<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Reactienota Beleidskader
Initiatieven grootschalige
opwekking wind- en
zonne-energie
Gemeente Duiven




Gemeente Duiven, 30 november 2021
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inhoud
1.     Aanleiding reactienota .................................................................................................................... 2
     1.1      Doelstelling en opbouw reactienota ....................................................................................... 2
2.     Verslagen informatiebijeenkomsten .............................................................................................. 3
     2.1      Verslag van vragen en discussies tijdens de informatiebijeenkomst voor grondeigenaren .. 3
     2.2 Verslag informatiebijeenkomst voor inwoners en overige belanghebbenden ............................ 6
3.     Adviezen ........................................................................................................................................ 10
4.     Zienswijzen en beantwoording ..................................................................................................... 18




                                                                                                                                                         1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>   1. Aanleiding reactienota
Op 12 mei 2020 heeft de gemeenteraad van gemeente Duiven besloten de ontwikkeling van
zonneparken en windturbines mogelijk is in het gemeentelijk geschikte zoekgebied in en rond
InnoFase/Centerpoort-Noord.

Het goed plannen en inpassen van locaties en het begeleiden van het proces rond de
totstandkoming van zonneparken en windturbines is een belangrijke taak. Door duidelijke
voorwaarden te stellen aan projectontwikkelaars, wil de gemeente Duiven zoveel mogelijk houvast
bieden aan grondeigenaren, bewoners en ondernemers. Deze voorwaarden zijn opgenomen in het
ontwerp ‘Beleidskader Initiatieven grootschalige opwek wind- en zonne-energie gemeente Duiven’ .
De ‘Ruimtelijke studie zon en wind gemeente Duiven’ van SAB en Pondera is ook onderdeel van dit
beleidskader.

Het ontwerp-Beleidskader is op 19 mei 2021 gepubliceerd. Inwoners en andere belanghebbenden
hebben de gelegenheid gekregen om in de periode tot 14 juli 2021 zienswijzen in te dienen.
Daarnaast zijn er informatiebijeenkomsten gehouden op 3 en 16 juni 2021.

   1.1 Doelstelling en opbouw reactienota
Deze reactienota geeft in hoofdstuk 2 een indruk van de informatiebijeenkomst voor
grondeigenaren en de brede informatiebijeenkomst. Hoofdstuk 3 toont het gezamenlijke advies van
de Erfgoedcommissie Duiven-Zevenaar en het Gelders Genootschap en de reacties van Provincie
Gelderland en de gemeente Rheden. In hoofdstuk 4 staan de overige ingebrachte zienswijzen. en is
de reactie en beoordeling van de gemeente Duiven hierop te lezen, met de eventuele wijzigingen in
het beleidskader en de ruimtelijke studie.




                                                                                                2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>    2. Verslagen informatiebijeenkomsten
Na bekendmaking van het ontwerp beleidskader zijn er twee bijeenkomsten georganiseerd. De
eerste informatiebijeenkomst op 3 juni 2021 was specifiek voor grondeigenaren in het
voorkeursgebied InnoFase/Centerpoort-Noord. Alle grondeigenaren zijn hier per brief voor
uitgenodigd.

Vervolgens is er een brede informatiebijeenkomst georganiseerd op 16 juni 2021. Deze
informatiebijeenkomst is onder de aandacht gebracht via social media, de website
www.samen1nergie.nl en de gemeentebladen van Duiven, Westervoort, Rheden en Zevenaar. Een
ieder was welkom tijdens deze bijeenkomst.

In beide bijeenkomsten is het beleidskader en de ruimtelijke studie gepresenteerd en was er ruimte
voor vragen, zorgen en suggesties.

    2.1 Verslag van vragen en discussies tijdens de informatiebijeenkomst voor
        grondeigenaren

Datum: 3 juni 2021
Locatie: digitaal (Teams)
Aantal deelnemers: 10

Aanvullende informatie: powerpoint-presentaties gemeente en onderzoeksbureau SAB/Pondera.

Vraag: Het lastig worden met de komst van zonne- en windparken om de kwaliteit van het landschap
en de biodiversiteit te verbeteren. Klopt dat?

    •   Er is geprobeerd te zoeken naar hoe het landschap en de natuurwaarde in het gebied verder
        kan worden versterkt dan nu het geval is. Het voorgestelde landschappelijke raamwerk zoals
        gepresenteerd (zie slides SAB/Pondera) ligt er op dit moment nog niet. Het is belangrijk dat
        als je zonnevelden plaatst, het gebied ook ecologisch beheerd wordt, zoals met kruidenrijk
        grasland.
    •   We begrijpen goed dat de eventuele komst van zonneparken of windturbines zeer ingrijpend
        zijn in het landschap. We hebben alleen wel de opgave gekregen om te kijken hoe we
        grootschalig duurzaam energie kunnen gaan opwekken met de bewezen technieken voor
        zonneparken en windturbines. De gemeente Duiven heeft met andere regio-gemeenten en
        de provincie vastgesteld dat het gebied op en rond InnoFase/Centerpoort-Noord de meest
        passende plek zou zijn hiervoor. En nu willen we met grondeigenaren, inwoners en overige
        belanghebbenden in gesprek over hoe dit op een zo acceptabel mogelijke manier kan.

Vraag: We zijn benaderd door de gemeente voor uitbreiding industrie. Eventuele uitbreiding zou op
onze gronden kunnen. Nu is de optie er dus ook voor deze zon/wind plannen, zoals windturbines,
maar dat kan niet allebei tegelijk en bovendien zou uitbreiding effect hebben op deze mogelijkheden
voor zon/wind. Wordt dat goed afgestemd binnen de gemeente?

    •   Uiteraard is er intensief contact met collega’s die bezig zijn met bedrijventerreinen. Begin
        2022 neemt de gemeenteraad een definitief besluit over uitbreiding van Centerpoort-Noord.
        Mocht die uitbreiding er komen dan moeten eventuele projectontwikkelaars voor zon/wind



                                                                                                  3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>        zich uiteraard houden aan de minimale afstandseisen tot deze gebouwen. Bovendien wordt
        van nieuwe bedrijven geëist dat zij aan opwek van duurzame energie doen.

Vraag: Het lijkt alsof er in de presentatie geen rekening gehouden wordt met de gezinnen die in het
zoekgebied wonen. Ik ben al eerder benaderd door bedrijven die zonneparken willen plaatsen, maar
heb tot nu toe nog niks van de gemeente gehoord.

    •   Begrijpelijke zorg. Er is in Nederland strenge wetgeving over waar wel en niet wind- en
        zonneparken geplaatst mogen worden. De GGD houdt bijvoorbeeld ook behoorlijk de vinger
        aan de pols over de geluidsnormen en andere gezondheidsnormeringen. Er zullen dus nooit
        windturbines of zonneparken worden geplaatst die niet aan die normen voldoen.

Vraag: Er wordt over draagvlak van bewoners gesproken. Maar veel bewoners wonen op afstand
terwijl wij in het gebied wonen. Hoe kan het dat er op de kaartjes dingen zijn ingetekend op mijn
percelen terwijl ik daar nog niks vanaf weet?

    •   De ingetekende plekken zijn plekken waar wet- en regelgeving het zou toelaten dat er zich
        initiatieven voor windturbines of zonneparken melden. Maar: de grondeigenaar heeft altijd
        het laatste woord; die mag zelf beslissen of hij toestemming geeft aan eventuele
        initiatiefnemer(s). Zo niet, dan komt er ook geen windturbine of zonnepark. Bovendien zal er
        altijd op projectniveau (dus per initiatief) nog apart, nader onderzoek moeten worden
        gedaan wat precies de effecten op de omgeving zijn (overlast, gezondheidseffecten
        bewoners, effect op natuur etc). Dit is wettelijk verplicht.

Vraag: Wordt ook onderzocht hoe de biodiversiteit er 25 jaar na plaatsing aan toe is? (als
zonneparken en windturbines weer worden afgebroken)

    •   Er is niet op voorhand onderzocht in deze studie hoe het gebied er over 25 jaar uit moet
        zien, dat is afhankelijk van hoe de grond dan gebruikt gaat worden.
    •   Je kunt afspraken maken in overeenkomsten met initiatiefnemers over hoe het gebied weer
        opgeleverd moet worden.
    •   Verder blijft het landschappelijke raamwerk er wel liggen

Vraag: Wat gebeurt er als een initiatiefnemer failliet gaat? Wie brengt ons perceel dan weer in oude
staat terug? En is het een optie dat daarvoor een verzekering wordt genomen om dat te laten
dekken?

    •   Dat is de reden dat per initiatief de financiële haalbaarheid aangetoond moet worden. Dit is
        onderdeel van het ontwerp-beleidskader.
    •   Het voorstel voor een regeling hierop nemen we mee.
    •   Een andere grondeigenaar geeft aan dat hij in het contract met de initiatiefnemer heeft vast
        laten leggen dat er jaarlijks van de opbrengst geld apart wordt gezet op een speciale
        rekening (met behulp van een notaris) waar niemand bij kan. Dit geld wordt dan gebruikt om
        de windturbine of het zonnepark weer op te ruimen als het contract afloopt.
    •   Vraag die nog verder uitgezocht kan worden is of het inderdaad zo is dat als een
        initiatiefnemer failliet gaat en een ander bedrijf het park/windturbine overkoopt, zij dan ook
        de voorwaarden automatisch overkopen.

Vraag: Hoe kan het woongenot van bewoners van het gebied InnoFase/Centerpoort-Noord worden
behouden in deze scenario’s?



                                                                                                    4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>   •   Hierover kunnen gesprekken worden gevoerd met bewoners van het gebied. Het
       landschappelijk inpassingsplan zou daarop aangepast kunnen worden. We nemen deze
       suggesties mee t.b.v. het ontwerp-beleidskader.

Vraag: Is het mogelijk dat de gemeente de directe bewoners en grondeigenaren in het gebied
persoonlijk op de hoogte houden van de ontwikkelingen?

   •   Het beleidskader moet nog door de raad worden vastgesteld eind dit jaar. Tot half juli 2021
       is het nog mogelijk zienswijzen in te dienen. Alle input wordt samengevat en meegenomen
       in een reactienota die ook naar de Raad gaat.
   •   Het is gangbaar dat initiatiefnemers zich zelf kenbaar maken. Nogmaals, de gemeente zelf
       geen initiatief nemen voor zon of windparken in het gebied. Dit is aan de grondeigenaren
       zelf of aan projectontwikkelaars, en in het laatste geval nemen die dus contact op met de
       grondeigenaren om te kijken of die daarvoor open staat. Zo nee, dan komt er dus ook geen
       zon of windpark op een perceel.
   •   Wat de gemeente wél doet is beoordelen of eventuele initiatiefnemers, in het geval de
       grondeigenaar mee wil werken, voldoet aan de voorwaarden die zijn gesteld in het
       beleidskader.
   •   Als er een zorg is dat er allerlei initiatiefnemers tegelijk zich melden, waarvan niet duidelijk is
       wie het zijn, dan kan de gemeente daar wel duidelijkheid in geven. Op dit moment zijn er 3
       partijen bekend bij de gemeente die van plan zijn initiatieven in te dienen:
            o IXZON
            o Dutch Solar Parks
            o Sunvest
       Ze hebben waarschijnlijk al contact gezocht met een aantal eigenaren in het gebied,
       misschien zijn er al onderhandelingen gaande of zijn er zelfs al contracten gesloten. Het
       beleidskader eist echter dat ze ook in gesprek gaan met omwonenden, dus dat zullen ze ook
       moeten doen.

Vraag: Hoe wordt het lokaal eigendom in de praktijk geregeld?

   •   Initiatiefnemers moeten aantonen hoe zij het streven naar 50% lokaal eigendom hebben
       vormgegeven, omdat dat in het beleidskader is opgenomen. De projectontwikkelaars
       anticiperen daar ook al op.
   •   Op dit moment is er al een initiatief voor een energiecoöperatie in de regio. Dat vinden
       projectontwikkelaars prettig, omdat dan makkelijker aan die voorwaarde voor lokaal
       eigendom kan worden voldaan.
   •   Het kunnen bewoners van de gemeente Duiven zijn of een omwonenden regeling in het
       gebied. Het geld dat het project oplevert vloeit dan deels lokaal terug. Hoe dit wordt geld
       besteed word dan in gesprek met bewoners besproken bij de participatierondes. De direct
       omwonenden moeten daarin zeker gehoord worden.

Vraag: De bal komt nu erg bij de grondeigenaren te liggen. Initiatiefnemers kloppen bij ons aan en
beloven een zakje geld, maar wij moeten er zelf voor waken dat we niet met de verkeerde partijen in
zee gaan of te weinig geld krijgen. Is er niemand vanuit de gemeente die ons daarbij kan helpen om
te voorkomen dat we allemaal met verschillende partijen en onder verschillende voorwaarden in zee
gaan?




                                                                                                        5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>    •   De gemeente zal daar kritisch bij mee kijken en ingrijpen om die duidelijkheid te verschaffen
        als blijkt dat er veel verschillende partijen zijn. Maar de gemeente gaat daar niet op
        voorhand op sturen.
    •   Mochten grondeigenaren wel de hulp van de gemeente nodig hebben in het proces met de
        initiatiefnemers, dan zijn ze altijd vrij die te vragen.

Vraag: Is de gemeente actief om initiatieven binnen te halen?

    •   Nee de gemeente probeert zelf geen zon- of windinitiatieven binnen te halen.

Vraag: Lusten voor velen en lasten voor een aantal. We wonen hier met 5 à 6 gezinnen in de straat
(Kivietstraat) en voor ons voelt het toch alsof er zonder overleg met ons ideeën worden gemaakt
voor dit gebied. Wij moeten straks maar zien hoe het eruit komt te zien. We staan daardoor ook nog
eens zelf aan de lat in de gesprekken met initiatiefnemers, omdat de gemeente zich op dat punt
terugtrekt.

    •   De gemeente gaat in het proces tussen grondeigenaar en initiatiefnemer inderdaad niet
        sturen, tenzij er volstrekte onduidelijkheid is en jullie als grondeigenaren niet weten waar
        jullie aan toe zijn. Dan kun je bij de gemeente aankloppen.
    •   Verder willen we nogmaals benadrukken dat er strenge voorwaarden zijn opgenomen in het
        beleidskader die van initiatiefnemers eisen dat de direct omwonenden, zoals aan de
        Kivietstraat, een belangrijke stem krijgen (wensen, bedenkingen, etc). Hier controleert de
        gemeente strikt op dat ze dit ook daadwerkelijk doen. Naast wensen die de initiatiefnemers
        kunnen inwilligen kunnen er ook wensen zijn waarvoor je bij de gemeente aan moet
        kloppen.



2.2 Verslag informatiebijeenkomst voor inwoners en overige belanghebbenden
Datum: 16 juni 2021
Locatie: digitaal (Teams)
Aantal deelnemers: 16

Aanvullende informatie: Powerpoint-presentaties gemeente en onderzoeksbureau SAB/Pondera.

Vraag: In het beleidskader wordt verwezen naar een bijlage op p. 23. Deze pagina ontbreekt, als ook
de bijlage.

    •   Er wordt verwezen naar de verdiepende ruimtelijke studie over InnoFase/Centerpoort-
        Noord rapport van SAB/Pondera. Dat rapport is hier te vinden: https://samen1nergie.nl/wp-
        content/uploads/2021/05/ruimtelijke-studie-zon-en-wind-Duiven.pdf

Vraag: In het beleidskader wordt gesproken over de ‘directe omgeving’, waarbij een onderscheid
wordt gemaakt tussen windturbines en zonnevelden. Bij windturbines hoort een bandbreedte van
1,2 tot 1,6 km. Voor zon van 600 tot 800 meter. Het zou onze voorkeur hebben daar concreter in te
zijn in het beleidskader, omdat het anders tot discussies gaat leiden.

    •   Deze suggestie nemen we mee in de reactienota. Zie antwoord respondent 4, Beleidskader,
        antwoord 6.

Vraag: Wij hebben een initiatief langs de snelweg. Als daaromheen een cirkel van … meter (niet te
verstaan in opname) wordt getrokken, dan liggen daarbinnen alleen bedrijven en geen huizen. Dat
geeft een hele andere dynamiek qua communicatie. Hoe staat de gemeente daar in?

                                                                                                    6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>    •   Het gaat om het betrekken van de directe omgeving. Dat kunnen ook bedrijven zijn.

Vraag: Valt onder de straal van omwonenden ook de nieuwbouwwijk Ploen-Noord?

    •   Bij windturbines geldt een grotere straal waarbinnen huizen ‘omwonenden’ genoemd
        worden dan bij zonneparken. In geval van windturbines ligt niet alleen de wijk Ploen-Noord
        binnen die straal van ongeveer 1,5km (afhankelijk van hoogte en gemeten vanaf de exacte
        plek van de windturbine).
    •   Een vertegenwoordiger van de energiecoöperatie geeft aan dat het hem opvalt dat er
        binnen die 1,5 km gelukkig relatief weinig mensen wonen ten opzichte van andere delen van
        Nederland.

Vraag: Als ik het goed heb gelezen is er in het beleidskader niet specifiek aandacht voor innovatie?

    •   Dat klopt. We gaan in het beleidskader uit van zonne- en windenergie, omdat dit op dit
        moment de bewezen technieken zijn en dit ook in lijn is met het Klimaatakkoord en de
        opdrachten voor de RES.
            o Maar is het mogelijk in het beleidskader iets op te nemen dat maakt dat
                initiatiefnemers worden uitgedaagd ook op het gebied van zonne- en windenergie te
                innoveren? Bijvoorbeeld als het gaat om de techniek die je kunt gebruiken, de vorm,
                en de landschappelijke inrichting. En deze aspecten hoeven niet per definitie
                duurder te zijn, zoals vaak wordt gedacht.
                     ▪ We nemen de suggestie mee.

Vraag: Het verdient de voorkeur om het landschappelijk raamwerk te versterken en verbinding met
toerisme te maken. Dit past binnen de huidige visie van de gemeente om meer met toerisme te
doen. Wordt dit gedeeld door de gemeente en zo ja, kan dit ook als aparte passage in het
beleidskader, waarmee het een integraal beleidskader wordt, voor zon en wind?

            o  We helpen de initiatiefnemers ermee, omdat het duidelijker wordt wat wordt
               verwacht. En de energiecoöperatie kan een bijdrage leveren, samen ook met
               provincie.
    •   SAB: Zeker de zones langs het bedrijventerrein, door het bedrijventerrein en langs de Wijde
        Wetering, lenen zich goed voor een recreatief wandelpad.
           o Dank voor de reactie. Ik doelde meer op recreatie waarbij de verbinding wordt
               gelegd tussen Westervoort, Duiven en Zevenaar, en waarbij de mooie omgeving
               meer onder de aandacht wordt gebracht van toeristen die vanaf de Veluwe de IJssel
               oversteken. Dus dat het beleidskader ook echt economie en toerisme meeneemt.

Vraag: Zijn in de berekeningen opstelmogelijkheden voor windturbines ondergeschikt aan
zonnevelden? Om maximaal te profiteren van duurzame energie zou er twee keer zoveel vermogen
voor wind moeten zijn dan voor zon. Dit vraagt de minste aanpassing aan het energienet.

    •   Er zijn geen windturbines opgeofferd ten faveure van zon. Er is in de scenario’s uitgegaan
        van de maximale hoeveelheid windturbines (die past bij de verschillende hoogtes) in het
        gebied en daar zijn de zonnevelden als het ware bij ‘gelegd’.

Vraag: Waarom zijn de opbrengsten van de zonnevelden in de scenario’s Zuid-gericht berekend en
niet volgens de Oost-West opstelling? Oost-West opstellingen geven iets minder opbrengst maar
minder piekbelasting op het net. Vanwege die piekbelasting van Zuid-gerichte opstellingen worden
zonnevelden aangesloten voor minder capaciteit dan ze maximaal kunnen opbrengen. Alternatief is
‘cable-pooling’ met windturbines, of dus een Oost-West-opstelling.

                                                                                                       7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>   •   Met betrekking tot de toekomstbestendigheid van het elektriciteitsnet zijn we in gesprek
       met Liander. Daarnaast zijn we een onderzoek gestart naar mogelijkheden van een
       ‘energiehub’ op InnoFase.
   •   Oost-West opstelling heeft grote impact op thema's als biodiversiteit, bodemgesteldheid,
       waterberging etc. Met een meer zuidelijke opstelling krijgt de natuur meer de ruimte.
           o Ik wil de gemeente graag meegeven dat halfdoorlatende panelen ook een optie zijn
               en goed zijn voor de biodiversiteit. Daar kun je zelfs fruit onder kweken, dat doet
               een kweker Groessen of Loo al!
   •   Verder hebben we in het beleidskader voor deze, in feite ‘Zuid-Oost’, opstelling gekozen,
       omdat we vanuit het oogpunt van landschappelijke inpassing de verkavelingsrichting willen
       volgen. Doordat het niet een precieze Zuid-opstelling is, is het energetisch verschil niet
       groot.
           o De verkavelingsrichting kun je ook volgen met velden die in die richting gelegd zijn,
               maar waarop de panelen dan in een andere richting staan. Oost-West panelen
               worden veel platter gelegd dan Zuid-gerichte panelen. Dus het valt ook nog eens
               minder op.
   •   Wat we ook belangrijk vinden als gemeente, is dat niet iedere initiatiefnemer de panelen in
       een andere optelling legt. Dus dat het wel een geheel blijft.
           o Gaat de gemeente dat afdwingen?
                   ▪ Ja, via dit beleidskader.

Vraag: We hebben het over zoekgebieden, maar ik weet niet hoeveel windturbines daar gepland
zijn?

   •   Dat wordt in de presentatie van SAB/Pondera nader toegelicht. Er zijn vooralsnog geen
       nieuwe windturbines gepland.

Vraag: Is de energiecorporatie waarover gesproken wordt alleen voor Duiven en Westervoort of is
die Liemers breed? Want Zevenaar heeft ook zijn eigen zoekgebieden….

   •   Alle gemeenten hebben ingestemd met het zoekgebied waar we het hier over hebben. Ook
       door Zevenaar wordt dat onderschreven. Slechts een klein gedeelte van het zoekgebied
       beslaat Zevenaar. Zevenaar heeft overigens besloten dat ze daar op korte termijn nog geen
       invulling aan gaan geven.
   •   Er zijn in andere Liemerse gemeenten ook initiatieven voor energiecorporaties, maar die zijn
       nog niet zo concreet in oprichting als in Duiven en Westervoort. Ze hebben ook geprobeerd
       het samen op te pakken vanuit de Liemers, maar dat gaat op korte termijn nog niet lukken.
       De contacten met andere Liemerse gemeenten hierover worden wel warm gehouden.
   •   Hoewel de energiecorporatie voor zowel Duiven en Westervoort en zelfs de hele Liemers is,
       moet worden opgemerkt dat dit beleidskader alleen door het college en de raad van Duiven
       wordt vastgesteld. Dit komt omdat het zoekgebied InnoFase/Centerpoort-Noord
       grotendeels op Duivens grondgebied ligt.

Vraag: Een aantal mensen uit Duiven en omgeving draaien al een tijdje mee in de
Omgevingsadviesraad voor de windturbines die door het Waterschap geplaatst worden. Daar
worden dezelfde vragen gesteld als hier en ook gesproken over de landschappelijke inpassing,
gebiedsfonds, en gesproken met omwonenden. Kan dat niet samen? Doen we geen dingen dubbel?

   •   Daar hebben we als gemeente zeker naar gekeken en krijgt ook aandacht in de ruimtelijke
       studie van SAB. Maar wat we niet willen is dat we het Waterschap voor de twee

                                                                                                     8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>        windturbines die ze volgend jaar gaan plaatsen afhankelijk maken van nog meer nieuwe
        initiatieven, waarvan we nog helemaal niet zeker weten of ze er wel of niet gaan komen. Ze
        hebben nu al verplichtingen via de Omgevingsadviesraad, waar wij overigens ook als
        gemeente in deelnemen als toehoorder. Die betreffende collega, landschapsdeskundige,
        heeft overigens ook bijgedragen aan dit beleidskader. Dus er wordt wel meegekeken.

Vraag: Het voelt dubbel dat er aan de ene kant al heel goed na is gedacht over het beleidskader,
maar dat er aan de andere kant voor initiatiefnemers bijna geen ruimte meer over is voor eigen
invulling. Alles ligt al vast.

    •   Het beleidskader is geen wetgeving, dus er blijft in concrete gevallen ruimte voor andere
        ideeën of verbeteringen in de ogen van de gemeente.
    •   Een vertegenwoordiger van de energiecoöperatie geeft aan dat hij daarom ook de
        opmerking over innovatie had gemaakt. Niet alleen in technische zin, maar in brede zin. Dus
        ook op het gebied van landschapsinrichting. Als je met omwonenden, energiecoöperatie, en
        de initiatiefnemer(s) bij elkaar gaat zitten dan kom je misschien wel tot nieuwe, creatieve
        oplossingen waar in het beleidskader nog niet eens aan gedacht is. Wat wel fijn is aan deze
        presentatie vanavond is dat we wat beelden hebben kunnen zien van hoe het in theorie kán
        worden.

Opmerking van de vertegenwoordigers van de energiecoöperatie: Iedereen die is geïnteresseerd in
Energie De Liemers, coöperatie voor Zevenaar, Westervoort en Duiven, jullie zijn allen welkom!
www.energiedeliemers.nl. Vragen over de coöperatie kunnen naar info@energiedeliemers.nl.




                                                                                                     9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>  3. Adviezen

Gezamenlijk advies van de Erfgoedcommissie Duiven-Zevenaar en het Gelders Genootschap
   1. In algemene zin heeft de commissie waardering voor het feit dat het beleidskader leunt
      op een ruimtelijk kader en dat gekozen is voor concentratie. De relatie met de energie-
      infrastructuur is daarbij een belangrijk aandachtspunt. Wel wordt opgemerkt dat de
      commissie over een dergelijke grootschalige ontwikkeling met grote impact op de (wijde)
      omgeving graag in eerder stadium had geadviseerd. In algemene zin worden twee grote
      zorgpunten geconstateerd:
   - Het landschappelijk kader is niet sterk genoeg en stimuleert medegebruik en
      dubbelgebruik van het gebied onvoldoende.
   - De interferentie (visuele onrust) die ontstaat door de plaatsing van turbines van
      verschillende grootte in een relatief klein gebied.

In onderstaande notitie wordt puntsgewijs meer in detail ingegaan op deze aspecten.
Vooraf: Enerzijds is gekeken of de ruimtelijke kwaliteit voldoende geborgd is in het beleidskader,
zodanig dat bij nadere uitwerking nieuwe ontwikkelingen met ruimtelijke kwaliteit ontworpen
kunnen worden. Anderzijds is geconstateerd dat de verdiepende studie “Ruimtelijk studie zon en
wind Duiven” (SAB/Pondera) die onderdeel uit maakt van het beleidskader, al redelijk concreet is.
Sommige inpassingsprincipes staan ruimtelijke kwaliteit in de weg.
Wij waren graag in de gelegenheid geweest eerder een dialoog aan te gaan over het beleidskader
en de ruimtelijke studie, dat was wellicht constructiever geweest.

    2. Het landschappelijk raamwerk gaat uit van beleid dat gericht is op buitengebied met
       landelijke functies. Daarentegen is de voorgenomen concentratie van zon- en windenergie
       in WZ5 een transformatie naar een energielandschap dat vraagt om een
       gebiedsontwikkeling.
       Het voorgestelde landschappelijke raamwerk oogt mager en de diverse koppelkansen
       worden onvoldoende ingezet en/of toegelicht.
       Het gaat hier om een verstedelijkingsopgave dichtbij de rivier en de kernen die meer
       vraagt dan alleen inpassing conform de aanbevelingen van het LOP.
       Het open landschap komt op veel grotere afstand te liggen van de kernen. De barrière
       werking is een aanslag op de leefbaarheid van de kernen Duiven en Westervoort.
       Een robuust landschappelijk raamwerk is noodzakelijk.
       Inzet op recreatief medegebruik is van belang: transformatie naar een gebied dat
       dooraderd wordt door verschillende soorten recreatieve routes (lopen, fietsen, evt.
       watergebonden).
       Gemist wordt een o.a. een recreatieve route van de Giesbeeksestraat/Jochemstraat naar
       de Brinkenweg / Lathumse Bandijk en langs de Wijde Wetering.
    3. Alle mogelijkheden voor meervoudig ruimtegebruik verdienen onderzoek.
       In de ruimtelijke studie is vooral verbetering van de biodiversiteit uitgewerkt.
       Te denken valt aan ook bv waterretentie, kleinschalige stadslandbouw/volkstuinen,
       recreatie/manege etc. zodat een landschapspark ontstaat met circulaire en duurzame
       economie als thema (bijv. Landschafspark Duisburg-Nord)
       Plant InnoFase (waterzuivering) niet weg maar betrek ze in deze ontwikkeling. Laat ze zich
       van hun beste kant tonen (voorkant i.p.v. achterkant).
       Maak een aantrekkelijk overgangsgebied naar Lathum voor uitloopfuncties voor de
       omliggende kernen.
    4. Bij een dergelijke grootschalige gebiedsontwikkeling passen landschappelijke
       begrenzingen, zoals sloten, geen 2 meter hoge hekwerken.

                                                                                                 10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>   5. Deze ontwikkeling vraagt om een overkoepelende en integrale visie voor het open
       komgebied ten noorden van de A12, zijnde een landschappelijk samenhangend gebied,
       waarin de energie-opgave met buurgemeenten wordt bezien naast andere ruimtevragen
       (verduurzaming landbouw, waterbuffering, uitloopgebied van aangrenzende gemeenten
       met verbindende langzaam verkeerroutes naar de Veluwe, ecologisiche verbindingen,
       implicaties doortrekken A15, etc.).
       Wat is de relatie met o.a. Rivierklimaatpark IJsselpoort, windturbines Angerlo?
       De kom functioneert als de longen van de KAN regio en de openheid blijkt zeer kwetsbaar.
       Betrek boeren in het gesprek.
UITVOERINGSSTRATEGIE LANDSCHAPPELIJK RAAMWERK
   6. Een Uitvoeringsstrategie voor gebiedsontwikkeling ontbreekt.
   7. Respondent adviseert eerst de hoofdstructuur te realiseren voordat de invulling met zon
       en wind start. Hierdoor blijft het open landschap afleesbaar voordat het zich vult met
       zonnevelden.
   8. De bestaande infrastructuur bestaat uit smalle wegen.
       Wat is de ontginningsas van het gebied? Kan deze as een nieuwe, aantrekkelijke en
       misschien zelfs wel een hoger gelegen hoofdroute door het gebied worden (bijvoorbeeld
       een dijk als ontwerpmiddel)?
   9. Tekstvoorstel p. 14: ‘… wordt van initiatiefnemers verwacht dat hun project een goed
       landschappelijk inpassingsplan met ruimtelijke kwaliteiten bevat…..’.
INPASSINGSPRINCIPES ZONNEVELDEN
   10. Positief is de keuze voor (gedraaide) noord-zuidopstelling vanwege de bereikbaarheid van
       de bodem voor zon en regen (bodemleven).
   11. Op p. 18 staat: de hoogte van de zonnepanelen is maximaal 1.80 meter. Deze hoogte past
       bij het open karakter van het kommenlandschap.
       Respondent geeft aan dat dat alleen klopt bij de randvoorwaarden voor afstand tussen
       openbare weg en het eerste zonnepaneel. 1.80 meter is boven ooghoogte, 1.50 onder
       ooghoogte. Om het open kommenlandschap afleesbaar te maken moeten de bomenrijen
       in de verte zichtbaar zijn. Daar voldoen niet alle profielen aan.
       Respondent geeft aan dat er is gekozen voor ‘groene gangen’. Men zal kijken naar
       struweel boven ooghoogte op korte afstand, naar de lucht of toppen bomen. De openheid
       zal hierdoor niet afleesbaar zijn.
       Respondent adviseert grotere afstanden (betekent minder energieopbrengst) of een
       maximale hoogte van 1.50 meter, boven ooghoogte. Deze hoogte is beter passend in het
       open kommenlandschap. Dat betekent aanpassing van de energieproductie.
   12. Struweel van 5 meter hoog en breed is niet passend in het kommenlandschap. Deze
       hoogte belemmert het vergezicht.
       In een energielandschap mogen zonnevelden op afstand best gezien worden. Beplanting
       en beheer om zicht op stellages te ontnemen die niet hoger wordt dan hoogte
       zonnepanelen.
   13. Onwenselijk om struweel te plaatsen ter hoogte van de langgerekte, noord-zuid gerichte
       perceelgrenzen om oorspronkelijke landschap afleesbaar te maken.
   14. Onderverdeling zonnevelden in 10 ha te grootschalig. Aansluiten bij huidige
       perceelgrootte van 2,5 tot 4 ha (60-100 meter breed).
   15. P. 15: verhouding 80-20 verduidelijken. Wat hoort bij techniek?
   16. Respondent adviseert een percentage op te nemen voor blijvende natuur- en
       landschapsversterking, bv 10%. De begrenzing van het landschappelijk raamwerk is niet
       duidelijk aangegeven.
INPASSINGSPRINCIPES WINDTURBINES
   17. Er is weinig aandacht voor de ruimtelijke impact van windturbines.
       Iets terug doen voor het landschap (natuur en cultuurhistorie) kan acceptatie vergroten.


                                                                                              11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>   18. Windturbines zijn landschap overstijgend. Ze zijn ruimtelijk niet in te passen.
   19. De groepering van windturbines in WZ5 zal altijd visueel onrustig beeld geven. Voorkom
       erger. Advies om nieuwe windturbines op dezelfde hoogte te houden als de nog te
       plaatsen windturbines van het waterschap (scenario 1 en 2).
   20. Onderzoek de ruimtelijke impact in de landschap overstijgende gebieden, met name bij
       woningen en vanuit waardevolle gebieden en landschappen.
   21. P. 16 beleidskader, stap 2: ‘in gesprek met omgeving’
       ‘omgeving’ definiëren. Advies om bij windturbines 10 maal tiphoogte aan te houden.
   22. Projectgebied bij zon- en windinitiatieven definiëren. Bij wind zou het WZ5 kunnen zijn.
   23. Goede visualisaties geven een realistisch beeld.
   24. Hoe groter de impact, hoe groter de landschapspijn, hoe meer landschappelijke en
       kwaliteitsbijdragen verwacht mogen worden, zowel binnen als buiten het projectgebied.
       Pleit voor een apart Landschapsfonds op te richten om landschappelijke en
       kwaliteitsbijdragen te borgen en te realiseren.
RICHTLIJNEN VOOR HET PROCES VAN CONCRETE INITIATIEVEN
   25. P. 16 beleidskader. De richtlijnen voor het proces van concrete wind- en zonprojecten zijn
       in dit hoofdstuk nog onvoldoende beschreven. Dit geldt met name voor windprojecten.
       Aanvulling met onder andere eerdergenoemde punten is wenselijk.
   26. P. 16 beleidskader, stap 3: “De gemeente toetst het projectvoorstel aan het beleidskader”
       In deze fase zal de commissie Ruimtelijke Kwaliteit en de Erfgoedcommissie om een
       onafhankelijk advies gevraagd worden in het kader van de omgevingsvergunning. Bij
       voorkeur worden de commissies, in mandaat, in een zo vroeg mogelijk stadium betrokken
       (stap 2) om tijdig de ruimtelijke kwaliteit te borgen. Een vermelding bij stap 2 en 3 is
       wenselijk.

Reactie gemeente
   1. De keuze van de gemeenteraad voor clustering en concentratie is in mei 2020 al
        genomen. Dit was ook het vertrekpunt vanuit de lokale inbreng in de RES 1.0. En dit is ook
        opgenomen in de (ontwerp) Omgevingsvisie.
LANDSCHAPPELIJK GROENBLAUW RAAMWERK
   2. Het landschappelijk raamwerk is gebaseerd op de onderliggende landschapsstructuren:
        de wegen en weteringen. Dit zijn de structuren die het verhaal vertellen van het ontstaan
        van het landschap in Duiven. In het kommenlandschap zijn die landschapsstructuren
        zichtbaar door de begeleidende beplanting.
        In het Landschapsontwikkelingsplan en het (ontwerp-)Omgevingsvisie Duiven is de
        ambitie vastgelegd dat de oude landschapsstructuren als landschappelijk raamwerk
        versterkt worden met beplanting.
        De zonnevelden moeten zich gaan voegen binnen het casco van het landschappelijk
        raamwerk. Dat is het uitgangspunt in het ruimtelijke beleidskader.
        Het is evident dat zonnevelden een grote invloed zullen hebben op de beleving van het
        landschap. Maar het landschappelijke raamwerk zorgt er voor dat de oorspronkelijke
        structuren van het landschap duidelijk herkenbaar en beleefbaar blijven.
        Het landschappelijk raamwerk is een blijvende versterking van het landschap waar de
        zonnevelden een tijdelijk karakter hebben.
        In het landschappelijk raamwerk is plaats voor een recreatieve route. Het raamwerk legt
        een verbinding met de hoofdgroenstructuur van het bedrijventerrein. Hierin is een
        aaneengesloten groene wandelroute van noord naar zuid, bijvoorbeeld vanaf de
        Giesbeeksestraat naar de Bandijk, zeer goed mogelijk, net als een wandelroute langs de
        Wijde Wetering. Dit recreatieve medegebruik is een van de nevendoelen van het
        landschappelijke raamwerk en wordt in overleg met belanghebbenden uitgewerkt. De



                                                                                                 12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>       bestaande wegen zijn en blijven toegankelijk voor fietsen. De Giesbeeksestraat en de
       Galstraat zijn opgenomen in het fietsknooppuntennetwerk. Dat blijft zo.
       De potentiële wandelroutes zullen in de kaart van het landschappelijk raamwerk worden
       opgenomen.
       De gemeenteraad van Duiven heeft in 2020 bewust gekozen voor clustering van zon en
       wind in dit gebied. In de RES is deze keuze overgenomen. Door de keuze van clustering in
       één gebied wordt versnippering met een lappendeken van ontwikkelingen door de hele
       gemeente heen voorkomen.
   3. Mogelijkheden voor meervoudig ruimtegebruik voor allerlei andere doeleinden zijn niet
       onbeperkt. Wel is er voor gekozen om een andere belangrijke opgave, namelijk
       versterken van de biodiversiteit, in het gebied mee te nemen. Recreatief medegebruik kan
       bij de uitwerking van het landschappelijk raamwerk een plek krijgen.
        Het beleidskader biedt voldoende ruimte voor innovaties in eventueel landbouwkundig
       medegebruik en waterretentie.
   4. In het ruimtelijk beleidskader wordt aangegeven dat hekwerken zo beperkt mogelijk
       moeten worden toegepast en dan met een agrarisch uitstraling. De bestaande kavelsloten
       en watergangen langs wegen worden toegepast als landschappelijke begrenzingen.
       Eventuele hekwerken kunnen worden ingepast in de afschermende beplanting.
   5. De keuze voor dit zoekgebied vloeit voort uit regionale afspraken. De gebiedsuitwerking is
       aan de lokale gemeente. Er is daarin inderdaad afstemming gezocht met buurgemeenten.
       Maar elke gemeente blijft een eigen bevoegd gezag houden met een eigen
       besluitvorming.
UITVOERINGSSTRATEGIE LANDSCHAPPELIJK RAAMWERK
   6. De gemeente Duiven houdt de regie over de gebiedsontwikkeling en maakt daarvoor
       afspraken met de toekomstige ontwikkelaars.
   7. Het landschappelijk raamwerk zal gelijktijdig met de ontwikkeling van energiewinning in
       het gebied plaatsvinden.
   8. Zoals in antwoord 2 wordt aangegeven zijn de oorspronkelijke landschappelijke structuren
       de basis voor het landschappelijk raamwerk. Juist door het versterken van deze structuren
       is het landschap beter leesbaar.
       De Wijde Wetering is de natuurlijke as in het gebied. Dat wordt versterkt door de aanleg
       van brede groene zones langs de watergang.
       De iets later aangelegde Nieuwgraafsewetering wordt beter beleefbaar door de aanleg
       van een natuurvriendelijke oever.
       De oude wegen worden beter zichtbaar door aanleg - of aanvullen van bomenrijen.
       De aanleg van een nieuwe dijk is niet passend in het kommenlandschap wat het in de
       basis blijft.
   9. De tekstsuggestie wordt overgenomen. De tekst wordt veranderd in “…wordt van
       initiatiefnemers verwacht dat hun project een goed landschappelijk inpassingsplan met
       ruimtelijke kwaliteiten bevat…”
INPASSINGSPRINCIPES ZONNEVELDEN
   10. De opmerking is voor kennisgeving aangenomen.
   11. Zoals eerder aangegeven in punt 2 is er gekozen voor clustering van de energieopwekking
       in dit zoekgebied. Daarbij is wel een ruime afstand aangehouden van zonnevelden tot
       wegen en watergangen, ingevuld door open bloemrijk grasland en afschermende
       beplanting. De hoogte van de zonnepanelen is maximaal 1.80 meter, 1.50 meter is ook
       mogelijk.
   12. Deze opmerking is terecht. Doel van de beplanting langs de zonnevelden is enerzijds
       afscherming van de stellages van de zonnepanelen, anderzijds de bevordering van de
       biodiversiteit. Voor de beplanting is een hoogte van 1.50-1.80 voldoende. Met de
       soortkeuze en beheer moet daarmee rekening gehouden worden.


                                                                                              13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>   13. Voor de noord-zuid gerichte perceelgrenzen wordt aangegeven dat de (bestaande)
       kavelsloten met de daarlangs karakteristieke rietbeplanting als natuurlijke grens van de
       zonnevelden.
   14. De grootte van 10 hectare is opgenomen als maximum. Wij zijn van mening dat dit een
       landschappelijk aanvaardbare grootte is die past bij de keuze voor concentratie van
       energieopwekking in dit gebied. Wel is voorwaarde dat wordt aangesloten bij de
       onderliggende, langgerekte verkavelingsstructuur
   15. Onder ‘techniek’ wordt verstaan de zonnepanelen en daarmee samenhangende
       installaties en bouwwerken.
   16. Voor dit gebied wordt uitgegaan van een kwalitatieve bijdrage aan het landschap in de
       vorm van een robuust landschappelijk raamwerk.
       Voor de Giesbeeksestraat, Kosterstraat, Galstraat en Kievitstraat bestaat het uit
       bomenrijen. Langs de Wijde Wetering is dat een zone aan weerszijden van de watergang,
       zo mogelijk met een natuurvriendelijke oever. Langs de Nieuwgraafsestraat een bomenrij
       en een natuurvriendelijke oever. Zie ook de profielen in het rapport.
       De exacte invulling wordt nader uitgewerkt in overleg met belanghebbenden.
INPASSINGSPRINCIPES WINDTURBINES
   17. We erkennen dat windturbines een grote impact hebben in het gebied. In de bijlage van
       het SAB-rapport zijn visualisaties van windturbines met een verschillende hoogte
       opgenomen. Daarin is te zien dat turbines van ver zichtbaar zullen zijn. Dit is een
       onvermijdelijk gevolg van deze vorm van energieopwekking
       Versterking van het landschappelijk raamwerk is een blijvende bijdrage aan het gebied.
   18. De beperkte mogelijkheden voor plaatsing van windturbines zijn in dit gebied bepalend
       voor de keuze voor een locatie.
       Ruimtelijke inpassing richt zich vooral op maatregelen op het maaiveld.
       Een strakke lijnopstelling is in dit gebied niet mogelijk. Wel moet zoveel mogelijk een
       lijnopstelling ten opzichte van de bestaande en vergunde turbines benaderd worden.
   19. We begrijpen de zorg om de visuele onrust. Dit gebied is een concentratie gebied, waarbij
       we gaan voor maximale opbrengst en clustering ter voorkoming van versnippering elders
       in het landschap met verspreid liggende zonneparken en windmolens.
   20. Bij een concreet verzoek voor de plaatsing van een windturbine in het zoekgebied zal dit
       onderdeel zijn van de benodigde onderzoeken.
   21. Het advies om in geval van windmolens als directe omgeving de maat van ‘10x tiphoogte’
       op te nemen, wordt overgenomen.
   22. Het zoekgebied in de gemeente Duiven zoals dat gedefinieerd is in de RES regio Arnhem –
       Nijmegen is zoekgebied WZ5. Op p. 4 van het ruimtelijk beleidskader is het zoekgebied
       aangegeven.
   23. Bij de visualisaties in het rapport zijn foto’s van Google Maps als basis genomen. Er zijn 3D
       visualisaties mogelijk. Bij toekomstige initiatieven zullen deze visualisaties waarschijnlijk
       gebruikt worden om een realistisch beeld te geven.
   24. We willen nu niet het ‘middel’ landschapsfonds voorschrijven. Ontwikkelaars doen zelf
       een substantiële bijdrage in realisatie van het landschappelijk raamwerk. Dat kan door
       rechtstreeks te investeren of via een collectief beheerd fonds. En in specifieke gevallen is
       het denkbaar dat de ontwikkelaar voorkeur heeft voor een bijdrage aan de gemeente.

RICHTLIJNEN VOOR HET PROCES VAN CONCRETE INITIATIEVEN
   25. Alles wat we in deze reactienota aangeven om aan te passen, wordt aangepast in het
       beleidskader.
   26. We willen de erfgoedcommissie/Gelders genootschap graag in het voortraject betrekken,
       dus ook in de ontwerpfase( fase3). Ook voor de adviescommissies geldt vanzelfsprekend
       dat het gemeentelijk beleidskader daarbij leidend is.


                                                                                                   14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Advies Provincie Gelderland
Het ontwerp beleidskader en ruimtelijke studie
In het ontwerp beleidskader initiatieven zon en wind schetst u voorwaarden die de gemeente
Duiven stelt aan initiatiefnemers op het gebied van zonneparken en windmolens in het
gemeentelijke voorkeursgebied van de gemeente Duiven. Hierbij gaat het om het gebied rondom
bedrijventerrein InnoFase/Centerpoort-Noord. Wij vinden het mooi om te zien dat u beleid heeft
opgesteld voor de opwek van energie in uw gemeente en dat u ruimte geeft aan participatie.
Graag maken wij gebruik van de mogelijkheid om te reageren op het ontwerp beleidskader en
daarover advies uit te brengen.

Voorkeurslocatie en ruimtelijke claims
In uw ontwerp beleidskader beschrijft u de voorkeur voor de locatie voor de opwek van energie
op en rondom bedrijventerrein InnoFase/Centerpoort-Noord. U heeft een onderzoek laten doen
naar de potentieel geschikte gebieden voor de opwek van energie binnen uw gemeente. Dit is ook
op te maken uit het rapport van Arcadis “verkenning naar mogelijke locaties grootschalige
opwek”. Hieruit volgen meerdere geschikte locaties. Na een participatietraject is er voor gekozen
om het gebied op en rond InnoFase/Centerpoort-Noord aan te wijzen als voorkeurslocatie. In het
ontwerp beleidskader geeft u echter ook aan dat direct in aansluiting op het bedrijventerrein
Centerpoort-Noord in de toekomst mogelijk sprake is van uitbreiding van het bedrijventerrein.

    1. Verzoek
Wij worden graag door u geïnformeerd over hoe deze ruimtelijke claims, namelijk de uitbreiding
van bedrijventerrein Centerpoort-Noord en de ruimte voor energie opwek, zich tot elkaar
verhouden.

Ganzenrustgebied
In en rondom het zoekgebied InnoFase/Centerpoort-Noord bevindt zich een ganzenrustgebied. In
gebieden die zijn aangewezen als ganzenrustgebied staat het rustgebied voor overwinterende
ganzen centraal. In deze gebieden moeten ruimtelijke ontwikkelingen worden getoetst aan de
provinciale verordening. Voor de vraag of een nieuwe activiteit of ontwikkeling binnen een
ganzenrustgebied kan plaatsvinden is de locatiekeuze bepalend. Gezocht moet worden naar die
locatie in het rustgebied waar de nadelige gevolgen zoveel mogelijk worden beperkt.

     2. Advies
Om de meest optimale locatie te bepalen is onderzoek naar de rust en foerageermogelijkheden
van de ganzen nodig. Uit het onderzoek moet blijken hoe de ganzen het rustgebied gebruiken,
waar de concentratie ganzen hoog of laag is, waar de ganzen eten en rusten en waar bestaande
activiteiten zijn binnen het rustgebied. Wij adviseren u hier rekening mee te houden bij concrete
initiatieven binnen het ganzenrustgebied.

Brief zonne-energie in Gelderland en provinciaal beleid
Op 2 december 2020 heeft ons college van Gedeputeerde Staten van Gelderland u een brief
gezonden om aandacht te vragen voor de ontwikkeling en locatiekeuze van zonne-energie in
Gelderland. Als vervolg hierop zijn in actualisatie 8 van de omgevingsverordening benoemd welke
punten door de provincie van belang zijn bij de locatiekeuze voor initiatieven. Dit zijn:
    - De behoefte aan energieopwekking met zonne-energie;
    - De mogelijkheden om binnen het stedelijk gebied en op daken van gebouwen in die
        behoefte te voorzien;

                                                                                                    15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>    -   De mogelijke nadelige gevolgen voor de ruimtelijke kwaliteit van gebieden of locaties
        waar zonneparken mogelijk zijn;
    - De samenhang met het omliggende landschap;
    - De consequenties voor het elektriciteitsnetwerk;
    - Het huidige grondgebruik.
    3. Advies
Wij adviseren u dan ook om bij concrete initiatieven en ontwikkelingen die passen binnen uw
beleidskader met deze punten rekening te houden.

Reactie gemeente
   1. Als de gemeente begin 2022 besluit tot medewerking aan een uitbreiding met 15 ha. van
        Centerpoort-Noord dan blijft er in dit gebied potentie voor de opwek van zonne-energie
        op gebouwen. Bij de uitgifte worden duurzaamheidseisen aan bedrijven gesteld.
   2. De gemeente Duiven is zich bewust van het ganzenrustgebied. In de ruimtelijke studie is
        een eerste verkenning van de mogelijkheden tot het plaatsen van zonnevelden en
        windturbines gedaan. Hierbij is ook aandacht besteed aan rustgebieden voor
        winterganzen. Ook in het beleidskader wordt naar de Omgevingsverordening verwezen.
        Op concreet projectniveau en met nader onderzoek en eventueel te nemen maatregelen
        dienen initiatiefnemers te onderbouwen dat er geen overwegende beletselen zijn.
   3. Dit advies neemt de gemeente ter harte. In hun projectvoorstel en de ruimtelijke
        onderbouwing zullen initiatiefnemers moeten onderbouwen hoe hun project in lijn is met
        de provinciale omgevingsverordening. Dit wordt toegevoegd in het beleidskader.


Advies Gemeente Rheden
    1. Continuering overleg
Wij willen onze willen onze waardering uitspreken over de wijze waarop de gemeente Duiven
onze gemeente heeft betrokken bij de ontwikkeling van de ruimtelijke studie zon en wind en de
bovengemeentelijke afstemming over het ‘regionale zoekgebied wind-zon’ (WZ. 5) in Duiven en
het nabij gelegen ‘verkenningsgebied extra windturbines’ de Beemd-Velperwaarden (RES 1.0).
Daarvoor onze hartelijke dank. Wij zien dit als een mooi begin van bestuurlijke en ambtelijke
samenwerking over deze gebieden en wij zetten dit graag in de komende jaren met u voort.

    2. Lokale en regionale clustering
Zowel in het ontwerp beleidskader als de ruimtelijke studie wordt gesproken over ‘clustering’. (p.
14-15 ontwerp beleidskader en p. 9 ruimtelijke studie). Over de reikwijdte van deze clustering
hebben wij een opmerking. Wij zien in de stukken graag terug dat de clustering verder reikt dan
de gemeentegrenzen van Duiven. Het ‘verkenningsgebied extra windturbines‘ de Beemd-
Velperwaarden zoals bij u bekend, sluit hier op aan. Dit vraagt bij zowel de uitwerking van het
regionale zoekgebied WZ. 5 als het te onderzoeken verkenningsgebied de Beemd-Velperwaarden
afstemming over de ruimtelijke, milieutechnische, landschappelijke en maatschappelijke impact.

    3. Borging regionale afspraken
Met het benoemen van deze ruimtelijke relatie borgen wij de ruimtelijke afspraak groepering
windturbines’ uit de Regionale Energie Strategie 1.0 (RES 1.0) en spelen wij in op de provinciale
brief (d.d. 19 januari 2021) aan de Regio Arnhem Nijmegen waarin het gebied Duiven-Doesburg-
Westervoort-Rheden-Zevenaar expliciet is genoemd als kansrijk cluster voor windenergie.
Betrokken partijen worden gevraagd elkaar hierover op te zoeken. Daarnaast heeft de gemeente
Rheden in het vastgestelde beleidskader Energie en Landschap (d.d. juni 2021) aangegeven
zoveel mogelijk aan te sluiten bij regionale clusters. Over de afstemming tussen WZ.5 en het
verkenningsgebied de Beemd-Velperwaarden blijven wij graag met u in gesprek met dien
verstande dat wij er ons van bewust zijn dat de gemeentelijke processen in tempo en dynamiek

                                                                                                    16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>van elkaar verschillen.

    4. Betrokkenheid inwoners
Wij zijn blij dat u de inwoners van Velp als belanghebbende gaat betrekken bij mogelijke projecten
(ontwerp beleidskader, p. 9). Uiteraard zullen wij in overleg met u ook Duiven betrekken bij
ontwikkelingen ten aanzien van het verkenningsgebied de Beemd-Velperwaarden.

Reactie Gemeente Duiven
   1. De gemeente Duiven waardeert het dat gemeente Rheden een reactie heeft ingestuurd
        en zet ook graag de bestuurlijke en ambtelijke afstemming voort.
   2. De clustering heeft in eerste instantie betekenis op de lokale schaal van de gemeente
        Duiven. In onze gemeente is er sprake van één clustergebied dat zich bevindt in het
        regionale zoekgebied WZ5. Dat zoekgebied grenst inderdaad aan een ‘verkenningsgebied’
        in Rheden. Zoals bekend is het niet zeker dat dit verkenningsgebied de status als RES-
        zoekgebied zal krijgen. Dat komt aan de orde in het traject naar de RES 2.0. Dan zal ook de
        relatie met bestaande zoekgebied WZ5 aan de orde zijn.
   3. De gemeente Duiven vindt dit eveneens belangrijk en blijft hier graag met de gemeente
        Rheden en andere partners over in gesprek.
   4. Er wordt van initiatiefnemers verwacht dat ze belanghebbenden, conform het
        beleidskader, blijven betrekken. De gemeente Duiven vindt dit belangrijk. Wij zijn blij om
        te horen dat gemeente Rheden ook de inwoners uit gemeente Duiven zal betrekken bij de
        eventuele ontwikkelingen t.a.v. het verkenningsgebied de Beemd-Velperwaarden.




                                                                                                 17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>  4. Zienswijzen en beantwoording

Respondent 1

Zienswijze/reactie
De respondent geeft aan dat het aan zijn/haar hart gaat dat kostbare grond besteed wordt aan
zonneparken, terwijl er mensen zijn op de wereld die honger lijden. Daarnaast wordt aangegeven
dat, als we toch grond willen besteden aan duurzaam worden, we beter een bos kunnen planten
en zonnepanelen op dak van gebouwen te leggen, zoals het gemeentehuis en scholen.

Reactie gemeente
De gemeente onderschrijft het belang dat er zorgvuldig met de grond om gegaan dient te worden.
Om de doelen van het klimaatakkoord en de RES te halen is echter óók opwekking van zonne-
energie op land als opgave noodzakelijk. Náást de opgave om veel meer zonnepanelen op daken
te realiseren.


Respondent 2

Zienswijze/reactie
De respondent geeft aan de voorkeur te hebben voor het plaatsen van zonnepanelen op daken en
zo het groen te behouden. Daarnaast wordt benoemd dat windturbines storend zijn in het
landschap en dat deze beter op zee geplaatst kunnen worden. De reactie benadrukt het belang
van woongebieden en de bewoners.

Reactie gemeente
Zie antwoord respondent 1.
Naast windturbines op zee, zijn ook windturbines op land nodig om de ambities te behalen. Bij de
inpassing van windturbines is goede landschappelijke inpassing en het gesprek met de omgeving
belangrijk. Dit beleidskader stelt hier voorwaarden aan.


Respondent 3

Zienswijze/reactie
    1. Indieners komen op voor de belangen van de bewoners aan de Kievitstraat. Zij vinden dat
        tot nu toe onvoldoende gewicht is toegekend aan deze belangen. Zij zijn van mening dat
        de gemeente al op een eerder moment met hen gesproken zou moeten hebben.
        Insprekers hebben nu al zicht op vier windturbines en daar komen binnenkort nog twee
        nieuwe turbines bij van het Waterschap. Zij maken zich zorgen over de grote hoeveelheid
        zonneparken die op én naast hun percelen zijn geprojecteerd.
    2. De insprekers zijn van mening dat te veel agrarische gronden verloren dreigen te gaan aan
        zonnepanelen. Bovendien geven zonneparken in hun directe omgeving visuele hinder en
        verlies aan landschapskwaliteit.
    3. Als suggestie voor het gemeentelijk Beleidskader wind/zon geven zij het voorbeeld van
        het beleid gemeente Olst-Wijhe in overweging: daar is als voorwaarde gesteld dat alleen
        medewerking wordt verleend als de ontwikkelaar een akkoord heeft van alle direct
        omwonenden.




                                                                                               18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Reactie gemeente
   1. De gemeente respecteert de belangen van bewoners van het gebied. Bij behoefte aan
        extra gesprek staat de gemeente hier voor open.
        De gemeente heeft in 2019 een participatietraject doorlopen over de verschillende
        potentiële locaties binnen de gemeente. Hier is voorkeursgebied InnoFase/Centerpoort-
        Noord ook aan de orde gekomen. De gemeente heeft daarnaast een
        informatiebijeenkomst specifiek voor de grondeigenaren georganiseerd. Bij concrete
        initiatieven is het aan de initiatiefnemers om het gesprek met bewoners te voeren.
   2. De gemeente neemt kennis van deze zorg en heeft begrip voor de belangen van bewoners
        van het voorkeursgebied. Het toevoegen van zonne- en windenergie heeft visuele
        gevolgen. Door het opstellen van het beleidskader schept de gemeente voorwaarden voor
        een gedegen proces rondom initiatieven en de landschappelijke inrichting. Het is aan de
        initiatiefnemers om aan te tonen hoe hun initiatief zorgvuldig ingepast kan worden en
        hier nader over in gesprek te gaan met o.a. de bewoners van het gebied.
   3. Bij initiatieven voor duurzame energie opwekking is een zorgvuldige belangenafweging
        essentieel (zeker ook de belangen van de bewoners van het gebied). De gemeente kan
        niet vooraf toezeggen welke belangen hier de doorslag in geven.


Respondent 4

Zienswijze/reactie
Bijlage A: Ruimtelijke studie
     1. Uitgangspunten/Beperkingen (p. 7): Van de RWZI ligt een persleiding in oostelijke richting.
        De consequenties hiervan m.b.t. het beoogde zonnepark zijn niet in kaart gebracht en in
        het document opgenomen, hetgeen wij een grote omissie vinden en gecorrigeerd dient te
        worden.
     2. Landschappelijk Raamwerk (p. 9, 10, 12): er wordt niet aangegeven wat de ruimtelijke
        impact is van de ondergrondse infrastructuur. Wij verzoeken dat alsnog te doen.
     3. Op de kaart op p. 10 staat een bomenlaan aan de Nieuwgraafsestraat getekend. In Duiven
        is van een bomenlaan nog geen sprake. Gaat de gemeente deze bomenlaan aanleggen?
     4. Is m.b.t. hetgeen vermeld staat op de ecologische kaart op p. 12 recentelijk onderzoek
        gedaan naar vleermuizen, roeken, zangvogels, vlinders, kleine vogels en kleine
        zoogdieren? Zo ja, dan verzoeken wij de gemeente deze informatie aan ontwikkelaars te
        verstrekken. Zo nee, waarom staat dit op deze kaart vermeld? Overigens missen wij
        andere belangrijke fauna, zoals roofvogels, reigers, ooievaars en ganzen met hun impact
        t.a.v. windturbines en onderliggende zonnevelden.
     5. Ruimte voor biodiversiteit (p. 13-14): De groenstructuur op en langs het bedrijventerrein
        vermeldt op p. 14 de verantwoordelijkheid van de gemeente en niet die van de
        ontwikkelaar, zo ook over de bomen langs de verschillende straten. Wij verzoeken de
        gemeente dit te bevestigen.
     6. Mogelijke locaties van zonnevelden (p. 16): de totale omvang van de mogelijke locaties is
        ca. 93 ha bruto. Los van de vraag of alle perceeleigenaren hieraan mee willen werken,
        vragen wij ons af of het adviesbureau of de gemeente een minimum-maximum
        bandbreedte qua bruto omvang stelt? Indien dit het geval is verzoeken wij deze
        bandbreedte m.b.t. de vier locaties – Nieuwgraafsestraat Noord, Nieuwgraafsestraat Zuid,
        Wijde Wetering Zuidwest en Wijde Wetering Zuidoost. Nergens staat vermeld wat de
        impact van de dalende SDE++ en de afstand van het onderstation op de (totale) omvang
        van het zonnepark InnoFase heeft. Dat is een omissie die gecorrigeerd dient te worden.
     7. Zon en Wind in het Zoekgebied/Zon in het Zoekgebied (p. 17): waarom is er in de eerste
        alinea sprake van eerste mogelijkheden? Het voordeel van een oost-westopstelling,
        namelijk de momenten waarop pieken in de energielevering van panelen naar het net

                                                                                                 19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>      komen (2x bij oost-west en 1x bij zuidopstelling), is niet aangegeven noch de negatieve
      impact t.a.v. grondkwaliteit!
8.    Zon en Wind in het Zoekgebied/Wind in het Zoekgebied (p. 18): Waarom staat in de derde
      kolom niet de (negatieve) impact van lage/hogere windturbines t.a.v. onderliggende
      zonnevelden vermeldt? Wij verzoeken deze aanvulling toe te voegen. Ook staat niet in de
      eerste kolom de (negatieve) impact van de huidige vier bestaande windturbines (en de
      toekomstige vervanging) t.a.v. de onderliggende zonnevelden zal zijn. Wij verzoeken ook
      deze informatie toe te voegen.
9.    Inpassingsprincipes Zon en Wind/Indicatie Inpassing Zonnevelden (p. 24): onderliggende
      infrastructuur (gas- en persleidingen) en de implicaties daarvan zijn niet in deze kaart
      aangegeven. De kaart dient dus aangepast te worden. Welke afstanden tussen
      windturbines en zonnepanelen moeten ontwikkelaars rekeninghouden?
10.   Inpassingsprincipes Zon en Wind/Inpassingsprincipes Zonnevelden (p. 25-26): is een
      zonneveld alleen de opstallen binnen het hekwerk of ook de groene ruimte tussen de
      rijen panelen? Waarom moet (regen)water worden opgevangen? Wij snappen dit niet.
      Infiltratie in de bodem en natuurlijke afwatering via de weteringen vindt plaats via de
      tussenliggende watergangen/lopen. Er is geen verharding, dus geen kolken, noch riool.
11.   Zijn de principes voor inpassing vermeld op p. 27-34 een harde eis of een gewenste
      indicatie? Waarom laat men dat niet over aan de landschapsarchitect van de
      ontwikkelaars i.s.m. landschapsarchitect van de gemeente? De creativiteit van
      landschapsarchitect van de ontwikkelaars wordt daardoor niet beperkt. Wij verzoeken dit
      aan te passen! M.b.t. p. 34 merken wij op dat wat hier voorgesteld wordt, niet rijmt met
      wat Het Gelders Landschap onder Kommenlandschap verstaat!
12.   Scenario’s Zon en Wind/Energiepotentie in drie scenario’s (p. 35): wat wordt met het
      WTG oppervlak op deze kaarten bedoeld? Waarom staan die dan niet reeds bij de
      bestaande vier windturbines ingetekend?
13.   Scenario’s Zon en Wind (p. 37-38): in totaal zijn er 13 velden geselecteerd die beschikbaar
      worden geacht voor zonne-energie. Zijn deze velden bindend (harde eis) of slechts
      indicatief? Argument is dat grondpercelen niet met deze indeling matchen. Om die reden
      kan het niet bindend zijn. En de grondeigenaar moet willen. Wij verzoeken dat in de tekst
      aan te passen! Zijn de tafelopstellingen bindend of indicatief? Wij pleiten voor het laatste
      en ontwikkelaars daarin niet te beperken! Een opstelling onder hoek van 20 graden is
      verledentijd. Eerder in de tekst was er sprake van 2 meter tussen-rijen afstand, nu staat er
      2,5 meter. In deze context verwijs ik naar hetgeen in de vorige alinea is gesteld en dat hier
      niet te herhalen. M.b.t. het berekenen van de energieproductie hanteren wij nieuwe,
      meer geavanceerde systemen met een hogere opbrengst die tijdens aanvang bouw
      beschikbaar komen. M.a.w. de daadwerkelijke productie is in ons geval hoger dan
      aangegeven. De voetafdruk van de windturbines in de kaart van scenario 1 matcht niet
      met de 25 meter straal in de vorige p. genoemd. Het vierkant is hier groter getekend!
14.   Effect van de bestaande vier windturbines: men heeft dit niet in de studie opgenomen,
      hetgeen gecorrigeerd dient te worden. Vervanging van de bestaande vier windturbines:
      men heeft dit niet in de studie opgenomen, hetgeen gecorrigeerd dient te worden.
15.   Locatie en soorten windturbines: zonontwikkelaars hebben de voorkeur voor een minder
      aantal en hogere windturbines omdat deze minder impact (slagschaduw) op een
      zonnepark hebben.
16.   Effecten van verschillende bouwfasen zon & wind: men heeft dit niet in de studie
      opgenomen, hetgeen gecorrigeerd dient te worden. Zonnepark wordt eerder gebouwd
      dan windpark en dat heeft implicaties.
17.   Wat bedoelt de gemeente met: ”plaatsing van zonnevelden zijn richtafstanden kleiner
      dan bij windturbines.”



                                                                                                 20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>    18. Potentiële energieproductie (p. 45-47): er wordt op p. 45 aangegeven dat in het oostelijk
        deel van het gebied een bedrijventerrein van ca 15 ha wordt ontwikkeld zonder dit op de
        kaart aan te geven. Wij verzoeken dat alsnog te doen.
    19. Wij kunnen ons niet vinden in de zonnestroomproductie berekeningen, omdat de impact
        van de vier bestaande windturbines niet is meegenomen en van huidige systemen wordt
        uitgegaan. Wij missen ook de tijdsdimensie. Immers de ontwikkelingstijd van windparken
        zijn minimaal tweemaal langer dan voor zonneparken. Ook is geen verband gelegd tussen
        duurzame e-productie en e-vraag in de gemeente en RES-regio.
    20. Bijlage 1 Gehanteerde Milieukundige Contouren (p. 49-51): wij missen de risicokaarten
        zoals vermeldt in de tabel op p. 50 in het rapport. Tevens missen wij de ondergrondse
        buisleidingen vermeldt in de tabel op p. 51 in het rapport.
    21. Andere punten die wij in dit rapport missen zijn:
    • Schade impact van windturbines m.b.t. het onderliggende zonneveld (b.v. ijsafzetting,
        wiekbreuk, brand, e.d.);
    • Impact op de omvang van het totale zonnepark InnoFase als men niet voor windturbines
        kiest, zoals in omliggende gemeenten het geval is;
    • Waarom de gemeente Zevenaar niet aansluitend wil meedoen hoewel zij zich in RES-regio
        verband daartoe wel verplicht heeft;
    • De rol van de provincie m.b.t. 50+ MW energieparken;
    • Netaansluiting (bijv. locatie, omvang en inbedrijfstelling van het nieuwe onderstation).

Bijlage B: Beleidskader
     1. Scope/Andere technologie (p. 3): wij zien graag een bevestiging dat opslag, op/ontladen,
        conversie en e-management en andere soortgelijke technologieën niet worden
        uitgesloten. Liever nog dat innovatieve technologieën worden aangemoedigd, waarbij
        InnoFase, als Smart Energie Hub, wordt gedragen door gemeenten, provincie en RES en
        als regionaal voorbeeld dient.
     2. Algemene voorwaarden/inleiding (p. 6): wij missen natuurinclusiviteit (biodiversiteit) en
        klimaatadaptatie in deze alinea.
     3. Algemene voorwaarden/tijdsduur functie zon/wind opwek (p. 6): opbouw en afbouw
        duurt 2 x 6 maanden ofwel 1 jaar en verzoeken derhalve de omgevingsvergunning met 1
        jaar te verlengen tot 26 jaar plus een verlengingsoptie van 5 jaar. Door intensieve
        landbouw is de grond verarmd. Ons natuurinclusieve zonnepark zorgt voor
        grondverrijking en willen dit niet terug brengen naar de oude verarmde staat. Er dient dus
        te staan dat initiatiefnemers aan grondverrijking moeten voldoen.
     4. Algemene voorwaarden/economische haalbaarheid (p. 7-8): waarom moet de
        initiatiefnemer inzage in de economische haalbaarheid/business case geven? Is dit een eis
        of een wens? In hoeverre wil de gemeente inzage hebben?
     5. Algemene voorwaarden/herkomst financiering (p. 8): verzoek om deze paragraaf
        explicieter te maken, te onderbouwen en te motiveren. Wat verstaat de gemeente onder
        de gehanteerde begrippen? Hoe gaat de gemeente om met de situatie als de financiering
        bij indiening van het initiatief nog niet (definitief) vaststaat?
     6. Algemene voorwaarden/overleg (p. 8 -9 procesparticipatie): wat verstaat de gemeente
        onder het begrip omwonenden? Particuliere huishoudens die binnen de gemeente op
        600-800 meter van het zonnepark wonen of ook bedrijven en instellingen? Overigens
        pleiten wij niet voor een bandbreedte van 600-800 meter van het zonnepark, maar voor
        een eenduidige afstand van 600 meter waarbij wij erop wijzen dat gemeenten 400 meter
        aanhouden. Het begrip stakeholders (belanghebbenden in het Nederlands) is breder dan
        de gemeente aangeeft. Het omvat natuur- en milieuorganisaties, VVV en andere
        belanghebbende organisaties.



                                                                                                 21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>7. Proces- en financiële participatie/inleiding (p. 9): eerste alinea laatste zin is niet af. Graag
    vernemen wij wat de gemeente onder de begrippen verstaat. Tevens vragen wij of dit
    eisen of wensen zijn? Wij vinden dat de gemeente te ver gaat in aan te geven dat het om
    obligaties moet gaan/gaat! Is het niet te taak, verantwoordelijkheid en bevoegdheid van
    de ontwikkelaar om te bepalen welke financieringsvorm wordt gekozen?
    Tweede alinea eerste zin klopt taalkundig niet.
    Derde alinea laatste zin verzoeken wij om een toelichting wat dit concreet inhoudt.
8. Proces- en financiële participatie (p. 9): zie opmerking over 600-800 meter bandbreedte
    hierboven. We verzoeken wat de gemeente bedoelt met afhankelijk van de zichtbaarheid
    in de laatste zin in de voorlaatste alinea? Dat deze omwonende in het zicht van het
    zonnepark wonen? Gaat het daarbij om het gehele zonneveld (van alle zonontwikkelaars
    tezamen) of om alleen het zonnepark van de desbetreffende ontwikkelaar? Betreft de
    laatste alinea alleen windturbines of ook zonnevelden?
9. Participatieplan (p. 9-10): is de gemeente ook toehoorder bij de omgevingsdialoog van de
    directe omgeving? Kan de gemeente voorbeelden van aanwijzingen geven, zoals vermeld
    staat in de eerste zin van de laatste alinea.
10. Proces- en financiële participatie (p. 10-11): m.b.t. de laatste alinea willen wij de
    gemeente aangeven dat een zonnepark een elektriciteitscentrale is en dat het
    ontwikkelen, bouwen en beheren van een zonnepark core business van de initiatiefnemer
    is. In deze context heeft een ontwikkelaar een eigen visie op zeggenschap. In de eerste
    alinea geeft de gemeente aan dat zij toetst of een optimale inspanning is verricht. Graag
    vernemen wij welke criteria hierbij gehanteerd worden en wat de gemeente onder een
    optimale inspanning verstaat. Verder vernemen wij graag wat de gemeente verstaat
    onder recht doet aan de wensen van de omgeving en wat een haalbare business case is.
11. Proces- en financiële participatie/lokaal mede-eigenaarschap (p. 11): Wat verstaat de
    gemeente onder eigendom productie-installaties? In de volgende paragraaf geeft de
    gemeente aan dat het om eigendom van de energieproductie gaat! Dit zijn
    tegenstrijdigheden.
12. Proces- en financiële participatie (p. 11): wat verstaat de gemeente onder een sluitende
    business case? In de eerste zin van de tweede alinea heeft de gemeente het over
    obligaties. Obligaties is vreemd en niet eigen vermogen. De laatste zin van de tweede
    alinea is onduidelijk wat het laatste deel betreft. Wij verzoeken de gemeente dat toe te
    lichten.
13. Proces- en financiële participatie/omgevingsfonds (p. 11): wij pleiten voor een
    onafhankelijk bestuur van dit fonds.
14. Proces- en financiële participatie/bovenwettelijke financiële ruimte (p. 12): op hetgeen in
    de derde alinea hebben wij reeds ons standpunt hiervoor gegeven. Gemakshalve
    verwijzen wij hierna.
15. Ruimtelijke inpassingsvoorwaarden/ruimtelijke studie... (p. 13): in de tweede paragraaf
    van dit schrijven hebben wij feedback gegeven op dit rapport. Gemakshalve verwijzen wij
    daarnaar toe.
16. Ruimtelijke inpassingsvoorwaarden/landschappelijk ‘groenblauw’ raamwerk (p. 13-14): in
    de vierde alinea van onder op p. 14 lezen we dat ook buiten het projectgebied wij in ons
    inpassingsplan rekening moeten houden met landschapsontwikkeling en-beheer. Graag
    vernemen waarom de gemeente dat wil en wat onder projectgebied en buiten wordt
    verstaan? De gemeente toetst op de mate van een effectieve en aantoonbare bijdrage
    aan het maatschappelijk raamwerk. Graag vernemen wij welke toetscriteria daarbij
    worden gehanteerd en hun wegingsfactor. Tot slot verzoeken wij de gemeente aan te
    geven wat onder effectieve en aantoonbare bijdrage wordt verstaan. Welke grondslag
    hanteert de gemeente wat er in de laatste zin van deze alinea staat beschreven.



                                                                                                  22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>       17. Ruimtelijke inpassingsvoorwaarden/inpassingsprincipes zonnevelden (p. 15): zie
           opmerkingen die wij reeds in de ruimtelijke studie hebben gemaakt m.b.t. bovenstaand
           onderwerp. In de laatste alinea staat beschreven dat een project moet bestaan uit
           aaneengesloten kavels met zonnevelden. Wij willen dat veranderen dat in het totale
           zonnepark, dat de drie zonneparkprojecten omvat, alle kavels bij voorkeur
           aaneengesloten zijn. Dit voorkomt dat initiatiefnemers onderling grondposities moeten
           ‘ruilen’!
       18. Richtlijnen …/Inleiding (p. 16): graag vernemen wij voorbeelden van maatwerkeisen zoals
           in de laatste alinea staat vermeld.
       19. Richtlijnen …/Overeenkomst (p. 16-17): graag ontvangen wij z.s.m. voorafgaand aan het
           indienen van het projectvoorstel een concept anterieure overeenkomst.
       20. Richtlijnen …/Formele ruimtelijke procedure (p. 17): voorlaatste zin 2021 moet 2022 zijn.
       21. De volgende onderwerpen ontbreken tot slot:
       - Afstemming projectvoorstellen
       - Faseverschil ontwikkeling zonnepark versus windpark (en de implicaties daarvan)
       - Planning van processtappen
       - Beoordelingscommissie (wie beoordeelt wat1)
       - Gewenste meerwaarden
       - Gewenste innovaties
       - Netaansluiting issue
       - Gemeentelijk streven om ontwikkelaars de mogelijkheid te bieden om SDE-aanvraag
           najaar 2022 te kunnen indienen
       - Smart Energy Hub link

    Reactie gemeente
    A Ruimtelijke studie
       1. Ten behoeve van deze studie zijn de buisleidingen volgens de Risicokaart geraadpleegd.
            Deze zijn meegenomen in de analyse. Overige leidingen zoals persleidingen zijn inderdaad
            niet meegenomen. Alle factoren die meegewogen zijn in de analyse zijn weergegeven in
            de bijlage. De zonnevelden zoals deze nu zijn weergegeven, vallen buiten de
            richtafstanden van deze buisleidingen en de andere milieuaspecten. Bij een officiële
            aanvraag, dient uiteraard voldaan te worden aan alle veiligheidseisen.
       2. De bestaande ondergrondse infrastructuur is, middels de risicokaart, meegenomen in de
            berekeningen. In toekomstige, concrete initiatieven voor zon en wind zal de ruimtelijke
            impact van ondergrondse infrastructuur in het landschappelijk inpassingsplan moeten
            worden opgenomen.
       3. De bomenlaan langs de Nieuwgraafsestraat hoort bij het nog verder te ontwikkelen
            landschappelijk raamwerk. Het is een voorbeeld waarvan ontwikkelaars een substantiële
            bijdrage wordt verwacht. Over de bijdrage aan het landschappelijk raamwerk worden
            afspraken gemaakt met de ontwikkelaar(s).
       4. Er heeft soortgericht onderzoek plaatsgevonden naar vleermuizen, roeken,
            winterrustgebieden en algemene broedvogels in het kader van de omgevingsvergunning
            voor de windturbines InnoFase. De rapportages zijn openbaar beschikbaar via ruimtelijke
            plannen.nl. Daarnaast is de kaart op p. 12 bedoeld als indicatie voor waar ecologische
            waarde in het gebied gecreëerd kan worden en voor welke soorten dit kan functioneren.
            Het is geen totaalbeeld van de effecten van de plannen op alle soortgroepen. Toetsing op



1



                                                                                                   23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>      eventuele nadelige effecten op bijvoorbeeld roofvogels en ganzen zal per project in een
      toetsing Wet natuurbescherming verder beschouwd moeten worden.
5.    De gemeente is verantwoordelijk voor de inrichting van het gemeentegroen direct
      grenzend aan het bedrijventerrein InnoFase/Centerpoort-Noord. Ontwikkelaars van zon
      en wind zullen een bijdrage moeten leveren aan overige delen van het landschappelijk
      raamwerk. De gemeente voert de regie en maakt hierover bij concrete initiatieven
      afspraken met de ontwikkelaars.
6.     De gemeente stelt geen minimum-maximum bandbreedte qua bruto omvang.
7.    Wij hebben de tekst in het rapport veranderd in ‘eerste verkenning van de
      mogelijkheden’.
8.    Deze opsomming is bedoeld om inzicht te verkrijgen in het verschil tussen de hoogtes. De
      effecten van de windturbines op de onder- en omliggende zonnevelden is wel
      meegenomen in de berekening naar de opbrengsten in het kader van een scenario
      afweging. Dit staat kort beschreven op p. 37.
9.    Zie antwoord vragen 1 en 2. De voetafdruk waar in dit rapport rekening mee is gehouden
      staat beschreven op p. 37. Dit betreft een indicatieve waarde.
10.   Met ‘zonneveld’ wordt bedoeld de zonnepanelen, de ruimte tussen de rijen en de ruimte
      voor alle technische voorzieningen die horen bij de zonnepanelen, bijvoorbeeld de
      transformatoren.
      Regenwater wordt inderdaad op een natuurlijke manier geïnfiltreerd in de bodem en
      afgevoerd via het bestaande watersysteem.
11.   Het gaat in dit geval om een beleidskader met principes en uitgangspunten waarmee
      rekening moet worden gehouden bij de toetsing van voorstellen. Het is bedoeld om
      ecologische waarden en eenheid in de vormgeving van de zonnevelden te garanderen. Er
      zal altijd maatwerk mogelijk zijn. In het landschappelijk inpassingsplan worden de
      definitieve afspraken met de ontwikkelaar vastgelegd. Met beplanting die past in het
      kommenlandschap wordt inheemse beplanting bedoeld die hoort in de komgebieden.
12.   Met ‘WTG oppervlak’ worden mogelijke locaties oor nieuwe windturbines binnen het
      zoekgebied bedoeld. Dit gebied is bepaald in de ruimtelijke studie. In de directe omgeving
      van bestaande windturbines is er geen potentie voor nieuwe windturbines.
13.   De opbrengstberekening geeft een indicatie voor de energieopbrengst van diverse
      zonneparkscenario’s. Het doel van deze analyse is om een afweging te maken tussen de
      gedefinieerde scenario’s. De studie bevat diverse aannames met als doel om deze
      afweging te maken. Die aannames zijn geenszins normstellend voor de eventueel verdere
      ontwikkeling van zonne-energie.
      Voor de berekening van de potentiële opbrengst zijn per scenario alle mogelijke
      zonnevelden in het gebied geselecteerd. Dit betekent niet per se dat deze velden ook
      gerealiseerd gaan worden. De gebieden betreffen indicatieve locaties waarbij in deze fase
      grondeigendom niet als onderscheidende factor is meegewogen in de berekening.
      In de tekst staat inderdaad foutief 2,5 meter. Dit moet zijn 2 meter en wordt aangepast in
      het rapport.
14.   De effecten van de vier bestaande windturbines zijn meegenomen in de raming van de
      energieopbrengst. De zogeffecten van de windturbines hebben invloed op mogelijk
      toekomstige windturbines. Dit is berekend in het windopbrengstmodel. Bij de bepaling
      van de zonopbrengst is met dit windpark rekening gehouden door zonnepanelen uit te
      sluiten op turbinelocaties en kraanopstelplaatsen. Ook zijn schaduweffecten op het
      zonnepark berekend.
      Er is vooralsnog geen scenario voorzien waarin het bestaande windpark Duiven wordt


                                                                                               24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>         vervangen. Dit windpark bestaat momenteel 7 jaar. Er is nog geen concreet zicht op een
         termijn wanneer de 4 windturbines worden vervangen.
   15.   De voorkeur van de respondent voor hoge windmolens is voor kennisgeving aangenomen.
   16.    Het RES-zoekgebied WZ5 kenmerkt zich door een combinatie van wind- en zonne-
         energie. Dat is positief vanuit zowel energie- alsmede ruimtelijke aspecten. In die gevallen
         waar een initiatief voor zonneparken zou samenvallen met een potentieel
         windturbinegebied (WTG) zal de gemeente beoordelen hoe er hiermee rekening wordt
         gehouden. Als een zon-initiatief een duidelijke belemmering zou vormen voor een reële
         windmolen-potentie, dan kan de gemeente besluiten op dat punt geen medewerking te
         verlenen
   17.   Richtafstanden betreffen vuistregels van afstanden van zon- en windparken tot bepaalde
         infrastructuur, objecten of andere functies. Voor windenergie worden deze richtafstanden
         vaak ingegeven door externe veiligheidsoverwegingen. Doordat externe veiligheid een
         minder grote kwestie is bij zonneparken, zijn de richtafstanden hierdoor lager.
   18.   De potentiële locatie voor uitbreiding van het bedrijventerrein ligt tussen de Kosterstraat
         en de Giesbeeksestraat. Dit wordt aangeduid op de kaart op p.45.
   19.   De uitgevoerde opbrengstberekeningen bevatten indicatieve waarden met algemene
         aannames en hebben als doel om een onderlinge afweging tussen scenario’s te maken. De
         effecten van de vier bestaande windturbines zijn meegenomen bij de bepaling van de
         energieopbrengst. De zogeffecten van de windturbines hebben invloed op mogelijk
         toekomstige windturbines. Dit is berekend in het windopbrengstmodel. Bij de bepaling
         van de zonopbrengst is met dit windpark rekening gehouden door zonnepanelen uit te
         sluiten op turbinelocaties en kraanopstelplaatsen. Ook zijn schaduweffecten op het
         zonnepark berekend
         Voor beantwoording over de tijdsdimensie verwijzen wij naar voorgaand antwoord nr. 16.
   20.   De aspecten waarmee in deze eerste ruimtelijke studie rekening mee is gehouden zijn
         opgenomen in de bijlagen. Dit betreft een eerste indicatieve en niet-uitputtende studie
         om een beeld te krijgen van de mogelijkheden in het gebied en de daarbij horende
         energieopbrengsten. Bij een aanvraag dient te allen tijde alle wettelijke/ milieurechtelijke
         aspecten meegenomen te worden.
   21.   - Dit is geen zaak voor het beleidskader.
         - In deze studie is gekozen voor een optimalisatie van wind en zon samen
         - Het is niet aan de gemeente Duiven om uitspraken te doen over de gemeente Zevenaar.
         - Mocht blijken dat het gaat om een zonneproject met 50+MW, dan is de provincie
         vooralsnog bevoegd gezag.
         -De netaansluiting is inderdaad buiten deze studie gelaten. Vanzelfsprekend dient er voor
         de realisatie door de ontwikkelaar overleg plaats te vinden met de netbeheerder.

B Beleidskader
    1. Er wordt in de tekst een passage over innovatie opgenomen. De gemeente staat open
        voor innovatie en wil ruimte bieden aan alternatieven. Daarnaast staat de gemeente in
        principe ook open voor oplossingen gerelateerd aan systeemefficiëntie. Ervaringen zullen
        gedeeld worden in RES-verband.
    2. De betreffende opsomming is niet uitputtend. Wel worden klimaatadaptatie,
        biodiversiteit en recreatieve doeleinden opgenomen in deze tekst.
    3. We zien een zonnepark als een tijdelijke invulling. De gemeente kiest ervoor om
        medewerking te verlenen voor een termijn van 25 jaar. De huidige bestemming van de
        betreffende gronden blijft gelden. In afwijking van deze bestemming kan gedurende een
        periode van 25 jaar een zonnepark worden geëxploiteerd.

                                                                                                   25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>4. Deze passage wordt aangepast. De initiatiefnemer hoeft geen inzage te geven in de
    businesscase, maar dient wel de financiële haalbaarheid van het plan aan te tonen.
5. Deze passage wordt aangepast. Het is begrijpelijk dat enkele elementen rondom de
    financiering bij het indienen van een eerste voorstel nog niet helemaal vast staan. We
    verwachten dat de gehele financiering bij de eventuele vergunningverlening voldoende
    vast staan. Hierover maken we afspraken, welke we vastleggen in een overeenkomst.
6. De gemeente is zich ervan bewust dat het begrip belanghebbenden breder is. Dit wordt
    aangepast in de tekst. Voor zonnevelden gebruiken we een vuistregel van minimaal 600
    meter tot maximaal 800 meter. Deze straal wordt in overleg bepaald en is mede
    afhankelijk van de betreffende kavels, de ligging, wat er in de nabijheid is en de
    zichtbaarheid. De gemeente Duiven kijkt hier per geval in mee.
    Voor wind houden we 10x de tiphoogte als definitie van de omgeving, dit in lijn met de
    juridische uitspraak over belanghebbenden bij windparken.
7. De taalkundige opmerkingen worden verwerkt in het beleidskader.
    De begrippen procesparticipatie en financiële participatie zijn in de tekst reeds uitgelegd.
    Gemeente Duiven ziet procesparticipatie als eis. De gemeente verwacht dat ontwikkelaars
    zich maximaal inspannen om aan het streven van minimaal 50% lokaal eigendom te
    kunnen voldoen. We zien obligaties als een van de verschillende vormen van financiële
    participatie. Dit wordt ter verduidelijking aangepast in het beleidskader.
8. De eerste zin van de laatste alinea heeft betrekking op initiatieven voor windturbines en
    zonneparken. De belanghebbenden kunnen per initiatief verschillen, maatwerk is
    essentieel. De laatste zin heeft betrekking op initiatieven op windturbines. Zie ook
    antwoord 6.
9. De gemeente is geen toehoorder bij de individuele gesprekken met de directe omgeving.
    Bij bredere bijeenkomsten zal de gemeente als toehoorder aansluiten. Het is aan de
    initiatiefnemer om de bevindingen hiervan in verslaglegging vast te leggen.
    Een voorbeeld van een aanwijzing is bijvoorbeeld om een bepaalde belangenroep te
    betrekken in het participatieproces.
10. De gemeente begrijpt het belang van de ontwikkelaar. Dit betreft een kwalitatieve
    toetsing. De initiatiefnemer dient voor te leggen hoe de proces- en financiële participatie
    is uitgevoerd, wat de resultaten daarvan waren en hoe dit meegenomen is in het
    projectplan.
    Met een haalbare businesscase wordt bedoeld dat de initiatiefnemer de financiële
    haalbaarheid van het plan dient te onderbouwen.
11. De tekst wordt veranderd in lokaal eigendom.
12. Deze tekst wordt aangepast in het beleidskader. Financiële participatie hoeft niet per se in
    de vorm van obligaties. In de Participatiewaaier zijn de verschillende vormen van
    financiële participatie omschreven, deze lijn nemen we over in het beleidskader. Daarbij
    blijft het streven naar 50% lokaal eigendom en zeggenschap.
    Met een sluitende businesscase wordt bedoeld dat de initiatiefnemer de financiële
    haalbaarheid van het plan dient aan te tonen. Deze passage wordt aangepast.
13. In de tekst van het beleidskader is reeds opgenomen dat er een onafhankelijk bestuur kan
    worden aangesteld.
14. Reeds beantwoord in onderdeel A.
15. Idem
16. De gemeente kiest voor clustering van zon en wind in dit zoekgebied. Tegelijkertijd dient
    het landschap en de biodiversiteit versterkt te worden. Daarom wordt van de
    ontwikkelaars een bijdrage in het landschappelijke raamwerk en een landschappelijk
    inpassingsplan gevraagd. Hierover worden nadere afspraken gemaakt met de
    ontwikkelaars. Dat is maatwerk: naarmate een zonnepark groter is, zal een grotere



                                                                                              26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>        bijdrage worden verwacht. Belangrijk is dat aantoonbaar (hetzij fysiek, hetzij met
        financiële bijdragen) geborgd wordt dat het landschappelijk raamwerk wordt versterkt.
    17. Dat is een terecht punt. Wij zullen de tekst daarop aanpassen.
    18. Dit is maatwerk en afhankelijk per situatie, dit wordt dan pas concreet.
    19. De gemeente doet hier een voorstel voor, zoals beschreven op p. 17.
    20. Dat klopt, de tekst wordt aangepast naar 2022.
    21.
    - Afstemming projectvoorstellen
        Dit is een terecht punt, dit is wenselijk voor het afstemmen van de plannen op elkaar en
        ook voor de communicatie. Hierover wordt een passage toegevoegd in het beleidskader.
    - Faseverschil ontwikkeling zonnepark versus windpark (en de implicaties daarvan) → zon
        versus wind
        De fases van de ontwikkeling van een zonnepark en windpark kunnen verschillen. De
        gemeente ziet kansen voor de combinatie van zonnepark en windpark. Dit is afhankelijk
        van de initiatieven die uit de markt komen.
    - Planning van processtappen
        De richtlijnen voor het proces van concrete initiatieven zijn beschreven in hoofdstuk 6.
        Een planning is afhankelijk per project en wordt daarom niet opgenomen in het
        beleidskader.
    - Beoordelingscommissie (wie beoordeelt wat: één voor wind en één voor zon?)
        De gemeente beoordeelt zelf de initiatieven, er bestaat geen voornemen voor specifieke
        beoordelingscommissies.
    - Hoe wordt beoordeeld: wat zijn de beoordelingscriteria en hun onderlinge weging
        Het beleidskader beschrijft de beoordelingscriteria waaraan getoetst wordt, er is geen
        sprake van een onderlinge weging.
    - Gewenste meerwaarden
        De meerwaarden zijn in het beleidskader en ruimtelijk kader omschreven. Verdere
        specificering volgt bij concrete initiatieven.
    - Gewenste innovaties
        In het beleidskader wordt een passage over innovatie toegevoegd.
    - Netaansluiting issue
        Dit wordt al benoemd in het beleidskader. Daarbij staan we ook open voor innovatie.
    - SDE-subsidies: De gemeente begrijpt het belang hiervan, maar kan geen garanties geven
        ten aanzien van indieningsmijnen.
    - Smart Energy Hub InnoFase:
        Dit zal genoemd worden in de passage over innovatie, die toegevoegd wordt.


Respondent 5

Zienswijze/reactie
    1. In het gemeentelijk kader is de landschappelijke inpassing vrij ver uitgewerkt. De
        achtergrond daarvan steunen we, namelijk goed ingepaste zonneparken met een
        meerwaarde voor de omgeving qua biodiversiteit. De voorschriften zijn soms echter
        dermate dwingend, dat ze onze landschapsarchitect en de omgeving alle creativiteit
        ontnemen. Graag zien wij dat de inpassingsvoorschriften een advies zijn, waarop
        onderbouwd kan worden afgeweken.
    2. Wij missen in de studies een aantal kabels en leidingen naast de wel ingetekende
        gasleiding, die van invloed zijn op het ontwerp en inpassing van de parken. Zo loopt er
        een brede strook van 25 meter aan kabels en leidingen ten noorden van de A12 die de

                                                                                                   27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>       plaatsing van panelen verhindert. Ook loopt er een persriool over het InnoFase terrein die
       de inpassing van de zonneparken beïnvloedt. Op zich geen probleem, maar wel in
       combinatie met alle dwingend voorgeschreven andere inpassingsmaatregelen. Geef de
       ontwikkelaar de ruimte om met een creatief en goed ontwerp te komen, rekening
       houdend met alle wensen en beperkingen. Zo kunnen we bijvoorbeeld de ruimte boven
       leidingen goed benutten voor de 20% kwaliteitsverbetering.
    3. Wij zetten ons voor grotere zonneparken graag in om tot 50% lokaal eigenaarschap te
       komen, of een vergelijkbare manier waarop 50% van de waarde van het zonnepark bij de
       omgeving terechtkomt. Graag gaan we daar de dialoog aan met de omgeving en de
       energiecöoperatie om dit goed in te vullen. De tekst uit het beleid wordt soms echter zo
       specifiek, dat alle ruimte uit het gesprek verdwijnt. Op andere momenten zit deze er wel
       in. Een specifiek punt zouden wij er graag uit hebben, simpelweg omdat deze specifieke
       vorm voor een klein en vaak ook niet voor een groter zonnepark haalbaar is. “Concreet
       wordt verwacht dat de initiatiefnemer initieel tenminste 50% van de hoogte van het eigen
       vermogen in de vorm van obligaties beschikbaar stelt.”
    4. In het ontwerp beleidskader staat: “Het planologisch régime hiervoor is het verlenen van
       een tijdelijke omgevingsvergunning van maximaal 25 jaar”. Wij zouden er voor willen
       pleiten dit te verlengen tot in ieder geval 26 jaar en het liefst 31 jaar. In de praktijk kost
       het een half jaar om een zonnepark te bouwen en een half jaar om hem weer af te
       breken. De businesscase van een zonnepark is uitgerold op 25 of 30 jaar. Om het
       zonnepark goed te benutten is een vergunning van 26 jaar noodzakelijk. Omdat het
       zonnepark na 25 jaar zeker nog 5 jaar mee kan, is een periode van 31 jaar ideaal.

Reactie gemeente
   1. Het gaat in dit geval om een beleidskader met principes en uitgangspunten. Het is
        bedoeld om ecologische waarden en eenheid in de vormgeving van de zonnevelden te
        garanderen. Er zal altijd maatwerk nodig zijn. In het landschappelijk inpassingsplan
        worden de definitieve afspraken met de ontwikkelaar vastgelegd.
   2. Dit kader betreft enkel een eerste ruimtelijke studie naar de mogelijkheden van wind en
        zon in het gebied en stelt aan de hand daarvan richtlijnen op. De gemeente staat open om
        initiatieven op een zo goed mogelijke manier in te vullen.
   3. Deze tekst wordt aangepast in het beleidskader. Financiële participatie hoeft niet per se in
        de vorm van obligaties. In de Participatiewaaier zijn de verschillende vormen van
        financiële participatie omschreven, deze lijn nemen we over in het beleidskader. Daarbij
        blijft het streven naar 50% lokaal eigendom en zeggenschap.
   4. Zie respondent 4, beleidskader, antwoord 3.


Respondent 6

Zienswijze/reactie
    1. Het rapport SAB/Pondera geeft vanaf vier standpunten visualisaties van de opties voor
        windparken 120-120 140-142 en 160-160; deze zijn inzichtelijk. In de plaatjes in het
        rapport lijken de as- en tiphoogtes van de opties niet veel te verschillen, in werkelijkheid
        zal dit wel degelijk in het oog springen, zeker bij bepaalde lichtval en afhankelijk van de
        reflectie van zonlicht door mast en wieken. Wij menen dat hiermee rekening gehouden
        moet worden door een bewegende visualisatie (bijv. windplanner.com) en met diverse
        intensiteit en invalshoek van zonlicht, resp. diverse reflectie-intensiteit. Ook zijn er geen
        visualisaties opgenomen vanaf Velp bedrijventerrein de Beemd, locatie Broekdijk langs de
        Velperwaarden. Wij constateren dat inwoners van onze woonwijk Velp-Zuidoost op grond
        van de vigerende afstandsnorm bij de 160-160 windparkoptie belanghebbenden zijn.


                                                                                                    28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>    2. Het rapport vermeldt (p. 23) als inrichtingsprincipe voor een nieuw windpark: ´Wanneer
       een keuze wordt gemaakt voor een nieuwe hoogte windturbine geldt dat voor alle overige
       nieuwe turbines in het gebied.´ Dit geldt met terugwerkende kracht evenzeer, wat ons
       betreft. Een windpark vanaf onze (over)zijde van de rivier op de gezichtseinder springt het
       minst in het oog springt, en is visueel het minst storend, indien de hoogte van een nieuw
       windpark overeenkomt met het bestaande windpark InnoFase, of -maximaal- aan de
       hoogte van het vergunde windpark van WRIJ. Ofwel de 120-120 dan wel de 140-142
       variant. De 160-160 variant wijkt visueel zeer sterk af van de genoemde windparken,
       zeker in het landschapsperspectief over de rivier. Ook zal deze het hoogte het zicht vanuit
       de Liemers op de Veluwezoom domineren. Wij menen daarom dat vanwege de
       landschappelijke impact in het Beleidskader de variant 160-160 dient te
       worden geschrapt.
    3. Het ontwerp Beleidskader vermeldt 'Met [ ... ] het vastleggen [ ... ] voor concentratie van
       wind- en zonne-energie in het gebied WZ5 ontwikkelt het hele gebied zich nog meer als
       een energielandschap dan nu al het geval is. Hierdoor verandert het uiterlijk en de
       beleving van het landschap in dit deel van de gemeente sterk. Dat hoort bij de
       uitgesproken voorkeur voor clustering en niet voor versnippering over de andere delen van
       de gemeente.' Ook dit aspect van ontwikkeling is voor de landschapsbeleving vanuit Velp,
       met name vanaf de Broekdijk en Lathumseveerweg, bepalend. Zo zien wij dat de massieve
       bouw van de bedrijfshal van het circulaire bedrijf InSus de gezichtseinder over de rivier
       onverwacht en opvallend bepaalt. Wij begrijpen de opzet en uitbouw van InnoFase als
       circulair bedrijfspark en energiepark. Daarom pleiten wij voor het maximaal realiseren van
       zon-op-dak op te ontwikkelen bedrijfshallen en parkeergelegenheid, evenals op
       bestaande bedrijfshallen. Duiven kan daarin op InnoFase een voortrekkersrol innemen. Zo
       wordt dit maximaal complementair met zon-op-land, en hoeft het areaal zonnevelden
       zoals in het onderzoek van SAB/Pondera beschreven, minder grondoppervlak te beslaan.
    4. Het ontwerp Beleidskader vermeldt (p14): [ ... ] heeft de provincie Gelderland in haar
       Omgevingsverordening regels gesteld voor wanneer er sprake is van ganzen-
       foerageergebieden. In de nieuwste versie van deze verordening (2021) staan meer
       mogelijkheden. Het beschermingsregime biedt ruimte voor ontwikkeling, zolang de functie
       van het rustgebied behouden blijft of wordt gecompenseerd.' Vanwege het onderzoek
       naar leefgebied van de wespendief volgt gemeente Rheden het moratorium op het extra
       verkenningsgebied (RES 2.0) voor wind in de Velperwaarden. Wij zien dat hier druk is op
       de corridor voor trekvogels. Die omvat nu grofweg de uiterwaarden (Natura2000
       Rijntakken), samenvallend met het Rivierklimaatpark. Bouw van windturbines (WRIJ
       windpark; technische ruimte voor RES windgebied in blauwe cirkel) nabij de dijk aan de
       zuidoever betekent extra inperking en versmalling van die corridor. Het windpark
       Koningspleij heeft hierop vanaf 2022 ook effect. Ook de ontwikkeling van windpark WRIJ
       is al zeer dicht bij rivier en uiterwaard, met mogelijk effect op trekvogels en
       ganzenrustgebied. Hoe wordt het cumulatieve effect van meerdere, ongelijktijdig
       gerealiseerde windparken op nabije Natura2000 (Rijntakken) gebieden Hondsbroekse
       Pleij, Velperwaarden en Koppenwaard beoordeeld? Het is de vraag of mitigerende
       maatregelen (tijdelijke stilstand, kleur van de wieken, afschrikking, of andere innovatieve
       technieken) voldoende zijn om letsel en sterfte onder vogels te voorkomen. Hoe wordt dit
       onderzocht en gemonitord, ook in samenhang met de andere genoemde windparken?
       Vanuit natuurbelang zijn wij daarom tegenstander van de plaatsing van windturbines
       dichter bij de rivier dan het bestaande windpark InnoFase.

Reactie gemeente
   1. De visualisaties geven een (statisch) beeld van hoe de verschillende hoogtes van de
        windturbines zichtbaar zullen zijn. Ook deze visualisaties zijn gebruikt om een afweging te


                                                                                                  29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>       maken in de verschillende scenario’s. Bij concrete initiatieven voor windturbines kan een
       ontwikkelaar eventueel bewegende visualisaties gebruiken om een beeld te krijgen van de
       impact van een windturbine in de omgeving.
       Ten aanvulling op onze visualisaties hebben wij nog een extra visualisatie vanuit Velp
       toegevoegd. De opgevraagde locatie was niet beschikbaar voor dit programma, derhalve
       is gekozen voor een andere locatie welke het meest bij de gevraagde locatie overeen
       komt.
    2. Zie gezamenlijk advies van de Erfgoedcommissie Duiven-Zevenaar en het Gelders
       Genootschap, antwoord 18.
    3. De gemeente onderschrijft het belang van het plaatsen van zonnepanelen op daken van
       bijvoorbeeld (nieuwe) bedrijven. Dit beleidskader richt zich niet op deze opgave. Maar om
       het belang te duiden wordt de tekst van het beleidskader aangepast en wordt deze
       opgave wel benoemd. Er wordt in de RES al uitgegaan van grote inzet op zon op dak (0,49
       TWh). Maar om de totale ambitie te realiseren zijn zon op dak als zon op land nodig. Dit is
       dus al complementair aan elkaar.
       Gemeente Duiven blijft inzetten op bewustwording rondom zon op (bedrijfs)daken.
       Daarnaast kijkt de gemeente – in regionaal verband – wat de nieuwe wetgeving vanuit de
       Omgevingswet voor mogelijkheden biedt om zon op industriële daken verplicht te stellen.
       Indien de wetgeving dat toelaat, is de gemeente bereid deze mogelijkheden toe te
       passen.
    4. In de ruimtelijke studie is gekeken naar algemene invloedzones van Natura 2000-gebied
       en andere beschermde gebieden. Er is echter nog geen specifieke toetsing van aantasting
       aan natuurwaarden of instandhoudingsdoelen van gebieden gedaan. Toetsing aan de Wet
       natuurbescherming (soortbescherming en gebiedsbescherming) en andere
       natuurwetgeving zal per project nog getoetst worden. In deze toetsingen wordt ook naar
       cumulatieve effecten met andere windparken gekeken.


Respondent 7

Zienswijze/reactie
Beleidskader
    1. Op p. 6 is opgenomen dat “de levensduur van een zonnepark op dit moment ongeveer 25
        jaar is”. Daarom wordt er gekozen voor het verlenen van een tijdelijke
        omgevingsvergunning van maximaal 25 jaar. De levensduur van een zonnepark is echter
        zeker 30 jaar. Vanuit het oogpunt van duurzaamheid en economische haalbaarheid
        achten wij het daarom wenselijk om omgevingsvergunningen voor zonneparken te
        verlenen voor 30 jaar.
    2. In het verlengde hiervan wordt opgemerkt dat er tijdelijke vergunningen worden verleend
        waarbij na afloop van deze periode het land weer in gebruik wordt genomen voor
        agrarische doeleinden conform de onderliggende bestemming. Voor de grondeigenaren is
        het van belang dat zij de percelen, na de exploitatiefase van het zonnepark, weer ten volle
        kunnen benutten. Echter ongeveer 20% van het areaal wordt in beslag genomen door
        landschappelijke inpassing. In sommige gevallen heeft de, in de ruimtelijke visie
        opgenomen, inpassing ook een redelijk duurzaam karakter zoals struweel en
        natuurvriendelijke oevers. Kan de gemeente uitleggen hoe deze landschappelijke
        inpassing zich verhoudt met de agrarische functie en toezeggen dat de grondeigenaren de
        grond weer ten volle in gebruik kunnen nemen?
    3. Op p. 10 is opgenomen dat “wanneer een lokaal actieve energiecoöperatie (al
        functionerend of in oprichting) interesse toont in actieve deelname aan het project, zij
        vanaf het begin een vaste gesprekspartner van de initiatiefnemer is. De gemeente
        verwacht dat beide tot onderlinge afspraken komen”. Daarnaast is op dezelfde p.

                                                                                                 30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>        opgenomen “De initiatiefnemer verkent tijdens de omgevingsdialoog ook de wensen uit
        de omgeving voor de wijze en omvang van financiële participatie aan een project. Een
        actieve lokale energiecoöperatie krijgt de gelegenheid om vormen van zeggenschap over
        ontwikkeling, realisatie en beheer alsook mede-eigenaarschap met de initiatiefnemer af
        te spreken. De gemeente brengt partijen bij elkaar en stimuleert het onderlinge overleg”.
        Voor ons is niet duidelijk hoe het belang van de omgeving zich verhoudt tot het belang
        van een energiecoöperatie omdat het niet zondermeer zo is dat deze belangen
        samenvallen. Conform het Klimaatakkoord is het doel van financiële participatie dat niet
        alleen de lasten maar ook de lusten in de omgeving van een energieproject terecht
        komen. Volgens de principes van de ‘participatiewaaier’ moet invulling gegeven worden
        aan financiële participatie waarbij de participatiewaaier het belang van de omwonenden
        als uitgangspunt hanteert. Wij zouden graag meer duidelijkheid wensen over de
        verhouding van het belang van de omgeving en het belang van de energiecoöperatie.
   4.   Ook op p. 10 staat “Een actieve lokale energiecoöperatie krijgt de gelegenheid om vormen
        van zeggenschap over ontwikkeling, realisatie en beheer alsook mede-eigenaarschap met
        de initiatiefnemer af te spreken”. Wij staan hier positief tegenover omdat wij denken dat
        dit bijdraagt aan de acceptatie van wind- en zonneparken. Financiële participatie is alleen
        mogelijk als er een rendabel project wordt ontwikkeld en daar is de planning een
        belangrijk onderdeel van. Eventuele medezeggenschap en mede eigenaarschap mag dan
        ook niet ten koste gaan van de beoogde planning en geen risico’s toevoegen. Ook zien we
        graag dat erkend wordt dat over het algemeen energiecoöperaties en ontwikkelaars niet
        gelijkwaardig zijn in hun expertise en ervaring en dat ontwikkelende partijen al jaren bezig
        zijn met het opbouwen van deze expertise an sich en ook al jaren zowel tijd als geld
        investeren om een project in het InnoFase gebied te ontwikkelen.
   5.   Op p. 11 van het beleid staat onder het kopje “Financiële participatie en proberen 50%
        lokaal eigendom te halen” dat “Concreet wordt verwacht dat de initiatiefnemer initieel
        tenminste 50% van de hoogte van het eigen vermogen in de vorm van obligaties
        beschikbaar stelt.” Wij zetten ons bij de ontwikkeling van zonneparken graag in om tot
        50% lokaal eigenaarschap te komen, echter het is voor ons cruciaal dat er in het beleid
        niet op wordt vooruitgelopen hoe dat precies moet plaats vinden. Er zijn namelijk
        verschillende manieren om lokaal eigenaarschap te organiseren. Wat ons betreft is dit
        onderdeel van de dialoog met de omgeving. Wij verzoeken u de specificatie “Concreet
        wordt verwacht dat de initiatiefnemer initieel tenminste 50% van de hoogte van het eigen
        vermogen in de vorm van obligaties beschikbaar stelt” te laten vervallen.
   6.   Op p. 15 is opgenomen dat een zonneparkproject moet bestaan uit aaneengesloten kavels
        met zonnevelden. Graag verzoeken wij de gemeente om hier aan te sluiten bij wat
        ruimtelijk logisch is. Meerdere projecten samen kunnen er immers voor zorgen dat
        zonnekavels ruimtelijk aaneengesloten zijn.
   7.   In hoofdstuk 4 ‘Proces- en financiële participatie, waaronder 50% lokaal eigendom’ zijn
        randvoorwaarden opgenomen voor procesparticipatie en financiële participatie. Voor ons
        is niet duidelijk waarom zonneparken in de paragraaf ‘Bovenwettelijke financiële ruimte’
        genoemd worden. In de gedragscode zon op land is geen bovenwettelijke financiële
        ruimte opgenomen. Wij veronderstellen dan ook dat het wenselijk om zonneparken niet
        te noemen in deze paragraaf, om verwarring te voorkomen.

Ruimtelijke studie
   1. Inpassingsprincipes zon en wind
       Ten aanzien van de inpassingsprincipes voor zonnevelden op p. 25 en 26 zien hebben wij
       op 3 onderwerpen een aantal opmerkingen:
               1. Verhouding zonnepanelen - ruimte voor inpassing
                   Onder het kopje Verhouding zonnepanelen – ruimte voor inpassing is


                                                                                                  31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>   opgenomen dat als verhouding tussen de oppervlakten van de zonnevelden
   plus alle bouwwerken die daarbij horen en de ruimte voor de ecologische en
   landschappelijke inpassing 80 - 20 wordt aangehouden. Wij vinden het van
   belang dat in de ruimtelijke studie wordt opgenomen dat de situering van
   leidingen in het plangebied van invloed zijn op deze verhouding. Ook zien we
   graag opgenomen in de ruimtelijke studie dat de ‘inpassingsprincipes
   zonnevelden’ op basis van maatwerk kunnen worden uitgewerkt in het
   landschappelijk ontwerp van een zonnepark waarbij de verhouding 80 – 20
   leidend is. Zie hiervoor ook de zienswijze onder het kopje 3. Randen.
2. Bebouwing
   Onder het kopje Bebouwing zijn alleen transformatoren en bijgebouwen
   benoemd. Wij zien graag dat hier ook inkoopstations en batterijen worden
   benoemd.
3. Randen
   Hier is opgenomen dat de rand tot een zonneveld bestaat, afhankelijk van het
   specifieke wegprofiel, uit een zone van minimaal 20 meter met een bloemrijke
   grasberm met langs sommige wegen een bomenrij en/ of een watergang en
   een struweelhaag. Bij de nadere uitwerking van de inpassingsprincipes, na p.
   26, wordt in de doorsnedes afgeweken van dit principe. Er zijn doorsnedes
   zoals de doorsnede van de rand bij de Kievitstraat waar een grotere minimale
   afstand tussen het wegprofiel en de panelen is weergegeven (20m bloemrijk
   grasland, 5m struweel en 3,5m onderhoudspad) en er zijn doorsnedes waar
   een kleinere minimale afstand is weergegeven zoals bij de doorsnede van de
   rand van de Nieuwgraafsestraat (10m watergang met natuurvriendelijke
   oever en 3,5m onderhoudspad). In de doorsnedes op p. 27 tot en met 34 is
   ook geen rekening gehouden met een mogelijk benodigd hekwerk waardoor
   de rand tussen de weg en de panelen groter wordt dan in de doorsnede is
   opgenomen. Wij zien daarom graag dat in de ‘inpassingsprincipes
   zonnevelden’ op p. 25 onder het kopje randen wordt aangegeven dat
   gestreefd wordt naar een rand tussen de openbare weg en een zonneveld van
   20 meter breed. Tevens zien we graag dat aangegeven wordt dat de
   doorsnedes op p. 27 tot en met 34 indicatief zijn. Op deze manier kan iedere
   rand op basis van maatwerk, en in overleg met belanghebbenden, uitgewerkt
   worden en kan ook de verhouding panelen versus inpassing van 80 – 20
   gerealiseerd worden. Als alle randen tussen de openbare weg en de
   zonnevelden 20 meter dienen te zijn dan is deze verhouding niet te realiseren.
   Tevens is hier opgenomen dat er langs een watergang ruimte is voor rietgroei.
   Wij zijn graag dat hier wordt toegevoegd dat er ruimte is voor rietgroei bij
   watergangen die dienen als afscheiding van een zonneveld. Dit betekent dat
   het dus niet voor alle watergangen geldt. 4.
4. Tussenruimte
   Op p. 33 is de tussenruimte tussen de zonnevelden uitgewerkt. Niet duidelijk
   is wat de strekking is van de tekening op deze p. waarop een aantal sloten zijn
   gemarkeerd. De indruk wordt gewekt dat bij deze sloten een groene
   tussenruimte van 15 meter is vereist. In de inpassingsprincipes is echter
   opgenomen dat de tussenruimte vereist is tussen afzonderlijke zonnevelden
   met een maximale grootte van 10 hectare. Wij zien graag dat op p. 33 wordt
   toegevoegd dat een groene tussenruimte is vereist als er sprake is van een
   scheiding tussen afzonderlijke zonnevelden. Daarnaast wordt hier aangegeven
   dat tussen de rijen zonnepanelen de ruimte minimaal 2 meter moet zijn, ten



                                                                                32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>                      behoeve van optimalisatie van het zonnepark is het wenselijk dat dit een
                      streven is waar gemotiveerd vanaf geweken kan worden.
                  5. Scenario’s zon en wind
                  In dit hoofdstuk zijn een aantal scenario’s uitgewerkt. Het is niet altijd helder hoe
deze scenario’s zich tot de ontwerpprincipes verhouden. We gaan ervanuit dat een en ander
illustratief en indicatief is, maar het zou verhelderend zijn als dit duidelijk wordt weergegeven.
Een paar voorbeelden:
              - Op p. 37 is op figuur 2 de oriëntatie van de rijen zonnepanelen verbeeld. Deze
                  oriëntatie lijkt gebaseerd op de richting van de Wijde Wetering. Wij denken dat
                  het, uitgaande van de landschappelijke kwaliteit, wenselijker is om oriëntatie te
                  baseren op de Nieuwgraafsestraat omdat het zonnepark vanaf deze weg beleefd
                  wordt en niet vanaf de Wijde Wetering.
              - Op p. 37 is op figuur 3 een zijaanzicht van de zonne-energie opstelling
                  weergegeven. Dit betreft een verouderde opstelling, welke niet representatief is
                  voor de huidige zonnepaneelopstellingen, dit geldt met name voor de
                  hellingshoek en de tafellengte. Wij zien daarom graag dat aan figuur 3 wordt
                  toegevoegd dat het een voorbeeld opstelling betreft.
              - Op p. 39, 41 en 43 zijn op respectievelijk figuur 5, 7 en 9 de afzonderlijke
                  zonnevelden en de onderhoudspaden ingetekend waarbij niet duidelijk is wat de
                  status van deze figuur is. Wij zien graag dat bij deze figuur wordt aangegeven dat
                  het een indicatieve figuur is zodat het mogelijk is om de zonnevelden en de
                  onderhoudspaden, binnen de inpassingsprincipes, ook een andere vorm te geven.
              - Op p. 38, 40 en 42 worden opstellingen weergegeven hoe toekomstige
                  windturbines zou kunnen worden gesitueerd, echter dit zijn slechts indicaties. We
                  zouden dat ook graag vermeld zien.

Reactie gemeente

Beleidskader
    1. Zie respondent 4, beleidskader, antwoord 3.
    2. Een deel van de inrichting zal permanent zijn. Dat betreft een groene zone aan
        weerszijden van de Wijde Wetering en een natuurvriendelijke oever langs de
        Nieuwgraafsewetering. De overige landschappelijke inpassingen, de bloemrijke stroken en
        het afschermende struweel, zijn net als de zonnepanelen tijdelijk. De agrarische functie
        blijft in tact. Na 25 jaar is de grond weer te gebruiken voor agrarische doeleinden.
    3. Het gaat erom dat er tijdens het proces voldoende ruimte is voor suggesties, vragen en
        bezwaren, dat de baten lokaal terecht komen en dat er gestreefd wordt naar het
        realiseren van 50% lokaal eigendom. Dit is in lijn met het Nederlandse Klimaatakkoord.
        Hier is de oorspronkelijke passage op p. 10 en 11 op gericht. Waarbij een
        energiecoöperatie bedoeld is als een van de opties om hier uitwerking aan te geven. De
        gemeente is bekend met de verschillende belangen. De passage in het beleidskader wordt
        daarom aangepast en genuanceerd.
    4. De gemeente is op de hoogte van de initiatieven. Het toevoegen van expertiseniveaus in
        de tekst van het beleidskader is inhoudelijk niet relevant. Deze suggestie leidt niet tot
        aanpassing van de tekst.
    5. Deze tekst wordt aangepast in het beleidskader. Financiële participatie hoeft niet per se in
        de vorm van obligaties. In de Participatiewaaier zijn de verschillende vormen van
        financiële participatie omschreven, deze lijn nemen we over in het beleidskader. Daarbij
        blijft het streven naar 50% lokaal eigendom en zeggenschap.
    6. Zie het antwoord bij respondent 4, onder A 6.



                                                                                                      33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>    7. De bovenwettelijke financiële ruimte is van toepassing op windenergie initiatieven en
       inderdaad niet op zonne-energie. De passage wordt aangepast: zonne-energie zal niet in
       deze subparagraaf genoemd worden.

Ruimtelijke studie
   1. Het gaat in dit geval om een beleidskader met principes en uitgangspunten voor
       landschappelijke inpassing en is bedoeld om ecologische waarden en eenheid in de
       vormgeving van de zonnevelden te garanderen. Er zal altijd maatwerk nodig zijn. In het
       landschappelijk inpassingsplan worden de definitieve afspraken met de ontwikkelaar
       vastgelegd.
   2. Deze suggestie wordt in de tekst opgenomen.
   3. De inpassingsprincipes zijn gebaseerd op de specifieke profielen van de wegen en
       watergangen in het gebied die het landschappelijk raamwerk vormen.
       Bij de Kievitstraat is het landschappelijk raamwerk breder omdat hier rekening is
       gehouden met de woningen die aan de weg liggen.
       De basis voor de landschappelijke inpassing is een strook van 10 meter met bloemrijk
       grasland en struweel. De verhouding 80-20 is daarmee o.i. haalbaar. Er zal altijd maatwerk
       nodig zijn. Zie ook punt 1.
       Er is aangegeven dat er zo min mogelijk hekwerken toegepast dienen te worden. In een
       aantal gevallen kunnen watergangen dienen als afscherming. In andere gevallen kan het
       hekwerk gecombineerd worden met het struweel zodat het niet in het oog valt.
       Hekwerken behoren overigens ook tot ‘de techniek’ van de 80% aan zonnevelden.
   4. De zonnevelden dienen aan te sluiten bij het bestaande landschap en verkaveling. De
       kavels worden in noord-zuid richting gescheiden door watergangen. Deze kunnen dienen
       als scheiding tussen afzonderlijke zonnevelden. Dit principe is hier geschetst. In concrete
       gevallen is maatwerk vereist.
   5. De scenario’s zijn bedoeld als rekenmodel om een indicatie te krijgen van de mogelijke
       energieopbrengst in het zoekgebied.
       – Een oriëntatie evenwijdig aan de Nieuwgraafsestraat is ook goed mogelijk. Belangrijk is
       dat de oriëntatie van het hele zonneveld dezelfde is om een zo rustig mogelijk beeld te
       krijgen.


Respondent 8

Zienswijze/reactie
1. De respondent spreekt de teleurstelling uit over het moment dat de inwoners van Lathum zijn
    betrokken bij de ontwikkelingen in het gebied InnoFase/Centerpoort-Noord, gezien dit
    dichtbij het zoekgebied ligt. In het kader van de procedure die loopt t.a.v. de turbines op de
    zuiveringslocatie bij InnoFase en de uitspraak van de Raad van State van 30 juni jl.
    (zaaknummer 202003882/1) verzoekt de respondent om nieuwe ontwikkelingen omtrent
    mogelijke plaatsing van windturbines op te schorten totdat duidelijkheid gegeven kan worden
    over o.a. de milieuaspecten en uitgangspunten voor het bepalen van mogelijke locaties voor
    windturbines.
2. De respondent benoemt dat plaatsing van windturbines in en rond dit gebied effect heeft op
    de Natura2000 doelen en verwijst naar soorten volgens de Wet Natuurbescherming. De
    respondent vraagt om het cumulatieve effect van alle windturbines tezamen op de N2000
    soorten en op het leefmilieu van omwonenden en belanghebbenden te onderzoeken.
3. Betreft p. 2-3: We vinden het onjuist om (urbane) windturbines van <1.5 Mw en kleine
    zonneparken <50 m2 buiten beschouwing te laten. Ze kunnen afzonderlijk of in
    gezamenlijkheid grote effecten hebben op de omgeving afhankelijk van de locatie. Door het
    juridisch opdelen van landbouwpercelen zouden op deze wijze alsnog grote zonneparken

                                                                                                 34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>      kunnen ontstaan of een wildgroei aan kleine windturbines. Wij vinden dat er een maximum
      aan vermogen binnen het zoekgebied moet worden aangegeven. Immers het plaatsen van
      zonneparken en windturbines is geen doel op zich, maar is een uitvloeisel van een
      klimaatakkoord dat zich richt op terugdringen van de CO2-uitstoot. Zodra dit doel is bereikt
      zou er een stop moeten komen op de realisatie van zonneparken en windturbines. Ook zien
      wij graag opgenomen dat zodra er alternatieven voor windenergie komen (bijvoorbeeld wind
      op zee, energie uit de IJssel of waterstof), er geen nieuwe initiatieven voor windturbines of
      zonneparken worden gehonoreerd. Wij vinden dat het in het beleidsplan ontbreekt aan een
      maximum hoogte voor windturbines. De praktijk is dat turbines vroegtijdig worden vervangen
      door hogere turbines met hogere vermogens.
4.    Betreft p. 4: Het gebied rond InnoFase/Centerpoort-Noord werd over het algemeen als meest
      ‘geschikte’ locatie gezien. Deze keuze is gemaakt vanuit de inwoners van Duiven en
      Westervoort met als één van de belangrijkste argumenten dat dit verder van woonlocaties is
      gelegen. De woningen in Lathum, gemeente Zevenaar, liggen echter vlakbij deze locatie. We
      vinden het daarom onbegrijpelijk waarom de gemeente Zevenaar en de bewoners van
      Lathum niet in dit proces betrokken zijn. Ook geeft u aan dat de locatie aansluit op het
      bedrijventerrein. Voor ons is het onduidelijk waarom u deze relatie noemt. Immers eerder
      geeft u aan dat het beleidskader los staat van energieopwekking door de industrie. We vinden
      dat de energieopwekking in dit gebied volledig ten goede moet komen aan de bestaande
      particuliere markt (zie ook verderop) en niet aan het bedrijfsleven. Voor het bedrijfsleven is
      wind op zee een alternatief.
5.    P. 5: Realisatietermijn. In welke gevallen zou uitstel verlenen mogelijk zijn?
6.    P. 6: We vinden de tijdelijkheid van de vergunning een goede zaak, inclusief het terugbrengen
      in oude staat. Wel menen wij dat de uitzonderingen hierop alleen betrekking moeten hebben
      op een groene invulling en niet op een industriële (rode) functie. Het noodzakelijk onderzoek
      naar milieueffecten zouden we graag geformuleerd willen zien als onderzoek naar effecten op
      milieu, natuur en volksgezondheid. Dit geldt ook voor de overige passages in het document
      waar het begrip milieu wordt gehanteerd.
7.    P. 7: Economische haalbaarheid. Ook inzichtelijk maken van de business case voor
      omwonenden en belanghebbende. Zeker wanneer financiële afspraken of tegemoetkomingen
      zoals binnen een omgevingsfonds later aan de orde komen.
8.    Betreft p. 8: Overleg met omwonenden en stakeholders. Onder vroegtijdig verstaan wij bij
      aanvang van een initiatief. En niet een overleg met een informatief karakter na de
      planvorming.
9.    P. 9: Procesparticipatie. Tot op heden worden omwonenden binnen 10 maal de tiphoogte van
      een turbine als belanghebbende aangemerkt. We verzoeken u dan ook deze afstand op te
      nemen. Mocht uit onderzoek blijken dat de effecten van windturbines groter zijn dan deze
      afstand, dan verzoeken wij u op te nemen dat deze afstand wordt aangepast. We verzoeken u
      de ‘gedragscodes’ expliciet te maken. Om welke gedragscodes gaat het en welke looptijd
      hebben ze?
10.   P. 9: Participatieplan. Graag willen wij toevoegen dat initiatiefnemers voor het opstellen van
      een participatieplan niet alleen met de directe omgeving in gesprek gaan maar ook met de
      overige belanghebbenden. Het gewenste moment is niet de start van een planontwikkeling
      maat de start van het initiatief. Wij zien graag dat ook de omwonenden betrokken worden in
      de verantwoording van de omgevingsdialoog om de kwaliteit daarvan te borgen. We
      verzoeken u explicieter te maken waar de participatie betrekking op heeft en met welke
      reikwijdte en resultaten. Kortom wij vinden dat er niet alleen sprake moet zijn van
      procesparticipatie, maar dat ook zoveel als mogelijk concrete mogelijke resultaten van de
      participatie moeten worden benoemd (hoogte van de turbine, effecten, financiële
      participatie).



                                                                                                   35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>11. P. 10: Waar u Omgevingsadviesraad noemt stellen wij voor hier te spreken van een
    onafhankelijke OAR. Bij financiële participatie stellen wij voor het streven naar 50% te
    veranderen in meer dan 50% participatie door burgers en het streven naar 100 % participatie
    door burgers. Het begrip andere belanghebbenden verzoeken wij te vervangen door burgers.
    Voor bedrijven wordt immers in andere trajecten voorzien. Bij het door u genoemde vreemd
    vermogen zijn wij van mening dat er gezocht moet worden naar lokale of regionale
    investeerders waardoor rendement uit subsidies niet naar het buitenland verdwijnt.
12. P. 11: Het eventueel bijdragen aan een omgevingsfonds vinden we te vaag, mede gezien onze
    ervaringen tot nog toe. We vinden een omgevingsfonds noodzakelijk gezien de impact op de
    omgeving en verzoeken u dit als zodanig op te nemen waarbij jaarlijks een percentage (1%)
    van de bouwkosten in dit fonds wort gestort. Immers er is ook een groot effect op de
    omgeving.
13. P. 12: De omwonendenregeling en bovenwettelijke ruimte vinden we te vaag. We stellen voor
    hier op voorhand al afspraken over te maken. Percentages van de winst blijken onwerkbaar
    en multi interpretabel. Ook hiervoor verzoeken we een percentage van de bouwkosten op te
    nemen.

Reactie gemeente
   1. De gemeente heeft begrip voor de zorgen van de respondent.
        In 2019 heeft er een uitgebreid participatieproces plaatsgevonden over onder andere dit
        gebied. In juni 2021 is er een brede informatiebijeenkomst georganiseerd over het
        beleidskader. Deze informatiebijeenkomst is onder de aandacht gebracht via social media,
        de website www.samen1nergie.nl en de gemeentebladen van Duiven, Westervoort,
        Rheden en Zevenaar. Een ieder was welkom tijdens deze bijeenkomst. Daarna heeft
        eenieder de afgelopen periode de gelegenheid gekregen om zienswijzen in te dienen.

      De gemeente is zich bewust van de huidige jurisprudentie omtrent de milieunormering
      van windturbines. In dit geval gaat het om een beleidskader voor het zoekgebied. Pas in
      een later stadium worden concrete initiatieven beoordeeld. De gemeente ziet daarom
      geen reden om de ontwikkeling van windmolens in dit beleidskader op te schorten.
      Gemeente Duiven zal de landelijke richtlijnen en wet- en regelgeving in acht nemen bij de
      behandeling van initiatieven. Zo nodig zal de gemeente zelf milieuregels opstellen.
   2. In de ruimtelijke studie is gekeken naar algemene invloedzones van Natura 2000-gebied
      en andere beschermde gebieden. Er is echter nog geen specifieke toetsing van aantasting
      aan natuurwaarden of instandhoudingsdoelen van gebieden gedaan. Toetsing aan de Wet
      natuurbescherming (soortbescherming en gebiedsbescherming) en andere
      natuurwetgeving zal per project nog getoetst worden. In deze toetsingen wordt ook naar
      cumulatieve effecten met andere windparken gekeken. De locatie van de roekenkolonie
      en het nest van de slechtvalk is al wel bekend. Hier is naar gekeken in de toetsing voor
      windpark InnoFase.
   3. Dit beleidskader is gericht op grootschalige energieopwekking. De RES-opgave voor dit
      gebied is ook grootschalig. De vraag over kleinschalige windmolens zal als afzonderlijke
      vraag beschouwd moeten worden en dit zal vooralsnog per situatie afgewogen dienen te
      worden.
      Er is voor gekozen geen maximum te stellen aan het vermogen voor het zoekgebied. Door
      het aanwijzen van zoekgebied is er ingezet op clustering binnen dit gebied. Hiermee
      wordt voorkomen dat er in de gehele gemeente losstaande initiatieven ontstaan. Met
      onder andere de voorwaarden uit dit beleidskader, zoals medewerking van de
      grondeigenaar en de 80%-20% verdeling, worden al grenzen gesteld aan het vermogen.
      We gaan nu uit van de bewezen technieken, zoals dat ook in regionaal verband is
      afgesproken. De gemeente staat positief ten opzichte van innovatie als dat verband houdt


                                                                                               36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>         met wind en zon.
         In de ruimtelijke studie is opgenomen dat de eerste nieuwe windturbine de hoogte
         bepaalt. Dit principe hanteren we.
   4.    In 2019 heeft er een uitgebreid participatieproces plaatsgevonden over onder andere dit
         gebied. In juni 2021 is er een brede informatiebijeenkomst georganiseerd over het
         beleidskader. Daarna heeft eenieder de afgelopen periode de gelegenheid gekregen om
         zienswijzen in te dienen.
         Het zoekgebied sluit ruimtelijk gezien aan op het bedrijventerrein. Er wordt in het
         beleidskader niet op aangestuurd dat de duurzaam opgewekte elektriciteit exclusief
         ingezet wordt voor de bedrijven. De duurzaam opgewekte energie komt op het openbare
         elektriciteitsnet terecht, waar zowel woningen als bedrijven op zijn aangesloten.
   5.    Dit is afhankelijk van de situatie, er kan hier op voorhand geen sluitende opsomming van
         worden gegeven.
   6.    Een tijdelijke vergunning betekent dat de gronden daarna weer gebruikt worden voor de
         oorspronkelijke bestemming, bijvoorbeeld agrarisch. Dit is dus afhankelijk van de huidige
         bestemming.
         We zijn gebonden aan de huidige normen uit de huidige wet- en regelgeving op milieu,
         natuur en gezondheid. Die zullen bij elk initiatief in acht genomen worden.
   7.    Deze oorspronkelijke passage wordt al aangepast in het beleidskader. Met een sluitende
         businesscase wordt bedoeld dat de initiatiefnemer de financiële haalbaarheid van het
         plan dient aan te tonen. Het gaat dus om onderbouwing van de financiële haalbaarheid,
         niet om inzage in de businesscase. Ook omwonenden kunnen hiervan kennisnemen, dit is
         onderdeel van de onderbouwing van het project.
   8.    Met de tekst in het beleidskader wordt inderdaad verstaan: bij aanvang van een initiatief.
   9.    De tekst in het beleidskader wordt aangepast. Voor omwonenden wordt als vuistregel
         uitgegaan van de door Raad van State gehanteerde norm van tien maal de tiphoogte
         (Gedragscode Acceptatie & Participatie Windenergie op Land (oktober 2020). De
         gedragscodes zijn al met naam vermeld in het beleidskader.
   10.   De bestaande Omgevingsadviesraad is opgericht voor de windturbines bij het waterschap.
         Bij nieuwe initiatieven wordt per geval bekeken welke organisatievorm het meest passend
         is.
         We sluiten aan bij de lijn van het Klimaatakkoord en streven naar 50% lokaal eigendom.
         We onderschrijven het belang van vroegtijdig omwonenden en belanghebbenden te
         betrekken, dit is ook de insteek van het participatieplan. Op basis van uw reactie passen
         we hier en daar het taalgebruik aan, om de beleidstekst aan te scherpen en voegen we
         toe dat de initiatiefnemer bij het formeel indienen van het projectplan aangeeft wat de
         concrete resultaten van de participatie zijn.
   11.   De suggestie betreffende het omgevingsfonds en het jaarlijkse percentage van 1% wordt
         niet overgenomen in het beleidskader. Dit krijgt pas invulling bij een concreet initiatief.
   12.   Er zullen op voorhand geen afspraken gemaakt worden. Dit is afhankelijk van het initiatief
         en krijgt te zijner tijd nadere invulling.


Respondent 9

Zienswijze/reactie
De respondent geeft aan bezwaar te hebben tegen de plaatsing tot wel 14 windturbines op het
terrein tussen de afvalverwerker en Lathum. De respondent en andere bewoners uit Lathum
hebben uitzicht op de windturbines. Daarnaast is deze omgeving ook een recreatiegebied. Ten
slotte benoemt de respondent dat er weinig kenbaar is gemaakt over de plannen.

Reactie gemeente

                                                                                                  37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Er is geen sprake van concrete plannen voor 14 windturbines. De ruimtelijke studie laat zien wat
de potentie voor zonne- en windenergie is in het zoekgebied InnoFase/Centerpoort-Noord. De
gemeente vindt het belangrijk dat de omgeving bij initiatieven vroegtijdig betrokken wordt. Dit is
de verantwoordelijkheid voor de initiatiefnemer.
Inwoners en andere belangstellenden vanuit bijvoorbeeld buurgemeenten hebben tijdens de
informatiebijeenkomsten de gelegenheid gekregen om vragen en zorgen te uiten, evenals tijdens
de zienswijze periode.


Respondent 10

Zienswijze/reactie
    1. Wij verwachten we een beleidskader met ruime mogelijkheden (beleidsvrije ruimte),
        transparantie over zowel het proces, als ook bij de uitwerking van het beleid. Daarbij
        wensen we intensief te worden betrokken en voldoende ruimte te krijgen voor invulling
        van de kaders en de uitvoering van het beleid, samen met alle andere betrokken partijen
        (stakeholders) binnen de Liemers. Verder verwachten we dat het beleidskader integraal is
        en dat dit als zodanig in documenten is terug te lezen. Met integraal beleid bedoelen we
        de directe verbinding tussen onderwerpen als duurzame energie, economie, toerisme en
        werkgelegenheid die bijdraagt aan een inclusieve arbeidsmarkt, in het bijzonder voor
        jongeren.
    2. Belangrijk onderdeel van het Duivens beleid dient de samenwerking met omliggende
        gemeenten te zijn. Gezien de momenteel terughoudende rol van het Zevenaarse bestuur,
        is extra inspanning essentieel om te komen te gezamenlijkheid, in ieder geval op Liemerse
        schaal. Het ondersteunt het huidige bestuur, als ook het bestuur na de komende
        verkiezingen, wanneer in het beleidskader een aparte passage wordt opgenomen
        hierover. Concreet: Een eerste relatief kleine stap zou zijn wanneer Zevenaar wordt
        verleid tot participatie die ruimte geeft voor ontwikkeling op de strook grond aan de rand
        van Innofase. Zo draagt ze direct bij aan de energietransitie zonder er direct hinder van te
        ondervinden. Is gemeente Duiven bereid om het beleid hierop aan te passen en een
        leidende rol te pakken om Zevenaar erbij te betrekken?
    3. Bij de uitwerking vergt dit ook een integrale samenwerking en coördinatie door de
        Liemerse gemeenten, zowel binnen hun interne organisatie, als ook onderling èn met de
        stakeholders. Immers, een breed draagvlak onder inwoners en bedrijven is essentieel.
        Gezien de omvang van de lokale opgave en de verbinding met regionale, provinciale
        besturen en belanghebbenden, als onderdeel van de landelijke energieopgave, zien we
        een risico voor de belasting van het ambtelijke apparaat en daarmee voor de kwaliteit
        (kennis, vaardigheden) en snelheid (parallelle processen en tijdlijnen) waarmee kan
        worden geacteerd, zowel anticiperen als reageren op ontwikkelingen. Dit geldt ook voor
        lokale besturen en het door hen beschikbaar gestelde budget. Welke risico's ziet het
        college v.w.b. de kwaliteit en snelheid van handelen door het ambtelijk apparaat, nu en in
        de komende 10-15 jaar?
    4. Een ander punt van zorg is de onduidelijkheid over de opslag van energie aan de rand van
        het industrieterrein InnoFase. Duidelijkheid hierover is urgent en de rol van de lokale
        overheden gezamenlijk essentieel om samen met Waterschap en energieleverancier(s) te
        investeren in plan en uitvoering. Wanneer er zicht is op een oplossing op korte termijn,
        heeft dit een direct positief effect op de business cases voor zon en wind. En daarmee op
        de inkomsten van landeigenaren, projectontwikkelaars, inclusief de lokale economie en
        de energiecoöperatie met haar maatschappelijke doelen.
    5. Het is voor lokale bestuurder belangrijk om zich te realiseren dat de kosten voor de baten
        uitgaan en wanneer we als lokale gemeenschap willen profiteren van de opgewekte
        energie en een schoner milieu nastreven, het de investering waard is. We zijn dit verplicht

                                                                                                     38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>        aan de generaties die na ons komen. Is gemeente Duiven bereid om een prominente rol
        te spelen en extra budget vrij te maken om lokale opslag mogelijk te maken? En, werkt ze
        hierin samen met de provincie en Waterschap?
   6.   De recente uitspraak van de Raad van State over windpark Delfzijl Zuid in Groningen leidt
        tot de vraag hoe gemeente Duiven en omliggende gemeenten hiermee omgaan. Welke
        effecten heeft de uitspraak op het beleidskader en/of de uitvoering ervan? Hoe gaat de
        gemeente Duiven hiermee om?
   7.   Het beleidskader dient naast meer integraliteit ook ruimte te bieden om te anticiperen op
        toekomstige ontwikkelingen en innovaties, zowel in technische zin m.b.t. zon, wind en
        andere mogelijkheden, als ook m.b.t. biodiversiteit, landschapsinrichting. Wij zien graag
        dat hierover in het definitieve beleidskader meer wordt beschreven, bij voorkeur in een
        apart hoofdstuk. Tijdens de informatiebijeenkomst op 16 juni jl. hebben we hier al
        uitgebreid bij stilgestaan.
   8.   Onderdeel van de voorwaarden voor alle projectontwikkelaars en stakeholders, inclusief
        de energiecoöperatie, moet zijn dat circulariteit onderdeel van de business cases is.
        Oftewel, ook na gebruik van de middelen voor het opwekken zon- en windenergie, of
        andere vormen van energieopwekking en gebruik van grond, is hergebruik of andere
        toepassing zonder afval een vereiste.
   9.   Bijdrage Energie De Liemers
        Wij verwachten dat Energie De Liemers een belangrijke rol te kunnen spelen om hierover
        me mee denken en te participeren, zowel in proces als financieel en waar mogelijk bij de
        uitvoering ook door de leden. Verder hopen we dat ook direct omwonenden, waarvan
        een aantal ondernemer is, ruimte krijgen èn nemen om een bijdrage te leveren en
        tegelijkertijd een vorm van compensatie krijgen voor hetgeen zich in hun achtertuin
        afspeelt.

Reactie gemeente
   1. De energiecoöperatie, de directe omgeving en andere belanghebbenden zijn een
        belangrijk onderdeel van het proces.
        In het beleidskader wordt de integraliteit tussen verschillende onderwerpen als duurzame
        energie en biodiversiteit ondersteund. Bij elk initiatief wordt een integrale afweging
        gemaakt door de gemeente.
   2. Gemeente Duiven heeft gemeente Zevenaar benaderd tijdens het opstellen van dit
        beleidskader en de ruimtelijke studie. Daarnaast werken de gemeenten ook samen in o.a.
        het regionale overleg (RES). Elke gemeente blijft bevoegd over de eigen bestuurlijke
        besluitvorming en haar beleid.
   3. Er komt inderdaad veel op de gemeente af vanuit de afspraken vanuit o.a. het nationale
        Klimaatakkoord. Hier is aandacht voor binnen de gemeentelijke organisatie. Verder is
        deze vraag inhoudelijk niet relevant voor het beleidskader.
   4. Als de mogelijkheden voor opslag hier benut kunnen worden, staan we hier in beginsel
        positief tegenover.
   5. Dat is op dit moment nog onbekend. Er kan dan ook nog geen uitspraak gedaan worden
        over de rol van de gemeente hierin. Als de kansen zich voordoen, kan de gemeente samen
        met bijvoorbeeld het bedrijfsleven, energiecoöperaties of initiatiefnemers kijken naar de
        mogelijkheden.
   6. Dit heeft vooralsnog geen concrete gevolgen. Gemeente Duiven zal de landelijke
        richtlijnen en wet- en regelgeving in acht nemen bij de behandeling van initiatieven voor
        zowel windenergie als zonne-energie. Zo nodig stelt de gemeente zelf regels op.
   7. Dit punt wordt onderschreven. In het beleidskader wordt een apart kopje toegevoegd dat
        gericht is op innovatie.



                                                                                                39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>    8. Dit punt wordt in het beleidskader beschreven in de paragraaf ‘Levenscyclusplan’ op p. 6 –
       7.
    9. Het beleidskader onderschrijft het belang van proces- en financiële participatie. Wij
       verwachten van de initiatiefnemers dat zij aan de hand van het beleidskader ruimte
       bieden aan ideeën, zorgen en bijdragen van ondernemers en inwoners.




Respondent 11

Zienswijze/reactie
    1. In het beleid wordt op p. 6 vermeld dat er tijdelijke vergunningen worden verleend voor
        zonneparken. Dat betekent dat na afloop van deze periode (of eerder indien het
        zonnepark eerder opgeheven zou worden) het land weer in gebruik wordt genomen voor
        agrarische doeleinden conform de onderliggende bestemming. Voor ons als
        grondeigenaar is het van belang dat de percelen dan weer ten volle kunnen worden
        benut. Echter ongeveer 20% van het areaal wordt in beslag genomen door
        landschappelijke inpassing. In sommige gevallen heeft de, in de ruimtelijke visie
        opgenomen, inpassing ook een redelijk duurzaam karakter zoals struweel en
        natuurvriendelijke oevers. Wij zijn bereid om mee te werken aan de verduurzaming van
        de gemeente Duiven, maar het kan en mag niet zo zijn dat wij daarvoor 'gestraft' worden
        doordat na afloop onze landbouwgrond gedeeltelijk natuur wordt. Wij verzoeken u het
        beleid dusdanig aan te passen dat hierin wordt toegezegd dat de grondeigenaren de
        grond na afloop weer ten volle in gebruik kunnen nemen als landbouwgrond.
    2. Op dit moment wordt in het voorstel uitgegaan van een ruimtelijke inpassing per
        individuele kavel van circa 10ha. Ons inziens kan de gemeente beter één intensief gebied
        creëren voor zon op land in plaats van veel ruimte in te tekenen voor landschappelijke
        inpassing en uiteindelijk te weinig opwekkend vermogen te kunnen realiseren om aan de
        RES te voldoen. Door een best passende inpassing aan te houden gebaseerd op het hele
        gebied inclusief de niet participerende grondeigenaren waar het land al groen van blijft is
        het gebied veel efficiënter en mooier aan te kleden in plaats van het minimum percentage
        van 20% voor landschappelijke inpassing per kavel. Er is dan minder schaarse grond nodig
        voor dezelfde landschappelijke inpassing. Met de huidige manier van intekenen zien wij
        een risico dat er ook nog een ander gebied wordt aangewezen voor zon en wind in
        Duiven. Wij verzoeken jullie derhalve de landschappelijke inpassing zoals hierboven
        omschreven toe te passen op het gebied als geheel, en niet op ieder individueel kavel.
    3. De landschappelijke inpassing zoals geschetst door de gemeente lijkt ingegeven te zijn
        door het creëren van compenserende natuur, in plaats van het visueel inpassen in de
        omgeving. In een gebied dat afgebakend wordt door een drukke provinciale weg,
        industrieterreinen en van boven door windturbines wil de gemeente tijdelijk
        zonnepanelen plaatsen, maar wel definitieve natuur ontwikkelen. De flora en fauna die nu
        aanwezig is zal echter minstens zo goed gedijen onder de zonnepanelen als op de huidige
        landbouwgronden. Dit wordt ook onderschreven in het rapport op p. 17. Door aanleg van
        o.a. kruidenrijke grasstroken tracht de gemeente een aantrekkelijk gebied te creëren voor
        buizerds, steenuilen en valken (ruimtelijke studie p. 14) . Echter, het leefgebied van deze
        dieren past niet bij de aanwezigheid van windturbines in het gebied. Ook zijn deze
        roofdieren de natuurlijke vijanden van de weidevogels die al wel aanwezig zijn in dit
        gebied.
        De zonnepanelen worden als tijdelijk iets gezien zodat er nadien weer de oude functie
        hersteld kan worden. Dat gaat niet als 20% van het areaal als landschappelijke inpassing
        en natuur wordt ingericht op de manier hoe het nu voorgesteld word in de ruimtelijke

                                                                                                 40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>        studie. Ja, de panelen moeten visueel ingepast worden in de omgeving door middel van
        groen. Maar compleet natuur en recreatiegebied van maken lijkt ons uitermate
        ongewenst voor een tijdelijke bestemming! Accepteer dat er een energieopwekking
        gebied wordt gecreëerd waar ruimte is voor de dieren en planten die al aanwezig zijn
        maar ga geen natuur proberen te creëren in een gebied waar veel industrie en verkeer is,
        en waar bovendien tijdelijk additionele ‘bedrijvigheid’ gerealiseerd wordt middels de zon-
        en windopwek.

Reactie gemeente
   1. De bestemming blijft agrarisch. De vergunning heeft een tijdelijke geldigheidsduur,
        inclusief de 20% groen die behoort bij de inrichting van het zonneveld. Het
        landschappelijk raamwerk dat geschetst wordt in het ruimtelijk kader heeft bij voorkeur
        een blijvend karakter. De precieze begrenzing van het landschappelijke raamwerk wordt
        nog vastgelegd in overleg met de partners in het gebied.
   2. Naast een zo hoog mogelijk energieopbrengst vinden wij het ook belangrijk dat het
        landschap in de tijdelijke situatie aantrekkelijk blijft voor bewoners en bezoekers en dat er
        ruimte is voor het vergroten van de biodiversiteit. Daarom is er voor gekozen om
        minimaal 20% van de zonnevelden in te richten voor groen.
   3. We realiseren ons dat het geen natuurgebied wordt, maar een gebied met zonnevelden.
        Toch willen we in die situatie zo goed mogelijke omstandigheden creëren voor flora en
        fauna. De natuurwaarde van het landschappelijk raamwerk heeft bij voorkeur een
        blijvend karakter. Het is inderdaad goed mogelijk dat een deel van de natuur weer moet
        wijken als de tijdelijke vergunning ophoudt. Mogelijk kan in samenspraak met de
        eigenaar/gebruiker van dat moment afspraken gemaakt worden over de handhaving van
        het groen of delen van het groen bij agrarisch gebruik, bijvoorbeeld aan de randen.


Respondent 12

Zienswijze/reactie
De respondent heeft in de reactie – naast vragen – ook zorgen, aandachtspunten en suggesties
benoemd. Hieronder worden deze kort samengevat.

De RES Arnhem-Nijmegen en betreffende gemeenten willen de Natura2000-gebieden en de
uiterwaarden ontzien. Een afweging dient op basis van een goede ruimtelijke ordening, met oog
voor de kwaliteiten die Gelderland uniek maken te worden gemaakt. De respondent geeft aan dat
windturbines een grote visuele impact hebben. De situatie is dat er nu nog mooie zichtlijnen zijn
vanaf bijv. de Posbank. Maar, daar zijn nu al de windturbines gemeente Duiven en Bijvanck
gemeente Zevenaar duidelijk zichtbaar. Hier komen nog bij: windturbines bij Steenfabriek Caprice,
Bronckhorst, de Pleij en Keppel. De respondent geeft aan bang te zijn dat de beleving van het
landschap te veel aangetast wordt door de windturbines.

Er wordt aanbevolen om de ontwikkeling van windturbines en zonnevelden te combineren met de
ruimtelijke kwaliteit en samenhang van het totale gebied. En om daarbij rekening te houden met
het gebruik door lokale partijen en inwoners. Streef daarbij naar een integrale aanpak met
koppeling regionale opgaven, andere opgaven in gebiedsprocessen en het benutten van
meekoppelkansen bij de lokale inpassing. Borg met de participatiestrategie dat de energietransitie
in Regio Arnhem Nijmegen zoveel mogelijk ten goede komt aan de inwoners van de regio. En
streef naar minimaal 50% eigendom en zo laag mogelijke maatschappelijke kosten. Houdt
rekening met zoveel mogelijk gezondheidsaspecten, milieueffecten en zorg dat natuurwaarden
zoveel mogelijk behouden blijven. Denk aan het woon- en leefklimaat van de bewoners.
Verdere concrete aanbevelingen zijn:

                                                                                                   41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>    -   Gebruik de grond in het InnoFase-gebied voor de landbouw en benut juist de daken.
    -   Laat de grond onder een windturbine beschikbaar blijven voor andere doelen, zoals
        recreatie, natuur of landbouw.

Verder beschrijft de respondent enkele ontwikkelingen die hij/zij zag en ziet gebeuren in het
proces naar RES 1.0 en in de gemeente, bijvoorbeeld rondom de systeemverkenning energiehub
InnoFase. De respondent geeft aan bezorgd te zijn over verrommeling en aantasting van het
landschap en daarom gemotiveerd is om betrokken te blijven.

Ook kaart de respondent zorgen over geluidsoverlast, slagschaduw en gezondheidsrisico’s van
windturbineparken aan. Er wordt aandacht gevraagd voor laag frequent geluid en voor geluid bij
nacht. De respondent verwijst o.a. naar het Europees hof, het RIVM en de uitspraak van de Raad
van State van 30 juni 2021 over het bestemmingsplan van Windpark Delfzijl.

Vragen:
    1. Waar zijn ideeën van de OAR gebleven, en de landschapsvisie vanuit Land-ID m.b.t. de
        windmolens WRIJ en het LOP over dit gebied?
    2. Hoe wordt het LOP in de huidige RES plannen geïmplementeerd?
    3. Is er onderlinge afstemming met het WRIJ in de keuze van de turbines?
    4. Bij de presentatie van de windturbines en zonnevelden in de gemeente Duiven zagen wij
        een kant en klaar inpassingsplan. Is er over dit plan een overleg geweest met de
        bewoners, WRIJ en andere belanghebbenden? Of gaat dit nog komen?
    5. Wat zijn de reële geluidsmetingen bij hoge windturbines van tiphoogtes 180, 211 en 240
        m? ook in samenhang met andere windturbines.
    6. Wat is het programma van eisen voor de aanbesteding? En wat zijn de zorgen?
    7. Wij wonen in een provincie die een groot belang heeft bij de recreatieve waarde van het
        landschap. Welke schade levert de energietransitie op aan het landschap en hoe wordt dit
        gecompenseerd? Zeker in deze Coronatijd blijkt hoe belangrijk het is om in de eigen
        omgeving te kunnen recreëren.
    8. De respondent wijst ook naar onderzoek over de mortaliteit van vogels. Een aanbeveling
        is om een goed rentmeester mee te nemen in de aanbesteding. Omdat er sprake is van
        verschillende vogelsoorten in het gebied.
Verdere vragen en aanbevelingen zijn:
    9. Waardevermindering Landschap compenseren en het instellen van een gebiedsfonds.
    10. Borg met de participatiestrategie dat de energietransitie in Regio Arnhem Nijmegen
        zoveel mogelijk ten goede komt aan de inwoners van de regio. En streef naar minimaal
        50% eigendom en zo laag mogelijke maatschappelijke kosten. Houdt rekening met zoveel
        mogelijk gezondheidsaspecten, milieueffecten en zorg dat natuurwaarden zoveel mogelijk
        behouden blijven.
    11. Wat is de afstand tot bestaande en nieuw te bouwen woningen?
    12. Hoe is de financiële compensatie voor de omwonenden van een Windturbine park?
    13. Een deel van het bedrijventerrein valt onder de geluids- en risico contouren, wat betekent
        dit voor het bedrijventerrein? Vallen zij ook onder de regelingen? Zoals een
        Planschaderegeling?
    14. Veiligheid Overtoeren: Een windturbine van 211 meter hoogte welke in overtoeren
        geraakt en zijn wieken verliest kan brokstukken tot zeker 800 meter werpen. Dit is reeds
        gebeurd in Denemarken in 2008 bij windturbines lager dan 240 hoogte. Ook bij een
        windturbine in Andijk, tiphoogte 135 m. –(gehoord dat er ook sprake kan zijn van
        metaalmoeheid) (https://www.medemblikactueel.nl/2015/01/10/wieken-waaien-van-
        molen-andijk/) .
    15. Wordt er een Sterkte berekening van de fundering van de windturbine gemaakt?


                                                                                                 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>   16. De sterkteberekening van de fundering van een 211 meter hoge windturbine waar
       substantiële krachten op worden uitgeoefend worden onderbouwd en gevalideerd met
       een rapport van de TUV nord van 21 april 2011 Vraag: Hoe is de sterkteberekening van
       het fundament van - een windturbine van deze omvang door beweging in de lucht?
   17. Zijn er Grondboringen nodig? Een vraag is het risico van grondboringen op de uitstroom
       van de verontreiniging van de Bult van Putman. brengen we met het bewerken van de
       grond het gif niet naar boven.
   18. Welke verdere omgevingseffecten en risico’s zijn er?
   19. Fijnstof: Er zal tijdens de aanleg zeker een toename zijn van fijnstof naast de al aanwezige
       fijnstof door jarenlang personen- vrachtverkeer en bedrijvigheid in het gebied.
   20. De plaatsing van windturbines ontsiert zeker 20 tot 25 jaar het Open Kommenlandschap.
       Zijn ze na deze periode recyclebaar?
   21. Wat doet de gemeente aan het bevorderen van zonnepanelen op daken van de
       bedrijfsgebouwen op het bedrijventerrein?
   22. Suggestie, is het mogelijk om op palen schuine schermen te plaatsen met daarop
       zonnepanelen op de vele parkeerterreinen en gebouwen op het bedrijventerrein, met als
       bijkomstigheid meer schaduwplekken voor de geparkeerde auto’s.
   23. Suggestie: Het bedrijventerrein verder verduurzamen door meer groen. Op de
       hittestresskaart van Nederland licht het bedrijventerrein nu rood op.
   24. Aanbeveling: Er wordt te weinig aandacht besteed aan het verantwoord en zuinig omgaan
       met energie, in brede zin. Acties als bewust omgaan met energie zijn nodig. Wat kunnen
       mensen zelf doen in het kader van grondstoffen gebruik, keuze voor mobiliteit, ect.
   25. Aanbeveling: momenteel worden er zowel door burgers en bedrijven veel airco’s
       aangeschaft. Die energie slurpen en warmte afstoten. De beste airco’s zijn bomen, ze
       geven beschutting en koelte bij hitte (kan wel 10 graden C schelen), reinigen de lucht van
       fijnstof en slaan CO2 op.
   26. Zijn er mogelijkheden om de gevolgen van een mogelijke overschot aan elektriciteit op te
       vangen. Er wordt al gesproken dat overschot bij particulieren wat niet terug geleverd kan
       worden aan het net. Hoe zit dit bij de InnoFase/Centerpoort-Noord?
   27. Evt. de resterende zonneweides omruilen voor 1 extra molen, gezien het enorme
       grondbeslag en de verwachte overcapaciteit van de zonneweides.
   28. Inpassing ideeën land-ID en andere punten van de OAR
   29. Is er nagedacht over de biodiversiteit onder en rond de zonneparken, voor zover bekend
       zijn hier twee positieve voorbeelden van in Nederland, de overige parken hebben een
       negatief effect op de biodiversiteit.
   30. Grote biodiversiteit volgt wanneer panelen meer “plat” liggen t.o.v. eenzijdig diagonaal op
       het zuiden gericht. En wanneer ze omzoomd worden door b.v. Sleeen meidoorns en
       andere gebiedseigen vegetatie.
   31. Verdeling opbrengsten in bijvoorbeeld een coöperatie?

Reactie gemeente
   1. De uitwerking van de ruimtelijke kaders voor zon en wind in het zoekgebied zijn
        gebaseerd op de doelstellingen voor het landschap, zoals vastgelegd in het
        Landschapsontwikkelingsplan en in het Koersdocument Omgevingsvisie Duiven. De
        landschapsvisie die Land-ID heeft opgesteld met betrekking tot de windturbines van het
        Waterschap Rijn en IJssel is ook gebaseerd op die beleidsdocumenten. Ook deze visie is
        meegenomen bij het opstellen van de ruimtelijke kaders.
        De bouwstenen die Land-ID noemt in haar rapport komen ook terug in het ruimtelijk
        kader:
        ▪ Versterken wegbeplanting
        ▪ Versterken groenblauw raamwerk


                                                                                                 43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>   ▪   Landschappelijk inpassen randen bedrijventerrein
   ▪   Aandacht voor biodiversiteit
   ▪   Integreren recreatief routenetwerk in het landschappelijk raamwerk

   Beplanting op erven is in het ruimtelijk kader open gelaten voor overleg bij concrete
   initiatieven.
   De uitwerking van de bouwstenen in het ruimtelijk kader blijft op hoofdlijnen, maar gaat
   op sommige punten iets verder dan het rapport van Land-ID. Maatregelen zijn:
   ▪ Realiseren en/of herstellen van de laanstructuren langs de wegen
   ▪ Versterken en beter beleefbaar maken van de weteringen: aanleg van een brede
        groene zone aan beide zijden van de Wijde Wetering, bij voorkeur met een
        natuurvriendelijke oever. Aanleg van een natuurvriendelijke oever langs de
        Nieuwgraafsewetering.
   ▪ Aansluiting op de hoofdgroenstructuur langs de rand van – en op het industrieterrein
   ▪ Ommetjes en struinroutes door het landschappelijke raamwerk.
        Een indicatie van een wandelroute wordt op de kaart aangegeven en wordt later in
        samenwerking met belanghebbenden uitgewerkt.

2. Dit is meegenomen als input in de RES en vervolgens aan de lokale partijen om daar
   uitvoering aan te geven, uiteraard binnen de richtlijnen die vanuit RES zijn meegegeven.
   Dit doen we in het beleidskader. Vervolgens bij concrete projecten wordt dit verder
   uitgewerkt.
3. De aanleg van zonnevelden en de plaatsing van windturbines zal effect hebben op het
   open kommenlandschap en de beleving daarvan. Daarom zijn er, om een rommelige
   aanblik zoveel mogelijk te voorkomen, voorwaarden gesteld ten aanzien van de hoogte
   van windturbines en de plaatsingsrichting van zonnepanelen.

   – impact: Windturbines hebben inderdaad een visuele impact in de omgeving. De keuze
   voor een locatie, hoogte of aantal is echter nog niet gemaakt. Voor omwonenden wordt
   van de vuistregel uitgegaan van de door de Raad van State gehanteerde norm van tien
   maal de tiphoogte. Dit wordt aangepast in het beleidskader.
   – werkwijze: Windturbines hebben een eigen maat en schaal. De plaatsing ten opzichte
   van elkaar en de inrichting rond de voet van de windturbine zijn belangrijk voor de
   beleving in het landschap. Hier wordt dan ook aandacht aan besteed in het beleidskader.
   – De gemeente erkent dat het toevoegen van zonne- en windenergie visuele gevolgen
   heeft maar heeft ook de opdracht om bij te dragen aan het opwekken van energie. Door
   het opstellen van het beleidskader schept de gemeente voorwaarden voor een gedegen
   proces rondom initiatieven en de landschappelijke inrichting.
4. In de RES zijn de zoekgebieden gezamenlijk met de regio bepaald. De gemeenteraad van
   Duiven heeft gekozen voor clustering in het zoekgebied bij InnoFase. In het ruimtelijk
   kader is aangegeven dat er zoveel mogelijk moet worden gestreefd naar een opstelling in
   lijn met de bestaande windturbines en aansluitend bij de kavelstructuren. Het ruimtelijk
   kader geeft randvoorwaarden voor de landschappelijke inpassing. Bij initiatieven moet dit
   worden uitgewerkt in concrete landschappelijke inrichtingsplannen. De precieze
   begrenzing van het landschappelijke raamwerk wordt nog vastgelegd in overleg met de
   partners in het gebied. In de scenario’s is uitgegaan van een maximale hoeveelheid
   windturbines en zonnevelden. Het is aan de initiatiefnemers om concrete plannen in te
   dienen voor zon en/of wind.
5. Bij een concreet voorstel voor het plaatsen van een windturbine dient altijd rekening
   gehouden te worden met de wet- en regelgeving. Daar horen ook milieuonderzoeken,
   waaronder een onderbouwing voor wat betreft akoestiek, bij. In deze ruimtelijke studie is

                                                                                              44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>      een richtafstand van 400 meter aan gehouden ten opzichte van woningen voor wat
      betreft het aspect geluid.
6.    Een planning van de aanbesteding is niet van toepassing. Na vaststelling van het
      Beleidskader “Initiatieven grootschalige opwekking wind- en zonne-energie
      Gemeente Duiven” zijn initiatiefnemers vrij om initiatieven aan te dienen ter toetsing. Er
      wordt niet ingezet op een Europese aanbesteding.
7.    Aan de ontwikkelaars van zon- en windenergie in het zoekgebied in Duiven wordt een
      bijdrage gevraagd aan het landschappelijke raamwerk. Daarnaast worden er in het
      beleidskader eisen gesteld aan de landschappelijke inpassing. Hiermee wordt niet alleen
      geïnvesteerd in het landschappelijke beeld maar ook in vergroting van de biodiversiteit en
      een recreatieve route in de groene structuren.
8.    De aanbeveling voor de literatuur betreffende mortaliteit bij vogels wordt gewaardeerd.
      In dit stadium is nog niet naar aanvaringsslachtoffers van vogels en vleermuizen gekeken,
      maar dit zal per project wel getoetst worden. In deze toetsingen zal ook rekening
      gehouden moeten worden met de meest recente kennis over de impact van de
      mortaliteit op de vogelpopulaties.
9.    De aanleg van zonnevelden en de plaatsing van windturbines zal effect hebben op het
      open kommenlandschap en de beleving daarvan. Daarom is het ruimtelijk kader opgesteld
      om de bijdrage aan langdurige versterking van het landschap in de vorm van het
      landschappelijk raamwerk en de voorwaarden voor landschappelijke inpassing vast te
      leggen. Belangrijke doelstelling, naast versterking van de kwaliteit van het landschap, is
      vergroting van de biodiversiteit door het creëren van zoveel mogelijk diversiteit in
      leefomgevingen voor planten en dieren. Het landschappelijke raamwerk biedt plaats aan
      een recreatieve wandelroute of ommetje voor de werknemers op het industrieterrein.
10.   De gemeente vindt het belangrijk dat niet alleen de lasten, maar ook de lasten ten goede
      komen aan de omgeving en andere belanghebbenden. Hoofdstuk 4 van het beleidskader
      gaat hier verder op in. Hier wordt ook het streven naar 50% lokaal eigendom in benoemd.
11.   In dit onderzoek is een indicatieve richtafstand aangehouden van 400 meter voor wat
      betreft geluid voor een windturbine. Dit is indicatief en zal altijd met een onderzoek
      aangetoond dienen te worden. Hier gelden strikte geluidnormen voor.
12.   Hier wordt in hoofdstuk 4 van het beleidskader op in gegaan. Verdere specificering volgt
      bij concrete initiatieven.
13.   Voor een bedrijventerrein gelden andere normen dan voor bijvoorbeeld een woning. Hier
      is in de analyse mee rekening gehouden. Zo is onder andere een bedrijventerrein niet
      geluidsgevoelig.
14.   Voor kennis aangenomen. Bij een concrete aanvraag voor een windturbine of zonneveld
      dient aan alle wet en regelgeving voldaan te worden. Ook aan de veiligheids- en
      constructie-eisen.
15.   Voor kennis aangenomen. Bij een concrete aanvraag voor een windturbine of zonneveld
      dient aan alle wet en regelgeving voldaan te worden. Ook aan de veiligheids- en
      constructie-eisen.
16.   Deze vragen behoren niet toe tot dit kader, maar volgen in een lader stadium.
17.   Deze vragen behoren niet toe tot dit kader, maar volgen in een lader stadium.
18.   Deze vragen behoren niet toe tot dit kader, maar volgen in een lader stadium.
19.   Deze vragen behoren niet toe tot dit kader, maar volgen in een lader stadium.
20.   De gemeente verplicht een levenscyclusplan met aandacht voor recycling.
21.   Zie respondent 6, antwoord 3.
22.   Deze suggestie is niet opgenomen in het beleidskader. In de tekst wordt wel een passage
      opgenomen over innovatie. De initiatiefnemer kan in zijn/haar plan onderbouwen dat dit
      onder innovatie valt.
23.   Landschappelijke inpassing dient onderdeel te zijn van de plannen.


                                                                                              45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>24. Het is inderdaad belangrijk om bewust met energie om te gaan. Dit wordt in de inleiding
    van het beleidskader toegevoegd. Daarnaast zet de gemeente Duiven in op
    bewustwording over dit onderwerp via de gemeentelijke communicatiekanalen, zoals
    Samen1nergie.
25. De gemeentelijke organisatie begrijpt het belang van de suggestie. Aangezien dit niet
    direct van toepassing is op de opwekking van duurzame energie in het zoekgebied, wordt
    deze suggestie niet toegevoegd aan de tekst.
26. Energie-opslag draagt zeker bij aan energie-efficiëntie. Initiatieven daartoe worden
    aangemoedigd. Bij de doorontwikkeling van de Energyhub InnoFase speelt dit mogelijk
    ook een rol.
27. De gemeente ziet kansen voor een combinatie tussen de opwek van wind en zonne-
    energie. Zo is dit RES-zoekgebied ook bedoeld. De gemeente wil hierin niet de toepassing
    van wind of zon uitsluiten.
28. Zie antwoord 1.
29. De zonnevelden zullen zo goed mogelijk natuurvriendelijk ingericht worden. Hier wordt
    rekening gehouden met een zuidelijke opstelling en wordt bloemen- en kruidenrijk
    grasland gerealiseerd. Op p. 15 van de ruimtelijke studie worden meerdere voorbeelden
    gegeven van hoe de zonnevelden zo natuurinclusief ingericht kunnen en zullen worden.
30. Zie reactie bij punt 35.
31. De initiatiefnemer maakt in dialoog met de omgeving en andere belanghebbenden een
    plan voor financiële participatie. Een lokale energiecoöperatie is inderdaad een van de
    mogelijkheden om hier invulling aan te geven.




                                                                                           46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>