<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>    BELEIDSSCAN
VN-VERDRAG HANDICAP
         NVRR DOEMEE onderzoek 2019
een onderzoek naar inclusiebeleid in 47 gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Colofon:
De beleidsscan VN-verdrag handicap is uitgevoerd in opdracht van de Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers
en Rekenkamercommissies (NVRR), vertegenwoordigd door Geerten Kruis en Etienne Lemmens, in overleg met
Justin Hoegen Dijkhof en Keirsten de Jongh van het College voor de Rechten van de Mens. Het onderzoek is mede
mogelijk gemaakt door het Ministerie van Binnenlandse Zaken. De beleidsscan is uitgevoerd door:
Avelien Haan                                       Miranda Domenie
Haan Onderzoek en Advies                           ŽŵĞŶŝĞɌŽĞůŐĞƌŝĐŚƚŽŶĚĞƌǌŽĞŬ
haanonderzoekadvies@gmail.com                      info@domenieonderzoek.nl
                                                   www.domenieonderzoek.nl


9-9-2019

Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
1 Hoe ver zijn gemeenten?                                                 2
    1.1 Een kwart van de deelnemers heeft een inclusie agenda             3
    1.2 Gericht beleid, gerichte focus                                    4
    1.3 Het Verdrag landt maar beperkt in het beleid sociaal domein       5
    1.4 Ervaringsdeskundigheid wordt te weinig ingezet                    6
    1.5 Inclusie past bij recent en integraal beleid                      6

2 Inleiding en verantwoording                                             7
    2.1 Waarom deze beleidsscan?                                          7
    2.2 Doel- en vraagstelling                                            7
    2.3 Hoe is de analyse uitgevoerd?                                     8
    2.4 Welke informatie vind ik waar?                                    8

3 Analysekader VN-verdrag handicap                                        8
    3.1 Achtergrond VN-verdrag handicap                                  9
    3.2 Waar gaat gemeentelijk inclusiebeleid over?                      10
    3.3 VN-verdrag handicap in het beleid sociaal domein                 13
    3.4 Beleidsscan VN-verdrag handicap                                  14

4 Inclusiebeleid in beeld                                                15
    4.1 Inleiding                                                        16
    4.2 Een minderheid van de gemeenten heeft inclusiebeleid             16
    4.3 Inclusiebeleid omvat veel, maar is zelden compleet               17
    4.4 Gemeenten hanteren vooral een interne focus                      19

5 Inclusie in het beleid sociaal domein                                  22
    5.1 Inleiding                                                        22
    5.2 Weinig gemeenten verwijzen naar het Verdrag                      22
    5.3 De aandacht voor inclusie verschilt per thema                    23

Bijlage 1: Deelnemende gemeenten                                         25

Bijlage 2: Gebruikte beleidsscan                                         25




Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                              2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>1       Hoe ver zijn gemeenten?
Gemeenten zijn sinds de ratificatie in 2016 verplicht om in hun beleid aan te geven hoe zij in het sociaal domein
uitvoering geven aan het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (hierna VN-verdrag
handicap of Verdrag). Het VN-verdrag benadrukt de rechten van mensen met een beperking om op gelijke voet met
anderen te kunnen deelnemen aan de samenleving en geeft aan welke verplichtingen de overheid (rijk, provincies
en gemeenten) heeft om hiervoor te zorgen. Voor gemeenten landt een belangrijk deel van die verplichting in het
beleid sociaal domein. De Nederlandse Vereniging van Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR) stelt dit
jaar in haar DOE MEE onderzoek de vraag hoe ver gemeenten zijn met de implementatie van het VN-verdrag
handicap, dit in overleg met het College voor de Rechten van de Mens. Het College voor de Rechten van de Mens is
toezichthouder bij de implementatie van dit verdrag in Nederland.
In dit onderzoek is van 47 gemeenten de stand van zaken rond de implementatie van dit Verdrag in beeld gebracht.
Voor het onderzoek is zowel specifiek inclusiebeleid als het beleid sociaal domein (Participatiewet, WMO en
Jeugdwet) bestudeerd. Deze gemeenten zijn door hun Rekenkamers aangemeld voor het onderzoek. Hiermee is
13% van de gemeenten onderzocht met een spreiding over stad en platteland, grote en kleine gemeenten in tien
van de twaalf Nederlandse provincies (zie bijlage 1). Of deze gemeenten representatief zijn voor alle Nederlandse
gemeenten is niet onderzocht. 1 De lokale rekenkamers van de betreffende gemeenten hebben de voor dit
onderwerp relevante documenten opgevraagd en aangeleverd. De beleidsstukken zijn geanalyseerd aan de hand
van een door de onderzoekers ontworpen beleidsscan die terug te vinden is in bijlage 2. De deelnemende
rekenkamers hebben een individuele rapportage met benchmark ontvangen om hierover verdere aanbevelingen te
kunnen doen aan de raad en het college. In dit hoofdstuk vindt u een samenvattende beschouwing van de
uitkomsten van de beleidsscan.



1.1     Een kwart van de deelnemers heeft een inclusie agenda
Nu voor 47 gemeenten een beleidsscan is uitgevoerd op het inclusiebeleid en het beleid sociaal domein, kan een
globaal antwoord worden gegeven op de vraag: hoe geven deelnemende gemeenten vorm aan de verplichting om
in het beleid sociaal domein invulling te geven aan het VN-verdrag handicap? De voorkeur van de wetgever is dat
gemeenten dat doen in een apart plan en ongeveer een kwart (12 gemeenten) van de onderzochte gemeenten
heeft dat ook gedaan. Van deze twaalf gemeenten hebben drie een eerste stap gezet, door bijvoorbeeld een 0-
meting te doen, een jaar van toegankelijkheid te organiseren of een plan van aanpak op te stellen. Vijf gemeenten
hebben beleid vastgesteld en zijn dat nu aan het uitvoeren. Vier gemeenten zijn al langer aan de slag, hebben het
inclusiebeleid inmiddels geëvalueerd en zijn in het proces van het bijstellen van beleid. Een minderheid van de
onderzochte gemeenten heeft inclusiebeleid. 2
De overige 35 gemeenten hebben geen Lokale Inclusie Agenda of inclusiebeleid. Voor deze gemeenten zijn soms
wel documenten aangeleverd (bijvoorbeeld een intentieverklaring of een motie). Dat is door de onderzoekers niet
beoordeeld als (aanzet tot) inclusiebeleid. Dat wil niet zeggen dat zij geen aandacht hebben voor de rechten en de
positie van mensen met een beperking. Aandacht voor inclusie kan op meerdere beleidsterreinen een plek krijgen,


1
 Alle rekenkamers die lid zijn van de NVRR hebben de kans gekregen om zich aan te melden voor het
DOEMEE-onderzoek met een maximum van 40 deelnemers. Daarbij is het principe: ‘wie het eerst komt’
gehanteerd en is niet actief gestreefd naar een zo representatief mogelijk beeld van de Nederlandse
gemeenten.
2
  Dit onderzoek laat hiermee een somberder beeld zien dan de flitspeilingen die VNG/Movisie naar de stand
van zaken van de implementatie van het Verdrag hebben uitgevoerd. Daaruit kwam het beeld naar voren dat
ruwweg 15% de eerste stappen heeft gezet, 23% een plan heeft en in 12% dat al daadwerkelijk is uitgevoerd
(1-meting, 75 gemeenten). De resultaten zijn echter niet vergelijkbaar, omdat in dit onderzoek de aanmelding
vanuit rekenkamers is ipv gemeenten zelf en de onderzoekers een andere manier van beoordelen hebben
gekozen (door onderzoekers o.b.v. een documentenscan i.p.v. antwoorden van ambtenaren). Daarmee is ook
voorkomen dat alleen die gemeenten die al actief bezig zijn, op de uitvraag zijn ingegaan. Het is daarom
waarschijnlijk dat met dit onderzoek een realistischer beeld van de voortgang wordt geschetst.
Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                     3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>denk aan wonen, werken, verkeer en vervoer en het sociaal domein. Omdat gemeenten sinds 2016 verplicht zijn in
het beleid sociaal domein te verantwoorden hoe zij uitvoering geven aan het VN-verdrag, is in deze beleidsscan het
beleid sociaal domein onderzocht. Dit krijgt dan vorm in het reguliere beleid sociaal domein. De mate waarin er in
het sociaal domein aandacht is voor de rechten en positie van mensen met een beperking is echter verschillend. Bij
de gemeenten zonder Lokale Inclusie Agenda of inclusiebeleid kan onderscheid gemaakt worden tussen gemeenten
die in het beleid sociaal domein wel aandacht hebben voor de doelgroep van het Verdrag en gemeenten waarbij
die aandacht niet zichtbaar is in het beleid.
Binnen de groep van 47 geanalyseerde gemeenten zijn ruwweg vier categorieën te onderscheiden:
        1.   Vier gemeenten die al een heel eind op weg zijn;
        2.   Acht gemeenten die begonnen zijn met inclusiebeleid, maar nog een slag moeten maken;
        3.   Vijftien gemeenten die geen Lokale Inclusie Agenda of inclusiebeleid hebben, maar in het beleid
             sociaal domein goed op weg zijn;
        4.   Twintig gemeenten die nog een slag moeten maken en in het beleid sociaal domein niet aangeven hoe
             het VN-verdrag wordt uitgevoerd.
De gemeenten uit groep 1 zijn gemeenten met inclusiebeleid, die al in de fase van evaluatie en bijstelling zijn. De
gemeenten uit groep 2 hebben al wel inclusiebeleid, maar zijn daar nog maar net mee gestart of moeten nog veel
uitwerken. De gemeenten in groep 3 hebben geen inclusiebeleid, maar hebben in het sociaal domein – en dan met
name in het WMO-beleid - expliciete aandacht voor de doelgroep van Verdrag. Voor de gemeenten in groep 4 geldt
dat er weinig tot geen specifieke maatregelen in het beleid gevonden zijn voor de doelgroep van het Verdrag (zie
grafiek 1.1).
Grafiek 1.1 typering gemeenten

 25


                                                                                               20
 20


                                                                     15
 15



 10
                                            8


  5               4



  0
         fase evaluatie en            andere fase         specifieke aandacht in nog weinig aandacht
             bijsturing              inclusiebeleid          het WMO-beleid          voor inclusie




Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                      4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>1.2     Gericht beleid, gerichte focus
Onderdeel van de beleidsscan is de focus van gemeenten ten aanzien van inclusie en inclusiebeleid. Dit is voor alle
deelnemende gemeenten in kaart gebracht, waarbij is gekeken of er een meer algemene of een meer gerichte
focus aanwezig is. Het meest voorkomend is een algemene focus: de inclusieve samenleving, waarbij inclusiviteit
als norm geldt: alle inwoners moeten kunnen meedoen. Dat geldt voor 30 van de 47 gemeenten. De overige
gemeenten kiezen voor beleid specifiek voor de doelgroep van het Verdrag. De inclusieve samenleving als norm
lijkt op het eerste gezicht de meeste gewenste richting, maar het Verdrag is er nu juist op gericht dat voor de
doelgroep van het Verdrag een extra inspanning moet worden verricht om de samenleving daadwerkelijk inclusief
te laten zijn.
Bij de twaalf (van de 47) gemeenten die inclusiebeleid hebben vastgesteld of geformuleerd valt op dat zij in alle
gevallen hebben gekozen voor een gerichte focus: beleid voor de doelgroep inwoners met een beperking of beleid
gericht op toegankelijkheid. Één gemeente met inclusiebeleid heeft een afwijkende focus: er is vastgesteld
inclusiebeleid gericht op werving en selectie, maar daarnaast is er een inventarisatie rond toegankelijkheid geweest
en deze gemeente is beschouwd als gemeente met een gerichte focus. De gemeenten met inclusiebeleid hebben
daarmee gemeen dat zij een gerichte focus kiezen voor het beleid en daarmee de extra inspanning voor de
doelgroep in beleid hebben vastgelegd. Slechts bij vijf gemeenten zonder inclusiebeleid is er een gerichte focus op
de doelgroep of op toegankelijkheid aangetroffen. De rest heeft een algemene focus gekozen.
Uit de toelichting die in een aantal gevallen bij de aangeleverde documenten is gegeven blijkt ook dat over
doelgroepenbeleid verschillend wordt gedacht. Een aantal gemeenten neemt expliciet afstand van
doelgroepenbeleid. Het Verdrag vraagt echter wel van overheden om een extra inspanning te doen voor de
doelgroep en zich daarover te verantwoorden. Hoe overheden dat doen is niet voorgeschreven, maar de vraag is
dan hoe gemeenten hun inzet voor de doelgroep verantwoorden als deze nergens specifiek is beschreven in het
beleid.



1.3     Het Verdrag landt maar beperkt in het beleid sociaal domein
Één van de relevante vragen voor deze beleidsscan is de vraag naar de mate waarin gemeenten maatregelen
nemen rondom de rechten en verplichtingen uit het VN verdrag handicap in het inclusiebeleid en/of in de
afzonderlijke beleidsdocumenten sociaal domein. Voor de gemeenten met inclusiebeleid is in de beleidsscan de
inhoud van het inclusiebeleid geanalyseerd. Voor de gemeenten die geen inclusiebeleid hebben, is geanalyseerd in
welke mate er aandacht is voor de doelgroep van het Verdrag in het bestaande beleid sociaal domein. Hieronder
worden beide groepen kort besproken.
Wat allereerst opvalt aan de groep gemeenten met inclusiebeleid, is dat er thema’s zijn waarop alle gemeenten
maatregelen hebben genomen en thema’s die maar weinig aandacht krijgen. De thema’s die te maken hebben met
toegankelijkheid (vrije tijd en mobiliteit) scoren hoog. Veel gemeenten hebben daar al concrete maatregelen voor
beschreven. De thema’s die dicht tegen het sociaal domein aanliggen scoren redelijk (welzijn, thuis en werk en
inkomen). Met name rond onderwijs zijn er maar weinig specifieke maatregelen. Een opvallend inzicht uit de
analyse is dat geen enkele gemeente bijzondere aandacht heeft voor de positie van vrouwen met een beperking,
terwijl dat volgens het Verdrag wel nodig is, omdat deze extra kwetsbaar is. Voor kinderen met een beperking is
iets meer aandacht (bij de helft van de gemeenten met inclusiebeleid). Daarbij gaat het vooral om het bieden van
aangepaste speelvoorzieningen. Slechts in een enkel geval is er daadwerkelijk aandacht voor de positie van het kind
met een beperking in bredere zin.
Wat ook opvalt is dat gemeenten allereerst hun eigen huishouding op orde willen hebben als het gaat om
toegankelijkheid en bewustwording: intern hebben bijna alle gemeenten maatregelen geformuleerd. Maar het doel
van het Verdrag is nu juist om de samenleving als geheel inclusief te maken. Gemeenten kunnen wat voortvarender
zijn in het stimuleren van bedrijven en instellingen om ook werk te maken van toegankelijkheid en inclusie.
Overigens is niet onderzocht wat het effect is van de maatregelen. Er is alleen in beeld gebracht of de gemeenten
maatregelen hebben opgenomen in het beleid.



Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                       5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Voor alle gemeenten is onderzocht in welke mate er aandacht is voor de doelgroep van het Verdrag bij het
reguliere beleid sociaal domein. De beleidsscan laat zien dat zowel bij gemeenten met als bij gemeenten zonder
inclusiebeleid er maar in beperkte mate aandacht is voor de doelgroep van het Verdrag in het beleid sociaal
domein. Ook al is er inclusiebeleid, dan wil dat niet zeggen dat diezelfde focus herkenbaar is in het beleid sociaal
domein. Met name in het jeugdbeleid wordt in een heel aantal gevallen de doelgroep niet benoemd en in het
participatiebeleid is er weinig aandacht voor de doelgroep. In het WMO beleid is meer aandacht voor de doelgroep
en worden ook vaker maatregelen genoemd vanuit de randvoorwaarden voor inclusie. Willen gemeenten voldoen
aan hun verplichting om in het beleid sociaal domein invulling te geven aan het VN-verdrag handicap, dan moet er
nog een grote stap gezet worden. Zeker nu blijkt dat gemeenten ook in recenter beleid nog maar zeer beperkt
verwijzen naar het Verdrag. Het beleid sociaal domein lijkt op dit moment nog niet de plek waar de gemeenten
voluit invulling geven aan de uitgangspunten van het Verdrag.



1.4     Ervaringsdeskundigheid wordt te weinig ingezet
Een belangrijk uitgangspunt van het Verdrag is dat ervaringsdeskundigen meedenken over het beleid. Gemeenten
gebruiken meestal meerdere manieren naast elkaar bij het maken en uitwerken van beleid: ervaringsdeskundigen,
adviesraden, inzet van externe bureaus. Bij de twaalf gemeenten met inclusiebeleid zijn ervaringsdeskundigen in
tien gevallen zelf of door vertegenwoordigers betrokken geweest. In zeven gevallen is de doelgroep ingezet (of
daar ook kinderen bij waren is door middel van deze scan niet te achterhalen). In drie gevallen is de doelgroep
alleen via vertegenwoordigers ingezet. Bij twee gemeenten is er geen inzet van ervaringsdeskundigen of hun
vertegenwoordigers. Hoewel een uitgangspunt is dat de doelgroep zelf wordt betrokken bij het maken van
inclusiebeleid, gebeurt dat nog niet overal.
Als het gaat om het meedenken in het beleid sociaal domein, bij gemeenten met en zonder inclusiebeleid, dan is er
in mindere mate een beroep gedaan op ervaringsdeskundigen. In veel gevallen is daar weinig over terug te vinden.
Voor het opstellen van het beleid sociaal domein is slechts in een enkel geval ingezet op ervaringsdeskundigen.
Slechts de helft van de gemeenten maakt wel actief gebruik van adviesraden bij de totstandkoming van het beleid
sociaal domein.



1.5     Inclusie past bij recent en integraal beleid
De beleidsscan biedt goed zicht op de variatie in het beleid sociaal domein. Gemeenten leveren soms drie
afzonderlijke beleidskaders aan, soms twee en soms één integraal beleidsplan. Vaak werken gemeenten met
andere gemeenten samen op onderdelen van het beleid sociaal domein, waardoor er zowel lokale als regionale
kaders zijn. Iets meer dan de helft van de gemeenten hanteert integraal beleid voor alle thema’s in het sociaal
domein. Opvallend is dat gemeenten die nog weinig aandacht hebben voor inclusie ook minder vaak integraal
beleid voor het sociaal domein hebben dan gemeenten die al wel op weg zijn met inclusiebeleid. Of andersom: in
integraal beleid vindt een term als inclusie sneller een plek.
Ook is veel beleid van voor de ratificatie van het VN-verdrag handicap. Beleidsdocumenten van voor 2017 bevatten
maar zelden termen als transformatie, inclusie of inclusieve samenleving. Deze documenten hebben vaak een focus
die meer gericht is op de organisatie van de decentralisaties dan op de inhoudelijk te maken beleidskeuzes. Meer
recente documenten laten wel vaak een duidelijke focus op de inclusieve samenleving zien, de termen meedoen en
inclusie komen vaker voor. Ook wordt er in latere documenten vaker verwezen naar het VN-verdrag handicap.
Hoewel nog maar weinig gemeenten inclusiebeleid hebben en het in het beleid sociaal domein beperkt aandacht
krijgt, kan op basis hiervan geconcludeerd worden dat gemeenten zich wel in de gewenste richting bewegen.




Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                       6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>2           Inleiding en verantwoording
2.1         Waarom deze beleidsscan?
In juli 2016 heeft Nederland het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (verder: VN-verdrag
handicap/Verdrag) geratificeerd. Met de ratificatie van dit Verdrag is aan de Jeugdwet, Wmo en Participatiewet de
verplichting toegevoegd om in haar periodieke plannen op te nemen hoe de gemeenteraad uitvoering geeft aan
het verdrag. Het ‘Amendement Van der Staaij en Bergkamp’ geeft aan dat het de voorkeur verdient dat deze
periodieke plannen worden samengevoegd tot één integraal plan voor het hele sociaal domein. De VNG adviseert
gemeenten daarom te werken met een Lokale Inclusie Agenda en heeft daarvoor een handreiking opgesteld. Die
agenda, die bij voorkeur wordt opgesteld samen met mensen met een beperking, werkt uit hoe iedere gemeente
de verwezenlijking van algemene toegankelijkheid ofwel een inclusieve samenleving wil bereiken. In 2018 is de
VNG gestart met een koplopersprogramma 3. 25 gemeenten die enthousiast zijn en vooroplopen worden daarmee
in staat gesteld ervaringen en kennis te delen.
De VNG heeft inmiddels twee flitspeilingen uitgevoerd om te inventariseren hoe ver gemeenten zijn met de
implementatie van de bepalingen uit het VN-verdrag handicap. In 2018 gaf de helft van de gemeenten aan in de
verkennende fase te zitten voor wat betreft het VN-verdrag handicap (VNG/Movisie, rapportage januari 2018) 4. In
2019 is dit percentage afgenomen naar iets meer dan een derde en geven meer gemeenten aan bezig te zijn met
een concreet plan van aanpak of voorstel (VNG/Movisie, rapportage april 2019). In de voortgangsrapportages op
basis van de flitspeilingen, is het beleid sociaal domein niet expliciet meegenomen, terwijl veel van de maatregelen
rond inclusie juist in het beleid sociaal domein een plek krijgen.
Gemeenten zijn sinds de ratificatie in 2016 verplicht om in hun beleid aan te geven hoe zij in het sociaal domein
uitvoering geven aan het VN-verdrag handicap. In overleg met het College voor de Rechten van de Mens als
toezichthouder op de implementatie van het verdrag, heeft de NVRR, met behulp van subsidie van BZK, lokale
rekenkamers in staat gesteld om in kaart te brengen of gemeentelijke beleidsplannen sociaal domein voldoen aan
deze verplichting. Door middel van de in dit rapport uitgevoerde beleidsscan is inzichtelijk hoe ver gemeenten zijn
met inclusiebeleid en in welke mate dit thema aandacht krijgt in het beleid sociaal domein.



2.2         Doel- en vraagstelling
De doelstelling van het onderzoek is om rekenkamers en het College voor de Rechten van de Mens inzicht te geven
in de mate waarin gemeenten invulling geven aan de verplichting om in het beleid sociaal domein uitvoering te
geven aan het VN-verdrag handicap.
De centrale vraag in het onderzoek is: hoe geven gemeenten vorm aan de verplichting om in het beleid sociaal
domein invulling te geven aan het VN-verdrag handicap?
Om deze vraag te onderzoeken is zowel het inclusiebeleid als het beleid in het sociaal domein geanalyseerd. Daarbij
gaat het om twee deelvragen:
       1.   Is er een lokale Inclusie Agenda of soortgelijk inclusiebeleid vastgesteld, in welke fase bevindt het
            inclusiebeleid zich en in welke mate is de doelgroep bij de totstandkoming van het inclusiebeleid
            betrokken (geweest)?
       2.   In hoeverre worden maatregelen genomen rondom de rechten en verplichtingen uit het VN verdrag
            handicap in het inclusiebeleid en/of in de afzonderlijke beleidsdocumenten sociaal domein?




3
    Zie https://vng.nl/koplopergemeenten (geraadpleegd 22 juli 2019).
4
    Te vinden op: https://vng.nl/voortgang-vn-verdrag-handicap (geraadpleegd 22 juli 2019).
Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                       7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>2.3     Hoe is de analyse uitgevoerd?
Om deze vragen te onderzoeken zijn de beleidsdocumenten over inclusie en de beleidskaders voor het sociaal
domein van de deelnemende gemeenten bestudeerd. Het onderzoek is gestart met 41 rekenkamers, voor in totaal
47 deelnemende gemeenten. Het onderzoek is uitgevoerd in de periode van 1 mei tot 30 juni 2019. De
onderzoekers hebben begin mei documenten opgevraagd. De gemeenten zijn gevraagd de documenten digitaal en
in een doorzoekbaar format aan te leveren. De documenten die tot 24 juni zijn aangeleverd zijn meegenomen in
het onderzoek. Daar waar documenten niet compleet waren, zijn ze nog eens opgevraagd of zelf gezocht door de
onderzoekers. De analyse is daarmee gebaseerd op de door de rekenkamers aangeleverde documenten. Wat niet is
vastgelegd of aangeleverd rond inclusie is in de beleidsscan niet meegenomen.
De beleidsscan is uitgevoerd met behulp van een analysekader, dat gebaseerd is op de normen uit het VN-verdrag
handicap. In het volgende hoofdstuk is de achtergrond van dit kader uitgebreid beschreven. Het kader is eerst
getest bij vijf pilotgemeenten, waarna het is vastgesteld (zie bijlage 2).
Nadat alle beleidsscans zijn uitgevoerd, zijn de resultaten van alle gemeenten met elkaar vergeleken. Voor alle
beoordeelde gemeenten is een rapportage gemaakt, met daarin een benchmark van alle deelnemers. In bijlage 1 is
een overzicht opgenomen van de gemeenten die aan de beleidsscan hebben meegewerkt. Voor deze rapportage
zijn een aantal aanvullende analyses gedaan (vergelijking groepen, vergelijking looptijd documenten).



2.4     Welke informatie vind ik waar?
Het eerste hoofdstuk bevat een samenvattende beschouwing van de stand van zaken. Het volgende hoofdstuk
bespreekt de achtergrond van de beleidsscan en de wijze waarop deze is opgebouwd. Hoofdstuk vier bevat de
gegevens van de scans over het inclusiebeleid van de onderzochte gemeenten. Hoofdstuk vijf bespreekt de
gegevens van de scans van het beleid sociaal domein van de onderzochte gemeenten.




Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                  8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>3          Analysekader VN-verdrag handicap
3.1        Achtergrond VN-verdrag handicap
De basis voor het analysekader ligt in de artikelen van het VN-verdrag handicap. Het Verdrag is een uitwerking van
de bestaande mensenrechten voor mensen met een beperking. Tegelijk is ook de Wet gelijke behandeling op grond
van handicap of chronische ziekte (Wgbh/cz) uitgebreid met het aanbieden van goederen en diensten. Het doel van
het Verdrag is om specifiek de rechten van deze doelgroep te beschermen en gelijkheid te bevorderen. Het gaat
onder meer om mensen met een fysieke handicap, mensen met zintuiglijke beperkingen, psychische aandoeningen
en verstandelijke beperkingen. En er moet sprake zijn van een langdurige beperking. Een schatting van de VNG is
dat het daarbij om bijna een vijfde van de inwoners van Nederland gaat (VNG, factsheet VN-verdrag handicap).
Nederland is partij bij het Verdrag en is verplicht het Verdrag uit te voeren. Het ministerie van VWS coördineert de
implementatie in samenwerking met de Alliantie voor de Implementatie van het VN-verdrag, bestaande uit allerlei
organisatie die mensen met een beperking vertegenwoordigen. Het College voor de Rechten van de Mens is de
toezichthouder op de naleving van het Verdrag.
Gemeenten spelen een belangrijke rol in de uitvoering van het VN-verdrag handicap, nu zij sinds de decentralisaties
verantwoordelijk zijn geworden voor het beleid in het sociaal domein. De VNG ondersteunt gemeenten bij het
implementeren van het Verdrag. Het Verdrag noemt in artikel 3 de belangrijke uitgangspunten: autonomie en
onafhankelijkheid, non-discriminatie, volledige participatie in de samenleving en respect voor mensen met een
handicap als onderdeel van de menselijke diversiteit, gelijke kansen, gelijkheid tussen mannen en vrouwen,
toegankelijkheid en respect voor de identiteit en ontwikkelingsmogelijkheden van kinderen met een handicap (zie
kader).

 Artikel 3. Algemene beginselen
 De grondbeginselen van dit Verdrag zijn:
      A. Respect voor de inherente waardigheid, persoonlijke autonomie, met inbegrip van de vrijheid zelf
         keuzes te maken en de onafhankelijkheid van personen;
      B.   Non-discriminatie;
      C.   Volledige en daadwerkelijke participatie in, en opname in de samenleving;
      D. Respect voor verschillen en aanvaarding dat personen met een handicap deel uitmaken van de
         mensheid en menselijke diversiteit;
      E.   Gelijke kansen;
      F.   Toegankelijkheid;
      G. Gelijkheid van man en vrouw;
      H. Respect voor de zich ontwikkelende capaciteiten van kinderen met een handicap en eerbiediging
         van het recht van kinderen met een handicap op het behoud van hun eigen identiteit.



De VNG heeft de uitgangspunten van het VN-verdrag handicap samengevat in vier woorden: gelijkheid, solidariteit,
autonomie en participatie. Deze woorden, of eigenlijk waarden, hebben invloed op alle levensdomeinen: werk,
onderwijs, wonen, goederen en diensten, verkeer en vervoer, zorg, ondersteuning, sport, cultuur,
vrijetijdsbesteding en uitgaan. Op veel van deze levensdomeinen hebben gemeenten, naast andere overheden, een
regulerende rol. Deze beleidsscan beperkt zich tot de verantwoordelijkheid van gemeenten in het kader van het
sociaal domein.




Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                       9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Van de staten die partij zijn bij het verdrag wordt niet gevraagd alles ineens op orde te hebben. De uitgangspunten
die het VN-verdrag handicap formuleert voor implementatie zijn dat het beleid:
    -    met de doelgroep zelf wordt vormgeven;
    -    de mogelijkheid biedt een evenredige aanpassing te vragen (afwegingsruimte, geen verplichting tot
         aanpassing) en
    -    stapsgewijs ingevoerd mag worden.
De normen uit het VN-verdrag handicap zijn daarmee geen harde en één-op-één toetsbare criteria. Wat passende
maatregelen zijn moet per geval worden bekeken en bovendien mogen verdragspartijen de tijd nemen om aan de
inclusieve samenleving te werken (art. 4 lid 2 VN-verdrag handicap). Deze beleidsscan is daarom geen harde toets
of gemeenten voldoen aan de bepalingen uit het verdrag, maar een meetinstrument dat laat zien hoever
gemeenten zijn met inclusiebeleid. Daarnaast is belangrijk om te achterhalen hoe gemeenten in hun beleid
invulling geven aan de verplichtingen uit het Verdrag. Het Verdrag spreekt van ‘design for all’. Wie ontwerpt vanuit
het idee dat iedereen gebruik moet kunnen maken van een voorziening, houdt automatisch rekening met inwoners
met een beperking.



3.2      Waar gaat gemeentelijk inclusiebeleid over?
De VNG ondersteunt gemeenten bij de implementatie van het VN-verdrag handicap, door middel van de Index
Lokale Inclusie Agenda. Deze index bevat naast de uitgangspunten van het Verdrag ook de randvoorwaarden voor
inclusie waar gemeenten op in kunnen zetten: bewustwording, ontmoeting en toegankelijkheid. Daarnaast bevat
de index zes domeinen die voor iedereen relevant zijn en waarop de positie en rechten van inwoners met een
handicap beschermd moeten worden: onderwijs & ontwikkeling, thuis, werk & inkomen, vrije tijd, vervoer en
welzijn, gezondheid & ondersteuning. In de beleidsscan komen zowel de domeinen, als de randvoorwaarden voor
inclusie terug. Hieronder worden de artikelen uit het VN-verdrag handicap aan de onderdelen uit de VNG index
gekoppeld.

3.2.1 Maatregelen per levensdomein

 Domein            Verdrag           Maatregelen

 Onderwijs &       art 24            Hierbij gaat het om de keuzevrijheid voor en ondersteuning bij het volgen
 ontwikkeling                        van een opleiding. Het gaat dan niet alleen om toegankelijke
                                     schoolgebouwen, maar ook bij overgang van opvang naar school en de
                                     fase van school naar werk is specifieke aandacht voor deze doelgroep
                                     nodig. Hieronder valt ook passend onderwijs.

 Thuis             art 19 en 23      Hierbij gaat het om het bieden van passende woningen en de bescherming
                                     van het gezinsleven. Gemeenten kunnen maatregelen nemen rond het
                                     woningaanbod en de toegang daartoe. Of maatregelen om zelfstandig
                                     wonen te bevorderen, extra aandacht voor de doelgroep bij calamiteiten
                                     en maatregelen rond bereikbaarheid en voorzieningen rond het
                                     woningaanbod.

 Werk &            art 27 en 28      Hierbij gaat het veelal om maatregelen rond participatie, integratie en re-
 inkomen                             integratie. Gemeenten moeten afspraken maken over beschikbare banen
                                     voor de doelgroep, ze kunnen eisen stellen aan anderen door bijvoorbeeld
                                     social return on investment afspraken in regelingen op te nemen.
                                     Gemeenten dienen te investeren in aanpassingen van de werkplek,
                                     passend vrijwilligerswerk en begeleiding bij het werk.



Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                       10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre> Vrije tijd      art 9 en 30     Ook inwoners met een handicap moeten de gelegenheid hebben in hun
                                 vrije tijd allerlei activiteiten te doen die anderen ook kunnen doen.
                                 Gemeenten dienen maatregelen te nemen rond de toegankelijkheid en
                                 beschikbaarheid van voorzieningen, eisen stellen aan evenementen en
                                 cultuuruitingen, sport en recreatie. Daarnaast kan de gemeente speciaal
                                 voor de doelgroep informatie ontwikkelen en moet de doelgroep
                                 natuurlijk ook de gelegenheid krijgen om hun burgerrechten uit te
                                 oefenen (toegankelijkheid stemlokalen). Veel van deze maatregelen gaan
                                 over toegankelijkheid.

 Vervoer         art 9           Als het gaat om vervoer moeten gemeenten maatregelen nemen rond de
                                 beschikbaarheid en toegankelijkheid van openbaar vervoer, de
                                 toegankelijkheid van parkeerplaatsen of doelgroepenvervoer. Ook kan de
                                 gemeente maatregelen nemen om bewegwijzering en verkeerslichten zo
                                 in te richten dat ook mensen met zintuiglijke beperkingen zich veilig
                                 kunnen bewegen.

 Welzijn         art 25          Op het gebied van welzijn dienen gemeenten maatregelen te nemen als
                                 het beschikbaar stellen van dagbesteding, het bevorderen van
                                 ontmoeting, ondersteuning en hulpmiddelen en begeleiding specifiek voor
                                 de doelgroep van het Verdrag. De gemeente moet de toegang tot zorg
                                 waarborgen en kan investeren in de bejegening van de doelgroep door
                                 zorgverleners. Onderdeel hiervan is ook de training en scholing van de
                                 hulpverleners.

 Vrouwen         art 6           Het Verdrag vraagt van gemeenten specifiek aandacht te hebben voor
                                 vrouwen, omdat hun situatie extra kwetsbaar is. Het Verdrag vraagt dat
                                 passende maatregelen genomen moeten worden om de positie van
                                 vrouwen met een beperking te verbeteren. Een voorbeeld zou kunnen
                                 zijn: het zorgen voor toegankelijke opvanglocaties voor vrouwen met een
                                 beperking die met huiselijk geweld te maken krijgen.

 Kinderen        art 7           Het VN-verdrag handicap vraagt aandacht voor de positie van kinderen. Bij
                                 kinderen gaat het er vooral om dat zij kunnen meedoen en mee kunnen
                                 praten. Daarbij is het van belang dat het belang van het kind voorop staat
                                 en niet dat van de ouders of het gezin als geheel. Dat krijgt een plek in
                                 toon en taal, maar vooral ook om de gelegenheid voor kinderen om zelf
                                 mee te praten over wat er aan ondersteuning geboden wordt. Kinderen
                                 met een beperking kunnen ondersteund worden om te kunnen
                                 meepraten. Bij meedoen gaat het bijvoorbeeld om speelvoorzieningen of
                                 de toegankelijkheid van schoolgebouwen en instellingen.




Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                              11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>3.2.2 Maatregelen voor bewustwording, ontmoeting en toegankelijkheid

    Domein              Verdrag        Maatregelen

    Bewustwording &     art 4 en 8     Één van de randvoorwaarden voor inclusie is bewustwording. Daarbij
    ontmoeting                         gaat het niet alleen om bewustwording bij de gemeentelijke
                                       organisatie (art 4), maar ook het bijdragen aan bewustwording in de
                                       samenleving (art 8). Dat kan door interne trainingen, maar ook door
                                       voorlichting te bieden, mensen met een beperking op te nemen in
                                       het beeldmateriaal van de gemeente, door de mogelijkheid te bieden
                                       om te ervaren hoe het is om met een beperking te leven. Ontmoeting
                                       kent niet direct een eigen basis in het Verdrag, maar in essentie gaat
                                       het daarbij om een specifieke vorm van bewustwording: ontmoeting
                                       bevordert dat mensen met een beperking geaccepteerd worden in de
                                       samenleving en is nodig om te komen tot gelijkheid en non-
                                       discriminatie. Ontmoeting stimuleert betrokkenheid en wederzijds
                                       begrip. 5 Gemeenten kunnen hieraan bijdragen door jaarlijks
                                       terugkerende evenementen of op andere wijze ontmoeting te
                                       faciliteren.

    Toegankelijkheid    art 9          Inclusie kan alleen als mensen met een beperking mee kunnen doen,
                                       doordat alle faciliteiten en informatie ook voor hen toegankelijk zijn.
                                       Dat richt zich onder meer op gebouwen en voorzieningen.
                                       Gemeenten kunnen daaraan eisen stellen, maar ook andere partijen
                                       stimuleren hieraan bij te dragen. Daarnaast richt het zich op het
                                       toegankelijk maken van informatie. Gemeenten dienen hun eigen
                                       informatievoorziening op orde te hebben, maar moeten ook andere
                                       partijen stimuleren hieraan bij te dragen (bijvoorbeeld door positieve
                                       aandacht, in vergunningen voor evenementen of als voorwaarde bij
                                       subsidies). Soms wordt ook sociale toegankelijkheid onderscheiden.
                                       Dit overlapt met het levensdomein vrije tijd en met het stimuleren
                                       van ontmoeting.



3.2.3 Gemeentelijk inclusiebeleid in beeld
Uit de opsomming aan mogelijke maatregelen wordt duidelijk, dat inclusie van mensen met een beperking inhoudt
dat er op alle beleidsterreinen aandacht is voor de doelgroep van het Verdrag. Daadwerkelijke toegankelijkheid en
bewustwording zal ervoor zorgen dat de gemeente binnen zijn bevoegdheid op allerlei beleidsterreinen specifieke
maatregelen zal nemen voor de doelgroep inwoners met een beperking. Het investeren in de randvoorwaarden
voor inclusie, is daarmee haast belangrijker dan het investeren in specifieke maatregelen op de levensdomeinen.
Voor de beleidsscan is het van belang in beeld te krijgen of de gemeente beleid heeft geformuleerd op alle
levensdomeinen, maar ook of er beleid is rond bewustwording, ontmoeting en toegankelijkheid. Daarbij kunnen
gemeenten een verschillende focus hanteren. In de flitspeilingen van de VNG is onderscheiden: toegankelijkheid
voor inwoners met een zintuiglijke beperking, toegankelijkheid voor inwoners met alle soorten beperkingen en
inclusiebeleid voor alle inwoners (vraag 4, flitspeilingen). In deze beleidsscan is een andere indeling gebruikt,
gebaseerd op de doelgroep en de focus, zonder het onderscheid in soorten beperkingen mee te nemen.
De focus van gemeentelijk beleid kan variëren van algemeen naar heel specifiek. De meest algemene focus is die
van de inclusieve samenleving: iedereen moet mee kunnen doen, de doelgroep van het beleid is dan de gehele
samenleving. Het uitgangspunt van het VN-verdrag handicap is dat iedereen met een beperking moet kunnen


5
 In de VNG index is ontmoeting als een apart onderdeel benoemd, vandaar dat er als apart onderdeel naar is
gevraagd in de beleidsscan.
Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                    12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>meedoen en daarmee lijkt dit op het eerste gezicht de meest wenselijke optie. Het Verdrag vraagt van overheden
echter een specifieke inzet voor de doelgroep en zich daarover te verantwoorden. Het risico van een algemene
focus is dat de specifieke aandacht voor de doelgroep verdwijnt. Of doelgroepenbeleid wel of niet een betere optie
is, is iets waar gemeenten verschillend over denken. Een meer gerichte focus is inclusiebeleid dat is gericht op de
doelgroep van het Verdrag. Dergelijk beleid omvat meer dan alleen toegankelijkheid en is specifiek geschreven
voor de doelgroep. Een meer beperkte focus is beleid alleen gericht op toegankelijkheid. Dat beleid richt zich niet
zozeer op een menselijke doelgroep, maar meer op gebouwen, voorzieningen en communicatiemiddelen. Dat is
een belangrijke voorwaarde voor het kunnen meedoen, maar in deze benadering is wellicht wat minder aandacht
voor de sociale kant van meedoen in de samenleving. Tenslotte is het denkbaar dat een nog meer beperkte focus
gekozen is, inclusiviteit bij werving en selectie van medewerkers. Daarmee kiest de gemeente een interne focus en
is de gemeente zelf doelgroep van het beleid. Er is dan geen sprake meer van een gerichte inzet op acceptatie van
mensen met een beperking in de samenleving.
Naast deze meer inhoudelijke aspecten van het inclusiebeleid, is het van belang de voortgang van het inclusiebeleid
van gemeenten in beeld te krijgen. In de flitspeilingen van de VNG/Movisie worden vijf fasen onderscheiden:
Verkenning, 0-meting, Plan van aanpak, Raadsvoorstel aangenomen, Uitvoering. De basis hiervoor is het oordeel
van de medewerker die de vragenlijst heeft ingevuld. In deze beleidsscan is een iets andere indeling gebruikt: is er
nog geen beleid of zijn er alleen vragen gesteld of intenties geuit, dan is de gemeente nog in de verkennende fase.
Is er een 0-meting of inventarisatie gehouden, een plan van aanpak of projectplan opgezet, dan zijn de eerste
stappen gezet. Is er een concreet voorstel dat is voorgelegd of aangenomen, dan is de gemeente in de
uitvoeringsfase: er is een plan dat uitgevoerd wordt. Tenslotte zijn er ook gemeenten die al meerdere jaren bezig
zijn met inclusiebeleid. Zij zijn al in de fase van evalueren en bijstellen.
Samenvattend: voor de beleidsscan wordt zowel de reikwijdte als focus van het inclusiebeleid in beeld gebracht,
naast de mate waarin gemeenten maatregelen nemen om de randvoorwaarden voor daadwerkelijke inclusie te
realiseren.



3.3     VN-verdrag handicap in het beleid sociaal domein
Deze beleidsscan richt zich niet op de volledige implementatie van het VN-verdrag handicap door gemeenten, maar
op de wijze waarop dit een plek krijgt in het beleid sociaal domein. Het ‘Amendement Van der Staaij en Bergkamp’
(TK 2015-2016 33 990, 35) heeft ervoor gezorgd dat in de Participatiewet, Jeugdwet en Wet Maatschappelijke
Ondersteuning aan de gemeenten de verplichting wordt opgelegd zich te verantwoorden over de wijze waarop aan
het VN-verdrag handicap uitvoering wordt gegeven. De toelichting benoemt dat dit bij voorkeur in één integraal
plan voor het sociaal domein uitgewerkt dient te worden. Een groot deel van de maatregelen die hiervoor zijn
genoemd, hebben ook hun basis in de Nederlandse wetgeving voor het sociaal domein.

 Wet                                              VN-verdrag handicap

 Participatiewet                                  art 6, 27 en 28

 Wet Maatschappelijke Ondersteuning               art 6, 7, 12, 19, 20, 23, 25, 29 en 30

 Jeugdwet                                         art 6, 7, 12, 19, 20, 23, 25, 29 en 30




Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                       13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Hoewel het duidelijk de bedoeling is dat er een apart beleid voor inclusie komt, is het ook de bedoeling dat
gemeenten in het beleid sociaal domein expliciete aandacht hebben voor de implementatie van het VN-verdrag
handicap. Nu het Verdrag in 2016 geratificeerd is, zou dat bij beleid van na die datum ook verwacht mogen worden.
Gemeenten hebben in de flitspeiling van VNG/ Movisie aangegeven dat veel maatregelen al in bestaand beleid
voorkomen. Ook van ouder beleid zou daarmee verwacht kunnen worden dat een aantal maatregelen voor de
doelgroep van het Verdrag al een plek heeft gekregen in het beleid. Voor deze beleidsscan is relevant om te weten
of de doelgroep van het Verdrag in beeld is bij de maatregelen die in het kader van het sociaal domein genomen
worden. Daarnaast is het de vraag of deze maatregelen zijn genomen vanuit de randvoorwaarden voor inclusie:
bewustwording (inclusief ontmoeting) en toegankelijkheid.



3.4      Beleidsscan VN-verdrag handicap
De beleidsscan VN-verdrag handicap heeft als doel om in beeld te brengen hoe gemeenten invulling hebben
gegeven aan de verplichting om in het beleid sociaal domein uitvoering te geven aan het VN-verdrag handicap en
of ze dit hebben gedaan in de vorm van een Lokale Inclusie Agenda. De beleidsscan is opgebouwd uit verschillende
onderdelen. De onderdelen worden hieronder kort toegelicht. De in het onderzoek gebruikte beleidsscan is te
vinden in bijlage 2.

Deel A+B: fase en focus inclusiebeleid
Het eerste onderdeel van de beleidsscan bestaat uit een analyse van de door de gemeente aangeleverde
documenten. Daarbij kan het gaan om een Lokale Inclusie Agenda of ander beleid dat de gemeente zelf als
inclusiebeleid heeft aangeduid. Dat kan een veelheid aan vormen aannemen: van verslagen tot projectplannen, van
agenda’s tot intentieverklaringen. De eerste stap is om te beoordelen of er uit deze documenten blijkt dat de
gemeente beleid heeft of gerichte aandacht besteedt aan de implementatie van het VN-verdrag handicap. Drie
onderdelen zijn daarvoor relevant: wat de fase van het beleid, wat is de focus van het beleid en is in het beleid
verwezen naar het VN-verdrag handicap? Zodra er sprake is van meer dan alleen een verkenning, is naar het
oordeel van de onderzoekers sprake van inclusiebeleid.

Deel C: totstandkoming en reikwijdte inclusiebeleid
Als er inclusiebeleid is geconstateerd, is allereerst geanalyseerd of aan een tweetal belangrijke uitgangspunten is
voldaan: is er gebruik gemaakt van ervaringsdeskundigen bij de totstandkoming van het beleid en heeft de
gemeente maatregelen genomen om te zorgen dat nieuw beleid voldoet aan het ‘design for all’ principe? Het
Verdrag vereist dat de doelgroep zelf meedenkt over het beleid ofwel dat vertegenwoordigers van de doelgroep
dat doen. Gemeenten kunnen op verschillende manieren garanderen dat nieuw beleid inclusief is, bijvoorbeeld
door eisen te stellen aan beleidsplannen en raadsvoorstellen, maar ook door beleid standaard te laten toetsen of
dit als taak bij een aantal medewerkers te beleggen.
Vervolgens is bekeken wat de reikwijdte is van het beleid van de gemeente: zijn op alle levensdomeinen
maatregelen geformuleerd? Daarbij is ook relevant hoe specifiek die maatregelen zijn en of er aandacht is voor de
positie van vrouwen en kinderen met een handicap.

Deel D: randvoorwaarden voor inclusie
Als er inclusiebeleid is, is ook geanalyseerd in welke mate er maatregelen zijn genomen om de randvoorwaarden
voor inclusie in de gemeentelijke organisatie en de mate waarin de gemeente hierin een voorbeeldfunctie kiest in
de samenleving. Daarbij gaat het om stimuleren van bewustwording zowel op het gemeentehuis als in de
samenleving, het bevorderen van bewustwording door ontmoeting en het stimuleren van toegankelijkheid. Dit
laatste gaat zowel over fysieke toegankelijkheid als toegankelijkheid van informatie, waarbij de gemeente
verantwoordelijkheid kan nemen voor de eigen organisatie maar ook een bredere rol kan vervullen door ook
andere organisaties hierin te stimuleren.




Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                      14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Deel E+F: thema Participatie
Voor alle deelnemende gemeenten is het beleid sociaal domein bestudeerd. De invoering van de participatiewet is
soms in een apart beleidskader neergelegd en soms in een integraal document, vandaar dat de beleidsscan gaat
over het thema participatie in het beleid sociaal domein. De beleidsscan brengt eerst in beeld of er verwezen is
naar het VN-verdrag handicap en indien aanwezig, naar het inclusiebeleid. Vervolgens is beoordeeld of de
doelgroep van het Verdrag betrokken is geweest bij de totstandkoming van het beleid.
De kern is echter in hoeverre in het beleid rond participatie aandacht is voor de doelgroep van het VN-verdrag
handicap. De kern is daarbij niet of en hoe specifiek de maatregelen genomen zijn, maar of bij de maatregelen in
het sociaal domein expliciete aandacht is voor de doelgroep. Als de doelgroep in het geheel niet genoemd is, is niet
duidelijk of er is nagedacht over hoe de doelgroep gebruik kan maken van de maatregelen. Als de doelgroep wel is
benoemd, is in ieder geval duidelijk dat er een maatregel voor de doelgroep is genomen. Is bij de maatregelen
aandacht voor bewustwording of toegankelijkheid? Dan is vanuit de randvoorwaarden voor inclusie nagedacht over
inzet van de maatregelen bij deze doelgroep. Tenslotte is het mogelijk dat er een apart tekstdeel over de doelgroep
of over inclusie is opgenomen bij dit thema.

Deel G+H: thema WMO
Het thema WMO is op dezelfde manier geanalyseerd als het thema Participatie. Daarbij is het merendeel van de
relevante artikelen uit het Verdrag van toepassing in het beleid sociaal domein. De verwachting is dat juist voor de
doelgroep van het Verdrag rond dit thema meer specifieke maatregelen te vinden zijn.

Deel I+J: thema Jeugd
Het thema Jeugd is op dezelfde manier geanalyseerd als het thema WMO, waarbij de verwachting is dat er met
name voor de rechten van kinderen specifieke aandacht is.




Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                       15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>4            Inclusiebeleid in beeld
4.1          Inleiding
Dit hoofdstuk brengt in beeld hoeveel gemeenten inclusiebeleid hebben, wat de inhoud van het inclusiebeleid is en
op welke wijze de gemeenten aan de randvoorwaarden voor inclusie werken. In paragraaf 4.2 staat centraal
hoeveel gemeenten inclusiebeleid hebben, in welke fase van ontwikkeling het beleid is en wat de focus is van het
inclusiebeleid. Paragraaf 4.3 bespreekt alleen de gemeenten die inclusiebeleid hebben: wat is de reikwijdte van het
beleid en in welke mate is aan de vereisten van het VN-verdrag handicap voldaan? Paragraaf 4.4 bespreekt in welke
mate gemeenten met inclusiebeleid investeren in de bewustwording, ontmoeting en toegankelijkheid.



4.2          Een minderheid van de gemeenten heeft inclusiebeleid
Van 47 gemeenten is het beleid geanalyseerd:
        -    van 30 gemeenten zijn door de rekenkamers stukken aangeleverd om als (aanzet tot) inclusiebeleid te
             analyseren;
        -    in de stukken van 17 van deze gemeenten is er verwezen naar het VN-verdrag handicap en in één geval
             naar Agenda 22, een voorloper van het VN-verdrag handicap;
        -    bij twaalf van de 47 gemeenten is geconcludeerd dat er sprake is van inclusiebeleid, van 35 van de 47
             gemeenten is geconcludeerd dat zij nog in de verkennende fase zijn.
Iets meer dan een kwart van de deelnemende gemeenten heeft daarmee inclusiebeleid. Van deze twaalf
gemeenten, zijn er drie gestart met een 0-meting of plan van aanpak, hebben vijf gemeenten recent vastgesteld
beleid en hebben vier gemeenten al geruime tijd beleid, dat wordt geëvalueerd en bijgesteld.
Uit de aangeleverde documenten is de primaire focus van het beleid afgeleid. Daar waar geen documenten zijn
aangeleverd voor inclusie, is de focus afgeleid uit de aangeleverde documenten sociaal domein. Het merendeel van
de gemeenten (30) besteedt aandacht aan inclusiviteit als norm voor het beleid of als kenmerk van de samenleving.
Als er daarnaast ook een meer specifieke focus is geformuleerd: gericht op de doelgroep of gericht op
toegankelijkheid, is de meer specifieke focus als score gekozen. Dertien gemeenten hanteren als focus inclusiviteit
voor mensen met een beperking. Drie gemeenten hanteren een focus gericht op toegankelijkheid en in één geval
was er alleen beleid gericht op inclusieve werving en selectie bij de gemeentelijke organisatie (grafiek 4.1).
Grafiek 4.1 Primaire focus van het beleid

 35
                                        30
 30

 25

 20

 15                13

 10

    5                                                       3
                                                                               1
    0
            inclusiviteit voor   inclusiviteit als   toegankelijkheid     werving en
            mensen met een       norm voor alle                            selectie
                handicap            inwoners




Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                      16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Uit tabel 4.1 blijkt dat gemeenten met inclusiebeleid zoals verwacht meestal een doelgroepgerichte focus hebben.
Dat wil overigens niet zeggen dat voor hen inclusiviteit geen norm is voor de samenleving. Maar het geeft slechts
aan dat zij beleid formuleren specifiek gericht op de doelgroep om deze mee te kunnen laten doen in de
samenleving. Gemeenten zonder inclusiebeleid hebben vaker een meer algemene focus. Termen als inclusieve
samenleving of iedereen moet mee kunnen doen zijn dan te vinden in het beleid sociaal domein. Vijf gemeenten
zonder apart vastgesteld inclusiebeleid kiezen in de door hen aangeleverde documenten voor inclusiebeleid of hun
beleid sociaal domein wel een gerichte focus (twee gericht op de doelgroep en drie gericht op toegankelijkheid). In
het beleid sociaal domein wordt duidelijk zichtbaar op welke wijze zij het meedoen van de doelgroep in de
samenleving willen bevorderen.
Tabel 4.1 Focus van het beleid

                                        gemeenten met inclusiebeleid        gemeenten zonder inclusiebeleid

    inclusiviteit als norm voor alle    0                                   30
    inwoners

    inclusiviteit voor mensen met een   11                                  2
    beperking

    toegankelijkheid                    0                                   3

    werving en selectie                 16                                  0

    Totaal                              12                                  35



4.3          Inclusiebeleid omvat veel, maar is zelden compleet
Een eerste belangrijke verplichting uit het Verdrag is dat gemeenten bij al hun beleid aan moeten geven op welke
wijze ze tegemoetkomen aan de bescherming en bevordering van de rechten van de doelgroep inwoners met een
handicap (art 4 lid 1 c). Daarom is onderzocht of gemeenten in hun inclusiebeleid maatregelen hebben genomen
om al het nieuwe beleid standaard inclusief te formuleren of te werken vanuit het design for all principe. Vier van
de twaalf gemeenten met inclusiebeleid maken inclusie onderdeel van elk nieuw beleidsterrein/ beleidsvoorstel.
Drie gemeenten hebben medewerkers verantwoordelijk gemaakt voor inclusie en inclusiebeleid (één gemeente
heeft zowel medewerkers verantwoordelijk gemaakt als inclusie in het format voor voorstellen opgenomen). In
geen enkel geval wordt beleid standaard getoetst op inclusie door een daartoe aangewezen raad. Bij zes
gemeenten zijn er geen maatregelen aangetroffen.
Een tweede belangrijke verplichting is dat gemeenten de doelgroep (dus ook kinderen met een handicap!) bij
ontwikkeling van het beleid dienen te betrekken, eventueel via representatieve organisaties (art 4 lid 3). Zeven
gemeenten hebben de doelgroep zelf betrokken bij de totstandkoming van het inclusiebeleid 7; vier van hen hebben
daarbij ook vertegenwoordigers van de doelgroep ingezet. Drie gemeenten hebben uitsluitend vertegenwoordigers
van de doelgroep ingezet. In tien van de twaalf gemeenten met inclusiebeleid is de doelgroep dus direct en/of



6
 Het betreft hier een gemeente met een vastgesteld inclusiebeleid rond werving en selectie, maar met
daarnaast een verslag van het jaar van toegankelijkheid. Dit laatste document heeft een bredere focus.
7
 Overigens is daarbij niet gevonden of in de groep deelnemers ook kinderen met een beperking zijn
betrokken. Daarvoor zou een analyse van de kenmerken van de groep deelnemers aan het
totstandkomingsproces in de betreffende gemeente nodig zijn. Dat is op basis van de documenten niet te
achterhalen.
Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                      17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>indirect betrokken (zie tabel 4.2). In twee gevallen is dat niet gedaan: daarbij is alleen een gespecialiseerd
adviesbureau betrokken of is niet te achterhalen op welke wijze het beleid tot stand is gekomen.
Tabel 4.2 Inzet doelgroep bij de totstandkoming van het inclusiebeleid

                                                                           Aantal gemeenten van 12

    Doelgroep is zelf betrokken geweest                                    7

    Vertegenwoordigers van de doelgroep zijn betrokken geweest             3

    Bureaus zijn betrokken geweest                                         1


    Geen informatie gevonden                                               1



Voor de gemeenten met inclusiebeleid is in beeld gebracht in hoeverre zij op de verschillende levensdomeinen
maatregelen hebben genomen voor de doelgroep van het Verdrag. Het is de bedoeling specifieke maatregelen te
formuleren, maar in het licht van het Verdrag kunnen gemeenten dit ook als aandachtsgebied benoemen om in de
toekomst maatregelen voor te formuleren. Bij specifieke maatregelen gaat het om maatregelen waarbij voor de
doelgroep een gerichte actie wordt gedaan om voorzieningen toegankelijk te maken of meer bewustwording te
organiseren. Denk bijvoorbeeld aan green graffiti op de stoep om inwoners bewust te maken van het vrijhouden
van de stoepen voor rolstoelers (vervoer/vrije tijd) of stickers voor bedrijven die gastvrij zijn voor inwoners met een
chronische ziekte of beperking en bijvoorbeeld een aangepast toilet hebben (vrije tijd). Het kan ook gaan om het
bieden van een verhuisvergoeding voor de verhuizing naar een aangepaste woning (thuis) of het faciliteren van
time-out ruimtes in scholen en het verder toegankelijk maken van de schoolgebouwen (onderwijs & ontwikkeling)
en sportvoorzieningen (een ‘luie’ trap in zwembaden). Rond het thema werk kan het bijvoorbeeld gaan om een
doelgroepgericht banenplan of een plan voor toeleiding naar vrijwilligerswerk (werk en inkomen). Een mooi
voorbeeld is ook het toevoegen van iemand met een verstandelijke beperking aan het wijkteam, om zo
bewustwording te bevorderen (welzijn). 8




8
 Deze voorbeelden zijn willekeurig gekozen uit de bestudeerde documenten, er is nog veel meer te vinden, zie
ook https://vng.nl/index-lokale-inclusie-agenda.
Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                          18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Grafiek 4.2 laat zien dat alle gemeenten met inclusiebeleid maatregelen hebben voor de toegankelijkheid van
voorzieningen als sport en cultuur. Als het gaat om het ondersteunen in mobiliteit nemen tien gemeenten
specifieke maatregelen (oranje gekleurd) en bij twee gemeenten is er geen aandacht voor dit thema
(groengekleurd). Rond het thema welzijn, thuis en werk & inkomen worden iets minder specifieke maatregelen
gevonden, maar meerdere gemeenten hebben dit als algemeen aandachtsgebied benoemd. Bij onderwijs en
ontwikkeling is de verhouding iets anders: drie gemeenten hebben specifieke maatregelen en zeven gemeenten
benoemen het als aandachtsgebied.
Grafiek 4.2 maatregelen per domein


 onderwijs en ontwikkeling

                       thuis

           werk & inkomen

                    vrije tijd                                                   specifieke maatregelen

                    vervoer                                                      algemene aandacht
                                                                                 geen aandacht
                     welzijn

                   vrouwen

                   kinderen

                                 0   2    4     6      8    10    12     14



Opvallend is dat er bij geen van de gemeenten aandacht is voor de dubbel achtergestelde positie van gehandicapte
vrouwen. Voor hen zijn geen specifieke maatregelen aangetroffen. Ook voor kinderen is maar beperkt aandacht:
een aantal gemeenten noemt wel maatregelen gericht op het kunnen meedoen (bijvoorbeeld aangepaste
speeltuinen). Voor meepraten of aandacht voor het belang van het kind is maar in een beperkt aantal gemeenten
iets geregeld.
Omdat het beleid zich in stappen mag ontwikkelen, is van de gemeenten met inclusiebeleid vervolgens onderzocht
op hoeveel van de zes inhoudelijke domeinen specifieke of algemene maatregelen zijn genomen (maatregelen voor
de doelgroepen vrouwen en kinderen zijn in de volgende tabel niet meegeteld). Uit tabel 3.3 blijkt dat zeven
gemeenten op alle zes domeinen specifieke maatregelen hebben genomen. In drie gevallen mist er één
levensdomein en in twee gevallen missen er twee domeinen.
Tabel 4.3 Aantal domeinen waarop maatregelen zijn geformuleerd

                                                       Aantal gemeenten van twaalf

 4 domeinen                                            2

 5 domeinen                                            3

 6 domeinen                                            7




Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                   19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>4.4     Gemeenten hanteren vooral een interne focus
De VNG koplopergemeenten geven als aanbeveling dat het nemen van inhoudelijke maatregelen pas echt effectief
is, als aan een aantal randvoorwaarden voor inclusie is voldaan (index lokale inclusie agenda, VNG). Als de
gemeente inzet op bewustwording bij de gemeentelijke organisatie volgen inhoudelijke maatregelen vanzelf. Dat
geldt ook voor het bevorderen van de de mogelijkheid tot ontmoeting en uitwisseling tussen mensen met en
zonder beperking en het toegankelijk maken van gebouwen en informatie voor mensen met een beperking. In het
organiseren van de randvoorwaarden voor inclusie kunnen gemeenten kiezen voor een interne en/of externe
focus. Een interne focus houdt in dat de gemeente zorgt voor bewustwording, ontmoeting en toegankelijkheid
binnen de gemeentelijke organisatie. Een meer externe focus houdt in dat de gemeente actief stuurt op de andere
organisaties en instellingen om aandacht te besteden aan de randvoorwaarden voor inclusie.
Van de twaalf gemeenten met inclusiebeleid zijn de randvoorwaarden in beeld gebracht:
    -   Tien gemeenten formuleren specifieke maatregelen voor de scholing van medewerkers over de rechten
        van en wijze van omgaan met personen met een beperking, in één gemeente is dat in algemene zin
        benoemd en in één gemeente is hierover niets aangetroffen (zie grafiek 4.3);
    -   Zeven gemeenten kiezen hierin ook een externe focus: voorlichting aan inwoners en organisaties over
        inwoners met een beperking, één gemeente noemt dat in algemene zin en in vier gevallen zijn hierover
        geen maatregelen gevonden (zie grafiek 4.4).



 Grafiek 4.3 scholing voor medewerkers                 Grafiek 4.4 voorlichting aan inwoners en organisaties




               1                     specifieke                                             specifieke
           1                         maatregelen                                            maatregelen
                                                                4
                                     algemene                                               algemene
                                     aandacht                                               aandacht
                                                                              7
                                     geen                        1                          geen
                    10               aandacht                                               aandacht




De helft van de gemeenten met inclusiebeleid heeft aandacht voor ontmoeting. Een voorbeeld daarvan is het
organiseren van een belevingstour om zelf beperkingen te ervaren, een speciale dag of week of een café moment
voor mensen met en zonder beperking. In drie gevallen is dat in de vorm van een evenement, in twee gevallen is
dat op projectbasis en in één geval is dat een vast onderdeel van het inclusiebeleid (zie grafiek 4.5).




Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                  20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Grafiek 4.5 aandacht voor ontmoeting



                                1

                                                             vast onderdeel beleid

                                                3
                                                             terugkerende evenementen
          6

                                                             projecten


                                                             geen aandacht
                                      2




Als het gaat om toegankelijkheid, scoren de gemeenten goed (zie grafiek 4.6). Alle gemeenten hebben specifieke of
algemene aandacht voor de toegankelijkheid van de eigen gebouwen en de meeste gemeenten hebben dat ook
voor de overige publieke voorzieningen. Ook voor de toegankelijkheid van informatie is veel aandacht, tien
gemeenten nemen specifieke maatregelen en in de overige gemeenten is dat als aandachtspunt benoemd.
Gemeenten zijn terughoudend met het stellen van eisen aan de informatievoorziening door andere instellingen en
voorzieningen. Slechts vier gemeenten hebben daar maatregelen voor genomen, één gemeente ziet daar een rol
voor zichzelf maar heeft nog geen maatregelen genomen en zeven gemeenten hebben hier geen aandacht voor.


Grafiek 4.6 maatregelen voor toegankelijkheid



    fysieke toegankelijkheid eigen                      10                    2 0
              gebouwen

 fysieke toegankelijkheid pubieke                       10                1 1
            gebouwen                                                                     specifieke maatregelen
                                                                                         algemene aandacht
  toegankelijkheid eigen (digitale)                     10                    2 0
                                                                                         geen aandacht
             informatie

      toegankelijkheid (digitale)          4            1            7
   informatie andere organisaties
                                       0   2        4        6   8       10    12   14




Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                    21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>5       Inclusie in het beleid sociaal domein
5.1     Inleiding
Als een gemeente (nog) geen inclusiebeleid heeft geformuleerd, betekent dat niet dat er geen aandacht is voor
inclusiviteit of dat er nog geen maatregelen zijn geformuleerd voor mensen met een beperking. Deze aandacht zal
dan vooral in beleidsdocumenten over het sociaal domein terug te vinden zijn. De onderzoekers hebben de
documenten over de beleidskaders voor de Participatiewet, de Wet Maatschappelijke Ondersteuning en de
Jeugdwet opgevraagd en gezocht naar verwijzingen naar het VN-verdrag handicap. Veel beleid is sinds de ratificatie
van het Verdrag niet meer aangepast. Zo blijkt dat zes gemeenten nog participatiebeleid van vóór 2015 hebben
aangeleverd en acht gemeenten hebben WMO-beleid en jeugdbeleid van vóór 2015 aangeleverd. Minder dan de
helft van de gemeenten heeft beleid aangeleverd dat in 2018 of 2019 is geschreven (twintig voor participatie,
veertien voor WMO en zeventien voor jeugd).
Tijdens het bestuderen van de documenten viel het de onderzoekers op dat beleidsdocumenten van voor 2017
maar zelden termen als transformatie, inclusie of inclusieve samenleving bevatten. Deze documenten hebben vaak
een focus die meer gericht is op de organisatie van de decentralisaties dan op de inhoudelijk te maken
beleidskeuzes, wat ook passend is bij de fase van ontwikkeling van dit beleidsterrein. In dergelijke documenten kan
ook geen verwijzing naar het VN-verdrag handicap verwacht worden. Meer recente documenten bevatten vaker
termen als inclusie en inclusieve samenleving. Paragraaf 5.2 bespreekt of er in het beleid sociaal domein verwezen
wordt naar het Verdrag. Paragraaf 5.3 bespreekt in welke mate er in het beleid aandacht is voor inclusie en of de
doelgroep zelf betrokken is bij de totstandkoming van het beleid. Daarbij worden de drie thema’s participatie,
WMO en jeugd vergeleken.



5.2     Weinig gemeenten verwijzen naar het Verdrag
Het beleid rond het sociaal domein komt in veel verschillende vormen voor. Gemeenten leveren soms drie
afzonderlijke beleidskaders aan (negentien gemeenten), soms twee (twee gemeenten) en soms één integraal
beleid (26 gemeenten). Vaak werken gemeenten met andere gemeenten samen op onderdelen van het beleid
sociaal domein, waardoor er zowel lokale als regionale kaders zijn. Acht van de 47 gemeenten verwijzen in hun
participatiebeleid naar het VN-verdrag handicap of een voorloper daarvan. In het WMO-beleid is er ook acht keer
naar verwezen en in het jeugdbeleid zes keer. In beleid van voor 2017 kan geen verwijzing naar het VN-verdrag
handicap verwacht worden en dat gebeurt dan ook nagenoeg niet. In de meer recente documenten is vaker
verwezen naar het VN-verdrag handicap, maar in de meeste gevallen nog niet. Er zijn gemeenten met recent beleid
en inclusiebeleid die niet naar het Verdrag verwijzen in het beleid sociaal domein (zie grafiek 5.1).
Grafiek 5.1 Verwijzing naar Verdrag per thema, ouder en recent beleid


 participatie - beleid tot 2017 1             20
    participatie - beleid vanaf
                                      7              19
               2017

       WMO - beleid tot 2017 1                 22
                                                                            verwijzing naar Verdrag
    WMO - beleid vanaf 2017           7             17                      geen verwijzing naar Verdrag

       jeugd - beleid tot 2017 0               23

    jeugd - beleid vanaf 2017         6             18

                                  0       5   10    15    20   25   30




Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                      22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Voor gemeenten die wel inclusiebeleid hebben geformuleerd, is gezocht naar verwijzingen naar het Verdrag en
naar het inclusiebeleid. Vier van de twaalf gemeenten met inclusiebeleid verwijzen in hun participatiebeleid naar
het inclusiebeleid. In het WMO-beleid gebeurt dat zes keer en in het jeugdbeleid vijf keer. Wanneer niet verwezen
is naar het inclusiebeleid, is de oorzaak vaak dat het beleid sociaal domein ouder is dan het inclusiebeleid, maar het
komt ook voor dat in nieuw beleid sociaal domein niet verwezen is naar het inclusiebeleid.



5.3      De aandacht voor inclusie verschilt per thema
Van alle gemeenten wordt verwacht dat het beleid maatregelen bevat vanuit de verplichtingen van het VN-verdrag
handicap en dat de doelgroep van het Verdrag bij de totstandkoming van het beleid betrokken is geweest. Van de
47 gemeenten is bij één gemeente de doelgroep betrokken geweest bij de totstandkoming van het jeugdbeleid, bij
WMO en participatie is dat niet gebeurd. Het betrekken van de doelgroep via adviesraden gebeurt veel vaker: in
zeventien gevallen bij het participatiebeleid en in 23 gevallen bij het WMO-beleid en het jeugdbeleid. In de overige
gevallen is geen informatie gevonden over de inzet van ervaringsdeskundigen, omdat de beleidsdocumenten
weinig tot geen informatie bevatten over de totstandkoming (zie figuur 5.2).
Grafiek 5.2 Betrokkenheid doelgroep bij de totstandkoming van het beleid




 participatie        17                30


                                                             doelgroep is betrokken

       WMO             23                 24                 vertegenwoordigers zijn
                                                             betrokken
                                                             geen informatie
                                                             gevonden
       jeugd              23                23



                0     10       20    30          40   50



Uit de analyse van 47 gemeenten blijkt dat vooral in het WMO-beleid veel aandacht is voor de doelgroep van het
Verdrag, ook bij gemeenten die geen inclusiebeleid hebben geformuleerd (tabel 5.1). Toch wordt de doelgroep
vaak alleen genoemd en worden er weinig expliciete maatregelen getroffen voor bijvoorbeeld toegankelijkheid van
voorzieningen of extra ondersteuning of bewustwording bij ambtenaren. In het participatiebeleid wordt vooral
gesproken over mensen met een arbeidsbeperking en maar heel weinig over specifieke maatregelen die nodig zijn
voor mensen met een beperking, anders dan reguliere regelgeving rondom beschut werken, loonwaarde en andere
instrumenten om mensen met een arbeidsbeperking te activeren. Het jeugdbeleid gaat bijna altijd over jeugdhulp
en beperkt zich meestal tot maatregelen over de toegang tot zorg en de beperking van de kosten.




Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                         23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Tabel 5.1: Aandacht voor inclusiviteit in beleid sociaal domein

                                         Gemeenten met inclusiebeleid     Gemeenten zonder inclusiebeleid


                                        participatie     wmo      jeugd   participatie   wmo       jeugd

 apart hoofdstuk of paragraaf over             2             3       2          2             3       2
 de doelgroep/inclusie

 expliciete aandacht voor de                   1             4       1          8             12      2
 doelgroep

 de doelgroep wordt alleen                     5             3       2          23            18     21
 benoemd

 de doelgroep wordt niet benoemd               4             2       7          2             2      10

                                                        12                               35




Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                            24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Bijlage 1: Deelnemende gemeenten

1.    de gemeente Amsterdam                              25.   de gemeente Laren (BEL-gemeenten)
2.    de gemeente Beverwijk                              26.   de gemeente Lingewaard
3.    de gemeente Blaricum (BEL-gemeenten)               27.   de gemeente Lisse (HLT gemeenten)
4.    de gemeente Bloemendaal                            28.   de gemeente Loon op Zand
5.    de gemeente Borne                                  29.   de gemeente Medemblik
6.    de gemeente Doetinchem                             30.   de gemeente Nederweert
7.    de gemeente Dongen                                 31.   de gemeente Oisterwijk
8.    de gemeente Dordrecht                              32.   de gemeente Ooststellingwerf 10
9.    de gemeente Drechterland                           33.   de gemeente Opmeer
      (SED gemeenten)                                    34.   de gemeente Opsterland 11
10.   de gemeente Dronten                                35.   de gemeente Schagen
11.   de gemeente Eemnes (BEL-gemeenten)                 36.   de gemeente Simpelveld
12.   de gemeente Enkhuizen (SED gemeenten)              37.   de gemeente Soest
13.   de gemeente Enschede                               38.   de gemeente Stede Broec
14.   de gemeente Goirle                                       (SED gemeenten)
15.   de gemeente Haarlem                                39.   de gemeente Steenbergen 12
16.   de gemeente Haarlemmermeer                         40.   de gemeente Texel 13
17.   de gemeente Hattem                                 41.   de gemeente Teylingen (HLT gemeenten)
18.   de gemeente Heerlen                                42.   de gemeente Utrecht
19.   de gemeente Hillegom (HLT gemeenten)               43.   de gemeente Veendam
20.   de gemeente Hilversum                              44.   de gemeente Voerendaal
21.   de gemeente Huizen                                 45.   de gemeente Weststellingwerf 14
22.   de gemeente IJsselstein                            46.   de gemeente Woudenberg
23.   de gemeente Koggenland 9                           47.   de gemeente Zoetermeer
24.   de gemeente Krimpenerwaard




9
 Het beleid sociaal domein geldt ook voor de gemeenten Den Helder en Hollands Kroon. Het is niet bekend of
deze gemeenten afzonderlijk inclusiebeleid hebben en daarom zijn ze niet opgenomen in de rapportage.
10
  Aangeleverd door de rekenkamercommissie van de OWO gemeenten. Iedere gemeente hanteert zijn eigen
beleid en is daarom apart geanalyseerd.
11
  Aangeleverd door de rekenkamercommissie van de OWO gemeenten. Iedere gemeente hanteert zijn eigen
beleid en is daarom apart geanalyseerd.
12
  Het beleid sociaal domein geldt ook voor de gemeenten Woensdrecht en Bergen op Zoom. Het is niet
bekend of deze gemeenten afzonderlijk inclusiebeleid hebben en daarom zijn ze niet opgenomen in de
rapportage.
13
  De rekenkamercommissie van de Waddengemeenten gaat over meerdere gemeenten. Alleen voor de
gemeente Texel zijn documenten aangeleverd die geanalyseerd kunnen worden.
14
  Aangeleverd door de rekenkamercommissie van de OWO gemeenten. Iedere gemeente hanteert zijn eigen
beleid en is daarom apart geanalyseerd.
Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                             25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Bijlage 2: Gebruikte beleidsscan

     [gemeentenaam]


     [koplopergemeente]

     INCLUSIEBELEID

A    Bron      Bestudeerde documenten                   Geldingsduur       Korte omschrijving document
               inclusiebeleid                           document

               De titel van het document opnemen.       Looptijd           Beleidskaders staan meestal in een beleidsnota, soms
                                                                           treffen we ook projectplannen, plannen van aanpak of
                                                                           voorstellen aan met daarin de gezochte kaders. Soms
                                                                           betreft het ook een latere aanvulling op een al ouder
                                                                           document. Een korte toelichting maakt duidelijk hoe het
                                                                           beleid is gepositioneerd en waar de belangrijkste keuzes
                                                                           voor maatregelen zijn gemaakt.

               titel 1                                  looptijd 1         beschrijving 1


               titel 2                                  looptijd 2         beschrijving 2


               Schrijf hier de bevindingen over de aangeleverde documenten inclusiebeleid. Deze tekst komt in paragraaf 1.2 van de
               rapportage: bestudeerde documenten inclusiebeleid. Gebruik hierbij ook eventuele toelichtingen uit de aangeleverde
               mails.

B              Introductie

B1   VNG       Hoe ver zijn gemeenten met het           In de              Er is een plan van   Er is een concreet   De gemeente is al
               ontwikkelen beleid waarin het VN         verkennende        aanpak/projectpl     voorstel voor een    geruime tijd bezig
               Verdrag wordt geïmplementeerd /lokale    fase, er is nog    an of een 0-         inclusie agenda,     met het thema en
               inclusie agenda?                         geen concreet      meting               waarmee de           is bezig met
                                                        plan, alleen       uitgevoerd, de       gemeente             evalueren en
                                                        voornemens         eerste stappen       inmiddels is         bijstellen van de
                                                                           zijn gezet.          gestart              plannen

                                                        B4 wordt nee       B4 wordt ja          B4 wordt ja          B4 wordt ja

B2   VNG       Wat is de primaire focus van het         Inclusiviteit als Inclusiviteit voor    Toegankelijkheid     Inclusiviteit in
               beleid/inclusie agenda?                  algemene norm mensen met een            voor mensen met      werving en
                                                        voor beleid dat   handicap              een handicap         selectie
                                                        alle inwoners van
                                                        de gemeente
                                                        raakt.

B3   Amendem Wordt in het (voorstel voor) beleid    Ja                     Nee, maar wel    Nee                      N.v.t.
     ent     expliciet verwezen naar het VN-Verdrag                        naar voorlopers
             Handicap?                                                     van het VN
                                                                           Verdrag Handicap
                                                                           of in zijn
                                                                           algemeen -heid
                                                                           naar VN normen

B4   Amendem Is er sprake van gericht beleid of         Ja                 Nee                  Indien 'Nee', kunt u doorgaan naar
     ent     gerichte aandacht voor                                                             Deel E.
             inclusie/toegankelijkheid /meedoen
             voor de doelgroep mensen met een
             handicap?

C              Normen over de totstandkoming en reikwijdte van het inclusiebeleid


Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                                          26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                   Hoe hanteert de gemeente de uitgangspunten van het VN-verdrag voor nieuw beleid?

C1   art 4 lid 3   In welke mate zijn                        Ervaringsdeskund   Vertegenwoordig       Specialistische      Over de inzet van
     en VNG        ervaringsdeskundigen betrokken bij de     igen zijn vanaf    ers van               bureaus zijn         ervaringsdeskundi
                   totstandkoming, invoering en uitvoering   het begin          ervaringsdeskund      betrokken            gen is niets terug
                   van het beleid? (meerdere antwoorden      betrokken          igen in WMO           geweest              te vinden.
                   mogelijk)                                                    raden en par-
                                                                                ticipatieraden zijn
                                                                                betrokken
                                                                                geweest

C2   art 4 lid 1c Heeft de gemeente maatregelen              Inclusie is een    Er zijn               Beleid wordt         Er zijn geen
                  genomen om nieuw beleid (sinds 2016)       vast onderdeel     medewerkers           standaard            specifieke
                  te toetsen aan de uitgangspunten van       geworden van       verantwoordelijk      voorgelegd aan       maatregelen
                  het VN-Verdrag Handicap? (meerdere         ieder              gemaakt voor de       een partici-         gevonden voor
                  antwoorden mogelijk)                       beleidsterrein/    aandacht voor         patieraad of ander   nieuw beleid
                                                             beleidsvoorstel    inclusie              orgaan dat toetst
                                                                                                      op inclusie




                   Op welke domeinen zijn in het overkoepelende beleid maatregelen geformuleerd voor de doelgroep?

C3   art 24 +  Onderwijs & ontwikkeling (opleiding,          Hier zijn          Dit wordt in          In het beleid van
     VNG index ondersteuning en aanpassing)                  specifieke         algemene zin als      de gemeente zijn
                                                             maatregelen voor   aandachts-            hier geen
                                                             geformuleerd       gebied benoemd        maatregelen over
                                                                                                      opgenomen

C4   art 19 + 23 Thuis (wonen, gezinsleven)                  Hier zijn          Dit wordt in          In het beleid van
     VNG index                                               specifieke         algemene zin als      de gemeente zijn
                                                             maatregelen voor   aandachts-            hier geen
                                                             geformuleerd       gebied benoemd        maatregelen over
                                                                                                      opgenomen

C5   Art 27, 28 Werk & inkomen (toegang tot werk,            Hier zijn          Dit wordt in          In het beleid van
     + VNG      aanpassingen werkplek,                       specifieke         algemene zin als      de gemeente zijn
     index      tegemoetkoming extra kosten)                 maatregelen voor   aandachts-            hier geen
                                                             geformuleerd       gebied benoemd        maatregelen over
                                                                                                      opgenomen

C6   art 9, 30 + Vrije tijd (toegankelijkheid van publieke Hier zijn            Dit wordt in          In het beleid van
     VNG index voorzieningen, sport, cultuur, recreatie specifieke              algemene zin als      de gemeente zijn
                 en sociale ontmoeting)                    maatregelen voor     aandachts-            hier geen
                                                           geformuleerd         gebied benoemd        maatregelen over
                                                                                                      opgenomen

C7   art 9 +   Vervoer (ondersteuning bij mobiliteit)        Hier zijn          Dit wordt in          In het beleid van
     VNG index                                               specifieke         algemene zin als      de gemeente zijn
                                                             maatregelen voor   aandachts-            hier geen
                                                             geformuleerd       gebied benoemd        maatregelen over
                                                                                                      opgenomen

C8   art 25 +  Welzijn (toegang tot zorg en                  Hier zijn          Dit wordt in          In het beleid van
     VNG index ondersteuning)                                specifieke         algemene zin als      de gemeente zijn
                                                             maatregelen voor   aandachts-            hier geen
                                                             geformuleerd       gebied benoemd        maatregelen over
                                                                                                      opgenomen

C9   art 6         De positie van vrouwen met een            Hier zijn          Dit wordt in     In het beleid van
                   handicap                                  specifieke         algemene zin als de gemeente zijn
                                                             maatregelen voor   aandachts-       hier geen
                                                             geformuleerd       gebied benoemd



Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                                                27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                                                                                               maatregelen over
                                                                                               opgenomen




C10   art 7      De positie van kinderen met een        Hier zijn          Dit wordt in        In het beleid van
                 handicap                               specifieke         algemene zin als    de gemeente zijn
                                                        maatregelen voor   aandachts-          hier geen
                                                        geformuleerd       gebied benoemd      maatregelen over
                                                                                               opgenomen

D                Normen over de randvoorwaarden voor inclusie (bewustwording, ontmoeting, toegankelijkheid)

      art 8      Zijn er instrumenten ingezet om bewustwording in het gemeentehuis en in de samenleving te bevorderen?

D1    art 4 lid 1 i Scholing van de medewerkers         Hier zijn          Dit wordt in     Hier is geen aandacht voor en zijn geen
                                                        specifieke         algemene zin als maatregelen voor geformuleerd
                                                        maatregelen voor   aandachtsgebied
                                                        geformuleerd       benoemd

D2    art 8      Voorlichting aan inwoners en           Hier zijn          Dit wordt in     Hier is geen aandacht voor en zijn geen
                 organisaties                           specifieke         algemene zin als maatregelen voor geformuleerd
                                                        maatregelen voor   aandachtsgebied
                                                        geformuleerd       benoemd

                 [Toelichting D1 en D2]                 Schrijf hier een eventueel korte toelichting op de maatregelen voor
                                                        bewustwording. Het gaat hier dus niet zozeer om bevindingen / conclusies,
                                                        maar om eventuele onderbouwing van de gekozen antwoorden.




D3    VNG index Zijn er activiteiten gepland of         Ja, op             Ja, als vast        Ja, als regelmatig   Hierover is geen
                ondernomen om ontmoeting tussen         projectbasis       onderdeel van       terugkerend          informatie
                mensen met en mensen zonder                                beleid              evenement            gevonden
                beperking te bevorderen?

                 [Toelichting D3]                       Schrijf hier eventueel een korte toelichting op ontmoeting. Het gaat hier dus
                                                        niet zozeer om bevindingen / conclusies, maar om eventuele onderbouwing
                                                        van de gekozen antwoorden.




      art 9      Hoe breed zet de gemeente instrumenten in om de toegankelijkheid te bevorderen?

D4    art 9      Maatregelen voor de fysieke            Hier zijn          Dit wordt in        Hier is geen
                 toegankelijkheid van eigen gebouwen    specifieke         algemene zin als    aandacht voor en
                 en locaties                            maatregelen voor   aandachts-          zijn geen
                                                        geformuleerd       gebied benoemd      maatregelen voor
                                                                                               geformuleerd

D5    art 9      Maatregelen voor de fysieke            Hier zijn          Dit wordt in        Hier is geen
                 toegankelijkheid van gebouwen en       specifieke         algemene zin als    aandacht voor en
                 locaties in het publieke domein        maatregelen voor   aandachts-          zijn geen
                                                        geformuleerd       gebied benoemd      maatregelen voor
                                                                                               geformuleerd

D6    art 9      Maatregelen voor de toegankelijkheid   Hier zijn          Dit wordt in        Hier is geen
                 van (digitale) informatie van de       specifieke         algemene zin als    aandacht voor en
                 gemeente                               maatregelen voor   aandachts-          zijn geen
                                                        geformuleerd       gebied benoemd      maatregelen voor
                                                                                               geformuleerd




Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                                        28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>D7   art 9         Maatregelen voor de toegankelijkheid      Hier zijn          Dit wordt in        Hier is geen
                   van (digitale) informatie door publieke   specifieke         algemene zin als    aandacht voor en
                   voorzieningen                             maatregelen voor   aandachts-          zijn geen
                                                             geformuleerd       gebied benoemd      maatregelen voor
                                                                                                    geformuleerd

                   [Toelichting D4 t/m D7]                   Schrijf hier een korte toelichting op toegankelijkheid. Het gaat hier dus niet
                                                             zozeer om bevindingen / conclusies, maar om eventuele onderbouwing van de
                                                             gekozen antwoorden.

                   Schrijf hier de bevindingen over het inclusiebeleid. Deze tekst komt in de samenvatting van de rapportage.


THEMA PARTICIPATIE

E    Bron          Bestudeerde documenten Participatie       Geldingsduur       Korte omschrijving document
                                                             document

                   De titel van het document opnemen.        Looptijd van het   Beleidskaders staan meestal in een beleidsnota, soms
                                                             document           treffen we ook projectplannen, plannen van aanpak of
                                                                                voorstellen aan met daarin de gezochte kaders. Soms
                                                                                betreft het ook een latere aanvulling op een al ouder
                                                                                document. Een korte toelichting maakt duidelijk hoe het
                                                                                beleid is gepositioneerd en waar de belangrijkste keuzes
                                                                                voor maatregelen zijn gemaakt.

                   titel 1                                   looptijd 1         beschrijving 1

                   titel 2                                   looptijd 2         beschrijving 2

F                  Vorm/totstandkoming Participatiebeleid

F1   Amendem Wordt in het Participatiebeleid expliciet Ja                       Nee, maar wel    Nee
     ent     verwezen naar het VN-Verdrag                                       naar voorlopers
             Handicap?                                                          van het VN
                                                                                Verdrag Handicap
                                                                                of in zijn
                                                                                algemeenheid
                                                                                naar VN normen

F2   Amendem Wordt in het Participatiebeleid expliciet Ja                       Nee                 Niet van
     ent     verwezen naar het inclusiebeleid?                                                      toepassing

                   [Toelichting F1 en F2]                    Ruimte voor toelichting




F3   Amendem In welke mate is er aandacht voor               Er is een apart    Er is in de tekst De doelgroep          De doelgroep
     ent     inclusiviteit in het Participatiebeleid?        hoofdstuk/paragr   expliciete        wordt alleen          wordt niet
                                                             aaf/alinea voor    aandacht voor de benoemd                benoemd
                                                             de doelgroep       doelgroep vanuit
                                                                                rand
                                                                                voorwaarden
                                                                                voor inclusie

F4   art 4 lid 3   In welke mate zijn                        Ervaringsdeskund   Vertegenwoordig     Specialistische     Over de inzet van
     en VNG        ervaringsdeskundigen betrokken bij de     igen zijn vanaf    ers van             bureaus zijn        ervaringsdeskundi
                   totstandkoming, invoering en uitvoering   het begin          ervaringsdeskund    betrokken           gen is niets terug
                   van het beleid?                           betrokken          igen in WMO         geweest             te vinden.
                                                                                raden en parti
                                                                                cipatieraden zijn
                                                                                betrokken
                                                                                geweest


Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                                              29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                   [Toelichting F3 t/m F4]                   Schrijf hier een korte toelichting op F3 en F4. Het gaat hier dus niet zozeer om
                                                             bevindingen / conclusies, maar om eventuele onderbouwing van de gekozen
                                                             antwoorden.

THEMA WMO

G    Bron          Bestudeerde documenten WMO                Geldingsduur       Korte omschrijving document
                                                             document

                   De titel van het document opnemen.        Looptijd van het   Beleidskaders staan meestal in een beleidsnota, soms
                                                             document           treffen we ook projectplannen, plannen van aanpak of
                                                                                voorstellen aan met daarin de gezochte kaders. Soms
                                                                                betreft het ook een latere aanvulling op een al ouder
                                                                                document. Een korte toelichting maakt duidelijk hoe het
                                                                                beleid is gepositioneerd en waar de belangrijkste keuzes
                                                                                voor maatregelen zijn gemaakt.

                   titel 1                                   looptijd 1         beschrijving 1

                   titel 2                                   looptijd 2         beschrijving 2

H                  Vorm/totstandkoming WMO beleid

H1   Amendem Wordt in het WMO beleid expliciet               Ja                 Nee, maar wel    Nee
     ent     verwezen naar het VN-Verdrag                                       naar voorlopers
             Handicap?                                                          van het VN
                                                                                Verdrag Handicap
                                                                                of in zijn
                                                                                algemeenheid
                                                                                naar VN normen

H2   Amendem Wordt in het WMO beleid expliciet               Ja                 Nee                   Niet van
     ent     verwezen naar het inclusiebeleid?                                                        toepassing

                   [Toelichting H1 en H2]                    Ruimte voor toelichting




H3   Amendem In welke mate is er aandacht voor               Er is een apart    Er is in de tekst De doelgroep            De doelgroep
     ent     inclusiviteit in het WMO beleid?                hoofdstuk/paragr   expliciete        wordt alleen            wordt niet
                                                             aaf/alinea voor    aandacht voor de benoemd                  benoemd
                                                             de doelgroep       doelgroep vanuit
                                                                                rand
                                                                                voorwaarden
                                                                                voor inclusie

H4   art 4 lid 3   In welke mate zijn                        Ervaringsdeskund   Vertegenwoordig       Specialistische     Over de inzet van
     en VNG        ervaringsdeskundigen betrokken bij de     igen zijn vanaf    ers van               bureaus zijn        ervaringsdeskundi
                   totstandkoming, invoering en uitvoering   het begin          ervaringsdeskund      betrokken           gen is niets terug
                   van het beleid?                           betrokken          igen in WMO           geweest             te vinden.
                                                                                raden en par
                                                                                ticipatieraden zijn
                                                                                betrokken
                                                                                geweest

                   [Toelichting H3 t/m H4]                   Schrijf hier een korte toelichting op H3 en H4. Het gaat hier dus niet zozeer om
                                                             bevindingen / conclusies, maar om eventuele onderbouwing van de gekozen
                                                             antwoorden.




Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                                                30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>THEMA JEUGD

I    Bron          Bestudeerde documenten Jeugd              Geldingsduur        Korte omschrijving document
                                                             document

                   De titel van het document opnemen.        Looptijd van het    Beleidskaders staan meestal in een beleidsnota, soms
                                                             document            treffen we ook projectplannen, plannen van aanpak of
                                                                                 voorstellen aan met daarin de gezochte kaders. Soms
                                                                                 betreft het ook een latere aanvulling op een al ouder
                                                                                 document. Een korte toelichting maakt duidelijk hoe het
                                                                                 beleid is gepositioneerd en waar de belangrijkste keuzes
                                                                                 voor maatregelen zijn gemaakt.

                   titel 1                                   looptijd 1          beschrijving 1

                   titel 2                                   looptijd 2          beschrijving 2

J                  Vorm/totstandkoming Jeugdbeleid

J1   Amendem Wordt in het Jeugdbeleid expliciet              Ja                  Nee, maar wel    Nee
     ent     verwezen naar het VN-Verdrag                                        naar voorlopers
             Handicap?                                                           van het VN
                                                                                 Verdrag Handicap
                                                                                 of in zijn
                                                                                 algemeenheid
                                                                                 naar VN normen

J2   Amendem Wordt in het Jeugdbeleid expliciet              Ja                  Nee                   Niet van
     ent     verwezen naar het inclusiebeleid?                                                         toepassing

                   [Toelichting J1 en J2]                    Ruimte voor toelichting




J3   Amendem In welke mate is er aandacht voor               Er is een apart     Er is in de tekst De doelgroep           De doelgroep
     ent     inclusiviteit in het Jeugdbeleid?               hoofdstuk/paragr    expliciete        wordt alleen           wordt niet
                                                             aaf/alinea voor     aandacht voor de benoemd                 benoemd
                                                             de doelgroep        doelgroep vanuit
                                                                                 rand
                                                                                 voorwaarden
                                                                                 voor inclusie

J4   art 4 lid 3   In welke mate zijn                        Ervaringsdeskund    Vertegenwoordig       Specialistische    Over de inzet van
     en VNG        ervaringsdeskundigen betrokken bij de     igen zijn vanaf     ers van               bureaus zijn       ervaringsdeskundi
                   totstandkoming, invoering en uitvoering   het begin           ervaringsdeskund      betrokken          gen is niets terug
                   van het beleid?                           betrokken           igen in WMO           geweest            te vinden.
                                                                                 raden en par
                                                                                 ticipatieraden zijn
                                                                                 betrokken
                                                                                 geweest

                   [Toelichting J3 t/m J4]                   Schrijf hier een korte toelichting op J3 en J4. Het gaat hier dus niet zozeer om
                                                             bevindingen / conclusies, maar om eventuele onderbouwing van de gekozen
                                                             antwoorden.

                   Schrijf hier de bevindingen over de aangeleverde documenten Sociaal Beleid. Deze tekst komt in paragraaf 2.2 van de
                   rapportage: bestudeerde documenten Sociaal Domein


                   Schrijf hier de bevindingen over het Sociaal Domein. Deze tekst komt in de samenvatting van de rapportage.




Beleidsscan VN-verdrag handicap
Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
                                                                                                                                                31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>