<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Adviesrapportage supermarktlocaties Heerde
Inleiding
De gemeente Heerde is bezig om haar centrumvisie te vertalen naar een bestemmingsplan. Op 3
maart 2014 is de “Centrumvisie Heerde 2.0” (opgesteld door de LOSstadomland) vastgesteld door
de gemeenteraad van Heerde. Met de centrumvisie wordt een compact (winkel)centrum beoogd. Er
liggen in dit kader nu een tweetal initiatieven voor het verplaatsen van een supermarkt:
     1. aan de rand van het centrum, schuin tegenover een andere supermarkt; de locatie
         Soerelseweg;
     2. in het ‘compacte’ centrum op de locatie waar voorheen de gemeentewerf was gehuisvest.
Omdat er veel planologische mogelijkheden zijn buiten het vastgestelde centrumgebied heeft de
gemeenteraad op 2 februari 2015 een voorbereidingsbesluit genomen voor de betreffende locaties
om eventuele ongewenste ontwikkelingen te voorkomen. De gemeente Heerde heeft Seinpost
Adviesbureau gevraagd om te adviseren omtrent de beide locaties waarbij een onafhankelijke
afweging op inhoudelijke argumenten dient plaats te vinden, welke van de twee optionele
supermarktlocaties vanuit ruimtelijk-economische motieven de voorkeur verdient. Het
uitgangspunt voor deze afweging is hoe de economische functie van het Heerdese centrum het
best versterkt kan worden.
Omdat er momenteel drie supermarkten (Aldi, PLUS en Jumbo) zijn, is de gemeente door DTNP
geadviseerd om niet een extra supermarkt toe te voegen (in Heerde en/of Wapenveld). Deze extra
supermarkt zou een negatief effect hebben op de aanbodstructuur. Het gaat bij de afweging dus
om een verplaatsing.
Behalve advisering omtrent de voorkeur voor één van de optionele supermarktlocaties, moet ook
de vraag worden beantwoord of de rapportage van DTNP voldoende (juridische) houvast biedt
(sturen op drie supermarkten) in de planologische procedure(s).
Seinpost heeft alle relevante documenten van de gemeente ontvangen en op 27 juli 2015 een
bezoek gebracht aan het centrum van Heerde. Hierbij zijn alle bestaande supermarktlocaties
bezocht en ook de twee optionele supermarktlocaties. Deze zijn zowel beoordeeld op basis van de
huidige supermarktstructuur zelf (als bestaande bronpunten van het centrum) als in relatie tot de
wens om te komen tot een krachtig en compact centrum zoals verwoord in de Centrumvisie Heerde
2.0.
De rapportage start met de toets op basis van de Ladder voor duurzame verstedelijking.
Vervolgens wordt ingezoomd op de Centrumvisie Heerde 2.0 in relatie tot de supermarktstructuur.
Daarna zijn de (optionele) supermarktlocaties beoordeeld met behulp van een matrix. Ten slotte
zijn conclusies getrokken. In de bijlage staan de trends en ontwikkelingen t.a.v. de detailhandel en
meer specifiek die van de supermarkten. Bijlage 2 betreft een document over het belang van
supermarkten in dorpscentra en in bijlage 3 staat een overzicht van de geografische ligging van
toeristische-recreatieve verblijfsvoorzieningen. De laatste bijlage geeft een fotorapportage weer
met een indruk over de (optionele) supermarktlocaties.
     1. Toetsing planvorming supermarkt (verplaatsing) aan Ladder voor
         duurzame verstedelijking
DTNP heeft in opdracht van de gemeente Heerde in 2013/2014 een onderzoek verricht naar de
mogelijkheden van een supermarktontwikkeling aan de Soerelseweg. Aan Seinpost is gevraagd om
de uitkomsten van de rapportage (Marktmogelijkheden en effecten supermarkt Soerelseweg
Heerde) te toetsen aan de Ladder voor duurzame verstedelijking. Dit dient te gebeuren in een
                                                   1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>breder kader van een afweging met ook een tweede optionele supermarktlocatie in de omgeving
van de voormalige gemeentewerf. Op de betreffende locatie aan de Soerelseweg rust nu een
voorbereidingsbesluit (genomen op 2 februari 2015). De gemeente heeft in dit
voorbereidingsbesluit alle locaties meegenomen die buiten het eigenlijke centrumgebied (zoals dit
is aangeduid in de Centrumvisie Heerde 2.0, uit 2014) liggen en waar detailhandel planologisch
mogelijk is.
                                                   De ladder vraagt om een afweging op basis van
                                                   (maximaal) drie treden (Bro. artikel 3.1.6, tweede
                                                   lid, sinds oktober 2012 de grondslag voor
                                                   afwegingen betreffende de behoefte). Deze is in de
                                                   Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR)
                                                   geïntroduceerd en vastgelegd als procesvereiste in
                                                   het Besluit ruimtelijke ordening (Bro). Het Bro
                                                   bepaalt dat voor onder meer bestemmingsplannen
                                                   de treden van de ladder moet worden doorlopen.
                                                   Het doel van de Ladder voor duurzame
                                                   verstedelijking is een goede ruimtelijke ordening in
                                                   de vorm van een optimale benutting van de ruimte
                                                   in stedelijke gebieden. Met de Ladder voor
                                                   duurzame verstedelijking wordt een zorgvuldige
afweging en transparante besluitvorming bij alle ruimtelijke besluiten nagestreefd.
In deze rapportage wordt het onderzoek van DTNP getoetst aan de ladder.
De ladder kent drie treden die achter elkaar worden doorlopen. In de bovenstaande figuur is de
relatie tussen de treden en de thema’s weergegeven. Met dit onderzoek doorloopt de gemeente
vanuit het oogpunt van detailhandel de ladder. Concreet moet aangetoond worden dat de nieuwe
ontwikkeling voorziet in:
     • een actuele regionale behoefte gelet op het bestaande aanbod:
         o het voorkomen van winkelleegstand (ontwrichte structuur)
     • de beschikbaarheid van andere panden in de regio (Heerde).
Seinpost beoordeelt of er voldaan is aan de methodiek van de ladder, maar doet zelf nu geen
behoefteonderzoek. Bij deze check worden ervaringen ingebracht die wij zelf hebben opgedaan in
de proceduregang naar de Raad van State (aangevuld met uitspraken in andere, vergelijkbare
situaties). Eventuele lacunes worden benoemd opdat de gemeente deze kan verhelpen.
Bij het onderzoek naar de regionale   behoefte dient gekeken te zijn naar:
  Thema                                Onderdeel onderzoek DTNP?         Voldoende beoordeeld?
  Reikwijdte (regio-bepaling)          Ja, hele gemeente                 Niet specifiek toerisme
  Bevolkingsontwikkeling               Ja, provinciale gegevens 2012 Ja
  Huidige bestedingen                  Ja, lokaal berekend               Ja
  Huidige aanbodsituatie               Ja                                Prijsvechters ontbreken (?)
  Behoefteberekening                   Ja                                (te) Hoge omzetprestatie
  Conclusie behoefteberekening         Ja                                Ja, ook effecten
  Potentiele planologische ruimte      Nee                               Daarom nu voorbereidingsbesluit
  Leegstand (alternatieve locaties)    Nee                               Is nodig i.v.m. onderbouwing
  Ontwrichting (vanuit consument)      Nee                               Kans hierop is klein
  Verplaatsing supermarkt              Nee                               Situatie bestaande locatie (?)
Het onderzoek dat door DTNP is verricht, geeft voldoende inzicht in beleidsmatige keuze t.a.v. de
toevoeging van een bestaande supermarkt, alhoewel het wat betreft de toetsing aan de ladder niet
compleet is, immers:
     ·   er is geen inventarisatie van de huidige leegstand;
                                                    2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>     ·  er is wel een analyse naar effecten maar niet naar een eventuele ontwrichting (ook kernen
        buiten Heerde);
     ·  er is geen analyse van momenteel al aanwezige planologische ruimte, die is er wel degelijk
        zoals ook blijkt uit de noodzaak om een voorbereidingsbesluit te nemen;
     ·  er is geen analyse over de locatie gemeentewerf (die was destijds overigens nog niet
        bekend);
     ·  er is formeel ook een analyse nodig is t.a.v. alternatieve gebruiksmogelijkheden mocht de
        beoogde planvorming mislukken.
Concurrentieoverwegingen mogen geen enkele rol spelen in de onderbouwing (ook al vanwege de
Dienstenrichtlijn). Bovendien blijkt uit uitspraken van de Raad van State dat een ontwrichte
structuur op basis van alleen de komst van een (nieuwe) supermarkt zich eigenlijk niet of
nauwelijks kan voordoen in de gemiddelde Nederlandse situatie.
Mocht er een planinitiatief komen vanuit de markt, dan is alsnog een complete analyse volgens de
Ladder voor duurzame verstedelijking noodzakelijk. Dit geldt ook bij verplaatsing van een
supermarkt.
     2. Centrumvisie Heerde 2.0 (relatie tot de supermarkten als bronpunten)
In maart 2014 is de “Centrumvisie 2.0” vastgesteld door de gemeenteraad van Heerde. De visie
bouwt voort op het beleid uit 2006, maar is ook bedoeld als aanscherping en herijking. Met de visie
wil de gemeente bereiken dat er nieuwe (economische) impulsen komen voor versterking van het
centrum en inspiratie wordt geboden aan verbetering van de ruimtelijke kwaliteiten. De nieuwe
visie geeft aan dat op basis van een duidelijke ambitie keuzes moeten worden gemaakt. Een van
de keuzes is dat het centrum levendig en compact moet zijn. Het centrale dorpsplein vormt hierbij
het hart. Daarnaast dienen er markante entrees te zijn met een groen karakter en bebouwing met
een hoge ruimtelijke kwaliteit. Concreet heeft men wat
betreft de entrees de volgende locaties voor ogen: de           Centrumambitie
groene Brink, het plein voor het raadhuis en de                 In 2025 is het centrumgebied van
bomengroep halverwege de Bonenburgerlaan. Er staat              Heerde een comfortabel en
daarom: “Het compacte centrumgebied is afgebakend tot           herkenbaar winkelgebied met een
de Dorpsstraat (tussen de Brink en het raadhuis) en het         prettig ondernemersklimaat. Een
noordelijk deel van de Bonenburgerlaan (vanaf de                centrum waar bewoners naar toe
huisnummers 29 en 28).”                                         gaan voor hun dagelijkse
                                                                boodschappen maar ook dé plek
Als één van de spelregels staat aangeduid:                      waar bewoners én bezoekers graag
“Grootschalige parkeerlocaties bevinden zich buiten             willen zijn. Het is een dorpshart
het compacte centrumgebied en zijn:                             waar regelmatig wat te beleven valt
     ·   goed bereikbaar voor autoverkeer;                      met een aangename en eigen
     ·   via een aantrekkelijke, korte route verbonden          Heerdese sfeer.
        met het compacte centrum.”
Vaak zijn grote parkeerlocaties in een dorpscentrum te vinden bij supermarkten. Dit zijn immers
locaties waar wekelijks ca. 10.000 bezoeken worden afgelegd. In Heerde is dit volgens het
centrumplan slechts gedeeltelijk aanwezig bij de PLUS.
Om het compacte centrumgebied te versterken staat er de volgende spelregel: “Nieuwvestiging of
uitbreiding van winkels in het compacte centrumgebied wordt aangemoedigd. Hierbij is eventueel
ook functieverandering van de hier aanwezige woningen mogelijk (mits er geen geschikte,
leegstaande winkelruimte beschikbaar is).” De locatie van de gemeentewerf wordt concreet
genoemd: “De voormalige gemeentewerf biedt ruimte voor een parkeerlocatie ten behoeve van het
compacte centrum.“ Zij zou daarmee (gelegen in het groene overloopgebied) ook een verbinding
moeten bieden met het MFA Heerde-Oost dat gelegen is aan de van Meurslaan.
                                                   3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Over de gebiedsdelen (direct) buiten het compacte centrumgebied geeft de visie wat betreft de
beoogde functionele structuur aan:
     ·   dat deze straten hoofdzakelijk een woonfunctie hebben (maar dat andere niet-
         centrumfuncties welkom zijn),
     ·   dat nieuwvestiging of uitbreiding van winkels er wordt ontmoedigd voor zover het winkels
         betreft die ook in het centrum passen, en
     ·   dat functieverandering voor bestaande winkelpanden wordt aangemoedigd.
Wat betreft de momenteel aanwezige supermarkten in het centrum van Heerde (zie onderstaande
kaart) constateren wij dat deze alle buiten het beoogde compacte centrum liggen. De locatie van
PLUS ligt nog het meest dichtbij. De parkeerplaats wordt als bronpunt meegenomen, zie de kaart
uit de visie op pagina 14. De supermarkt van Jumbo ligt aan de andere kant van de Stationsstraat
op ca. 350 m afstand van de entree van het compacte centrum. De supermarkt van Aldi bevindt
zich aan de Zwolseweg op ongeveer 200 m afstand van de entree van het compacte centrum aan
de Dorpsstraat.
  Spreiding supermarkten en potentiële ontwikkellocaties Heerde
        Bron: www.opentot.nl
                 Potentiële ontwikkellocatie Soerelseweg
                 Potentiele ontwikkellocatie Gemeentewerf
                 Entree compact centrum Heerde
                 Centrumgebied
Hieruit kan geconcludeerd worden t.a.v. de bestaande centrumstructuur in relatie tot de ligging
van de belangrijkste (economische) trekkers, dat deze nauwelijks of geen aantrekkende werking
hebben op het compacte centrum. Ze functioneren alle eigenlijk solitair.
Van de twee opties voor een nieuwe supermarktlocatie, ligt die van de gemeentewerf geografisch
gezien duidelijk het meest dichtbij het compacte centrumgebied. De locatie wordt echter in de
                                                   4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Centrumvisie Heerde 2.0 niet als ontwikkelingslocatie voor een sterke economische functie als die
van een supermarkt, genoemd. De andere optionele locatie aan de Soerelseweg ligt nabij de
vestiging van de bestaande Jumbo, maar wel dichterbij de entrees van het centrumgebied aan de
andere zijde van de Stationsstraat en de zijde van de Dorpsstraat.
     3. Beoordeling van de (optionele) supermarktlocaties
Mede op basis van een locatiebezoek zijn de bestaande supermarktlocaties en de optionele
supermarktlocaties beoordeeld. Het uitgangspunt hierbij is dat er geen extra supermarkt bij komt
zodat er drie supermarktlocaties blijven (verplaatsing). Supermarktlocaties zijn in de visie van
Seinpost belangrijke bronpunten voor dorpscentra als dat van Heerde. Voor een uitleg hierover
verwijzen wij naar bijlage 2.
In de matrix op pagina 6 staat een overzicht van de beoordeling die Seinpost heeft gemaakt op
basis van veldwerk in Heerde. Wat betreft de dag (27 juli) is een kanttekening te maken dat deze
viel in de vakantieperiode. Maar voor het druktebeeld van supermarkten t.o.v. elkaar maakt dit
geen verschil. In bijlage 4 is een fotorapportage, voorzien van bijschriften.
Wij lopen in het kort de bevindingen op basis van de matrix door:
Ligging
De ligging van de bestaande supermarkten is tamelijk ideaal verdeeld over (de aanloopdelen van)
het centrumgebied van Heerde. Aangezien het centrum vrij centraal ligt in de kern Heerde worden
alle woongebieden zo goed bediend. Wat betreft de ligging t.o.v. recreatief-toeristische
verblijfvoorzieningen is er een klein onderscheid in de drie bestaande locaties. Aldi ligt iets minder
gunstig, omdat de meeste van deze verblijfsvoorzieningen juist goed bereikbaar zijn via de
doorgaande routes Eperweg (zuidwestzijde) en de Kemperweg (noordoostzijde).
Voor wat betreft de twee optionele supermarktlocaties is die aan de Soerelseweg duidelijk het
minst gunstig voor de eigen inwoners omdat dan de spreiding onevenwichtiger wordt (twee
supermarkten dicht bijeen). De zo ontstane twee supermarktlocaties liggen echter ook zodanig dat
combinatiebezoek bij het doen van boodschappen met het op één locatie stallen van de auto niet
echt voor de hand ligt. Voor toeristen is de locatie van de gemeentewerf het minst goed
bereikbaar.
Bereikbaarheid en parkeren
Wat betreft de verkeersuitgangspunten scoort de Jumbo het meest gunstig. Bij de PLUS is de
autotoegankelijkheid niet (helemaal) optimaal voor het autoverkeer (relatief smalle Brandstraat en
aansluiting op Dorpsstraat). Beide full-service supermarkten hebben veel fietsenstalling, het meest
comfortabel (overdekt) bij de Jumbo. De Aldi scoort hierbij iets slechter (nauwe doorgang naar
parkeren. Bovendien is uit één richting voor autoverkeer de Veerstraat niet toegankelijk. Bij de Aldi
zijn weinig stallingplaatsen voor fietsen (maar een discounter heeft relatief meer autoklanten). Het
aantal parkeerplaatsen voor auto’s is voor een supermarkt tamelijk laag, zeker voor een
discounter.
De locatie van de optionele supermarktlocatie Soerelseweg scoort over het algemeen voor wat
betreft bereikbaarheid en parkeren goed, zij het dat de route langs de Soerelseweg zelf
eenrichtingverkeer is. Bij de optionele supermarktlocatie gemeentewerf ligt dit anders. Deze scoort
matig tot slecht op toegankelijkheid. De toegang van het terrein is nu erg nauw. Forse fysieke
ingrepen zijn nodig om dit te verbeteren, maar zullen (wellicht) het groene karakter van het gebied
negatief beïnvloeden. Een toegang vanuit de andere zijde (via het MFA) zou uitkomst kunnen
bieden.
                                                   5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                     Jumbo                            PLUS            locatie     locatie
                                                     Stationsstraat   Aldi Zwolseweg  Brandstraat     Soerelseweg Gemeentewerf
Supermarkgids (metrage):                                        1.012             750           1.400 n.v.t.      n.v.t.
ligging in
verzorgingsgebied        inwoners (spreiding)
                         toeristen
verkeersbewegingen       in relatie tot toegang
ontsluiting              gemotoriseerd
                         langzaam
parkeren                 gemotoriseerd
                         langzaam
presentatie                                                                                           n.v.t.      n.v.t.
stedenbouwkundig         algemeen beeld
                         beschikbare ruimte
                         bevoorraden
                         dode wanden
ruimtelijke relatie      zicht
                         loopafstand
economische effecten     concurrentie                n.v.t.           n.v.t.          n.v.t.
                         publiekstrekker/druktebeeld
                         versterken aanbod
                         verdringing                 n.v.t.           n.v.t.          n.v.t.
leefbaarheid             overlast geluid bewoners
                         overlast congestie bewoners
                         goed
                         redelijk
                         gemiddeld
                         matig
                         slecht
                                                                         6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Een andere ontsluitingsmogelijkheid zou kunnen ontstaan door het slopen van enige bebouwing
langs de Kerkstraat, maar dit is eigenlijk een (smalle) woonstraat. De locatie van de gemeentewerf
ligt dus als het ware ingeklemd. In de gedachte van het centrumplan was hier (ook)
parkeergelegenheid gedacht. Op zich zou dat kunnen (langs het raadhuis), maar indien zich hier
ook een supermarkt vestigt, wordt voor deze voor het parkeren veel intensiever gebruikt (ca.
10.000 betalende bezoekers per week). Er is dan bovendien ook bevoorradend verkeer door
vrachtwagens met opleggers.
Presentatie, stedenbouwkundige inpassing en ruimtelijke relaties
Opvallend is dat alle supermarkten zich met (lelijke) dode wanden presenteren aan de voorzijde
langs de ontsluitende routes. Aan die zijde ligt ook de bevoorrading, die dus goed is georganiseerd
(en gescheiden van het parkeren). Op zich zien al deze gebouwen er netjes (maar gedateerd) uit.
De beschikbare ruimte in m² wvo is bij Aldi te klein. Er lijkt wel uitbreidingsruimte te zijn langs de
Veerstraat. De omvang van Jumbo is op zich in orde, maar kleiner dan PLUS. Het totale beeld bij
PLUS wordt enigszins negatief beïnvloed door de rommelige achterzijde (entree supermarkt). Ook
bij Aldi is het beeld rommelig aan de zijde van het voor gemotoriseerd verkeer afgesloten deel aan
de Veerstraat.
Wat betreft de twee optionele supermarktlocaties is die aan de Soerelseweg redelijk goed
inpasbaar. Wel is omvang van de locatie hier waarschijnlijk niet helemaal voldoende. Wij gaan er
daarbij vanuit dat minimaal ca. 3000 m² oppervlak nodig is om een winkelpand te bouwen (ca.
1500 m² BVO) en een parkeerterrein aan te leggen (vuistregel ongeveer hetzelfde oppervlak als de
omvang van het gebouw). Het gebouw zou bij voorkeur zodanig ontwikkeld moeten worden dat
dode wanden zoveel mogelijk worden voorkomen (voorzijde naar kruispunt Soerelseweg-
Stationsstraat).
De locatie van de gemeentewerf biedt voldoende ruimte, doch is lastig te ontwikkelen. Er is al snel
sprake van een verscholen ligging. Ook de inpassing van het bevoorraden is moeilijk. Wel kunnen
dode wanden kunnen voorkomen, bijvoorbeeld door de integratie te zoeken met bestaande
winkelpanden aan de Dorpsstraat.
Ruimtelijk-economische relatie en economische effecten
Wat betreft druktebeeld kan gesteld worden dat de PLUS marktleider is doch dat Jumbo
ook goed functioneert. De indruk is dat Aldi wat minder presteert.
De bestaande drie supermarkten hebben alle weinig relatie met het functioneren van de overige
winkels en bedrijven in het centrum. Ze functioneren min of meer solitair, voor twee van de drie
supermarkten is er een veel te grote loopafstand (Seinpost hanteert voor dit soort dorpen
maximale loopafstanden van ca. 250 meter tussen de ene zijde van het centrum en de andere).
Bovendien is er nergens een zichtrelatie.
Gesteld kan worden dat alle drie de supermarkten onvoldoende of slecht het totale aanbod in het
centrum ondersteunen, met name door het ontbreken van het combinatiebezoek tussen
supermarkten en overige dagelijkse winkels (verswinkels en drogisterijen). Slechts twee slijterijen
kunnen van de nabijheid van een supermarkt enigszins profiteren. Bij voorkeur dienen
loopafstanden tussen supermarkten en andere dagelijkse winkels minder dan 50 meter te zijn
(inclusief een goede zichtlijn).
De ontwikkellocaties scoren op dit aspect verschillend van elkaar. De locatie van de gemeentewerf
scoort over het algemeen goed, slechts de zichtrelatie is onvoldoende (misschien dat hier nog
verbetering is aan te brengen door een relatie door of langs een van de aanpalende panden langs
de Dorpsstraat te leggen). De optie aan de Soerelseweg is enigszins vergelijkbaar met die van de
huidige Jumbo en scoort daarmee onvoldoende.
                                                   7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Mocht het zo zijn dat de Aldi naar deze locatie verplaatst, dan kan gesteld worden dat de ene
slecht liggende locatie i.v.m. een compact centrum wordt ingewisseld voor de andere (daarom is
dit in de matrix met “gemiddeld” aangeduid). Dan moet overigens wel de bestemming van het
huidige pand van Aldi worden verwijderd, omdat er anders een extra locatie bijkomt die het
functioneren van het centrum verder verzwakt.
Leefbaarheid bewoners
De bestaande locaties van supermarkten scoren alle redelijk tot goed wat betreft mogelijke
overlast van geluid en/of congestie. Dat heeft vooral te maken met de ligging aan ontsluitende
routes en het (grotendeels) ontbreken van directe bewoning in de directe omgeving.
Voor de optionele supermarktlocatie Soerelseweg geldt in feite hetzelfde als voor de bestaande
supermarktlocaties. Er is hier nauwelijks een vorm van overlast te verwachten.
Bij de optionele supermarktlocatie gemeentewerf hangt de score af van de precieze inpassing.
Geluidsoverlast zou vooral kunnen ontstaan in de richting van de Kerkstraat. Maar er zijn goede
mogelijkheden om geluidoverlast te vermijden. Goede ervaringen zijn opgedaan in de grotere
steden (denk bijvoorbeeld aan inpandig bevoorraden, een geschikte locatie van de
winkelwagentjes, specifieke vloeren, klimaatneutraal werken dus geen afzuigapparatuur etc. etc.).
Er is kans op congestie als de ontsluiting niet goed wordt geregeld. De minste kans op congestie
ontstaat als de verkeersontsluiting (niet de functionele relatie) wordt georganiseerd in de richting
van het MFA. De ontsluiting langs het raadhuis oogt erg smal en komt vanaf de gemeentewerf
gezien uit op een parkeerterrein alvorens men de Dorpsstraat op kan rijden. Voor bewoners is dat
overigens niet zo’n probleem want die maken van deze doorgang geen gebruik, voor de consument
is dat wel lastig. Waarschijnlijk wordt het een hele klus al het (forse) groen hier te handhaven bij
inpassing van een supermarkt inclusief een parkeerterrein (met minimaal ca. 65 parkeerplaatsen).
Voor de leefbaarheid is het groen van belang (en dat staat daarom ook verwoord in het
centrumplan). Er dient een uiterste inspanning te worden gedaan een optimale oplossing te creëren
die zowel recht doet aan de groenfunctie als het leggen van een goede functionele relatie tussen de
gemeentewerf en de overige centrumfuncties. In dit deel van de Dorpsstraat zijn verschillende
dagelijkse winkels te vinden (bakker, groentewinkel, slager, de Stadsdrogist en verswinkel Puur
Holland) die baat kunnen hebben bij de komst van een trekker in de vorm van een supermarkt.
     4. Conclusie en advies
Met de Centrumvisie Heerde 2.0 wil de gemeente Heerde een compact centrum te bewerkstelligen
dat een comfortabel en herkenbaar winkelgebied in zich heeft. In dit kader heeft Seinpost kritisch
gekeken naar de bestaande supermarktstructuur en de mogelijkheden die zouden kunnen ontstaan
als een van de twee voorliggende opties voor een nieuwe supermarktlocatie (in de plaats van een
van de bestaande) wordt benut. Het betreft hierbij concreet de locatie Soerelseweg/Stationsstraat
en de locatie van de (voormalige) gemeentewerf.
Supermarkten zijn voor het functioneren van een dorpscentrum van essentieel belang. Wij hebben
hieraan daarom een speciale bijlage in deze rapportage gewijd. Wij hebben geconstateerd dat de
bestaande situatie zeker niet optimaal is als wij de locaties en (stedenbouwkundige) inpassing van
de supermarkten in ogenschouw nemen. Dit heeft een negatieve invloed op het totale functioneren
van het centrum. Er is immers te weinig synergie mogelijk. De centrumvisie zegt hier niets over.
Wij hebben in een matrix (vorige onderdeel adviesrapportage) een beoordeling op allerlei aspecten
gegeven voor zowel de bestaande supermarktlocaties als de twee optionele. Niet alle aspecten
wegen even zwaar bij het maken van keuzes. Wel zijn ze alle nodig om een zo goed mogelijk plan
te krijgen. Zwakke punten in een gekozen oplossing moeten worden erkend en kunnen wellicht
worden aangepakt. Zo ontstaat transparantie. Seinpost kiest primair in een centrum voor de
                                                   8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>economische invalshoek. Een centrum draait immers op bedrijvigheid en activiteiten. Onze keuze
moet dus gezien worden vanuit de kans op versterking van een centrumgebied.
Als het beoordelen van de beide opties door ons wordt gedaan op basis van een het uitgangspunt
van een compact centrum waarbij de trekkracht van supermarkten zo optimaal mogelijk wordt
benut, dan verdient de locatie van de gemeentewerf hierbij de sterke voorkeur. De locatie biedt
mogelijkheden als deze in samenhang met omliggende percelen en panden wordt ontwikkeld. Dit
om de synergie met de overige winkels (en andere centrumfuncties) te versterken. Maar het is
daarmee ook een erg lastige oplossing. Het toevoegen van een grootschalige functie in een
dorpshart met hoge kwaliteiten (panden, groen, fijnmazigheid etc.) vraagt veel van de partijen die
het tot een gedragen plan en uiteindelijke uitvoering moeten brengen. Vormen van overlast
moeten worden voorkomen, zeker naar direct omwonenden. Het gaat hierbij behalve om een
inhoudelijke allesomvattende afweging ook om een zorgvuldig planproces met goede
communicatie. Op het ontbreken van goede communicatie zijn al veel centrumplannen gevallen.
Vanuit het oogpunt van alleen de supermarkten zelf, ligt de afweging anders. De locatie aan de
Soerelseweg is goed ontsloten en kan relatief eenvoudig worden ontwikkeld. Waarschijnlijk is er
voldoende ruimte te creëren om een ruim parkeerterrein te realiseren en het bevoorradend verkeer
goed af te wikkelen. Daarom zal vanuit deze invalshoek deze optie prevaleren. Mocht voor deze
locatie worden gekozen, dan adviseren wij vooral te letten op een mooie beeldkwaliteit (het
voorkomen van dichte of dicht beplakte wanden). Om zichtlijnen te krijgen met de aanwezige
bedrijvigheid langs de Stationsstraat (naar bijvoorbeeld de bakker) dient dit aspect in de
uitwerking zorgvuldig te worden meegenomen. De spreiding van supermarkten over de
uitloopgebieden van het centrum van Heerde wordt door deze oplossing minder evenwichtig, doch
de synergie met het centrum lijdt er niet echt onder, die is en blijft laag. En omdat de ruimtelijke
inpassing nog moet gebeuren, kan er een kwalitatief betere oplossing ontstaan dan in de
bestaande situatie het geval is (lelijke wanden, matige relatie met het parkeren, onvoldoende
parkeren, te weinig en oncomfortabele fietsenstalling, etc.).
Omdat de afweging primair in het algemeen belang (compact centrum) dient plaats te vinden,
adviseren wij de gemeente in te zetten op de locatie van de gemeentewerf.
DTNP geeft aan dat er geen distributieve behoefte kan worden aangetoond voor een vierde
supermarkt. De overige winkels zouden er bovendien economisch onder te lijden krijgen. Hoewel
dit nog niet hoeft te betekenen dat er op basis van de Ladder voor duurzame verstedelijking geen
medewerking kan worden verleend, heeft de gemeente dit (geen vierde supermarkt) wel als
beleidsuitgangspunt overgenomen uit het advies van DTNP. Dat betekent dat een verplaatsing van
één van de bestaande supermarkten aan de orde moet zijn om de planvorming t.a.v. één van de
beide opties ook daadwerkelijk in gang te zetten. Er ligt een initiatief om Aldi te verplaatsen naar
de locatie aan de Soerelseweg. Aldi wil zich graag vestigen aan of in de buurt van
ontsluitingsroutes. Dat heeft mede te maken met het gegeven dat er relatief veel autoverkeer is bij
een discounter als Aldi (bulkaankopen). De locatie van de gemeentewerf ligt waarschijnlijk voor
Aldi minder voor de hand, vooral vanwege de bereikbaarheid. Deze locatie leent zich meer voor
een full-service supermarkt.
Tot slot zal bij verplaatsen van een supermarkt, zoals wij al eerder hebben aangegeven in deze
rapportage, sprake moeten zijn van ontmanteling van de bestaande locatie. In ieder geval zal de
bestemming supermarkt eraf moeten worden gehaald. Private partijen dienen zich hieraan vooraf
te committeren.
Waalwijk, 20 augustus 2015
Mathieu Vaessen
Seinpost Adviesbureau BV
                                                  9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Bijlage 1. Trends in de detailhandel
Algemene detailhandelsontwikkelingen (februari 2015)
·     Prijsbewuste consument: de consument wordt steeds
      prijsbewuster door de recessie en doordat er meer
      informatie is over de keuzemogelijkheden. Dit kan zijn
      via advertenties, internet zoals bij webshops, reviews of
      via de sociale media, of gewoon door zelf bij
      verschillende winkels de prijzen te vergelijken. Het
      gevolg hiervan is prijsdruk. Hierdoor worden de
      winstmarges lager en dient de omzet dus te stijgen om
      eenzelfde resultaat te boeken.
·     Einde aan stagnatie in detailhandel: de consumptie van huishoudens is in 2011 en 2012 met -
      2,5% gedaald ten opzichte van 2010, in 2013 met -1,5% en in 2014 blijft die ongeveer gelijk.
      De Nederlandse detailhandel is tot en met 2013 gekrompen. Na een daling van 2,5 procent in
      2012 ten opzichte van 2011 is de omzet in 2013 met 2,1 procent achteruit gegaan. In 2014 is
      de omzet met 0,5% gegroeid (bron: CBS, 16 februari 2015). De omzet is volgens het CBS, na
      jaren van daling, in 2014 met 0,5 procent toegenomen. Vooral het vierde kwartaal, met in
      december een omzetstijging van bijna 3 procent, draagt hieraan bij. De verwachting is dat die
      omzet in 2015 blijft (voorzichtig) groeien. Vooral winkels in consumentenelektronica, doe-het-
      zelfzaken en drogisterijen laten volgens het CBS weer groei zien.
·     Economische situatie: belangrijkste verklaring voor detailhandelsontwikkeling is de
      terughoudendheid bij consumenten vanwege de economische situatie. De economie vertoont
      nu weer een groei end e voorspellingen zijn gunstig maar de koopkracht blijft nog onder druk
      staan en de werkloosheid loopt nog niet terug. Hoewel met name de non-foodbranche dat
      merkt, is ook de volumegroei in supermarkten beperkt.
·     Vergrijzing: vrijwel zonder uitzondering zijn de regio’s met een hoge leegstand ook de regio’s
      die al sterk zijn vergrijsd en waar het inwonertal terugloopt. Uit onderzoek van het NIBUD
      blijken 65-plussers per maand circa 30% minder uit te geven aan onder andere kleding,
      voeding, persoonlijke verzorging dan personen jonger dan 65 jaar. Vergrijzing zorgt dus
      daadwerkelijk voor teruglopende detailhandelsbestedingen in een regio.
·     Winkeltrouw: een ander aspect van de houding van de consument is dat de winkeltrouw
      afneemt. De consument is steeds minder vast en vasthoudend in de keuze van de winkel.
      Mensen bezoeken meer formules. Men wisselt op basis van prijs, aanbiedingen, assortiment,
      sfeer en beleving in de winkelomgeving et cetera. Dit uit zich in afnemende bindingen en
      (logischerwijs) stijgende af- en toevloeiingen. Onderzoek van Seinpost (2010) bevestigde dit
      beeld1 al. Ook de koopstromenonderzoek Oost Nederland en Randstad laten dit beeld zien.
      Verder is dit ook op de maken uit de koopstromen-monitor van de Rabobank die is gebaseerd
      op de (daadwerkelijke) pinbestedingen.
·     Branchevervaging: winkels verkopen steeds meer branchevreemd aanbod: supermarkten
      verkopen computers en huishoudelijke artikelen, bouwmarkten verkopen (tuin)meubels,
      drogisterijen worden meer warenhuizen et cetera. Een goed voorbeeld van een winkel die
      nauwelijks meer in een branche is in te delen, is Action. Slechts 35% van het aanbod is vast,
      de overige 65% bestaat uit wisselend aanbod. Een verdergaande vorm van branchevervaging
      bestaat uit (nieuwe) combinaties van detailhandel, diensten-ambacht en/of horeca in één
1
  Het betreft een actualisatie van het koopstromenonderzoek van E.J. Bolt, ‘Winkelvoorzieningen op waarde geschat’, 2003
                                                             10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>  ruimte, waaronder de shop-in-shop-concepten. In dit beeld past ook het zogenaamde cross-
  market waarbij dienstverlening, verkoop en ontmoeten op basis van een netwerkontwikkeling
  wordt gecombineerd, opdat wisselend aantrekkelijk aanbod voor de consument ontstaat.
· Minder zelfstandige retail-ondernemers: vergrijzing van het ondernemersbestand zonder
  bedrijfsopvolging leidt er toe dat steeds meer zelfstandige ondernemers stoppen. Zelfstandige
  winkeliers krijgen het steeds moeilijker hun positie te verdedigen, onder andere vanwege de
  beperkte investeringsmogelijkheden in vergelijking met winkelketens. Tegenover deze
  ontwikkeling staat de groei van het totaal aantal zelfstandigen. Soms is dat min of meer
  gedwongen (bouw) maar er zijn ook steeds meer mensen die bewust voor het
  ondernemerschap kiezen (bijvoorbeeld bij creatieve en zakelijke bedrijvigheid). Een (beperkt)
  deel van deze groep kan (bij voldoende groei) ook onderdeel gaan uitmaken van de
  winkelgebieden.
· Knooppunten: de winkelvoorzieningen op de verkeersknooppunten worden steeds verder
  uitgebreid. Denk bijvoorbeeld aan de ontwikkeling van winkels op NS-stations, vliegvelden, in
  ziekenhuizen, bij kantoor- en onderwijslocaties e.d. Het gaat om specifieke behoeften op die
  plek en dat tijdstip en passend bij de doelgroep.
· Schaalvergroting: de consument wil een ruim aanbod waarbij het mogelijk is om te
  vergelijken. Het gevolg hiervan is dat de winkelvoorzieningen in Nederland (bijvoorbeeld
  supermarkten) steeds meer producten aanbieden, waardoor de schaal van winkels toeneemt.
  De uitstraling van de winkel en de presentatie van producten wordt belangrijker. Ook dit
  vraagt meer ruimte. Tot slot vragen e-commerce en multichannel-strategieën om meer ruimte
  voor bijvoorbeeld ophaalpunten en voorraad (bron: CBRE). Maar het kan ook tot
  schaalverkleining leiden als een deel van het assortiment online aangeboden wordt vanuit de
  winkel.
· Figuur 3.1: Landelijke ontwikkeling aantal supermarkten naar grootteklasse
     Bron: Deloitte, 2013
· Superspecialisatie: een ten opzichte van branchevervaging tegenovergestelde trend.
  Supergespecialiseerde winkels verkopen slechts één product(groep). Deze winkels worden
  ‘monowinkels’ genoemd en zijn met name in de grote steden te vinden. Door internetverkoop
  en –marketing weten zij een groot publiek te trekken.
                                               11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>·     Webwinkels: in 2014 is het internetaandeel in de Nederlandse detailhandel gestegen naar
      ongeveer € 6,0 miljard (bron: HBD en Thuiswinkel.org, CBS februari 2015), dit is ongeveer
      10% meer dan in 2013. Het internetaandeel varieert sterk per branche, maar neemt in vrijwel
      alle branches toe. In de non-food ligt het marktaandeel op circa 10%, in de food op 1 tot
      maximaal 2%. Fysiek en online verkoop gaan volledig integreren. In sectoren waar het fysieke
      product door technologische ontwikkelingen volledig verdwijnt, zullen winkels verdwijnen of
      hun functie zien verschuiven naar persoonlijke service, afhaal en beleving.
   Bron: HBD en Thuiswinkel.org. Winkelgebied van de toekomst 2014. HBD 2013, CBS 2014/2015
·     Toegevoegde waarde winkelgebieden: Voor winkelgebieden geldt dat zij steeds meer zullen
      moeten bieden om bezoekers te blijven trekken. Het draait allemaal om het zoeken naar
      toegevoegde waarde voor de consument. De consument verwacht keuze, kwaliteit en
      beleving. Men wil ‘value for money’ en is kritisch bij de keuze van een winkelgebied.
·     Verruiming winkeltijden: vanwege veranderende consumentenwensen neemt de druk op
      verruiming van openingstijden toe. Veel gemeenten kennen een regime van koopzondagen of
      zijn alle zondagen open. Supermarkten realiseren eind 2014 3,35% van hun omzet op
      zondagen (bron: GfK). Dit gaat vooral ten koste van de omzet op vrij- en zaterdagen.
      Supermarkten zijn ook ’s avonds open, en themacentra als woonboulevards en outletcentra
      zijn iedere zondag open. In veel gemeenten speelt een discussie om later open te gaan en
      later te sluiten of de koopavond op te heffen.
Ingezoomd op ontwikkelingen dagelijkse sector
·     Foodsector wijkt af van algemene beeld retail: In
      totaliteit zijn de bestedingen in de food sinds
      2009 met 10% gestegen, de supermarkten
      hebben daarbij groeipercentages laten zien van
      1% tot 3% per jaar. De food-speciaalzaken
      hebben de afgelopen jaren daar echter niet van
      kunnen profiteren, hun omzet is gedaald met in
      totaal 10%.
                                                                              Bron: CBS Statline
·     Toenemende oriëntatie op supermarkt: het marktaandeel van supermarkten in het totale
      food-assortiment is toegenomen. Deze tendens is al vele jaren zichtbaar waarbij food-
      specialisten en bepaalde horecabedrijven omzet(aandeel) verliezen. Het heeft ook te maken
      met de steeds langere openingstijden in de week. Landelijk ligt de oriëntatie inmiddels op
      88%, wat betekent dat van elke bestede euro 88 cent in de supermarkt terechtkomt (en 12
      cent bij speciaalzaken)2. De afgelopen vijf jaar daalde tot en met 2013 het aantal
      groentewinkels met 15%, het aantal slagerijen met 10% en het aantal bakkerijen met 7%.
2
  Bron: HBD en CBS
                                                      12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>  Sommige branches groeien nog wel in de winkelvoorraad, zo is het aantal viswinkels de
  afgelopen vijf jaar met een kwart gestegen.
· Toename omzet en bezoekfrequentie supermarkten: De supermarktomzet stijgt in 2013 met
  2% ten opzichte van een jaar eerder, en in 2014 met 1,7% (bron: CBS, februari 2015). De
  jaaromzet komt daarmee op rond de € 33,5 miljard euro. Doordat de prijzen nauwelijks
  gestegen zijn, komt volgens het CBS de toename van het volume ongeveer op hetzelfde
  niveau uit. ING gaat uit van een groei van 1,85% in 2015 (prognose dec. 2014). De
  bezoekfrequentie bij supermarkten is toegenomen mede ook door het verdwijnen van de
  speciaalzaken (het inkopen van verse producten gebeurt vaker). De primaire supermarkt
  wordt volgens Deloitte (onderzoek 2013) gemiddeld 2 keer per week bezocht. Gemiddeld
  bedraagt de bezoekfrequentie ca. 2,7 per week. Voor de secundaire en tertiaire supermarkt is
  dat 1 keer per week of minder. De omzet per kassabon lag volgens het GfK begin 2015 op
  bijna €22,50.
· Combinatiebezoek van supermarkten: consumenten bezoeken meer formules dan vroeger. Zij
  hebben doorgaans een vaste servicesupermarkt als eerste aankoopplaats, maar bezoeken
  daarnaast afwisselend andere supermarkten.
· Afname aantal versspecialisten, doch een revival: er is een aanzienlijke afname in onder meer
  het aantal versspeciaalzaken. Prijzenoorlogen versterken dit proces, waarbij overigens echt
  onderscheidende specialisten met bijzondere service en assortiment zich redelijk tot goed
  staande kunnen houden. In die zin zie je dat de speciaalzaken zich verder gaan onderscheiden
  van de supermarkten met directe consumptie en afhaalfuncties, catering e.d. en dat
  speciaalzaken elkaar opzoeken in een versconcentratie: dan moet wel sprake zijn van een
  voldoende groot verzorgingsgebied. Het CBS constateert dat in 2014 de omzet van de food-
  speciaalzaken ongeveer gelijk is gebleven, ING gaat voor 2015 uit van een omslag met een
  kleine omzetgroei van 0,8%.
· Opkomst gespecialiseerde supermarkten: de laatste jaren zien we een duidelijke trend met de
  opkomst van biologische/ecologische en allochtone supermarkten die zich steeds verder
  professionaliseren en waar ook schaalvergroting optreedt. Een voorbeeld is Marqt, Bilder en
  De Clercq e.d. Er zijn zelfs supermarkten voor restpartijen, diepvriessupermarkten en andere
  gespecialiseerde vormen maar die ontwikkelen zich nog niet zo gestaag (Poolse supermarkt,
  Aziatische supermarkt etc.).
· Online boodschappen doen
  Jaarlijks voert Flycatcher (in opdracht van Deloitte) het onderzoek Consumententrends in de
  supermarkt uit. In 2013 bleek uit het onderzoek dat de impact van de crisis op het
  consumentengedrag verder toenam. In 2014 laat het onderzoek zien dat er een verdubbeling
  van ‘online shoppers’ is. Bijna 6% van de Nederlandse consumenten bestelt weleens
  boodschappen online, in 2012 was dat 3%. De frequentie van de bestellingen door de online
  shopper is daarnaast met meer dan 70% gestegen, waardoor de online bestedingen sinds
  vorig jaar zijn verdrievoudigd. Dit komt neer op een groei van afhaalpunten in de winkel en
  met pick-up-points en met de bezorgfaciliteiten.
  Hoewel het aantal consumenten dat online bestelt toeneemt en ook de frequentie van deze
  bestellingen een stijgende lijn laat zien, nam de besteding per bestelling in 2014 juist 20% af.
  Zo bestelde de online shopper in 2013 nog voor € 103 aan levensmiddelen per bestelling en is
  dit bedrag in 2014 gedaald tot gemiddeld € 76 per bestelling. Volgens Deloitte: “Het aantal
  supermarktketens dat deze online service aanbiedt, is toegenomen. Zij hanteren lagere of
                                               13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>  geen minimale bestelgrootte. Bestaande aanbieders hebben in navolging hiervan hun
  minimale bestelgrootte ook verlaagd of afgeschaft en dit zorgt voor een gemiddeld lagere
  besteding per bestelling. Ondanks de lagere besteding per bestelling, zijn de totale online
  bestedingen in levensmiddelen verdrievoudigd.”
  Voor 45% van de consumenten is de belangrijkste reden om niet online te kopen, de wens om
  de producten eerst te bekijken of vast te houden. Daarnaast worden de extra verzendkosten
  door 43% van de consumenten als reden genoemd om levensmiddelen niet online te kopen.
  Van de consumenten die nu niet online bestellen, is volgens Deloitte 15% van plan dit wel te
  doen als hun eigen supermarkt deze service gaat aanbieden. Verder is 10% van deze
  consumenten bereid om over te stappen naar een andere supermarkt indien de eigen
  supermarkt deze service niet aanbiedt.
· Overige kanalen
  Een kwart van alle consumenten doet weleens boodschappen in het buitenland, waarbij de
  supermarkten in Duitsland veruit het populairst zijn. Aan deze bezoeken wordt gemiddeld
  € 725 euro per jaar besteed. Dit is ruim 3,5% van alle bestedingen aan levensmiddelen.
  Ook branchevervaging speelt een rol in de volumedruk bij Nederlandse supermarkten.
  Ongeveer 70% van de respondenten koopt weleens levensmiddelen op een andere plek dan in
  de supermarkt, vooral op de markt, bij HEMA en Action. Hogere kwaliteit en betere prijs
  worden vaak als beweegredenen genoemd.
                                              14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Bijlage 2. Het belang van supermarkten in dorps- en stadscentra
Wat is het belang van de dagelijkse winkels en in het bijzonder dat van de supermarkten voor het
goed functioneren van het Heerdese centrum? Waarom moet juist dit soort aanbod op orde zijn?
In de detailhandel wordt onderscheid gemaakt in verschillende typen winkels die direct verband
houden met het (koop)gedrag van de consument. Het doen van de dagelijkse boodschappen is er
een van. De supermarkt is de drager van het totale aanbod aan dagelijkse winkels (levensmiddelen
en persoonlijke verzorging). Deze functie vertaalt zich naar en vanuit economische, relationele en
sociale aspecten.
Economisch
Het omzetaandeel van de dagelijkse sector t.o.v. de totale consumptieve bestedingen gedaan door
huishoudens, is fors: het bedraagt liefst ca. 37% van alle consumptieve bestedingen. Bij de
supermarkt doet de consument het leeuwendeel van die bestedingen. Alleen al de
toonbankbestedingen bij de supermarkten (direct door de consument in de winkel) zijn per inwoner
per jaar: € 1.920,- excl. BTW.
De omzet is bovendien stabiel en fluctueert veel minder dan bij de overige branches. Dit wordt o.a.
aangetoond door de bestedings-ontwikkelingen in de afgelopen tijden van recessie en omzetverlies
aan webwinkels. Deze ontwikkelingen zijn voor een groot deel aan deze (dagelijkse) sector voorbij
gegaan. Supermarkten hebben zelfs hun omzet(aandeel) de afgelopen 10 jaar zien vergroten.
Supermarkten concurreren hevig met elkaar hetgeen geleid heeft tot een uiterst efficiënte
winkelopzet. Dit vertaalt zich in een vloerproductiviteit van landelijk gemiddeld € 8.100,- excl. BTW
per m² wvo per jaar. Een gemiddelde supermarkt (1.200 m² wvo) behaalt daarmee een omzet van
jaarlijks bijna € 10 miljoen excl. BTW.
Door die hoge productiviteit zijn supermarkten gemiddeld genomen de meest aantrekkelijke
winkelbelleggingen die er in Nederland zijn. Dit is natuurlijk mede afhankelijk van de maatvoering
en het voldoen aan de randvoorwaarden (vooral bereikbaarheid en parkeren). Het ontwikkelen van
supermarkten biedt daarom voor gemeenten meestal een handvat om een centrumontwikkeling
van de grond te trekken. Er ontstaat investeringsruimte.
Relationeel
De supermarkt is ook relationeel van groot belang voor het winkelgedrag, zowel naar de
consument als naar overige retailers. Dagelijkse boodschappen gebeuren hoogfrequent. De
consument bezoekt gemiddeld een supermarkt ca. 2,7 keer per week. Deze frequentie loopt
bovendien nog steeds wat op. De full-service wordt hierbij beduidend vaker bezocht dan een
discounter. De spreiding van het bezoek geografisch gezien (bij de woonplaats, de werkplek of een
trafficlocatie) wordt groter. Dat geldt ook voor de verschillende segmenten supermarkten (full-
service, prijsvechter en discount) bijvoorbeeld vanwege aantrekkelijke aanbiedingen. De
consument bezoekt dus bij een compleet aanbod aan supermarkten een centrumgebied minimaal
ca. 3 keer per week.
Dit gebeurt met alle vervoermiddelen waarbij de auto zorgt voor de meeste omzet. Voor de
supermarkt vertaalt zich dat in ca. 10.000 tot 15.000 kassa-aanslagen per week (elke kassa-
aanslag betekent een bezoek door een huishouden aan het betreffende centrumgebied).
Ook andere aanbieders profiteren van dit hoogfrequente bezoek. Indien overige dagelijkse winkels
zoals versspeciaalzaken en drogisterijen op korte (loopafstand) zijn gelegen van de entree van de
supermarkt (maximaal ca. 50m zonder hinderlijke barrières zoals drukke wegen, onaantrekkelijke
looproutes en/of hoogteverschillen), kan het combinatiebezoek oplopen. Recent onderzoek laat
zien dat indien de openingstijden op elkaar aansluiten en wordt voldaan aan de voorwaarden zoals
zojuist omschreven, gemiddeld 65% van de bezoekers van een supermarkt ook een andere winkel
                                                  15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>in een centrum bezoeken. Dus behalve dat deze winkels vanwege een eigen aantrekkelijk aanbod
zelf klanten aantrekken, kunnen ze ook meeliften op de trekkracht van de supermarkt. Er zijn veel
voorbeelden dat door verplaatsing van de versspeciaalzaak naar de directe omgeving van de
supermarkt de omzet met 10 tot 35% toenam.
Ook niet-dagelijkse winkels (en overige consumentgerichte bedrijven) profiteren van de
aanwezigheid van een supermarkt. Dit gebeurt meestal meer indirect. Met de komst van een
volwaardige supermarkt ontstaat een bronpunt in een winkelgebied. Vrijwel altijd is er een forse
(nieuwe) parkeercapaciteit gerealiseerd (planologisch vereist). Door het frequente bezoek aan de
supermarkt en het bijbehorende parkeerterrein blijft de consument verbonden met het centrum. Bij
goede zichtlijnen is ook het overige aanbod te zien en onder bereik.
Bovendien is dat parkeerterrein ook te gebruiken voor een bezoek met andere doeleinden
(shoppen en doelgericht bezoek andere winkels). Zo vormt de supermarktlocatie vaak een
belangrijk bronpunt in het centrum.
Sociaal
Niet onbelangrijk is ook de sociale functie van een supermarkt. Op de eerste plaats is het een
werkplek voor veel mensen, meestal gaat het om ca. in totaal 100 arbeidsplaatsen (maximaal ca.
40 fte). De arbeid is voor alle lagen van de bevolking haalbaar (start carrière). De werkrelatie
draagt daarmee ook bij aan de centrumfunctie als geheel en maakt er ook onderdeel van uit. Er is
ook een ontmoetingsfunctie die bovendien steeds belangrijker wordt getuige het voorkomen van
een koffieplek met tegenwoordig ook een tafel met wat stoelen. Vooral voor ouderen is deze
functie van groot belang en zorgt voor een dagelijks uitje. De sociale functie reikt nog verder: denk
aan de voetbalplaatjes die je bij een supermarkt kunt sparen over een lokale voetbalvereniging. De
supermarkt vervult hiermee dus ook een sociaal-maatschappelijke taak die verbindend werkt en
daarmee onderdeel is van het lokale netwerk. Het helpt de inwoners te binden aan het centrum.
Conclusie
De supermarkten zijn van grote betekenis voor een centrumgebied. Ze zijn de drager van
centrumgebieden van middelbare en kleinere omvang, zoals dat van Heerde, en weerspiegelen
daarmee de sterkte van het centrumgebied. Marktpartijen investeren graag in deze sector, ook de
afgelopen periode van financiële en economische recessie laat dit zien. Het is daarom ook dat veel
gemeenten bezig zijn en blijven met het op orde krijgen van de supermarktstructuur.
                                                  16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Bijlage 3. Toeristisch-recreatieve verblijfvoorzieningen omgeving Heerde
Bungalowparken omgeving Heerde
       Bron: www.google.nl
Ligging campings omgeving Heerde
       Bron: www.google.nl
                                         17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Bijlage 4. Fotorapportage supermarktlocaties Heerde
Jumbo
comfortabel parkeerterrein Jumbo                    gedeeltelijk bedrijventerreinsfeer
zicht op locatie busstation aan Brinklaan           gescheiden fietspad met aangrenzend woningen
Aldi
rommelige zijde en entree aan afgesloten Veerstraat milieustraat en bescheiden fietsenstallingen
dichte straatwand, solitaire ligging
                                                     18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>PLUS
Veel parkeren achterzijde, dode wand met slechts rommelige achterzijde
de opening van de entree
geen zichtlijn door teruglopend front            doorsteek naar centrumgebied
Langeslag (woonstraat) oversteken naar           verkeersafwikkeling via Brandstraat (kans op
centrumgebied                                    congestie)
                                                 19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Optie Soerelseweg/Stationsstraat
relatie via menggebied Stationsstraat naar centrum  ruimte voor herontwikkeling, huidige aanblik is matig
Soerelseweg eenrichtingverkeer, geen zichtrelatie
naar centrumgebied
Optie gemeentewerf
verouderde opstellen met erachter opslag           entreegebied centrum met een aantal verswinkels
groene omgeving raadhuis met parkeerterrein        smalle entree naar gemeentewerf
                                                    20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>