<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>              Doemee onderzoek VN-verdrag handicap


                                 Rapportage gemeente Hattem




Colofon
De beleidsscan VN-verdrag handicap is uitgevoerd in opdracht van de Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en
Rekenkamercommissies (NVRR), in overleg met het College voor de Rechten van de Mens. De beleidsscan is uitgevoerd door:

  Avelien Haan
  Haan Onderzoek en Advies
  haanonderzoekadvies@gmail.com

  Miranda Domenie
  Domenie ϕ Doelgericht onderzoek
  info@domenieonderzoek.nl
  www.domenieonderzoek.nl

juli 2019
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>INLEIDING EN VERANTWOORDING
Gemeenten zijn sinds de rati catie in 2016 verplicht om in hun beleid aan te geven hoe zij in het sociaal domein uitvoering geven
aan het VN-verdrag handicap. In samenwerking met het College voor de Rechten van de Mens heeft de NVRR lokale rekenkamers
in staat gesteld om in kaart te brengen of gemeentelijke beleidsplannen voldoen aan deze verplichting. Deelnemende
rekenkamer(commissie)s hebben het beleid in hun gemeente opgevraagd en laten toetsen aan een analysekader dat door de
onderzoekers is opgesteld en door de NVRR en het College voor de Rechten van de Mens is vastgesteld.

Hoe is de analyse uitgevoerd?
Gemeenten zijn sinds de rati catie in 2016 verplicht om in hun beleid aan te geven hoe zij in het sociaal domein uitvoering geven
aan het VN-verdrag handicap. In samenwerking met het College voor de Rechten van de Mens heeft de NVRR lokale rekenkamers
in staat gesteld om in kaart te brengen of gemeentelijke beleidsplannen voldoen aan deze verplichting. Deelnemende
rekenkamer(commissie)s hebben het beleid in hun gemeente opgevraagd en laten toetsen aan een analysekader dat door de
onderzoekers is opgesteld en door de NVRR en het College voor de Rechten van de Mens is vastgesteld.

Eerst is geanalyseerd of er sprake is van inclusiebeleid of een Lokale Inclusie Agenda. Als er sprake is van beleid gericht op
inclusie (in welke vorm dan ook) is onderzocht in welke fase het beleid zich bevindt en in hoeverre de doelgroep betrokken is bij het
opstellen van het beleid. Vervolgens is geanalyseerd wat de focus is van het beleid. Ook is geanalyseerd in hoeverre het beleid
voldoet aan de randvoorwaarden voor inclusie (bewustwording, ontmoeting en toegankelijkheid) en in hoeverre er speci eke
maatregelen zijn geformuleerd op de verschillende domeinen waarop gelijkheid en rechten van de doelgroep bevorderd moeten
worden (wonen, werk, vrije tijd, et cetera). Voor gemeenten die geen inclusiebeleid hebben, is in kaart gebracht of in het beleid voor
de uitvoering van de Participatiewet, de Wet Maatschappelijke Ondersteuning en Jeugdwet verwezen wordt naar het VN-verdrag.
Tenslotte is voor iedere gemeente onderzocht in hoeverre de doelgroep van het VN-Verdrag betrokken is bij de totstandkoming van
het beleid en in hoeverre bij de maatregelen in het genoemde beleid aandacht is voor rechten en positie van mensen met een
handicap.

Hoe is de rapportage opgebouwd?
De rapportage is opgebouwd uit drie delen. Het document start met een samenvatting. In deze samenvatting zijn de belangrijkste
uitkomsten van dit onderzoek voor het totaal van de 47 deelnemende gemeente opgenomen en de belangrijkste bevindingen voor
gemeente Hattem. Na de samenvatting volgen twee hoofdstukken over het inclusiebeleid respectievelijk het beleid voor het sociaal
domein. Beide hoofdstukken starten met een overzicht van de documenten die bestudeerd zijn voor de analyse en een korte
duiding daarvan door de onderzoekers. Het eerste hoofdstuk beschrijft in hoeverre sprake is van inclusiebeleid in de gemeente.
Het tweede hoofdstuk doet dat voor het beleid sociaal domein.

Benchmark
De bevindingen over de gemeente Hattem worden telkens vergeleken met de bevindingen van de andere gemeenten die hebben
deelgenomen aan de beleidsscan. De artikelen en uitgangspunten van het VN-verdrag zijn vertaald naar vragen over het beleid,
bijvoorbeeld: ‘Wat is de primaire focus van het beleid/inclusieagenda?’ Met als antwoordopties: 1. Inclusiviteit als algemene norm
voor beleid dat alle inwoners van de gemeente raakt. 2. Inclusiviteit voor mensen met een handicap. 3. Toegankelijkheid voor
mensen met een handicap. 4. inclusiviteit in werving en selectie. De bevindingen over alle deelnemende gemeenten worden
gepresenteerd in een staafdiagram. De staaf van het antwoord dat de onderzoekers hebben vastgesteld voor de gemeente Hattem
is groen gekleurd.

In bijlage 1 is een overzicht opgenomen van de gemeenten die aan de beleidsscan hebben meegewerkt. Bijlage 2 is het gebruikte
analysekader. In bijlage 3 ten slotte is een verdiepend analysekader opgenomen waarmee de gemeenten zelf hun beleid kunnen
toetsen aan de meer inhoudelijke normen van het VN-verdrag handicap.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>SAMENVATTING
Gemeenten zijn sinds de rati catie in 2016 verplicht om in hun beleid aan te geven hoe zij in het sociaal domein uitvoering geven
aan het VN-verdrag handicap. De VNG geeft hieraan een extra impuls door een Koplopersprogramma, een netwerk van gemeenten
die voorop lopen in de implementatie van het Verdrag. Van 47 gemeenten is de stand van zaken rond de implementatie van dit
Verdrag in beeld gebracht. Voor het onderzoek is zowel speci ek inclusiebeleid als het beleid sociaal domein (participatie, WMO en
jeugd) bestudeerd.

Bevindingen over het totaal van 47 gemeenten
Van de 47 deelnemende gemeenten, hebben er twaalf een vorm van inclusiebeleid (waaronder vijf koplopergemeenten). Van deze
twaalf gemeenten hebben drie een eerste stap gezet, door bijvoorbeeld een 0-meting te doen, een jaar van toegankelijkheid te
organiseren of een plan van aanpak op te stellen. Vijf gemeenten hebben beleid vastgesteld en zijn dat nu aan het uitvoeren. Vier
gemeenten zijn al langer aan de slag en hebben het inclusiebeleid inmiddels geëvalueerd en zijn in het proces van het bijstellen van
beleid.

De focus van het beleid van de gemeenten verschilt. Het meest voorkomend is een brede focus: de inclusieve samenleving, waarbij
inclusiviteit als norm geldt, alle inwoners moeten kunnen meedoen. Dat geldt voor dertig gemeenten. Dertien gemeenten kiezen
voor een meer gerichte focus: inclusiviteit voor de doelgroep van het Verdrag. Drie gemeenten kiezen voor een meer beperkte
focus, zoals toegankelijkheid en in één geval gaat het alleen om het aannamebeleid binnen de organisatie. Sommige gemeenten
hebben documenten aangeleverd als beleid voor inclusie, dat door de onderzoekers niet als inclusiebeleid is bestempeld. Denk
bijvoorbeeld aan een intentieverklaring, gezondheidsbeleid of participatiebeleid gericht op meedoen. Alleen als het echt gaat om
maatregelen voor de doelgroep van het VN-verdrag, is het beleid aangemerkt als inclusiebeleid.

Binnen de groep geanalyseerde gemeenten kunnen we ruwweg 4 categorieën onderscheiden:

    1. Vier gemeenten die al een heel eind op weg zijn (alle vier koplopers);
    2. Acht gemeenten die begonnen zijn met inclusiebeleid, maar nog een slag moeten maken (overige gemeenten met
       inclusiebeleid);
    3. Vijftien gemeenten die in het beleid sociaal domein goed op weg zijn (speci eke aandacht voor de doelgroep in het WMO-
       beleid);
    4. Twintig gemeenten die in het beleid sociaal domein nog een slag moeten maken (slechts in beperkte mate aandacht voor de
       doelgroep in het beleid sociaal domein).

De gemeenten uit groep 1 hebben inclusiebeleid en zijn al in de fase van evaluatie en bijstelling. De gemeenten uit groep 2 hebben
al wel inclusiebeleid, maar zijn daar nog maar net mee gestart of moeten nog veel uitwerken. De gemeenten in groep 3 hebben
geen inclusiebeleid, maar hebben in het WMO beleid expliciete aandacht voor de doelgroep van Verdrag. Voor de gemeenten in
groep 4 geldt dat er weinig tot geen expliciete aandacht is voor de doelgroep van het Verdrag

Een opvallend inzicht uit de analyse is dat bijna geen enkele gemeente bijzondere aandacht heeft voor de positie van gehandicapte
vrouwen, terwijl dat volgens het Verdrag wel nodig is, nu deze groep in een dubbele achterstandspositie verkeert. Voor kinderen is
iets meer aandacht (bij de helft van de gemeenten met inclusiebeleid), maar daarbij gaat het vooral om het bieden van aangepaste
speelvoorzieningen. Slechts in een enkel geval is er daadwerkelijk aandacht voor de positie van het kind in bredere zin. Een
uitgangspunt van het Verdrag is dat de doelgroep zelf wordt betrokken bij het maken van inclusiebeleid en dat gebeurt ook bij het
merendeel van de gemeenten met inclusiebeleid.

Het beleid rond het sociaal domein komt in veel verschillende vormen voor. Gemeenten leveren soms drie afzonderlijke
beleidskaders aan, soms twee en soms één integraal beleidsplan. Vaak werken gemeenten met andere gemeenten samen op
onderdelen van het beleid sociaal domein, waardoor er zowel lokale als regionale kaders zijn. Ook bleek dat veel beleid verouderd
is. Beleidsdocumenten van voor 2017 bevatten maar zelden termen als transformatie, inclusie of inclusieve samenleving. Deze
documenten hebben vaak een focus die meer gericht is op de organisatie van de decentralisaties dan op de inhoudelijk te maken
beleidskeuzes. In dergelijke documenten kan ook geen verwijzing naar het VN-verdrag handicap verwacht worden. Meer recente
documenten laten wel vaak een duidelijke focus op de inclusieve samenleving zien en daarin wordt ook vaker verwezen naar het
VN-verdrag handicap. Voor het opstellen van het beleid sociaal domein worden slechts in een enkel geval ervaringsdeskundigen
ingezet, ongeveer de helft van de gemeenten maakt wel gebruik van adviesraden. In het beleid sociaal domein is maar beperkt
aandacht voor de doelgroep van het Verdrag. Met name in het beleid gericht op maatschappelijke ondersteuning is vaker
speci eke aandacht voor de doelgroep (22 van de 47), dan bij beleid gericht op participatie (13 van 47) of jeugd (7 van de 47).
Hieronder staan de inzichten over de gemeente Hattem.

Bevindingen voor gemeente Hattem over het inclusiebeleid
De gemeente Hattem bevindt zich in de verkennende fase voor inclusiebeleid en daarom zijn uitsluitend bevindingen over inclusie
in het beleid Sociaal Domein beschikbaar.

Bevindingen voor gemeente Hattem over het sociaal domein
De gemeente Hattem hanteert niet zozeer inclusiebeleid, maar heeft wel een maatschappelijke visie, waar in de documenten
sociaal beleid regelmatig naar wordt verwezen. Die visie is in samenwerking met de relevante adviesraden opgesteld, dat blijkt ook
uit een deel van de losse documenten. Over de rol van ervaringsdeskundigen is geen speci eke informatie te vinden. In alle
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>documenten is aandacht voor de doelgroep. Zo wordt in de nota werk en inkomen speci ek aandacht besteed aan de extra
ondersteuningsbehoefte van de doelgroep en gaat het WMO beleid in op de toegankelijkheid voor de doelgroep. In het jeugdbeleid
is echter geen speci eke aandacht voor de doelgroep jongeren met een beperking. Hoewel er geen inclusiebeleid is en van de term
inclusie gezien de looptijd van de documenten niet al te veel te verwachten valt, is er meer dan gemiddeld aandacht voor de
doelgroep inwoners met een beperking, met oog voor de randvoorwaarden die inclusie van deze doelgroep mogelijk maken.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>HOOFDSTUK 1 INCLUSIEBELEID

1.1 Inclusiebeleid - Inleiding
Aan het onderzoek hebben 47 gemeenten deelgenomen, waarvan een aantal gemeenten gezamenlijke documenten heeft
aangeleverd. In het totaal zijn er 41 beleidsscans verricht voor 47 gemeenten. Voor twaalf gemeenten hebben de onderzoekers
geoordeeld dat er inclusiebeleid was en is dat geanalyseerd. Deze gemeenten hebben een 0-meting of plan van aanpak gemaakt,
hebben een concreet voorstel dat wordt uitgevoerd of zijn al geruime tijd bezig met inclusiebeleid. Een klein aantal van deze
gemeenten bevindt zich al in de fase van evaluatie en bijsturing van beleid. De overige 35 gemeenten bevinden zich nog in de
verkennende fase. Dat wil niet zeggen dat deze gemeenten helemaal geen aandacht hebben voor inclusie en/of toegankelijkheid.
We hebben bij veel van deze gemeenten wel visie, initiatieven en maatregelen voor inclusie gevonden in het beleid voor het sociaal
domein (zie verder hoofdstuk 2).

Leeswijzer
In paragraaf 1.2 wordt een overzicht gegeven van de door de gemeente Hattem aangeleverde documenten over inclusiebeleid,
gevolgd door een toelichting van de onderzoekers. Vervolgens wordt een analyse gepresenteerd van de fase waarin het beleid zich
bevindt en de focus die is ingevuld voor het inclusiebeleid van gemeente Hattem.

Op basis van de aangeleverde documenten en de fase en focus van het beleid (in ontwikkeling) hebben de onderzoekers
vastgesteld of Hattem wel of niet verder is dan de verkennende fase en op basis daarvan is besloten de inhoudelijke analyse over
het inclusiebeleid wel of niet uit te voeren.

Als er sprake is van inclusiebeleid, dan wordt in paragraaf 1.3 ingezoomd op de totstandkoming en reikwijdte van het beleid en in
paragraaf 1.4 op de randvoorwaarden voor inclusie zoals geformuleerd in het VN-verdrag handicap (bewustwording, ontmoeting en
toegankelijkheid). Als gemeente Hattem zich nog in de verkennende fase van inclusiebeleid bevindt, dan zijn in paragrafen 1.3 en
1.4 uitsluitend de resultaten van de 12 gemeenten met inclusiebeleid te zien.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>1.2 Fase en focus van het inclusiebeleid
Met de rati catie van het VN-verdrag handicap in 2016 zijn gemeenten verplicht om inclusiebeleid op te stellen en daarover
jaarlijks te rapporteren. In 2018 is door het College voor de Rechten van de Mens voor het eerst een rapportage over de uitwerking
van het Verdrag in Nederland ingediend. Gemeenten zijn volgens het Verdrag verplicht om passende maatregelen te nemen om de
rechten van de doelgroep te beschermen en inclusie te bevorderen. Hoewel gemeenten niet meteen aan de normen van het
Verdrag hoeven voldoen, is het wel de bedoeling dat gemeenten een start maken met de implementatie om te komen tot een
geleidelijke verbetering van de positie van inwoners met een handicap (art. 1 lid 2 VN-verdrag handicap). Het advies vanuit zowel
de Tweede Kamer als de VNG is om dat te doen door middel van een Lokale Inclusie Agenda. In deze beleidsscan is de eerste
vraag dan ook: hoe ver zijn gemeenten met het opstellen van inclusiebeleid of een Lokale Inclusie Agenda en welke focus hanteren
zij daarbij?

Voor de fase waarin het beleid zich bevindt hebben de onderzoekers vier mogelijkheden geformuleerd: de verkennende fase, de
fase waarin er een 0-meting is gedaan of een plan van aanpak is gemaakt, de fase waarin een concreet voorstel wordt uitgevoerd
en de fase waarin beleid al langer loopt en inmiddels wordt geëvalueerd en bijgesteld.

De focus van het beleid is ook relevant. Sommige gemeenten kiezen voor een meer algemene insteek: de inclusieve samenleving.
Inclusiviteit is dan een norm voor het beleid dat alle inwoners van de gemeente raakt. Andere gemeenten kiezen de insteek:
inclusie voor inwoners met een handicap, speci ek gericht op de doelgroep van het Verdrag. Er zijn ook varianten die nog
speci eker zijn: toegankelijkheidsbeleid, alleen gericht op het thema toegankelijkheid. Tenslotte zijn er gemeenten die de meest
beperkte focus kiezen: inclusie in het aannamebeleid binnen de gemeentelijke organisatie. De focus is gebaseerd op de insteek die
in de aangeleverde documenten is gevonden. Als er niets is aangeleverd, dan hebben de onderzoekers de focus afgeleid uit de
beleidsdocumenten sociaal domein.

Daarnaast hebben de onderzoekers bekeken of in het beleid expliciet wordt verwezen naar het VN-verdrag handicap of naar
Agenda 22, de voorloper van het Verdrag.

Voor een analyse van het inclusiebeleid zijn voor gemeente Hattem de volgende documenten bestudeerd:

      Maatschappelijke visie , 2013-2015
      Human Capital Agenda Regio Zwolle, 2019-2022
      Op weg naar een gezonde stad, 2018-2021
      Sportagenda gemeente Hattem , vanaf 2015
      Programma Dienstverlening , 2014-2018

Toelichting op de aangeleverde documenten van de gemeente Hattem door de onderzoekers:
De gemeente Hattem heeft een heel aantal documenten aangeleverd die in algemene zin iets zeggen over de mensvisie en
maatschappijvisie van de gemeente. Het oudste document is de maatschappelijke visie van de gemeente, waarin echter geen
bijzondere aandacht is voor mensen met een beperking. In de meest recente, de human capital agenda in het kader van de
regiodeal (in samenwerking met de hele regio), komt de aandacht voor een inclusieve samenleving wel een aantal keren terug.
Maar ook daar is niet echt inclusiebeleid geformuleerd. In twee van de drie losse beleidsdocumenten is wel aandacht voor mensen
met een beperking, zoals de toegankelijkheid van digitale informatie voor mensen met een beperking en het stimuleren van
deelname aan sport voor deze doelgroep. In de sportagenda wordt ook verwezen naar het VN-verdrag handicap. In de notitie
gezondheidsbeleid wordt het wel genoemd, maar is er geen bijzondere aandacht voor de doelgroep van het Verdrag. Omdat er
geen sprake is van overkoepelend en samenhangend beleid, concluderen we dat er geen inclusie beleid is. De onderzoekers
hebben vastgesteld dat het inclusiebeleid zich in de verkennende fase bevindt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Hoe ver zijn gemeenten met het ontwikkelen van beleid waarin het VN-verdrag Handicap wordt geïmplementeerd/lokale inclusie
agenda?
Het resultaat voor Hattem is: In de verkennende fase, er is nog geen concreet plan, alleen voornemens




                verkenning : In de verkennende fase, er is nog geen concreet plan, alleen voornemens
          plan van aanpak : Er is een plan van aanpak/projectplan of een 0-meting uitgevoerd, de eerste stappen zijn gezet.
                    gestart : Er is een concreet voorstel voor een inclusie agenda, waarmee de gemeente inmiddels is gestart
                  evaluatie : De gemeente is al geruime tijd bezig met het thema en is bezig met evalueren en bijstellen van de plannen




Wat is de primaire focus van het beleid (vastgelegd in inclusiebeleid, beleid sociaal domein of ander beleid)?
Het resultaat voor Hattem is: Toegankelijkheid voor mensen met een handicap




           algemene norm : Inclusiviteit als algemene norm voor beleid dat alle inwoners van de gemeente raakt.
                handicap : Inclusiviteit voor mensen met een handicap
          toegankelijkheid : Toegankelijkheid voor mensen met een handicap
                    overig : Inclusiviteit in werving en selectie
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Wordt in het (voorstel voor) inclusiebeleid expliciet verwezen naar het VN-verdrag Handicap?
Het resultaat voor Hattem is: Er wordt in de (voorbereidende) documenten voor inclusiebeleid niet verwezen naar het Verdrag




         VN-normen anders : Nee, maar wel naar voorlopers van het VN Verdrag Handicap of in zijn algemeenheid naar VN normen.
                      nee : Er wordt in de (voorbereidende) documenten voor inclusiebeleid niet verwezen naar het Verdrag
                     n.v.t. : Er zijn geen documenten over inclusiebeleid aangeleverd




Is er sprake van gericht beleid of gerichte aandacht voor inclusie/toegankelijkheid/meedoen voor de doelgroep mensen met een
handicap?
Het resultaat voor Hattem is: Nee
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>  1.3 Totstandkoming en reikwijdte van het inclusiebeleid
  Een eerste belangrijke principe uit Verdrag is dat gemeenten bij al hun beleid aan moeten geven op welke wijze ze tegemoet komen
  aan de bescherming en bevordering van de rechten van de doelgroep inwoners met een handicap (art 4 lid 1 c). Daarom wordt bij
  inclusiebeleid de vraag gesteld hoe gemeenten zorgen dat nieuw beleid standaard wordt getoetst op inclusie. Sommige
  gemeenten maken inclusie onderdeel van elk nieuw beleidsterrein/ beleidsvoorstel, andere maken (ook) medewerkers
  verantwoordelijk voor inclusie en weer andere leggen nieuw beleid (ook) standaard voor aan een participatieraad of ander orgaan
  dat toetst op inclusie.

  Een tweede belangrijke principe is dat gemeenten de doelgroep (dus ook kinderen met een handicap!) bij ontwikkeling van het
  beleid dienen te betrekken, eventueel via representatieve organisaties (art 4 lid 3). Het motto van het VN-verdrag handicap is: niets
  over ons, zonder ons (art. 1 lid 3 VN-verdrag handicap). De VNG en de Alliantie VN-Verdrag (een groep cliënten- en
  gehandicaptenorganisaties) adviseren dan ook om de doelgroep zelf in te zetten bij het vormgeven van het inclusiebeleid. Dat kan
  door ervaringsdeskundigen te betrekken bij het beleid of dit via representatieve organisaties te doen, zoals WMO raden,
  adviesraden sociaal domein, participatieraden of toegankelijkheidsraden. Ook kan het voorkomen dat de gemeente hiervoor
  specialistische bureaus inschakelt.

  Omdat het beschermen van de rechten van mensen met een handicap en het bevorderen van hun gelijke behandeling inhoudt dat
  op alle levensterreinen aandacht is voor deze groep, is de verwachting dat inclusiebeleid maatregelen bevat op een heel aantal
  domeinen. Deze domeinen zijn weergegeven in de VNG Index voor de Lokale Inclusie Agenda. Het gaat dan om:

        Onderwijs & ontwikkeling (toegang tot, ondersteuning bij en evt aanpassing van de opleiding, art 24 Verdrag)
        Thuis (het bieden van een passende woning en de bescherming van het gezinsleven, art 19 en 23 Verdrag)
        Werk & inkomen (toegang tot werk, aanpassingen werkplek, tegemoetkoming extra kosten, art 27 en 28 Verdrag)
        Vrije tijd (toegankelijkheid van publieke voorzieningen, sport, cultuur, recreatie en het bevorderen van mogelijkheden voor
        sociale ontmoeting, art 9 en 30 Verdrag)
        Vervoer (het bieden van ondersteuning bij mobiliteit en het bevorderen van het gebruik van openbare wegen en openbaar
        vervoer, art 9 Verdrag)
        Welzijn (toegang tot zorg en ondersteuning en bevorderen van een non-discriminatoire behandeling door zorgpersoneel, art
        25 Verdrag)

  Als laatste wordt in het Verdrag aan gemeenten gevraagd om speci ek aandacht te hebben voor vrouwen en kinderen met een
  beperking, omdat zij door hun handicap extra risico lopen op discriminatie.

        Vrouwen (bevorderen non-discriminatie door speci eke maatregelen, art 6 Verdrag)
        Kinderen (mee kunnen doen en mee kunnen praten, belang kind voorop ipv belang ouders/gezin, art 7 Verdrag)

  De vraag is steeds in welke mate het inclusiebeleid van de gemeente per domein maatregelen bevat voor de doelgroep. Het is de
  bedoeling speci eke maatregelen te formuleren, maar in het licht van het Verdrag kunnen gemeenten dit ook als aandachtsgebied
  benoemen om in de toekomst maatregelen voor te formuleren.

Heeft de gemeente maatregelen genomen om nieuw beleid (sinds 2016) te toetsen aan de uitgangspunten van het VN-verdrag
Handicap?




         vast onderdeel : Inclusie is een vast onderdeel geworden van ieder beleidsterrein/ beleidsvoorstel
           medewerker : Er zijn medewerkers verantwoordelijk gemaakt voor de aandacht voor inclusie
                  geen : Er zijn geen speci eke maatregelen gevonden voor nieuw beleid
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>In welke mate zijn ervaringsdeskundigen betrokken bij de totstandkoming, invoering en uitvoering van het inclusiebeleid?




         ervaringsdeskundigen : Ervaringsdeskundigen zijn vanaf het begin betrokken
           vertegenwoordigers : Vertegenwoordigers van ervaringsdeskundigen in WMO raden en participatieraden zijn betrokken geweest
                      bureaus : Specialistische bureaus zijn betrokken geweest
                    onbekend : Over de inzet van ervaringsdeskundigen is niets terug te vinden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Op welke domeinen zijn in het inclusiebeleid maatregelen geformuleerd voor de doelgroep?




              Hier zijn speci eke maatregelen voor geformuleerd (speci ek)
              Dit wordt in algemene zin als aandachtsgebied benoemd (algemeen)
              In het beleid van de gemeente zijn hier geen maatregelen over opgenomen (geen)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>  1.4 Randvoorwaarden voor inclusie - Inleiding
  Vanuit de ervaringen van de gemeenten die koploper zijn voor de implementatie van het VN-verdrag handicap volgt de aanbeveling
  dat het nemen van allerlei maatregelen op de verschillende domeinen pas echt effectief is, als aan een aantal randvoorwaarden
  voor inclusie is voldaan (bron: index lokale inclusie agenda, VNG). Het gaat dan om bewustwording bij zowel de gemeentelijke
  organisatie als de samenleving als geheel, de mogelijkheid tot ontmoeting en uitwisseling tussen mensen met en zonder beperking
  en de toegankelijkheid van zowel gebouwen als informatie voor mensen met een beperking. Daarbij is er onderscheid tussen een
  meer interne focus: de gemeente zorgt voor bewustwording, ontmoeting en toegankelijkheid binnen de gemeentelijke organisatie,
  en een meer externe focus: de gemeente stuurt actief op de andere organisaties en instellingen om hier ook aandacht aan te
  besteden.

  Als het gaat om bewustwording, kan gedacht worden aan scholing van medewerkers (art 4 lid 1i Verdrag) op allerlei manieren. De
  onderzoekers hebben geanalyseerd of de gemeente hier speci eke maatregelen voor heeft geformuleerd, het alleen als
  aandachtsgebied noemt of er geen aandacht voor heeft in het beleid. Eenzelfde verdeling wordt gehanteerd bij de vraag of de
  gemeente ook inzet op het voorlichten en informeren van inwoners en bedrijven.

  Voor toegankelijkheid wordt een onderscheid gemaakt tussen fysieke toegankelijkheid en toegankelijkheid van (digitale) informatie
  (art 9 Verdrag). Sociale toegankelijkheid is onderdeel van het bieden van gelegenheid voor ontmoeting en het formuleren van
  maatregelen rond het thema vrije tijd. Rond het bevorderen van ontmoeting, hebben de onderzoekers gevraagd naar de basis
  waarop de gemeente hiervoor activiteiten organiseert: is dat standaard of op projectbasis of gebeurt het niet?

Is scholing van medewerkers ingezet om bewustwording in het gemeentehuis en in de samenleving te bevorderen?




          speci ek : Hier zijn speci eke maatregelen voor geformuleerd
         algemeen : Dit wordt in algemene zin als aandachtsgebied benoemd
             geen : Hier is geen aandacht voor en zijn geen maatregelen voor geformuleerd
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Is voorlichting aan inwoners en organisaties ingezet om bewustwording in het gemeentehuis en in de samenleving te bevorderen?




          speci ek : Hier zijn speci eke maatregelen voor geformuleerd
         algemeen : Dit wordt in algemene zin als aandachtsgebied benoemd
             geen : Hier is geen aandacht voor en zijn geen maatregelen voor geformuleerd




Zijn er activiteiten gepland of ondernomen om ontmoeting tussen mensen met en mensen zonder beperking te bevorderen?




           projectbasis : Ja, op projectbasis
         vast onderdeel : Ja, als vast onderdeel van beleid
            evenement : Ja, als regelmatig terugkerend evenement
              onbekend : Hierover is geen informatie gevonden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Hoe breed zet de gemeente instrumenten in om de toegankelijkheid te bevorderen?




              Hier zijn speci eke maatregelen voor geformuleerd (speci ek)
              Dit wordt in algemene zin als aandachtsgebied benoemd (algemeen)
              Hier is geen aandacht voor en zijn geen maatregelen voor geformuleerd (geen)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>2. SOCIAAL DOMEIN


2.1 Sociaal Domein - Inleiding
Als een gemeente (nog) geen inclusiebeleid heeft geformuleerd, betekent dat niet dat er geen aandacht is voor inclusiviteit of dat
er nog geen maatregelen zijn geformuleerd voor mensen met een handicap. Deze aandacht zal dan vooral in beleidsdocumenten
over het sociaal domein terug te vinden zijn. De onderzoekers hebben de documenten over de beleidskaders voor de
Participatiewet, de Wet Maatschappelijke Ondersteuning en de Jeugdwet opgevraagd en gezocht naar verwijzingen naar het VN-
verdrag handicap. Van gemeenten die wel inclusiebeleid hebben geformuleerd, is gezocht naar verwijzingen naar het Verdrag en
naar het inclusiebeleid

Zeven van de 47 gemeenten verwijzen in hun participatiebeleid naar het VN-verdrag handicap. In het WMO-beleid wordt er acht
keer naar verwezen en in het jeugdbeleid zes keer. Vier van de twaalf gemeenten met inclusiebeleid verwijzen in hun
participatiebeleid naar het inclusiebeleid. In het WMO-beleid gebeurt dat zes keer en in het jeugdbeleid vier keer. Wanneer niet
verwezen wordt naar het inclusiebeleid, is de oorzaak vaak dat het beleid sociaal domein ouder is dan het inclusiebeleid, maar het
komt ook voor dat in nieuw beleid sociaal domein niet verwezen wordt naar het inclusiebeleid.

Van alle gemeenten wordt verwacht dat het beleid maatregelen bevat vanuit de principes van het VN-verdrag handicap en dat de
doelgroep van het Verdrag bij de totstandkoming van het beleid betrokken is geweest. Van de 47 gemeenten is bij één gemeente
de doelgroep betrokken geweest bij de totstandkoming van het jeugdbeleid, bij WMO en participatie is niet gebeurt. Het betrekken
van de doelgroep via adviesraden gebeurt veel vaker: in veertien gevallen bij het participatiebeleid, in 21 gevallen bij het WMO
beleid en in 17 gevallen bij het jeugdbeleid. In gevallen waarin de doelgroep niet betrokken wordt, is dat veelal omdat de
beleidsdocumenten weinig tot geen informatie bevatten over de totstandkoming.

Uit de analyse van 47 gemeenten blijkt dat vooral in het WMO-beleid veel aandacht is voor de doelgroep van het Verdrag, ook bij
gemeenten die geen inclusiebeleid hebben geformuleerd. Dit valt te verwachten, aangezien het WMO-beleid is gericht op mensen
die ondersteuning nodig hebben. Toch wordt de doelgroep vaak uitsluitend genoemd, en worden er weinig expliciete maatregelen
getroffen voor bijvoorbeeld toegankelijkheid van voorzieningen of extra ondersteuning of bewustwording bij ambtenaren. In het
participatiebeleid wordt vooral gesproken over mensen met een arbeidsbeperking en maar heel weinig over speci eke
maatregelen die nodig zijn voor mensen met een handicap, anders dan reguliere regelgeving rondom beschut werken, loonwaarde
en andere instrumenten om mensen met een arbeidsbeperking te activeren. Het jeugdbeleid gaat bijna altijd over jeugdhulp en
beperkt zich meestal tot maatregelen over de toegang tot zorg en de beperking van de kosten. Kinderen met een handicap zijn
slechts sporadisch een doelgroep waarvoor speci eke maatregelen worden geformuleerd en voor de speci eke positie van
vrouwen met een handicap is in het geheel geen aandacht.

Leeswijzer
In paragraaf 2.2 wordt een overzicht gegeven van de door de gemeente Hattem aangeleverde documenten over het sociaal
domein, gevolgd door een korte toelichting van de onderzoekers. In paragraaf 2.3 wordt het beleid geanalyseerd. In alle gevallen
wordt in kaart gebracht of er, indien van toepassing, verwezen wordt naar het inclusiebeleid en of het VN-verdrag handicap wordt
genoemd, in hoeverre er aandacht is voor de doelgroep van het Verdrag en in hoeverre de doelgroep betrokken is geweest bij de
totstandkoming van het beleid.



2.2 Bestudeerde Documenten
Voor een analyse van het sociaal domein zijn voor gemeente Hattem de volgende documenten bestudeerd:

Participatiebeleid
       Nota werk en inkomen 2015-2016, vanaf 2015

WMO beleid
    Beleidsplan WMO 2015-2017, vanaf 2015

Jeugdbeleid
     Uitvoeringsplan Jeugdhulp gemeente Hattem , 2015-2017


Toelichting op de aangeleverde documenten van de gemeente Hattem door de onderzoekers:
Voor het sociaal domein zijn drie aparte notities aangeleverd, die allemaal samenhangen met de maatschappelijke visie van de
gemeente Hattem. De onderlinge samenhang van de documenten is met name in het WMO beleid goed beschreven, hoewel de
geleverde documenten van een verschillend niveau zijn (kaders, programma, uitvoeringsplan). De relevante beleidskaders zijn in
verschillende typen documenten te vinden. In geen van de documenten is een verwijzing naar het VN-verdrag handicap te vinden,
wat ook niet te verwachten valt, gezien de looptijd van de documenten.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>  2.3 Bevindingen sociaal domein
Wordt in het beleid sociaal domein expliciet verwezen naar het VN-verdrag Handicap?




                  Ja
                  Nee, maar wel naar voorlopers van het VN Verdrag Handicap of in zijn algemeenheid naar VN normen. (VN-normen anders)
                  Nee




Wordt in het beleid sociaal domein expliciet verwezen naar het inclusiebeleid?




In welke mate is er aandacht voor inclusiviteit in het beleid sociaal domein?
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                 Er is een apart hoofdstuk / paragraaf / alinea voor de doelgroep/inclusie (hoofdstuk)
                 Er is in de tekst expliciete aandacht voor de doelgroep vanuit de randvoorwaarden voor inclusie (expliciet)
                 De doelgroep wordt alleen benoemd (benoemd)
                 De doelgroep wordt niet benoemd (niet)




In welke mate zijn ervaringsdeskundigen betrokken (geweest) bij de totstandkoming, invoering en uitvoering van het beleid sociaal
domein?




                 Ervaringsdeskundigen zijn vanaf het begin betrokken (ervaringsdeskundigen)
                 Vertegenwoordigers van ervaringsdeskundigen in WMO raden en participatieraden zijn betrokken geweest (vertegenwoordigers)
                 Over de inzet van ervaringsdeskundigen is niets terug te vinden. (onbekend)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>