertrouwelijke informatie verschilt in wezen niet van de omgang met
                  geheime informatie. Het Wetboek van Strafrecht (Art. 272) stelt dat als ‘hij die enig
                  geheim waarvan hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat hij uit hoofde van ambt,
                  beroep of wettelijk voorschrift dan wel van vroeger ambt of beroep verplicht is het te
                  bewaren’ dat geheim schendt, gestraft kan worden met een celstraf of een geldboete.
                  Jurisprudentie heeft uitgewezen dat daarbij geen onderscheid gemaakt wordt tussen
                  vertrouwelijke en geheime informatie. Beide termen hebben als strekking dat de bewuste
                  informatie niet openbaar gemaakt mag worden.
12
   De tekst van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) is op te zoeken in www.wetten.nl.
13
   Artikelen 23 en 24 Gemeentewet, artikelen 23 en 24 Provinciewet, artikelen 35 en 36 Waterschapswet.
14
   Wetboek van Strafrecht, artikel 272.

                                                                                                             31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>     3.5   E-mail- en internetgebruik; sociale media
                 In veel overheidsorganisaties gelden gedragscodes en gebruiksregels voor de ambtenaren
                 over het juiste gebruik van e-mail en internet: over wat een juist gebruik is, en wat wel en
                 niet mag. Uit de rechtspraak hierover, blijkt dat dergelijke regels zeer relevant zijn.
                 Ook voor politiek ambtsdragers is reglementering van het e-mail- en internetgebruik
                 zinvol. Sluit daarbij zoveel mogelijk aan bij de regels voor ambtenaren.

                 Al niet meer zo heel nieuw is de opkomst van de sociale media. Dat is een verzamelnaam
                 voor alle internettoepassingen waarmee informatie kan worden gedeeld op een snelle en
                 gebruiksvriendelijke manier. Het is voor politiek ambtsdragers een van de mogelijkheden
                 om de dialoog met burgers aan te gaan. Toch moet er nog de nodige ervaring worden
                 opgedaan hoe, ook als politiek ambtsdrager, correct en verstandig kan worden omgegaan
                 met deze nieuwe media. Er zijn gemeenten die daarvoor richtlijnen hebben opgesteld.




       Enkele suggesties voor richtlijnen (bron: gemeente
       Achtkarspelen)

           •   Je blijft zelf verantwoordelijk. Bij twijfel, plaats dan geen bericht.
           •   Blijf alert bij het mixen van je persoonlijke leven met je zakelijke activiteiten.
           •   Geef nooit vertrouwelijke informatie van gemeente, provincie of waterschap.
           •   Realiseer je dat internet blijvend is; publicaties blijven altijd vindbaar.
           •   Leg vast wat je doet als je de overheid vertegenwoordigt; online verklaringen hebben
               ook juridische gevolgen, net als dat bij de traditionele media het geval is.
           •   Reageer niet impulsief op elk bericht.




32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>3.6    Aanbevelingen
  1.   Maak afspraken in raad, Staten of algemeen bestuur van een waterschap over
       het zorgvuldig en correct omgaan met informatie waarover men uit hoofde van
       het politiek ambt beschikt.

  2.   Tref maatregelen om te voorkomen dat onbevoegden vertrouwelijke gegevens
       kunnen bezitten, raadplegen of beschadigen. Denk daarbij ook aan uw computer,
       usb-stick, blackberry, etc. en maak de harde schijf van uw computer na afdanken
       ervan onbruikbaar.

  3.   Maak afspraken over het gebruik van e-mail, internet en sociale media door politiek
       ambtsdragers. Sluit daarbij zo veel mogelijk aan bij de regels voor ambtenaren. Breng
       deze maatregelen en afspraken met enige regelmaat onder de aandacht
       van politiek ambtsdragers en ambtenaren.




                                                                                               33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>     4
34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>4. Geschenken, diensten
   en uitnodigingen
4.1   Nooit in ruil voor een tegenprestatie
          Als zij de ambtseed of belofte afleggen, verklaren politiek ambtsdragers dat zij geen
          giften of gunsten hebben gegeven of beloofd om te worden benoemd. Ook beloven ze
          dat ze geen geschenken zullen aannemen of beloften zullen doen in ruil voor een
          tegenprestatie. Het gaat hierbij niet alleen om persoonlijke bevoordeling zoals een
          goedkope verbouwing of tuinaanleg. Het kan ook gaan om bijvoorbeeld donaties aan de
          partij van de politiek ambtsdrager met het oog op een gunstige overheidsbeslissing.




                                                                                                  35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>     Voordat je het weet maak je reclame

          In een gemeente wordt jaarlijks een prijs uitgereikt aan de beste ondernemer van het
          jaar. Voor dit evenement is een stichting opgericht, gesponsord door en genoemd naar
          een bekende lokale onderneming. De wethouder EZ is qualitate qua lid van het
          stichtingsbestuur en daarmee ook van de jury. Deze nevenfunctie is goedgekeurd door
          het college en staat op de website van de gemeente vermeld.

          Bij het tienjarig bestaan wil de Stichting Ondernemersprijs wat meer uitpakken dan
          anders. De sponsor maakt een jubileumfilm waaraan ook de wethouder meewerkt. De
          film wordt vertoond bij de uitreiking van de prijs. De wethouder is onprettig verrast als
          het er in de film op lijkt dat hij een vurig pleidooi houdt voor de sponsorende
          onderneming en het belang van de wortels ervan in de plaatselijke samenleving.
          Meteen stelt de oppositie er vragen over in de gemeenteraad. De wethouder wordt niet
          alleen verweten dat hij zich voor het karretje van de onderneming heeft laten spannen,
          maar ook wordt de suggestie gewekt dat hij voor zijn bijdrage is betaald. Dat laatste
          staat groot in de krant. De wethouder verdedigt zich tegen deze inbreuk op zijn
          integriteit en eist in de raad een rectificatie. Die is er ook gekomen.

          Achteraf beseft de wethouder dat zijn deelname aan het filmpje wellicht een verkeerde
          keuze is geweest, ook omdat hij niet voorafgaande aan de vertoning het resultaat heeft
          kunnen zien. ‘Eigenlijk is het een soort fuik waar je in loopt. Iedereen weet dat je daar
          qualitate qua bestuurslid bent en daar ben je naar jouw gevoel ook voldoende
          transparant in. Bovendien is de ondernemersprijs een goed initiatief dat stimulerend
          werkt voor de plaatselijke ondernemingen. Daar wil je als wethouder EZ natuurlijk
          graag aan meewerken. Op zich is er niets mis met het feit dat dit evenement door één
          belangrijke onderneming in de gemeente wordt gesponsord. Economie en bedrijfsleven
          zijn veel meer dan werkgeverschap en winstbejag. Want wat gebeurt er met het
          verenigingsleven en de culturele instellingen in de gemeente als dat bedrijfsleven er
          niet meer is? Als wethouder ben je ambassadeur voor de gemeente en dus ook een
          beetje ambassadeur voor de ondernemer. Maar je moet wel voorzichtig blijven. Ik had
          van tevoren kunnen bedenken dat deelname aan die film wellicht een verkeerde indruk
          kon wekken. En ik had transparanter kunnen zijn over de redenen voor mijn keuze om
          eraan mee te werken. Dat had wellicht de suggestie kunnen voorkomen dat ik ervoor
          betaald zou zijn. Want deze twijfel aan mijn integriteit heeft de verhoudingen wel
          verstoord en heeft helaas een vlekje op mijn blazoen veroorzaakt.’




36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>4.2   Geschenken van en aan de gemeente, de provincie
      of het waterschap

         Politiek ambtsdragers geven geschenken niet op persoonlijke titel maar namens de
         gemeente, de provincie of het waterschap. Het gaat dan vaak om relatiegeschenken, een
         geaccepteerd gebruik in het sociale verkeer. Wel is het verstandig om dit transparant te
         houden, door:
         • richtlijnen op te stellen;
         • een administratie bij te houden;
         • als het om grotere geschenken gaat: een gemotiveerd besluit hiertoe in het dagelijks
             bestuur te nemen;
         • open te zijn over de verstrekte geschenken, bijvoorbeeld in het jaarverslag.

         Ook bij het ontvangen van geschenken van of door een bestuurslichaam past
         zorgvuldigheid en terughoudendheid, door:
         • te bepalen dat een gemotiveerd besluit van raad, Staten of algemeen bestuur nodig is
             om schenkingen boven een bepaalde waarde te mogen accepteren;
         • een openbaar register bij te houden van alle ontvangen geschenken;
         • de ontvangen geschenken te bewaren in het gemeente-, provincie- of
             waterschapshuis of andere aan te wijzen instellingen.



4.3   Geschenken aan individuele politiek ambtsdragers
         Als politiek ambtsdragers persoonlijk geschenken ontvangen, brengt dit meer risico’s met
         zich mee dan als dit gebeurt namens gemeente, provincie of waterschap. Ook vanuit het
         oogpunt van voorbeeldwerking kan het beste worden aangesloten bij de regels die voor
         ambtenaren gelden:
         • Geschenken tot een waarde van 50 euro mogen in principe worden geaccepteerd. Bij
             voorkeur vindt vooraf evenwel overleg plaats of het geschenk daadwerkelijk wordt
             geaccepteerd. Bestuurders melden geschenken in de wekelijkse vergaderingen van
             hun bestuur (B&W, Gedeputeerde Staten, dagelijks bestuur van het waterschap). Een
             raadslid, lid van Provinciale Staten of een lid van het algemeen bestuur van een
             waterschap doet er goed aan het krijgen van een geschenk te melden in zijn fractie.
             Bovendien is het aan te bevelen om deze geschenken in een register in te schrijven.
         • Geschenken boven 50 euro mogen niet worden geaccepteerd door een politiek
             ambtsdrager. In functie kunnen bestuurders echter wel geschenken met een waarde
             van meer dan 50 euro ontvangen. De bestuurder besluit, eventueel in overleg met de
             ambtelijke leiding, of hij het geschenk kan accepteren. Bij acceptatie worden
             dergelijke geschenken geregistreerd en worden ze eigendom van de organisatie.
             Geschenken die niet worden geaccepteerd, worden geretourneerd of vernietigd.




                                                                                                    37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>            •   Geschenken van welke waarde dan ook kunnen niet worden geaccepteerd als de
                onafhankelijkheid in de besluitvorming op enigerlei wijze kan worden aangetast. Dat
                is bijvoorbeeld het geval zolang overleg- of onderhandelingssituaties gaande zijn.
            •   Bij het ontvangen van geschenken past openheid. Geschenken worden daarom niet
                op het huisadres ontvangen.




     Wel of niet meedoen aan de zeiltocht
          Een wethouder EZ wordt voor een zeiltocht uitgenodigd door een grote landelijke
          onderneming waarmee hij geregeld zaken doet. Het college vindt dat hij niet op de
          uitnodiging moet ingaan vanwege mogelijke belangenverstrengeling.

          Later blijkt dat hij de enige wethouder in de regio is die niet bij het zeilevenement is
          geweest. Sterker nog, er blijken hele colleges van B en W te hebben deelgenomen. De
          wethouder krijgt het gevoel dat hij een belangrijke kans heeft gemist op informeel
          contact met collega’s.

          De wethouder: ‘Bij een volgende uitnodiging zou de afweging om wel of niet te gaan,
          anders kunnen zijn. Dat het goed voor het netwerk kan zijn wordt dan belangrijker dan
          de mogelijke belangenverstrengeling. Hierbij moet ook worden betrokken of er op dat
          moment iets speelt dat de keuze kan beïnvloeden. Ben je bijvoorbeeld in een
          contractfase met de onderneming dan wordt het anders; dan is het niet handig. Ben je
          echter in een fase waarbij het gaat om een partner die ooit wel eens wat in de
          gemeente heeft gedaan, dan wordt de drempel lager. Dus de beslissing om wel of niet
          mee te doen aan een dergelijke uitnodiging kan per situatie verschillen.’




38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>4.4   Etentjes, excursies en evenementen
            Enkele vuistregels voor de acceptatie van uitnodigingen:
            • De begrippen ‘geschenken’ en ‘diensten’ moeten ruim worden geïnterpreteerd. Ook
               uitnodigingen voor een diner, een excursie, werkbezoeken of een (gezamenlijk)
               bezoek aan een evenement kunnen eronder vallen.
            • Voorwaarde om op een uitnodiging voor bijvoorbeeld een excursie, werkbezoek of
               diner in te gaan, is dat deze functioneel is en in het belang van de betreffende
               overheid. Het dagelijks bestuur of, in het geval dat het een van haar leden betreft, de
               fractie, weegt dit en verleent vooraf toestemming. Het is dan logisch dat de
               gemeente, de provincie of het waterschap en, als het een fractielid betreft, de fractie,
               de reis- en verblijfkosten betaalt.
            • Meerdere personen of instanties waarmee het bestuursorgaan contacten
               onderhoudt, hebben een uitnodiging ontvangen.
            • Openheid (melding) en registratie zijn essentieel, vooral bij (internationale)
               evenementen.




  4.5 Aanbevelingen
      1.   Maak afspraken over het geven en ontvangen van relatiegeschenken door de
           organisatie.

      2.   Maak melding van ontvangen geschenken, diensten en uitnodigingen voor diners,
           excursies en evenementen.

      3.   Houd een openbaar register bij van alle ontvangen geschenken. Bewaar geschenken in
           het gemeente- , provincie- of waterschapshuis of een andere aan te wijzen instelling
           (musea e.d.).

      4.   Informeer raad, Staten of algemeen bestuur van het waterschap regelmatig over
           gegeven en ontvangen geschenken, uitnodigingen voor diners, excursies etc.,
           bijvoorbeeld in het jaarverslag.




                                                                                                          39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>     5
40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>5. Voorzieningen politiek
		ambtsdragers
5.1   Kwetsbaarheid van ambtsdragers bij vergoeding van kosten
         Benoemde politiek ambtsdragers bevinden zich juist als het gaat over ‘vergoeding van
         kosten’ of ‘gebruik maken van voorzieningen’, in een glazen huis. Ze moeten zich
         voortdurend bewust zijn van het feit dat ze niet alleen verantwoord met publieke
         middelen moeten omgaan, maar – omdat het uitgaven betreft die samenhangen met de
         uitvoering van hun ambt - ook helder moeten zijn over de hoogte van de door hen in dat
         verband gemaakte kosten. Dat geldt zelfs als het gaat om kosten die vallen onder de
         vaste onkostenvergoeding. De voorbeelden hoe kwetsbaar hun positie is, liggen voor het
         oprapen. Denk daarbij aan het onderzoek door media naar de ‘bonnetjes’ van uitgaven
         door bestuurders.

                                                                                                  41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>     Het gebruik van raadsfractievergoedingen
          De raadsfractievergoeding is bedoeld voor ondersteuning van het raadswerk. In de
          praktijk blijken de gemeenteraadsfracties niet goed te weten waarvoor ze de
          vergoeding precies mogen gebruiken. Zo worden er etentjes van betaald en cadeaus
          voor vertrekkende raadsleden of fractiemedewerkers, of worden ze aan teambuilding
          besteed. De griffie wijst de fracties erop dat dit in feite oneigenlijk gebruik is van de
          fractievergoeding.

          Daarop zijn er twee maatregelen genomen: ten eerste wordt de verantwoording over
          de besteding jaarlijks in het openbaar afgelegd, aan de raad. Ten tweede is er een
          protocol opgesteld waarin staat waaraan de vergoeding mag worden besteed.

          De eerste maatregel, de openbare verantwoording, begint ermee dat de gemeenteraad
          de hoogte van de fractievergoedingen vaststelt. De fracties leggen aan de raad
          verantwoording af over de besteding ervan, waarna de raad deze uiteindelijk
          goedkeurt. Zo verantwoordt elke fractie zich afzonderlijk over de gedane uitgaven. Als
          men het zelf, in alle openbaarheid, verdedigbaar vindt dat de fractievergoeding
          bijvoorbeeld voor horeca-uitgaven wordt gebruikt, dan is dat acceptabel. Deze
          methode heeft tot nu toe geen discussie opgeleverd. Bovendien blijkt de betrachte
          openheid nauwelijks meer tot vragen in de pers te leiden.

          Het protocol, de tweede maatregel, heeft tot doel dat de fracties wat scherper naar de
          besteding van de vergoedingen kijken. Daarvóór liet de gemeente
          accountantsonderzoek doen, wat leidde tot veel discussies. Accountants trekken
          meestal een scherpe lijn en zijn in de discussies wat rechtlijnig. Daardoor is niemand
          meer open over wat hij of zij doet, uit vrees te worden afgerekend op onrechtmatige
          uitgaven. Tevens komen er altijd punten uit een accountantsonderzoek waarover dan
          moet worden onderhandeld. Wat precies wel en niet mag, blijkt lastig precies te
          beschrijven. Zo is de besteding aan ‘social events’ op zich geaccepteerd, maar is het
          beter om voor bijvoorbeeld het afscheid van een raadslid, een gezamenlijke ‘lief-en-
          leedpot’ in te stellen. Maar bij een teambuilding met de fractie lijkt het wat overdreven
          dat ieder fractielid zelf z’n drankjes moet betalen.

          Het is redelijk als de uitgave een rechtstreeks raakvlak heeft met het uitoefenen van het
          raadslidmaatschap, maar voorzichtigheid met individuele uitgaven is geboden. Waar
          de grens daarin ligt, kan per gemeente verschillen, afhankelijk van de interne cultuur.
          Het beste is om als college en raad een gezamenlijk gedragen lijn te formuleren,
          aansluitend op wat in de maatschappij als redelijk wordt ervaren. Bovendien is het
          belangrijk om openheid te geven en elkaar aan te spreken. Zo kan elk raadslid zich
          verantwoorden zonder in de verdediging te hoeven schieten.




42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Politiek ambtsdragers maken gebruik van voorzieningen die de organisatie hun ter
beschikking stelt en ze maken kosten bij de uitoefening van hun ambt. Voor dat laatste
krijgen zij een vergoeding, naast hun wedde of bezoldiging. In de Provincie-, Gemeente-,
en Waterschapswet staat dat daarboven geen andere vergoedingen zijn toegestaan. De
hoofdregel is dus dat ‘het alleen kan als het is geregeld’. Dit betekent dat alleen de
voorzieningen die in de genoemde regelgeving staan, worden vergoed. Alle andere
kosten komen voor rekening van de ambtsdrager zelf.

Bij de afweging of kosten al of niet worden vergoed, moet de politiek ambtsdrager zich
realiseren dat alles wat mag, niet vanzelfsprekend ook hóeft. Van politiek ambtsdragers
mag een zekere soberheid worden verwacht. Hoe het ook wordt vergoed, het gaat
immers steeds om besteding van publieke middelen. De politiek ambtsdrager heeft
daarnaast ook een voorbeeldfunctie. Hoe kan hij of zij in bijvoorbeeld economisch
moeilijke tijden, geloofwaardig een beroep op de soberheid van burgers doen als hij of zij
daar zelf niet naar handelt? Vooral bestuurders zitten zeker dan in een kwetsbare positie.
Zij dragen vaak immers zelf de verantwoordelijkheid voor het niveau van een bepaalde
voorziening of verstrekking. Uitgaven die ogenschijnlijk van ondergeschikt belang zijn,
kunnen in de publiciteit breed worden uitgemeten en grote schade aanrichten. Een mooi
voorbeeld daarvan zijn de kosten van de (her)inrichting van de werkplek wanneer de
bestuurder aantreedt.

Discussie over vergoedingen is nooit helemaal uit te sluiten. Van belang is dat er
duidelijke regels en toelichtingen daarop zijn die de bestuurder voldoende houvast
bieden. Absolute duidelijkheid is echter niet te geven en moet ook niet worden
nagestreefd. In situaties waarin sprake is van een grijs gebied zal de bestuurder extra alert
moeten zijn, extra zorgvuldig moeten (laten) nagaan of een en ander past binnen de
regels, en hierover open communiceren.

Als belangrijke uitgangspunten voor het vergoeden van voorzieningen voor politiek
ambtsdragers zijn te noemen:
• Bij uitgaven voor voorzieningen van politiek ambtsdragers gaat het uitsluitend om
    functionele kosten om het ambt te kunnen vervullen. Er moet een directe relatie zijn
    tussen de uitgave en de taken van een gemeente, provincie of waterschap.
• De functionaliteit van de uitgave moet aantoonbaar zijn of ten minste aannemelijk
    worden gemaakt.
• Als met de uitgave geen duidelijk belang van de gemeente, provincie of het
    waterschap is gediend, blijven de kosten voor eigen rekening.
• Kosten die een bestuurder uit hoofde van een (q.q.-)nevenfunctie maakt, worden
    vergoed door de instantie waar de nevenfunctie wordt uitgeoefend.
• Voorzieningen en bestuurskosten worden zo veel mogelijk direct door het
    bestuursorgaan zelf betaald. De bestuurder dient alleen bij hoge uitzondering zelf een
    declaratie in.




                                                                                                43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>              •   Bestuurders dienen verantwoord om te gaan met publieke middelen. Verantwoording
                  van kosten – en openheid daarover – is essentieel. Daarbij moet altijd worden
                  beoordeeld of de uitgave in hoogte of soort ook in de openbaarheid kan worden
                  gemotiveerd. Soberheid is en blijft de norm.

              Vergoedingen voor voorzieningen voor politiek ambtsdragers moeten – als hiervóór
              aangegeven - voor alles transparant zijn. Een heldere verantwoording van de uitgaven is
              van groot belang. Daarom moet de financiële en administratieve organisatie zo zijn
              ingericht dat er vertrouwen kan bestaan in de juistheid en rechtmatigheid van de
              uitgaven. Ook zijn er procedures nodig over de wijze waarop functionele uitgaven
              rechtstreeks in rekening worden gebracht of worden gedeclareerd.

              Dit hoofdstuk beschrijft eerst de soorten kosten van voorzieningen voor politiek
              ambtsdragers. Onderstaande indeling is van belang om af te kunnen wegen of
              verstrekkingen en voorzieningen kunnen worden vergoed of voor eigen rekening
              moeten blijven:
              • bedrijfsvoeringskosten (5.2);
              • bestuurskosten (5.3);
              • kosten die voor eigen rekening blijven en waarvoor een vaste onkostenvergoeding
                  wordt verstrekt (5.4).

              De inhoud van deze paragrafen wordt samengevat in een schema van kosten en
              vergoedingen (5.5), gevolgd door de betalingswijze (5.6). Aan het slot staan de
              aanbevelingen (5.7).


     5.2   Bedrijfsvoeringskosten
              Bedrijfsvoeringskosten betreffen de voorzieningen die een politiek ambtsdrager nodig
              heeft om zijn werk te kunnen doen. Het zijn voorzieningen die vanuit de begroting
              worden gefinancierd of in bruikleen ter beschikking worden gesteld. Voorbeelden zijn de
              werkkamer, het meubilair, ICT-apparatuur en -toepassingen, ondersteunend personeel,
              koffie/thee, contributies, abonnementen op het werkadres, vakliteratuur en beveiliging.
              Het is vanzelfsprekend niet de bedoeling om dergelijke overheids-voorzieningen en
              eigendommen te gebruiken voor privédoeleinden. Het is dan ook niet toegestaan om
              voor rekening van gemeente, provincie of waterschap bijvoorbeeld kantinepersoneel in te
              zetten voor privéfeestjes, de technische dienst voor reparaties aan het eigen huis of de
              plantsoenendienst voor het tuinonderhoud.

              Bij twijfel of iets van de laatstgenoemde voorbeelden wel of niet functioneel is, zullen
              vooraf afspraken gemaakt moeten worden in het college als het om dagelijkse
              bestuurders gaat, of het volksvertegenwoordigend orgaan als het om de gekozen
              bestuurders gaat.


44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>5.3           Bestuurskosten
                     Bestuurskosten vloeien voort uit de uitoefening van het ambt; het zijn zogenoemde
                     ambtsgerelateerde kosten. Voorbeelden zijn beveiliging en een dienstauto. De hoogte
                     van de vergoedingen voor bestuurskosten is vaak precies vastgelegd. Een voorbeeld is
                     een verhuiskostenvergoeding voor burgemeesters en wethouders met een verhuisplicht.

                     De soorten bestuurskosten zijn:
                     • algemene bestuurskosten (5.3.1); voor deze categorie moet altijd een afweging
                         worden gemaakt of deze kosten of voorzieningen voor eigen rekening moeten blijven
                         dan wel uit de begroting van het bestuursorgaan kunnen worden betaald.
                     • specifiek geregelde bestuurskosten (5.3.2); de verstrekking van deze bestuurskosten is
                         strak gereguleerd en genormeerd en de hoogte van de vergoeding of verstrekking is
                         in de regelgeving vastgelegd.



5.3.1 Algemene bestuurskosten
                     Algemene bestuurskosten betreffen voorzieningen die aan het ambt verbonden zijn en
                     een aanvulling vormen op de reguliere bedrijfsvoering van de organisatie. Bovendien zijn
                     ze onmisbaar voor het functioneren van de ambtsdrager. Het gaat hierbij vooral om
                     voorzieningen als reis- en verblijfvoorzieningen, beveiliging buiten de organisatie,
                     cursussen, opleidingen en congressen, en functionele lunches en diners buitenshuis.

                     De meest voorkomende algemene bestuurskosten, die dus door het bestuursorgaan
                     worden vergoed, zijn:
                     • Kosten van de landelijke beroepsverenigingen zoals het Nederlands Genootschap van
                        Burgemeesters, de Wethoudersvereniging en de Vereniging van Raadsleden.
                        Professionalsering van het ambt en intercollegiale afstemming zijn van belang voor
                        de kwaliteit van het lokale bestuur. Alle overige contributies en lidmaatschappen zijn
                        voor eigen rekening.
                     • Collectieve verzekeringen voor bestuurders, tijdens de uitoefening van de functie,
                        zoals een collectieve ongevallenverzekering.
                     • Kosten voor deelname aan congressen en opleidingen15. Afweging hierbij is de
                        relevantie van de opleiding voor de functie, het tijdsbeslag, het tijdstip (niet meer
                        vergoeden wanneer het einde van de zittingstermijn in zicht komt), de hoogte van de
                        kosten en de verdeling hiervan.




15
     Gezien de aard en duur van het ambt liggen voor gedeputeerden, wethouders en dagelijks-bestuursleden opleidingen die
     gericht zijn op het persoonlijk functioneren in het ambt, meer voor de hand. Voor CdK’s, burgemeesters en voorzitters van
     waterschappen zijn ook loopbaangerichte opleidingen mogelijk.

                                                                                                                                 45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>     Dienstreizen buitenland
     Een buitenlandse reis valt onder de algemene bestuurskosten, op voorwaarde dat de reis
     een functioneel karakter heeft. Van belang is dat daarover in alle openheid vooraf
     besluitvorming plaatsvindt en dat achteraf verantwoording wordt afgelegd. Buitenlandse
     dienstreizen liggen onder een vergrootglas. Bij de afweging is het van belang het tijdstip,
     het tijdsbeslag en de omvang van de delegatie er bij te betrekken. Is het bijvoorbeeld voor
     de hand liggend met het voltallige college een buitenlandse dienstreis naar een
     sportevenement te maken? Is er, ook als het een individueel collegelid betreft, een
     functioneel belang verbonden aan het bezoek? Aanbevolen wordt dat het college of
     dagelijks bestuur steeds expliciet een beslissing neemt over eventuele buitenlandse
     reizen en daarvan in detail melding maakt aan Staten, raad of algemeen bestuur.

     Is de functionaliteit van de reis aangetoond, dan horen de redelijk gemaakte reis- en
     verblijfkosten (inclusief eventuele benodigde vaccinaties vooraf) voor rekening te komen
     van de gemeente, provincie of het waterschap. Kan de functionaliteit niet worden
     aangetoond, dan komen de kosten voor eigen rekening.

     Bekostiging, geheel of gedeeltelijk, van buitenlandse reizen door derden wordt in
     beginsel afgewezen. Soms hoeft dit echter geen bezwaar te zijn, bijvoorbeeld bij de
     uitnodiging voor een bezoek aan een partnergemeente. Openheid hierover is wel een
     voorwaarde.

     Het is van belang om afspraken te maken over gedragsregels in verband met
     buitenlandse reizen, zoals over meereizende partners en verlenging van de reisduur. De
     lijn is dat meereizen van partners, mits vooraf gemeld, onder nader te bepalen
     voorwaarden is toegestaan, maar dat de kosten geheel voor eigen rekening komen. De
     kosten kunnen alleen voor rekening van het bestuursorgaan komen als de aanwezigheid
     van de partner tijdens de reis noodzakelijk is voor de behartiging van het
     overheidsbelang. Een andere uitzondering is als de partner expliciet door de buitenlandse
     gastheer/-vrouw is uitgenodigd.

     Verlenging van de reisduur voor privédoeleinden, is af te raden. Mocht verlenging zich
     echter bij uitzondering voordoen, dan is melding vooraf gewenst. De extra reis- en
     verblijfkosten komen in dat geval uiteraard geheel voor eigen rekening. Als richtlijn kan
     de regel worden gehanteerd die bij de rijksoverheid geldt: een buitenlandse reis mag met
     maximaal 72 uur privétijd op eigen kosten worden verlengd.




46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>5.3.2 Specifiek geregelde bestuurskosten
                     Voor politiek ambtsdragers zijn in wet- en regelgeving bepaalde voorzieningen specifiek
                     geregeld. Te denken valt aan verhuiskosten, vergoeding tijdelijke woonruimte en reis- en
                     verblijfkosten. Regel is dat declarabele kosten met bewijsstukken moeten worden
                     aangetoond. Voor de dienstauto geldt een apart besluit, zie elders in deze paragraaf.

                     ICT-voorzieningen voor thuis (aansluitingen, abonnementen, vervangingen, apparatuur,
                     software e.d.) worden, voor zover functioneel, op grond van de geldende
                     rechtspositiebesluiten beschikbaar gesteld. Ook is het mogelijk een vergoeding te geven
                     voor het zakelijk gebruik of de aanschaf van een eigen ICT-voorziening.

                     Dienstauto
                     Met het gebruik van een dienstauto moet het zakelijk belang van de gemeente, de
                     provincie of het waterschap zijn gediend. De dienstauto is niet bedoeld voor privégebruik.
                     Bij de aanschaf en het gebruik ervan past de al eerder genoemde soberheid, inclusief een
                     openbare aanbesteding. Punt van overweging is daarbij of voor elke bestuurder
                     afzonderlijk een dienstauto beschikbaar moet zijn.

                     De fiscus legt een bijtelling op voor gebruik van de dienstauto bij niet- ambtsgebonden
                     nevenfuncties 16. Dit is ongeacht of de bestuurder voor deze nevenfunctie toestemming
                     heeft van het bestuursorgaan. Daarom kunnen provincies, gemeenten en waterschappen,
                     op grond van een specifiek besluit, een compensatie bieden als politiek ambtsdragers
                     inkomstenbelasting moeten betalen voor het niet-ambtsgebonden zakelijk gebruik van
                     hun dienstauto.


5.4           Kosten die voor eigen rekening blijven
                     Politiek ambtsdragers ontvangen een maandelijkse onkostenvergoeding voor
                     voorzieningen die niet zuiver functioneel zijn, noch zuiver privé. Omdat ze toch een
                     functioneel element bevatten, worden dergelijke voorzieningen wel vergoed. De
                     ambtsdrager moet deze kosten zelf betalen uit de toelage/ onkostenvergoeding.




16
     Ritten ten behoeve van een politieke partij en ritten voor onbezoldigde commissies en functies van de VNG, IPO en Unie van
     Waterschappen, worden fiscaal als zakelijk aangemerkt. Een burgemeester bijvoorbeeld vervult een dergelijke functie omdat
     zijn gemeente lid is van de VNG; de bestuursfunctie wordt door de functionaris van de gemeente uitgevoerd. Ook de kring
     waaruit bestuurders van de VNG blijkens de statuten moeten voortkomen, geeft een aanknopingspunt voor dat standpunt.

                                                                                                                                  47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>                         De hoogte van de onkostenvergoeding is gebaseerd op gemiddelde uitgaven en is
                         vastgelegd in de rechtspositiebesluiten17. Wanneer de uitgaven uitstijgen boven de vaste
                         toelage per maand kunnen deze niet alsnog worden gedeclareerd bij de provincie,
                         gemeente of het waterschap.

                         De vaste onkostenvergoeding is bedoeld voor de volgende kostencomponenten:
                         • representatie;
                         • vakliteratuur;
                         • excursies;
                         • bureaukosten, porti;
                         • contributies, lidmaatschappen;
                         • ontvangsten thuis;
                         • zakelijke giften.

                         Deze kostencomponenten zijn niet uitputtend. Daarnaast zijn er uit de uitvoeringspraktijk
                         nog andere kosten naar voren gekomen die ook voor eigen rekening moeten blijven.
                         Voorbeelden zijn:
                         • individuele consumpties buiten de werkplek (zoals koffie, thee, drankjes);
                         • fooien in Nederland;
                         • verjaardagsgebak, attenties en cadeaus voor naaste collega’s;
                         • gelegenheidskleding, huur en reiniging van kleding, uitgaven voor
                            persoonlijke verzorging;
                         • activiteiten van partijgenootschappelijke aard;
                         • abonnementen op kranten en tijdschriften en vakliteratuur die thuis
                            worden ontvangen;
                         • contributies van verenigingen en regionale beroepsverbanden (met uitzondering van
                            landelijke beroepsverenigingen met een professionaliseringsdoelstelling die vallen
                            onder de bestuurskosten);
                         • representatieve aanpassingen aan de eigen woning en representatieve
                            ontvangsten thuis.




     17
          Leden van het algemeen bestuur van een waterschap ontvangen geen vaste onkostenvergoeding. Zij kunnen hun reis- en
          telefoonkosten declareren bij het waterschap

48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>5.5      Vergoedingenoverzicht onkosten

 Bedrijfsvoeringskosten             Bestuurskosten                       Kosten voor eigen rekening

                                                                         Attenties en cadeaus voor naaste
 Werkplek zoals bureau, meubilair   Verhuiskosten
                                                                         ondersteunende medewerkers

 Inrichting werkkamer

 Ondersteunend personeel                                                 Uitgaven voor persoonlijke
                                    Vergoeding tijdelijke woonruimte
 (secretaresse, bode, chauffeur)                                         verzorging

 Beveiliging werkplek               Compensatie bijtelling dienstauto

 Aanpassingen werkplek in           ICT thuis (aansluiting,
 verband met                        abonnementen, hard- en               Kleding (huur/aanschaf/reiniging)
 arbeidsomstandigheden              software)

                                    Reis- en verblijfkosten binnen- en   Miniaturen van onderscheidingen
 ICT op de werkplek                 buitenland (met inbegrip van         inclusief bevestiging op het
                                    benodigde vaccinaties)               kostuum

                                    Functionele consumpties, lunches
                                                                         Individuele consumpties buiten de
 Mobiele telefoon/pda               en diners (uitsluitend in het
                                                                         werkplek
                                    buitenland inclusief de fooien)

                                                                         Alle partijpolitieke kosten zoals
                                                                         onderhoud politiek netwerk en
                                    Deelname aan congressen,
 Kantoorbenodigdheden                                                    bezoek partijgenootschappelijke
                                    cursussen en opleidingen
                                                                         bijeenkomsten inclusief reis- en
                                                                         verblijfkosten

 Ontvangsten delegaties,
 werklunches en –diners en          Abonnementen en vakliteratuur op
                                                                         Ontvangsten zakelijke relatie thuis
 functionele borrels op de          de werkplek
 werkplek

 Verzekeren of vergoeden schade
 (door diefstal, verlies of         Lidmaatschap landelijke
                                                                         Contributies overige
 beschadiging) aan persoonlijke     beroepsvereniging met
                                                                         beroepsverenigingen
 eigendommen ontstaan tijdens       professionaliseringsoogmerk
 de ambtsvervulling

 Jaarlijkse bijdrage zakelijke      Geschenken t.b.v. ambtsbezoek bij
                                                                         Verkeersboetes
 creditcard                         jubilea, openingen

 Wisselkosten buitenlandse valuta                                        Fooien (in Nederland)*

                                                                         Persoonlijke schrijfwaren en
 Pilotenkoffer voor vervoer van
                                                                         benodigdheden zoals vulpen of
 stukken
                                                                         aktetas


                                                                                                               49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>     Bedrijfsvoeringskosten                  Bestuurskosten                         Kosten voor eigen rekening

                                                                                    Representatieve aanpassingen aan
     Pantryvoorziening (koffie/thee)
                                                                                    de woning

     Catering, maaltijden op de                                                     Inrichting werkkamer/
     werkplek**                                                                     ontvangstruimte thuis

                                                                                    Abonnementen kranten en
                                                                                    tijdschriften thuis

                                                                                    Individuele consumpties buiten de
     Visitekaartjes
                                                                                    werkplek

     Bijeenkomsten voor strategie-
     ontwikkeling organisatie

     Relatiegeschenken (mits
     functioneel verstrekt voor een                                                 Persoonlijke relatiegeschenken
     externe)

     Kerstkaarten

     Functionele persoonlijke website
     of weblog



                      * In Nederland is een fooi een persoonlijke blijk van waardering voor de geboden service. In het
                      buitenland vormt een fooi vaak een substantieel deel van de beloning van personeel en is daarmee
                      niet onderhevig aan een persoonlijk oordeel over de serviceverlening. Alleen bij buitenlandse
                      dienstreizen komt de fooi voor rekening van het bestuursorgaan, als onderdeel van de
                      bestuurskosten.
                      ** Fiscaal wordt lunch of diner op de vaste werkplek (betreft bestuurders) gezien als een maaltijd
                      met een bijkomstig zakelijk karakter. De waarde in het economische verkeer van zulke maaltijden is
                      belast. De inhoudingsplichtige wordt bij maaltijdverstrekking op de werkplek via de eindheffing
                      aangeslagen. Daarbij kan worden uitgegaan van een fictief bedrag.



     5.6     Betalingswijze voorzieningen van bestuurders
                      Voorzieningen voor bestuurders worden bij voorkeur rechtstreeks door het
                      bestuursorgaan voldaan. Het indienen van declaraties dient zoveel mogelijk te worden
                      vermeden. Voorzieningen kunnen op de volgende manieren worden betaald, in volgorde
                      van voorkeur:




50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>                    Rechtstreeks ten laste van het bestuursorgaan
                    Zaken die direct verband houden met de werkplek worden op dezelfde wijze als geldt
                    voor ambtenaren, door de gemeente, provincie of waterschap in bruikleen ter
                    beschikking gesteld. De kosten die hiermee gemoeid zijn, komen direct voor rekening van
                    de organisatie, zonder tussenkomst van de politiek ambtsdrager. De kosten maken
                    integraal deel uit van de bedrijfsvoering. De rechtspositieregelingen bevatten regels over
                    de wijze waarop apparatuur ter beschikking wordt gesteld dan wel wordt vergoed, en
                    over de voorzieningen in verband met de fiscale aspecten van het privégebruik.

                    Rechtstreekse betaling via facturen
                    Bij betaalbaarstelling aan de hand van facturen, worden kosten direct in rekening
                    gebracht bij het bestuursorgaan. Dit gebeurt dus zonder een ‘voorfinanciering’ uit de
                    privérekening van de individuele politieke ambtsdrager. Voor gefactureerde kosten geldt
                    hetzelfde als voor andere kosten: uitsluitend functionele kosten worden vergoed, en
                    alleen als ze buiten de (vaste) vergoeding18 vallen.

                    Voor dienstreizen wordt zoveel mogelijk alles rechtstreeks betaald door de organisatie,
                    ook voor de meereizende ambtenaar. Het gaat dan om de reis, de eventuele benodigde
                    vaccinaties, het verblijf, de consumpties en aankopen die van functionele aard zijn (zoals
                    relatiegeschenken).

                    Creditcards
                    Een creditcard is een betaalmiddel en geen voorziening. Dat betekent dat vereisten voor
                    de verrekening van functionele uitgaven onverkort van toepassing zijn.

                    Het gebruik van een creditcard op naam van de provincie, gemeente of waterschap heeft
                    nadelen. Door het gebruiksgemak van dit betaalmiddel loopt de ambtsdrager het risico
                    dat achteraf de functionaliteit van de uitgave niet afdoende duidelijk kan worden
                    gemaakt. Dit zal hij dan ook moeten aantonen, terwijl ook een rekening of factuur moet
                    worden overlegd. Een creditcardafschrift alleen, is niet voldoende om de functionaliteit
                    van de uitgave aan te tonen.

                    Het gebruik van een creditcard voor het binnenland dient beperkt te blijven. Bij
                    buitenlandse reizen kan wel gebruik worden gemaakt van een creditcard.

                    Declaraties
                    De politiek ambtsdrager betaalt in eerste instantie een uitgave uit eigen middelen en
                    verzoekt dan om terugbetaling van het bedrag via een declaratie. Grote
                    terughoudendheid is hierbij geboden, omdat het uitgangspunt is dat zo weinig mogelijk
                    uitgaven door de bestuurder zelf worden gedaan. Geldstromen tussen de zakelijke
                    rekeningen van provincie, gemeente of waterschap en de persoonlijke rekening van de
18
     Burgemeesters ontvangen bijvoorbeeld een vaste vergoeding per maand voor dienstreizen met de eigen auto binnen de
     eigen gemeente. Bij een vaste vergoeding kan niet ook nog aanvullend per kilometer binnen de eigen gemeente worden
     gedeclareerd.

                                                                                                                          51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>            bestuurder, maken een zwaardere controle op de uitgaven noodzakelijk.
            Het indienen van declaraties is soms onvermijdelijk. Zo is het in het buitenland vaak niet
            mogelijk dat een provincie, gemeente of waterschap rechtstreeks de factuur betaalt. De
            afwikkeling van declaraties moet dan wel zo zorgvuldig mogelijk gebeuren. In de
            rechtspositieregelingen staat dat moet worden gedeclareerd onder overlegging van
            bewijsstukken. Ook hier geldt weer de basisregel: het moet gaan om functionele kosten,
            en ze mogen niet vallen onder de (vaste) vergoeding.




     5.7   Aanbevelingen
             1. In het algemeen geldt: werk aan een open cultuur en een transparante
                verantwoording van publieke middelen. Daarbij kan ook worden gedacht aan
                het zelf actief openbaar maken van gemaakte onkosten, bijvoorbeeld via
                internet.

             2. Stel een regeling en administratieve procedure vast voor de afrekening van
                bestuurlijke uitgaven en voor indiening en afwikkeling van declaraties. Stel
                hierbij standaardformulieren vast. Stel ook een regeling vast voor het gebruik
                van creditcards. Kortom: zorg voor een heldere administratieve procedure en
                leg afspraken vast.

             3. Stel een regeling vast voor het gebruik van eigendommen en voorzieningen van
                de gemeente, provincie of het waterschap. Bepaal dat privégebruik niet is
                toegestaan, uitgezonderd de bij verordening geregelde voorzieningen.

             4. Leg vast welke uitgaven wel en niet declarabel zijn. Dit kan worden vastgelegd
                in een gedragscode en in de vergoedingsregelingen voor functionele uitgaven
                bij gemeenten, provincies of waterschappen. Bepaal dat de uitgaven moeten
                worden gespecificeerd, zowel bij declaratie als bij rechtstreekse facturering.

             5. Laat de accountants bij hun jaarlijkse controle, ook periodiek een gericht
                onderzoek doen naar de rechtmatigheid van bestuurlijke uitgaven. Zorg voor
                een sluitend systeem van rekening en verantwoording.

             6. Zorg bij iedere buitenlandse reis voor expliciete besluitvorming vooraf en een
                heldere verantwoording achteraf. Informeer het algemeen bestuur.

             7. Leg gedragsregels voor buitenlandse reizen (meereizen partner en verlenging
                reisduur) vast in een collegebesluit, verordening of gedragscode. In die
                gedragsregels wordt ten minste voldaan aan wat daarover hierboven is gesteld.




52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>     6
54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>6. Inkopen en aanbesteden
6.1          Kwetsbaar voor schending integriteit
                     Inkopen en aanbesteden is kwetsbaar voor schending van integriteit, vooral omdat er
                     vaak grote bedragen mee gemoeid zijn. De bouwfraude is hier een voorbeeld van. Na het
                     onderzoek van de parlementaire enquêtecommissie is daarom een eenduidig, wettelijk
                     kader vastgesteld voor overheidsaanbestedingen19. Dit geldt ook voor het verkeer met
                     semi-overheidsinstellingen, of van overheden onderling.




19
     De Europese aanbestedingsrichtlijn wordt in Nederland toegepast op basis van de Aanbestedingswet 2012.

                                                                                                              55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>     6.2   Inkoop- en aanbestedingsbeleid
              Gezien de genoemde kwetsbaarheid dient elke overheid een inkoop- en
              aanbestedingsbeleid te ontwikkelen waaraan besluiten kunnen worden getoetst, onder
              andere op integriteit. Zo’n beleid zorgt voor transparantie, objectiviteit en non-
              discriminatie (zie ook paragraaf 6.3, Regelgeving).
              Om te beginnen moet een overheidsorganisatie openbaar maken dat zij iets wil
              aanbesteden, zodat gegadigden hun interesse kunnen tonen. Aanbestedingen die een
              bepaald bedrag te boven gaan, moeten Europees worden aanbesteed. Gemeenten,
              provincies en waterschappen zullen daar al snel tegen aan lopen. Door vervolgens heldere
              criteria toe te passen bij het gunnen van overheidsopdrachten, kunnen offertes objectief
              met elkaar worden vergeleken. Zo is het voor aanbestedende overheidsdiensten ook
              moeilijker om subjectieve voorkeuren een rol te laten spelen.

              Achteraf moeten alle inkoop- en aanbestedingshandelingen kunnen worden
              verantwoord. Binnen de accountantscontrole wordt getoetst of zowel de eigen
              procedures zijn nageleefd, als de Europese en nationale aanbestedingsregels. Bovendien
              kan ook de rekenkamer nog beoordelen of de regels in acht zijn genomen.



     6.3   Regelgeving
              De regels voor inkoop en aanbesteding moeten passen binnen de Europese
              aanbestedingsrichtlijn 2004/18/EG. Dat betekent dat de volgende beginselen gelden bij de
              gunning van overheidsopdrachten:
              • gelijke behandeling;
              • non-discriminatie;
              • proportionaliteit;
              • transparantie.

              Verder noemt de richtlijn drempelbedragen voor overheidsopdrachten. Zijn de
              opdrachten hoger dan het drempelbedrag, dan moeten ze openbaar worden aanbesteed,
              zodat iedereen binnen de EU kan inschrijven. De drempelbedragen zijn:
              • voor werken € 5.000.000;
              • voor diensten en leveringen aan de rijksoverheid € 130.000;
              • voor diensten en leveringen aan decentrale overheden € 200.000.
              Deze bedragen worden eens in de twee jaar geactualiseerd. De laatste wijziging is
              ingegaan op 1 januari 2012.




56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>                         Thans is de Aanbestedingswet 2012 van kracht. Overheidsorganisaties moeten ook voor
                         aanbestedingen onder de Europese drempel, ‘eigen’ drempelbedragen vaststellen. Deze
                         drempelbedragen moeten zijn gebaseerd op de Gids Proportionaliteit. Doorgaans worden
                         die gehanteerd voor:
                         • nationaal aanbesteden;
                         • meervoudig onderhands aanbesteden (er worden meerdere offertes gevraagd);
                         • enkelvoudig aanbesteden (‘gunning uit de hand’, waarbij één aanbieder een aanbod
                             mag doen).



6.4           Belangenverstrengeling en beïnvloeding
                         Elke fase van een aanbesteding kent zijn eigen integriteitsrisico’s. Bij de start kan het
                         bijvoorbeeld gebeuren dat een bedrijf wordt betrokken bij de opdrachtformulering en
                         daarop vervolgens een offerte uitbrengt. In feite schrijft het bedrijf hiermee zijn eigen
                         bestek. Dat is onwenselijk.

                         Bij de aanbesteding zelf is er het risico dat de opdracht wordt verstrekt vanwege
                         persoonlijke belangen van de bestuurder of diens familie of vrienden.
                         Voorbeelden hiervan zijn:
                         • een bedrijf waaraan een volksvertegenwoordiger of bestuurder via persoonlijke of
                              zakelijke banden is verbonden, neemt een opdracht aan van die gemeente, provincie
                              of dat waterschap20;
                         • een volksvertegenwoordiger of bestuurder heeft een nevenfunctie bij een van de
                              meedingende bedrijven, zoals directeur of commissaris.

                         Een persoonlijk belang hoeft echter niet per definitie een financieel of een direct eigen
                         belang te zijn. Zo kan een wethouder of gedeputeerde familie- of vriendschaps-
                         betrekkingen hebben bij een aanbieder van diensten. Tegelijkertijd hoeft dit op zich geen
                         reden te zijn om een opdracht te verlenen of te weigeren. De uitgangspunten van
                         objectiviteit, transparantie en non-discriminatie gelden ook voor bevriende aanbieders.
                         Hun aanbod zal op dezelfde zorgvuldige wijze moeten worden beoordeeld. Komen zij als
                         beste uit de bus, dan is er geen reden om hun de opdracht te onthouden. In dat geval kan
                         immers worden aangetoond dat van bevoordeling geen sprake is en dat de procedures
                         van het aanbestedingsbeleid zijn gevolgd.

                         De Modelgedragscode schrijft voor dat een politiek ambtsdrager niet meebesluit over de
                         opdracht als hij familie- of vriendschapsbanden heeft met een van de aanbieders. Bij
                         twijfel over de betrekkingen tussen een bestuurder en een aanbieder is alertheid
                         geboden. Melding vooraf aan het dagelijks bestuur is in elk geval aan te bevelen.



20
     Zie paragraaf 2.3



                                                                                                                     57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>                            De aanbesteding kan ook worden beïnvloed door diensten of geschenken aan te bieden
                            aan de politiek ambtsdragers, of door mee te betalen aan dienstreizen21. Het algemene
                            uitgangspunt is dat niets mag worden aangenomen dat kennelijk tot doel heeft om de
                            politiek ambtsdrager bij zijn keuze te beïnvloeden22. Die moet vanuit een onafhankelijke
                            positie zijn keuze kunnen maken en het product of de dienst kunnen beoordelen. In de
                            Modelgedragscode staat hierover dat in onderhandelingssituaties geschenken van
                            betrokken relaties worden geweigerd.

                            De Oeso beschikt over een handleiding, de ‘OECD Principles for Integrity in Public
                            Procurement’ (2009). Deze handleiding behandelt integriteitsbeginselen die van
                            toepassing zijn gedurende de gehele inkoopcyclus, vanaf de marktverkenning tot en met
                            het contractmanagement.



     6.5          Integriteit van ondernemers; de wet Bibob
                            Een overheid moet actief uitdragen dat haar inkoop- en aanbestedingsbeleid transparant,
                            non-discriminatoir en objectief is. Dit maakt het lastig voor zakenpartners om zich
                            niet-integer op te stellen in het aanbestedingsproces. Om te voorkomen dat de overheid
                            met criminele elementen betrekkingen aangaat, is er de Wet bevordering
                            integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Bibob). Op basis hiervan kan de
                            integriteit van ondernemers worden gecontroleerd en indien nodig worden besloten om
                            gegadigden voor een overheidsopdracht uit te sluiten. Daarnaast leggen diverse sectoren
                            van bedrijven, sinds de parlementaire enquête bouwnijverheid, via zelfregulering steeds
                            meer nadruk op integriteit.




     21
          Zie hoofdstuk 4
     22
          Zie hoofdstuk 2



58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>6.6 Aanbevelingen
  1.   Vermijd integriteitsrisico’s door een eenduidig beleid vast te stellen met spelregels
       voor de inkoop en aanbesteding van werken, leveringen en diensten.

  2.   Zorg binnen het inkoop- en aanbestedingsbeleid voor transparantie, objectiviteit en
       non-discriminatie. Waarborg dit in alle fasen van de aanbesteding.

  3.   Formuleer geschiktheidseisen of selectiecriteria bij de aanbesteding en beoordeel
       inschrijvers daarop.

  4.   Tref maatregelen om te voorkomen dat zaken worden gedaan met niet-integere
       opdrachtnemers.

  5.   Zorg voor een helder beslismodel om te kunnen vaststellen in welke situatie voor
       welke vorm van aanbesteden wordt gekozen.

  6.   Leg achteraf openbaar verantwoording af over de wijze waarop de inkoop- en
       aanbestedingsprocedures zijn verlopen.

  7.   Voor meer informatie over inkopen en aanbesteden door overheden: raadpleeg de
       website van expertisecentrum PIANOo, www.pianoo.nl, en de OECD Principles for
       Integrity in Public Procurement.




                                                                                               59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>     7
60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>7 Financiële functie
7.1   Transparantie, controle en verantwoording van uitgaven
         Een heldere regeling van de financiële functie is een basisvoorwaarde om een
         overheidsorganisatie integer te laten functioneren. Daarom is aan de financiële functie
         een apart hoofdstuk gewijd. Het beschrijft de momenten waarop de politiek ambtsdrager
         extra alert moet zijn en een belangrijke rol heeft te vervullen bij de toetsing van de
         uitgaven. Vanwege deze opzet zijn geen aparte aanbevelingen meer toegevoegd.




                                                                                                   61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>              Een integere overheid staat voor een juiste besteding van publieke middelen. Daarbij zijn
              transparantie, controle en verantwoording van groot belang. De Gemeente- , Provincie-
              en Waterschapswet bevatten daarom een procedure voor zowel het financieel beheer als
              de wijze waarop verantwoording wordt afgelegd. Daarbij horen ook voorzieningen om
              zowel te kunnen nagaan of de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid,
              als om de rechtmatigheid van de financiële-beheershandelingen te kunnen toetsen. Te
              denken valt aan de accountantscontrole en de rekenkamer(functie). In dit gehele proces
              stellen de raad, de Staten en het algemeen bestuur de kaders vast.



     7.2   Financiële verordening(en)
              De uitgangspunten voor het financiële beleid, het financiële beheer en de inrichting van
              de financiële organisatie worden bij verordening vastgesteld. Dat is voorgeschreven in
              hoofdstuk IV van de Gemeentewet, hoofdstuk XIV van de Provinciewet en hoofdstuk XV
              van de Waterschapswet. In de verordening worden kaders gegeven voor de inrichting van
              de (financiële) administratie en organisatie. Ook staan er regels in over kwetsbare
              activiteiten en handelingen. Voorbeelden zijn inkoop en aanbesteding, subsidie- en
              steunverlening, en het aantrekken van geld.



     7.3   De jaarrekening
              De verantwoording over het gevoerde beleid bestaat uit de jaarrekening, de
              accountantsverklaring en het verslag van bevindingen van de accountant. De relevante
              regelgeving staat in hoofdstuk XIII van de Gemeentewet en de Provinciewet, en de
              hoofdstukken XIV en XV van de Waterschapswet.

              De jaarrekening wordt besproken in respectievelijk raad, Staten en algemeen bestuur.
              Deze beraadslaging heeft tot doel:
              • nagaan of het financiële beheer rechtmatig en doelmatig is geweest;
              • (politiek) evalueren van het gevoerde financiële beleid.

              Het besluit tot vaststelling van de rekening ontlast college, Gedeputeerde Staten en
              dagelijks bestuur ten aanzien van het daarin verantwoorde financiële beheer. Een
              uitzondering daarop zijn later gebleken onrechtmatigheden, die bijvoorbeeld aan het licht
              komen in een gerechtelijke procedure. Aan de hand van de jaarrekening wordt décharge
              aan het bestuur verleend. Met de jaarrekening en het jaarverslag legt het bestuur ook
              verantwoording af aan de burgers.




62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>7.4          De accountantscontrole23
                    De accountantscontrole richt zich op:
                    • de betrouwbaarheid van de jaarrekening;
                    • de rechtmatigheid van de financiële-beheershandelingen: of volgens de
                       wet- en regelgeving is gehandeld. Een voorbeeld is het misbruik en oneigenlijk
                       gebruik van regelingen.

                    De accountant is een onafhankelijk controleur; hij werkt voor en in opdracht van raad,
                    Staten en algemeen bestuur. Een oordeel over de wijze waarop het bestuur het beheer
                    heeft gevoerd, wordt nadrukkelijk niet door de accountant geveld. Dit is een politiek
                    oordeel en hoort thuis bij raad, Staten en algemeen bestuur.

                    Het Besluit accountantscontrole provincies en gemeenten en de verordeningen van de
                    waterschappen bevatten minimale normen voor de controle. In de financiële
                    verordeningen kunnen scherpere normen worden gesteld.

                    De accountantsverklaring gaat vergezeld van een verslag van bevindingen. In dit verslag
                    beoordeelt de accountant of het financiële beheer en de financiële organisatie zo zijn
                    ingericht, dat een getrouwe en rechtmatige verantwoording mogelijk is. Daarnaast
                    rapporteert de accountant in het verslag onder meer over onrechtmatigheden in de
                    jaarrekening. De accountant heeft dus een belangrijke rol bij de bewaking van dit deel van
                    het integriteitsbeleid.

                    Een goedkeurende verklaring van de accountant betekent overigens niet dat de
                    verantwoording in het geheel niet afwijkt van de gestelde eisen. Een accountant
                    controleert dus niet ieder bonnetje of iedere financiële handeling. Voor politiek gevoelige
                    onderdelen zoals aanbestedingen, risicovolle projecten of declaraties van bestuurders
                    kan een aangescherpte controle worden afgesproken.



7.5          Rekenkamer
                    Een rekenkamer (of rekenkamercommissie) kan een belangrijke rol spelen in het
                    doeltreffend, doelmatig en rechtmatig besteden van middelen en kan daarmee ook
                    bijdragen aan de kwaliteit van het integriteitsbeleid. De rekenkamer heeft de
                    bevoegdheid om bij diensten, instellingen en organen alle inlichtingen in te winnen die
                    nodig zijn voor een onderzoek. De rekenkamer bepaalt zelf welke onderwerpen hij
                    onderzoekt. Ook kunnen de raad, Staten en algemeen bestuur vragen om een onderzoek.
                    De rekenkamer legt zijn bevindingen, conclusies en aanbevelingen vast in openbare
                    rapporten.


23
     Accountantscontrole is voorgeschreven in de artikelen 213 Gemeentewet, 217 Provinciewet,109 Waterschapswet.

                                                                                                                   63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>     8
64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>8 De organisatie van het
  integriteitsbeleid:
  enkele aanbevelingen
   Dat een integriteitsbeleid voor politiek ambtsdragers van belang is, is duidelijk geworden
   uit de voorgaande hoofdstukken. Een blauwdruk van een integriteitsbeleid is niet te
   geven. Uiteraard moeten de te nemen maatregelen passen bij de eigen
   organisatiestructuur en -cultuur en zullen ze dus niet overal dezelfde zijn. Hoe kunnen
   overheden nu zo’n beleid in hun eigen organisatie toch handen en voeten geven? Dit
   laatste hoofdstuk bevat daartoe een aantal aanbevelingen.




                                                                                                65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>     1. Kies bij de organisatie van het integriteitsbeleid voor een systematische aanpak die is
        afgestemd op de eigen organisatiestructuur en -cultuur. Concreet betekent dit, dat
        moet worden aangesloten bij de beleidscyclus van de eigen organisatie: ontwikkelen,
        implementeren, uitvoeren, meten en verbeteren, beoordelen en bijstellen.

     2. Maak het integriteitsbeleid onderdeel van een samenhangend geheel van openbare
        gedragsregels en procedures. Deze maken het overheidshandelen transparant en
        controleerbaar. Dat betekent:
        a. duidelijke normen en waarden, vastgelegd in openbare (gedrags)regels;
        b. een heldere verdeling van taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden;
        c. controleerbaarheid van de macht door:
     		 i. transparante besluitvormingsprocedures;
     		 ii. regels over rekening en verantwoording in openbaarheid.

     3. Politieke partijen zijn verantwoordelijk voor de kwaliteit van hun kandidaten voor
        bestuursfuncties, dus ook voor een toets op integriteit. Het is dan ook een
        aanbeveling dat de partijen deze toets vóór de benoeming uitvoeren.

     4. Wethouders, gedeputeerden en leden van het dagelijks bestuur van een waterschap,
        worden benoemd door respectievelijk raad, Staten of algemeen bestuur. Deze
        organen moeten bij de benoeming meewegen of er integriteitsrisico’s zijn. Zij moeten
        dat doen aan de hand van heldere en objectieve criteria. De kandidaten kunnen
        worden beoordeeld op:
     		 i. wettelijke benoembaarheidsvereisten;
     		 ii. nevenfuncties;
     		 iii. onverenigbare functies;
     		 iv. verboden handelingen;
     		 v. de gedragscode voor politiek ambtsdragers;
     		 vi. een eventueel strafrechtelijk verleden. Daartoe kan de kandidaten worden
     			 gevraagd om een verklaring omtrent het gedrag te overleggen. Dit kan
     			 overigens slechts op vrijwillige basis, omdat hiervoor geen wettelijke
     			 verplichting bestaat.

     5. Het is aan te bevelen om uit de raad, Staten of het algemeen bestuur van het
        waterschap een breed samengestelde commissie samen te stellen die de
        benoembaarheid van de kandidaten onderzoekt. De kandidaten leveren de
        commissie alle relevante informatie aan en kunnen door de commissie worden
        gehoord. De commissie brengt een schriftelijk beargumenteerd advies uit waarna de
        raad, de Staten of het algemeen bestuur van het waterschap beslist over de toelating.

     6. Bied politiek ambtsdragers de mogelijkheid om de risico’s waar zij door
        nevenfuncties, financiële belangen en dergelijke mee te maken kunnen krijgen, door
        een organisatie op voorhand te laten beoordelen.


66
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>                  7. Maak integriteit tot een onderwerp dat regelmatig terugkeert op de politieke agenda.
                     Voor ambtelijke integriteit is dit al voorgeschreven24. Het integriteitsbeleid voor
                     politiek ambtsdragers zou ten minste eenmaal per jaar in de gemeenteraad,
                     Provinciale Staten en het algemeen bestuur van een waterschap moeten worden
                     geëvalueerd, waarbij wordt beoordeeld of een bijstelling van het beleid gewenst is.
                     Dit sluit ook goed aan bij de jaarlijkse rapportageplicht van het bevoegd gezag aan de
                     volksvertegenwoordiging25.

                  8. Het is nuttig om een vertrouwenspersoon aan te wijzen bij wie individuele politiek
                     ambtsdragers terecht kunnen. Daarbij kan worden gedacht aan de griffier, de
                     burgemeester (of beiden), de commissaris van de Koning en de voorzitter van een
                     waterschap. Ook een onafhankelijke externe of een bestuurder uit een hogere
                     bestuurslaag kan fungeren als vertrouwenspersoon.

                  9. Maak gebruik van de professionele ondersteuning van de koepelorganisatie, het
                     ministerie van BZK en van andere deskundigen. Het Bureau Integriteitsbevordering
                     Openbare Sector (BIOS), onderdeel van het Centrum voor Arbeidsverhoudingen
                     (CAOP), heeft tot doel overheidsorganisaties te ondersteunen bij een effectief en
                     samenhangend integriteitsbeleid. BIOS heeft een website met informatie over
                     integriteit (www.integriteitoverheid.nl).

                  10. Via deze site kan ook kennis worden genomen van de Monitor Integriteit Openbaar
                      Bestuur 2012 26, in het bijzonder het onderdeel Handelingsperspectief. Dit bevat een
                      overzicht van welke integriteitsbevorderende maatregelen door een organisatie
                      kunnen worden genomen om de bestuurlijke integriteit verder te verbeteren.




24
   Artikel 125quater, lid d, Ambtenarenwet.
25
   Deze aanbeveling komt terug in de door de TK aangenomen motie Schouw c.s. (TK 2012-2013, 28 844, nr. 71). Daarin worden
   de decentrale besturen gestimuleerd om ten minste een keer per jaar het onderwerp integriteit te agenderen, en hierover te
   rapporteren; tevens de verantwoordelijkheid hiervoor neer te leggen bij de voorzitter van het betreffende bestuursorgaan.
26
   Monitor Integriteit Openbaar Bestuur 2012, BIOS/CAOP, november 2012.

                                                                                                                                67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>     Bijlage
68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>Modelgedragscode
politiek ambtsdragers

Inleiding
                     Gedragscodes zijn voor gemeenten, provincies en waterschappen verplicht op grond van
                     respectievelijk Gemeente- ,Provincie- en Waterschapswet. De gemeenteraad, Provinciale
                     Staten en het algemeen bestuur van het waterschap stellen zowel voor de eigen leden als
                     voor de bestuurders een gedragscode vast27. Voor de opstelling van deze modelgedrags-
                     code is mede gebruik gemaakt van bestaande voorbeelden. De modelcode is geschreven
                     voor bestuurders en volksvertegenwoordigers van gemeenten, provincies en
                     waterschappen. Onder ‘bestuurders’ wordt verstaan burgemeester, wethouders,
                     commissaris van de Koning, gedeputeerden, voorzitter en andere leden van het dagelijks
                     bestuur van een waterschap. Onder ‘ volksvertegenwoordigers’ wordt verstaan
                     raadsleden, Statenleden en leden van het algemeen bestuur van een waterschap. Op een
                     enkele uitzondering na richten de gedragsregels zich op al deze politiek ambtsdragers.

                     De code heeft bestuurlijke en politieke relevantie. Politiek ambtsdragers zijn op de
                     naleving van gedragscodes aanspreekbaar. Als zij zich er niet aan houden kan dat
                     gevolgen hebben voor hun functioneren en positie. Het rechtskarakter van een
                     gedragscode is dat van een interne regeling in aanvulling op de wettelijke regels.
                     De Gemeentewet, de Provinciewet en de Waterschapswet laten gemeenten, provincies
                     en waterschappen ruimte bij de inhoudelijke invulling.

                     Naast deze code bestaan er voorschriften die in wet of elders geregeld zijn, bijvoorbeeld
                     over fraude, valsheid in geschrifte en over nevenfuncties. Dergelijke voorschriften zijn niet
                     in deze code opgenomen, maar de bij deze code gevoegde handreiking gaat er wel op in.
                     De code en de handreiking zijn belangrijk als beoordelingskader voor dagelijks bestuur en
                     algemeen bestuur bij vragen, twijfels en discussies. De code bevat zowel normen over
                     hoe in een bepaalde situatie te handelen als regels over procedures die moeten worden
                     gevolgd. Procedureafspraken kunnen een onlosmakelijk onderdeel zijn van een
                     gedragsregel en de transparantie, en kunnen daarmee de controleerbaarheid vergroten.

27
     Artikel 15 Gemeentewet, artikel 15 Provinciewet, artikel 33 Waterschapswet.

                                                                                                                     69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>              De code bestaat uit twee onderdelen. Deel I beschrijft een aantal kernbegrippen van
              integriteit, als het ware de algemene uitgangspunten voor de gedragscode. Daarmee
              wordt het vraagstuk in een breder kader geplaatst. De gehanteerde begrippen zijn in
              dezelfde of soms iets andere bewoordingen in de handreiking terug te vinden.
              Deel II bevat de feitelijke gedragsregels, in dezelfde indeling als de hoofdstukken 1 tot en
              met 5 van de handreiking:
              1 algemene bepalingen en leeswijzer
              2 belangenverstrengeling
              3 informatie
              4 geschenken, diensten en uitnodigingen
              5 voorzieningen waaronder bestuurlijke uitgaven, onkostenvergoedingen,
                 buitenlandse reizen.



     Deel I Kernbegrippen integriteit van politiek ambtsdragers
              Leden van het dagelijks en algemeen bestuur van een gemeente, provincie of waterschap
              stellen bij hun handelen de kwaliteit van het openbaar bestuur centraal. Integriteit van
              het openbaar bestuur is daarvoor een belangrijke voorwaarde. De belangen van de
              gemeente, de provincie of het waterschap, en in het verlengde daarvan die van de
              burgers, zijn het primaire richtsnoer. Integriteit van politiek ambtsdragers houdt in dat de
              verantwoordelijkheid die met de functie samenhangt wordt aanvaard en dat er de
              bereidheid is om daarover verantwoording af te leggen. Verantwoording wordt intern
              afgelegd aan collega-bestuurders dan wel aan de gemeenteraad, Provinciale Staten of het
              algemeen bestuur van een waterschap, maar ook extern aan organisaties en burgers voor
              wie bestuurders en volksvertegenwoordigers hun functie vervullen. Een aantal
              kernbegrippen is daarbij leidend en plaatst integriteit van politiek ambtsdragers in een
              breder perspectief:

              Dienstbaarheid
              Het handelen van een politiek ambtsdrager is altijd en volledig gericht op het belang van
              de gemeente, de provincie of het waterschap en op de organisaties en burgers die daar
              onderdeel van uit maken.

              Functionaliteit
              Het handelen van een politiek ambtsdrager heeft een herkenbaar verband met de functie
              die hij vervult in het bestuur.

              Onafhankelijkheid
              Het handelen van een politiek ambtsdrager wordt gekenmerkt door onpartijdigheid, dat
              wil zeggen dat geen vermenging optreedt met oneigenlijke belangen en dat ook iedere
              schijn van een dergelijke vermenging wordt vermeden.




70
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>         Openheid
         Het handelen van een politiek ambtsdrager is transparant, opdat optimale
         verantwoording mogelijk is en de controlerende organen volledig inzicht hebben in het
         handelen van de politiek ambtsdrager en zijn beweegredenen daarbij.

         Betrouwbaarheid
         Op een politiek ambtsdrager moet men kunnen rekenen. Die houdt zich aan zijn
         afspraken. Kennis en informatie waarover hij uit hoofde van zijn functie beschikt, wendt
         hij aan voor het doel waarvoor die zijn gegeven.

         Zorgvuldigheid
         Het handelen van een politiek ambtsdrager is zodanig dat alle organisaties en burgers op
         gelijke wijze en met respect worden bejegend en dat belangen van partijen op correcte
         wijze worden afgewogen. Deze kernbegrippen zijn de toetssteen voor de nu volgende
         gedragsafspraken.



Deel II Modelgedragscode politiek ambtsdragers
         1		 Algemene bepalingen
         1.1   Deze gedragscode geldt voor politiek ambtsdragers van gemeenten, provincies en
               waterschappen tenzij uit de tekst van een gedragsregel anders blijkt.
         1.2   In gevallen waarin de code niet voorziet of waarbij de toepassing niet eenduidig is
               vindt bespreking plaats in het dagelijks bestuur of algemeen bestuur.
         1.3   De code is openbaar en voor iedereen makkelijk toegankelijk.
         1.4   Politiek ambtsdragers ontvangen bij hun aantreden een exemplaar van de code.
         1.5   Een politiek ambtsdrager is aanspreekbaar op de naleving van deze code.

         2		Belangenverstrengeling
         2.1   Een politiek ambtsdrager doet opgave van zijn financiële belangen.
         2.2   Bij privaat-publieke samenwerkingsrelaties voorkomt de politiek ambtsdrager (de
               schijn van) bevoordeling in strijd met eerlijke concurrentieverhoudingen.
         2.3   Een oud-politiek ambtsdrager wordt het eerste jaar na de beëindiging van zijn
               ambtstermijn uitgesloten van het tegen beloning verrichten van werkzaamheden
               voor de gemeente, de provincie of het waterschap waaraan hij verbonden was.
         2.4   Indien de onafhankelijke oordeelsvorming van een politiek ambtsdrager over een
               onderwerp in het geding kan zijn, geeft hij bij de besluitvorming daarover aan in
               hoeverre het onderwerp hem persoonlijk aangaat.
         2.5   Een politiek ambtsdrager die familie- of vriendschapsbetrekkingen of anderszins
               persoonlijke betrekkingen heeft met een aanbieder van diensten of zaken aan de
               gemeente, de provincie of het waterschap, onthoudt zich van deelname aan de
               besluitvorming over de betreffende opdracht.




                                                                                                     71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>     2.6   Een politiek ambtsdrager neemt van een aanbieder van diensten aan de gemeente,
           de provincie of het waterschap geen geschenken, faciliteiten of diensten aan die zijn
           onafhankelijke positie ten opzichte van de aanbieder kunnen beïnvloeden.
     2.7   Een politiek ambtsdrager vervult geen nevenfuncties die een structureel risico
           vormen voor een integere invulling van de politieke functie.
     2.8   Een politiek ambtsdrager geeft ten behoeve van de openbaarmaking van zijn
           nevenfuncties en q.q-nevenfuncties aan voor welke organisatie de functies worden
           verricht, wat het tijdsbeslag is en of de functies bezoldigd zijn.
     2.9   Een politiek ambtsdrager behoudt geen inkomsten uit een q.q.-nevenfunctie, tenzij
           dat op grond van de wet geheel of gedeeltelijk is toegestaan. De inkomsten komen
           ten goede aan de kas van gemeente, provincie of waterschap. Voor een voltijds
           bestuurder vindt verrekening plaats met inkomsten uit niet aan het ambt gebonden
           nevenfuncties.

     3		Informatie
     3.1   Een politiek ambtsdrager gaat zorgvuldig en correct om met informatie waarover hij
           uit hoofde van zijn ambt beschikt. Hij zorgt ervoor dat stukken met vertrouwelijke
           gegevens veilig worden opgeborgen en dat computerbestanden beveiligd zijn.
     3.2   Een politiek ambtsdrager houdt geen informatie achter.
     3.3   Een politiek ambtsdrager verstrekt geen informatie die vertrouwelijk of geheim is.
     3.4   Een politiek ambtsdrager maakt niet ten eigen bate of ten bate van zijn persoonlijke
           betrekkingen gebruik van in de uitoefening van het ambt verkregen informatie.
     3.5   Een politiek ambtsdrager gaat verantwoord om met de e-mail- en
           internetfaciliteiten alsmede met de sociale media van de gemeente, de provincie of
           het waterschap.

     4		 Geschenken, diensten en uitnodigingen
     4.1   Een politiek ambtsdrager accepteert geen geschenken, faciliteiten of diensten
           indien zijn onafhankelijke positie hierdoor kan worden beïnvloed. In
           onderhandelingssituaties weigert hij door betrokken relaties aangeboden
           geschenken of andere voordelen.
     4.2   Geschenken en giften die een politiek ambtsdrager uit hoofde van zijn functie
           ontvangt, worden gemeld en geregistreerd.
     4.3   Geschenken en giften die een politiek ambtsdrager uit hoofde van zijn functie
           ontvangt en die een geschatte waarde van meer dan € 50 vertegenwoordigen zijn
           eigendom van de gemeente, de provincie of het waterschap. Er wordt een
           gemeentelijke, provinciale of waterschapsbestemming voor gezocht. Geschenken
           en giften die een waarde van € 50 of minder vertegenwoordigen worden wel
           gemeld maar kunnen worden behouden.
     4.4   Geschenken en giften worden niet op het huisadres ontvangen. Indien dit toch is
           gebeurd, meldt een politiek ambtsdrager dit in het bestuursorgaan waarvan hij deel
           uit maakt, waarna een besluit over de bestemming van het geschenk wordt
           genomen.


72
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>4.5   Aanbiedingen voor privéwerkzaamheden of kortingen op privégoederen worden
      niet geaccepteerd.
4.6   Een politiek ambtsdrager bespreekt in het bestuursorgaan waar hij deel van uit
      maakt uitnodigingen voor excursies en evenementen op kosten van derden.

5		 Voorzieningen, bestuurlijke uitgaven, onkostenvergoedingen
    en buitenlandse dienstreizen
5.1   Uitgaven worden uitsluitend vergoed als de hoogte en de functionaliteit ervan
      kunnen worden aangetoond. Een politiek ambtsdrager is terughoudend bij het in
      rekening brengen van uitgaven die zich op het grensvlak van privé en publiek
      bevinden.
5.2   Een politiek ambtsdrager declareert geen kosten die reeds op andere wijze worden
      vergoed.
5.3   In geval van twijfel over een declaratie of over het correct gebruik van een
      creditcard door een bestuurder, wordt dit voorgelegd aan de burgemeester, de
      commissaris van de Koning of de waterschapsvoorzitter en zonodig ter
      besluitvorming aan het dagelijks bestuur.
5.4   Een politiek ambtsdrager die het voornemen heeft uit hoofde van zijn functie een
      buitenlandse reis (daaronder valt ook een reis naar de landen van het Koninkrijk in
      de Caraïben en de BES-eilanden) te maken of is uitgenodigd voor een buitenlandse
      reis of werkbezoek op kosten van derden, heeft vooraf toestemming nodig van het
      bestuursorgaan waar hij deel van uitmaakt. Het gemeentelijk, provinciaal of
      waterschapsbelang van de reis is doorslaggevend voor de besluitvorming. Indien
      het toestemming aan een bestuurder betreft wordt het algemeen bestuur van de
      besluitvorming in het dagelijks bestuur op de hoogte gesteld.
5.5   Een politiek ambtsdrager meldt het voornemen tot een buitenlandse reis of een
      uitnodiging daartoe in het bestuursorgaan waar hij deel van uitmaakt en verschaft
      daarbij informatie over het doel van de reis, de bijbehorende beleidsoverwegingen,
      de samenstelling van het gezelschap, de geraamde kosten en de wijze waarop van
      de reis verslag wordt gedaan.
5.6   Het ten laste van de gemeente, de provincie of het waterschap meereizen van de
      partner van een politiek ambtsdrager naar en in het buitenland is uitsluitend
      toegestaan als dit gebeurt op uitnodiging van de ontvangende partij en het belang
      van de gemeente, de provincie of het waterschap daarmee gediend is. Het
      meereizen van de partner wordt bij de besluitvorming betrokken.
5.7   Het anderszins meereizen naar en in het buitenland van derden op kosten van de
      gemeente, de provincie of het waterschap is niet toegestaan. Het meereizen van
      derden op eigen kosten is weliswaar niet verboden maar wordt in het algemeen
      ontraden. In ieder geval wordt dit bij de besluitvorming betrokken.
5.8   Het verlengen van een buitenlandse dienstreis voor privédoeleinden is slechts
      beperkt toegestaan en moet betrokken worden bij de besluitvorming. De extra
      reis- en verblijfkosten en de fiscale gevolgen komen volledig voor rekening van de
      politiek ambtsdrager.


                                                                                            73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>     5.9  Gebruik van gemeentelijke, provinciale en waterschapseigendommen of
          voorzieningen voor privédoeleinden is niet toegestaan tenzij het de bruikleen
          betreft van een fax, mobiele telefoon en computer die mede voor privédoeleinden
          kunnen worden gebruikt.*
     5.10 Het dagelijks bestuur kan bepalen dat bestuurders voor hun dienstreizen gebruik
          maken van een dienstauto (met of zonder chauffeur) en dat van de dienstauto
          gebruik kan worden gemaakt voor woon-werkverkeer of voor de uitoefening van
          q.q.-nevenfuncties.**

           * Op grond van de voorbeeldverordening Rechtspositie 2006 wordt
              aan raads- en Statenleden geen mobiele telefoon in bruikleen gegeven.
           ** Voor raads- en Statenleden en leden van het AB van een waterschap is
              het gebruik van een dienstauto niet geregeld.




74
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>Colofon
   Een gezamenlijke publicatie van
   De Vereniging van Nederlandse Gemeenten
   Het Interprovinciaal Overleg
   De Unie van Waterschappen
   Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties



   Redactie 2e gewijzigde druk
   H. Lamchachti (VNG)
   L.A.C.M. van Wayenburg (IPO)
   A. Guijt (UvW)
   M.C.J.M. Hermus (BZK)

   Deze publicatie is digitaal beschikbaar op de websites van bovengenoemde organen
   en tevens te downloaden op www.integriteitoverheid.nl

   September 2013
   B-20637




                                                                                      75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>