<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                            Rijkswaterstaat


                 Diftar als beleidsinstrument
                bij huishoudelijk afvalbeheer
Beschrijvend onderzoek naar de toepassing van geïndividualiseerde
gedifferentieerde tarieven bij de gescheiden inzameling van afval- en
                      grondstoffen van huishoudens



                            25 januari 2021




       BEZOEKADRES:   Waarderweg 33 kantoor b10, 2031 bn Haarlem
               POSTADRES:   postbus 2016, 2002 ca Haarlem
       t 023 531 91 41, e info@iprnormag.nl, i www.iprnormag.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>        In opdracht van:                         Rijkswaterstaat
        Opsteller(s):                            Drs. ing. P.M.J. de Bruin (Paul)
                                                 R.H.F. Oldenhof MSc. (Ruben)
                                                 E. Nijmeijer MSc. (Eline)

        Projectnummer IPR Normag:                101228
        Aantal pagina’s:                         50




        Status                     Datum                   Toegestuurd naar
        Conceptrapport             23 november 2020        Contactpersonen Rijkswaterstaat
        Conceptrapport             14 december 2020        Contactpersonen Rijkswaterstaat
        Concept eindrapport        11 januari 2021         Contactpersonen Rijkswaterstaat en Ministerie van
                                                           Infrastructuur en Waterstaat
        Eindrapport                25 januari 2021         Contactpersonen Rijkswaterstaat Leefomgeving
                                                           Afdeling Afval en Circulair




   Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd
    Diftar als beleidsinstrument
gegevensbestand,                  bij huishoudelijk
                 of openbaar gemaakt, in enige vorm ofafvalbeheer
                                                       op enige wijze, hetzij 25 januari 2021
                                                                              elektronisch,                        2/50
                                                                                            mechanisch, door fotokopiëren,
    Beschrijvend onderzoek in opdracht
                       opnamen,         van Rijkswaterstaat
                                of enig andere manier, zonder expliciete bronvermelding.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>   Inhoudsopgave
   Samenvatting                                                                                                                                          4
   1 Inleiding                                                                                                                                         12
        1.1 Achtergrond ...................................................................................................................... 12
        1.2 Doelstelling ........................................................................................................................ 12
        1.3 Leeswijzer en onderzoekbare deelvragen ..................................................................... 13
   2 Landelijke ontwikkelingen diftar                                                                                                                  14
        2.1 Definitie van diftar ........................................................................................................... 14
        2.2 Vormen van diftar in Nederlandse gemeenten ............................................................ 14
        2.3 Hoeveel en welke gemeenten passen diftar toe? .......................................................... 16
   3 Doelstellingen en overwegingen                                                                                                                    18
        3.1    Diftar als onderdeel van het beleidsinstrumentarium................................................. 18
        3.2    Beweegredenen en doelstellingen om te kiezen voor diftar ....................................... 19
        3.3    Factoren die de overweging voor diftar beïnvloeden ................................................. 21
        3.4    Diftar technisch mogelijk, lokale situatie bepaalt complexiteit .................................. 23
   4 Effect van diftar op aanbiedgedrag van afval                                                                                                      25
        4.1    Restafvalreductie .............................................................................................................. 25
        4.2    Relatie diftar met hoeveelheid en kwaliteit grondstoffen ........................................... 29
        4.3    Ontwijkgedrag .................................................................................................................. 32
        4.4    Tot slot ................................................................................................................................ 35
   5 De financiële aspecten van diftar                                                                                                                 36
        5.1 Tariefstelling ...................................................................................................................... 36
        5.2 Lagere kosten afvalbeheer door diftar ........................................................................... 39
        5.3 Het effect van prijsprikkels: structureel of eenmalig ................................................... 40




   Bijlagen                                                                                                                                            42
        bijlage 1           Bronnenlijst .......................................................................................................... 43
        bijlage 2           Lijst van gesprekspartners ................................................................................. 45
        bijlage 3           Onderzoeksopdracht en aanpak ....................................................................... 46
        bijlage 4           Voor- en nadelen van de verschillende vormen van diftar ........................... 48
        bijlage 5           Verantwoording kwantitatieve analyses ......................................................... 49
        bijlage 6           Figuur ontwikkeling diftar 1999-2019 .............................................................. 50




Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer                                   25 januari 2021                                    3/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>   SAMENVATTING
   Onderzoek naar diftar als instrument bij het behalen van VANG-ambities
   In de afgelopen jaren zien we een trendmatige toename van het aantal gemeenten dat gediffe-
   rentieerde tarieven oftewel “diftar” in het huishoudelijk afvalbeheer toepast. Is daarmee ge-
   zegd dat diftar altijd een gepast instrument voor gemeenten is dat bijdraagt aan het behalen
   van VANG-ambities en beheersbare kosten in het afvalbeheer? Het ligt minder zwart wit.

   Gezien de discussie die diftar in de maatschappij en politiek (lokaal en landelijk) los blijkt te
   maken, is er behoefte aan een onafhankelijk onderzoek naar de voor- en nadelen van diftar.
   Het doel van dit rapport is om een zo compleet mogelijk en actueel beeld te schetsen van de
   toepassing van geïndividualiseerde gedifferentieerde tarieven bij de gescheiden inzameling
   van afval- en grondstoffen van huishoudens. Dit ‘beschrijvend’ onderzoek is uitgevoerd
   door IPR Normag op basis van beschikbare onderzoeken en documentaties over diftar en
   interviews met beleidsmedewerkers in gemeenten, sleutelfunctionarissen van overheidsge-
   domineerde inzamelorganisaties en brancheorganisaties.

   Wat is diftar?
   Diftar staat voor gedifferentieerde tarieven waarbij per huishouden de hoeveelheid aange-
   boden afval- en grondstoffen individueel (dus per huishouden) afgerekend wordt. Hoe
   meer afval wordt aangeboden des te hoger de afvalstoffenheffing voor dit huishouden. De
   bekostiging van de inzameling en verwerking van afval- en grondstoffen door inwoners is –
   via de afvalstoffenheffing - dus geïndividualiseerd. Althans voor een deel. Met diftar bestaat
   de afvalstoffenheffing uit een vast deel (collectief) en een variabel deel (geïndividualiseerd).

   Welke vormen van diftar worden in Nederland toegepast en in hoeveel gemeenten
   In Nederland zijn de meest voorkomende vormen van diftar:
        Diftar op basis van volume en frequentie. Het tarief dat een inwoner moet betalen is
          afhankelijk van het aantal ledigingen en het volume van de container van het aange-
          boden afval.
        Diftar op basis van een ‘betaalde zak’ ook wel ‘dure zak’ genaamd. Inwoners mogen
          hun restafval alleen aanbieden in speciale afvalzakken die zij daarvoor moeten kopen.
        Diftar op basis van gewicht (en frequentie). Het tarief dat een inwoner moet betalen
          is afhankelijk van het gewicht van het aangeboden restafval en (indien van toepas-
          sing) het aantal keer dat het aangeboden wordt.
        Diftar op basis van volume. Inwoners kunnen kiezen tussen een kleine of grote mini-
          container voor het huishoudelijk restafval dat aan huis wordt opgehaald. Hoe kleiner
          het volume van de gekozen restafvalcontainers, des te lager het (vaste) tarief dat de
          gemeente daarvoor per jaar in rekening brengt.

   Het aantal gemeenten dat diftar toepast is in de afgelopen jaren toegenomen. In 2003 was dit
   nog 27% en in 2020 past 48% van de Nederlandse gemeenten één van de hiervoor genoemde
   vormen van diftar toe.




Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer    25 januari 2021                 4/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>   In de meeste gemeenten die diftar toepassen wordt alleen het aanbieden van huishoudelijk
   restafval variabel beprijsd en het gescheiden aanbieden van recyclebare grondstoffen niet.
   Met deze negatieve prijsprikkel worden mensen in hun gedrag gestimuleerd om het ont-
   staan van restafval zo veel mogelijk te voorkomen en door recyclebare grondstoffen meer en
   beter te scheiden.

   Onderzoek naar de zogenaamde ‘determinanten van diftar-gemeenten’ wijst uit dat vooral
   gemeenten met een a. weinig stedelijk karakter, b. een lager gemiddeld inkomen, c. met
   minder ouderen en weinig jonge kinderen en d. met minder grote huishoudens, diftar heb-
   ben ingevoerd.

   Ook wordt diftar vooral ingevoerd door gemeenten die, vaak samen met andere gemeenten
   in hun regio, de inzameling laten uitvoeren door ‘hun’ overheidsgedomineerde inzamelor-
   ganisatie. Deze gemeenten kunnen zich aan elkaar optrekken, dagen elkaar uit. Het over-
   heidsgedomineerde bedrijf fungeert als platform en katalysator: brengt gemeenten bij el-
   kaar, zorgt voor uitwisseling van kennis en ervaringen op bestuurlijk en ambtelijk niveau.
   En deze overheidsgedomineerde organisaties beschikken vaak over steeds meer ervaring
   met de invoering van diftar en hebben de benodigde technische informatiesystemen op orde
   en beschikbaar.

   Waarom kiezen gemeenten voor diftar?
   Gemeenten maken voor het bewerkstelligen van hun VANG-ambities vaak onderscheid in
   drie hoofddoelstellingen: het bieden van goede service voor de inwoners (het mogelijk ma-
   ken om afval kwijt te kunnen en te
   scheiden), beheersbare (en bij voor-
   keur zo laag mogelijke) kosten, en
   verhogen milieuprestaties (voorko-
   men van afval en verspilling van
   grondstoffen, reductie restafval, meer
   en beter recyclebare grondstoffen).
   De figuur illustreert vier ‘gedragsbe-
   invloedende’ instrumenten voor in-
   tegraal huishoudelijk afvalbeleid en
   het bewerkstelligen van de VANG-ambities. Het sturen met prijsprikkels, waaronder diftar,
   is één van deze instrumenten. De doelstellingen die worden beoogd zijn grofweg terug te
   brengen in drie redeneringen:

       1. Gedragsbeïnvloeding zodat minder restafval en meer gescheiden recyclebare grond-
          stoffen worden aangeboden;
       2. Een rechtvaardig tariefsysteem. Het wordt als eerlijk gezien om huishoudens die wei-
          nig (rest)afval aanbieden minder te laten betalen voor het gemeentelijk afvalbeheer;
       3. Kosten efficiëntie. Het toepassen van diftar draagt bij aan de kostenefficiëntie van het
          gemeentelijk huishoudelijk afvalbeheer.




Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer   25 januari 2021                5/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>   Elke gemeente geeft hierbij een eigen gewicht aan deze drie redeneringen. Uit de interview-
   ronde komt het beeld naar voren dat in het verleden de nadruk vooral lag op het ‘recht-
   vaardig tariefsysteem’. Tegenwoordig ligt de nadruk in gemeenten die kiezen voor diftar
   voornamelijk op de gedragsbeïnvloeding en kostenefficiëntie: restafvalreductie en recycling
   bevorderen is het hoofddoel en de prijsprikkel een middel om dit te bereiken.

   Waarom kiezen gemeenten (nog) niet voor diftar?
   De keuze voor het toepassen van diftar wordt zelden zonder slag of stoot gemaakt. In som-
   mige gemeenten wordt al jaren diftar overwogen, maar is het nog niet tot een besluit tot
   invoering gekomen. Argumenten om diftar niet toe te passen zijn divers, zoals:

        Politieke principes. Het principe van algehele solidariteit voor de gemeentelijke af-
          valstoffenheffing: geen tarifering naar gebruik, maar een uniform tarief. De overtui-
          ging dat een financiële prikkel een uiterste maatregel is. Eerst moeten de andere in-
          strumenten zoals communicatie en service verder worden ingezet. De overtuiging dat
          de overheid terughoudend dient te zijn met gedragsbeïnvloeding door fiscale maat-
          regelen.
        Verwachte onbeheersbare neveneffecten. De verwachting dat inwoners (op grote
          schaal) ontwijkgedrag gaan vertonen door het afval te dumpen in de openbare ruimte
          of te vermengen met andere grondstofstromen die zij wel gratis kunnen aanbieden.
        Ongeschiktheid van delen van de eigen gemeenten. Door bijvoorbeeld een diverse
          bevolkingssamenstelling en/of grote doorloop is het te moeilijk om het systeem en de
          motivatie erachter goed uit te leggen aan de inwoners. Of omdat inwoners klein be-
          huisd zijn en daardoor minder ruimte hebben om afval gescheiden op te slaan. Varia-
          bele tarieven voor restafval treffen deze bewoners extra hard.
        Technisch en logistiek. De inzamelstructuur of eigen administratie is (nog) niet ge-
          schikt om een individuele heffing te berekenen. Dit vergt te grote investeringen waar
          geen financiële ruimte of draagvlak voor is.
        Overige politieke context. Er zijn overige politiek-, bestuurlijke onderwerpen (al dan niet
          gerelateerd aan afval) die besluitvormers belet een systeemwijziging door te voeren.

   Uit de interviews en bestudeerde onderzoeksrapporten blijkt dat in de meeste gemeenten de
   keuze voor diftar een sterk politieke afweging tussen de hierboven genoemde motivaties
   betreft. Financiële- en milieueffecten zijn bij voldoende en steeds meer beschikbare referen-
   tiedata redelijk goed en objectief te ramen. De politieke weging van de verschillende waar-
   den en principes kan per gemeente en per partij verschillen.

   Wat is het effect op afvalscheiding gedrag en de resultaten?
   Empirische onderzoeken naar de effectiviteit van diftar zijn wereldwijd uitgevoerd, ook op
   landelijk niveau. De onderzoeken tonen aan dat diftar een succesvol instrument is om de
   hoeveelheid restafval te verminderen. Op basis van analyse van de afvalbeheerprestaties
   van gemeenten in Nederland blijkt diftar effectief in de reductie van restafval en een toena-
   me van de hoeveelheid ingezamelde recyclebare grondstoffen. De landelijke afvalcijfers van




Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer   25 januari 2021               6/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>   Nederlandse gemeenten spreken voor zich: in 2019 hebben inwoners in niet-diftar gemeen-
   ten gemiddeld 182 kg fijn huishoudelijk restafval (CBS Statline 2020) per persoon ingeza-
   meld, en inwoners in diftar gemeenten gemiddeld 94 kg fijn huishoudelijk restafval per
   persoon. Dit is een verschil van bijna 88 kg per persoon.

   In gemeenten met een diftar systeem worden ook meer grondstoffen aan de bron geschei-
   den. De CBS Statline data tonen aan dat de gemiddelde grondstoffenscheiding in gemeenten
   met diftar 78% is en in gemeenten zonder diftar 61%. Van de gemeenten die in 2019 al de
   VANG-doelstelling van 75% afvalscheiding in 2020 hebben behaald is ruim 90% een diftar
   gemeente. De volgende tabel presenteert de hoeveelheid gescheiden ingezamelde grondstof-
   fen in diftar en niet-diftar gemeenten.

    Gemiddeld aanbod recyclebare grondstoffen 2019 (kg per inwoner per jaar)
                         Diftar              Geen diftar      Verschil
    PMD                   30                    18              11        62%
    GFT                  125                   110              15        14%
    OPK                   59                    54               5        10%
    Glas                  24                    23               1         5%
    Textiel                6                     5               1        27%

   Bij deze cijfers moet een nuancering worden gegeven. Er kan sprake zijn van zogenaamde
   autocorrelatie (Allers en Hoeben, 2009) waarbij gemeenten die al een actief afvalbeheerbe-
   leid voeren en daardoor al goede afvalbeheerprestaties realiseren ook eerder de keuze ma-
   ken om diftar toe te passen. Echter, indien daarop wordt gecorrigeerd is er nog steeds spra-
   ke van een verschil waarbij gemeenten met diftar minder huishoudelijk restafval (en meer
   gescheiden grondstoffen) tonen dan gemeenten zonder diftar.

   Het zuivere geïsoleerde effect van diftar (het causaal verband tussen diftar en de reductie
   van restafval) is dus niet altijd even scherp vast te stellen. Toch geeft de brondata van afval
   uit de Nederlandse gemeenten weer dat diftar zorgt voor verregaande restafvalreductie,
   meer dan wordt bereikt met een bedreven maatregelenpakket zónder diftar. De gesprekken
   met de gemeenten en inzamelaars kleuren dit verder in. Een aantal gemeenten geven aan
   dat met eerder toegepaste maatregelen het aanbiedgedrag van restafval niet snel genoeg
   verbeterde. Dit is een belangrijke beweegreden geweest voor het invoeren van diftar.

   Wat is het effect op de totale hoeveelheid afval?
   Uit een onderzoek naar 45 gemeenten blijft dat de hoeveelheid huishoudelijk afval in de
   periode kort voor en kort na de invoering van diftar is afgenomen. De hoeveelheid restafval
   nam op jaar basis af met gemiddeld 89 kg per inwoner, en ook de totale hoeveelheid afval
   nam af met 59 kg per inwoner. Deze reductie van het restafval komt dus niet geheel als ge-
   scheiden grondstofstromen terug in het systeem.

   Naar de specifieke oorzaken en verklaringen is geen onderzoek beschikbaar. Een deel van
   de verklaring kan zijn dat de inzet van communicatie voor bewustwording resulteert in
   bewuster gebruik en hergebruik van producten. Meer via kringloopwinkels, thuiscomposte-
   ring, opslag thuis en bewustere manier van boodschappen doen.




Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer           25 januari 2021         7/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>   Ook kan een deel van de verklaring gelegen zijn in het – voorafgaand aan de invoering van
   diftar noodzakelijke - opschonen van het containerbestand en de implementatie van een
   containermanagement systeem (met gechipte minicontainers en toegangspasjes voor onder-
   grondse containers in de wijk). Hierdoor neemt bijvoorbeeld het aandeel bedrijfsafval dat
   onterecht met het huishoudelijk afval meeging, aanzienlijk af. Tot slot ligt een deel van de
   verklaring bij (ongewenste) alternatieve routes die inwoners kiezen om niet te hoeven beta-
   len voor restafval. Bijvoorbeeld dat het restafval terecht komt bij de overige stromen of bij-
   plaatsingen, zwerfafval, afvaldumping en huishoudelijk afval dat via alternatieve routes,
   zoals via bedrijfsafval, wordt afgezet.

   Neemt de kwaliteit van de gescheiden grondstoffen af bij diftar?
   De vraag is of er gevolgen zijn voor de kwaliteit en/of samenstelling van de ingezamelde
   deelstromen. Voor de hiervoor beschreven grondstofstromen zijn in beperkte mate onder-
   zoeken en (monitoring) gegevens beschikbaar. Over het geheel kan worden gesteld dat de
   kwaliteit van de gescheiden ingezamelde grondstoffenstroom niet wezenlijk afwijkt in ge-
   meenten met en zonder diftar. PMD is zelfs iets zuiverder in gemeenten met diftar. In het
   oud papier en karton is iets meer vervuiling. De vervuiling blijft bij de genoemde stromen
   over het geheel binnen de toegestane marges.

   Leidt diftar tot meer ontwijkgedrag zoals afvaldumpingen of zwerfafval?
   Hoewel harde cijfers ontbreken blijkt dat over het geheel de omvang van deze ongewenste
   ontwijkroutes relatief beperkt is. De angst blijkt vaak groter dan hoe het in werkelijkheid uit-
   pakt. Er zijn ook maatregelen die vooraf getroffen of voorbereid kunnen worden waarmee
   ongewenst ontwijkgedrag zo veel mogelijk wordt voorkomen. Ook kunnen de problemen
   worden beperkt door de inzet van communicatie en handhaving. Soms moet er (vaak tijdelijk
   en op enkele kwetsbare locaties) extra reiniging werkzaamheden worden uitgevoerd.

   Komen bijplaatsingen meer voor in diftar gemeenten?
   De ervaring in de praktijk is dat bijplaatsingen in een aantal gemeenten wel toegenomen is.
   Dit zijn vooral gemeenten in de hogere stedelijkheidsklassen. Door extra inzet op communi-
   catie, handhaving en specifieke locaties dagelijks te controleren en schoon te maken blijft het
   beheersbaar. De ervaring is dat het meer goed dan fout gaat, en als bijplaatsingen voorko-
   men, het om enkele kwetsbare locaties binnen de gemeente gaat. Dit gaat om locaties waar
   er bijvoorbeeld een barrière is voor goede communicatie, zoals wijken met inwoners van
   veel verschillende nationaliteiten, internationale studenten, en/of wijken waar veel door-
   stroom is van inwoners.

   Uit interviews blijkt dat kort na de invoering van diftar een toename van bijplaatsing werd
   waargenomen, maar dat met flankerende maatregelen (goede communicatie en extra hand-
   having) na enige tijd (we hebben het eerder over maanden dan over jaren) het oude niveau
   wordt bereikt.




Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer   25 januari 2021                 8/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>   In gemeenten waar het afvalbeleid en de keuze voor diftar in de publieke belangstelling
   staat kan het aantal bijplaatsingen in absolute zin gering zijn, maar in de publieke perceptie
   omvangrijk.

   Zwerfafval
   Net zoals bij bijplaatsingen speelt ook de angst dat een toename van zwerfafval door diftar
   de buurt vervuilt. Ook hierover zijn geen harde cijfers beschikbaar die de aard en omvang
   aan kunnen duiden. Met extra (vaak tijdelijke) maatregelen zoals extra handhaving en reini-
   ging houden gemeenten de situatie onder controle.

   Is er meer sprake van dumpingen in de natuur in diftar gemeenten?
   Het wordt vaak in discussies benoemd dat dumpingen in de natuur en zwerfafval toeneemt
   na de invoering van diftar. In een verkennend onderzoek van Alterra in 2007 komt naar
   voren dat de meeste dumpingen in Nederland (naar schatting) grof afval betreft, waarvoor
   op de milieustraat (of commercieel) betaald moet worden. Dumpingen van fijn restafval
   komt (naar schatting) weinig voor en als het voorkomt na de invoering van diftar is het van
   geringe omvang en een tijdelijk verschijnsel. Op langere termijn neemt het weer af tot het
   oorspronkelijke niveau.

   De door IPR Normag in dit onderzoek geïnterviewde gemeenten geven ook aan dat het
   probleem van dumpingen voornamelijk grof afval (verbouwingsafval) of illegale stort (zoals
   drugsafval) betreft en dat het niet een groter of onbeheersbaarder probleem is geworden
   sinds de invoering van diftar op het fijn huishoudelijk afval. De angst is vaak groter geble-
   ken dan hoe het in werkelijkheid uitpakt.

   Met welke financiële aspecten hebben we te maken?
   Voor een diftar-systeem zijn investeringen nodig in de inzamelstructuur: containermana-
   gement (registratie, pasjes), administratie, aanpassing van inzamelvoorzieningen. Ook de
   kosten van handhaving en communicatie stijgen om goed grip te houden op eventuele (tij-
   delijke) neveneffecten van diftar. Toch zijn de algehele afvalbeheerkosten lager in diftar
   gemeenten.

   De volgende figuur laat dit duidelijk zien. Diftar gemeenten hebben doorgaans naast min-
   der restafval, gemiddeld gezien ook een lagere afvalstoffenheffing. Bijvoorbeeld door de
   reductie van het restafval (vermeden verwerkingskosten en Afvalstoffenbelasting) en meer
   scheiding van recyclebare grondstoffen. In meerpersoonshuishoudens is dit verschil gemid-
   deld € 64 per jaar.




Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer    25 januari 2021               9/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>     Bron: Coelo Afvalstoffenheffing meerpersoonshuishouden 2019,
           CBS Statline afvalhoeveelheden 2019, bewerking door IPR IPR Normag


   Toch kunnen gemeenten met diftar ook te maken krijgen met het noodzakelijkerwijs moeten
   verhogen van de afvalstoffenheffing. Door een algehele kostenstijging van het afvalbeheer
   (bijvoorbeeld door fiscale maatregelen door het Rijk, of verslechterde omstandigheden op de
   markten voor secundaire grondstoffen) kan ondanks beter scheidingsgedrag toch de totale
   heffing stijgen, hetzij minder dan in de situatie met slecht scheidingsgedrag. Hierdoor kan
   de belofte van een lagere heffing niet worden ingelost. In de praktijk wordt dit effect ook
   wel de diftar-paradox genoemd. In de door IPR Normag gevoerde interviews wordt dan
   ook gewezen op een valkuil in de communicatie en besluitvorming over diftar. Dit betreft
   de uitspraak “door diftar wordt het afvalbeheer voor iedereen goedkoper”. Wellicht dat op
   macroniveau de kosten lager worden (door betere scheiding), maar op huishoudens-niveau
   zal bijvoorbeeld 70% minder gaan betalen (doen hun best, of uiterste best) en 30% meer.

   Een ander effect dat met de diftar-paradox wordt geduid betreft de noodzaak om of het
   variabele tarief en/of vaste tarief te verhogen indien de hoeveelheid restafval steeds verder
   afneemt. Door het succes van diftar, veel minder restafval, moet het vaste en/of het variabele
   tarief van de afvalstoffenheffing stijgen. In interviews – voornamelijk met gemeenten die al
   langere tijd diftar hebben ingevoerd – wordt er op gewezen dat indien men goede progno-
   ses maakt van de verwachte aanbiedingen (aanbiedfrequentie en hoeveelheden restafval) dit
   veel minder een rol speelt. Voorzichtig begroten loont in ieder geval. De prijsstelling van het
   variabele tarief wordt daarbij in de praktijk puur als prijsprikkel benaderd, zonder vaste
   relatie met de werkelijke kosten voor de inzameling en verwerking van huishoudelijk rest-
   afval.

   Zijn de effecten van diftar tijdelijk of structureel?
   Diftar kan gezien worden als een sterke gedrag-beïnvloedende prikkel. Inwoners lijken een
   variabel tarief – dat afhankelijk is van het door hen zelf aangeboden afval - anders te bele-




Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer   25 januari 2021                10/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>   ven dan een jaarlijks te betalen vast bedrag c.q. een generieke afvalstoffenheffing. Een varia-
   bel tarief heeft een hoge ‘gevoelswaarde’. De ervaring is dat een hoog variabel tarief zowel
   sterke positieve als negatieve effecten veroorzaakt. Tegelijkertijd raken mensen er ook aan
   gewend.

   In gemeenten die al jaren diftar toepassen zijn de afvalprestaties (reductie restafval, meer
   gescheiden recyclebare grondstoffen) in het algemeen wel blijvend verbeterd. Het effect van
   diftar is dus daarmee structureel. Dit hoeft echter niet te beteken dat de afvalprestaties zon-
   der verdere maatregelen structureel verder blijven verbeteren. Gemeenten die zien dat de
   afvalprestaties op het zelfde peil blijven, kunnen hun ‘mix van beleidsinstrumenten’ zoals
   communicatie, meer/minder service, meer/minder handhaving daarop aanpassen.

   Is diftar als instrument voor huishoudelijk afvalbeheer in elke gemeente altijd mogelijk?
   Diftar is technisch vaak wel mogelijk, maar de lokale situatie bepaalt complexiteit en het
   primaat voor de keuze voor het toepassen van diftar in een gemeente. Dit ligt bij de lokale
   politiek c.q. de gemeenteraad.

   Gemeenten hebben een wettelijke zorgplicht voor de inzameling van huishoudelijk afval,
   maar bepalen daarbij autonoom de invulling van het gemeentelijk afvalbeheerbeleid. De
   balans tussen politiek-bestuurlijke standpunten (omrent bijvoorbeeld collectieve voorzie-
   ningen, solidariteit en individualiteit) met duurzaamheidsdoelen en financieel-economische
   aspecten wordt lokaal per gemeente opgemaakt.

   Technisch gezien kan worden gesteld dat een diftar-systeem in principe in elke gemeente
   uitvoerbaar is. In alle gemeenten zijn (inzamel)voorzieningen beschikbaar voor het aanbie-
   den van huishoudelijk restafval en de gescheiden inzameling van recyclebare grondstoffen.
   De techniek om het aanbieden van huishoudelijk restafval te registeren en te beprijzen per
   gebruiker is beschikbaar.

   Toch kan niet gesteld worden dat diftar daarmee in alle gemeenten een gewenst instrument
   is voor het behalen van de lokale duurzaamheidsdoelen en financieel-economische doelen.
   De lokale context van een gemeente bepaalt de complexiteit voor het beheersbaar maken en
   houden van een diftar-systeem. Dit betreft voornamelijk de complexiteit van (sterk) stedelij-
   ke gemeenten waarbij sprake is van veel verschillende nationaliteiten (mensen moeten het
   systeem kunnen begrijpen, waarbij taal en communicatie een issue en een aanzienlijke uit-
   daging is) of relatief grote doorstroming (bijvoorbeeld expats, studenten) waardoor het
   complex is om (nieuwe) inwoners uit te leggen hoe een diftar-systeem werkt en wat van hen
   wordt verwacht. Tot slot kan het technisch moeilijk zijn om ontwijkroutes te dichten.

   We zien dat het aantal grote verstedelijkte gemeenten dat diftar toepast in de loop van de
   jaren ook verder is toegenomen. En in een aantal grote verstedelijkte gemeenten (met
   150.000 tot 200.000 inwoners) de besluitvorming over diftar in een vergevorderd stadium
   verkeert.

                                                   -0-0-0-



Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer   25 januari 2021                 11/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre> 1 INLEIDING
1.1   Achtergrond
      In de afgelopen jaren zien we een trendmatige toename van het aantal gemeenten dat gedif-
      ferentieerde tarieven oftewel “diftar” in het huishoudelijk afvalbeheerbeleid toepast. Met
      diftar zorgt de gemeente voor een prijsprikkel richting de inwoner: inwoners kunnen geld
      besparen op hun afvalstoffenheffing door minder (rest)afval aan te bieden door meer recy-
      clebare grondstoffen te scheiden. Een registratiesysteem legt per huishouden vast hoeveel
      restafval1 wordt aangeboden en op basis hiervan wordt een afrekening gemaakt.

      Veel gemeenten met diftar presteren goed op het gebied van afvalscheiding en de afvalbe-
      heerkosten. Daarbij stimuleert het VANG (Van Afval Naar Grondstof)-programma gemeen-
      ten om grote stappen te zetten in hun afvalbeheerbeleid. Hierdoor is diftar als instrument ter
      verbetering van het afvalscheidingsgedrag steeds interessanter voor gemeenten.

      Is daarmee gezegd dat diftar altijd een gepast instrument voor gemeenten is dat bijdraagt
      aan het behalen van de VANG-ambities en beheersbare kosten in het afvalbeheer? Het ligt
      minder zwart wit. Het invoeren van diftar is voor de ene gemeente meer complex dan voor
      de andere. Vooral deze complexiteit kan voor een gemeente dan ook een reden zijn om af te
      zien van diftar. Tegelijkertijd heeft diftar een negatieve bijklank wanneer het ter discussie
      staat. Het gaat al snel over bijplaatsingen, dumpingen en vermindering van kwaliteit van de
      deelstromen als mogelijke gevolgen. Het is lastig voor gemeenten om deze berichten te con-
      troleren en daarmee besluitvorming en politieke weging op basis van volledige en juiste
      informaties te laten plaatsvinden.


1.2   Doelstelling
      Gezien de discussie die diftar in de maatschappij en politiek (lokaal en landelijk) los blijkt te
      maken, is er behoefte aan een onafhankelijk onderzoek naar de voor- en nadelen van diftar.
      Het doel van dit rapport is om een zo compleet mogelijk en actueel beeld te schetsen van de
      toepassing van geïndividualiseerde gedifferentieerde tarieven bij de gescheiden inzameling
      van afval- en grondstoffen van huishoudens. Dit wordt gedaan aan de hand van een synthe-
      se van bestaande onderzoeken en rapporten over diftar, aangevuld door ervaringen uit de
      praktijk. Hiervoor zijn gesprekken gevoerd met diverse gemeenten, inzamelaars en bran-
      cheorganisaties. Waar voor het beantwoorden van de onderzoekvragen hiaten in beschikba-
      re data of secundaire onderzoeksresultaten worden geconstateerd, worden deze benoemd.
      Zie voor een nadere toelichting op de onderzoeksopdracht en aanpak in bijlage 3.

      Het rapport biedt gemeenten en inzamelaars handvatten voor het beantwoorden van de



      1
          In een aantal gemeenten is ook het tarief voor groente-,fruit- en tuinafval (gft) geïndividualiseerd.




  Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer             25 januari 2021                    12/50
  Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>      vraag “wat zijn de voor- en nadelen van diftar en wat bepaalt de mate van geschiktheid van
      diftar als instrument voor een gemeente of inzamelaar?”.


1.3   Leeswijzer en onderzoekbare deelvragen
      Het voorliggende rapport presenteert de beantwoording op de geformuleerde onderzoeks-
      vragen. Hoofdstuk 2 licht het principe van diftar toe en geeft antwoord op de vraag welke
      vormen van diftar in Nederland toegepast worden bij het gemeentelijk afvalbeleid, hoeveel
      gemeenten diftar toepassen en wat deze gemeenten kenmerkt.

      In het derde hoofdstuk staat de vraag centraal wat de doelstellingen en (politiek-
      bestuurlijke) overwegingen zijn voor gemeenten om diftar wel of juist niet in te voeren.
      Daarbij worden ook factoren benoemd die de overwegingen voor het wel of niet toepassen
      van diftar kunnen beïnvloeden.

      In hoofdstuk 4 wordt inzicht gegeven in de effecten van de invoering van diftar op afval-
      scheidingsgedrag en afvalscheidingsresultaten. Dit betreft zowel de kwantitatieve effecten
      zoals ‘minder restafval en meer gescheiden recyclebare grondstoffen’, als ook de effecten op
      de kwaliteit van de ingezamelde recyclebare grondstoffen.

      Naast de gewenste effecten van diftar c.q. de bijdrage aan het bewerkstelligen van de zoge-
      naamde VANG-ambities, kan de toepassing van diftar ook ongewenste (gedrags)effecten tot
      gevolg hebben. Daarvoor wordt inzicht gegeven in de omvang van en factoren voor ont-
      wijkgedrag door diftar zoals zwerfafval, bijplaatsing, afvaldumpingen en afvaltoerisme. En
      wat gemeenten met diftar doen om deze onbedoelde effecten te mitigeren?

      Tot slot worden in hoofdstuk 5 de financiële aspecten van diftar belicht. Wat zijn de effecten
      financieel gezien? Hebben gemeenten met een diftar-systeem hogere of lagere afvalbeheer-
      kosten (zowel in de afvalstoffenheffing als overige kosten die niet worden doorgerekend)?
      Wat zijn verdere aandachtspunten voor gemeentelijke financiën bij een diftarsysteem? Te
      denken aan kwetsbaarheid door grondslagerosie (diftar-paradox), prijselasticiteit van het
      tarief en ontwijkgedrag richting buurgemeenten en de daaraan voor hen verbonden kosten.

      Met deze inzichten wordt tot slot de vraag beantwoord in hoeverre de effecten van diftar
      structureel of tijdelijk zijn.




  Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer   25 januari 2021                13/50
  Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre> 2 LANDELIJKE ONTWIKKELINGEN DIFTAR
      Dit hoofdstuk licht het principe van diftar toe en geeft antwoord op de vraag welke vormen
      van diftar in Nederland worden toegepast bij het gemeentelijk afvalbeleid, hoeveel gemeen-
      ten diftar toepassen en wat deze gemeenten kenmerkt.


2.1   Definitie van diftar
      Diftar staat voor gedifferentieerde tarieven waarbij per huishouden de hoeveelheid aange-
      boden afval- en grondstoffen individueel (dus per huishouden) afgerekend wordt. Hoe
      meer afval wordt aangeboden des te hoger de afvalstoffenheffing voor dit huishouden. De
      bekostiging van de inzameling en verwerking van afval- en grondstoffen door inwoners is –
      via de afvalstoffenheffing - dus geïndividualiseerd. Althans voor een deel. Met diftar bestaat
      de afvalstoffenheffing uit een vast deel en een variabel deel.

      In dit onderzoek wordt het concept diftar verder gedefinieerd als gedifferentieerd tarief
      waarbij per huishouden geregistreerd wordt hoeveel afval aangeboden wordt en huishou-
      dens door bewuste keuzes en gedrag invloed hebben op de hoogte van de afvalstoffenhef-
      fing. Hoe meer restafval een huishouden aanbiedt, hoe hoger de afvalstoffenheffing zal zijn.
      Of andersom: hoe beter een huishouden er in slaagt zo min mogelijk restafval aan te bieden
      (door preventieve maatregelen en betere scheiding van recyclebare grondstoffen) hoe lager
      de afvalstoffenheffing voor dit huishouden zal zijn. Daarmee vormt diftar een ‘vergroenen-
      de prijsprikkel’ waarmee op het afvalaanbod van een huishouden wordt gestuurd.

      Niet alle variabele tariefsystemen in het huishoudelijk afvalbeheer die door gemeenten
      worden toegepast vallen onder deze definitie van diftar. Gemeenten hanteren bijvoorbeeld
      ook een variabel tarief op basis van huishoudgrootte. Hierop heeft een huishouden welis-
      waar zelf invloed, maar deze is beperkt tot een situatie bepalende keuze voor een gezins-
      grootte. Het gedifferentieerde tarief wordt niet gezien als een prijsprikkel voor gedragskeu-
      zes omtrent het aanbieden van afval en scheiden van recyclebare grondstoffen.


2.2   Vormen van diftar in Nederlandse gemeenten
      Diftar wordt in 2020 in 48% van de Nederlandse gemeenten toegepast (RWS, 2020). Per ge-
      meente verschilt de exacte invulling van diftar, tarieven kennen een ‘vast’ onderdeel en een
      variabel deel op basis van (een combinatie van) volume, frequentie of gewicht. De in Neder-
      land meest voorkomende vormen van diftar zijn:

          Diftar op basis van volume en frequentie. Het tarief dat een inwoner moet betalen is
            afhankelijk van het aantal ledigingen en het volume van de container van het aange-
            boden restafval. Een variatie wordt nog gemaakt op het aantal personen. De vorm vo-
            lume-frequentie is populair omdat het ook een efficiëntere inzameling bevordert en
            daarmee lagere inzamelkosten. Bij gebruik van mini-containers worden inwoners ge-
            stimuleerd om de restafvalbak alleen aan te bieden als de container goed gevuld is,




  Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer    25 januari 2021               14/50
  Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>            waardoor er minder containers hoeven worden geleegd. Daarentegen is de invoering
            complexer en duurder dan bijvoorbeeld de ‘dure zak’ doordat bijvoorbeeld containers
            moeten worden gechipt en een nieuw administratiesysteem moet worden opgezet.

        Diftar op basis van ‘betaalde zak’, ook wel een ‘dure zak’ genaamd. Inwoners mogen
            hun restafval alleen aanbieden in speciale afvalzakken die moeten worden aange-
            schaft tegen een hogere prijs. Deze vorm van diftar is een variant van de vorm volu-
            me en frequentie, omdat ook hier geldt dat het tarief dat een inwoner uiteindelijk be-
            taalt afhankelijk is van het aantal aanbiedingen en het volume van het restafval. Een
            variatie is te maken op het aantal personen. De ‘dure zak' heeft als belangrijk nadeel
            dat het vanuit Arbo-oogpunt minder gewenst is.

        Diftar op basis van gewicht en frequentie. Het tarief dat een inwoner moet betalen is
            afhankelijk van het gewicht van het aangeboden restafval en het aantal keer dat het
            aangeboden wordt. Diftar op gewicht wordt ervaren als het meest eerlijke systeem
            maar is ook het meest kostbaar en complex in de invoering. Ook is de besparing op
            inzamelkosten beperkter dan bij de vorm volume-frequentie.

        Diftar op basis van volume. Inwoners kunnen kiezen tussen een kleine of grote mini-
            container voor het huishoudelijk restafval dat aan huis wordt opgehaald. Vaak kan
            worden gekozen uit een 140- of een 240-liter minicontainer. Enkele gemeenten bieden
            nog kleinere volumes als keuzemogelijkheid. Hoe kleiner de gekozen restafvalcontai-
            ners, des te lager het (vaste) tarief dat de gemeente daarvoor per jaar in rekening
            brengt.

   Tabel 1 presenteert een overzicht van gemeenten per diftar-systeem en de verdeling over
   gemeenten en huishoudens in 2020.

   Tabel 1 Hoeveelheid en verdeling gemeenten en huishoudens per diftar-systeem
   Kerncijfers gemeenten met diftar systeem 2020 (bron RWS 2020)
   Diftar systeem            varianten                               # gemeenten   % gemeenten   huishoudens %
   1. Volume                 Volume                                      15             4,3%          4%
   2. Volume & frequentie    Volume & frequentie                         88             24,9%        18%
                             Volume, frequentie & aantal personen        17             4,8%          3%
   3. Dure zak               Dure zak                                    27             7,6%          6%
                             Dure zak & aantal personen                   8             2,3%          2%
   4. Gewicht (en frequentie) Gewicht                                     3             0,9%          1%
                             Gewicht & frequentie                        11             3,2%          2%
                             Gewicht, frequentie & aantal personen        1             0,3%          0%
   Totaal                                                               170             48,3%        36%

   Veruit de meeste gemeenten kiezen voor een volume-frequentie systeem. Deze vorm van
   diftar is technisch en praktisch relatief eenvoudig. Een uitgebreide beschrijving en lijst van
   voor- en nadelen van de verschillende diftar-systemen vindt u in de Handreiking Diftar van
   de NVRD en een samenvattend overzicht in bijlage 4.




Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer            25 januari 2021                      15/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>      In de meeste gemeenten die diftar toepassen wordt alleen het aanbieden van huishoudelijk
      restafval variabel beprijsd. De ‘negatieve prijsprikkel’ stimuleert dan om zo min mogelijk
      restafval aan te bieden. In het huishoudelijk restafval bevinden zich vaak nog allerlei recy-
      clebare grondstoffen zoals gft-afval, oud papier, glas, textiel, et cetera. Met deze negatieve
      prijsprikkel worden mensen in hun gedrag gestimuleerd om het ontstaan van restafval zo
      veel mogelijk te voorkomen en recyclebare grondstoffen meer en beter te scheiden. Zie pa-
      ragraaf 5.1 voor een nadere toelichting op negatieve dan wel positieve prijsprikkels bij
      diftar.


2.3   Hoeveel en welke gemeenten passen diftar toe?
      Aantal gemeenten met diftar groeit
      Sinds eind jaren 90 passen gemeenten in Nederland diftar toe. Sinds die tijd groeit het aantal
      gemeenten. In 2003 had 27% van de gemeenten een diftar tariefsysteem. Inmiddels heeft
      bijna de helft (48%) van de gemeenten een diftar tariefsysteem. In 2020 zijn dit 170 gemeen-
      ten.

      Vooral minder stedelijke gemeenten passen diftar toe
      Vooral gemeenten in de matig stedelijk tot niet stedelijke gebieden hebben een diftar sys-
      teem. In Tabel 2 wordt de verdeling weergegeven in het jaar 20192. Vooral in de weinig ste-
      delijke gebieden (SHK4) is het toepassen van diftar populair: 62% van deze gemeenten past
      hier een vorm van diftar toe, en deze gemeenten zijn samen bijna de helft van alle diftar
      gemeenten. In 2019 past slechts één zeer stedelijke gemeente diftar toe.

      Tabel 2 Nederlandse gemeenten per stedelijkheidsklasse en het aandeel diftar (2019)
      Aantal diftar gemeenten 2019
      Stedelijkheidsklasse                                       Aantal    aantal diftar   % diftar
                                                               gemeenten
      Stedelijkheidsklasse 1 - zeer sterk stedelijk                20           1            5%
      Stedelijkheidsklasse 2 - sterk stedelijk                    73            22          30%
      Stedelijkheidsklasse 3 - matig stedelijk                    76            31          41%
      Stedelijkheidsklasse 4 - weinig stedelijk                   126           78          62%
      Stedelijkheidsklasse 5 - niet stedelijk                     60            32          53%
      Totaal                                                      355          164          46%
      Bron: CBS kerncijfers, RWS ASH 2019 bewerkt IPR Normag




      2
          Ten behoeve van de kwantitatieve analyses is peiljaar 2019 gebruikt omdat ten tijde van dit schrijven
          zowel de CBS afvalcijfers 2019 als ook de diftar gegevens (aantal gemeenten, hoogte afvalstoffenhef-
          fing) beschikbaar zijn en met elkaar gecombineerd kunnen worden. De CBS afvalcijfers 2020 worden
          pas in september 2021 gepubliceerd. Het aantal gemeenten dat diftar toepast in 2020 is al wel bekend
          (48% in 2020, 46% in 2019). Zie bijlage 5 voor een uitgebreide verantwoording over de kwalitatieve
          onderdelen van dit rapport.




  Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer                 25 januari 2021            16/50
  Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>   Diftar wordt veel in het oosten van het land toegepast
   Vooral gemeenten in het oosten van het land hebben een diftarsysteem. COELO brengt jaar-
   lijks een rapport uit over de afvalstoffenheffing in Nederland en heeft in beeld gebracht hoe
   het systeem zich heeft verspreid over Nederland. In bijlage 6 zijn enkele van hun beelden
   geplaatst ter beeldvorming van de ontwikkeling sinds 1999. Op deze beelden is duidelijk te
   zien de toepassing van diftar zich voornamelijk in het oostelijke deel van Nederland heeft
   verspreid.

   Overige kenmerken diftar gemeenten: inkomen, bevolkingssamenstelling, overheidsge-
   domineerde inzameling
   Het Centraal Planbureau heeft onderzocht welke gemeenten wel en niet diftar toepassen en
   welke factoren daarin meespelen (CPB,2019). Naast dat gemeenten met een weinig stedelijk
   karakter vaker diftar hebben ingevoerd, is inkomen ook een factor. Gemeenten met een ho-
   ger gemiddeld inkomen hebben minder vaak diftar ingevoerd. Diftar wordt daarnaast voor-
   al ingevoerd door gemeenten met weinig ouderen, weinig jonge kinderen en grote huishou-
   dens.

   Ook wordt diftar vooral ingevoerd door gemeenten die, vaak samen met andere gemeenten
   in hun regio, de inzameling laten uitvoeren door ‘hun’ overheidsgedomineerde inzamelor-
   ganisatie. Deze inzamelorganisaties hebben een faciliterende rol in kennis en voorzieningen
   en ze zijn vaak betrokken bij de ontwikkeling van gemeentelijk afvalbeleid. De overheids-
   gedomineerde inzamelorganisatie beschikt over de benodigde (technische, ICT-) systemen
   en ontwikkelt ervaring met het implementeren en toepassen van diftar. Andere deelnemen-
   de gemeenten kunnen hiervan vervolgens gebruik maken.

   In interviews met sleutelfunctionarissen van overheidsgedomineerde inzamelorganisaties
   wordt gewezen op de olievlekwerking voor het toepassen van diftar in gemeenten die deel-
   nemen in een dergelijk overheidsgedomineerde inzamelorganisatie. Deze gemeenten kun-
   nen zich aan elkaar optrekken, dagen elkaar uit. Het overheidsgedomineerde bedrijf fun-
   geert als platform en katalysator: brengt gemeenten bij elkaar, zorgt voor uitwisseling van
   kennis en ervaringen op bestuurlijk en ambtelijk niveau. En zoals gezegd beschikt deze
   overheidsgedomineerde organisatie over steeds meer ervaring met de invoering van diftar
   en heeft de benodigde systemen op orde en beschikbaar.

   In paragraaf 3.3 wordt verder ingegaan op factoren die de overweging voor diftar beïnvloe-
   den.




Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer   25 januari 2021              17/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre> 3 DOELSTELLINGEN EN OVERWEGINGEN
      In dit hoofdstuk staat de vraag centraal wat de doelstellingen en (politiek-bestuurlijke)
      overwegingen zijn voor gemeenten om diftar wel of juist niet in te voeren. Daarbij worden
      ook factoren benoemd die de overwegingen voor het wel of niet toepassen van diftar kun-
      nen beïnvloeden.


3.1   Diftar als onderdeel van het beleidsinstrumentarium
      Gemeenten hebben in het algemeen drie hoofddoelstellingen bij het huishoudelijk afvalbe-
      heer: bieden van service naar de inwoners (het mogelijk maken om afval kwijt te kunnen),
      beheersbare (en bij voorkeur zo laag mogelijke) kosten, en verhogen milieuprestaties (voor-
      komen van afval en voorkomen van verspilling van grondstoffen, reductie restafval, meer
      en beter recyclebare grondstoffen). Het huishoudelijk afvalbeleid in gemeenten gaat over de
      logistieke inrichting inzamelstructuur en het sturen van gedrag van inwoners om deze doel-
      stellingen te bereiken.

      Het optimale resultaat is een zo goed mogelijk gescheiden inzameling van grondstofstromen
      en het minimaliseren van het restafval. Gescheiden inzameling leidt tot hoogwaardiger en
      meer hergebruik van materialen. Wanneer gft-afval, textiel of OPK met het restafval inge-
      zameld wordt, worden deze stromen onbruikbaar. Alleen voor de afvalstromen plastic,
      metalen en drinkpakken geldt dat er technische mogelijkheden bestaan voor inzameling via
      restafval en nascheiden voor hergebruik. Maar naast hergebruik, zijn de kosten voor ver-
      werking een argument voor een gemeente om gescheiden in te zamelen: de verwerkingsta-
      rieven zijn lager dan voor restafval en sommige stromen leveren de gemeente zelfs geld op.

      Voor het sturen van gedrag beschikt de gemeente over verschillende (beleids)instrumenten.

          Inzamelstrategie. De gemeente stuurt door middel van service en het beschikbaar
            stellen van voorzieningen voor restafval en grond-
            stoffen. Bijvoorbeeld door het zo makkelijk moge-
            lijk maken om grondstoffen gescheiden aan te kun-
            nen bieden, en juist wat meer restrictief voor het
            aanbieden van restafval. In de inzamelstrategie zijn
            verschillende keuzes te maken voor de gemeente.
            Bijvoorbeeld de keuze voor alternerend of laag frequent inzamelen van restafval aan
            huis. Of niet meer aan huis maar middels verzamelcontainers op loopafstand. Zo zijn
            er ook diverse keuzes te maken voor de wijze van inzamelen van grondstofstromen,
            elk met een ander serviceniveau.

          Prijs. Het bieden van een prijsprikkel (diftar)
            is een instrument om het aanbiedgedrag van
            afval te sturen. Het bieden van prijsprikkels,
            zoals een beloning of een lagere afvalstoffen-



  Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer     25 januari 2021              18/50
  Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>            heffing voor het scheiden van grondstoffen, of juist het extra moeten betalen voor het
            aanbieden van minder gewenste afvalstromen.

          Communicatie. Met goede voorlichting worden de
            inwoners wegwijs gemaakt in de beschikbare inza-
            melstructuur of over de mogelijkheden om hun afval-
            aanbod te verminderen. In het verleden was commu-
            nicatie rond huishoudelijk afval primair gericht op
            voorlichting over waar en wanneer afval kan worden aangeboden. Inmiddels is
            communicatie veel meer gericht op gedragsbeïnvloeding, waarbij diverse typen in-
            strumenten en communicatiekanalen kunnen worden ingezet. Gedragswetenschap en
            marketing gaan daarbij hand in hand. Communicatie omvat naast deze voorlichting
            ook de bewustwording van inwoners van het belang van duur-
            zaamheid én het bevorderen van de motivatie om bij te willen
            dragen aan een duurzame samenleving.

          Handhaving. Sluitstuk van goede communicatie over afval-
            scheiding en de geboden service- en prijsprikkels is de hand-
            having ervan.

      Het gebruik van prijsprikkels (diftar) is een van de knoppen waar de gemeente aan kan
      draaien om haar doelstellingen in het gemeentelijk afvalbeheer te bewerkstelligen. De inzet
      van een prijsprikkel door een deel van de afvalstoffenheffing variabel te maken staat echter
      nooit op zichzelf. Voor een optimaal resultaat zoekt elke gemeente de optimale balans in
      combinaties van en gradaties in deze instrumenten.

      Mocht nascheiden van de PMD-stroom een optie zijn voor een gemeente dan is een diftar-
      systeem nog steeds mogelijk. Het ligt echter minder voor de hand om het te combineren met
      een variabel tarief op volume. De PMD-stroom is namelijk erg volumineus ten opzichte van
      overig afval. De prijsprikkel wordt op die manier niet meer zuiver ingezet. Wanneer deze
      stroom bij het restafval blijft wordt met een diftar-systeem op basis van gewicht de inwoner
      meer gestimuleerd om minder restafval aan te bieden. In een klein aantal gemeenten wordt
      de combinatie toegepast, maar de ervaring is nog gering.


3.2   Beweegredenen en doelstellingen om te kiezen voor diftar
      Diftar wordt toegepast met verschillende doelstellingen. Grofweg terug te brengen in drie
      redeneringen: gedragsbeïnvloeding, een rechtvaardig tariefsysteem en kosten-efficiëntie.

          Gedragsbeïnvloeding
            Door op ongewenste afvalstromen (restafval) een variabel tarief te heffen wordt afval-
            scheiding bevorderd en groeit de bewustwording over het vele recyclebare afval dat
            nog in het restafval belandt. Door de prijsprikkels daalt de hoeveelheid restafval,
            hierdoor worden recyclingdoelstellingen bereikt.




  Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer   25 januari 2021                19/50
  Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>         Rechtvaardig tariefsysteem
            Het wordt als eerlijk gezien om huishoudens die weinig (rest)afval aanbieden minder
            te laten betalen voor het gemeentelijk afvalbeheer. Hierbij wordt het vaak het principe
            “de vervuiler betaalt” of “de gebruiker betaalt” aangehaald, waarbij de vergelijking te
            maken is met de individuele tarieven voor elektriciteit en water. Daarnaast wordt in-
            woners de mogelijkheid geboden om de gemeentelijke lasten te beperken.

         Kostenefficiëntie
            Door inwoners te stimuleren om beter afval te scheiden dalen de totale kosten van het
            gemeentelijk afvalbeheer. Restafval is één van de duurste stromen om te verwerken3.
            Ook inzamelkosten kunnen dalen omdat bij een variabele prijs per container minder
            halflege containers worden aangeboden.

   Uit de gevoerde gesprekken komt het beeld naar voren dat bij gemeenten die voor 2010 een
   diftar-systeem hadden ingevoerd, de nadruk lag op het ‘rechtvaardig tariefsysteem’. Vanuit
   deze motivatie werd ook vaak een variabel tarief voor gft-afval-afval en overige stromen
   gehanteerd. De nadruk bij nieuwe diftar gemeenten ligt op de gedragsbeïnvloeding en kos-
   tenefficiëntie: restafvalreductie en recycling bevorderen is het hoofddoel en de prijsprikkel
   een middel om dit te bereiken.

   Motivaties om (nog) geen variabele tarieven te hanteren
   De keuze voor het toepassen van diftar wordt zelden zonder slag of stoot gemaakt. Soms
   hebben gemeenten er jaren over gedaan om tot de keuze te komen. In andere gemeenten
   wordt al jaren diftar overwogen, maar is het nog niet tot een besluit tot invoering gekomen.
   Motivaties om géén variabele tarieven te hanteren zijn divers, zoals:

         Politieke principes
              o Het principe van algehele solidariteit bij gemeentelijke heffingen: geen tarifering
                 naar gebruik maar een uniform tarief.
              o De overtuiging dat een financiële prikkel een uiterste maatregel is, eerst moeten
                 de andere instrumenten zoals communicatie en service verder worden ingezet.
              o De overtuiging dat de overheid terughoudend dient te zijn met gedragsbeïn-
                 vloeding door fiscale maatregelen.
         Verwachte onbeheersbare neveneffecten
              o De verwachting dat inwoners (op grote schaal) ontwijkgedrag gaan vertonen
                 door het afval te dumpen in de openbare ruimte of te vermengen met andere
                 grondstofstromen die zij wel gratis kunnen aanbieden.




   3
       Mede als gevolg van de fiscale maatregelen van het Rijk om restafval te ontmoedigen. Zoals de Af-
       valstoffenbelasting (belasting op het verbranden van restafval) en de CO2-heffing die per 2021 gaat
       gelden voor de CO2-emissies van afvalverbrandingsinstallaties (AVI's).




Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer         25 januari 2021                   20/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>          Ongeschiktheid van delen van de eigen gemeenten
              o Door een diverse bevolkingssamenstelling en/of grote doorloop is het te moeilijk
                  om het systeem en de motivatie erachter goed uit te leggen bij de inwoners.
              o Inwoners die klein behuisd zijn hebben minder ruimte en gemak om afval ge-
                  scheiden op te slaan. Variabele tarieven voor restafval treffen deze bewoners ex-
                  tra hard.
          Technisch en logistiek
              o De inzamelstructuur of eigen administratie is (nog) niet geschikt om een indivi-
                  duele heffing te berekenen. Dit vergt te grote investeringen waar geen financiële
                  ruimte of draagvlak voor is.
          Overige politieke context
              o Er zijn overige politiek-bestuurlijke onderwerpen (al dan niet gerelateerd aan af-
                  val) die besluitvormers belet om een systeemwijziging door te voeren.

      Uit de interviews en bestudeerde onderzoeksrapporten blijkt dat in de meeste gemeenten de
      keuze voor diftar een sterk politieke afweging tussen de hierboven genoemde motivaties
      betreft. Financiële- en milieueffecten zijn bij voldoende en steeds meer beschikbare referen-
      tiedata redelijk goed en objectief te ramen. De politieke weging van de verschillende waar-
      den en principes kan per gemeente en per partij verschillen.


3.3   Factoren die de overweging voor diftar beïnvloeden
      Een aantal wetenschappelijke onderzoeken heeft gekeken naar determinanten voor het in-
      voeren van diftar. Ook uit de door ons gevoerde interviews komt een aantal onderwerpen
      naar voren die mee hebben gespeeld in de overwegingen en de besluitvorming door ge-
      meenten over diftar.

      Buurgemeenten en referentiegemeenten met diftar
      Heijnen en Elhorst (2018) hebben de verspreiding van diftar bestudeerd in de periode 1998-
      2005 en zien een mate van aanstekelijkheid van invoering van diftar. De waarschijnlijkheid
      dat een gemeente diftar invoert wordt aanzienlijk groter wanneer buurgemeenten al diftar
      hebben ingevoerd met als verklaring dat gemeenten afvaltoerisme willen voorkomen. Die
      verklaring over afvaltoerisme als beweegreden komt niet terug in de interviews. De ge-
      sprekspartners geven aan dat men graag kijkt hoe andere gemeenten het aanpakken en wat
      de resultaten en effecten zijn, om lessen mee te kunnen nemen in de voorbereiding. Ge-
      meenten zijn erg gevoelig voor ervaringen uit referentiegemeenten. Dit zijn vaak buurge-
      meenten, maar ook vergelijkbare gemeenten met bijvoorbeeld dezelfde stedelijkheidsklasse
      elders in het land.

      Samenwerking in overheidsgedomineerde afvalinzameling
      Het Centraal Planbureau (CPB, 2019) heeft daarnaast onderzocht wat de rol van afvalbedrij-
      ven is, waarom bepaalde gemeenten wel en andere gemeenten geen diftar toepassen, als
      mogelijke verklaring voor het verschil tussen gemeenten in Oost- en West-Nederland. Voor-




  Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer   25 januari 2021                  21/50
  Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>   al gemeenten waar de afvalinzameling wordt uitgevoerd door een lokaal of regionaal opere-
   rend overheidsgedomineerde inzamelorganisatie hebben diftar ingevoerd. Deze samenwer-
   kingsorganisaties zijn vaker betrokken bij beleid en faciliteren de uitwisseling van kennis en
   voorzieningen. Ook worden deze organisaties vaak gedeeld met buurgemeenten, waardoor
   gemeenten makkelijker van elkaars ervaringen kunnen leren en zelfs bepaalde benodigde
   technische voorzieningen delen.

   Stedelijkheid
   Het onderzoek van Van Beukering et al. (2009) laat zien dat de mate van stedelijkheid een
   belangrijke factor is in Nederland voor het wel of niet invoeren van diftar. Dit wordt ook
   aangetoond wanneer men de data uit het rapport van Rijkswaterstaat Afvalstoffenheffing
   verder analyseert aan de hand van Stedelijkheidsklasse gegevens uit CBS (zie paragraaf 2.3).
   Voor de grote steden in Nederland is het invoeren van diftar complexer door het aandeel
   hoogbouw, de verschillende nationaliteiten en de grotere doorstroom in bepaalde wijken.
   Ook is het voor deze gemeenten lastiger om lessen te leren uit ervaringen bij gebrek aan
   referentiegemeenten.

   Uit de interviews wordt de complexiteit van sterk stedelijke gemeenten ook genoemd:

        Minder sociale cohesie en sociale controle verhoogt de zorg over bijplaatsingen en het
          ontdoen van restafval in papier- glas- of textielbakken.
        Veel nationaliteiten: mensen moeten het systeem kunnen begrijpen, waarbij taal en
          communicatie een probleem en een aanzienlijke uitdaging kunnen zijn.
        Ook indien sprake is van grote doorstroming (bijvoorbeeld. expats, studenten) is het
          complex om (nieuwe) inwoners uit te leggen hoe een diftar-systeem werkt en wat van
          hen wordt verwacht.
          Bovendien speelt bij grotere doorstroming vaak een groter aantal verhuizingen met
          meer en ander afvalaanbod zoals grofvuil tot gevolg. Hiervoor moeten voldoende
          voorzieningen worden geboden.
        Het moet technisch mogelijk zijn om ontwijkroutes te dichten, wat in sterk stedelijke
          omgevingen met veel hoogbouw een complexere opgave is.

   Lokale politiek en bestuur
   Gradus en Dijkgraaf (2017 en 2019) hebben onderzocht wat de invloed is van de politieke
   samenstelling van een gemeenteraad op de keuze voor diftar. Hieruit komt naar voren dat
   vooral een gefragmenteerde gemeenteraad de kans op invoeren van diftar verminderd.

   Uit de gesprekken door IPR Normag met (beleids)ambtenaren uit verschillende gemeenten
   over de ervaringen met de besluitvorming over diftar komt naar voren dat de overweging
   van invoeren van diftar in sommige gevallen ‘een logische stap’ kan zijn maar in veel geval-
   len ook een ‘complex politiek en bestuurlijk proces’. In gemeenten waar het besluitvor-
   mingsproces om diftar te gaan toepassen politiek-bestuurlijk complex is geweest, is de uit-
   voering en het operationeel maken van diftar vaak ook complexer. In een dergelijke situatie




Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer   25 januari 2021               22/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>      is een gedegen (technische) voorbereiding cruciaal, met het oog op een zo vlekkeloos moge-
      lijke implementatie. Uit onze interviews blijkt dat een gefragmenteerde raad, en daarbij een
      grote oppositie leidt tot politiek duwen en trekken over diftar. Het thema diftar kan hier-
      door sterk gepolitiseerd raken. Als het besluit tot invoeren van diftar dan wel genomen is na
      een complex bestuurlijk/politiek proces, is in deze gemeenten meer problemen te zien om-
      trent het maatschappelijk draagvlak dan in gemeenten waar diftar is ingevoerd na een ro-
      buust bestuurlijk besluit. Als het maatschappelijk draagvlak wankelt, worden onvolkomen-
      heden in de beginfase van de implementatie snel opgepakt en breed uitgemeten. Ook kun-
      nen inwoners bewust onvolkomenheden veroorzaken om een politiek statement te maken.


3.4   Diftar technisch mogelijk, lokale situatie bepaalt complexiteit
      Het primaat voor de keuze voor het toepassen van diftar in een gemeente ligt bij de lokale
      politiek c.q. de gemeenteraad. Gemeenten hebben een wettelijke zorgplicht voor de inzame-
      ling van huishoudelijk afval, maar bepalen daarbij autonoom de invulling van het gemeen-
      telijk afvalbeheerbeleid. De balans tussen politiek-bestuurlijke standpunten (omrent bij-
      voorbeeld collectieve voorzieningen, solidariteit en individualiteit) met duurzaamheidsdoe-
      len en financieel-economische aspecten wordt lokaal per gemeente opgemaakt.

      Technisch gezien kan worden gesteld dat een diftar-systeem in principe in elke gemeente
      uitvoerbaar is. In alle gemeenten zijn (inzamel)voorzieningen beschikbaar voor het aanbie-
      den van huishoudelijk restafval en de gescheiden inzameling van recyclebare grondstoffen.
      De techniek om het aanbieden van huishoudelijk restafval te registeren en te beprijzen per
      gebruiker is beschikbaar.

      Toch kan niet gesteld worden dat diftar daarmee in alle gemeenten een gewenst instrument
      is voor het behalen van bijvoorbeeld de VANG-ambities. Niet alleen vanwege het primaat
      van de raad, maar ook vanwege de lokale context van een gemeente die de mate van com-
      plexiteit bepaalt voor het beheersbaar maken en houden van een diftar-systeem.

      Dit geldt voornamelijk voor stedelijke gemeenten. Maar dit betekent niet dat de punten
      waardoor het in deze gemeenten complex is (zoals sociale cohesie, communicatie etc.) on-
      overkomelijk zijn. Er zijn in Nederland stedelijke gemeenten die diftar succesvol toepassen.
      Voorbeelden van grote gemeenten met diftar: Maastricht (120.000 inwoners), Nijmegen
      (178.000 inwoners), Apeldoorn (160.000), Enschede (160.000) en Arnhem (150.000). Een ge-
      richte inzet op bijvoorbeeld communicatie maakt dat in deze gemeenten diftar succesvol kan
      worden toegepast. Ook in het buitenland zijn veel voorbeelden van steden (vaak groter en
      met compactere wijken met veel hoogbouw) die succesvol gebruik maken van diftar. In
      geheel Vlaanderen is betalen voor restafval algemeen beleid. Andere voorbeelden zijn Dres-
      den (Duitsland) en Milaan (Italië).

      Ook is diftar in enkele grote gemeenten ten tijde van dit onderzoek onderwerp van besluit-
      vorming. In de gemeente Groningen (200.000 inwoners) is een uitgebreid voorbereidingstra-
      ject voor de invoering van diftar gaande. In de gemeente Zoetermeer (125.000 inwoners) was




  Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer   25 januari 2021                23/50
  Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>   eerder (2003) besloten om geen diftar te voeren, maar is inmiddels besloten om dit alsnog in
   2021 wel te doen. In de gemeente Zwolle (125.000 inwoners) is in de afgelopen (wel 20) jaren
   regelmatig gesproken over de invoering van diftar. Inmiddels stuurt een meerderheid van
   de gemeenteraad aan op de invoering van verschillende afvaltarieven in Zwolle per 2022.




Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer   25 januari 2021             24/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre> 4 EFFECT VAN DIFTAR OP AANBIEDGEDRAG VAN AFVAL
      Dit hoofdstuk geeft inzicht in de effecten van de invoering van diftar op afvalscheiding ge-
      drag en afvalscheiding resultaten. Dit betreft zowel de kwantitatieve effecten zoals ‘minder
      restafval en meer gescheiden recyclebare grondstoffen’, als ook de effecten op de kwaliteit
      van de ingezamelde recyclebare grondstoffen.

      Naast de gewenste effecten van diftar c.q. de bijdrage aan het bewerkstelligen van de zoge-
      naamde VANG-ambities, kan de toepassing van diftar ook ongewenste (gedrags)effecten tot
      gevolg hebben. Daarvoor wordt inzicht gegeven in de omvang van en factoren voor ont-
      wijkgedrag door diftar zoals zwerfafval, bijplaatsen, afvaldumpingen en afvaltoerisme. En
      wat gemeenten met diftar doen om deze onbedoelde effecten te mitigeren?


4.1   Restafvalreductie
      Diftar blijkt effectief in de reductie van restafval. Een geïsoleerd effect is echter lastig aan
      te tonen
      Empirische onderzoeken naar de effectiviteit van diftar zijn wereldwijd uitgevoerd, ook op
      landelijk niveau. De onderzoeken tonen aan dat diftar een succesvol instrument is om de
      hoeveelheid restafval te verminderen en (zie paragraaf 4.2) meer gescheiden recyclebare
      grondstoffen in te zamelen.

      De landelijke afvalcijfers van Nederlandse gemeenten spreken voor zich: in 2019 hebben
      inwoners in niet-diftar gemeenten gemiddeld circa 182 kg fijn huishoudelijk restafval (CBS,
      2020) per persoon ingezameld, en inwoners in diftar gemeenten gemiddeld circa 94 kg per
      persoon. Dit is een verschil van 88 kg.

      Het genoemde verschil is niet in zijn geheel toe te schrijven aan het beprijzen van het restaf-
      val. Het toepassen van een diftar-systeem wordt vaak gedaan als onderdeel van integraal
      afvalbeheerbeleid: een set aan maatregelen die gemeenten toepassen voor het behalen van
      hun VANG-doelstellingen. Gemeenten waar al meer aan afvalscheiding wordt gedaan, zijn
      daarbij sneller geneigd om ook diftar (als de volgende stap richting de VANG-ambities) in te
      voeren. Er zijn hierdoor meer gemeenten in de groep ‘diftar-gemeenten’ met al goede afval-
      scheiding en een bedreven maatregelenpakket voor restafvalreductie dan in de groep ‘niet-
      diftar gemeenten’.

      Maar, het effect van het beprijzen van afval en restafvalreductie is ook te zien in de trend-
      breuk van de jaarlijkse hoeveelheid restafval die veel gemeenten zien na de invoering van
      het diftarsysteem. Uit een analyse onder 45 gemeenten is gebleken dat de hoeveelheid rest-
      afval gemiddeld 89 kg per inwoner per jaar afneemt in het 1 e of 2e jaar na de invoering van
      diftar (JMA,2019).

      Ook hierbij is een direct causaal verband met het beprijzen van afval niet zomaar te leggen.
      De prijsprikkel raakt enerzijds de prijsgevoeligheid van mensen, maar alleen al de informa-




  Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer    25 januari 2021                25/50
  Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>   tieprikkel die daarbij gepaard gaat (en daarmee bereikt bewustzijn) leidt mogelijk ook tot
   gedragswijziging. Bij het invoeren van diftar wordt bovendien in veel gemeenten de voor-
   zieningen voor grondstoffenscheiding verbeterd en wordt ook extra ingezet op communica-
   tie en handhaving. Maar, voor het succes van diftar is het voorwaardelijk dat de voorzienin-
   gen en het gemak voor het beter scheiden van recyclebare grondstoffen voor de inwoners op
   orde zijn.

   Bijeffecten door het toepassen van een container-management systeem
   Om diftar toe te kunnen passen moeten huishoudens en hun gebruik van de inzamelvoor-
   zieningen correct geadministreerd worden. Dit heet een container-management systeem
   (CMS). De containers waarmee huishoudelijk afval mag worden aangeboden krijgen een
   chip (niet gechipte containers worden niet geleegd), en (ondergrondse) containers zijn alleen
   toegankelijk voor de gebruikers die daarvoor een pasje van de gemeente ontvangen. Door
   de invoering van een adres gebonden informatiesysteem ontstaat het positieve bijeffect dat
   het adressen- en containerbestand opgeschoond wordt.

   Onterechte gebruikers van de inzamelvoorzieningen voor huishoudelijk afval, of illegale
   minicontainers die worden aangeboden, kunnen zodoende wordt geweerd. Er zijn voor-
   beelden bekend van gemeenten waarbij alleen al de implementatie van een container ma-
   nagement systeem (met gechipte minicontainers en toegangspasjes voor ondergrondse con-
   tainers in de wijk) tot een flinke afname van het restafval leidde.

   Er is bovendien nog een extra bijvangst: ook de adressen die geen container of pasjes toege-
   wezen krijgen zullen zelf aan de bel gaan trekken. Deze adressen produceren immers afval
   waar ze vanaf willen. Door het ontstaan van een ‘nieuw’ adres genereert een gemeente be-
   lastinginkomsten die voorheen misgelopen werden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de afval-
   stoffenheffing, rioolheffing en de onroerende zaakbelasting (OZB).

   Diftar om de transitie naar een circulaire economie te versnellen
   Het zuivere geïsoleerde effect van diftar (het causaal verband tussen diftar en de reductie
   van restafval) is dus niet altijd even scherp vast te stellen. Toch geeft de brondata van afval
   uit de Nederlandse gemeenten weer dat diftar zorgt voor verregaande restafvalreductie,
   meer dan wat wordt bereikt met een bedreven maatregelenpakket zónder diftar. Zo laten de
   openbare afvalcijfers zien dat van de circa 60 gemeenten die in 2019 onder of nabij de
   VANG-doelstelling van 100 kg restafval per inwoner per jaar zijn gekomen, er maar één
   gemeente is die dit zonder diftar heeft bereikt (CBS,2020 en Rijkswaterstaat, 2019). Terwijl er
   veel gemeenten zijn die zonder het toepassen van diftar een hoog voorzieningsniveau voor
   inwoners hebben gerealiseerd voor het beter scheiden van recyclebare grondstoffen.

   De gesprekken met de gemeenten en inzamelaars kleuren dit verder in. Een aantal gemeen-
   ten geeft aan dat met eerder toegepaste maatregelen het aanbiedgedrag van restafval niet
   snel genoeg verbeterde en dat dat een belangrijke beweegreden voor het invoeren van diftar
   is geweest. Daarbij wordt echter ook benoemd dat restafval geen doel op zichzelf moet zijn




Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer   25 januari 2021                 26/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>   en dat aandacht voor kwaliteit van ingezamelde grondstofstromen en voor afvalpreventie
   ook nodig is.

   Welke vorm van diftar leidt tot de meeste restafvalreductie?
   De ‘dure zak’ is de meest effectieve vorm van diftar voor verminderen van restafval. Ge-
   middeld is in deze gemeenten in 2019 circa 50 kg fijn restafval per inwoner ingezameld. Het
   toepassen van deze vorm van diftar wordt echter door veel gemeenten als ongewenst en een
   stap terug in de tijd gezien. Het inzamelen van huishoudelijk restafval door middel van
   zakken sluit vaak niet aan op de logistieke inzamelprocessen, de inzamelvoertuigen en ar-
   beidsorganisatie (inzamelen van zakken is fysiek belastend).

   Van de circa 60 gemeenten die in 2019 onder of nabij de VANG-doelstelling van 100 kg rest-
   afval per inwoner per jaar zijn gekomen heeft de helft de vorm ‘dure zak’ toegepast, een
   drietal gemeenten op basis van gewicht en frequentie, en de overige gemeenten op basis van
   volume en frequentie.

   Tabel 3 Gemiddelde hoeveelheid restafval per systeem 20194
                                                   Gem kg/inw fijn
    Diftar systeem                                   restafval
    Volume                                               157
    Volume & frequentie                                  94
    Dure zak                                             49
    Dure zak & aantal personen                           51
    Gewicht                                              106
    Gewicht & frequentie                                 105
    Gewicht, frequentie & aantal personen                106
    Volume, frequentie & aantal personen                 114

    Bron: CBS kerncijfers, RWS ASH 2019 bewerkt IPR Normag.


   Stedelijkheidsklasse en restafval diftar gemeenten/niet-diftar gemeenten
   In elke stedelijkheidsklasse is een verschil te zien van de hoeveelheid restafval bij diftar ge-
   meenten en gemeenten zonder diftar. Het grootste verschil is te zien bij stedelijkheidsklasse
   1 en 5. Dat kan te maken hebben met dat er in stedelijkheidsklasse 1 meer winst te behalen
   valt; in de overige klassen komen naar verhouding bij niet-diftar gemeenten meer gemeen-
   ten voor die zich actief en gedreven inzetten voor restafvalreductie. Daarnaast is een moge-
   lijke verklaring dat naarmate de stedelijkheid afneemt, het aandeel (ongewenst) bedrijfsafval
   in het huishoudelijk afval toeneemt, wat bij diftar gemeenten juist wordt tegengegaan door
   het containermanagementsysteem. Hierover is echter geen openbare data beschikbaar
   waaruit dit kan worden vastgesteld. Nader onderzoek kan de verschillen verder in kaart
   brengen.

   4
       Er is gerekend met een ongewogen gemiddelde omdat gemeenten als entiteit worden benaderd, en
       niet de Nederlandse inwoners. Ook in de hierop volgende tabellen wordt op deze wijze gerekend.




Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer           25 januari 2021            27/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>   Tabel 4 Gemiddelde aanbod fijn huishoudelijk restafval (kg per inwoner) 2019
    Stedelijkheidsklasse                        Diftar      Geen diftar    Verschil
    1     zeer sterk stedelijk                    114              227        -113
    2     sterk stedelijk                         122              181          -58
    3     matig stedelijk                         103              162          -60
    4     weinig stedelijk                         82              166          -84
    5     niet stedelijk                           93              213        -120
    Gemiddeld per gemeente                         94              182          -88
    Bron: CBS afvalcijfers en RWS ASH 2019 bewerking IPR Normag


   De volgende tabel toont het aanbod van grofvuil en verbouwingsrestafval in gemeenten met
   en zonder diftar in de vijf onderscheiden stedelijkheidsklassen. In diftar-gemeenten wordt
   in het algemeen een restrictief beleid gevoerd voor het aan huis laten ophalen van grofvuil
   en het wegbrengen van ongesorteerd grofvuil naar een milieustraat. Veelal moet daarvoor
   worden betaald5. In gemeenten in elke stedelijkheidsklasse wordt minder grof- en verbou-
   wingsrestafval ingezameld.
   Gemiddeld aanbod grof en verbouwingsrestafval 2019 (kg/inwoner)
   Tabel 5 Gemiddeld aanbod grof en verbouwingsrestafval (kg/inwoner) 2019
   Stedelijkheidsklasse                           Diftar     Geen diftar   Verschil
   1      zeer sterk stedelijk                       32             41         -10
   2      sterk stedelijk                            29             32          -3
   3      matig stedelijk                            25             32          -6
   4      weinig stedelijk                           25             28          -4
   5      niet stedelijk                             22             66         -44
   Gemiddeld per gemeente                            25             37         -12
   Bron: CBS afvalcijfers en RWS ASH 2019 bewerking IPR Normag


   Het landelijk gebied (SHK5) toont daarentegen weer een groter verschil. Een mogelijke ver-
   klaring hiervoor is dat in deze gebieden wonen en werken meer gemengd is (veel aan huis
   gebonden bedrijven) en door het diftar-systeem meer restafval met bedrijfsafval wordt ge-
   mengd. Andersom is het daarbij mogelijk dat bedrijfsafval bij niet-diftar gemeenten juist
   meer bij het huishoudelijk restafval wordt gemengd. Ook hiervoor geldt dat de oorzaken
   niet zijn onderzocht.

   Bij deze cijfers moet wel een nuancering worden gegeven. Er kan sprake zijn van zoge-
   naamde autocorrelatie (Allers & Hoeben 2009), waarbij gemeenten die al een actief afvalbe-
   heerbeleid voeren en daardoor al goede afvalbeheerprestaties realiseren ook eerder de keu-
   ze maken om diftar toe te passen. Echter indien daarop wordt gecorrigeerd is nog steeds
   sprake van een verschil waarbij gemeenten met diftar minder huishoudelijk restafval (en
   meer gescheiden grondstoffen) tonen dan gemeenten zonder diftar. Zie ook de toelichtingen
   over het ‘geïsoleerd effect van diftar’ in het begin van deze paragraaf.


   5
        Indien niet betaald dan ontstaat een ongewenste ontwijkroute voor regulier huishoudelijk restafval.




Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer                     25 januari 2021       28/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>4.2   Relatie diftar met hoeveelheid en kwaliteit grondstoffen
      In gemeenten met een diftar-systeem worden meer grondstoffen aan de bron gescheiden. De
      CBS Statline data tonen aan dat de gemiddelde grondstoffenscheiding in gemeenten met
      diftar 78% is, en in gemeenten zonder diftar 61% (CBS,2020). Van de gemeenten die in 2019
      al de VANG-doelstelling van 75% afvalscheiding in 2020 hebben behaald is ruim 90% een
      diftar gemeente.

      In de volgende paragrafen wordt per grondstofstroom gekeken naar de hoeveelheid en
      kwaliteit van de ingezamelde grondstofstromen in relatie tot diftar. Hiermee wordt zowel
      de vraag wat de gevolgen zijn op afvalscheiding verder beantwoord, als ook ingegaan op de
      vraag wat de gevolgen zijn op de kwaliteit en samenstelling van de ingezamelde deelstro-
      men.

      Hoeveelheid en kwaliteit ingezameld PMD
      In diftar gemeenten waar PMD inzameling plaats vindt is in 2019 gemiddeld circa 30 kg per
      inwoner ingezameld tegenover circa 18 kg per inwoner in gemeenten zonder diftar. Net
      zoals bij restafval, is dit verschil ook onder andere toe te schrijven aan overige maatregelen
      die vaak samen met diftar worden doorgevoerd.
      Gemiddeld aanbod pmd 2019 (kg/inwoner)
      Tabel 6 Gemiddeld aanbod PMD (kg/inwoner) 2019
      Stedelijkheidsklasse                   Diftar     Geen diftar      Verschil
      1   zeer sterk stedelijk                  33                  7        26
      2   sterk stedelijk                       29                  17       12
      3   matig stedelijk                       29                  21         8
      4   weinig stedelijk                      31                  21       10
      5   niet stedelijk                        28                  19         9
      Gemiddeld per gemeente                    30                  18       11
      Bron: CBS afvalcijfers en RWS ASH 2019 bewerking IPR Normag


      Onderzoek uit 2018 in opdracht van het Learning Center Kunststof Verpakkingsafval
      (LCKV) naar samenstelling ingezameld kunststof/PMD onder 48 gemeenten laat zien dat er
      niet meer vervuiling optreedt in ingezameld PMD bij de onderzochte diftar gemeenten ten
      opzichte van de onderzochte gemeenten zonder diftar (Witteveen+Bos en de Afvalspiegel,
      2018). Diftar gemeenten presteren over het geheel genomen net iets beter. Ook onderzoek
      van Eureco, op basis van hun sorteercijfers uit 2016 tot en met 2018, toont niet aan dat er
      minder zuiverheid is van PMD van gemeenten met diftar (Eureco, 2018).

      Bovenstaande onderzoeken geven wel een goed beeld. Dit beeld zou verder onderbouwd
      kunnen worden door onderzoek te doen naar het verschil van de PMD zuiverheid bij ge-
      meenten voor en na de invoering van diftar.

      Maar, in de interviews met beleidsambtenaren van diverse gemeenten waar diftar wordt
      toegepast komt ook het algemene beeld naar voren dat er geen grotere problemen zijn ont-
      staan met betrekking tot de kwaliteit van PMD. In een aantal gemeenten is de kwaliteit van
      het PMD in de gemeente wel een aandachtspunt, maar niet direct of enkel te relateren aan




  Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer                        25 januari 2021   29/50
  Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>   diftar. Veel gemeenten hebben extra maatregelen genomen om de kwaliteit van het PMD in
   stand te houden of te verbeteren. Er is bijvoorbeeld extra communicatie en handhaving in-
   gezet.

   Hoeveelheid en kwaliteit ingezameld oud papier en karton (OPK)
   In diftar gemeenten is in 2019 gemiddeld circa 59 kg oud papier en karton per inwoner in-
   gezameld tegenover circa 54 kg in gemeenten zonder diftar.

   Tabel 7 Gemiddeld
   Gemiddeld aanbod opkaanbod   oud papier en karton (kg/inwoner) 2019
                        2019 (kg/inwoner)
   Stedelijkheidsklasse                      Diftar     Geen diftar   Verschil
   1 zeer sterk stedelijk                       56               33       23
   2   sterk stedelijk                          50               46         4
   3   matig stedelijk                          56               55         1
   4   weinig stedelijk                         62               55         6
   5   niet stedelijk                           62               75       -13
   Gemiddeld per gemeente                       59               54         5
   Bron: CBS afvalcijfers en RWS ASH 2019 bewerking IPR Normag


   Stichting Papier Recycling Nederland (PRN) doet sinds 2001 periodiek onderzoek naar pro-
   duct vervreemde vervuiling in huishoudelijk papier en karton. Deze vervuiling bestaat uit
   materialen die niet geschikt zijn voor de productie van nieuw papier en karton en papier en
   karton dat niet schoon en/of droog is. Dit zijn onder andere kunststoffen, etensresten en
   drankkartons, maar ook geplastificeerd papier of tissues.

   Over het algemeen is het ingezameld OPK in Nederland van goede kwaliteit. Wel maakt de
   branche zich zorgen over de kwaliteit van de toekomst, vanwege de druk op minder restaf-
   val bij gemeenten met daarbij hogere kwaliteitseisen bij verwerkers. Tot nu toe blijft de ver-
   vuiling binnen de toegestane marges. Binnen de toegestane marges hebben verschuivingen
   in verontreiniging vooral financiële gevolgen, maar indien de marges worden overschreden
   dan wordt het OPK ongeschikt voor recycling voor veel toepassingen.

   Naast het kijken naar de vervuiling bij verschillende inzamelmethodieken, wordt er in het
   onderzoek ook specifiek gekeken naar het verschil tussen diftar gemeenten en niet diftar
   gemeenten. Sinds 2014 zijn de uitkomsten uit deze onderzoeken dat het aandeel product-
   vreemde vervuiling bij gemeenten zonder diftar door de jaren heen structureel lager is dan
   bij gemeenten met diftar (PRN 2019). In het interview met PRN is aangegeven dat voor
   2019-2020 het onderzoek is uitgevoerd bij circa 40 gemeenten waarvan meer diftar gemeen-
   ten dan voorgaande jaren. Ook dit jaar laat het onderzoek een klein verschil zien tussen
   diftar en niet diftar gemeenten. Het verschil is circa 0,5 procentpunt. Maar, omdat veel an-
   dere factoren een rol spelen, is verder en breder onderzoek gewenst om het verband tussen
   diftar en toenemende vervuiling goed te kunnen duiden.

   Hoeveelheid en kwaliteit ingezameld gft-afval
   De volgende tabel toont de hoeveelheid gescheiden ingezameld gft-afval in gemeenten met
   en zonder diftar in de vijf onderscheiden stedelijkheidsklassen. In diftar gemeenten is in




Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer                       25 januari 2021   30/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>   2019 gemiddeld circa 125 kg gft-afval per inwoner ingezameld tegenover circa 110 kg in
   gemeenten zonder diftar.

   Tabel 8 Gemiddeld
   Gemiddeld aanbod gft aanbod   gft-afval (kg/inwoner) 2019
                        2019 (kg/inwoner)


   Stedelijkheidsklasse                           Diftar     Geen diftar   Verschil
   1     zeer sterk stedelijk                        92             38         54
   2     sterk stedelijk                           104              82         22
   3     matig stedelijk                           109             110          -1
   4     weinig stedelijk                          132             138          -7
   5     niet stedelijk                            141             147          -5
   Gemiddeld per gemeente                          125             110         15
   Bron: CBS afvalcijfers en RWS ASH 2019 bewerking IPR Normag


   Hoewel gft-afval een kwetsbare stroom is voor verontreiniging, is er weinig onderzoek ge-
   daan naar de omvang van verontreiniging en de oorzaken ervan. Door gebrek aan onder-
   zoek en representatieve data is daarom niet eenduidig vast te stellen dat diftar de kwaliteit
   van ingezameld gft-afval beïnvloed. Wel geven de verwerkers aan dat de verontreiniging in
   de stroom toeneemt. Volgens verschillende verwerkers (Rijkswaterstaat 2018B) is diftar in
   mindere mate een probleem en heeft het vooral te maken met het verlaagde serviceniveau
   voor restafval, zoals laag frequent inzamelen of restafval op afstand.

   In de interviews wordt gemeld dat de (diftar) gemeenten geen problemen hebben met de
   kwaliteit van het gft-afval, hoewel men bij het controleren van aangeboden gft-afval ook wel
   vervuiling wordt aangetroffen. Maar dit vormt kennelijk voor de gft-afvalverwerker – en
   met de huidige kwaliteitseisen - geen probleem. In andere interviews met beleidsambtena-
   ren in diftargemeenten wordt juist gewezen op een hogere kwaliteit gft-afval dan gemid-
   deld in Nederland.

   In een van de geïnterviewde overheidsgedomineerde inzamelorganisaties, waarvan 7 van
   de 8 deelnemende gemeenten diftar toepast, wordt de kwaliteit van het ingezameld gft-afval
   periodiek gemonitord door de verwerker. Daarbij is sprake van een staffel waarbij meer
   vervuiling (0 tot 5%) een lagere financiële waardering betekent. De vervuiling ligt gemid-
   deld tussen 2% en 3%, wat ten opzichte van de landelijke cijfers laag genoemd kan worden6.

   Bovendien blijkt in deze organisatie de vervuiling van het gft-afval in de niet-diftar gemeen-
   te niet af te wijken van de wel-diftar gemeenten.

   Hoeveelheid en kwaliteit ingezameld textiel
   In diftar gemeenten is in 2019 gemiddeld circa 5,8 kg textiel per inwoner ingezameld tegen-
   over circa 4,5 kg in gemeenten zonder diftar.



   6
       In het rapport Verkenning kwaliteit deelstromen gft-afval, papier, glas en textiel uit huishoudens, RWS,
       2018, noemen verwerkers percentages verontreiniging in het ingezamelde gft-afval van 3% tot 15%.




Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer                      25 januari 2021          31/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>      Tabel 9 Gemiddeld
      Gemiddeld           aanbod
                aanbod textiel       textiel (kg/inwoner) 2019
                               2019 (kg/inwoner)
      Stedelijkheidsklasse                            Diftar    Geen diftar            Verschil
      1 zeer sterk stedelijk                            4,2            3,8                 0,4
      2    sterk stedelijk                              4,9            4,6                 0,3
      3    matig stedelijk                              5,7            5,1                 0,7
      4    weinig stedelijk                             5,8            4,5                 1,3
      5    niet stedelijk                               6,2            4,2                 2,0
      Gemiddeld per gemeente                            5,8            4,5                 1,2
      Bron: CBS afvalcijfers en RWS ASH 2019 bewerking IPR Normag


      Uit de textielherwinningsbranche wordt gemeld dat de verontreiniging in het algemeen toe
      is genomen de afgelopen jaren (Rijkswaterstaat 2018,B). Volgens de branche heeft dit te ma-
      ken met de veranderde manieren van het inzamelen van textiel zelf, zoals brengvoorzienin-
      gen in plaats van inzameling middels zakken aan de straat. Maar het heeft volgens de bran-
      che ook te maken met diftar: de textielcontainers in de wijk of op de milieustraat zijn voor
      een deel van de inwoners een makkelijke manier om gratis van het restafval af te komen.
      Ook voor deze stroom is er gebrek aan openbaar beschikbare, representatieve onderzoeken
      over de daadwerkelijke omvang en de aard van de verontreiniging.


4.3   Ontwijkgedrag
      Ontwijkgedrag is een belangrijk thema in de discussies over diftar. Het gaat over de vervui-
      ling van de deelstromen zoals besproken in de vorige paragraaf, maar ook over andere on-
      gewenste neveneffecten zoals bijplaatsingen, zwerfafval, afvaldumping en huishoudelijk
      afval dat via alternatieve routes, zoals via bedrijfsafval, wordt afgezet.

      Reductie totale hoeveelheid afval
      In een onderzoek van JMA ( op verzoek van Rijkswaterstaat) naar de ontwikkeling restafval
      en de totale hoeveelheid afval in de periode kort voor en kort na de invoering van diftar in
      45 gemeenten komt naar voren dat restafval afneemt met gemiddeld 89 kg per inwoner,
      maar de totale hoeveelheid afval ook afneemt met gemiddeld 59 kg per inwoner. De reduc-
      tie van het restafval komt dus niet geheel als gescheiden afval terug in het systeem.

      Dit beeld wordt bevestigd door landelijke cijfers uit het CBS. Niet-diftar gemeenten hebben
      gemiddeld circa 561 kg huishoudelijk afval per inwoner ingezameld in 2019. Diftar gemeen-
      ten in totaal 494 kg.

      Tabel 10 Gemiddeld aanbod huishoudelijk afval- en grondstoffen (kg/inwoner)
      Gemiddeld aanbod totaal afval 2019 (kg/inwoner)
      Stedelijkheidsklasse                   Diftar     Geen diftar          Verschil
      1 zeer sterk stedelijk                  447              430               17
      2   sterk stedelijk                     470              498               -28
      3   matig stedelijk                     487              534               -48
      4   weinig stedelijk                    494              575               -81
      5   niet stedelijk                      518              753             -235
      Gemiddeld per gemeente                  494              561               -67
      Bron: CBS afvalcijfers en RWS ASH 2019 bewerking IPR Normag




  Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer                               25 januari 2021   32/50
  Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>   Of deze afname van het totaal huishoudelijk afval specifiek het effect is van diftar is weinig
   onderzoek naar bekend. Een deel van de verklaring kan zijn dat huishoudens kritischer zijn
   bij het inkopen van consumptiegoederen op de gebruikte verpakkingen en op de hoeveel-
   heid voedingsmiddelen (preventiegedrag). Ook kan de inzet op communicatie resulteren in
   bewuster hergebruik van producten; inwoners gebruiken andere routes dan de gemeentelij-
   ke routes zoals kringloopwinkels en thuiscompostering.

   Ook kan een deel van de verklaring gelegen zijn in het – voorafgaand aan de invoering van
   diftar noodzakelijke - opschonen van het containerbestand en de implementatie van het
   container management systeem (met gechipte minicontainers en toegangspasjes voor on-
   dergrondse containers in de wijk) dat voor een flinke afname zorgt van het bedrijfsafval dat
   onterecht met het huishoudelijk afval meegaat. Zie onze eerdere opmerkingen in paragraaf
   4.1.

   Tot slot kan een deel van de verklaring gelegen zijn in (ongewenst) ontwijkgedrag. Door de
   prijsprikkel verkiezen sommige inwoners een daar niet voor bedoelde alternatieve route: via
   bedrijfsafval, openbare afvalbakken, vrienden en familie in buurgemeenten, dump in buur-
   gemeenten of natuur.

   Een indicatie voor gemeenten zijn de door het containermanagement systeem geregistreerde
   zogenaamde nul-aanbieders. Dit zijn huishoudens in diftargemeenten die per jaar geheel
   geen huishoudelijk restafval aanbieden. In het kleinschalig onderzoek naar nul-aanbieders
   (JMA,2019) komt naar voren dat het aandeel nul-aanbieders lijkt toe te nemen naarmate
   afval zeer goed gescheiden wordt. De onderzoekers stellen dat het niet vastgesteld kan
   worden in welke verhouding (wenselijke) preventie en (ongewenst) ontwijkgedrag optre-
   den. Hiervoor is er een gebrek aan (toegang tot) gegevens. De wet algemene verordening
   gegevensbescherming speelt hierbij een rol.

   In de interviews over de ervaringen in de praktijk komt vooral naar voren dat niet alleen
   meer afval verdwijnt via ongewenste alternatieve routes. Er zijn ook meer goede afvalschei-
   ders die nagenoeg geen restafval produceren en dat daarmee het aantal nul-aanbieders rela-
   tief hoog ligt. Het beetje restafval dat deze mensen produceren wordt dan op alternatieve
   wijze afgezet. Mensen delen bijvoorbeeld een container met de buren.

   Komen bijplaatsingen meer voor in diftar gemeenten?
   Een schrikbeeld voor inwoners is een toename van bijplaatsingen van afval bij ondergrond-
   se containers of containerparkjes. Dit heeft effect op de ervaren kwaliteit van de leefomge-
   ving. Er zijn over bijplaatsingen geen exacte landelijke cijfers bekend, dus ook niet of het
   toeneemt na de invoering van diftar en de aard en de omvang ervan.

   De ervaring in de praktijk is dat bijplaatsingen in een aantal gemeenten wel toegenomen is,
   dit zijn vooral gemeenten in de hogere stedelijkheidsklassen. Door extra inzet op communi-
   catie, handhaving en specifieke locaties dagelijks te controleren en schoon te maken blijft het
   beheersbaar. De ervaring is dat het meer goed dan fout gaat, en dat als bijplaatsing voor-




Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer   25 januari 2021                 33/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>   komt, het om enkele kwetsbare locaties binnen de gemeente gaat. Dit gaat om locaties waar
   er bijvoorbeeld een barrière is voor goede communicatie, zoals wijken met inwoners van
   veel verschillende nationaliteiten, internationale studenten, en of wijken waar er veel door-
   stroom is van inwoners.

   Uit interviews blijkt dat kort na de invoering van diftar een toename van bijplaatsing werd
   waargenomen, maar dat met flankerende maatregelen (goede communicatie en extra hand-
   having) dat na enige tijd (we hebben het eerder over maanden dan over jaren) het oude ni-
   veau wordt bereikt.

   In gemeenten waar het afvalbeleid en de keuze voor diftar in de publieke belangstelling
   staat kan het aantal bijplaatsingen in absolute zin gering zijn, maar in de publieke perceptie
   omvangrijk.

   Zwerfafval
   Net zoals bijplaatsingen speelt de angst ook dat een toename van zwerfafval door diftar de
   buurt vervuilt. Ook hierover zijn geen harde cijfers beschikbaar die de aard en omvang
   kunnen aanduiden.

   Is er meer sprake van dumpingen in de natuur in diftar gemeenten?
   Het wordt vaak in discussies benoemd dat dumpingen in de natuur en zwerfafval toeneemt
   na de invoering van diftar. In een verkennend onderzoek van Alterra (Alterra 2007) komt
   naar voren dat de meeste dumpingen in Nederland (naar schatting) grof afval betreft, waar-
   voor op de milieustraat (of commercieel) betaald moet worden. Dumpingen van fijn restaf-
   val komt (naar schatting) weinig voor en als het voorkomt na de invoering van diftar is het
   van geringe omvang en een tijdelijk verschijnsel. Op langere termijn neemt het weer af tot
   het oorspronkelijk niveau.

   De door IPR Normag geïnterviewde gemeenten in dit onderzoek geven ook aan dat het
   probleem van dumpingen voornamelijk grof afval of illegale stort (zoals drugsafval) betreft
   en dat het niet een groter of minder beheersbaar probleem is geworden sinds de invoering
   van diftar op het fijn huishoudelijk afval. De angst is vaak groter gebleken dan hoe het in
   werkelijkheid uitpakt. De gesprekspartners geven ook aan dat dumpingen door tegenstan-
   ders van het systeem gebruikt kunnen worden als argument tegen diftar en om doormiddel
   van framing in communicatiekanalen het draagvlak voor diftar in de rest van de gemeente
   te verlagen. Zo worden grof afval of afval van onwettige activiteiten soms onterecht aan de
   invoering van diftar gelinkt. Er is daarom wel behoefte aan duidelijke landelijke feiten en
   cijfers over de omvang van dumpingen in relatie tot diftar.

   Wat doen gemeenten om ongewenste neveneffecten te mitigeren?
   De meeste gemeenten hebben gedegen voorbereiding getroffen voor de daadwerkelijke
   invoering van diftar. Dit om draagvlak bij de bewoners te creëren, voorzieningen op orde te
   hebben voor het aanbieden van de gescheiden grondstofstromen. Ook worden de risico’s
   voor ontwijkroutes in kaart gebracht om met gerichte oplossingen deze mogelijkheden te




Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer   25 januari 2021                34/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>      dichten. Ten tijde van de invoering zetten gemeenten extra in op communicatie en handha-
      ving. Dat laatste vaak specifiek op gevoelige locaties.


4.4   Tot slot
      Hoewel de beschikbare data en onderzoeken voldoende in beeld brengen dat diftar tot rest-
      afvalreductie leidt, is nader onderzoek nuttig om een completer beeld te krijgen van de
      meebepalende factoren voor de effecten van diftar. Welke effecten zijn toe te schrijven aan
      het toepassen van prijsprikkels en welke effecten aan de inzet van extra communicatie, het
      verlagen van het serviceniveau voor inzameling van restafval, en verbeteren van de service
      voor het scheiden van grondstoffen?

      De prikkel op het gedrag is er in ieder geval. Het laat mensen in positieve en negatieve zin
      niet onberoerd. Er zijn geen uitgebreide onderzoeken naar het geïsoleerde effect van diftar
      (los van flankerend effect). Toch is het aannemelijk dat restafvalreductie niet alleen door
      communicatie en extra handhaving plaatsvindt. Er zijn namelijk gemeenten die dat alleen
      doen, zonder de restafvalreductie.

      Ook zijn de interessante ervaringen in de praktijk die het effect van diftar (en de causaliteit
      met de afvalprestaties) illustreren. Zoals dit voorbeeld:
      Gemeente x is de enige gemeente die deelneemt in een overheidsgedomineerde inzamelor-
      ganisatie zonder diftar. Deze gemeente heeft het afvalbeleid in de afgelopen jaren al wel
      flink geïntensiveerd: veel instrumenten ingezet (veel handelingsperspectief voor inwo-
      ners/faciliteren van afvalscheiding, communicatie, etc.), vergelijkbaar met de andere deel-
      nemende gemeenten, die daarbij ook diftar toepassen. Oftewel de condities (en exogene
      factoren) zijn voor al deze gemeenten gelijk, met uitzondering van het toepassen van diftar
      in gemeente x. De afvalbeheerprestaties van gemeente x zijn aantoonbaar minder goed.




  Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer      25 januari 2021               35/50
  Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre> 5 DE FINANCIËLE ASPECTEN VAN DIFTAR
      In dit hoofdstuk worden de financiële aspecten van diftar belicht. Wat zijn de effecten finan-
      cieel gezien? Hebben gemeenten met een diftar-systeem hogere of lagere afvalbeheerkosten
      (zowel in de afvalstoffenheffing als overige kosten die niet worden doorgerekend)? Wat zijn
      verdere aandachtspunten voor gemeentelijke financiën bij het diftar-systeem? Te denken
      aan kwetsbaarheid door grondslagerosie (diftar-paradox), prijselasticiteit van het tarief en
      ontwijkgedrag richting buurgemeenten en de daaraan voor hen verbonden kosten.


5.1   Tariefstelling
      Verhouding vast – variabel tarief
      De (relatieve) hoogte van het variabele tarief verschilt sterk per gemeente. Op basis van het
      verwachte aanbiedgedrag wordt een calculatie gemaakt van vaste en variabele tarieven die
      de totale kosten dekken. Dit is afhankelijk van de totale afvalbeheerkosten in de gemeente.
      Gemeenten verschillen daarnaast in de motivatie van de hoogte.

         A. Op basis van geschatte politieke en maatschappelijke aanvaarbaarheid. Een bepaald
             tarief voor een rolcontainer of afvalzak is ‘gevoelsmatig’ een juist tarief dat voldoende
             prikkelt maar niet uitnodigt tot ontwijkgedrag.

         B. Op basis van raming van de daadwerkelijke variabele kosten. Een deel van de ge-
             meenten calculeert de variabele kosten van de gemeenten voor een aangeboden zak of
             container van restafval (of een andere stroom) en baseert daar het variabele tarief op.

      Motivatie A redeneert vanuit het vertrekpunt van ‘gedragsbeïnvloeding’, motivatie B meer
      vanuit een ‘rechtvaardig tariefsysteem’ (zie ook hoofdstuk 3). In veel gevallen wordt een
      hybride model gekozen: er wordt een gevoelsmatig variabel tarief gehanteerd, maar bij een
      algehele stijging van de gemeentelijke kosten voor restafvalverwerking, komt dit tot uiting
      in het variabele tarief voor restafval.

      In de keuze voor de verhouding vast/variabel heeft de gemeente te maken met diverse af-
      wegingen. Er is voor de inwoners een hoger gedragseffect in afvalscheiding te verwachten
      bij een hoog variabel bedrag. Afhankelijk van de prijselasticiteit en maatschappelijke aan-
      vaardbaarheid van het variabele tarief leidt een hoger tarief tot betere afvalscheiding, maar
      mogelijk ook tot meer ontwijkgedrag. Daarbij leidt een groot aandeel en hoog variabel tarief
      tot een grotere financiële onzekerheid voor de gemeente. Indien het aantal of de hoeveelheid
      aangeboden restafval lager uitpakt dat verwacht, dan valt een deel van de dekking weg.

      Uit data blijkt dat het vaste deel in veel gevallen meer dan 50% van het totale verwachte
      tarief beslaat.




  Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer    25 januari 2021                 36/50
  Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>   Gemiddelde tarieven vast/variabel per tariefsysteem (2019)
   Gemiddelde tarieven vast/variabel per tariefsysteem (2019)      Gemiddeld
   Tabel
   Systeem11 Gemiddelde tarieven vast/variabel               per tariefsysteem
                                                Gemiddelde kosten  vastrecht
                                                                   Gemiddeld      (Rijkswaterstaat
                                                                                   Gemiddelde variabele2019)
                                                                                                        kosten
   Systeem                                      Gemiddelde
   Gemiddelde tarieven vast/variabel per tariefsysteem
   Volume                                                   kosten vastrecht
                                                        (2019)
                                                      € 245        n.v.t.          Gemiddelde
                                                                                    n.v.t.        variabele kosten
   Volume                                            €€ 245        Gemiddeld
                                                                   n.v.t.          n.v.t.
   Volume & frequentie                                  207        € 134            € 8,61 / container rest
   Systeem                                      Gemiddelde kosten vastrecht         Gemiddelde variabele kosten
   Volume & frequentie                               € 207         € 134           €€ 8,61
                                                                                      0,50 // container
                                                                                              container rest
                                                                                                        gft-afval
   Volume                                             € 245        n.v.t.           n.v.t.
                                                                                   € 0,50 / container gft-afval
    Volume & frequentie & aantal perrsonen        € 217
                                                    207        € 136
                                                                 134 (1pers)        € 6,42
                                                                                      8,61 / container rest
    Volume & frequentie & aantal perrsonen        € 217       €€ 136  (1pers)
                                                                 179 (meerpers)    €€ 6,42
                                                                                      0,50 // container
                                                                                      0,13    container rest
                                                                                                        gft-afval
    Dure zak                                      € 181       €€ 179
                                                                 141 (meerpers)    €€ 0,13
                                                                                       1,63 // container
                                                                                               zak rest gft-afval
    Volume
    Dure zak& frequentie & aantal perrsonen       € 217        € 136 (1pers)         € 6,42 / container rest
                                                  € 181       € 141                € 1,63
                                                                                       0,01 / zak rest
                                                                                                   gft-afval
                                                               € 179 (meerpers)    €€€ 0,01
                                                                                       0,13 / container   gft-afval
    Dure zak & aantal personen                    € 181        € 134 (1pers)           1,15 // zak
                                                                                               zak gft-afval
                                                                                                   rest
    Dure zak                                      € 181        € 141                 € 1,63 / zak rest
    Dure zak & aantal personen                    € 181       €€ 134
                                                                 176 (1pers)
                                                                     (meerpers)    €€ 1,15
                                                                                       0,00 // zak
                                                                                               zak rest
                                                                                                   gft-afval
                                                                                     € 0,01 / zak gft-afval
    Gewicht                                       € 220       €€ 176
                                                                 115 (meerpers)    €€ 0,00
                                                                                       0,29 // zak gft-afval
                                                                                               kg rest
    Dure zak & aantal personen                    € 181        € 134 (1pers)         € 0,25
                                                                                       1,15 / zakgft-afval
                                                                                                   rest
    Gewicht                                       € 220       € 115                € 0,29   / kg rest
                                                               € 176 (meerpers)      € 0,25
                                                                                       0,00 / kg
                                                                                               zakgft-afval
                                                                                                   gft-afval
    Gewicht                                       € 220       € 115                  € 0,29 / kg rest
    Gewicht & frequentie                          € 213       € 125                               gft-afval
                                                                                    € 0,25 / kg rest   en € 1,52 / lediging rest
    Gewicht & frequentie                          € 213       € 125                € 0,25 / kg rest en € 1,52 / lediging rest
                                                                                    € 0,04 / kg gft-afval en € 0,61/ lediging gft-afval
    Gewicht & frequentie                          € 213        € 125               € 0,04
                                                                                       0,25 / kg gft-afval
                                                                                                  rest en €en  € 0,61/
                                                                                                             1,52        lediging
                                                                                                                  / lediging   restgft-afval
    Gewicht & frequentie & aantal personen        € 215        € 114 (1pers)        € 0,23 / kg rest en € 2,00 / lediging rest
    Gewicht & frequentie & aantal personen        € 215       €€ 114
                                                                 143 (1pers)
                                                                     (meerpers)    €€ 0,23
                                                                                       0,04 // kg
                                                                                       0,00    kg rest en € en
                                                                                                  gft-afval 2,00  / lediging
                                                                                                                € 0,61/
                                                                                                                1,50           restgft-afval
                                                                                                                          lediging
                                                                                                                      / lediging    gft-afval
                                                              € 143 (meerpers)     € 0,00 / kg gft-afval en 1,50 / lediging gft-afval
    Gewicht & frequentie & aantal personen        € 215       € 114 (1pers)        € 0,23 / kg rest en € 2,00 / lediging rest
   Zoals te zien in de voorgaande tabel wordt in een aantal gemeenten ook het aanbieden van
                                                              € 143 (meerpers)      € 0,00 / kg gft-afval en 1,50 / lediging gft-afval
   gft-afval variabel beprijsd. In enkele gemeenten wordt zelfs PMD variabel beprijsd. Dit lijkt
   tegengesteld aan het uitgangspunt dat gedrag leidend tot minder restafval en meer geschei-
   den recyclebare grondstoffen positief gewaardeerd c.q. beloond zou moeten worden. In de
   huidige praktijk zien we echter dat deze gemeenten de tariefhoogte fors lager kiezen dan het
   tarief voor het aanbieden van restafval. Dit relatief lage tarief voor het aanbieden van een –
   in principe gewenste – recyclebare grondstofstroom is dan vaak bedoeld om inwoners ervan
   bewust te maken dat het inzamelen hoe dan ook geld kost. Veel gemeenten die voorheen het
   gft-afval variabel beprijsden hebben dit inmiddels gereduceerd tot een nul-tarief.

   De hoogte van het variabele tarief
   De hoogte van het vaste en variabele tarief wordt in veel gevallen jaarlijks herzien. Het ver-
   hogen/verlagen van het variabele deel is onderdeel van het ‘dynamisch finetunen’ van de
   afvalstoffenheffing.

   Onderzoek naar de prijselasticiteiten in Nederlandse diftargemeenten (Allers & Hoeben
   2010; zie ook Dijkgraaf & Gradus 2014) leert dat bij een systeem waarbij afval per eenheid
   moet worden betaald de hoeveelheid ongesorteerd afval substantieel afneemt. De gevonden
   prijselasticiteit voor ongesorteerd afval ligt tussen -0,11% en -0,32 % (Allers & Hoeben 2010).
   Een eenmalige prijsverhoging van 10 % leidt dus tot een eenmalige afname van de hoeveel-
   heid afval met 1,1 à 3,2 %. De hoge prijselasticiteit is gevonden bij prijsveranderingen in
   situaties waarbij diftar net is geïntroduceerd. De lage prijselasticiteit geldt in situaties waar
   al langer per eenheid afval wordt betaald.

   De beleidsadviseurs in gemeenten of overheidsgedomineerde inzamelorganisaties hanteren
   geen empirisch of theoretisch onderzoek naar de prijselasticiteit van burgers voor het bepa-
   len van de hoogte van het (variabel) tarief. Dit gebeurt grotendeels op basis van gezond
   verstand en vooral door te kijken naar de tariefniveaus in andere gemeenten. Het variabele



Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer                        25 januari 2021                                        37/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>   deel moet niet ‘doorschieten’ zodat ontwijkgedrag te veel wordt ontlokt. Gesprekspartners
   in gemeenten die al meerdere jaren diftar toepassen, wijzen op een ‘natuurlijk evenwicht’ en
   een ‘werkbaar niveau’ waarbij het variabel tarief én voldoende prikkelend is én niet leidt tot
   onbeheersbaar ontwijkgedrag.

   Negatieve versus positieve prijsprikkels
   Het variabel beprijzen van het huishoudelijk restafval betekent in de praktijk veelal dat
   sprake is van een negatieve prijsprikkel. Hoe meer restafval wordt aangeboden, des te hoger
   is de afvalstoffenheffing voor het betreffende huishouden.

   In de praktijk komen steeds vaker ook diftar-systemen met een positieve prijsprikkel voor.
   Alle huishoudens in een gemeente betalen per jaar een gelijke afvalstoffenheffing, maar de
   huishoudens die aan het eind van het jaar minder restafval hebben aangeboden ontvangen
   dan een bepaald bedrag retour. Zij worden dus financieel beloond voor hun gedrag.

   Grondslagerosie en diftar-paradox
   Bij het belasten van een ‘ongewenste stroom’ met het doel deze stroom te verminderen
   treedt ‘grondslagerosie’ op. Bij gemeenten waarin na invoering van diftar het restafvalaan-
   bod sterk is verminderd is er bij ongewijzigde tarieven op den duur onvoldoende dekking
   voor de totale afvalkosten. Veel kosten van het afvalbeheer, zoals de containerstructuur en
   de inzameling van overige grondstofstromen blijven op het zelfde niveau.

   Hierdoor zijn gemeenten genoodzaakt om of het variabele tarief te verhogen (met een klei-
   nere grondslag) of het vaste deel (relatief) te verhogen. Een hoger vast tarief is tegenstrijdig
   met het diftar principe van het hebben van invloed van inwoners op de heffing. Een hoger
   variabel tarief komt vaak boven de maatschappelijk aanvaardbaar geachte prijs uit.

   Dit wordt ook de ‘diftar-paradox’ genoemd. Door het succes van diftar, veel minder restaf-
   val, moet het vaste tarief van de afvalstoffenheffing stijgen. In interviews – voornamelijk
   met gemeenten die al langere tijd diftar hebben ingevoerd – wordt er echter op gewezen dat
   indien men goede prognoses maakt van het aantal te verwachten aanbiedingen (aanbiedfre-
   quentie en hoeveelheden restafval) dit veel minder een rol speelt. Voorzichtig begroten
   loont in ieder geval.

   Een ander aspect van de ‘diftar-paradox’ betreft het stijgen van de kosten voor het huishou-
   delijk afvalbeheer als gevolg van exogene factoren. Factoren waarop de gemeenten zelf geen
   of beperkt invloed kan uitoefenen. Dit geldt bijvoorbeeld voor de fiscale maatregelen van
   het Rijk (Afvalstoffenbelasting, CO2-heffing voor AVI’s) waardoor de verwerking (verbran-
   ding) van huishoudelijk restafval duurder wordt. Ook marktprijsontwikkelingen op de
   markt voor secundaire grondstoffen spelen daarbij een rol. Als bijvoorbeeld de marktprijzen
   c.q. vergoedingen voor oud papier en karton dalen, kan een gemeente genoodzaakt zijn om
   de afvalstoffenheffing te verhogen. Hierbij is van belang dat de gemeente hierover duidelijk
   communiceert met de inwoners, zodat men begrijpt dat een prijsverhoging van de afvalstof-
   fenheffing niet het gevolg is van het toepassen van diftar.




Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer    25 januari 2021                 38/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>      Kwijtscheldingen
      De afvalstoffenheffing kan in veel gemeenten worden kwijtgescholden op basis van regelin-
      gen voor minima. In diftar gemeenten zijn er diverse regelingen om inwoners tegemoet te
      komen, bijvoorbeeld kwijtschelding van (een deel van ) het variabele tarief voor inwoners
      met een medische indicatie omdat deze inwoners hun medisch (rest) afval niet kunnen be-
      perken. Of kwijtschelding van het vaste deel van de afvalstoffenheffing, minima betalen wel
      het variabele tarief.


5.2   Lagere kosten afvalbeheer door diftar
      Lagere kosten afvalbeheer door vermijding hoge restafvalkosten
      Diftar wordt in veel gevallen ingevoerd om het aanbod van restafval sterk terug te dringen.
      Dit wordt naast milieuoverwegingen sterk gemotiveerd door de hoge kosten van restafval-
      verwerking.

      Voor een diftar-systeem zijn investeringen nodig in de inzamelstructuur: chips, administra-
      tie, container management. Ook kosten handhaving en communicatie gaan omhoog om
      goed grip te houden op eventuele (tijdelijk) neveneffecten van diftar.

      Toch zijn de algehele afvalbeheerkosten doorgaans lager in diftar gemeenten. De volgende
      figuur laat dit duidelijk zien. De vermeden restafvalkosten wegen zwaarder dan de extra
      uitgaven aan inzamelstructuur en flankerend beleid.

      Figuur 1 Restafval (CBS, 2020) en afvalbeheerkosten (Coelo,2019) per gemeente




              Bron: Coelo Afvalstoffenheffing meerpersoonshuishouden 2019,
                    CBS Statline afvalhoeveelheden 2019, bewerking door IPR IPR Normag.


      COELO (Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden) publiceert
      jaarlijks de ‘atlas van de lokale lasten’. Bij diftar gemeenten wordt op basis van gemeente-




  Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer     25 januari 2021              39/50
  Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>      specifieke tarieven en calculaties van het afvalaanbod een gemiddelde heffing bepaald.

      Diftar gemeenten hebben gemiddeld gezien een lagere afvalstoffenheffing. Dit is gerelateerd
      aan de lagere hoeveelheid restafval: door de lagere hoeveelheid restafval per inwoner be-
      spaart een gemeente op restafvalverwerkingskosten. In meerpersoonshuishoudens is dit
      verschil gemiddeld € 64 per jaar.

      Tabel 12 Gemiddelde afvalstoffenheffing bij diftar en niet-diftar gemeenten (vast en variabel deel)
      Gemiddelde afvalstoffenheffing (vast&variabel)

                                     Eenpersoons hh       Meerpersoons hh
      Diftar gemeenten                  € 170              € 212
      Niet diftar gemeenten             € 210              € 274


      Bron: Coelo 2019, RWS 2019 bewerkt IPR Normag


      Lagere algehele kosten van het gemeentelijk afvalbeheer door te besparen op restafvalver-
      werkingskosten blijft een belangrijke aanleiding om diftar in te voeren. In de politiek-
      bestuurlijke context is het aantrekkelijk om diftar te motiveren vanuit kostenbesparing: in-
      woners krijgen overall een lager tarief door collectief minder restafvalaanbod. Door een
      algehele kostenstijging van het afvalbeheer (bijvoorbeeld door fiscale maatregelen door het
      Rijk, of verslechterde omstandigheden op de markten voor secundaire grondstoffen) kan
      ondanks beter scheidingsgedrag toch de totale heffing stijgen, hetzij minder dan in de situa-
      tie met slecht scheidingsgedrag. Hierdoor kan de belofte van een lagere heffing niet worden
      ingelost. In de door IPR Normag gevoerde interviews wordt dan ook gewezen op een val-
      kuil in de communicatie en besluitvorming over diftar. Dit betreft de uitspraak “door diftar
      wordt het afvalbeheer voor iedereen goedkoper”. Wellicht dat op macro-niveau de kosten
      lager worden (door betere scheiding), maar op huishoudensniveau zal bijvoorbeeld 70%
      minder gaan betalen (doen hun best, of uiterste best) en 30% meer.


5.3   Het effect van prijsprikkels: structureel of eenmalig
      Diftar kan gezien worden als een sterke gedrag-beïnvloedende prikkel. Inwoners lijken een
      variabel tarief – afhankelijk van het door hen zelf aangeboden afval - anders te beleven dan
      een jaarlijks te betalen vast bedrag c.q. een generieke afvalstoffenheffing. Een gesprekspart-
      ner typeerde dit door aan te geven dat na het schrappen van een (vrijwel symbolisch) tarief
      van enkele centen voor gft-afval het aanbod sterk toenam nu het ‘gratis’ kon.

      Een variabel tarief heeft dus een hoge ‘gevoelswaarde’. Een gesprekspartner geeft aan: de
      meeste mensen weten niet hoeveel ze in totaal per jaar aan afvalstoffenheffing betalen, hoe
      hoog het vaste tarief zou zijn zonder diftar en hoe hoog de afvalstoffenheffing in buurge-
      meenten is.

      De ervaring is dat een hoog variabel tarief zowel sterke positieve als negatieve effecten ver-
      oorzaakt. Tegelijkertijd raken mensen er ook gewend aan. In gemeenten die al jaren diftar




  Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer         25 januari 2021                   40/50
  Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>   toepassen zijn de afvalprestaties (reductie restafval, meer gescheiden recyclebare grondstof-
   fen) in het algemeen blijvend verbeterd. Het effect van diftar is dus daarmee structureel. Dit
   hoeft echter niet te beteken dat de afvalprestaties zonder verdere maatregelen structureel
   blijven verbeteren. Gemeenten die zien dat de afvalprestaties op hetzelfde peil blijven, kun-
   nen hun ‘mix van beleidsinstrumenten’ zoals communicatie, meer/minder service,
   meer/minder handhaving daarop aanpassen. Ook kan men het diftar-model verder door
   ontwikkelen, bijvoorbeeld door een diftar-systeem ‘volume –frequentie’ uit te breiden naar
   ‘gewicht, volume-frequentie’.




                                                   -0-0-0-




Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer   25 januari 2021               41/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>                                                Bijlagen




Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer   25 januari 2021   42/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>bijlage 1 Bronnenlijst

         Allers, M. A., & Hoeben, C. (2009): “Effect diftar is wat kleiner dan gedacht”. In BenG.
         Allers, M. A., & Hoeben, C. (2009): “Met gedifferentieerd tarief minder afval”. In ESB, 94.4570.
         Allers, M.A., C. Hoeben, & J.G. de Natris (2020). Atlas van de lokale lasten 2020. COELO.
         Allers, M. A., & Hoeben, C. (2010). “Effects of unit-based garbage pricing: a differences-in-
         differences approach”. In: Environmental and Resource Economics, 45.3, pp. 405-428.
         Alterra (2007) : Afvaldumping in de natuur. Een verkennend onderzoek naar de omvang en achter-
         gronden van afvaldumping in de natuur en een inventarisatie van mogelijke oplossingen.
         CBS (2020): Huishoudelijk afval per gemeente per inwoner 2019, via opendata.cbs.nl/statline
         Coelo (2019): Atlas van de totale lasten.
         CPB (2019): Diftar in Nederland: verschillen tussen oost en west. Centraal Planbureau.
         Dijkgraaf, E, & Gradus, R.H.J.M. (2004). “Cost savings in unit-based pricing of household waste
         The case of The Netherlands.” In: Resource and Energy Economics, 26.4, pp. 353–371.
         Dijkgraaf, E, & Gradus, R.H.J.M (2014) “Waste management in the Netherlands.” In: Kinnaman
         T, Takeuchi K (eds) Handbook on waste management. Edward Elgar Publishers, Chelten-
         ham (UK), pp 287–315.
         Eureco (2018). “Sorteeranalyses” PowerPointpresentatie voor NVRD Noord
         Gradus, R. H.J.M. & Dijkgraaf E. (2017) “Dutch Municipalities are Becoming Greener: Some Poli-
         tical and Institutional Explanations” In: TI Discussion Paper Series; Vol. 17, No. 086/VIII), Am-
         sterdam: Tinbergen Institute.
         Gradus, R.H.J.M., & Dijkgraaf, E. (2019). “Poorer and less political fragmented Dutch municipali-
         ties take tighter waste reduction decisions”. In: Waste Management, 88, 328-336.
         Heijnen, P. & Elhorst, J.P. (2018). “The Diffusion of Local Differentiated Waste Disposal Taxes in
         the Netherlands”. In: De Economist 166.2, pp. 239–258.
         JMA (2019): Onderzoek 0-aanbod bij diftar, opgesteld op verzoek van Rijkswaterstaat.
         KPMG (2001): Gedragseffecten van tariefdifferentiatie, in opdracht van Ministerie van VROM.
         Linderhof, V. et al. (2001). “Weight-based pricing in the collection of household waste: the Oostzaan
         case”. In: Resource and Energy Economics 23.4, pp. 359–371.
         Middelkamp, D. (2019). “Diftar, wat is er waar van de paradox?”. In: GRAM #06, augustus
         2019, pp. 14-15.
         NVRD (2020). Handreiking diftar: Afval scheiden loont!.
         PBL (2014): Opties voor een afvalstoffenbelasting, Planbureau voor de Leefomgeving
         Rijkswaterstaat (2019): Afvalstoffenheffing 2019.
         Rijkswaterstaat (2020): Afvalstoffenheffing 2020.
         Rijkswaterstaat (2018): Afvalmonitor; ingezamelde hoeveelheden en scheidingspercentages van
         huishoudelijk afval van gemeentes, via afvalmonitor.databank.nl




      Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer      25 januari 2021                    43/50
      Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>   Rijkswaterstaat (2020): Onderzoek inzamelsystemen PMD Integrale focus op kosten, respons en
   kwaliteit.
   Rijkswaterstaat (2018): Verkenning kwaliteit deelstromen gft-afval-afval, papier, glas en textiel uit
   huishoudens
   Stichting PRN (2019): Productvreemde vervuiling in huishoudelijk papier 2019.
   Witteveen+Bos en De Afvalspiegel (2018): Samenstelling ingezameld kunststof/ PMD verpakkin-
   gen, opgesteld in opdracht va het Learning Center Kunststof Verpakkingsafval.




Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer       25 januari 2021                   44/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>bijlage 2 Lijst van gesprekspartners


         Bas Raeijmaekers, gemeente Roosendaal

         Clemens Berntsen, gemeente Arnhem

         Franc Talsma, gemeente Hengelo

         Hans de Raaff, gemeente Borger Odoorn

         Harry Dolfing en Arko Marissen, gemeente De Wolden

         Henny van Eck, gemeente Maastricht

         Hielke van den Brink, PRN, en Hans Koning, FNOI

         Jesper Veldhuizen, gemeente Lisse

         Maarten Goorhuis, NVRD

         Marieke Oteman, gemeente Laarbeek

         Martin Niessink, gemeenten Bronckhorst en Lochem

         Michiel Westerhoff, Circulus Berkel

         Miriam Hall, gemeente Groningen

         Ralf Arents, HVC

         René Huisman, RAD Hoeksche Waard

         Rob Slaats, gemeente Helmond

         Wietske Glandorf, gemeente Oostzaan




      Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer   25 januari 2021   45/50
      Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>bijlage 3 Onderzoeksopdracht en aanpak

        Onderzoeksopdracht
        Onderzoek door middel van literatuurstudie en ervaringen uit de praktijk de voor- en nade-
        len van diftar. Werk de resultaten uit in een zo compleet mogelijk, maar goed leesbare over-
        zichtsrapportage.

        De rapportage is geschikt voor open publicatie waarbij deze:

            a. een overzicht biedt van actuele en relevante bronnen over diftar;
            b. een objectief beeld geeft van de voor- en nadelen van diftar;
            c. inzicht biedt in hoe gemeenten, samenwerkingsverbanden en inzamelaars in de prak-
               tijk met deze voor- en nadelen omgaan;
            d. en een oordeel vormt over de mate van geschiktheid van diftar als instrument voor
               gemeenten en inzamelaar voor het behalen van hun VANG-ambities.

        Wij hebben opdracht vertaalt naar de volgende (sub) onderzoeksvragen:

            1. Welke vormen van diftar worden in Nederland toegepast bij het gemeentelijk afvalbe-
               leid? Om hoeveel gemeenten gaat dit? Wat kenmerkt deze gemeenten?
            2. Wat zijn de doelstellingen en (politiek-bestuurlijke) overwegingen om diftar wel/niet
               in te voeren?
            3. Zijn er gevolgen van de invoering van diftar op afvalscheidingsgedrag en afvalschei-
               ding resultaten, wat zijn deze en welke factoren spelen hierbij nog meer een rol?
            4. Zijn er gevolgen voor de kwaliteit en/of samenstelling van de ingezamelde deelstro-
               men, wat zijn deze en welke factoren spelen hierbij nog meer een rol?
            5. Wat zijn de effecten financieel gezien? Hebben gemeenten met een diftar-systeem ho-
               gere of lagere afvalbeheerkosten (zowel in de afvalstoffenheffing als overige kosten
               die niet worden doorgerekend)? Wat zijn verdere aandachtspunten voor gemeentelij-
               ke financiën bij diftar-systeem? Te denken aan kwetsbaarheid door grondslagerosie
               (diftar-paradox), prijselasticiteit van het tarief en ontwijkgedrag richting buurgemeen-
               ten en de daaraan voor hen verbonden kosten.
            6. Wat is de indicatie van de omvang van en factoren voor ontwijkgedrag door diftar
               zoals zwerfafval, dumpingen en afvaltoerisme? Wat kunnen gemeenten doen om de-
               ze onbedoelde effecten te mitigeren?
            7. In hoeverre zijn de effecten van diftar structureel of tijdelijk? Hoe verhouden de effec-
               ten zich op korte en op lange termijn?

        Afbakening

        Het onderzoek bestaat uit een analyse van openbare bronnen en casuïstiek van enkele gese-
        lecteerde gemeenten en afvalbedrijven.

        Als de (onderzoeks)resultaten van deze onderzoeksmethode niet voldoen om voldoende
        harde conclusies te trekken, of nader onderzoek nodig is, zullen wij dit expliciet aangeven in




     Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer   25 januari 2021                  46/50
     Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>   de rapportage. Het signaleren en benoemen van de ‘kennislacunes’ zien wij als onderdeel
   van de doelstellingen van dit onderzoek.

   Aanpak

   Literatuurstudie
   In deze stap zijn de voor en nadelen van diftar verkent op basis van bureau- en literatuur-
   studie. Het gaat om het documenteren en analyseren van voornamelijk kwantitatieve bron-
   nen met betrekking tot diftar (zoals openbaar toegankelijke afvalcijfers van het CBS), maar
   ook voorgaande onderzoeken en rapportages over diftar in het algemeen. De literatuurstu-
   die is algemeen verkennend van aard en gaat in op de gestelde (sub)deelvragen. Daarnaast
   levert de literatuurstudie een actueel en zo compleet mogelijke lijst van relevante en actuele
   bronnen met betrekking tot diftar in Nederlandse gemeenten. Als beschikbare informaties
   uit de literatuurstudie niet voldoen om voldoende harde conclusies te trekken, of nader
   onderzoek nodig is, zullen wij dit expliciet aangeven in de rapportage. Zoals gezegd zien
   wij het signaleren en benoemen van de ‘kennislacunes’ als onderdeel van de doelstellingen
   van dit onderzoek.

   Interviews met ervaringsdeskundige gemeenten
   Om het onderzoek te verrijken met ervaringen uit de praktijk zijn gesprekken gevoerd met
   beleidsambtenaren van verschillende gemeenten met diftar. Er zijn verschillende gemeenten
   geselecteerd, gemeenten in besluitvorming of start van implementatie, gemeenten met meer
   dan 10 jaar ervaring, gemeenten met minder dan 10 jaar ervaring, en gemeenten die zijn
   gestopt met diftar. Daarnaast zijn contactpersonen benaderd van samenwerkingsverbanden,
   inzamelaars en brancheorganisaties. Veel van de gesproken gesprekspartners hebben jaren-
   lang ervaring in het werkveld van afval en diftar, niet alleen binnen de grenzen van de eigen
   organisatie.

   Integrale analyse en beantwoording onderzoeksvragen
   De resultaten uit de literatuurstudie en gesprekken met ervaringsdeskundige gemeenten
   worden samen geïntegreerd in een zo compleet mogelijk, maar goed leesbare overzichts-
   rapportage, inclusief een managementsamenvatting met de belangrijkste conclusies.




Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer   25 januari 2021                47/50
Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>bijlage 4 Voor- en nadelen van de verschillende vormen van diftar

         De voor- en nadelen van verschillende vormen van diftar zijn uitgewerkt in de NVRD
         Handreiking Diftar, Afval scheiden loont, p. 6 en 7. Hieronder zijn deze voor- en nadelen
         van de verschillende diftar-systemen in een overzicht geplaatst:
         Diftar vorm   Voordelen                                                                  Nadelen
         Volume-       Huishoudens worden door deze systematiek sterk gestimuleerd om             De kans op weerstanden vanuit de bevolking en de gemeenteraad is groter
         frequentie    hun grondstoffen optimaal te scheiden. Zowel het formaat (volume)          bij deze vorm van diftar, waardoor de invoering ervan politiek gezien soms
                       van de container als het aantal keer dat deze aan de weg wordt gezet       lastig is . Goede communicatie over de werking van het systeem en de nut
                       (frequentie) wordt zo veel mogelijk beperkt.                               en noodzaak ervan is essentieel om draagvlak te creëren.


                       Doordat bewoners hun container optimaal zullen vullen voor deze aan        De kosten om deze systematiek op te zetten zijn relatief hoog: het
                       de straat wordt gezet, zullen de inzamelkosten dalen. Er zullen immers     bechippen van minicontainers, toegangscontrole op ondergrondse
                       geen halfvolle containers meer worden aangeboden, waardoor routes          containers, inzamelvoertuigen uitrusten met uitleesapparatuur, software,
                       efficiënter worden.                                                        aanpassing belastingsystematiek, etc.

                       Deze vorm van diftar is al in meer dan 100 gemeenten in Nederland          Deze vorm van diftar is minder geschikt om te combineren met het
                       ingevoerd. Dit betekent dat er veel kennis en ervaring beschikbaar is.     nascheiden van PMD.


         Dure zak'     Aangezien er niet met inzamelmiddelen wordt gewerkt, hoeven deze           Voor deze vorm van diftar is het noodzakelijk dat restafval door middel van
         systeem       ook niet te worden gechipt (mincontainers) of van een paslezer             zakken wordt ingezameld. Wanneer je als gemeente inzamelmiddelen voor
                       (ondergrondse containers) te worden voorzien. Ook hoeven de                restafval hebt die nog niet afgeschreven zijn, is het lastig om over te
                       inzamelwagens niet te worden uitgerust met uitleesapparatuur.              stappen op inzameling door middel van zakken.
                       Hierdoor is deze vorm van diftar relatief goedkoop in te voeren en met
                       het oog op steeds minder restafval ook toekomstbestendig (geen             Een inzameling met zakken lijkt een oplossing die terug gaat naar af,
                       investeringen in inzamelmiddelen nodig).                                   waardoor de invoering van dit systeem politiek lastig kan zijn.


                       Er hoeven geen aanpassingen te worden doorgevoerd in het                   De inzameling van zakken is vanuit arbo-oogpunt minder gewenst.
                       belastingsysteem aangezien de bewoners het variabele deel van de
                       heffing zelf al afrekenen bij aanschaf van de dure zak.
                       Dit systeem werkt zeer volume beperkend, waardoor bewoners sterkt          De inzamelfrequentie van restafval zal in veel gevallen relatief hoog blijven
                       worden gestimuleerd hun afval te scheiden. Bovendien passen grote          (elke 2 weken), waardoor hierop niet bespaard kan gaan worden.
                       stukken restafval (grof afval) niet in de zakken, waardoor dit ook beter
                       wordt gescheiden.
         Gewicht (en   Diftar op gewicht wordt meestal ervaren als een eerlijk systeem.           Het invoeren van een gewichtssysteem is kostbaar: naast het
         frequentie)   Huishoudens worden immers afgerekend op de hoeveelheid restafval           noodzakelijke bechippen van containers, de aanschaf van software en de
                       in kilo’s die ze produceren.                                               aanpassingen in het belastingsysteem, is het installeren van
                                                                                                  weegapparatuur op de inzamelwagens kostbaar. Voor ondergrondse
                                                                                                  containers zijn goede oplossingen nog in ontwikkeling.

                       De combinatie van gewicht en frequentie behaalt goede             Diftar op gewicht (zonder frequentie) heeft weinig invloed op de
                       scheidingsresultaten. Huishoudens worden maximaal gestimuleerd om aanbiedfrequentie van containers, waardoor de besparing op de
                       hun restafval zowel in gewicht als in volume te beperken.         inzamelkosten beperkter is.

                       Diftar op gewicht (zonder frequentie) is meer geschikt om te               De kans op weerstanden vanuit de bevolking en de gemeenteraad is vaak
                       combineren met het eventueel nascheiden van PMD.                           groot bij deze vorm van diftar, waardoor de invoering ervan politiek gezien
                                                                                                  lastig is . Goede communicatie over de werking van het systeem en de nut
                                                                                                  en noodzaak ervan is essentieel om draagvlak te creëren.

                                                                                                  Weegsystemen in (ondergrondse) verzamelcontainers zijn nog in
                                                                                                  ontwikkeling. Gemeenten die diftar op gewicht hebben ingevoerd, hebben
                                                                                                  er dan ook voor gekozen om het afval in verzamelcontainers niet te
                                                                                                  wegen, maar enkel per inworp af te rekenen (frequentie).


            Volume     Draagvlak voor deze (lichte) vorm van diftar zal eenvoudig te verkrijgen Het effect op de hoeveelheid restafval van deze financiële prikkel zal gering
                       zijn. Deze vorm wordt door gemeenten soms gebruikt als opstapje naar zijn in vergelijking met de andere vormen van diftar.
                       een ‘zwaardere’ vorm van diftar.
                       Lage invoerings- en beheerskosten.




      Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer                                     25 januari 2021                                    48/50
      Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>bijlage 5 Verantwoording kwantitatieve analyses

         Peiljaar

                   De kwantitatieve analyses van dit rapport zijn gebaseerd op een gecombineerde da-
                    tabase van drie bronnen: de publicatie afvalstoffenheffing Rijkswaterstaat 2019, CBS
                    afvalcijfers over 2019 en de hoogte van de afvalstoffenheffing zoals gepubliceerd
                    door Coelo.
                   Voor alle drie de bronnen gebruiken wij het peiljaar 2019, dit om een zo zuivere sa-
                    menhang van drie factoren te analyseren: het tariefsysteem in het betreffende jaar,
                    de afvalprestatie en de afvalbeheerkosten. Wat betreft de tariefsystemen en afvalbe-
                    heerkosten zijn er op dit moment al wel publicaties over 2020 beschikbaar. De afval-
                    cijfers van 2020 worden pas in september 2021 gepubliceerd bij het CBS.
         Volledigheid van Data

                   Van alle 355 gemeenten is de afvalstoffenheffing en het tariefsysteem bekend. Van
                    42 gemeenten (waarvan 12 diftar) is geen CBS afvaldata van 2019 beschikbaar. De
                    restafvalprestatie van deze gemeenten maakt geen onderdeel uit van het gemiddel-
                    den zoals gepresenteerd in onze analyse.
                   De afvalcijfers van het CBS zijn niet gecorrigeerd op eventuele mechanische na-
                    scheiding van grondstoffen zoals PMD door verwerkers.
         Labelling gemeenten diftar en gemeentelijke herindeling

                   Wij sluiten aan bij de definities die Rijkswaterstaat hanteert bij het labelen van ta-
                    riefssystemen ‘diftarsysteem’ en niet diftarsysteem’.
                   De gemeenten die per 2019 zijn heringedeeld hebben in onze database een afval-
                    prestatie (Bron: CBS) en één waarde voor de afvalbeheerkosten (Bron: Coelo). De
                    Rijkswaterstaat publicatie toont in veel gevallen nog verschillende tariefsystemen
                    per voormalige deelgemeenten.
                   Als heringedeelde gemeenten verschillende tariefsystemen hanteren labelen wij hen
                    als ‘verschillende diftar systemen’ (Beekdaelen). Of ‘verschillende systemen’ (Het
                    Hogeland, Midden-Groningen, Groningen, Vijfheerenlanden, Westerwolde). De ca-
                    tegorie ‘verschillende systemen’ labelen we niet als ‘diftar gemeenten’, als niet alle
                    voormalige gemeenten een diftar systeem kenden. Rijkswaterstaat rekent een deel
                    van de gemeente wel toe als ‘diftar’ gemeenten, dit verklaart een kleine afwijking in
                    de percentages.




      Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer     25 januari 2021                49/50
      Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>bijlage 6 Figuur ontwikkeling diftar 1999-2019

         Bron: COELO




      Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer   25 januari 2021   50/50
      Beschrijvend onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>