<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Beleidsstandpunt Duurzame Energie
Toelichting op standpunt en handreiking
uitvoeringskader




   Eindrapport




   Gemeente Duiven

   mei 2012
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                    Beleidsstandpunt Duurzame Energie
                                    Toelichting op standpunt en handreiking
                                    uitvoeringskader




                                               Eindrapport
                                               dossier : BA9879-101-100
                                               registratienummer : MD-AF20120819/SU
                                               versie : definitief
                                               classificatie : Klant vertrouwelijk



                                              Gemeente Duiven

                                              mei 2012



© DHV B.V. Niets uit dit bestek/drukwerk mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt d.m.v. drukwerk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande

schriftelijke toestemming van DHV B.V., noch mag het zonder een dergelijke toestemming worden gebruikt voor enig ander werk dan waarvoor het is vervaardigd.
Het kwaliteitssysteem van DHV B.V. is gecertificeerd volgens ISO 9001.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                                                                     DHV B.V.




INHOUD                                                                                                                 BLAD



1       INTRODUCTIE BELEIDSSTANDPUNT                                                                                           3
1.1     Aanleiding beleidsstandpunt                                                                                            3
1.2     Doelstelling van dit standpunt                                                                                         3
1.3     Scope van het beleidsstandpunt                                                                                         3
1.4     Algemeen standpunt                                                                                                     3
1.5     Verantwoording standpunt                                                                                               4
1.6     Leeswijzer                                                                                                             4
1.7     Quick scan beleidsstandpunten Duiven                                                                                   5
1.7.1   Standpunten / gebiedskansen                                                                                            5
1.7.2   Gemeentelijke aangrijpingspunten                                                                                       5

2       FACTSHEET WINDENERGIE                                                                                                 8
2.1     Toelichting op techniek                                                                                               8
2.2     Gemeentelijk standpunt en gebiedskansen                                                                               8
2.3     Wet- en regelgeving                                                                                                   9
2.4     Aandachtspunten in ontwikkelfase                                                                                     10

3       FACTSHEET ZONNE-ENERGIE                                                                                              11
3.1     Toelichting op techniek                                                                                              11
3.2     Gemeentelijke standpunten en gebiedskansen                                                                           11
3.3     Wet- en regelgeving (zonne-energie)                                                                                  12
3.4     Aandachtspunten in de ontwikkelfase                                                                                  13

4       FACTSHEET BODEM-ENERGIE                                                                                              14
4.1     Toelichting op techniek                                                                                              14
4.2     Gemeentelijk standpunt en gebiedskansen                                                                              15
4.3     Wet- en regelgeving                                                                                                  15
4.4     Aandachtspunten in ontwikkelfase                                                                                     18

5       FACTSHEET BIO-ENERGIE                                                                                                19
5.1     Toelichting op techniek                                                                                              19
5.2     Gemeentelijk standpunt en gebiedskansen                                                                              20
5.3     Wet- en regelgeving                                                                                                  20
5.4     Aandachtspunten in ontwikkelfase                                                                                     21

6       FACTSHEET WKK                                                                                                        23
6.1     Toelichting op techniek                                                                                              23
6.2     Gemeentelijk standpunt en gebiedskansen                                                                              23
6.3     Wet- en regelgeving                                                                                                  24
6.4     Aandachtspunten in ontwikkelfase                                                                                     24

7       FACTSHEET WARMTE UITWISSELING                                                                                        25
7.1     Toelichting op techniek                                                                                              25
7.2     Gemeentelijk standpunt en gebiedskansen                                                                              25
7.3     Wet- en regelgeving                                                                                                  25
7.4     Aandachtspunten in ontwikkelfase                                                                                     26


Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
MD-AF20120819/SU                                                                                                           -1-
Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                                                                                     DHV B.V.




8       FACTSHEET DUURZAME MOBILITEIT                                                                                        27
8.1     Toelichting op techniek                                                                                              27
8.2     Gemeentelijk standpunt en gebiedskansen                                                                              27
8.3     Wet- en regelgeving                                                                                                  28
8.4     Aandachtspunten in ontwikkelfase                                                                                     28

9       UITVOERINGSPARAGRAAF BELEIDSTANDPUNT DUURZAME ENERGIE                                                                29
9.1     Gemeente als bevoegd gezag                                                                                           29
9.2     Gemeente als initiatiefnemer                                                                                         29

10      COLOFON                                                                                                              31




Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
MD-AF20120819/SU                                                                                                           -2-
Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                                                                           DHV B.V.




1     INTRODUCTIE BELEIDSSTANDPUNT


1.1   Aanleiding beleidsstandpunt

      Bij de behandeling van het Ontwikkelkader buitengebied (OKBG) op 6 februari 2012 is vanuit de gemeen-
      teraad vraag gesteld om stelling op duurzame energie. Vanuit de portefeuillehouders burgemeester
      Zomerdijk en wethouder Nijland is de toezegging gedaan dat het standpunt op 12 juni 2012 opiniërend
      wordt besproken in de raadscommissie. Raadsbehandeling 2 juli 2012.



1.2   Doelstelling van dit standpunt

       Het doel is om te komen tot een door de gemeenteraad vastgesteld beleidsstandpunt over duurzame
      energie in Duiven. Het standpunt dient duidelijkheid te verschaffen over de mogelijkheden voor duurzame
      energie productie binnen de gemeente Duiven aan initiatiefnemers (marktpartijen) en de gemeente zelf
      (bestuurlijke en ambtelijk). Dit (beknopte) beleidsstandpunt wordt daarbij voorzien van een praktisch
      handvat voor energie initiatieven in de komende jaren. Het kader moet handvat zijn voor bestuur om te
      bepalen hoe om te gaan met duurzame energie bij ontwikkelingen en beheer. En ook handvat voor
      gemeentelijke medewerkers bij vragen van initiatiefnemers voor ontwikkelingen. Ze geeft de grenzen en
      overwegingen aan en biedt een handvat voor acties die ondernomen moeten worden (door initiatiefnemer,
      gemeente en/of andere actoren).



1.3   Scope van het beleidsstandpunt

       Het standpunt gaat in op zeven energietechnieken: wind-, zon- en bodemenergie, vergisting, WKK
      systemen, warmte uitwisseling en duurzame mobiliteit. Voor alle onderwerpen wordt het gemeentelijke
      standpunt beschreven waarbij onderscheid wordt gemaakt in de verschillende deelgebieden binnen de
      gemeente Duiven (aansluitend op de Structuurvisie Duiven 2010-2020). Er wordt onderscheid gemaakt
      tussen:
      –      de kernen: Duiven, Loo en Groessen;
      –      het buitengebied: Duivense Broek (het buitengebied ten Noorden van de A12), Oeverwallenzone
             en Randen van Duiven (buitengebied ten zuiden van de A12);
      –      rijksinfrastructuur: spoorlijn Arnhem-Winterswijk, Betuwelijn, A12 en (toekomstige) A15;
      –      bedrijventerreinen: Seingraaf, Centerpoort Noord en Zuid en Nieuwgraaf; en
      –      Roelofshoeve: industrieterrein met status aparte waarbij specifieke doelstellingen voor Roelofshoe-
             ve leidend zijn.



1.4   Algemeen standpunt

       De klimaatdoelstellingen in de Structuurvisie luidden: vermindering van CO2-uitstoot door het realiseren
      van een duurzame energievoorziening. Hierbij wordt ingezet op de beperking van de energievraag, het
      uitbreiden van het gebruik van duurzame energiebronnen en het zo efficiënt mogelijk gebruiken van
      fossiele energiebronnen binnen Duiven. Een aanvullende organisatorische doelstelling luidt dat klimaat
      een vanzelfsprekend onderdeel wordt van de gemeentelijke beleidsvorming, planvorming, interne en
      externe advisering en van de eigen bedrijfsvoering.



      Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
      MD-AF20120819/SU                                                                                                           -3-
      Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                                                                           DHV B.V.




      Principe: “Ja, tenzij”
      Duiven staat in beginsel positief tegenover het opwekken van duurzame energie binnen haar gemeente-
      grenzen en het uitbreiden hiervan. Uitgangspunt is het ‘ja, tenzij’ principe waarmee Duiven duidelijk kiest
      voor een benadering waarbij het in principe toestemming wil verlenen voor alle vormen van duurzame
      energie productie. In het bijzonder worden zon-, bodem-, kleinschalige wind- en bio-energie positief
      bejegend omdat deze landschappelijk goed zijn in te passen.
      De gemeente Duiven voldoet aan haar inspanningsverplichting door met dit document duidelijkheid te
      bieden over de mogelijkheden die de gemeente Duiven biedt.
      De gemeente Duiven zet zich extra in op de bedrijventerreinen Roelofshoeve, Seingraaf, Centerpoort
      Noord en Nieuwgraaf.

      Rol van de gemeente
      Gemeente Duiven heeft twee rollen. Ze treedt in sommige gevallen op als toetsend orgaan en/ of bevoegd
      gezag (o.a. vergunningverlening), maar de gemeente participeert soms ook in duurzame energieprojecten
      (al dan niet als initiatiefnemer). In haar rol als toetsend orgaan legt de gemeente Duiven de onderzoeks-
      en uitwerkingsplicht bij de initiatiefnemer. Dit uitgezonderd van enkele specifieke projecten die door de
      gemeente in het beleidsstandpunt als “kansrijk” zijn bestempeld.

      In haar rol als participant/initiatiefnemer zal ze per initiatief haar rol en bijdrage bepalen.

      De gemeente zal per situatie of initiatief bekijken of zij zelf stimuleringsmaatregelen of subsidies beschik-
      baar stelt voor investeringen of onderzoek naar duurzame energie dan wel medewerking verleend aan een
      aanvraag voor subsidie voor duurzame energie bij een andere instantie of overheid. De gemeente zal in
      haar rol als bevoegd gezag conform het handboek Omgevingsvergunningen handelen.



1.5   Verantwoording standpunt

      Dit beleidsstandpunt is gebaseerd op de Structuurvisie Duiven 2010-2020: omgevingsvisie op een duur-
      zaam Duiven,, het ontwikkelkader buitengebied (6 feb 2012), uitkomsten van de raadsbehandeling van het
      ontwikkelkader buitengebied op 6 februari 2012, klimaat- en energieagenda MRA – MARN en WKO-
      rapport MRA, 26 mei 201o, de ontwerpnotitie “verruiming ruimtelijk beleid windenergie (raadscommissie 8
      januari 2010 /raad 1 maart 2012) en de praktische toepassing Mini-windtubines, (Agentschap NL, novem-
      ber 2010).



1.6   Leeswijzer

      Dit beleidsstandpunt bestaat uit een “quick scan” (een globaal overzicht van de standpunten in vorm van
      een spreadsheet) en een toelichting erop per energietechniek (factsheets). Naast een toelichting / definitie
      en specificatie op de standpunt worden in de factsheets ook handreikingen geboden voor de vergunning-
      verlening en of beleidsmatige aandachtspunten voor de energietechniek.




      Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
      MD-AF20120819/SU                                                                                                           -4-
      Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                                                                             DHV B.V.




1.7     Quick scan beleidsstandpunten Duiven


1.7.1   Standpunten / gebiedskansen

        In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van de standpunten van de gemeente Duiven ten
        aanzien van de verschillende energietechnieken in de verschillende gebieden. De standpunten zijn nader
        toegelicht in de navolgende hoofdstukken of factsheets per energietechniek.

        In Tabel 1 op de volgende pagina is in een samenvattend overzicht gegeven van de beleidsstandpunten
        en de uitvoeringskaders voor duurzame energie in Duiven.

        Toelichting tabel per deelgebied:
            •    Positief: goede mogelijkheden, geen aanvullende gemeentelijk voorwaarden buiten bestaande
                 wet- en regelgeving.
            ● Positief onder voorwaarden: Duiven stelt specifieke gemeentelijke voorwaarden (zie navolgende
                 hoofdstukken).
            ● Ongewenst: Duiven zal geen toestemming verlenen voor duurzame energieopwekking in dat
                 specifieke gebied.
            ● Nvt: standpunt niet relevant omdat energietechniek niet toegepast kan worden in het betreffende
                 gebied.



1.7.2   Gemeentelijke aangrijpingspunten

        In Tabel 2 wordt een overzicht gegeven van de gemeentelijke aangrijpingspunten als het gaat over het
        toetsende kader vanuit wet/regelgeving, aspecten met betrekking ruimtelijke ordening en specifiek beleid.
        De aandachtspunten zijn nader uitgewerkt in de navolgende hoofdstukken of factsheets per duurzame
        energietechniek.




        Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
        MD-AF20120819/SU                                                                                                           -5-
        Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                                                                                                        DHV B.V.




Tabel 1 – Samenvattend overzicht van gemeentelijke beleidsstandpunten en uitvoeringskaders voor duurzame energie in Duiven

     Duurzame energie techniek                                                                           Standpunt / Gebiedskans


                                                         Woonkernen                Buitengebied              Rijksinfrastructuur       Bedrijventerrein       Roelofshoeve
                                                                                Deelgebieden: Kom,                                     Bedrijvenzone langs
                                                                                Randen van Duiven,           A12, spoorlijn Arnhem-    A12: Seingraaf,
                                                         Kernen: Duiven, Loo en Overwallenzone en            Winterswijk, Betuwelijn   Centerpoort Noord en
                                                         Groessen.              Uiterwaarden                 en (toekomstige) A15      Zuid en Nieuwgraaf.    Roelofshoeve




1A - Wind grootschalig (mega)

                                                         Ongewenst                 Ongewenst                 Ongewenst                 Ongewenst              Ongewenst



1B - Wind middelgroot (midi)                                                       Positief, onder           Positief, onder           Positief, onder        Positief, onder
                                                         Ongewenst                 voorwaarden               voorwaarden               voorwaarden            voorwaarden



1C - Wind kleinschalig (mini)                                                      Positief, onder           Positief, onder           Positief, onder        Positief, onder
                                                         Ongewenst                 voorwaarden               voorwaarden               voorwaarden            voorwaarden




2A - Zon thermisch (zonneboilers)
                                                         Positief, onder           Positief, onder                                                            Positief, onder
                                                         voorwaarden               voorwaarden               Positief                  Positief               voorwaarden




2B - Zon elektrisch (PV)

                                                         Positief, onder           Positief, onder                                                            Positief, onder
                                                         voorwaarden               voorwaarden               Kansrijk                  Positief               voorwaarden




3A - Bodem ondiep gesloten (WKO)

                                                         Positief                  Positief                  nvt                       Positief               Positief




3B - Bodem ondiep open (WKO)


                                                         Positief                  Positief                  nvt                       Positief               Positief




3C - Bodem diep open (geothermie)
                                                         Positief, onder           Positief, onder
                                                         voorwaarden               voorwaarden               nvt                       Positief               Positief



4A - Mono-mest vergisting (kleinschalig)                                           Positief, onder
                                                         Ongewenst                 voorwaarden               nvt                       Ongewenst              Ongewenst



4B - Co-vergisting (kleinschalig)                                                  Positief, onder
                                                         Ongewenst                 voorwaarden               nvt                       Ongewenst              Positief



4C - Co-vergisting (grootschalig)
                                                         Ongewenst                 Ongewenst                 nvt                       Ongewenst              Kansrijk



5A - WKK klein                                                                                                                         Positief, onder        Positief, onder
                                                         Positief                  Positief                  nvt                       voorwaarden            voorwaarden



5B - WKK grootschalig                                                                                                                  Positief, onder        Positief, onder
                                                         Ongewenst                 Ongewenst                 nvt                       voorwaarden            voorwaarden



6A - Warmteproductie (warmtenet)
                                                         Positief                  Positief                  nvt                       Positief               Positief


6B - Warmtelevering (bedrijven)
                                                         nvt                       nvt                       nvt                       Positief               Kansrijk


7A - Alternatieve transportbrandstoffen
                                                         Positief                  Positief                  nvt                       Positief               Positief



7B - Elektrische oplaadpunten
                                                         Positief                  Positief                  nvt                       Positief               Positief


Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
MD-AF20120819/SU                                                                                                           -6-
Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                 DHV B.V.




Tabel 2 – Samenvattend overzicht van gemeentelijke aangrijpingspunten voor duurzame energie in Duiven

    Duurzame energie techniek                                                                                        Gemeentelijk aangrijpingspunten

                                                                                                                       Voorbereiding ruimtelijke ordening /
                                                    Toetsend kader vanuit algemene wet- en regelgeving                        gebiedsontwikkeling                               Specifiek gemeentelijk beleid




1A - Wind grootschalig (mega)

                                                 Toetsing hoogte in bestemmingsplan.                              Nvt als gevolg van standpunt                 Notitie Windenergie in de gemeente Duiven (23 april 2002)


                                                 Omgevingsvergunningplichtig. Toetsing hoogte in                                                               Onder specifieke voorwaarden toegestaan op agrarische
1B - Wind middelgroot (midi)                     bestemmingsplan. Vanaf 3 midi turbines geldt de                  Afwijkingsbevoegdheid in bestemmingsplan     bouwpercelen en op eigen bedrijventerreinen (Verruiming
                                                 vergewisplicht.                                                  buitengebied is nodig.                       ruimtelijk beleid windenergie / raad - 1 maart 2012).


                                                 Omgevingsvergunningplichtig, maar geen duidelijke andere                                                      Onder specifieke voorwaarden toegestaan op agrarische
1C - Wind kleinschalig (mini)                    wetgeving. Toetsing hoogte in bestemmingsplan                    Afwijkingsbevoegdheid in bestemmingsplan     bouwpercelen en op bedrijfsgebouwen (Verruiming ruimtelijk
                                                 (overschrijden maximale bouwhoogte).                             buitengebied is nodig.                       beleid windenergie / raad - 1 maart 2012).



                                                 Indien geintegreerd in bestaande bouwconstructie,                                                             Voor cultuurhistorische kerngebieden zal toetsing plaatsvinden
2A - Zon thermisch (zonneboilers)                vergunningsvrij. In geval van gemeentelijk monument,                                                          via het beeldkwaliteitsplan door de welstandscommissie.
                                                 beschermd dorpsgezicht of cultuurhistorische centra, onder       Zongeorienteerd bouwen: Noord-Zuid           Apart ruimtebesslag (anders dan daken) voor zonne-energie is
                                                 voorwaarden.                                                     Schaduwvrij van bomen en gebouwen.           ongewenst.



                                                                                                                                                               Voor cultuurhistorische kerngebieden zal toetsing plaatsvinden
2B - Zon elektrisch (PV)                         Indien geintegreerd in bestaande bouwconstructie,                                                             via het beeldkwaliteitsplan door de welstandscommissie.
                                                 vergunningsvrij. In geval van gemeentelijk monument,                                                          Apart ruimtebesslag (anders dan daken) voor zonne-energie is
                                                 beschermd dorpsgezicht of cultuurhistorische centra, onder       Zongeorienteerd bouwen: Noord-Zuid           ongewenst, uitzondering is het gebied "Groene Economie" waar
                                                 voorwaarden.                                                     Schaduwvrij van bomen en gebouwen.           meervoudig ruimtegebruik de eis is.




3A - Bodem ondiep gesloten (WKO)
                                                 Tot 1 jan 2013 vergunningsvrij, dan wordt de Besluit bodem Toepassing warmtepompen stelt eisen aan
                                                 energie (Bbe) van kracht geldt een meldingsplicht.         woning oa. LT-verwarmingssysteem                   Geen aanvullend specifiek gemeentelijk beleid




                                                 Grondwaterwet:
3B - Bodem ondiep open (WKO)                     - indien >10 m3/uur: vergunningsplichtig                         Groot-schalig WKO: geen gasleiding, wel vaak
                                                 - indien < 10 m3 uur: meldingsplichtig                           boilervat warmtapwater. Ruimterservering in
                                                 Indien in boringsvrije zone: ontheffing aanvragen (provinciale   ondergrond nodig. Maximum prijs voor warmte
                                                 verordening)                                                     is niet wettelijk vastgelegd.                Geen aanvullend specifiek gemeentelijk beleid


                                                                                                                  Ruimtereservering in bestemmingsplan voor
                                                                                                                  leidingen en bronnen (boven en ondergronds).
3C - Bodem diep open (geothermie)
                                                 Mijnbouwvergunning en andere wet/regelgeving via                 Aandachtspunt: is concurrerend met
                                                 ministerie EL&I.                                                 warmtenet.                                   Geen aanvullend specifiek gemeentelijk beleid



4A - Mono-mest vergisting (kleinschalig)                                                                                                                       Plaatsing onder voorwaarden toegestaan mits op bestaand
                                                 Toepassen omgevingsvergunning.                                                                                agrarisch terrein en onderdeel van eigen bedrijfsactiviteit.



4B - Co-vergisting (kleinschalig)                Toepassen omgevingsvergunning en inrichtingsvergunning                                                        Plaatsing onder voorwaarden toegestaan mits op bestaand
                                                 (omzetting bio-chemisch afval).                                                                               agrarisch terrein en onderdeel van eigen bedrijfsactiviteit.


                                                                                                                  Zeggenschap verwerven over verwerking
4C - Co-vergisting (grootschalig)                Toepassen omgevingsvergunning en inrichtingsvergunning           gemeentelijk groenafval (beheer openbare
                                                 (omzetting bio-chemisch afval).                                  ruimte).                                     Plaatsing alleen toegestaan op Roelofshoeve.


                                                 Indien installatie geintegreerd in bestaande bouwconstructie, Ruimtereservering: in bestemmingsplan en
5A - WKK klein                                   geen omgevingsvergunning. Bouwvergunning is                   fysiek voor bouw en waarborgen toegang voor
                                                 toetsingskader.                                               onderhoud.                                  Toegestaan mits gecombineerd met condenskoeling.


                                                                                                                  Ruimtereservering: in bestemmingsplan en
5B - WKK grootschalig                            Via omgevingsvergunning. Indien behorend tot                     fysiek voor bouw en waarborgen toegang voor Alleen toegestaan op Roelofshoeve mits gebruik reststromen
                                                 bedrijfsactiviteit opgenomen in milieuvergunning                 onderhoud.                                  geen mogelijkheden biedt.


                                                 Concessie overeenkomst uit 1983 blijft geldig waarbij voor       Koppeling met Arnhemse warmtenet (1), of
6A - Warmteproductie (warmtenet)                 nieuwe ontwikkelingen, nieuwe aanvullende afspraken              vergroenen van warmte door bijv geothermie   Aansluiting warmtenet wordt afgewogen op beschikbaarheid
                                                 worden gemaakt.                                                  (2)                                          reststromen.

                                                                                                                                                               Sluit aan bij speerpunten programma Roelofshoeve: integraal
6B - Warmtelevering (bedrijven)
                                                 Aanleg van infrastructuur (leidingen) via bouwvergunning.        Fysieke ruimtereservering                    ketenbeheer en verduurzing energie.

                                                 Omgevingsvergunning en milieuvergunning voor
7A - Alternatieve transportbrandstoffen
                                                 bedrijfsactiviteiten.                                            Structuurvisie: groene economie


                                                 Geen vergunning voor installatie (op particulier terrein), vaak
7B - Elektrische oplaadpunten                    wel een parkeerbesluit voor oplaadpunten in openbare                                                          Er loopt een evaluatie naar pilot oplaadpunten. Gemeente
                                                 ruimte.                                                         Structuurvisie: groene economie               neemt geen eigen initiatief voor nieuwe oplaadpunten.




Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
MD-AF20120819/SU                                                                                                           -7-
Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                 DHV B.V.




2           FACTSHEET WINDENERGIE


2.1         Toelichting op techniek

            Duiven maakt wat betreft windturbines onderscheid in 3 typen, die variëren qua ashoogte en vermogen.
            Over het algemeen geldt, hoe hoger de ashoogte, hoe groter het opgestelde vermogen. De drie typen zijn
            hieronder toegelicht.

            1A – Mega windturbines
            Mega windturbines zijn turbines met een ashoogte van >30 meter. In de praktijk heb je dan al snel te
            maken met een opgesteld vermogen van 1-3 MW maar het kan zelf oplopen tot 7 MW.

            1B – Midi windturbines
            Midi windturbines zijn turbines met een ashoogte van 10 tot max 30 meter. De omgevingshinder van midi
            windturbines is door de beperkte ashoogte relatief gering waardoor deze makkelijker zijn in te passen. Het
            vermogen van een midi windturbine ligt tussen 100 – 500 kW.

            1C – Mini windturbines
            Kleine windturbines of miniturbines maken het mogelijk om windenergie te benutten voor de elektricitei-
            topwekking op gebouwen of geïntegreerd in gebouwconstructies. Ze zijn speciaal ontwikkeld voor toepas-
            sing op en bij gebouwen in de bebouwde omgeving, maar kunnen ook in het buitengebied bij gebouwen
            geplaatst worden. De hoogte is afhankelijk van type mini windturbine en varieert van 3-12 m. Het opge-
            stelde vermogen van deze turbines ligt circa tussen 0.5 en 6 kW.



2.2         Gemeentelijk standpunt en gebiedskansen

                   Woonkernen         Buitengebied                   Rijksinfrastructuur              Bedrijventerrein           Roelofshoeve
                   Duiven, Loo        Duivense Broek, Randen         A12 en (toekomstige) A15,        Seingraaf, Center-         Roelofshoeve
                   en Groessen        van Duiven en Overwal-         spoorlijn Arnhem-                poort Noord en Zuid
                                      lenzone                        Winterswijk en Betuwelijn        en Nieuwgraaf
    1A – Mega
    wind turbine
                   Ongewenst          Ongewenst                      Ongewenst                        Ongewenst                  Ongewenst
    1B – Midi                         Positief, onder voorwaar-      Positief, onder voorwaar-        Positief, onder            Positief, onder
    wind turbine
                   Ongewenst          den                            den                              voorwaarden                voorwaarden
    1C – Mini-                        Positief, onder voorwaar-      Positief, onder voorwaar-        Positief, onder            Positief, onder
    wind turbine
                   Ongewenst          den                            den                              voorwaarden                voorwaarden


            Toelichting specifieke standpunten en gebiedskansen
            –      Duiven levert met de 4 grote windturbines in Duivense Broek al een flinke bijdrage in de opwekking
                   van duurzame energie. Het windpark in Duivense Broek heeft sinds 28 september 2011 een onher-
                   roepelijke bouwvergunning. Op plaatsen die in aanmerking zouden komen voor grote turbines zo-
                   als de A15 maken we de keuze te gaan voor een andere wijze van het duurzaam opwekken van
                   energie. Hierbij denken we in eerste instantie aan zonnepanelen. De gemeente Duiven zal vanuit
                   landschappelijk oogpunt (buitengebied en stad) geen toestemming meer verlenen voor het plaatsen
                   van grote windturbines (ashoogte >30 meter).



            Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
            MD-AF20120819/SU                                                                                                           -8-
            Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                                                                           DHV B.V.




      –       Mini windturbines en midi windturbines zijn toegestaan op het eigen agrarische bouwperceel
              (m.u.v. Duivense Broek). Hiervoor is een afwijkingsbevoegdheid in het bestemmingsplan buitenge-
              bied nodig.
      –       De gemeente staat daarbij in beginsel positief tegenover mini windturbines (vermogen 0.5-6 kW) en
              midi windturbines (ashoogte 10-30m) windturbines, zowel solitair als geclusterd. Voor het plaatsen
              van midi windturbines in de verschillende gebieden gelden wel specifieke voorwaarden (zie voor-
              waarden in tekstbox, op basis van de ontwerpnotitie ‘Verruiming ruimtelijk beleid windenergie
              (raadscommissie 8 januari 2010 /raad van 1 maart 2010).
      –       Op bedrijfsgebouwen op bedrijventerreinen mogen (kleinschalige) windmolens max. 8 m boven het
              gebouw uitkomen.
      –        De gemeente zal aanvragen voor bundeling van mini windturbines als volgt behandelen
              o Indien de bundeling van miniwindturbines valt onder eigen bedrijfsvoering, zal gekeken worden
                  naar de inrichting van het bedrijf en het bijbehorende activiteitenbesluit. Mogelijkerwijs gaat het
                  bedrijf in een andere bedrijfscategorie vallen, waarvoor andere milieuwetgeving geldt.
              o Door te kijken naar de omgevingsvergunning en bestemming van het gebied in het
                  bestemmingsplan. Binnen de omgevingsvergunning wordt de bundeling van miniwindturbines
                  als een geheel beschouwd

      Deze specifieke standpunten zijn gebaseerd op:
      –     “Praktische toepassing van mini-windturbines” (Agentschap NL, 2010);
      –     ontwerpnotitie Verruiming ruimtelijk beleid windenergie (raadscommissie 8 januari 2010/raad 1
            maart 2012);
      –     Handleiding ‘Notitie Windenergie in de gemeente Duiven’ (23 april 2002), en Amendement mini-
            windturbines op erf bij boerderijen in buitengebied.

      Voorwaarden middelgrote solitaire windturbines
      Middelgrote solitaire windturbines op een eigen bedrijventerrein inpasbaar bij een ashoogte van:
      –       ≤30m op een afstand van ≤100m op het terrein zelf;
      –       ≤25m op een afstand van ≤50m op het terrein zelf;
      –       ≤20m als gevestigd op het bedrijventerrein.


      In het buitengebied zijn molens met een ashoogte ≤20m toegestaan op een agrarisch bouwperceel (uitgezonderd
      Duivense Broek) en mits geplaatst op een afstand van niet meer dan 100m nabij een woning en/of bedrijf of vergelijkba-
      re bebouwing. In het kleinschalige landschap ten zuiden van de spoorlijn zijn molens tot een ashoogte van ≤10m
      toegestaan mits geplaatst op een afstand van niet meer dan 50m nabij een woning en/of bedrijf of vergelijkbare
      bebouwing. Het Rijngebied en Loo en Groessen zijn hiervan uitgezonderd.



2.3   Wet- en regelgeving

      Mega windturbines
      Door gevolg van gemeentelijk standpunt is wetgeving irrelevant.

      Midi windturbines
      Voor oprichting van midi windturbines zal een omgevingvergunning moeten worden aangevraagd en
      daarnaast zullen de turbines binnen het vigerende bestemmingsplan (en streekplan/omgevingsplan)
      dienen te passen.



      Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
      MD-AF20120819/SU                                                                                                           -9-
      Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                                                                                           DHV B.V.




      Milieutoets
      Vanaf 3 midi windturbines geldt de vergewisplicht sinds 1 april 2011 waarbij altijd een omgevingsvergun-
      ning beperkte milieutoets noodzakelijk is. Bij deze omgevingsvergunning wordt beoordeeld of gelet op de
      Europese richtlijnen toch een MER moet worden opgesteld. Als dat niet het geval is, wordt de omgevings-
      vergunning zonder voorschriften verleend en geldt het Activiteitenbesluit voor zover relevant voor midi
      turbines..Windturbineprojecten met 1 of 2 windturbines vallen geheel en rechtstreeks onder het Activitei-
      tenbesluit. Een melding is dan voldoende.

      Mini windturbines
      Via omgevingvergunningplichtig, maar geen duidelijke wet- en regelgeving.

      De miniturbines zijn nog niet uitontwikkeld, waardoor de (bouw)kwaliteit, geluidsoverlast, robuustheid en
      energie opbrengst in de praktijk vaak tegen vallen. Er bestaan ook nog geen uniforme normen voor de
      technische kwaliteit en er is een gebrek aan onafhankelijke productinformatie. Door het ontbreken hiervan
      is het vergunningstraject voor gemeenten vaak complex, langdurig en duur. Soms moet het bestemmings-
      plan zelfs worden aangepast door het overschrijden van de toegestane bouwhoogte.



2.4   Aandachtspunten in ontwikkelfase

      Bestemmingsplan
      Mini windturbines en midi windturbines zijn toegestaan op het eigen agrarische bouwperceel (m.u.v.
      Duivense Broek). Hiervoor is een afwijkingsbevoegdheid in het bestemmingsplan buitengebied nodig.




      Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
      MD-AF20120819/SU                                                                                                          - 10 -
      Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                                                                                           DHV B.V.




3     FACTSHEET ZONNE-ENERGIE


3.1   Toelichting op techniek

      De technologieontwikkeling en marktontwikkeling van energiesystemen verandert
      voortdurend. Momenteel zijn er bijvoorbeeld veel ontwikkelingen op gebied van zonne-
      energiesysteem als dak en gevelmateriaal. De meeste gangbare zonne-
      energiesystemen zijn hieronder toegelicht.



      2A – Zon thermisch
      Hier heeft men het vaak over zonnecollectoren. In een zonnecollector lopen buizen met water die door het
      zonlicht worden verwarmd. Dit warme water wordt bewaard in een voorraadvat. Bij een geopende warm-
      waterkraan stroomt het koude leidingwater door het opgewarmde voorraadvat naar de kraanwater. Wordt
      het water niet warm genoeg, dan brengt de cv-ketel, geiser of warmtepomp het water alsnog op de
      gewenste temperatuur (naverwarming). De zonneboilers worden meestal toegepast op woningen en
      bedrijfsgebouwen. Zonnepanelen kunnen ook toegepast worden op werken in de openbare ruimte (o.a.
      lichtmasten en geluidsschermen).

      2B – Zon elektrisch
      Een zonnecel is een elektrische cel die lichtenergie omzet in bruikbare
      elektrische energie. Er zijn twee soorten zonnecellen. De bekendste is
      de geheel uit vaste stof bestaande fotovoltaïsche cel, die met vele
      tegelijk wordt gemonteerd in zonnepanelen. Deze elektrische energie
      wordt opgeslagen in een accu. In veel gevallen is het systeem ook aan
      te sluiten op het elektriciteitsnet. Op die manier gaat de energie die opgewekt wordt door naar het ener-
      giebedrijf. De energie die teruglevert wordt aan het elektriciteitsnet, wordt verrekend. Door slim te ontwer-
      pen kunnen de PV-panelen in het ontwerp worden geïntegreerd. De tweede is de foto-elektrochemische
      cel, welke verwerkt kan worden in o.a. gevelmateriaal/dakpannen.
      Zonnepanelen worden meestal toegepast op woningen en bedrijfsgebouwen. Zonnepanelen kunnen ook
      toegepast worden op werken in de openbare ruimte (o.a. lichtmasten en geluidsschermen).



3.2   Gemeentelijke standpunten en gebiedskansen

                     Woonkernen         Buitengebied              Rijksinfrastructuur        Bedrijventerrein         Roelofshoeve
                     Duiven, Loo        Duivense Broek,           A12 en (toekomstige)       Seingraaf,               Roelofshoeve
                     en Groessen        Randen van Duiven         A15, spoorlijn             Centerpoort Noord
                                        en Overwallenzone         Arnhem-Winterswijk         en Zuid en
                                                                  en Betuwelijn              Nieuwgraaf
       2A – Zon      Positief, onder    Positief, onder                                                               Positief, onder
       thermisch
                     voorwaarden        voorwaarden               Positief                   Positief                 voorwaarden
       2B – Zon      Positief, onder    Positief, onder                                                               Positief, onder
       elektrisch
                     voorwaarden        voorwaarden               Kansrijk                   Positief                 voorwaarden




      Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
      MD-AF20120819/SU                                                                                                          - 11 -
      Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                                                                                           DHV B.V.




             Toelichting specifieke standpunten en gebiedskansen
             - Gemeente Duiven staat positief tegenover het plaatsen van zonnepanelen (PV-panelen) én
                zonneboilers op vrijwel alle daken en gevels van gebouwde objecten zoals huizen, bedrijfshallen
                en schuren in alle gebieden. De enige uitzondering waarbij de gemeente zonnepanelen niet toe
                 zal staan is voor rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten, zoals benoemd in de structuur-
                 visie Duiven (december 2009).
              -   Voor het toepassen van zonnepanelen in en op gebouwen in de cultuurhistorisch waardevolle
                                1
                 kerngebieden is een door de welstandscommissie goedgekeurd beeldkwaliteitplan
                 nodig.
             -   De gemeente ziet expliciete kansen voor toepassing van PV-panelen langs de lijninfrastructuren
                 A12 en – in toekomst – A15 (bijv op geluidwerende constructies).
             -   De gemeente staat in beginsel niet positief tegenover zonne-energie projecten die een apart
                 ruimtebeslag (anders dan dakvlakken) hebben.
                 Binnen het gebied, direct aangrenzend aan bedrijventerrein Roelofshoeve, dat de aanduiding
                 groene economie in de structuurvisie heeft zijn zonnepanelen toegestaan, mits er sprake is van
                 meervoudig ruimtegebruik en op een agrarisch bouwperceel.
             -   Zonne-energie op agrarische percelen ten zuiden van de A12 zijn alleen toegestaan
                 wanneer er sprake is van meervoudig ruimtegebruik.
             -   Indien zonne – energiesystemen als dak of gevelmateriaal wordt toegepast, vindt er een toetsing
                 plaats via de welstandcommissie.



3.3   Wet- en regelgeving (zonne-energie)

      Bouwvergunning
      Voor het plaatsen van zonnepanelen op daken van bestaande gebouwen is in het algemeen geen vergun-
      ning nodig, behalve als het gaat om beschermde stads- of dorpsgezichten en monumentale panden. Bij
      nieuwbouw is het zonnestroomsysteem onderdeel van de normale bouwvergunning. De zonnepanelen
      dragen als bouwelement ook bij aan bijvoorbeeld de bouwtechnische en energetische prestatie van het
      gebouw.

      Bouwtechnische eisen
      Zonnepanelen zijn vaak niet enkel energie-opwekker, maar ook een bouwelement. Het zonnestroomsys-
      teem moet dus voldoen aan de normen voor veiligheid, duurzaamheid en waterdichtheid. Deze eisen zijn
      vastgelegd in het Bouwbesluit. De Nederlandse norm NVN 7250 voor de bouwkundige integratie van
      zonnepanelen in de gebouwschil geeft specifiek voor zonnestroomsystemen de eisen en bepalingsmetho-
      den voor een adequate inbouw in de gebouwschil.

      Aansluiting op het elektriciteitsnet
      In Nederland is de aansluiting op het elektriciteitsnet geregeld in de Elektriciteitswet (1998) en Netcode.
      Hierdoor moet de aansluiting op het net vaak geregeld worden in overleg met de netbeheerder. Vanuit de
      Elektriciteitswet geldt voor zonnestroomsystemen in Nederland ook de zogenaamde Salderingsregeling
      voor vergoeding van aan het net geleverde zonnestroom.




      1
          Zie Structuurvisie Duiven 2010-2020.

      Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
      MD-AF20120819/SU                                                                                                          - 12 -
      Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                                                                                           DHV B.V.




3.4   Aandachtspunten in de ontwikkelfase

      Zon – georiënteerd bouwen
      Bij ruimtelijke ontwikkelingen is raadzaam om zon georiënteerd te ontwerpen. Dat wil zeggen dat de
      ligging van het gebouw, respectievelijk dakoppervlak noord-zuid is. Daarnaast is van belang dat er weinig
      schaduwwerking is van bomen, cq andere gebouwen.




      Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
      MD-AF20120819/SU                                                                                                          - 13 -
      Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                                                                                                           DHV B.V.




4     FACTSHEET BODEM-ENERGIE


4.1   Toelichting op techniek

      Bodemenergie ofwel geothermische energie is een verzamelnaam voor energie die in de vorm van warmte
      onder het vaste aardoppervlak is opgeslagen. We maken onderscheid tussen diepe en ondiepe bodem-
      energie. Diepe bodemenergie wordt ook wel (diepe) geothermie of aardwarmte genoemd. Diepe bodem-
      energie is energie die dieper dan 500 meter onder het aardoppervlak ligt opgeslagen, bijvoorbeeld in
      watervoerende lagen. Ondiepe bodemenergie wordt ook wel Warmte Koude Opslag (WKO) genoemd.
      Ondiepe bodemenergie is energie die minder dan 500 meter onder het aardoppervlak zit.

      3A – Bodem ondiep gesloten (WKO)
      Een gesloten systeem (bodem-warmtewisselaar) vormt een
      gesloten circuit waar water/glycol doorheen stroomt, wat een
      temperatuur van circa 12°C aanneemt. Het systeem kan
      uitgevoerd worden met verticale lussen in de grond, of geïnte-
      greerd worden in de heipalen. Dit laatste systeem wordt ook wel
      aangeduid als energiepalen. Met een warmtepomp wordt de
      laagwaardige warmte vervolgens naar een hoger temperatuur-
      niveau gebracht waarmee het geschikt is voor ruimteverwarming. Gesloten WKO systemen worden
      meestal per huis aangelegd, maar een collectief systeem voor een appartementencomplex of meerdere
      woningen kan ook. Er zijn horizontale en verticale bodemwisselaars. De verticale warmtewisselaars
      beslaan vrijwel geen (horizontale ) oppervlakte. Ze worden geplaatst op 20-150 meter diepte afhankelijk
      van de capaciteit van de warmtepomp, bodemgesteldheid en beschikbare ruimte.

      3B – Bodem ondiep open (WKO)
      In een open systeem wordt grondwater gebruikt om warmte en/of koude op te slaan. Opslag van koude
      en/of warmte vindt plaats in watervoerende zandlagen, aquifers genaamd. Het grondwater wordt gebruikt
      voor koeling en/of verwarming afhankelijk van de gewenste toepassing. Voor het oppompen en injecteren
      van grondwater worden bronnen geslagen en in de aquifers worden filters aangelegd. Deze techniek wordt
      toegepast bij uitwisselen van koude en warmte stromen bijvoorbeeld bij uitwisseling tussen kassenbouw
      en nabijgelegen woonwijk.

      3C – Bodem diep open (geothermie)
      Geothermie, ook wel aardwarmte genoemd, wordt gedefinieerd als de winning
      van energie uit diepere bodemlagen. Vanaf circa 1,8 kilometer in de aardbo-
      dem zijn de watervoerende lagen (aquifers) in onze regio warm genoeg om
      water van 70°C of meer te produceren. Geothermie vergt hoge investerings-
      kosten en is alleen geschikt voor projecten met grote warmtevraag (> ca. 2500
      woningen) of in combinatie met kassen of industrie.




      Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
      MD-AF20120819/SU                                                                                                          - 14 -
      Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                                                                                           DHV B.V.




4.2   Gemeentelijk standpunt en gebiedskansen

                             Woonkernen          Buitengebied        Rijksinfrastructuur      Bedrijventerrein          Roelofshoeve
                             Duiven, Loo         Duivense            A12 en (toekomsti-       Seingraaf, Center-        Roelofshoeve
                             en Groessen         Broek, Randen       ge) A15, spoorlijn       poort Noord en Zuid
                                                 van Duiven en       Arnhem-Winterswijk       en Nieuwgraaf
                                                 Overwallenzone      en Betuwelijn
       3A –Bodem
       ondiep gesloten
       WKO                   Positief            Positief            Nvt                      Positief                  Positief
       3B – Bodem
       ondiep open
       WKO                   Positief            Positief            Nvt                      Positief                  Positief
       3C Bodem diep         Positief, onder     Positief,   onder
       open Geothermie
                             voorwaarden         voorwaarden         Nvt                      Positief                  Positief


      Toelichting specifieke standpunten en gebiedskans:
      –      De gemeente staat in beginsel positief tegenover alle soorten bodemenergie projecten in de
             gemeente Duiven. Daarbij wordt geen onderscheid gemaakt tussen de verschillende deelgebieden
             alleen zijn deze vorm van energieopwekking niet geschikt voor plaatsing op of direct langs lijninfra-
             structuur.
      –      De gemeente ziet het aanleggen van WKO systemen in de verharding van de rijkswegen (A12 en
             A15) als kansrijk mede door het feit dat de onderhoudsfrequentie geminimaliseerd kan worden.
      –      Het toepassen van geothermische energie voor de woonkernen is toegestaan.
      –      In het buitengebied is geothermie alleen toegestaan als de installatie s binnen een bebouwingsvlak
              ligt.



4.3   Wet- en regelgeving

      Per 1 januari 2013 wordt het Besluit bodemenergie (hierna Bbe) van kracht. Het Bbe is een uitwerking van
      de Taskforce bodemenergie en beoogt een aantal zaken:
      - Gelijk speelveld voor open en gesloten systemen.
      - Aanwijzing interferentiegebieden.
      - Masterplannen voor de ordening van bodemenergiesystemen.
      - Uniformering van voorschriften.
      - Handreikingen voor de uitvoering van het besluit (BUM en HUM).

      Interferentiegebieden kunnen door een gemeente aangewezen worden als men verwacht dat er drukte zal
      ontstaan in de ondergrond, waardoor ordening van die systemen nodig is, zodat ze elkaar niet negatief
      zullen beïnvloeden. Aangezien interferentiegebieden zowel voor open als gesloten systemen gelden, zal
      de gemeente dit dus altijd in samenspraak met de provincie doen. De gemeente Duiven heeft geen
      interferentiegebieden aangewezen.

      3A – Gesloten WKO systemen
      Bij gesloten systemen is geen sprake van het onttrekken en weer in de bodem brengen van grondwater.
      Hierdoor is er op dit moment geen melding of onttrekkingsvergunning nodig. De verwachting is dat per 1
      januari het Besluit Bodem Energie (Bbe) van kracht wordt.




      Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
      MD-AF20120819/SU                                                                                                          - 15 -
      Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                                                                                                     DHV B.V.




Daarmee worden gesloten systemen meldingsplichtig en gesloten systemen met een bodemzijdig vermo-
gen van meer dan 70kW zijn dan altijd vergunningsplichtig. Heeft de gemeente interferentiegebieden
aangewezen, dan zijn gesloten systemen,die binnen die gebieden vallen altijd vergunningsplichtig onge-
achte het vermogen.

3B – Open WKO systeem
Open systemen zijn altijd vergunningsplichtig, waarbij er een vergunning in het kader van de Waterwet
aangevraagd wordt bij de provincie. Voor de MRA gemeenten is in 2010 een kansen kaart voor warmte-
koudeopslag opgesteld voor open WKO-systemen. Hieronder worden op hoofdlijnen de conclusies
geschetst.

Conclusies WKO-kansenkaart (mei 2010)
De fysische mogelijkheden voor toepassing van warmte- koudeopslag (WKO) in de gemeente Duiven zijn
goed. Het tweede en derde watervoerend pakket is in het gehele gebied van de gemeente geo-
hydrologisch gezien geschikt voor toepassing van WKO-systemen. Het eerste watervoerend pakket
daarentegen is in zijn geheel ongeschikt. In het gebied bevinden zich geen drinkwateronttrekkingen of
gebieden met een juridische beperking voor WKO-systemen. Wel zijn er verschillende overige grondwa-
teronttrekkingen en één bestaande WKO waar rekening mee gehouden moet worden.

Zowel de verontreinigingen als het bestaande wko-systeem bevinden zich voornamelijk in (de nabijheid
van) bedrijventerreinen rond de A12. Voorafgaand aan de verlening van de Watervergunning zullen de
effecten en belemmeringen van een WKO op bestaande belangen en grondwatergebruikers onderzocht
worden (zoals industrie, natuur, landbouw, vastgoed, infra, gebouwen, archeologie etc.). Ook moet er
rekening worden gehouden met de aanwezige bodemvervuiling in het betreffende gebied en de mogelijke
invloed van een wko-systeem hierop.

Het zuiden van Duiven is aangemerkt als geomorfologisch waardevol gebied. Dit betekent dat het effect
van een nieuwe WKO op de bodemkundige kwaliteiten meegenomen moet worden in de besluitvorming
en bij de vergunningverlening.

Daarnaast is de huidige bestemming en inrichting van een locatie van belang voor het bepalen van de
geschiktheid voor het toepassen van een WKO. Er moet in meer detail (schaal minimaal 1:10.000)
gekeken worden naar bestaande bebouwing, natuur, archeologische waarden en ondergrondse voorzie-
ningen (zoals kabels en leidingen). Hiervoor zou een Masterplan voor de inrichting van de ondergrond
opgesteld kunnen worden waarin deze aspecten wel meegenomen worden.




Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
MD-AF20120819/SU                                                                                                          - 16 -
Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                                                                                                     DHV B.V.




Ontwikkelingsgebieden
De gemeente Duiven heeft aange-
geven een aantal bedrijventerreinen
in de gemeente te ontwikkelen. Op
basis van de kansenkaart lijken er
mogelijkheden te zijn voor de
toepassing van wko op meerdere
bedrijventerreinen. Voor Roelofs-
hoeve (ontwikkelingsgebied E, in
figuur hiernaast) geldt dat er
geohydrologisch geschikte bodem-
lagen aanwezig zijn en dat er geen
juridische belemmeringen zijn, die
het gebruik van wko in de weg
staan. Wel moet rekening worden
gehouden met het grote aantal
onttrekkingen in het gebied. Voor de
bedrijventerreinen Seingraaf en
Corridor (ontwikkelingsgebieden C en D op de kaart) geldt eveneens dat er geschikte bodemlagen
aanwezig zijn, maar in beide gebieden moet rekening worden gehouden met de mogelijkheid van bodem-
verontreiniging. Ook hier moet rekening worden gehouden met het grote aantal bestaande onttrekkingen
in het gebied. De effecten op de huidige onttrekkingen zullen tijdens de effectenstudie onderzocht moeten
worden. Voor bedrijventerrein Corridor komt daar nog bij dat er reeds een bodemsysteem is geïnstalleerd
bij de nabijgelegen IKEA. Omdat met beide factoren rekening gehouden moet worden, kan dit tot extra
kosten leiden bij de realisatie van nieuwe wko-systemen.

Het realiseren van wko op bedrijventerrein Graafstaete (ontwikkelingsgebied B, Figuur hierboven) lijkt op
basis van de kansenkaart goed mogelijk. Er is sprake van geschikte geohydrologische bodemlagen en
daarnaast komen op basis van de kansenkaart geen juridische of andere belemmeringen naar voren. Ook
voor het realiseren van wko-systemen op de werkterp Ploen-Zuid (ontwikkelingsgebied A op de figuur
hierboven) lijken op basis van de kansenkaart geen belemmeringen aanwezig te zijn.

Melding of vergunning
Een pomp met een bruto pompcapaciteit van 10 m3 per uur of meer, is vergunningsplichtig. Dit staat in de
Waterwet. Als de pompcapaciteit minder is dan 10 m3 per uur dient, conform de Waterverordening
Gelderland, de installatie bij de provincie te worden gemeld. Ligt de pomp in een boringsvrije zone, dan is
daarnaast een ontheffing van de Provinciale milieuverordening Gelderland nodig.

3C – Geothermie
Voor het opsporen en winnen van aardwarmte zijn volgens de Mijnbouwwet vergunningen nodig van het
ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I). De aanvraagprocedure is opgenomen
in de Mijnbouwregeling. Actuele informatie over wet- en regelgeving is te vinden op het NL Olie- en
Gasportaal (NLOG) van het ministerie van EL&I en TNO.




Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
MD-AF20120819/SU                                                                                                          - 17 -
Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                                                                                                                           DHV B.V.




4.4   Aandachtspunten in ontwikkelfase

      WKO systemen
      Bij grootschalige WKO systemen op wijkniveau wordt er geen gas aangelegd in de wijk. Wanneer wordt
      afgezien van conventionele gasketels als bijstook is een gas-infrastructuur niet vereist, wel is een boilervat
      voor warmtapwater dan noodzakelijk.

      Ruimte in ondergrond voor leidingen is essentieel voor wel/niet aanleggen open WKO.

      Horizontale bodemwarmtewisselaars beslaan een relatief grote oppervlakte. Hoe groot dit oppervlak is,
      hangt af van de warmtevraag en de bodemgesteldheid. Over het algemeen is er meer ruimte nodig dan
      beschikbaar is bij compacte nieuwbouw. Dit geldt niet voor verticale bodemwisselaars

      De toepassing van warmtepompen stelt eisen aan de afwerking en kwaliteit van de woning, gebaseerd op
      het treffen van de maatregelen aan de schil (isolatie, luchtdichtheid), met een comfortabel binnenklimaat
      en een LTV verwarmingssysteem. Daarnaast is belangrijk om te kijken naar rendement en gebruik in de
      woning. Bij te lage dimensionering wordt via piekketel elektrisch bijgestookt wat vaak hoge energiekosten
      met zich meebrengt.

      Voor de prijs voor duurzame energie zoals electra en gas is een wettelijk maximum vastgelegd, het “niet
      meer dan anders” principe. De prijs voor warmte is niet geregeld en hoeft per definitie dus niet goedkoper
      /gelijk te zijn dan traditionele energie wat dus gevolgen kan hebben voor woonlasten. De eigenaar van
      WKO-instrallatie kan de prijs bepalen.

      Geo-thermie systeem
      Voor een geothermische installatie is een centrale technische ruimte nodig voor de ingezette pompinstalla-
      tie en warmtewisselaar, de aansluiting op distributieleidingen en voorzieningen voor de back-up en
      piekbelasting. De bijbehorende schoorsteen in gebouw heeft hoogte 25-30m. Voor de warmtedistributie-
      leidingen dient voldoende ruimte te worden gereserveerd in het plangebied. Gegeven het verlies bij
      warmtedistributie is aansluiting op compact gebouwde woonwijk de voorkeur.




      Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
      MD-AF20120819/SU                                                                                                          - 18 -
      Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                                                                                                           DHV B.V.




5     FACTSHEET BIO-ENERGIE


5.1   Toelichting op techniek

      Bio-energie is de verzamelnaam voor energie uit energiedragers die rechtstreeks, dan wel via een chemi-
                                                                  2
      sche omweg, zijn gewonnen uit organisch materiaal (biomassa ). Biomassa is vooral een begrip geworden
      omdat er op hernieuwbare basis elektriciteit mee kan worden opgewekt. Op basis van verschillende
      technieken zijn verschillende energie-producten mogelijk.

      Technologie                                                       Energie - product
      Vergisten                                                         Biogas en digistaat
      Pyrolyse /vergassing                                              Pyroliseolie en warmte
      Torrificatie /vergassing                                          Biococal (soort houtskool)
      Verbranden                                                        Electriciteit en warmte

      Steeds meer veehouderijen of groenafval verzamelaars vragen vergunningen aan voor het exploiteren van
      een biovergistinginstallatie. Technieken verbeteren met name op het te behalen rendement door exacte
      optimale samenstelling van toegevoegde biomassa.

      4A – Mono mestvergisting
      Mono-mestvergisting heeft het laagste rendement. Dat ligt in orde van grootte van 60 kilowattuur (kWh).
      Met een beetje bijmenging van een ander materiaal ligt rendement snel rond 80 kWh.

      4B – Co-vergisting (kleinschalig)
      Op de schaalgrootte van één bedrijf betreft het vaak een vergistinginstallatie, gekoppeld aan WKK-
      installatie met verwerking van 10.000 ton biomassa en opbrengt 100 – 150 kWh electriciteit. Ruimtelijke
                                                                3                                               3
      beslag is in orde van grootte vergistingstank van 18 -25 m tot grotere vergistingsinstallaties tot 1200 m

      4C – Co-vergisting (grootschalig)
      Grotere installaties gaat het om verwerking van 30.000 ton biomassa of meer, en afhankelijk van het
      rendement een opbrengst van > 1 mWh electriciteit . Grootschalige vergistingsinstallaties hebben volume
                        3
      van 2-3 x 1800 m .




      2
          In de 'Europese richtlijn betreffende de bevordering van elektriciteitsopwekking uit hernieuwbare energiebronnen op de
      interne elektriciteitsmarkt' (Richtlijn 2001/77/EG) wordt de volgende definitie voor biomassa gehanteerd: 'De biologisch
      afbreekbare fractie van producten, afvalstoffen en residuen van de landbouw (met inbegrip van plantaardige en dierlijke
      stoffen), de bosbouw en aanverwante bedrijfstakken, alsmede de biologisch afbreekbare fractie van industrieel en
      huishoudelijk afval.’

      Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
      MD-AF20120819/SU                                                                                                          - 19 -
      Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                                                                                                               DHV B.V.




5.2       Gemeentelijk standpunt en gebiedskansen

                   Woonkernen         Buitengebied                   Rijksinfrastructuur              Bedrijventerrein           Roelofshoeve
                   Duiven, Loo        Duivense Broek, Randen         A12 en (toekomstige) A15,        Seingraaf, Center-         Roelofshoeve
                   en Groessen        van Duiven en Overwal-         spoorlijn Arnhem-                poort Noord en Zuid
                                      lenzone                        Winterswijk en Betuwelijn        en Nieuwgraaf
  4A – Mono-
  mestvergisting                      Positief, onder voorwaar-
  (klein)          Ongewenst          den                            Nvt                              Ongewenst                  Ongewenst
  4B – Co-
  vergisting                          Positief, onder voorwaar-
  (klein)          Ongewenst          den                            Nvt                              Ongewenst                  Positief
  4C – Co-
  vergisting
  (groot)          Ongewenst          Ongewenst                      Nvt                              Ongewenst                  Kansrijk


          Toelichting op specifieke standpunten en gebiedskansen
              -    Duiven staat in beginsel positief tegenover bio-energie projecten in het bijzonder in de vorm van
                   kleinschalige vergistinginstallaties in het buitengebied. Voorwaarde is dat de vergister staat op
                   een agrarische bouwperceel en de vergister in beginsel onderdeel is van een bedrijfseigen activi-
                   teit.
              -    Grootschalige vergisting is (alleen) mogelijk op industrieterrein Roelofshoeve. In dat geval betreft
                   het dan co-vergisting van biomassa.



5.3       Wet- en regelgeving

          Voor het omzetten van groene reststoffen in brandstoffen zijn installaties nodig. Om een installatie te
          mogen oprichten en in werking te hebben zijn in veel gevallen vergunningen nodig.

          Regels opslag groenafval
          Het opslaan en het composteren van groenafval leidt tot vergunningplicht bij een capaciteit van meer dan
          600 m3. Op grond van Bor bijlage I, categorie 28, onder 28° is een inrichting vergunningplichtig bij het
          opslaan, versnipperen en composteren van meer dan 600 m³ groenafval, afgedragen gewas of bloembol-
          lenafval ontstaan bij werkzaamheden die buiten de inrichting zijn verricht door degene die de inrichting
          drijft of niet afkomstig van buiten de inrichting, voor zover geen sprake is van gevaarlijke afvalstoffen. Het
          gaat hierbij dus om het opslaan, versnipperen en composteren van eigen materiaal. Zodra er sprake is van
          handelingen met ingezameld groenafval, dan is er een omgevingsvergunning voor het deelaspect milieu
          nodig. Op de opslag en het composteren van groenafval is paragraaf 3.3.6 van het Activiteitenbesluit van
          toepassing. Voor het composteren van groenafval geldt hetzelfde bodembeschermingsregime als voor
          landbouwbedrijven. In artikel 3.40 Activiteitenbesluit zijn de afdelingen 2.2, 2.3 en 2.4 van het Besluit
          landbouw milieubeheer van overeenkomstige van toepassing verklaart op het opslaan van vaste mest en
          het composteren van groenafval, afgedragen gewas of bloembollenafval.

          Bevoegd gezag
          De gemeente is bevoegd gezag voor de omgevingsvergunning. Er moet een verklaring van geen beden-
          kingen door de provincie af worden gegeven bij de volgende situaties:
              §   Indien de opslagcapaciteit voor het groenafval meer dan 1.000 m3 bedraagt (categorie 28.4,a, 6o
                  van bijlage I onderdeel C van het Bor).



          Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
          MD-AF20120819/SU                                                                                                          - 20 -
          Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                                                                                                           DHV B.V.




           §    Indien jaarlijks meer dan 15.000 m3 afvalstoffen (bijvoorbeeld bepaalde soorten co-substraten)
                afkomstig van buiten de inrichting wordt toegevoegd aan het vergistingsproces (categorie
                28,4,c,1o van bijlage I onderdeel C van het Bor).
      Als de genoemde grenzen worden overschreden terwijl er wel sprake is van een gpbv-installatie (geïnte-
      greerde preventie en bestrijding van verontreiniging) of het Besluit risico's zware ongevallen 1999 van
      toepassing is, dan is de provincie bevoegd gezag voor de vergunning. Dit zal in de praktijk niet voorkomen
      bij lokale verwerking door bedrijven uit de groene branche.

      Extra eisen vergunningaanvraag
      De eisen voor een vergunningaanvraag voor het bewerken van afvalstromen zijn strenger indien er sprake
      is sprake van afvalstoffenbewerking in de zin van categorie 28.4 t/m 28.6 van het Bor bjlage I. Hier vallen
      onder andere microbiologisch, anderszins biologisch en chemisch omzetten onder. Dat betekent dat los
      van de normale eisen aan een vergunning de volgende extra eisen gelden:
      De vergunningaanvraag bevat informatie over:
           §   De aard, de samenstelling, de hoeveelheid en de herkomst van de inkomende afvalstoffen.
           §   De procedures van acceptatie en controle van de inkomende afvalstoffen.
           §   De wijze van financiering van de activiteiten, alsmede een schatting van de omvang van de inves-
               teringen die worden gedaan.
           §   De tarieven die de aanvrager voor het nuttig toepassen of verwijderen wil vaststellen alsmede de
               wijze waarop de tarieven zijn samengesteld.
           §   De beschikbaarheid en vakbekwaamheid van de in de inrichting werkzame personen.
           §   De wijze waarop de inkomende afvalstoffen worden geregistreerd.
           §   De wijze waarop de bij het proces van nuttig toepassen of verwijderen ontstane stoffen, prepara-
               ten of andere producten of afvalstoffen worden afgezet, afgevoerd, nuttig toegepast of verwijderd,
               alsmede de wijze van registratie daarvan.
           §   De ondernemings- en organisatiestructuur,alsmede de regeling van de feitelijke leiding van de
               activiteiten in de inrichting.
           §   De naam en het adres van degene die de feitelijke leiding van de activiteiten heeft in de inrich-
               ting.

      M.e.r. plicht
      De ingezamelde biomassa valt onder het begrip afval, waardoor vergistingsinstallatie met een capaciteit
      hoger dan 50 ton/dag onder de MER-beoordelingsplicht valt.(Categorie D 18.1). De beoordeling of een
      m.e.r. noodzakelijk is, gebeurt op grond van kenmerken van de activiteit, de plaats, de samenhang met
      andere activiteiten en de kenmerken van de milieueffecten.



5.4   Aandachtspunten in ontwikkelfase

      Bedrijfseigen activiteit
      Om onderscheid te maken tussen bedrijfseigen activiteit wordt onderscheid gemaakt tussen de categorie-
      ën A, B, C, en D:

      A. Het bedrijf verwerkt eigen geproduceerde mest en voegt eigen en/of van derden afkomstige co-
      substraten toe. Het digestaat (de co-vergiste mest) wordt op de tot het bedrijf behorende gronden gebruikt.
      B. Het bedrijf verwerkt eigen geproduceerde mest en voegt eigen en/of van derden afkomstige co-
      substraten toe. Het digestaat wordt op de tot het bedrijf behorende gronden gebruikt, of naar derden
      afgevoerd. C. Het bedrijf verwerkt aangevoerde mest geproduceerd door derden en voegt eigen en/of van
      derden afkomstige co-substraten toe. Het digestaat (de co-vergiste mest) wordt op de tot het bedrijf

      Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
      MD-AF20120819/SU                                                                                                          - 21 -
      Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                                                                                                     DHV B.V.




behorende gronden gebruikt. D. Het bedrijf verwerkt aangevoerde mest van derden en voegt eigen en/of
van derden afkomstige co-substraten toe. Het digestaat wordt als meststof afgeleverd aan derden.

A, B en C worden als bedrijfseigen beschouwd en D niet. Bij A en B gaat het meestal om een veehouderij,
bij C om een akkerbouwbedrijf. Voor A, B en C is er een duidelijke binding met de tot het bedrijf behorende
agrarische activiteit of bedrijfsgronden: de aanvoer of de afvoer is "van" of "gaat naar" het eigen bedrijf.
Om de systematiek niet te star te laten zijn, zal het hier moeten gaan om aan- of afvoer die in hoofdzaak
van of naar het eigen bedrijf gaat voor de mest of de gronden.

De categorieën A, B en C zijn een agrarische activiteit passend bij en gebonden aan een agrarische
bestemming. Veel bestaande bestemmingsplannen bevatten al een specifieke of ingeperkte definitie van
het begrip "agrarische bestemming" die co-vergisting uit kan sluiten. Let er bij actualisering van het
bestemmingsplan dus op dat dergelijke algemene definities indien nodig worden aangepast. Voor catego-
rie A, B en C is het aan te bevelen een agrarische bestemming "met nevenactiviteit mestverwerking al dan
niet gecombineerd met energieopwekking" expliciet op te nemen in het bestemmingsplan, en ook duidelijk
aan te geven wat onder mestverwerking wordt verstaan

Categorie D kan niet meer worden beschouwd als een bedrijfseigen agrarische activiteit en is van toepas-
sing bij centrale mest/groenverwerking op een grotere schaal. Als een gemeente vestiging van een
dergelijke grootschalige activiteit mogelijk wil maken is ruimtelijk maatwerk nodig. Maatwerk wil zeggen dat
hier een locatie apart voor bestemd moet worden. De gemeente Duiven heeft Roelofshoeve aangewezen
als gebied waar dit mogelijk is.

Ruimtelijke ordening/WABO
Bestemmingsplannen regelen welke activiteiten op welke locatie mogen plaatsvinden. Bewerken van
groene reststoffen is niet automatisch een onderdeel van een hoveniers- en/of groenvoorzieningsbedrijf of
mechanisch loonwerkbedrijf. De bestemming bepaalt of er door de overheid direct medewerking kan
worden verleend aan het starten van een activiteit gericht op het hergebruik van groene reststoffen.
Afhankelijk van de ligging van het bedrijf kan vergunning worden aangevraagd op basis van de Wet
Algemene Bepalingen Omgevingsrecht (WABO). Afhandeling van de aanvraag vindt plaats conform
handboek Omgevingsvergunning.




Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
MD-AF20120819/SU                                                                                                          - 22 -
Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                                                                                                               DHV B.V.




6         FACTSHEET WKK


6.1       Toelichting op techniek

          Warmtekrachtkoppeling (kortweg WKK) is de gecombineerde opwekking in één proces, op basis van een
          brandstof, van warmte en elektriciteit (of mechanische energie), waarbij de warmte nuttig wordt gebruikt.
          5A Micro-WKK
          Warmte-krachtkoppeling tot 5 kW elektrisch voor huishoudens wordt micro-
          warmtekrachtkoppeling genoemd. Micro-wkk, ook wel de HRe-ketel genoemd, is
          een cv-ketel die behalve warmte ook elektriciteit produceert. De WKK-installatie
          vervangt daarbij de cv-ketel en de boiler of geiser. De warmte wordt gebruikt
          voor verwarming van het huis en voor warmwater voor douchen. Indien er geen
          warmte nodig is, zet de micro-WKK de warmte om in electriciteit. Grotere
          toepassingen, voor gebruik in de utiliteitsbouw, worden mini-wkk genoemd.
          Bij nieuwbouw wordt als brandstof voor micro-WKK vaak electra opgewekt via zonnepanelen op dak om
          zo de kringloop te sluiten. Micro-wkk is op dit moment rendabel in woningen met een gasverbruik van
                  3
          1.600 m per jaar. Vermogen is 1kWh (kilowatt uur) electra.

          5B WKK-groot: Industriële WKK
          In een WKK-installatie wordt optimaal gebruikgemaakt van gas als brandstof voor
          de gecombineerde opwekking van warmte én stroom. Vermogen van elektra
          opwekking van 1,2 MWh (mega watt uur) en hoger. Processen in de chemische,
          voedingsmiddelen- en zware industrie draaien grotendeels op WKK warmte; het
          teveel aan geproduceerde elektriciteit wordt geleverd aan het openbare net. De
          WKK installaties van de gezamenlijke Nederlandse industrie voorzien nu in 25%
          van de Nederlandse energiebehoefte. Niet alleen het gebruik van brandstof in een
          WKK is buitengewoon efficiënt, ook de CO2 uitstoot is minder dan de helft in
          vergelijking met een kolencentrale. Dat is winst voor de klimaatdoelstellingen.
          WKK-installatie wordt vaak gekoppeld aan een bio-vergister, waarbij het opgewek-
          te biogas dient als brandstof voor de WKK-installatie, waardoor het een vorm van duurzame energie is.



6.2       Gemeentelijk standpunt en gebiedskansen

                Woonkernen         Buitengebied                   Rijksinfrastructuur              Bedrijventerrein           Roelofshoeve
                Duiven, Loo        Duivense Broek, Randen         A12 en (toekomstige) A15,        Seingraaf, Center-         Roelofshoeve
                en Groessen        van Duiven en Overwal-         spoorlijn Arnhem-                poort Noord en Zuid
                                   lenzone                        Winterswijk en Betuwelijn        en Nieuwgraaf
    5A – WKK                                                                                       Positief,onder             Positief,onder
    klein
                Positief           Positief                       Nvt                              voorwaarden                voorwaarden
    5B – WKK                                                                                       Positief, onder            Positief, onder
    groot
                Ongewenst          Ongewenst                      Nvt                              voorwaarden                voorwaarden




          Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
          MD-AF20120819/SU                                                                                                          - 23 -
          Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                                                                                                           DHV B.V.




      Toelichting specifieke standpunten en gebiedskansen
          -    De gemeente Duiven staat in beginsel positief tegenover kleine WKK installaties, mits gecombi-
               neerd met condenskoeling.
          -    Een grote WKK-installatie is toegestaan op het bedrijfsterrein Roelofshoeve, mist is aangetoond,
               dat het gebruik van reststromen van eigen of ander bedrijven binnen het bedrijventerrein
               Roelofshoeve geen mogelijkheden biedt .
          -    Een grote WKK installatie wordt vaak gekoppeld aan een bio-vergister. Om de toevoer van bio-
               materiaal uit de directe omgeving te bundelen om op die manier een rendabele toekomstbesten-
               dige bio-vergister te exploiteren, wijst de gemeente Duiven Roelofshoeve aan als enig gebied
               voor grootschalige WKK installatie in combinatie met een Bio-vergister.



6.3   Wet- en regelgeving

      5A Micro-WKK
      Geen vergunning nodig. De bouwvergunning is toetsend kader voor micro-wkk.

      5A WKK-groot:
      - Inpandig grote WKK -installatie valt onder de wet milieuvergunning voor de eigen bedrijfsvoering.
      - Zie verder onder wet/regelgeving factsheet biovergister.



6.4   Aandachtspunten in ontwikkelfase

      Ruimtereservering
      Voor het plaatsen van micro-WKK bij appartementencomplex is ruimtelijke reservering nodig in en nabij
      gebouw. Daarnaast is handig dat deze een vrije toegang heeft voor onderhoud.
      Voor plaatsen van WKK-groot in combinatie met bio-vergister is bestemmingsplan wijziging nodig en
      ruimtereservering in gebied.




      Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
      MD-AF20120819/SU                                                                                                          - 24 -
      Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                DHV B.V.




7          FACTSHEET WARMTE UITWISSELING


7.1        Toelichting op techniek

           Het betreft hier geen techniek voor opwekking / productie van duurzame energie maar van uitwisseling van
           warmte. Dit is echter een belangrijk aspect van het omgaan van de warmte in Duiven, zeker gegeven het
           aanwezige warmtenet van Nuon gevoed door de AVR.

           –          Oorspronkelijke consessiegebieden zijn volgens Bijlage 1 van de “Overeenkomst inzake stadsver-
                      warming”: Duiven West, Duiven Zuid en Nieuwgraaf.
           –          Woningbouw waar stadsverwarmingsnetwerk aanwezig is: Duiven Zuid-West, Duiven Zuid-Oost,
                      Nieuweling, Lommerweide, Duiven West en De Ploen (deels nog in aanbouw).
           –          Bedrijventerreinen waar stadsverwarmingsnetwerk ligt: Centerpoort Noord, Centerpoort Zuid,
                      Nieuwgraaf.



7.2        Gemeentelijk standpunt en gebiedskansen

                         Woonkernen       Buitengebied                   Rijksinfrastructuur              Bedrijventerrein           Roelofshoeve
                         Duiven, Loo      Duivense Broek, Randen         A12 en (toekomstige) A15,        Seingraaf, Center-         Roelofshoeve
                         en Groessen      van Duiven en Overwal-         spoorlijn Arnhem-                poort Noord en Zuid
                                          lenzone                        Winterswijk en Betuwelijn        en Nieuwgraaf
    6A – Warmtele-
    vering (voor
    warmtenet)           Positief         Positief                       Nvt                              Positief                   Positief
    6B – Onderlinge
    warmtelevering
    (tussen bedrij-
    ven)                 Nvt              Nvt                            Nvt                              Positief                   Kansrijk



7.3        Wet- en regelgeving

           In mei 1983 is een juridische overeenkomst getekend door de gemeente Duiven en Westervoort met de
           Naamloze Vennootschap Provinciaal Gelderse Electriciteits Maatschappij: N.V. PGEM :
           Zakelijk recht overeenkomst ten behoeve van warmteleidingen met bijbehorende werken, verband hou-
           dende met de aanleg en exploitatie van stadsverwarming.
           Het houdt in dat bij alle nieuwe ontwikkelingen van gebieden met NUON, voorheen N.V. PGEM afspraken
           worden gemaakt over de aanleg van een warmnet, conform de overeenkomst van mei 1983.mits dit door
           beide partijen financieel en economisch verantwoord wordt geacht,




           Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
           MD-AF20120819/SU                                                                                                          - 25 -
           Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                                                                                                                           DHV B.V.




7.4   Aandachtspunten in ontwikkelfase

      - Conform de overeenkomst gemeente Duiven, Westervoort en N.V. PGEM, mei 1983.
      - Op Roelofshoeve en Seingraaf zal gekeken worden welke reststromen binnen de bedrijventerreinen
      aanwezig zijn en waar nodig wordt in samenhang gekeken of aanleg van het warmtenet toegevoegde
      waarde heeft of niet.

      –         Binnen het programma Roelofshoeve zijn integraal ketenbeheer, het verduurzamen van transport,
                het verduurzaming van energie en biogasproductie als speerpunten benoemd. De gemeente Dui-
                ven zal de speerpunten uitwerken in kansrijke acties en deze waar mogelijk vastleggen in afspra-
                ken met de bedrijven. Een van de acties is het onderzoek naar mogelijkheden voor het leveren van
                warmte aan het warmtenetwerk door meerdere bedrijven. (hybride warmtenetwerk). Hierbij wordt
                                                            3
                de warmte uitgedrukt in aardgasequivalenten .
      –         Het programma Roeloshoeve met genoemde speerpunten dient als voorbeeld en wordt verder
                uitgewerkt voor het verduurzamen van de bedrijventerreinen Seingraaf, Nieuwsgraaf en Center-
                poort Noord.




      3
          De hoeveelheid aardgas (in m3) die bij verbranding evenveel warmte oplevert als een gegeven hoeveelheid van een
      andere brandstof.

      Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
      MD-AF20120819/SU                                                                                                          - 26 -
      Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                 DHV B.V.




8           FACTSHEET DUURZAME MOBILITEIT


8.1         Toelichting op techniek

            7A – Alternatieve transportbrandstoffen
            LNG is de afkorting voor Liquefied Natural Gas, wat in het Nederlands ook wel vloeibaar aardgas wordt
            genoemd. Het is een veel schonere brandstof dan benzine of diesel.

            Biogas uit bio-vergister
            Biogas uit de bio-vergister levert een duurzaam product in vergelijking fossiele bronnen of aardgas
            (uitputtelijk). Biogas kan gebruikt als schone brandstof voor mobiele voertuigen. Zie verder bio-vergister

            7B – Elektrische oplaadpunten
            Elektrisch rijden is sneller en krachtiger dan het rijden met een benzineauto. Dit
            heeft te maken met het feit dat de elektrische motor minder energie verspild. Op
            deze manier wordt er minder vermogen verspeeld. Daarnaast is de elektromotor
            lichter dan een motor die werkt op fossiele brandstoffen. Dit scheelt dus een flink
            aantal kilogram per auto, waardoor er minder kilogram meegetrokken moet
            worden door de motor. Elektrisch rijden is geluidloos en geurloos. Voor het opladen van een elektrische
            auto zijn oplaadpunten nodig.



8.2         Gemeentelijk standpunt en gebiedskansen

                    Woonkernen            Buitengebied                  Rijksinfrastructuur            Bedrijventerrein            Roelofshoeve
                    Duiven, Loo en        Duivense Broek,               A12 en (toekomstige)           Seingraaf, Center-          Roelofshoeve
                    Groessen              Randen van Duiven en          A15, spoorlijn Arnhem-         poort Noord en Zuid
                                          Overwallenzone                Winterswijk en Betuwelijn      en Nieuwgraaf
    7A –
    Transport-
    brandstoffen    Positief              Positief                      Nvt                            Positief                    Positief
    7B –
    Elektrisch
                    Positief              Positief                      Nvt                            Positief                    Positief


            Toelichting op specifieke standpunten en gebiedskansen
            –      Reeds gepland staat een openbaar CNG vulpunt op Nieuwgraaf.
            –      Reeds gepland staat een niet-openbaar CNG en LNG vulpunt op Roelofshoeve.
            –      Reeds gepland 5 oplaadpunten voor personenauto’s: parkeerplaatsen voor gemeentehuis, Elshof-
                                                                    e
                   passage, Einlandplein, sporthal spoorzone. Anno 1 kwartaal 2012 aanvraag van particulier voor
                   plaatsing punt nabij zijn/haar huis.




            Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
            MD-AF20120819/SU                                                                                                          - 27 -
            Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                                                                                                                           DHV B.V.




8.3   Wet- en regelgeving

      7A     LNG -vulpunt
      Voor het plaatsen van een LNG vulpunt is naast een omgevingsvergunning voor het exploiteren van een
      benzinestation, ook milieuvergunning nodig voor de bedrijfsactiviteiten.

      7B Electrische oplaadpunten
      Er is geen vergunning nodig voor het plaatsen van een E-oplaadpunt.
      Wel zal de gemeente voor E-oplaadpunt in de openbare ruimte aangeven waar wel en niet wenselijk is in
      afweging tot parkeerruimte en openbaar gebruik voor iedereen. Vaak is er wel een parkeerbesluit nodig.



8.4   Aandachtspunten in ontwikkelfase

      De gemeente plaatst op eigen initiatief geen nieuwe oplaadpunten meer voor zolang de pilot loopt. De pilot
      wordt geëvalueerd. Op basis van evaluatie wordt bepaald hoe verder. Met reeds gerealiseerde punten en
      eventueel nieuwe punten.




      Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
      MD-AF20120819/SU                                                                                                          - 28 -
      Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                                                                                                           DHV B.V.




9     UITVOERINGSPARAGRAAF BELEIDSTANDPUNT DUURZAME ENERGIE


      In onderstaande uitvoeringsparagraaf wordt aangegeven hoe de gemeente Duiven invulling geeft aan haar
      rol als initiatiefnemer, cq bevoegd gezag in relatie tot het beleidsstandpunt duurzame energie. In het
      beleidsstandpunt zijn per factsheet de vormen van duurzame energie besproken en de mogelijkheden en
      kansrijkheid van duurzame energie in relatie tot de gebieden. De gemeente Duiven staat positief tegen-
      over initiatieven van derden en zal haar rol als bevoegd gezag vervullen. Daarnaast zijn er drietal kansrijke
      opties waarbij de gemeente Duiven het initiatief neemt om deze verder te ontwikkelen.



9.1   Gemeente als bevoegd gezag

      De gemeente heeft als bevoegd gezag een inspanningsverplichting bij het beoordelen van vergunning-
      aanvragen. Hierbij gaat het om toetsing op basis van wet- en regelgeving en op basis van bestuurlijk
      vastgesteld beleid.

      De toetsing op wet- en regelgeving wordt uitgevoerd op basis van het Handboek Omgevingsvergunning.

      De toetsing op beleid heeft betrekking op de toetsing op gemeentelijk, regionaal, provinciaal en landelijk
      beleid. Voor de dagelijkse uitvoering geldt dat hiervoor wordt aangesloten bij de processen voor de
      vergunningverlening. Afhankelijk van de inhoud en aard van de vraag wordt bepaald wie de meest aange-
      wezene medewerker is bij de gemeente voor de beoordeling.



9.2   Gemeente als initiatiefnemer

      Hierbij kan het gaan om specifiek initiatieven voor duurzame energie of duurzame energie als onderdeel
      van een (ruimtelijk) planontwikkeling. Dit kan zijn het opstellen van een structuurvisie, plannen voor
      gebiedsontwikkeling, (her)ontwikkeling van een gemeentelijke gebouw.
      Sturen op duurzame energie zal onderdeel zijn van reguliere proces bij het opstellen van ruimtelijke
      plannen zoals o.a. bestemmingplan buitengebied.

      In het beleidsstandpunt worden drie kansrijke initiatieven benoemd, die extra inspanning vragen.

      Project : Zonne-panelen langs A15
      Doel:
      Agenderen en sturen op welke wijze de openbare ruimte beter kan worden benut (dubbel ruimtegebruik)
      door het plaatsen van zonnepanelen in de geluidsschermen langs de A15.

      De gemeente Duiven zal aansturen op het plaatsen van zonnepanelen langs de - nog te realiseren - A15
      op Duivens grondgebied. Afhankelijk van het ontwerp zal de gemeente inzetten op zonnepanelen geïnte-
      greerd in geluidschermen of geïntegreerd in de (tunnelbak)wand(en). Gegeven de ligging van het toekom-
      stige tracé (oost-west), zal in alle gevallen de nadruk liggen op panelen aan de noordzijde van de weg, en
      daarmee georiënteerd op het zuiden.
      De eigendomsconstructie zal afhankelijk zijn van het type contract. Als middels het contract ook het
      onderhoud (maintenance) voor bepaalde tijd wordt uitbesteed aan de aannemerscombinatie dan ligt zowel
      de investering als de exploitatie bij de betreffende marktpartij(en).



      Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
      MD-AF20120819/SU                                                                                                          - 29 -
      Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                                                                                                                     DHV B.V.




De gemeente zal in de contractonderhandeling aansturen op een bepaalde energieprestatie voor produc-
tie van duurzame energie over de tijd, als onderdeel van het contract (prestatie-eis). Als het contract geen
onderhouds- of exploitatiecomponent heeft dan zal de gemeente aansturen op de realisatie van de
panelen inclusief een overdrachtsdocument. De gemeente kan vervolgens zelf de eigenaar en exploitant
worden maar kan dit ook aan een derde marktpartij aanbieden.

Planning: het initiatief is onderdeel van project A15 en dient door de gemeentelijk projectleider ingebracht
te worden als bespreekpunt bij de besprekingen over de inrichting van de A15 en mogelijk later als
onderdeel van de aanbesteding.

Project : Grootschalige biovergister Roelofshoeve
Doel: Lokale biomassa op dusdanige wijze stroomlijnen dat de exploitatie van een grootschalige bio-
vergister op Roelofshoeve een haalbare businesscase kan worden en in de toekomst kan blijven.

Een grootschalige bio-vergister heeft een hoger energie rendement dan kleinschalige bio-vergister. De
gemeente Duiven kiest ervoor de biomassa in omgeving efficiënt te benutten en wijst Roelofshoeve aan
als bedrijventerrein waar ruimte is voor een grootschalige biovergister.

Planning: de mogelijkheden voor exploitatie van biovergister wordt in het gezamenlijke overleg tussen de
bedrijven Roelofshoeve verkent en verder uitgewerkt. De gemeente faciliteert hierbij het proces.
Inzet uren: Jeroen Smits

Project: onderzoek mogelijkheden hybride warmtenetwerk
Doel: het benutten van verschillende warmtestromen van bedrijven en of andere warmtebronnen

Op Roelofshoeve wordt gewerkt aan biobased economy door onderling reststromen van bedrijfsprocessen
uit te wisselen. Een van de reststromen is warmte. Op dit moment wordt het warmtenet alleen gevoed met
warmte van de AVR. Onderzoek moet uitwijzen of het fysiek, financieel en economisch rendabel is om
warmte uit andere warmtebronnen toe te laten op het warmtenet.

Inzet uren: Jeroen Smits. In het projectplan zal bepaald worden welke rol de gemeente hierin zal vervullen
en welke partijen bij dit onderzoek betrokken worden.




Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
MD-AF20120819/SU                                                                                                          - 30 -
Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                                                                                                                          DHV B.V.




10   COLOFON




     Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie
     MD-AF20120819/SU
     Opdrachtgever                            :   Gemeente Duiven
     Project                                  :   Beleidsstandpunt Duurzame Energie
     Dossier                                  :   BA9879-101-100
     Omvang rapport                           :   31 pagina's
     Auteur                                   :   Therese van Gijn
     Bijdrage                                 :   Douwe van den Wall Bake, Jaap Willems,
     Interne controle                         :   Thérèse van Gijn
     Projectleider                            :   Douwe Wall Bake
     Projectmanager                           :   Thérèse van Gijn
     Datum                                    :   7 mei 2012
     Naam/Paraaf                              :




     Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie 7 mei 2012, versie definitief
     MD-AF20120819/SU                                                                                                          - 31 -
     Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>DHV B.V.
Consultancy
Laan 1914 nr. 35
3818 EX Amersfoort
Postbus 1132
3800 BC Amersfoort
T 31 88 348 20 00
F 31 88 38 28 01
E info@dhv.com
www.dhv.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>                                                    DHV B.V.




Gemeente Duiven/Beleidsstandpunt Duurzame Energie     bijlage 0
MD-AF20120819/SU                                           -1-
Klant vertrouwelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>