<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Transect-rapport 3015

Heerde, Kommerseweg 8
Gemeente Heerde (GD)

Een Archeologisch Bureauonderzoek (BO) en
Inventariserend Veldonderzoek (IVO), verkennende fase
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                Overijsselhaven 127   T: 030-7620705
                                                                3433 PH Nieuwegein    E: informatie@transect.nl




Colofon
Titel                                       Heerde, Kommerseweg 8. Gemeente Heerde (GD). Een
                                            Archeologisch Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend
                                            Veldonderzoek (IVO), verkennende fase.
Rapportnummer                               Transect-rapport 3015
Auteur                                      A.T.L.E. van Bussel RMA en D.S. Scheeringa MA
Versie                                      Definitieve versie
Datum                                       16-03-2021
Projectnummer                               20070081
Onderzoeksmelding                           4901118100
Opdrachtgever                               Bouwkundig Tekenburo Gerrit Scholten
                                            Veldkampseweg 6b
                                            8181 LN Heerde
Uitvoerder                                  Transect b.v.
                                            Overijsselhaven 127
                                            3433 PH Nieuwegein
Bevoegde overheid                           Gemeente Heerde
Adviseur bevoegde overheid                  Dhr. H.G. Pape-Luijten (Rubicon Erfgoed)
Beheer en plaats documentatie               Transect b.v., Nieuwegein
Toetsing rapport bevoegde overheid          Beoordeeld en goedgekeurd
Omslagafbeelding                            Foto van het plangebied ten tijde van het veldonderzoek op
                                            30 september 2020 (fotograaf: D.S. Scheeringa).




 Autorisatie
 Naam                                 Datum                              Paraaf
 Drs. T. Nales                        16-03-2021
 Senior KNA Prospector




ISSN: 2211-7067

© Transect b.v., Nieuwegein

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie of
op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgevers.

Transect aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de
adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                             Overijsselhaven 127   T: 030-7620705
                                                             3433 PH Nieuwegein    E: informatie@transect.nl




Samenvatting

In opdracht van Bouwkundig Tekenburo Gerrit Scholten b.v. heeft Transect in september-oktober een
archeologisch vooronderzoek uitgevoerd in een plangebied aan de Kommerseweg 8 in Heerde
(gemeente Heerde). Het vooronderzoek bestond hier uit een gecombineerd archeologisch bureau- en
booronderzoek (BO en IVO). De aanleiding voor het onderzoek vormt een bestemmingsplanwijziging
om woningbouw in het plangebied (circa 3100 m2) mogelijk te maken.

Op basis van het bureau- en booronderzoek is vastgesteld dat het plangebied zich landschappelijk
gezien bevindt op de oostrand van het Veluwemassief. Tijdens de laatste ijstijd zijn aan de rand van dit
stuwwallencomplex onder periglaciale omstandigheden sneeuwsmeltwaterafzettingen afgezet. Deze
sneeuwsmeltwaterafzettingen zijn, op grond van de resultaten van de boringen, in het holoceen (de
huidige geologische periode) nooit bedekt geraakt met dekzand. Hierdoor hebben pleistocene
afzettingen tot en met het begin van de 20e eeuw aan het oppervlakte gelegen.

Op grond van de strategische hooggelegen ligging van het plangebied, in de nabijheid van
drinkwaterbronnen, geldt in het plangebied een archeologische verwachting voor de periode Midden-
Paleolithicum tot en met de Vroege-Middeleeuwen: al vanaf het begin van de vorming van het
stuwwallencomplex kan de mens hier gewoond hebben. Door de onbekendheid met archeologische
resten in de directe omgeving van het plangebied – geldt voor deze perioden vooralsnog een
middelhoge verwachting. Voor de periode Late-Middeleeuwen/Nieuwe tijd geldt een lage verwachting
door het ontbreken van bebouwing op historische kaarten tot aan 1900. Vanaf 1935 is in het noorden
van het plangebied bebouwing gerealiseerd. Deze is aanwezig geweest tot en met circa 1955. Deze
bebouwing wordt niet als archeologisch waardevol beschouwd.

Op basis van de boringen zijn binnen het plangebied verschillende verwachtingszones aan te wijzen.
Deze zijn weergegeven op de verwachtingskaart in bijlage 12. Door verstoringen die reiken tot in de B-
horizont, is in de zones rond boringen 2 en 3 (midden) en boring 5 (zuidwesten) de verwachting voor
vondstconcentraties uit de periode Midden-Paleolithicum tot en met het Neolithicum naar laag
bijgesteld. De op de kaart aangegeven zoneringen zijn gebaseerd op de locaties van de boringen
enerzijds, maar anderzijds ook op de locatie van de voormalige (vroeg-20e-eeuwse) bebouwing en op
zoneringen van een mogelijke akker die is weergegeven op een recente luchtfoto. Voor het hele
plangebied blijft op grond van het booronderzoek een middelhoge verwachting gehandhaafd voor een
sporenniveau uit de periode Neolithicum tot en met de Vroege-Middeleeuwen. De middelhoge
verwachting op vuursteenconcentraties is alleen rond boringen 1 en 4 gehandhaafd gebleven.

Advies
In het plangebied wordt een bestemmingsplanwijziging doorgevoerd om woningbouw mogelijk te
maken. De diepte en omvang van de grondwerkzaamheden die met de woningbouw gepaard gaan zijn
ten tijde van onderhavig onderzoek niet exact bekend.

Op basis van het vooronderzoek geldt in het hele plangebied een middelhoge verwachting (zie ook
bijlage 12). Archeologische resten kunnen zich bevinden vanaf een diepte van 45-65 cm -Mv (12,29-
11,96 m +NAP. Aan de hand hiervan wordt geadviseerd een archeologisch vervolgonderzoek uit te
voeren, wanneer dieper wordt ontgraven dan 25 cm -Mv (45 cm -Mv met een buffer van 20 cm). Dit
vervolgonderzoek kan het beste plaatsvinden in de vorm van een archeologisch
proefsleuvenonderzoek (IVO-P). Dit onderzoek heeft als doel om de aan- of afwezigheid van
archeologische resten vast te stellen. Verder wordt bij dit onderzoek zoveel mogelijk de aard,
ouderdom, ruimtelijke spreiding en conserveringstoestand van de archeologische resten vastgesteld.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Aan de hand hiervan kan de bevoegde overheid (gemeente Heerde) een uitspraak doen over behoud
in situ, vervolgonderzoek of vrijgave van het terrein.

Het bovenstaande is een advies. Het is aan de bevoegde overheid, de gemeente Heerde, om op basis
van de resultaten van dit rapport een besluit te nemen over de daadwerkelijke omgang met eventuele
archeologische resten.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Inhoud

1.       Aanleiding .......................................................................................................................... 5

2.       Aard en doel van het archeologisch vooronderzoek ........................................................... 6

3.       Afbakening van het plan- en onderzoeksgebied ................................................................. 7

4.       Planvorming en consequenties toekomstig gebruik............................................................ 9

5.       Beleidskader .................................................................................................................... 10

6.       Landschap, geomorfologie en bodem............................................................................... 11

7.       Archeologische waarden en onderzoeken ........................................................................ 15

8.       Historische situatie, huidig gebruik en bodemverstoringen .............................................. 17

9.       Gespecificeerde archeologische verwachting ................................................................... 23

10.      Resultaten veldonderzoek ................................................................................................ 25

11.      Beantwoording onderzoeksvragen ................................................................................... 28

12.      Conclusies en advies......................................................................................................... 29

13.      Geraadpleegde bronnen .................................................................................................. 30



         Archeologische periode-indeling voor Nederland ............................................................. 32

         Luchtfoto ......................................................................................................................... 33

         Gemeentelijke archeologische beleidskaart ..................................................................... 34

         Geomorfologische kaart ................................................................................................... 36

         Gemeentelijke Archeologische Landschappenkaart .......................................................... 37

         Maaiveldhoogte ............................................................................................................... 39

         Bodemkaart ..................................................................................................................... 40

         Gemeentelijke archeologische verwachtingskaart ............................................................ 41

         Archeologische waarden en onderzoeken ........................................................................ 43

         Boorpuntenkaart .............................................................................................................. 44

         Verwachtingskaart ........................................................................................................... 45

         Advieskaart ...................................................................................................................... 46

         Foto’s van boringen.......................................................................................................... 47

         Boorbeschrijvingen .......................................................................................................... 49




                                                                                                                                              4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>1. Aanleiding

In opdracht van Bouwkundig Tekenburo Gerrit Scholten heeft Transect b.v.1 in september-oktober
2020 een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd in een plangebied aan de Kommerseweg 8 te
Heerde (gemeente Heerde). De aanleiding voor het onderzoek vormt een bestemmingsplanwijziging
om woningbouw in het plangebied (circa 3100 m2) mogelijk te maken. Het archeologisch
vooronderzoek bestaat hier uit een gecombineerd archeologisch bureau- en booronderzoek.

Het archeologisch vooronderzoek is uitgevoerd in overeenstemming met de eisen van de
Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA), versie 4.1 en de ‘Handreiking archeologisch bureau-
en verkennend booronderzoek’ van de gemeente Heerde (Pape-Luijten, 2019).




1
 Transect b.v. voldoet aan de eisen zoals gesteld in de kwaliteitsnorm ‘BRL SIKB 4000’, versie 4.1, en is gecertificeerd door
middel van een procescertificaat. Transect b.v. is certificaathouder van de volgende protocollen: ‘KNA Protocol 4001 Programma
van Eisen’, ‘KNA Protocol 4002 Bureauonderzoek’, ‘Protocol 4003 Inventariserend Veldonderzoek, variant Overig’, ‘Protocol
4003 Inventariserend Veldonderzoek, variant Proefsleuven’ en ‘Protocol 4004 Opgraven’, en staat geregistreerd bij het RCE en
de SIKB.

                                                                                                                            5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>2. Aard en doel van het archeologisch vooronderzoek

Het archeologisch vooronderzoek bestaat in het plangebied aan de IJsseldijk uit een gecombineerd
onderzoek, te weten een archeologisch Bureauonderzoek (BO) en een Inventariserend Veldonderzoek
(IVO), verkennende fase.

Het doel van het archeologisch bureauonderzoek is het specificeren van de archeologische
verwachting. Aan de hand van beschikbare informatie over de archeologie, cultuurhistorie,
geomorfologie, bodemkunde en grondgebruik binnen en rondom het plangebied, wordt de kans
bepaald dat binnen het plangebied archeologische resten kunnen voorkomen. Hiervoor is onder
andere het centraal Archeologisch Informatiesysteem (Archis3) van de Rijksdienst voor het Cultureel
Erfgoed (RCE) geraadpleegd, waarin de Archeologische MonumentenKaart (AMK) en de Indicatieve
Kaart van Archeologische Waarden (IKAW) zijn opgenomen. Aanvullende (cultuur)historische
informatie is verkregen uit divers voorhanden historisch kaartmateriaal. Om inzicht te krijgen in de
opbouw en ontwikkeling van het landschap zijn onder andere de bodemkaart en beschikbaar
geologisch-geomorfologisch kaartmateriaal geraadpleegd. Deze gegevens zijn aangevuld met
relevante informatie uit achtergrondliteratuur en beschikbare informatie. Tevens is contact
opgenomen met de gemeentelijk erfgoedvrijwilliger (D. Haasjes). Ten tijde van het onderzoek
beschikte hij niet over aanvullende informatie met betrekking tot het plangebied. Een overzicht met
alle geraadpleegde bronnen is opgenomen in hoofdstuk 13.

Het doel van het inventariserend veldonderzoek is het toetsen en waar mogelijk bijstellen van de
gespecificeerde archeologische verwachting, door het verzamelen van informatie over de feitelijke
bodemopbouw, het bodemreliëf en de bodemintactheid in het plangebied. Hiermee ontstaat inzicht in
de landschapsvormende processen en landschappelijke eenheden uit het verleden. Op basis hiervan
kan een oordeel worden gegeven over waar, wanneer en in hoeverre het gebied in het verleden
geschikt was voor de mens.. Het inventariserend veldonderzoek is uitgevoerd in de vorm van een
booronderzoek (IVO-O).

Het onderzoek probeert aan de hand van feitelijke informatie antwoord te geven op de volgende
vragen:

1.   Hoe heeft het plangebied oorspronkelijk in het natuurlijk landschap gelegen?

2.   Zijn er binnen de bodemopbouw archeologisch relevante bodemniveaus te onderscheiden en
     hoe diep liggen deze?

3.   In hoeverre zijn de archeologisch relevante bodemniveaus nog intact (verstoring, erosie,
     afdekkend substraat)?

4.   Wat is de archeologische verwachting van het plangebied en in hoeverre is deze te differentiëren
     in laag, middelhoog en hoog?

Het resultaat van het archeologisch vooronderzoek is dit rapport met een conclusie omtrent het risico
dat eventueel aanwezige archeologische waarden in het plangebied worden verstoord als gevolg van
de voorgenomen plannen. Op basis van dit rapport neemt het bevoegd gezag een beslissing in het
kader van de vergunningverlening of planprocedure. Het rapport bevat waar mogelijk gegevens over
de – verwachte – aan- of afwezigheid, aard, omvang, ouderdom, gaafheid, conservering en (relatieve)
kwaliteit van archeologische waarden. Het onderzoek is uitgevoerd conform protocollen 4002
(bureauonderzoek) en 4003 (inventariserend veldonderzoek) van de Kwaliteitsnorm Nederlandse
Archeologie, versie 4.1 (KNA 4.1) en de ‘Handreiking archeologisch bureau- en verkennend
booronderzoek’ van de gemeente Heerde (Pape-Luijten, 2019).



                                                                                                       6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>3. Afbakening van het plan- en onderzoeksgebied

Plaats                             Heerde
Toponiem                           Kommerseweg 8
Gemeente                           Heerde
Provincie                          Gelderland
Kaartblad                          27B
Perceelnummer(s)                   HDE00-A-2215 (deels)
Centrumcoördinaat                  199.012 / 49.016
Oppervlakte                        Circa 3100 m2



Binnen het archeologisch onderzoek is onderscheid gemaakt tussen het plangebied en het
onderzoeksgebied. Het plangebied is het gebied waarbinnen de bodemingrepen worden uitgevoerd.
Het onderzoeksgebied omvat het plangebied en een deel van het direct omringende gebied, in een
straal van circa 500 m, dat bij het onderzoek wordt betrokken om tot een beter inzicht te komen in de
landschappelijke, archeologische en (cultuur)historische situatie in het plangebied.

Het plangebied bevindt zich aan de Kommersedijk 8 te Heerde (gemeente Heerde). De ligging ervan is
weergegeven in figuur 1 en bijlage 2. Het plangebied beslaat een deel van het kadastrale perceel
HDE00 sectie A nummer 2215 en ligt momenteel braak. De begrenzing van het plangebied is
gebaseerd op de begrenzing van de voorgenomen bestemmingsplanwijziging. De totale oppervlakte
van het plangebied bedraagt daarmee ongeveer 3100 m2.




                                                                                                    7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Figuur 1. De ligging van het plangebied op een topografische kaart (bron
kaart: www.opentopo.nl).




                                                                           8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>4. Planvorming en consequenties toekomstig gebruik

Planvorming                         Bestemmingsplanwijziging
Aard bodemverstoringen              Woningbouw
Verstoringsoppervlakte              Circa 220 m2
Verstoringsdiepte                   Onbekend



In het plangebied bestaat het voornemen het bestemmingsplan te wijzigen om woningbouw mogelijk
te maken. Ten tijde van het onderzoek zijn nog geen gegevens beschikbaar over de exacte
werkzaamheden die gepaard gaan met de voorgenomen woningbouw. Wel is een schetsontwerp
gemaakt (zie figuur 2). Uit de tekening en de begeleidende Meerwaardenotitie is af te leiden dat in het
zuidoosten van het plangebied een bouwvlak wordt gerealiseerd met een oppervlakte van maximaal
150 m2 voor de bouw van één woning. Bij de woning wordt een bijgebouw gebouwd en een oprit
aangelegd (bron: Bouwkundig Tekenburo Gerrit Scholten).




  Figuur 2. Voorlopig schetsontwerp ontwikkeling Kommerseweg 8 (bron: Bouwkundig Tekenburo Gerrit
  Scholten).

                                                                                                      9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>5. Beleidskader

Onderzoekskader                   Bestemmingsplanwijziging
Beleidskader                      Gemeentelijke archeologische beleidskaart (2010)
Onderzoeksgrens                   Groter dan 100 m2 en 40 cm -Mv



In 1992 heeft Nederland het Europees Verdrag inzake de bescherming van het archeologisch erfgoed
ondertekend; ook wel het Verdrag van Malta of Valletta genoemd, naar het eiland en de plaats waar
het is ondertekend. Het Verdrag is in 1998 geratificeerd en op 1 september 2007 via de Wet op de
Archeologische Monumentenzorg (Wamz) geïmplementeerd. De Wamz is een wijzigingswet en omvat
een wijziging van de Monumentenwet 1988, de Wet Milieubeheer, de Ontgrondingenwet en de
Woningwet, op grond waarvan overheden onder andere bij bodemingrepen verplicht rekening
moeten houden met het behoud van archeologische waarden. Met ingang van juli 2016 is het behoud
en beheer van het Nederlandse erfgoed geregeld door één integrale Erfgoedwet. De omgang met
archeologie in de fysieke leefomgeving zal in de nieuwe Omgevingswet worden geregeld, die in 2022
in werking zal treden.

Het gemeentelijk beleid voor archeologisch onderzoek inzake het plangebied is vastgesteld middels
een gemeentelijke archeologische beleidskaart (Boshoven et al., 2010; bijlage 3). Op deze kaart
bevindt het plangebied zich op de overgang van een zone met een hoge archeologische verwachting
naar een zone met een middelhoge archeologische verwachting.
 • Voor zones met een hoge archeologische verwachting geldt een archeologische onderzoeksplicht
     bij bodemingrepen met een oppervlakte vanaf 100 m2, die dieper reiken dan 40 cm -Mv.
 • Voor zones met een middelhoge archeologische verwachting geldt een archeologische
     onderzoeksplicht bij bodemingrepen met een oppervlakte vanaf 1000 m2 en een diepte vanaf 40
     cm -Mv.

Onderhavig onderzoek vindt plaats in het kader van een bestemmingsplanwijziging. Uit het onderzoek
moet blijken of de kaders van de archeologische beleidskaart gehandhaafd kunnen blijven, ofwel
geadviseerd wordt deze bij te stellen.




                                                                                                10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>6. Landschap, geomorfologie en bodem

Archeoregio                         Utrechts-Gelders zandgebied
Geomorfologie                       Stuwwalglooiing (noorden) naar
                                    sneeuwsmeltwaterglooiing (zuiden)
Maaiveldhoogte                      12,9-12,4 m +NAP
Bodem                               Gooreerdgronden
Grondwatertrap                      GWT VII* (noorden), GWT VI (zuiden)



Landschap
Het plangebied ligt in het Utrechts-Gelders zandgebied, op de rand van het stuwwallencomplex ten
westen van de IJssel.

Tussen ongeveer 2,6 miljoen jaar geleden en 800000 jaar geleden bestond het gebied uit een
riviervlakte van onder andere de Rijn. Tijdens de voorlaatste ijstijd, het Saalien (circa 370000 tot
126000 jaar geleden) raakten grote delen van het landschap van Noord- en Midden-Nederland bedekt
met landijs. Aan de zuidgrens van de ijsbedekking ontstonden zogenaamde ‘landijstongen’, ter plaatse
waarvan zich door erosie van het ijs glaciale bekkens vormden. Vanuit de bekkens werden in
verschillende stadia morene en oudere grindrijke afzettingen van de Rijn opgestuwd. Het IJsseldal was
het grootste tongbekken in het gebied. Vanuit dit bekken zijn meerdere stuwwallen gevormd, zoals de
Veluwe, Veluwezoom, Lochemse Berg en de Sallandse Heuvelrug. De Veluwe i.c. het Veluwemassief,
bestaat uit opgestuwde grindrijke afzettingen van de (oer-)Rijn (Cohen et al., 2009; Berendsen, 2011).

Vanaf de overgang van het Saalien naar het Eemien (circa 130000-115000 jaar geleden) begon het
landijs door het warmer wordende klimaat te smelten. Hierbij zijn in het glaciale bekken
uitsmeltingskeileemafzettingen afgezet (grondmorenes; klei, zand en stenen). Deze afzettingen
worden ook wel aangeduid als fluvio-glaciale en glacio-lacustrine afzettingen en zijn geologisch gezien
ingedeeld in de Formatie van Drenthe (Laagpakketten van Uitdam en Schaarsbergen; De Mulder et al.,
2003). Dit heeft ervoor gezorgd dat het reliëf uit het Saalien werd afgevlakt. In de omgeving van
Heerde bestaat het grootste aandeel van de grondmorenes uit Noord- en West-Scandinavisch en
Baltisch gesteente. Hier kwam van nature weinig vuursteen in voor (Berendsen, 2011).

Tegelijkertijd met het afsmelten van het landijs verlegde de Rijn haar loop richting het noorden,
namelijk door het tongbekken van de IJssel. Tijdens warmere fasen (het Eemien en interstadialen) had
de Rijn een meanderend-deltaïsch verloop en kon de rivier zich uitsnijden tot een diepte van 8 tot 10
m. Hierdoor zijn in het IJsseldal veel afzettingen uit het Saalien opgeruimd en omgewerkt. Langs de
randen van de rivierdelta zorgde groeiende vegetatie voor een stabilisatie in het landoppervlak,
waardoor het aandeel van horizontale fluviatiele erosie afnam. Zo kon op de plaatsen die niet (langer)
onder invloed van de rivier stonden, plaatselijk veenvorming optreden (‘Hoogveen’; Schokker, 2003).

Tijdens de laatste ijstijd, het Weichselien (circa 115000-9700 jaar geleden) maakte het plangebied
onderdeel uit van het periglaciale gebied, dat wil zeggen dat het niet bedekt was door landijs maar wel
koude en droge omstandigheden heersten. In het gebied accumuleerden sneeuwsmeltwateraf-
zettingen in de vorm van fluvio-periglaciale zanden. In de diepste delen van de glaciale bekkens
konden deze afzettingen een dikte van meer dan 10 m bereiken. Het smeltwater werd via van de
stuwwal afstromende smeltwaterrivieren afgevoerd. Hierbij ontstonden erosiedalen die later
gedeeltelijk zijn opgevuld met zandige löss, dekzand, hellingafzettingen en stuifzand. Kenmerkend
voor dit erosielandschap zijn daluitspoelingswaaiers aan de mondingen van de smeltwater- en
erosiedalen, alsook hellingafzettingen die direct aan de voet van de stuwwal zijn afgezet. De

                                                                                                     11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>IJsseldalrijn ging van een meanderende rivierfase opnieuw over in een vlechtende rivierfase, waarbij
grove en grindrijke zanden werden afgezet. De rivierafzettingen worden geologisch gezien gerekend
tot de Formatie van Kreftenheye (De Mulder et al., 2003).

In het Laat-Weichselien werd op het rivierterras van het IJsseldal Jong Dekzand afgezet (Formatie van
Boxtel, Laagpakket van Wierden). Het bestaat uit leemarm en zwak lemig, matig fijn zand, is van lokale
herkomst en is in de vorm van koppen, paraboolduinen en – langgerekte - ruggen afgezet (Berendsen,
2005). In deze periode werden ook de rivierduinen gevormd, die in een gordel aan de oostzijde van de
IJssel, op de terrasrestvlakte voorkomen en vaak ook in de vorm van paraboolduinen zijn afgezet. In
hoeverre in het IJsseldal Oud Dekzand (Midden-Weichselien) is afgezet, wordt in de geraadpleegde
literatuur niet vermeld. In het dekzand kunnen oude bodems voorkomen die in warmere
interstadialen (Bølling- en Allerød-interstadialen) zijn ontstaan. Deze hebben een archeologische
verwachting voor wat betreft het Laat-Paleolithicum B.

Het dekzand heeft een heterogene korrelgrootteverdeling, die erop wijst dat vooral de
afspoelingswaaierafzettingen uit het Saalien en Weichselien als bron hebben gediend. De
afspoelingswaaiers aan de oostzijde van het Veluwemassief hebben zich als gevolg van afstromend
sneeuwsmeltwater ontwikkeld. Door het smeltwater werd via erosiegeulen heterogeen sediment naar
de voet van de stuwwal getransporteerd, dat hier in de vorm van banken op de waaiervoeten werd
afgezet en in het Late Dryas verwaaide tot dekzandruggen en -duinen. De
afspoelingswaaierafzettingen zijn langs de stroomgordel van de IJssel dus bedekt met dekzand. Naast
dekzand is in het IJsseldal ook löss afgezet. Het betreft löss dat langs de hellingen van de Veluwe is
ingevangen én vervolgens is verspoeld als afspoelingswaaierafzettingen.

Typisch westelijk-tot-zuidwestelijk georiënteerde dekzandruggen uit het Jonge Dryas ontbreken in het
IJsseldal. Dit is het gevolg van het lokale beschuttingseffect van het Veluwemassief. Dekzandruggen
met een noordwestelijke richting overheersen. In het dekzand komen grindsnoertjes voor (Laag van
Beuningen) die wijzen op een Bølling en Jonge Dryas oorsprong.

Vanaf het Holoceen (circa 9700 jaar geleden tot heden) trad een klimaatverbetering op die tot op de
dag van vandaag voortduurt. Als gevolg van vegetatieontwikkeling werden bestaande afzettingen in
eerste instantie vastgelegd en ontwikkelden zich in de top van het pleistocene substraat
podzolbodems. In de beek- en rivierdalen vonden nieuwe afzettingen plaats die samenhangen met
meanderende beken en rivieren (Formatie van Echteld). In lager gelegen delen van het
dekzandlandschap kon als gevolg van hogere grondwaterstanden en slechtere afwatering lokaal veen
tot ontwikkeling komen (Formatie van Nieuwkoop).

De Gelderse IJssel, die oostelijk van het plangebied ligt, is waarschijnlijk tussen 500 en 700 na Chr.
ontstaan, als gevolg van overstromingen vanuit de Rijn. De hoofdgeul ontwikkelde zich tot een
beddinggordel met meanders. Rond 1308 werden de uiterwaarden van de Gelderse IJssel voor het
eerst bedijkt. De meeste beken in het gebied zijn gelijktijdig met de bedijking van de IJssel in de 14 e
eeuw gekanaliseerd. Dit onder andere ten behoeve van watermolens.

Met de ontbossing en grootschalige ontginning van ‘woeste gronden’ in de Middeleeuwen (450 – 1500
na Chr.) trad een nieuwe en omvangrijke erosiefase op, tijdens welke onder andere uitgestrekte
daluitspoelingswaaiers werden gevormd. Het resultaat hiervan was dat aan de voet van de stuwwal
een glooiend en getrapt landschap ontstond, van over elkaar heen liggende waaier- en lobvormige
afzettingen waarvan de oudsten uit het Weichselien dateren (Berendsen, 2011). Daarnaast kwam door
ontbossing, het steken van plaggen en overbeweiding het dekzand weer vrij te liggen, waardoor dit
verwaaide en werd afgezet in de vorm van stuifduinen.




                                                                                                           12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Geomorfologie en maaiveldhoogte
Volgens de geomorfologische kaart van Nederland ligt het plangebied op de oostelijke stuwwalglooiing
van het Veluwemassief (Alterra, 2017; bijlage 4). De gemeentelijke Archeologische Landschappenkaart
laat zien dat binnen deze landschappelijke eenheid een onderscheid bestaat tussen een
stuwwalglooiing in het noordwesten en een sneeuwsmeltwaterglooiing in het zuidoosten (Boshoven
et al., 2010; bijlage 5)2. Deze verdeling is gebaseerd op de maaiveldhoogten zoals weergegeven in het
Algemeen Hoogtebestand Nederland (AHN, versie 3; bron: www.ahn.nl). Dit betekent dat het
plangebied zich landschappelijk op de uiterste oostelijke rand bevindt van het Veluwemassief. Het
IJsseldal bevindt zich circa 3,5 km ten oosten ervan.

De ligging van het plangebied aan de rand van het Veluwemassief is goed af te leiden aan de hand van
het AHN (versie 3; bijlage 6). Op deze kaart loopt de maaiveldhoogte vanaf het hoogste punt van het
Veluwemassief af van meer dan 50 m +NAP naar 12,9-12,4 m +NAP in het plangebied. Vervolgens
loopt het maaiveld in oostelijke richting binnen een afstand van 1 km af naar circa 7 m +NAP – een
verhang van ongeveer 6 m per kilometer. Dichterbij het plangebied is hierbij sprake van een vrij
geleidelijke overgang richting de IJsselvallei.

Bodem en grondwatertrap
Op de bodemkaart van Nederland is het plangebied gekarteerd in een zone met gooreerdgronden in
leemarm en zwak lemig fijn zand (Alterra, 2015, kaartcode pZn21; bijlage 7). Dit type gronden bestaat
uit zandgronden met een humusrijke bovengrond met een dikte van 20-40 cm. De ondergrond is grijs
van kleur, niet roestig en meestal leemarm. Gooreerdgronden komen doorgaans voor tussen zones
waarin zich aan de ene kant eerdgronden en aan de andere kant podzolgronden bevinden (De Bakker,
1966). Hiervan is ook bij het plangebied sprake. Direct ten westen van het plangebied bevinden zich
volgens de bodemkaart namelijk veldpodzolgronden (kaartcode Hn21), terwijl vanaf circa 400 m
oostelijk laarpodzolgronden en hoge zwarte enkeerdgronden gekarteerd zijn (kaartcodes cHn21 en
zEZ23). Hoewel gooreerdgronden in de rest van Nederland doorgaans daar voorkomen waar sprake is
van laaggelegen, drassige gebieden, komen ze aan de rand van het Veluwemassief voor als
‘middelhoge gooreerdgronden’. Hier worden ze vaak aangetroffen in ‘zwak hellende
dekzandgebieden’. Ze worden vaak gekarakteriseerd door een zwak-ontwikkelde podzol-B, die
gevormd is in voedselarme omstandigheden (Stiboka, 1982).

Voor de gooreerdgronden is in het noordwesten van het plangebied – ter plaatse van de
stuwwalglooiing – een grondwatertrap VII* (GWT VII*) gekarteerd. In de gooreerdgronden in het
zuidoosten – ter plaatse van smeltwaterglooiingen – is sprake van een GWT VI. De grondwatertrap
hangt hier samen met antropogene beïnvloeding van de grondwaterstand door grondwateronttrek-
king (ibidem). In Dinoloket zijn geen recente grondwaterstandsmetingen bekend (bron:
www.dinoloket.nl).

De grondwatertrap is vanuit archeologisch oogpunt relevant omdat het een indicatie geeft van de
mate van conservering van onverbrande organische vondsten, zoals hout, leer en bot. Boven de
gemiddeld laagste grondwaterstand treden namelijk schommelingen in de grondwaterstand op,
waardoor oxidatie en dus degradatie van organische vondsten optreedt.

    •   Bij een GWT VII* is sprake van gronden waarbij het grondwater altijd dieper ligt dan 80 cm -Mv.

    •   Bij een GWT II bevindt de Gemiddeld Hoogste Grondwaterstand (GHG) zich tussen 40 en 80 cm -
        Mv. De Gemiddeld Laagste Grondwaterstand (GLG) ligt er dieper dan 120 cm -Mv.

Vanuit archeologisch oogpunt betekenen dergelijke grondwaterstanden dat onverbrande organische
vondsten binnen 120 cm –Mv waarschijnlijk gedegradeerd zijn. Anorganische vondsten zoals

2
    De geomorfologische kaart van Nederland localiseert de smeltwaterglooiiing ongeveer 250 m ten oosten van het plangebied.

                                                                                                                           13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>(vuur)steen, metaal en aardewerk kunnen binnen 120 cm –Mv wat betreft de grondwaterstand wel
onaangetast bewaard zijn gebleven.




                                                                                               14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>7. Archeologische waarden en onderzoeken

Wettelijk beschermde monumenten          Nee
AMK-terreinen                            Nee
Archeologische waarden                   Niet binnen plangebied.



Archeologische verwachting
Het plangebied heeft volgens het centraal archeologisch informatiesysteem (Archis) van de Rijksdienst
voor het Cultureel Erfgoed (RCE) geen archeologisch wettelijk beschermde status. Het plangebied is
ook niet opgenomen op de Archeologische MonumentenKaart (AMK). Ook zijn geen vondsten binnen
het plangebied bekend en heeft nog niet eerder archeologisch onderzoek binnen het plangebied
plaatsgevonden.

Op de gemeentelijke archeologische verwachtingskaart heeft het noordwesten van het plangebied
een middelhoge archeologische verwachting. Het zuidoosten van het plangebied heeft een hoge
archeologische verwachting (Boshoven et al., 2010; bijlage 8). Dit verwachtingspatroon is afgeleid van
de gemeentelijke archeologische landschappenkaart, waarop in het noordwesten van het plangebied
een stuwwalglooiing gekarteerd is en in het zuidoosten smeltwaterglooiingen. Volgens de toelichting
op de archeologische verwachtingskaart van Boshoven et al. (2010) kan de archeologische
verwachting voor het plangebied verder onderverdeeld worden als volgt:

•    Een hoge verwachting voor vindplaatsen van jagers-verzamelaars uit de periode Laat-
     Paleolithicum-Neolithicum in het hele plangebied, door de ligging op de stuwwal en op
     hooggelegen smeltwaterafzettingen.
•    Een middelhoge verwachting op de stuwwal en een hoge verwachting op hooggelegen
     smeltwaterglooiingen voor de periode Neolithicum tot en met Late-Middeleeuwen. Deze
     verwachting hangt samen met een sterke voorkeur in deze periode voor overgangsgebieden
     tussen verschillende landschapstypen.

Bekende waarden
In het plangebied zelf is niet eerder archeologisch onderzoek gedaan en zijn geen vondstmeldingen
bekend. In de omgeving van het plangebied is hiervan (binnen een straal van 500 m) wel sprake. De
vondst- en onderzoeksmeldingen uit de omgeving zijn weergegeven op het kaartbeeld in bijlage 9. De
resultaten van deze onderzoeken worden hieronder geïnventariseerd om tot een gerichtere
inschatting te komen van de archeologische verwachting van het plangebied. Bureauonderzoeken
worden hierbij buiten beschouwing gelaten, doordat ze geen feitelijke informatie opleveren over de
bodemopbouw en de daadwerkelijke aanwezigheid van archeologische resten.

•   Circa 240 m ten westen van het plangebied is een archeologisch booronderzoek gedaan aan de
    Ringweg 5 (onderzoekmelding 3991173100). Bij dit onderzoek zijn binnen 0,61 ha 14 boringen
    gezet. In de boringen is geconstateerd dat de ondergrond tot 35 à 55 cm -Mv verstoord is.
    Hieronder bevindt zich echter nog een grotendeels intacte podzolbodem met restanten van een
    BC-horizont. Op grond hiervan is het onderzochte gebied in het verleden bewoonbaar geweest. In
    de BC- en C-horizonten zijn bij een karterende boorfase (door middel van een megaboor) geen
    archeologische indicatoren aangetroffen. Hierdoor worden geen vondstconcentraties verwacht.
    Door de archeologische partij is geen advies uitgebracht, dit is overgelaten aan de bevoegde
    overheid (Exaltus en Orbons, 2016). In Archis3 is geen vervolgonderzoek bekend.

•   Ongeveer 480 m ten noorden van het plangebied bevindt zich het AMK-terrein 51;
    ‘Kamperklippen’. Dit is een terrein van zeer hoge archeologische waarde, met de resten van een

                                                                                                     15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>    grafheuvel uit het Laat-Neolithicum. De grafheuvel was oorspronkelijk 80 tot 150 cm hoog en had
    een diameter van 14-15 m. Aan de oostzijde is deze zwaar beschadigd (vondstmelding
    3077833100).

•   Circa 130 m ten oosten van het plangebied is nog een booronderzoek gedaan (onderzoekmelding
    4564496100). Op voorhand gold een hoge verwachting voor de periode Laat-Paleolithicum B tot
    en met de Vroege-Middeleeuwen. Door het ontbreken van bebouwing op historische kaarten gold
    een lage verwachting voor de Late-Middeleeuwen/Nieuwe tijd. Middels het booronderzoek is
    vastgesteld dat het westelijk deel van het onderzochte gebied is opgehoogd met een 140 cm dik
    puinpakket. Hieronder is sprake van verspoelde pleistocene afzettingen. In het overig deel van het
    plangebied is sprake van een oud bouwlanddek van circa 50 cm dik. Hieronder volgt dekzand op
    pleistocene afzettingen. In de top van het pleistocene zand was in het hele gebied sprake van B-
    horizonten. In het oostelijke deel zijn verder ook E- en A-horizonten aangetroffen. Op grond
    hiervan is de natuurlijke ondergrond intact. De hoge verwachting is hierdoor gehandhaafd en er is
    een proefsleuvenonderzoek geadviseerd (Kerkhoven, 2018). Bij het proefsleuvenonderzoek zijn
    zes werkputten aangelegd. Hierin zijn acht paalkuilen, drie greppels en vier natuurlijke
    verstoringen aangetroffen. Een drietal paalkuilen ligt op rij, maar bij gebrek aan tegenhangers
    maken de paalkuilen waarschijnlijk hoogstens deel uit van een hekwerk. De sporen zijn gedateerd
    in de periode Nieuwe tijd en zijn als niet behoudenswaardig bevonden (Pels-Ouweneel, 2019).




                                                                                                   16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>8. Historische situatie, huidig gebruik en bodemverstoringen

Historisch gebruik                 Heideveld, deels bebouwd (1935-1955)
Huidig gebruik                     Braakliggend terrein
Bekende verstoringen               Bebouwing (zuiden)



Cultuurhistorische situatie
Het plangebied bevindt zich in het buitengebied van Heerde en maakt deel uit van de Veluwe. De
Veluwe werd in het verleden veelal gekarakteriseerd door voedselarme dekzandgronden, waarin een
schaarste was van oppervlaktewater. Hierdoor is de Veluwe in het verleden schaars, maar langdurig
bewoond. Indien men zich er vestigde, dan verbleef men vaak gedurende een langere periode op
dezelfde plek. Uit het Mesolithicum zijn sporen van stookplaatsen en hutkommen bekend. Veelal
worden deze in verband gebracht met de ‘rendierjagers’ uit de Tjonger- of Federmesser-traditie.
Verder is onder meer tijdens een kleine opgraving aan de Borchgraverweg 10 (circa 3 km ten zuiden
van het plangebied) in 2020 een mesolithische microkling aangetroffen (bron: Archis3, pers. comm.
H.G. Pape-Luijten). In de periode van het Neolithicum tot en met de IJzertijd begroef men op de
Veluwe de overledenen in grafheuvels en op urnenvelden (bron: CultGIS3).

Met name de oostelijke randzone van de Veluwe werd vanaf het Neolithicum uitverkoren voor
bewoning, omdat dit gebied zowel een strategisch hooggelegen deel van het landschap vormde,
alsook toegang bood tot drinkbaar water. Hierdoor vestigden zich hier vanaf het Midden-Neolithicum
B de mensen van de Trechterbekercultuur (ook wel bekend als ‘hunebedbouwers’). Hoewel in de
oostelijke randzone van de Veluwe op verschillende plaatsen vondsten uit deze cultuur zijn gedaan,
zijn er tot op heden nog geen vondsten bekend in Heerde (Boshoven et al., 2010).

Vanaf het Laat-Neolithicum kwam er een verandering in het bewoningspatroon op de Veluwe. Vanaf
die tijd begon men intensievere vormen van akkerbouw toe te passen, met behulp van het eergetouw.
Doden werden uitsluitend (en alleen) begraven in grafheuvels. Deze cultuur wordt aangeduid als de
Enkelgrafcultuur (2800-2400 v.Chr.). Grafheuvels werden op de Veluwe nog tot aan het einde van de
IJzertijd opgeworpen, waarbij een piek bestond op de overgang van het Neolithicum naar de Bronstijd
(rond 1900 v.Chr.). Uit de perioden Brons- en IJzertijd is in de directe omgeving van Heerde nog weinig
bekend (ibidem). Tijdens een kleine opgraving aan de Borchgraverweg 10 in 2020 zijn onder andere
wel sporen van spiekers uit de periode Late-IJzertijd/Romeinse tijd aangetroffen (bron: Archis3, pers.
comm. H.G.Pape-Luijten). Vermoedelijk heeft de oostrand van de Veluwe in die tijd, door haar
gunstige landschappelijke ligging, nog wel een aantrekkelijke bewoningsplaats gevormd). Mogelijk is
men zich toen meer over de rand van de stuwwal gaan verplaatsen, doordat akkerbouwgronden naar
verloop van tijd uitdroogden. De verplaatsing van akkercomplexen die hiermee gepaard kan zijn
gegaan wordt ook wel aangeduid als ‘raatakkers’. In de omgeving van Heerde zijn hiervan nog geen
sporen bekend.

Vanaf de Vroege-Middeleeuwen begon men met het toepassen van bemesting. Vaak werden
zogenaamde ‘oude bouwlanden’ aangelegd met behulp van plaggen, die gestoken werden in heide of
bosgronden, of met behulp van potstalmest. Door de bemesting kon men langere tijd op dezelfde
plaats blijven wonen. Op deze manier zijn geleidelijk aan bewoningsclusters ontstaan, met name op de
overgang van de hogere naar lagere gronden. Lager gelegen delen van het landschap, zoals beekdalen,
waren in gebruik als weide en hooilanden. Op hoger gelegen delen van het landschap graasde het vee



3
    https://rce.webgispublisher.nl/user/uploads/pdfs/CultGis/Veluwe.pdf.

                                                                                                    17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>en trad geleidelijk ontbossing op, waardoor heidevelden ontstonden en zandverstuivingen op konden
treden (bron: CultGIS).

Heerde is langs de rand van de Veluwe ontstaan in de loop van de Vroege-Middeleeuwen. Gaandeweg
is het land rondom een bewoningskern (de ‘enk’) verder in ontginning gebracht. Heerde wordt voor
het eerst genoemd in een schriftelijke bron uit 1176 (‘illos de Herdhe’). Vermoedelijk is het vernoemd
naar een ‘goede, harde bodem’ (Otten, 1987). Het gebied ten westen van de bewoningskern van
Heerde tot aan de Heerdense bossen (‘Heerdeveen’) is tot op heden met name in gebruik voor
agrarische activiteiten. Het huidige bos aan de westkant van de gemeente is door mensen aangeplant
in de 19e en 20e eeuw (Boshoven et al., 2010).

Historische kaarten
Het plangebied valt buiten het kaartbeeld van de 18e-eeuwse Hottingerkaart (Versfelt, 2013). De oudst
beschikbare kaart van het plangebied is het Kadastrale Minuutplan van 1811-1832 (figuur 3). Op deze
kaart is het plangebied weergegeven in een heidegebied, dat doorkruist werd door verschillende
wegen. De Kommerseweg is reeds op deze kaart weergegeven. In het plangebied zelf en in de
omgeving staat geen bebouwing gekarteerd.

Op een kaart van 1850 is te zien dat het plangebied nog altijd te midden van een heideveld lag (figuur
4). In de omgeving is dan wel bebouwing gerealiseerd en ten noorden en aan weerszijden van het
plangebied lijkt sprake van een sloot. Dit beeld is op een kaart van 1900 enigzins veranderd (figuur 5).
Op de kaart uit 1900 zijn aan de westkant van het plangebied steilranden weergegeven. Gezien de
wijziging van het perceel van heidegrond naar bouwgrond, heeft hier waarschijnlijk ophoging
plaatsgevonden. In het plangebied bevond zich verder aan de noordzijde een woning.

Omstreeks 1935 is de woning in het noorden van het plangebied nog altijd aanwezig (figuur 6). Ook
ten westen ervan is bebouwing gekarteerd. Deze bebouwing (buiten het plangebied) bestond uit een
woning met drie bijgebouwen. De bebouwing is weergegeven op historische kaarten tot aan 1955. Een
deel van deze bebouwing heeft in het plangebied gestaan, een ander deel erbuiten. Op een kaart uit
1962 is de bebouwing in het plangebied niet meer weergegeven (figuur 7). Het plangebied heeft vanaf
dan tot aan heden braak gelegen (figuur 8).

Militair Erfgoed
Op de Indicatieve Kaart Militair Erfgoed staat geen verwachting weergegeven op militaire waarden in
het plangebied (bron: www.ikme.nl). Verder zijn aan de hand van de Kaart van de Verdedigingswerken
geen resten te verwachten die te maken hebben met verdedigingswerken uit de Late-Middeleeuwen/
Nieuwe tijd (bron: www.landschapinnederland.nl). Volgens de Vereniging voor Explosieven Opsporing
(VEO) heeft in het plangebied geen explosievenonderzoek plaatsgevonden (bron:
www.explosievenopsporing.nl). Verder zijn in het plangebied geen militaire resten bekend uit de
Eerste en Tweede Wereldoorlog (bronnen: www.vergeltungswaffen.nl; www.bunkerinfo.nl;
www.tracesofwar.nl).

Huidig gebruik en bodemverstoringen
Op grond van historische kaarten heeft in het verleden, van circa 1900 tot 1955, bebouwing gestaan in
het noorden van het plangebied. Zowel de realisatie als de sloop van de bebouwing kan in het
plangebied geleid hebben tot een verstoring van de ondergrond. In hoeverre hiervan sprake is, is
onbekend.

Volgens Bodemloket en GeoWeb Gelderland heeft geen milieukundig onderzoek in het plangebied
plaatsgevonden, aan de hand waarvan de intactheid van de ondergrond is af te leiden. Er is geen
informatie bekend omtrent eventuele saneringen. Het ontbreken van die informatie maakt het
onwaarschijnlijk dat in het plangebied een sanering is uitgevoerd, waarbij de bodem verstoord geraakt
is (bronnen: www.bodemloket.nl; geoweb.gelderland.nl).

                                                                                                      18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Verder blijkt uit een bestudering van het Algemeen Hoogtebestand Nederland (AHN, versie 3) dat in
het plangebied geen opmerkelijke, of rechtlijnige hoogteverschillen aanwezig zijn, aan de hand
waarvan kan worden afgeleid dat de ondergrond mogelijk verstoord is (bron: www.ahn.nl).




                Figuur 3. De ligging van het plangebied op het Kadastraal Minuutplan van
                1811-1832 (bron: Beeldbank RCE).




                                                                                                    19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Figuur 4. Het plangebied op een historische kaart uit 1850 (bron kaart:
www.topotijdreis.nl)




Figuur 5. Het plangebied op een historische kaart uit 1900 (bron kaart:
www.topotijdreis.nl).

                                                                          20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Figuur 6. Het plangebied op een historische kaart uit 1935 (bron kaart:
www.topotijdreis.nl).




Figuur 7. Het plangebied op een historische kaart uit 1962 (bron kaart:
www.topotijdreis.nl).

                                                                          21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Figuur 8. Het plangebied op een historische kaart uit 1990 (bron kaart:
www.topotijdreis.nl).




                                                                          22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>9. Gespecificeerde archeologische verwachting

Kans op archeologische waarden         Middelhoog
Periode                                Midden-Paleolithicum tot Vroege-Middeleeuwen
Complextypen                           Jacht- of seizoenskampementen, vuursteenconcentraties,
                                       grafvelden, nederzettingsterreinen en sporen van landgebruik
Stratigrafische positie                In de top van de pleistocene afzettingen (vanaf 20-40 cm -Mv)
                                       In de top van het dekzand (vanaf maaiveld)



Archeologische verwachting en periode
Op basis van het bureauonderzoek bevindt het plangebied zich op de oostrand van het
Veluwemassief. Het ligt gedeeltelijk op een stuwwalglooiing uit het Saalien (circa 370000 tot 126000
jaar geleden) en gedeeltelijk op sneeuwsmeltwaterglooiingen die zijn ontstaan vanaf de laatste ijstijd
(het Weichselien, circa 112000 tot 9700 jaar geleden). Op de pleistocene afzettingen heeft zich tijdens
de huidige geologische periode, het Holoceen (vanaf 9700 jaar geleden) mogelijk een dunne deken van
dekzand kunnen vormen.

Op grond van archeologisch en historisch bekende gegevens is bekend dat men zich in het verleden op
de oostrand van het Veluwemassief met name heeft gevestigd vanaf het Mesolithicum, maar ook
archeologische resten uit het Laat-Paleolithicum-B kunnen niet worden uitgesloten. Verder kunnen in
de top van pleistocene (sneeuwsmeltwater)afzettingen en morene ook oudere archeologische
voorkomen, die dateren vanaf de vorming van de stuwwal (vanaf het Midden-Paleolithicum). Aan de
hand hiervan geldt een middelhoge verwachting voor de perioden Laat- en Midden-Paleolithicum.
Wegens de onbekendheid met archeologische resten uit de periode Mesolithicum tot en met Vroege-
Middeleeuwen in de omgeving, geldt voor deze perioden tevens (geen hoge maar) een middelhoge
verwachting.

Tot slot geldt een lage verwachting voor de Late-Middeleeuwen/Nieuwe tijd. Deze verwachting hangt
samen met het ontbreken van bebouwing op historische kaarten tot aan 1900. Vanaf 1900 is in het
noorden van het plangebied bebouwing gerealiseerd. Deze is aanwezig geweest tot en met circa 1955.
Mogelijkerwijs kan deze bebouwing hebben gezorgd voor een verstoring van ter plaatse aanwezige,
oudere archeologische resten. In welke mate hiervan sprake is, is niet bekend. De bebouwing zelf
wordt niet als archeologisch waardevol beschouwd.

Stratigrafische positie en diepteligging
Archeologische resten uit de periode Midden-Paleolithicum tot Laat-Paleolithicum-A kunnen zich
aandienen in de top van de pleistocene afzettingen. Op grond van het voorkomen van
gooreerdgronden, kan deze in het plangebied verwacht worden vanaf ten minste 20-40 cm -Mv. De
exacte diepteligging is op grond van het bureauonderzoek echter niet vastgesteld.

Het archeologisch relevante niveau voor de periode Laat-Paleolithicum-B tot en met de Vroege-
Middeleeuwen wordt gevormd door ofwel de top van de pleistocene afzettingen ofwel de top van een
dunne laag (holoceen) dekzand. Het dekzand kan in het plangebied direct vanaf maaiveld voorkomen,
of onder een (sub)recente bouwvoor. Door de onbekendheid met het voorkomen van dekzand in het
plangebied moet met resten uit deze perioden ook in de top van de pleistocene afzettingen rekening
worden gehouden.




                                                                                                    23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Complextypen, omvang en aanwezigheid
In het plangebied wordt rekening gehouden met jacht- of seizoenskampementen,
vuursteenbewerkingssites, nederzettingsterreinen, sporen van landgebruik en grafvelden. De omvang
van vindplaatsen kan variëren van enkele tientallen vierkante meters tot honderden vierkante meters
voor een nederzetting die betrekking heeft op een enkele boerderij. Er zijn aan de hand van het AHN
geen verhogingen aan maaiveld waargenomen, die kunnen duiden op het voorkomen van grafheuvels.

Nederzettingscomplexen zouden zich kunnen kenmerken door een vondstlaag of dichte
vondstenstrooiing. Dit is echter afhankelijk van de langdurigheid en intensiteit van de bewoning op die
plek. Relatief kortstondige bewoning en sporen van landgebruik zullen zich daarom in meerdere mate
kenmerken door de aanwezigheid van grondsporen.

In het geval van jacht- of seizoenskampen of vuursteenbewerkingssites van steentijdbewoners
(Paleolithicum-Neolithicum), worden deze doorgaans aangetroffen in de vorm van
vondstconcentraties van (bewerkt) vuursteen, natuursteen, en dergelijken. Bij dit type vindplaats kan
verder, vanaf het Mesolithicum, ook sprake zijn van grondsporen zoals haardkuilen of sporen van
hutkommen.




                                                                                                    24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>10. Resultaten veldonderzoek

Onderzoekstrategie                  Verkennend booronderzoek
Aantal boringen                     5
Type boor                           Edelmanboor, gutsboor
Boordiameter                        Edelmanboor 7 cm, gutsboor 3 cm
Maximale boordiepte                 80 cm -Mv



Werkwijze
Het doel van het veldonderzoek is het toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting in
het plangebied, zoals deze is opgesteld in Hoofdstuk 9. Hiertoe is in het plangebied een verkennend
booronderzoek uitgevoerd. De boringen zijn gebruikt om de mate van intactheid van de bodem te
bepalen, inzicht te krijgen in de bodemopbouw en de exacte landschappelijke ligging van het
plangebied. In totaal zijn in het plangebied vijf boringen gezet (boringen 1-5). De locaties van de
boringen zijn weergegeven in het kaartbeeld in bijlage 10.

De boringen zijn handmatig gezet met behulp van een Edelmanboor met een diameter van 7 cm. De
boringen zijn gezet tot een diepte van maximaal 80 cm -Mv. De opgeboorde monsters zijn handmatig
verbrokkeld, versneden en doorzocht op de aanwezigheid van archeologische indicatoren (zoals bot,
aardewerk, baksteen, bewerkt vuursteen en houtskool). De boringen zijn gefotografeerd, waarna ze
zijn beschreven volgens de NEN5104 en de Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode (ASB;
SIKB 2008). Deze foto’s en beschrijvingen zijn terug te vinden in bijlagen 13 en 14. De boringen zijn zo
gelijkmatig mogelijk verdeeld in het plangebied. De hoogteligging ten opzichte van NAP van de
boorpunten is afgeleid van het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN; bijlage 6).

Veldwaarnemingen
Het plangebied is ten tijde van het veldwerk in gebruik als weiland. Min of meer centraal in het
maaiveld lijkt een verhoging aanwezig. Het maaiveld lijkt in noordelijke en zuidelijke richting af te
lopen. Aan maaiveld zijn geen archeologische indicatoren waargenomen. Sfeerfoto’s van het veldwerk
zijn weergegeven in de omslagfiguur en figuur 9.

Lithologie en bodemopbouw
De natuurlijke bodemopbouw in het plangebied is vrij eenduidig.

Natuurlijke bodemopbouw:
• Onderin de boringen bevond zich een laag geel tot geel-grijs of geel-wit gekleurd zwak siltig, zwak
    grindig zand. Op grond van de grindigheid en matige sortering is deze laag geïnterpreteerd als de
    top van de pleistocene ondergrond (C-horizont). Deze werd waargenomen vanaf een diepte van
    45-65 cm -Mv (12,29-12,17 m +NAP). Alleen in boring 5 kwam deze dieper voor, namelijk vanaf
    11,96 m +NAP (65 cm -Mv). In de boringen is binnen de top van de pleistocene afzettingen
    geboord tot aan de oxidatie-reductiegrens in de bodem. Deze kenmerkte zich door roestvlekken,
    die getuigen van schommelingen in de grondwaterstand.
• Boven de C-horizont was in het noorden (boringen 1-3) sprake van een circa 15 cm dikke BC-
    horizont. Deze karakteriseerde zich door een meer bruingele kleur, maar was verder gelijk in
    samenstelling met de C-horizont. Op grond hiervan heeft deze BC-horizont zich gevormd in de top
    van de pleistocene afzettingen.
• Boven de BC-horizont in het noorden (boringen 1-3) en boven de C-horizont in boring 4, volgde
    een laag donkerbruin, zwak siltig, matig fijn, zwak grindig, matig humeus zand. Op basis van de
    humeuziteit, donkere kleur en ingespoeld humus is deze laag geïnterpreteerd als een B-horizont.


                                                                                                      25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>               Figuur 9. Sfeerfoto van het veldwerk op 30-09-2020 (opnamerichting:
               noordoost; fotograaf: D.S. Scheeringa).


•   De B-horizont heeft zich gevormd in de top van de pleistocene afzettingen. Deze horizont had een
    dikte van tussen 5 en 10 cm. In boringen 2 en 3 is de B-horizont, getuige het voorkomen van
    zandbrokken, deels verstoord geraakt.

Verstoringen en antropogene lagen:
• In boring 5 is de B-horizont in het geheel niet intact gebleven. Hier is de B-horizont, getuige het
    voorkomen van grijsgekleurde zandbrokken en de matige sortering, verstoord geraakt, waardoor
    de B-horizont in de boorbeschrijvingen als ‘verstoringspakket’ is beschreven. Boven de B-horizont
    is in deze boring sprake van een grijsgekleurde, zandige laag opgebrachte grond, van waaruit de
    zandbrokken afkomstig zijn. Mogelijk zijn de zandbrokken met de B-horizont vermengd geraakt als
    gevolg van ploegwerkzaamheden. Een andere mogelijkheid is dat de verstoringen zijn veroorzaakt
    door voormalige bebouwing in dit deel van het plangebied. De dikte van de opgebrachte laag
    betrof hier ongeveer 30 cm. Deze is afgetopt door een 5 cm dikke (sub)recente bouwvoor.
• Behalve in boring 5 was ook in boring 4 sprake van een laag door de mens opgebrachte grond.
    Deze laag had dezelfde samenstelling als de ophogingslaag uit boring 5, namelijk: zwak siltig, sterk
    grindig, matig grof, matig humeus, matig gesorteerd en grijs gekleurd. Net als in boring 5 was de
    laag in boring 4 circa 30 cm dik. Door het ontbreken van zandbrokken in de B-horizont, is de
    natuurlijke ondergrond in deze boring relatief intact.
• Boven de ophogingslaag in boring 4 en boven de B-horizont in boringen 1-3 was sprake van een
    (sub)recente bouwvoor). Deze bestond uit donkergrijs-zwart, matig humeus zand met
    plantenresten. In het zuiden (boring 4) was de bouwvoor 10 cm dik, terwijl deze in het noorden
    (boringen 1-3) een dikte had tussen 20 en 25 cm. In het noorden is de bouwvoor verdeeld in twee
    vullingen, waarbij de bovenste vulling het huidig loopvlak betreft en de onderste vulling een
    inploeglaag vertegenwoordigt. In de inploeglaag zijn zandbrokken waargenomen, die hier vanuit
    de natuurlijke B-horizont of de oudere ophogingslaag in terecht zijn gekomen.

Archeologische indicatoren
Tijdens het veldonderzoek zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen. Opgemerkt moet
worden dat het opsporen van indicatoren niet het hoofddoel van dit onderzoek is geweest. Het



                                                                                                     26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>opsporen van archeologische indicatoren vereist een meer intensieve en gebiedsgerichte
onderzoeksstrategie.

Archeologische interpretatie
Tijdens het veldonderzoek is vastgesteld dat de top van de pleistocene ondergrond in het plangebied
(grotendeels) intact gebleven is. Alleen in het zuidwesten van het plangebied (boring 5) is de
ondergrond dieper verstoord geraakt (tot in de B-horizont). Deze verstoring is waarschijnlijk
veroorzaakt door de bebouwing die, op grond van het bureauonderzoek, in de periode 1935-1955 op
deze plaats heeft gestaan. Verder is in het geval van boringen 2 en 3 sprake van zandbrokken in de B-
horizont, die hierin waarschijnlijk terecht gekomen zijn als gevolg van bouwwerkzaamheden in het
noorden van het plangebied.

Boven de pleistocene afzettingen is geen sprake van (een dunne laag van) dekzandafzettingen.
Waarschijnlijk is dekzand ook nooit aanwezig geweest. Op de overgang van antropogene lagen naar de
natuurlijke (pleistocene) ondergrond zijn namelijk geen aanwijzingen voor het voorkomen van
dekzand – bijvoorbeeld in de vorm van zandbrokken – waargenomen. Op grond hiervan kunnen in de
top van de pleistocene (smeltwater)afzettingen zowel archeologische resten voorkomen uit de
periode Midden- tot Laat-Paleolithicum als de periode Mesolithicum tot en met Vroege-
Middeleeuwen.

Gezien de mate van intactheid van de pleistocene afzettingen kunnen vuursteenvindplaatsen uit de
periode Paleolithicum-Neolithicum enkel nog verwacht worden rond boringen 1 en 4. In de andere
gevallen zal hier door een verstoring van de B-horizont geen sprake (meer) van zijn. Verder blijft in het
hele plangebied de verwachting op een sporenniveau uit de periode Neolithicum tot Vroege-
Middeleeuwen middelhoog. Theoretisch gezien bestaat tevens een verwachting op haardkuilen uit het
Mesolithicum.




                                                                                                      27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>11. Beantwoording onderzoeksvragen


1.   Hoe heeft het plangebied oorspronkelijk in het natuurlijk landschap gelegen?
     Het plangebied bevindt zich op de oostrand van het Veluwemassief en ligt in het geheel op
     smeltwaterafzettingen. De smeltwaterafzettingen hebben vermoedelijk tot aan het begin van de
     20e eeuw aan het oppervlak gelegen en zijn nooit bedekt geweest met dekzand.

2.   Zijn er binnen de bodemopbouw archeologisch relevante bodemniveaus te onderscheiden en
     hoe diep liggen deze?
     Het archeologisch relevante niveau wordt gevormd door de top van de pleistocene afzettingen.
     Deze is aangetroffen vanaf 45-65 cm -Mv (12,29-11,96 m +NAP). In dit niveau kunnen zich resten
     bevinden uit de periode Midden-Paleolithicum tot en met Vroege-Middeleeuwen.

3.   In hoeverre zijn de archeologisch relevante bodemniveaus nog intact (verstoring, erosie,
     afdekkend substraat)?
     Getuige het voorkomen van B- en BC-horizonten is het archeologische niveau redelijk intact
     gebleven. De verstoringen die in het zuiden van het plangebied veroorzaakt zijn door de
     voormalige begin 20e-eeuwse bebouwing, reiken wel tot in de B-horizont. Bij boringen 2 en 3 is
     verder, getuige het voorkomen van zandbrokken in de B-horizont, mogelijk sprake van
     verploeging.

4.   Wat is de archeologische verwachting van het plangebied en in hoeverre is deze te
     differentiëren in laag, middelhoog en hoog?
     Op grond van het archeologisch vooronderzoek is vastgesteld dat het plangebied zich bevindt op
     de oostelijke rand van het Veluwemassief. In het plangebied zijn pleistocene
     (smeltwater)afzettingen hier nooit afgedekt geweest met dekzand. Op grond van de gunstige
     landschappelijke ligging gold een middelhoge verwachting voor archeologische resten uit de
     periode Midden-Paleolithicum tot en met Vroege-Middeleeuwen. Deze verwachting is middels
     boringen deels bevestigd. Aan de hand van (geringe) verstoringen van de natuurlijke afzettingen
     blijkt namelijk voor delen van het plangebied dat de verwachting op vondstconcentraties uit de
     periode Paleolithicum-Neolithicum kan worden bijgesteld naar laag. In andere delen van het
     plangebied blijft een middelhoge verwachting voor vondstconcentraties gehandhaafd. Deze
     onderverdeling is weergegeven op de kaart in bijlage 11. De verwachting voor een sporenniveau
     uit de periode Neolithicum tot Vroege-Middeleeuwen (en theoretisch gezien het Mesolithicum)
     blijft aan de hand van de boringen middelhoog.




                                                                                                      28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>12. Conclusies en advies

Conclusie
Op basis van het bureau- en booronderzoek is vastgesteld dat het plangebied zich landschappelijk
gezien bevindt op de oostrand van het Veluwemassief. Tijdens de laatste ijstijd zijn aan de rand van dit
stuwwallencomplex onder periglaciale omstandigheden sneeuwsmeltwaterafzettingen afgezet. Deze
sneeuwsmeltwaterafzettingen zijn, op grond van de resultaten van de boringen, in het holoceen (de
huidige geologische periode) nooit bedekt geraakt met dekzand. Hierdoor hebben pleistocene
afzettingen tot en met het begin van de 20e eeuw aan het oppervlakte gelegen.

Op grond van de strategische hooggelegen ligging van het plangebied, in de nabijheid van
drinkwaterbronnen, geldt in het plangebied een archeologische verwachting voor de periode Midden-
Paleolithicum tot en met de Vroege-Middeleeuwen: al vanaf het begin van de vorming van het
stuwwallencomplex kan de mens hier gewoond hebben. Door de onbekendheid met archeologische
resten in de directe omgeving van het plangebied – geldt voor deze perioden vooralsnog een
middelhoge verwachting. Voor de periode Late-Middeleeuwen/Nieuwe tijd geldt een lage verwachting
door het ontbreken van bebouwing op historische kaarten tot aan 1900. Vanaf 1935 is in het noorden
van het plangebied bebouwing gerealiseerd. Deze is aanwezig geweest tot en met circa 1955. Deze
bebouwing wordt niet als archeologisch waardevol beschouwd.

Op basis van de boringen zijn binnen het plangebied verschillende verwachtingszones aan te wijzen.
Deze zijn weergegeven op de verwachtingskaart in bijlage 12. Door verstoringen die reiken tot in de B-
horizont, is in de zones rond boringen 2 en 3 (midden) en boring 5 (zuidwesten) de verwachting voor
vondstconcentraties uit de periode Midden-Paleolithicum tot en met het Neolithicum naar laag
bijgesteld. De op de kaart aangegeven zoneringen zijn gebaseerd op de locaties van de boringen
enerzijds, maar anderzijds ook op de locatie van de voormalige (vroeg-20e-eeuwse) bebouwing en op
zoneringen van een mogelijke akker die is weergegeven op een recente luchtfoto. Voor het hele
plangebied blijft op grond van het booronderzoek een middelhoge verwachting gehandhaafd voor een
sporenniveau uit de periode Neolithicum tot en met de Vroege-Middeleeuwen. De middelhoge
verwachting op vuursteenconcentraties is alleen rond boringen 1 en 4 gehandhaafd gebleven.

Advies
In het plangebied wordt een bestemmingsplanwijziging doorgevoerd om woningbouw mogelijk te
maken. De diepte en omvang van de grondwerkzaamheden die met de woningbouw gepaard gaan zijn
ten tijde van onderhavig onderzoek niet exact bekend.

Op basis van het vooronderzoek geldt in het hele plangebied een middelhoge verwachting (zie ook
bijlage 12). Archeologische resten kunnen zich bevinden vanaf een diepte van 45-65 cm -Mv (12,29-
11,96 m +NAP. Aan de hand hiervan wordt geadviseerd een archeologisch vervolgonderzoek uit te
voeren, wanneer dieper wordt ontgraven dan 25 cm -Mv (45 cm -Mv met een buffer van 20 cm). Dit
vervolgonderzoek kan het beste plaatsvinden in de vorm van een archeologisch
proefsleuvenonderzoek (IVO-P). Dit onderzoek heeft als doel om de aan- of afwezigheid van
archeologische resten vast te stellen. Verder wordt bij dit onderzoek zoveel mogelijk de aard,
ouderdom, ruimtelijke spreiding en conserveringstoestand van de archeologische resten vastgesteld.
Aan de hand hiervan kan de bevoegde overheid (gemeente Heerde) een uitspraak doen over behoud
in situ, vervolgonderzoek of vrijgave van het terrein.

Het bovenstaande is een advies. Het is aan de bevoegde overheid, de gemeente Heerde, om op basis
van de resultaten van dit rapport een besluit te nemen over de daadwerkelijke omgang met eventuele
archeologische resten.




                                                                                                     29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>13. Geraadpleegde bronnen

Archeologische kaarten en databestanden
•   Archeologische Monumenten Kaart (AMK), Rijksdienst voor Cultureel erfgoed (RCE), Amersfoort,
    2007.
•   Archeologisch Informatie Systeem (Archis3), Rijksdienst voor Cultureel erfgoed (RCE),
    Amersfoort, 2015.
•   www.ahn.nl
•   www.ruimtelijkeplannen.nl
•   www.topotijdreis.nl
•   www.bodemloket.nl
•   www.dinoloket.nl
•   www.explosievenopsporing.nl
•   www.vergeltungswaffen.nl
•   www.bunkerinfo.nl
•   www.ikme.nl
•   www.landschapinnederland.nl
•   Beeldbank.cultureelerfgoed.nl
•   www.hisgis.nl
•   rce.webgispublisher.nl/user/uploads/pdfs/CultGis/Veluwe.pdf.
•   www.kadastralekaart.com

Literatuur
•     Bakker, H. de, 1966. De subgroepen van het systeem voor bodemclassificatie voor Nederland. In:
      Boor en Spade.
•     Berendsen, H.J.A., 2005. De vorming van het land. Assen: Van Gorcum (Fysische Geografie van
      Nederland).
•     Berendsen, H.J.A. en E. Stouthamer, 2001. Palaeogeographical development of the Rhine-Meuse
      delta, the Netherlands. Assen: Van Gorcum.
•     Berendsen, H.J.A., 2011. De vorming van het land. Inleiding in de geologie en de geomorfologie.
      Assen: Van Gorcum.
•     Boshoven, E.H., E. Goossens, S.W. Jager en L.J. Keunen, 2010. Archeologische monumentenzorg in
      de gemeente Heerde. Weesp: RAAP-rapport 2146.
•     Cohen, K.M, E. Stouthamer, W.Z. Hoek, H.J.A. Berendsen en H.F.J. Kempen, 2009. Zand in Banen -
      Zanddieptekaarten van het Rivierengebied en het IJsseldal in de provincies Gelderland en
      Overijssel. Arnhem: Provincie Gelderland.
•     Exaltus, R. en J. Orbons, 2016. Ringweg 5, Heerde. Gemeente Heerde. Inventariserend
      Veldonderzoek (IVO-O); Booronderzoek. Eijsden: ArcheoPro rapport 16007.
•     Kerkhoven, A.A., 2018. Nieuwbouw Bitufa Wapenveld Noord; Ir. R.R. van der Zeelaan, Wapenveld
      (gem. Heerde). Een archeologisch inventariserend veldonderzoek (verkennende fase).
      Nieuwegein: Transect-rapport 1676.
•     Maas, G. J., S. P. J. van Delft en A. H. Heidema, 2017, Toelichting bij de legenda Geomorfologische
      kaart van Nederland 1:50 000 (2017). Wageningen: Wageningen Environmental Research.
•     Mulder, E.F.J. de, M.C. Geluk, I.L. Ritsema, W.E. Westerhof en T.E. Wong, 2003. De ondergrond
      van Nederland. Houten.
•     Pape-Luijten, H.G., 2019. Handreiking archeologisch bureau- en verkennend booronderzoek.
      Heerde: Gemeente Heerde.
•     Pels-Ouweneel, A., 2019. Wapenveld, Bedrijventerrein Wapenveld Noord. Gemeente Heerde
      (Gld). Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. proefsleuven. Nieuwegein: Transect-rapport 1983.

                                                                                                      30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>•   Schokker, J., 2003. Patterns and processes in a Pleistocene fluvio-aeolian environment. Roer
    Valley Graben, South-eastern Netherlands, Netherlands Geographical Studies 314, 142. Utrecht:
    Universiteit Utrecht, Faculteit Ruimtelijke Wetenschappen.
•   Stouthamer, E., K.M. Cohen en W.Z. Hoek, 2015. De vorming van het Land. Utrecht.
•   Versfelt, H.J., 2003. De Hottinger-atlas van Noord- en Oost-Nederland. Groningen: Heveskes
    Uitgevers.




                                                                                                31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>                Archeologische periode-indeling voor Nederland

Periode            Deel-/subperiode         Van              Tot

Recent                                      1945 na Chr.     2050 na Chr.

Nieuwe Tijd        Late-Nieuwe Tijd         1850 na Chr.     1945 na Chr.
                   Midden-Nieuwe Tijd       1650 na Chr.     1850 na Chr.
                   Vroege-Nieuwe Tijd       1500 na Chr.     1650 na Chr.

Middeleeuwen       Late-Middeleeuwen B      1250 na Chr.     1500 na Chr.
                   Late-Middeleeuwen A      1050 na Chr.     1250 na Chr.
                   Vroege-Middeleeuwen D    900 na Chr.      1050 na Chr.
                   Vroege-Middeleeuwen C    725 na Chr.      900 na Chr.
                   Vroege-Middeleeuwen B    525 na Chr.      725 na Chr.
                   Vroege-Middeleeuwen A    450 na Chr.      525 na Chr.

Romeinse Tijd      Laat-Romeinse tijd B     350 na Chr.      450 na Chr.
                   Laat-Romeinse tijd A     270 na Chr.      350 na Chr.
                   Midden-Romeinse tijd B   150 na Chr.      270 na Chr.
                   Midden-Romeinse tijd A   70 na Chr.       150 na Chr.
                   Vroeg-Romeinse tijd B    25 na Chr.       70 na Chr.
                   Vroeg-Romeinse tijd A    12 voor Chr.     25 na Chr.

IJzertijd          Late-IJzertijd           250 voor Chr.    12 voor Chr.
                   Midden-IJzertijd         500 voor Chr.    250 voor Chr.
                   Vroege-IJzertijd         800 voor Chr.    500 voor Chr.

Bronstijd          Late-Bronstijd           1100 voor Chr.   800 voor Chr.
                   Midden-Bronstijd B       1500 voor Chr.   1100 voor Chr.
                   Midden-Bronstijd A       1800 voor Chr.   1500 voor Chr.
                   Vroege-Bronstijd         2000 voor Chr.   1800 voor Chr.

Neolithicum        Laat-Neolithicum B       2450 voor Chr.   2000 voor Chr.
                   Laat-Neolithicum A       2850 voor Chr.   2450 voor Chr.
                   Midden-Neolithicum B     3400 voor Chr.   2850 voor Chr.
                   Midden-Neolithicum A     4200 voor Chr.   3400 voor Chr.
                   Vroeg-Neolithicum B      4900 voor Chr.   4200 voor Chr.
                   Vroeg-Neolithicum A      5300 voor Chr.   4900 voor Chr.

Mesolithicum       Laat-Mesolithicum        6450 voor Chr.   4900 voor Chr.
                   Midden-Mesolithicum      7100 voor Chr.   6450 voor Chr.
                   Vroeg-Mesolithicum       8800 voor Chr.   7100 voor Chr.

Paleolithicum      Laat-Paleolithicum B     18.000 BP        8.800 voor Chr.
                   Laat-Paleolithicum A     35.000 BP        18.000 BP
                   Midden-Paleolithicum     300.000 BP       35.000 BP
                   Vroeg-Paleolithicum      -                300.000 BP




                                                                               32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Luchtfoto




            33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke archeologische beleidskaart




                                            34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Geomorfologische kaart




                         36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Archeologische Landschappenkaart




                                                 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Maaiveldhoogte




                 39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Bodemkaart




             40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke archeologische verwachtingskaart




                                                 41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Archeologische waarden en onderzoeken




                                        43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Boorpuntenkaart




                  44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Verwachtingskaart




                    45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Advieskaart




              46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>                 Foto’s van boringen

Foto’s van boringen representatief voor het plangebied. Boorkernen van de Edelmanboor liggen met de punt
(het diepste deel) naar boven, uitgelegd per blok van 50 cm. De guts ligt met het diepste deel naar de
linkerzijde.




Boring 1, tot 80 cm -Mv.




                                                                                                           47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Boring 2, tot 80 cm -Mv.




                           48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Boorbeschrijvingen




                     49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>boring: HRDKOM-1
beschrijver: DS, datum: 30-9-2020, X: 199.019, Y: 490.644, coördinaatsysteem: Rijksdriehoeksmeting, hoogte: 12,87, referentievlak: Normaal Amsterdams Peil, methode
hoogtebepaling: GPS, boortype: Edelman-7 cm, doel boring: archeologie - verkenning, landgebruik: grasland, provincie: Gelderland, gemeente: Heerde, plaatsnaam: Heerde,
opdrachtgever: Bouwk. Tekenb. Gerrit Scholten, uitvoerder: Transect b.v.


                            0 cm -Mv / 12,87 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, matig humeus, donkergrijszwart, matig fijn, spoor plantenresten
                            Bodemkundig: volledig geoxideerd, interpretatie: bouwvoor
                            Opmerking: Zwak grindig, matig gesorteerd

                            15 cm -Mv / 12,72 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, matig humeus, donkergrijszwart, zandbrokken, matig fijn, spoor plantenresten
                            Bodemkundig: volledig geoxideerd, interpretatie: bouwvoor
                            Opmerking: Zwak grindig, matig gesorteerd

                            25 cm -Mv / 12,62 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, matig humeus, donkerbruin, matig fijn
                            Bodemkundig: B-horizont met ingespoelde humus, volledig geoxideerd
                            Opmerking: Zwak grindig, matig gesorteerd

                            32 cm -Mv / 12,55 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, zwak humeus, bruin, matig fijn
                            Bodemkundig: B-horizont, volledig geoxideerd
                            Opmerking: Zwak grindig, matig gesorteerd

                            45 cm -Mv / 12,42 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, zwak grindig, bruingeel, matig fijn
                            Bodemkundig: BC-horizont, volledig geoxideerd
                            Opmerking: Matig gesorteerd

                            65 cm -Mv / 12,22 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, zwak grindig, witgeel, matig fijn
                            Bodemkundig: C-horizont met roestvlekken, enkele Fe-vlekken, oxidatie en reductie verschijnselen
                            Opmerking: Matig gesorteerd

                             Einde boring op 80 cm -Mv / 12,07 m +NAP


boring: HRDKOM-2
beschrijver: DS, datum: 30-9-2020, X: 199.027, Y: 490.622, coördinaatsysteem: Rijksdriehoeksmeting, hoogte: 12,74, referentievlak: Normaal Amsterdams Peil, methode
hoogtebepaling: GPS, boortype: Edelman-7 cm, doel boring: archeologie - verkenning, landgebruik: grasland, provincie: Gelderland, gemeente: Heerde, plaatsnaam: Heerde,
opdrachtgever: Bouwk. Tekenb. Gerrit Scholten, uitvoerder: Transect b.v.


                            0 cm -Mv / 12,74 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, matig humeus, donkergrijszwart, matig fijn, spoor plantenresten
                            Bodemkundig: volledig geoxideerd, interpretatie: bouwvoor
                            Opmerking: Zwak grindig, matig gesorteerd

                            10 cm -Mv / 12,64 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, matig humeus, donkergrijszwart, zandbrokken, matig fijn, spoor plantenresten
                            Bodemkundig: volledig geoxideerd, interpretatie: bouwvoor
                            Opmerking: Zwak grindig, matig gesorteerd

                            20 cm -Mv / 12,54 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, matig humeus, donkerbruin, zandbrokken, matig fijn
                            Bodemkundig: volledig geoxideerd
                            Opmerking: Zwak grindig, matig gesorteerd, oogt verrommeld, mogelijk B-horizont

                            25 cm -Mv / 12,49 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, zwak humeus, bruin, matig fijn
                            Bodemkundig: B-horizont, volledig geoxideerd
                            Opmerking: Zwak grindig, matig gesorteerd

                            30 cm -Mv / 12,44 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, zwak grindig, bruingeel, matig fijn
                            Bodemkundig: BC-horizont, volledig geoxideerd
                            Opmerking: Matig gesorteerd

                            45 cm -Mv / 12,29 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, zwak grindig, geel, matig fijn
                            Bodemkundig: C-horizont met roestvlekken, enkele Fe-vlekken, oxidatie en reductie verschijnselen
                            Opmerking: Matig gesorteerd

                            55 cm -Mv / 12,19 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, matig grindig, geel, matig grof
                            Bodemkundig: C-horizont met roestvlekken, enkele Fe-vlekken, oxidatie en reductie verschijnselen
                            Opmerking: Matig gesorteerd

                            75 cm -Mv / 11,99 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, matig grindig, witgeel, matig grof
                            Bodemkundig: C-horizont, oxidatie en reductie verschijnselen
                            Opmerking: Matig gesorteerd

                             Einde boring op 80 cm -Mv / 11,94 m +NAP




                                                                                     1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>boring: HRDKOM-3
beschrijver: DS, datum: 30-9-2020, X: 199.006, Y: 490.623, coördinaatsysteem: Rijksdriehoeksmeting, hoogte: 12,86, referentievlak: Normaal Amsterdams Peil, methode
hoogtebepaling: GPS, boortype: Edelman-7 cm, doel boring: archeologie - verkenning, landgebruik: grasland, provincie: Gelderland, gemeente: Heerde, plaatsnaam: Heerde,
opdrachtgever: Bouwk. Tekenb. Gerrit Scholten, uitvoerder: Transect b.v.


                            0 cm -Mv / 12,86 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, matig humeus, donkergrijszwart, matig fijn, spoor plantenresten
                            Bodemkundig: volledig geoxideerd, interpretatie: bouwvoor
                            Opmerking: Zwak grindig, matig gesorteerd

                            15 cm -Mv / 12,71 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, matig humeus, donkergrijszwart, zandbrokken, matig fijn, spoor plantenresten
                            Bodemkundig: volledig geoxideerd, interpretatie: bouwvoor
                            Opmerking: Zwak grindig, matig gesorteerd

                            25 cm -Mv / 12,61 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, matig humeus, donkerbruin, zandbrokken, matig fijn
                            Bodemkundig: volledig geoxideerd
                            Opmerking: Zwak grindig, matig gesorteerd, oogt verrommeld, mogelijk B-horizont

                            35 cm -Mv / 12,51 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, zwak grindig, bruingeel, matig fijn
                            Bodemkundig: BC-horizont, volledig geoxideerd
                            Opmerking: Matig gesorteerd

                            65 cm -Mv / 12,21 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, zwak grindig, geel, matig fijn
                            Bodemkundig: C-horizont, volledig geoxideerd
                            Opmerking: Matig gesorteerd

                             Einde boring op 80 cm -Mv / 12,06 m +NAP


boring: HRDKOM-4
beschrijver: DS, datum: 30-9-2020, X: 199.010, Y: 490.597, coördinaatsysteem: Rijksdriehoeksmeting, hoogte: 12,62, referentievlak: Normaal Amsterdams Peil, methode
hoogtebepaling: GPS, boortype: Edelman-7 cm, doel boring: archeologie - verkenning, landgebruik: grasland, provincie: Gelderland, gemeente: Heerde, plaatsnaam: Heerde,
opdrachtgever: Bouwk. Tekenb. Gerrit Scholten, uitvoerder: Transect b.v.


                            0 cm -Mv / 12,62 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, matig humeus, donkergrijszwart, matig fijn, spoor plantenresten
                            Bodemkundig: volledig geoxideerd, interpretatie: bouwvoor
                            Opmerking: Zwak grindig, matig gesorteerd

                            10 cm -Mv / 12,52 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, sterk grindig, grijs, matig grof
                            Bodemkundig: volledig geoxideerd, interpretatie: opgebrachte grond
                            Opmerking: Zwak humeus, matig gesorteerd

                            37 cm -Mv / 12,25 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, zwak humeus, bruin, matig fijn
                            Bodemkundig: B-horizont, volledig geoxideerd
                            Opmerking: Zwak grindig, matig gesorteerd, restant B-horizont

                            45 cm -Mv / 12,17 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, zwak grindig, bruingeel, matig fijn
                            Bodemkundig: C-horizont, volledig geoxideerd
                            Opmerking: Matig gesorteerd

                            65 cm -Mv / 11,97 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, sterk grindig, witgeel, matig fijn
                            Bodemkundig: C-horizont met roestvlekken, enkele Fe-vlekken, oxidatie en reductie verschijnselen
                            Opmerking: Matig gesorteerd

                             Einde boring op 80 cm -Mv / 11,82 m +NAP




                                                                                   2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>boring: HRDKOM-5
beschrijver: DS, datum: 30-9-2020, X: 198.988, Y: 490.595, coördinaatsysteem: Rijksdriehoeksmeting, hoogte: 12,61, referentievlak: Normaal Amsterdams Peil, methode
hoogtebepaling: GPS, boortype: Edelman-7 cm, doel boring: archeologie - verkenning, landgebruik: grasland, provincie: Gelderland, gemeente: Heerde, plaatsnaam: Heerde,
opdrachtgever: Bouwk. Tekenb. Gerrit Scholten, uitvoerder: Transect b.v.


                            0 cm -Mv / 12,61 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, matig humeus, donkergrijszwart, matig fijn, spoor plantenresten
                            Bodemkundig: volledig geoxideerd, interpretatie: bouwvoor
                            Opmerking: Zwak grindig, matig gesorteerd

                            5 cm -Mv / 12,56 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, sterk grindig, grijs, matig grof
                            Bodemkundig: volledig geoxideerd, interpretatie: opgebrachte grond
                            Opmerking: Zwak humeus, matig gesorteerd

                            35 cm -Mv / 12,26 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, matig grindig, bruingrijs, zandbrokken, matig fijn
                            Bodemkundig: B-horizont, volledig geoxideerd
                            Opmerking: Zwak humeus, matig gesorteerd, verstoord

                            65 cm -Mv / 11,96 m +NAP
                            Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                            Lithologie: zand, zwak siltig, sterk grindig, witgeel, matig fijn
                            Bodemkundig: C-horizont met roestvlekken, enkele Fe-vlekken, oxidatie en reductie verschijnselen
                            Opmerking: Matig gesorteerd

                             Einde boring op 80 cm -Mv / 11,81 m +NAP




                                                                                   3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>