<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Publiekssamenvatting

Uit nieuw onderzoek van het RIVM blijkt dat het risico voor de gezondheid van sporten op
kunstgrasvelden die zijn ingestrooid met rubbergranulaat, praktisch verwaarloosbaar is. Dat betekent
dat het verantwoord is om op deze velden te sporten. Aanleiding voor het onderzoek is de
maatschappelijke bezorgdheid die ontstond na de televisie-uitzending van Zembla ‘Gevaarlijk spel’ in
oktober 2016. Het RIVM hoopt met de resultaten bij te dragen aan de beantwoording van de vragen
van ministeries, gemeenten, sportclubs en ouders.

Om te kunnen beoordelen in hoeverre sporten op granulaat een risico voor de gezondheid vormt, is
het belangrijk om eerst te bepalen welke schadelijke stoffen in het granulaat zitten en in welke mate
ze eruit kunnen vrijkomen. Vervolgens moet worden gekeken op welke manieren sporters in contact
komen met deze stoffen en of dat gevolgen voor de gezondheid heeft. In rubbergranulaat zitten heel
veel verschillende stoffen, zoals polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s), metalen,
weekmakers (ftalaten) en bisfenol A (BPA). De stoffen blijken in zeer lage hoeveelheden uit de korrels
vrij te komen. Dat komt doordat de stoffen min of meer in het granulaat zijn ‘opgesloten’. Hierdoor is
het schadelijke effect op de gezondheid praktisch verwaarloosbaar.

Wat heeft het RIVM onderzocht?

Het RIVM heeft de stoffen onderzocht in rubbergranulaat van 100 sportvelden die representatief zijn
voor de kunstgrasvelden in Nederland. Daarnaast zijn drie soorten laboratoriumproeven uitgevoerd
om te onderzoeken welke stoffen uit de korrels vrijkomen als de sporter ermee in aanraking komt.
Met deze zogeheten migratiestudies is uitgezocht in welke mate stoffen via de huid in het lichaam
kunnen terechtkomen, via het spijsverteringskanaal of via de longen. Vervolgens is berekend in
hoeverre mensen aan de vrijgekomen stoffen blootstaan en wat dat betekent voor de gezondheid.
Verder is de beschikbare informatie in de wetenschappelijke literatuur bestudeerd over de stoffen in
rubbergranulaat, de eigenschappen en de gezondheidseffecten ervan.



Is er een verband met leukemie?

In de beschikbare informatie zijn geen signalen aangetroffen die duiden op een verband tussen
sporten op kunstgras met rubbergranulaat en het ontstaan van leukemie en lymfeklierkanker. Dit
verband is in geen enkel internationaal onderzoek aangetoond. Bovendien blijkt uit de samenstelling
van de rubberkorrels dat de chemische stoffen die leukemie of lymfeklierkanker kunnen veroorzaken
er niet (benzeen, styreen en 1,3-butadieen) of in heel lage hoeveelheid (2-mercaptobenzothiazol) in
zitten. Sinds eind jaren tachtig van de vorige eeuw is er in het algemeen een lichte stijging te zien in
het aantal mensen tussen 10 en 29 jaar dat leukemie krijgt. Deze ontwikkeling is niet veranderd sinds
de kunstgrasvelden in 2001 in Nederland in gebruik zijn genomen. Onderzoek in Amerika laat ook
geen verhoging zien in het aantal nieuwe gevallen van lymfeklierkanker in gebieden waar relatief
veel kunstgrasvelden liggen die zijn ingestrooid met rubbergranulaat.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Begin 2017 komt informatie uit nieuw Amerikaans onderzoek beschikbaar. Omdat rubbergranulaat in
de Verenigde Staten langer (sinds 1997) op voetbalvelden wordt gebruikt, kan over een langere
periode worden geanalyseerd of er een verband is tussen sporten op kunstgras en het krijgen van
leukemie. Het RIVM heeft contact met de onderzoekers en volgt dit onderzoek op de voet.



Rubbergranulaat in het milieu

De focus in dit onderzoek ligt op mogelijke gezondheidsrisico’s voor mensen die sporten op velden
met ingestrooid rubbergranulaat. Het onderzoek bevestigt eerdere inzichten dat het rubbergranulaat
metalen bevat die in de omgeving terecht kunnen komen. Er blijkt vooral zink uit het rubbergranulaat
vrij te komen. Dit metaal is niet schadelijk voor de mens, maar kan wel gevolgen hebben voor
organismen in de bodem en het oppervlaktewater.



Voldoet het rubbergranulaat aan de norm?



Rubbergranulaat moet voldoen aan de norm voor zogenoemde mengsels. Deze norm schrijft voor
hoeveel er maximaal van bepaalde stoffen in mag zitten (er bestaat geen norm voor wat eruit mag
komen). Het gaat daarbij om stoffen die kankerverwekkend zijn (zoals PAK’s), schadelijk zijn voor het
nageslacht of het DNA beschadigen. De hoeveelheid PAK’s in het rubbergranulaat voldoet ruim aan
deze norm. De norm voor consumentenproducten is aanzienlijk strenger: deze staat veel lagere (100
tot 1000 maal minder) gehalten aan PAK’s toe dan de mengselnorm. Het gehalte PAK’s ligt iets boven
de norm voor consumentenproducten. Momenteel doet het Europese Agentschap voor Chemische
Stoffen (ECHA) onderzoek om te bezien welke norm voor rubbergranulaat wenselijk is. Het RIVM
adviseert om de norm voor rubbergranulaat bij te stellen naar een norm die dichter in de buurt ligt
van de norm voor consumentenproducten.



Waarom wordt rubbergranulaat gebruikt voor voetbalvelden?

Rubbergranulaat is fijngemalen rubber en wordt meestal gemaakt van oude autobanden. Als
instrooimateriaal op kunstgrasvelden zorgt het ervoor dat het veld vergelijkbare eigenschappen krijgt
als een gewoon grasveld. Dat betekent dat de bal niet te snel rolt, niet te hoog stuitert en het
kunstgras beter geschikt is om slidings te maken dan zonder granulaat. Kunstgrasvelden kunnen het
hele jaar door intensief gebruikt worden en vergen minder onderhoud.



Tegenwoordig wordt veel geïnvesteerd om oude producten te hergebruiken als grondstof voor
nieuwe producten. Dat geldt ook voor autobanden. De vragen over de veiligheid van rubbergranulaat
maken duidelijk dat er een spanningsveld kan bestaan tussen het hergebruik van materialen en de
zorgen om de gezondheidsrisico’s van nieuwe producten.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>