<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>[
  REGIONAAL RISICOPROFIEL
  GELDERLAND-MIDDEN
  2020-2023
                        1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Versie     Afstemming in                          Ten behoeve van
18-09-2018 Projectgroep                           Werkversie
27-09-2018 Projectgroep                           Werkversie
16-10-2018 Projectgroep                           Doorgeleiding naar klankbordgroep
29-10-2018 Klankbordgroep (digitaal) en Mono MT’s Consultatie
22-01-2019 Projectgroep                           Vaststelling concept MT Veiligheidsbureau
22-01-2019 MT Veiligheidsbureau                   Doorgeleiding naar Veiligheidsdirectie
05-02-2019 Veiligheidsdirectie                    Doorgeleiding naar Dagelijks Bestuur
           Dagelijks Bestuur                      Doorgeleiding naar gemeenteraden
           Algemeen Bestuur                       Ter informatie
           Gemeenteraden                          Consultatie
           Projectgroep                           Vaststelling eindconcept
           MT Veiligheidsbureau                   Doorgeleiding naar Veiligheidsdirectie
           Veiligheidsdirectie                    Doorgeleiding naar Dagelijks Bestuur
           Dagelijks bestuur                      Doorgeleiding naar Algemeen Bestuur
           Algemeen Bestuur                       Vaststelling
                                                                                            2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Samenvatting
Conform de Wet Veiligheidsregio’s (WVr) dient het bestuur van elke veiligheidsregio om de 4 jaar een
regionaal beleidsplan op te stellen dat mede is gebaseerd op een regionaal risicoprofiel en een
capaciteitenanalyse. Het Regionaal Risicoprofiel Gelderland-Midden 2020-2023 is de opvolger van het
Regionaal Risicoprofiel Gelderland-Midden 2016-2019.
Het doel van het regionaal risicoprofiel is om inzicht te geven in de regionale veiligheidsrisico's en in
de wijze waarop deze zich ten opzichte van elkaar verhouden qua impact (effect) en waarschijnlijkheid
(kans). De focus ligt hierbij niet alleen op fysieke veiligheid, maar o.a. ook op economische, sociale en
ecologische veiligheid. De projectgroep bestond uit de interne partners: brandweer, GHOR1, politie en
gemeenten. Daarnaast zijn ook de externe partners (zoals waterschappen en Defensie) en
omliggende veiligheidsregio’s meegenomen in het proces.
In het risicoprofiel worden de multidisciplinaire worst case scenario’s beschreven die nog wel
realistisch zijn. De meest voorkomende branden en ongevallen zijn niet uitgewerkt. Deze worden
uitgewerkt in de monodisciplinaire risicoprofielen, zoals het brandweerrisicoprofiel. Het risicoprofiel is
bedoeld als relatief wegingsinstrument. Voor de update van het risicoprofiel is gebruik gemaakt van de
Handreiking Regionaal Risicoprofiel en het Nationaal Veiligheidsprofiel. Daarnaast is de inschatting
van de risico’s mede gebaseerd op expertmeningen en trendanalyses.
Er kan worden geconcludeerd dat wanneer de impact tegen de waarschijnlijkheid wordt afgezet, de
crisistypen Overstroming en Epidemie/Pandemie de grootste risico’s zijn in de Veiligheids- en
Gezondheidsregio Gelderland-Midden. Gevolgd door de crisistypen Natuurbranden, Cybercrime,
Verstoring nutsvoorzieningen en Dierziekten. In onderstaande figuur staat een overzicht van de
risico’s (waarschijnlijkheid x impact).
Figuur: Overzicht risico’s (waarschijnlijkheid x impact)
Ten opzichte van het voorgaande regionaal risicoprofiel zijn er weinig verschillen:
         Het crisistype “Bedreiging volksgezondheid” is niet meer afzonderlijk in het risicoprofiel
          opgenomen. Dit is in lijn met de risicoprofielen van de meeste andere regio’s en de lijn in het
          Nationaal Veiligheidsprofiel.
         Voor het crisistype “Ongevallen met giftige stof in de open lucht” is het scenario gewijzigd,
          omdat er wordt uitgegaan van een andere stof. Het risico is echter niet gewijzigd.
         Voor het crisistype “Luchtvaartincidenten” is de waarschijnlijkheid gewijzigd. In de voorgaande
          analyse was niet meegenomen dat de helikopter niet altijd vol zit. De waarschijnlijkheid is
          daardoor gewijzigd van waarschijnlijk naar mogelijk.
1
  GHOR: Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio
                                                                                                           3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
SAMENVATTING .................................................................................................................................... 2
DEEL A: ACHTERGRONDEN EN BEVINDINGEN ............................................................................... 6
1.   INLEIDING....................................................................................................................................... 7
   1.1    ACHTERGROND EN DOEL ............................................................................................................ 7
   1.2    HANDREIKING REGIONAAL RISICOPROFIEL .................................................................................. 7
   1.3    RELATIE MET ANDERE PROJECTEN .............................................................................................. 7
   1.4    AMBITIENIVEAU .......................................................................................................................... 8
   1.5    PROJECTORGANISATIE EN PARTNERS.......................................................................................... 8
   1.6    BESLUITVORMINGSPROCES ........................................................................................................ 9
   1.7    LEESWIJZER .............................................................................................................................. 9
2.   RISICO INVENTARISATIE ........................................................................................................... 10
   2.1    INLEIDING ................................................................................................................................ 10
   2.2    CRISISTYPEN ........................................................................................................................... 10
   2.3    BRONNEN ................................................................................................................................ 11
   2.4    TERRORISME ........................................................................................................................... 11
3.   METHODIEK IMPACT EN WAARSCHIJNLIJKHEID .................................................................. 12
   3.1    INLEIDING ................................................................................................................................ 12
   3.2    IMPACT VAN DE SCENARIO'S...................................................................................................... 12
   3.3    W AARSCHIJNLIJKHEID VAN DE SCENARIO'S ................................................................................ 13
   3.4    BRONNEN IMPACT EN WAARSCHIJNLIJKHEID............................................................................... 13
4    BEVINDINGEN .............................................................................................................................. 14
   4.1    OVERZICHT SCENARIO’S MET WAARSCHIJNLIJKHEID EN IMPACT................................................... 14
   4.2    SPREIDING CRISISTYPEN OVER DE GEMEENTEN ......................................................................... 16
   4.3    SPREIDING SCENARIO'S OVER AANGRENZENDE REGIO’S EN BUITENLAND ..................................... 17
5    CONCLUSIES ............................................................................................................................... 19
   5.1    RISICODIAGRAM ....................................................................................................................... 19
   5.2    IMPACTDIAGRAM ...................................................................................................................... 21
   5.3    VERSCHILLEN VOORGAANDE RISICOPROFIEL ............................................................................. 23
DEEL B: UITWERKING SCENARIO’S ................................................................................................ 24
1. NATUURLIJKE OMGEVING ............................................................................................................ 25
   1.1    OVERSTROMINGEN .................................................................................................................. 25
   1.2    NATUURBRANDEN .................................................................................................................... 34
   1.3    EXTREME WEERSOMSTANDIGHEDEN ......................................................................................... 39
     1.3.1     Hitte en droogte ............................................................................................................. 40
     1.3.2     Sneeuwstorm en ijzel .................................................................................................... 44
   1.4    AARDBEVINGEN ....................................................................................................................... 48
2. GEBOUWDE OMGEVING ................................................................................................................ 49
   2.1    BRANDEN IN KWETSBARE OBJECTEN ......................................................................................... 49
   2.2    INSTORTING GROTE GEBOUWEN................................................................................................ 52
3.   TECHNOLOGISCHE OMGEVING ................................................................................................ 55
   3.1    ONGEVALLEN MET BRANDBARE/EXPLOSIEVE STOF IN OPEN LUCHT .............................................. 55
   3.2    ONGEVALLEN MET EXPLOSIEVEN WOII...................................................................................... 60
   3.3    ONGEVALLEN MET GIFTIGE STOF IN DE OPEN LUCHT ................................................................... 64
   3.4    KERNONGEVALLEN / ONGEVAL RADIOACTIEVE STOFFEN ............................................................. 68
4.   VITALE INFRASTRUCTUUR EN VOORZIENINGEN .................................................................. 73
   4.1    VERSTORING NUTSVOORZIENINGEN .......................................................................................... 73
                                                                                                                                                      4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>5.   VERKEER EN VERVOER............................................................................................................. 78
   5.1    LUCHTVAARTINCIDENTEN ......................................................................................................... 78
   5.2    ONGEVAL WATER ..................................................................................................................... 80
   5.3    ONGEVAL LAND ........................................................................................................................ 83
     5.3.1     Ongeval weg .................................................................................................................. 83
     5.3.2     Ongeval spoor ............................................................................................................... 86
   5.4    INCIDENTEN IN TUNNELS ........................................................................................................... 90
6.   GEZONDHEID ............................................................................................................................... 92
   6.1    EPIDEMIE/PANDEMIE ................................................................................................................ 92
   6.2    DIERZIEKTEN ........................................................................................................................... 96
7.   SOCIAAL MAATSCHAPPELIJKE OMGEVING .......................................................................... 99
   7.1    PANIEK IN MENIGTEN ................................................................................................................ 99
   7.2    VERSTORING OPENBARE ORDE ............................................................................................... 102
   7.3    CYBERCRIME ......................................................................................................................... 105
DEEL C: BIJLAGEN ........................................................................................................................... 111
BIJLAGE 1      DE IMPACTCRITERIA: DEFINITIE, SCOREMATRICES .......................................... 112
     Criterium 1.1: Aantasting van de integriteit van het grondgebied ............................................... 113
     Criterium 2.1/2: Doden en ernstig gewonden incl. chronisch zieken .......................................... 114
     Criterium 2.3: Lichamelijk lijden (waaronder gebrek aan primaire levensbehoeften) ................. 115
     Criterium 3.1: Kosten ................................................................................................................... 116
     Criterium 4.1: Langdurige aantasting van het milieu en natuur (flora en fauna) ......................... 118
     Criterium 5.1: Verstoring van het dagelijks leven ........................................................................ 122
     Criterium 5.2: Aantasting van de lokale en regionale positie van het bestuur ............................ 123
     Criterium 5.3: Sociaal psychologische impact: woede en angst ................................................. 126
     Criterium 6.1: Aantasting cultureel erfgoed ................................................................................. 129
BIJLAGE 2 WAARSCHIJNLIJKHEID EN IMPACT PER WORST CASE SCENARIO ..................... 131
BIJLAGE 3 INRICHTINGEN MET MOGELIJK EFFECT VAN OF NAAR BUURREGIO’S .............. 133
                                                                                                                                                   5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Deel A: Achtergronden en Bevindingen
             Deel A: Achtergronden en Bevindingen
                                                  6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Deel A: Achtergronden en Bevindingen
1. Inleiding
1.1      Achtergrond en doel
Conform de Wet Veiligheidsregio’s (WVr) dient het bestuur van elke veiligheidsregio om de 4 jaar een
regionaal beleidsplan op te stellen dat mede is gebaseerd op een regionaal risicoprofiel en een
capaciteitenanalyse. Het doel van het regionaal risicoprofiel is om inzicht te geven in de regionale
veiligheidsrisico's en in de wijze waarop deze zich ten opzichte van elkaar verhouden qua impact
(effect) en waarschijnlijkheid (kans). De focus ligt hierbij niet alleen op fysieke veiligheid, maar o.a.
ook op economische, sociale en ecologische veiligheid. In het risicoprofiel worden de multidisciplinaire
worst case scenario’s beschreven die nog wel realistisch zijn. De kleinere meer voorkomende
scenario’s (zoals woningbranden of Veilige Publieke Taak) worden niet meegenomen, omdat hier met
de dagelijkse zorg al goed op wordt voorbereid en dit zich vaak beperkt tot een monodisciplinaire
aanpak. Het Regionaal Risicoprofiel Gelderland-Midden 2020-2023 is de opvolger van het Regionaal
Risicoprofiel Gelderland-Midden 2016-2019.
1.2      Handreiking Regionaal Risicoprofiel
Ter ondersteuning van de veiligheidsregio's is er landelijk een Handreiking Regionaal Risicoprofiel
opgesteld. Deze handreiking is als basis gebruikt voor dit regionaal risicoprofiel.
1.3      Relatie met andere projecten
In de Wet Veiligheidsregio's staat dat het risicoprofiel een overzicht moet bevatten van de risicovolle
situaties binnen de veiligheidsregio die tot een brand, ramp of crisis kunnen leiden. In de landelijke
Handreiking Regionaal Risicoprofiel is het thema brand alleen uitwerkt voor branden in kwetsbare
objecten. Omdat het regionaal risicoprofiel van Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden
zich richt op multidisciplinaire worst case scenario’s, zijn de meest voorkomende branden en
ongevallen niet uitgewerkt. Deze worden uitgewerkt in de monodisciplinaire risicoprofielen, zoals het
brandweerrisicoprofiel.
Alle monodisciplinaire risicoprofielen (waaronder brandweerrisicoprofiel) en capaciteitenanalyses
hebben een onderlinge afhankelijkheidsrelatie met de regionale plannen. Onderstaand worden de
onderlinge verhoudingen tussen de verschillende planvormen geïllustreerd.
Figuur 1: Samenhang mono- en multidisciplinaire plannen.
                                                                                                          7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Deel A: Achtergronden en Bevindingen
1.4      Ambitieniveau
Het risicoprofiel is bedoeld als relatief wegingsinstrument. De genoemde getallen in het plan zijn
indicatief en niet gebaseerd op absolute waarheden en/of wetenschappelijk onderbouwd. De
inschatting van de risico’s is met name gebaseerd op expertmeningen, de Nationale
Risicobeoordeling (NRB) en trendanalyses. Er wordt ook een toekomstverkenning gedaan naar
ontwikkelingen die de komende 4 jaar van invloed kunnen zijn op het risicobeeld van de regio.
Het is belangrijk dat het regionaal risicoprofiel zowel door de interne als de externe veiligheidspartners
wordt gedragen. Daarom worden naast de interne partners (brandweer, GHOR, politie en gemeenten)
ook de externe partners (zoals waterschappen en Defensie) en omliggende veiligheidsregio’s
meegenomen in het proces.
Het risicoprofiel is een dynamisch document. Jaarlijks wordt gekeken of er wijzigingen en/of
aanvullingen noodzakelijk zijn. Indien relevant voor het beleid van de veiligheidsregio, zal het bestuur
hiervan op de hoogte worden gesteld.
1.5      Projectorganisatie en partners
De uitvoering van het project heeft plaatsgevonden in samenwerking en in overleg met een
multidisciplinaire projectgroep bestaande uit vertegenwoordigers van de verschillende betrokken
kolommen: brandweer, GHOR, politie en gemeenten. De projectorganisatie bestond uit een
portefeuillehouder, projectleider, deelprojectleiders, projectsecretaris en klankbordgroepleden. De
deelprojectleiders hebben een aantal risicothema’s uitgewerkt die logischerwijs het meest bij hun
discipline passen.
De samenstelling van de projectgroep was als volgt:
 Astrid van Schaijk          Projectleider, VGGM-Brandweer
 Willem-Jan van Brakel       Secretaris, VGGM-Brandweer
 Mark Bruijnooge             Specialist risico’s en veiligheid / Adviseur Gevaarlijke Stoffen, VGGM-Brandweer
 Meine Jacobi                Specialist risico’s en veiligheid, VGGM-Brandweer
 Niels Bultman               Risicoanalist, VGGM-Brandweer
 Jessica de Olde             Specialist Operationele Informatievoorziening / Adviseur Gevaarlijke Stoffen,
                             VGGM-brandweer
 Tineke Tenten               Coördinator Bevolkingszorg, VGGM-Bevolkingszorg
 Nanda Jurjus                Senior beleidsmedewerker VGGM-GHOR
 Melchior Esser              Beleidsmedewerker Politie Oost-Nederland (DROS-CCB-GLM)
 Ed Klok                     Officier Veiligheidsregio Gelderland-Midden, Defensie
Per risicothema zijn de relevante experts (klankbordgroepleden) aangesloten, zoals de
waterschappen, Defensie, Openbaar Ministerie, Rijkswaterstaat, Liander en ProRail. Daarnaast zijn
voor de inhoudelijke afstemming de aangrenzende veiligheidsregio’s meegenomen. Door deze
werkwijze wordt een goede inhoudelijke betrokkenheid en een breed draagvlak gewaarborgd.
                                                                                                              8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Deel A: Achtergronden en Bevindingen
1.6        Besluitvormingsproces
Het regionaal risicoprofiel is na een consultatieronde met de betrokken experts en aangrenzende
veiligheidsregio’s2 voorgelegd aan de gemeenteraden van de vijftien gemeenten in het
verzorgingsgebied van de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden. Na verwerking van
alle zienswijzen en instemming van de veiligheidsdirectie, is het regionaal risicoprofiel in december
2019 in het Algemeen Bestuur van Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden vastgesteld.
De hoofdofficier van justitie, de coördinerend dijkgraaf, de Regionaal Militair Commandant en de
(vertegenwoordiger van de) Commissaris van de Koning zijn ook in de gelegenheid om deel te nemen
de bestuursvergadering van het Algemeen Bestuur van Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-
Midden.
1.7        Leeswijzer
Dit rapport bestaat uit 3 delen:
Deel A: Achtergronden en bevindingen.
           Hierin is de uitleg van de methodiek risico-inventarisatie en risicoanalyse opgenomen en staan
           de bevindingen van de scenarioanalyses.
Deel B: Uitwerking van de scenarioanalyses.
           Hierin staat de nadere uitwerking in waarschijnlijkheid en impact voor alle scenario’s.
Deel C: Bijlagen.
2
  In het geval van de aangrenzende regio’s is de inhoudelijke afstemming ambtelijk verzorgd met de veiligheidsregio’s
Gelderland-Zuid, Noord- en Oost Gelderland, Utrecht en Flevoland.
                                                                                                                      9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Deel A: Achtergronden en Bevindingen
2. Risico inventarisatie
2.1        Inleiding
De eerste stap voor het regionaal risicoprofiel is inzicht krijgen in de aanwezige risico’s in de regio die
tot een worst case scenario kunnen leiden. Conform de landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel
is daartoe een onderverdeling gemaakt in 7 maatschappelijke themavelden (risicothema’s):
     1.    Natuurlijke omgeving
     2.    Gebouwde omgeving
     3.    Technologische omgeving
     4.    Vitale infrastructuur en voorzieningen
     5.    Verkeer en vervoer
     6.    Gezondheid
     7.    Sociaal maatschappelijke omgeving
2.2        Crisistypen
Aan elk van de maatschappelijke thema's zijn crisistypen3 gekoppeld. Voor deze crisistypen zijn één
of meerdere voor de veiligheidsregio relevante worst case scenario’s uitgewerkt (tabel 1).
  Maatschappelijk thema
          Crisistype
  1. Natuurlijke omgeving
          1.1 Overstromingen
          1.2 Natuurbranden
          1.3 Extreme weersomstandigheden
                    1.3.1 Hitte/Droogte
                    1.3.2 Sneeuwstorm/IJzel
  2. Gebouwde omgeving
          2.1 Branden in kwetsbare objecten
          2.2 Instorting grote gebouwen
  3. Technologische omgeving
          3.1 Ongevallen met brandbare/explosieve stof in open lucht
          3.2 Ongevallen met explosieven WOII
          3.3 Ongevallen met giftige stof in de open lucht
          3.4 Kernongevallen
  4. Vitale infrastructuur en voorzieningen
          4.1 Verstoring nutsvoorzieningen
  5. Verkeer en vervoer
          5.1 Luchtvaartincidenten
          5.2 Ongeval water
          5.3 Ongeval land
                    5.3.1 Ongeval weg
                    5.3.2 Ongeval spoor
          5.4 Incidenten in tunnels
  6. Gezondheid
          6.1 Epidemie/pandemie
          6.2 Dierziekten
  7. Sociaal maatschappelijke omgeving
          7.1 Paniek in menigten
          7.2 Verstoring openbare orde
          7.3 Cybercrime
Tabel 1: Overzicht maatschappelijke thema’s en crisistypen.
3
  Zowel het begrip “crisis” als het begrip “ramp” is gedefinieerd in de Wet Veiligheidsregio’s. Conform de landelijke Handreiking
Regionaal Risicoprofiel wordt in het regionaal risicoprofiel primair het begrip crisis (en crisistype) gebruikt.
                                                                                                                                10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Deel A: Achtergronden en Bevindingen
2.3       Bronnen
Voor de uitvoering van de risico inventarisatie is gebruik gemaakt van diverse gegevensbronnen:
    Regionaal Risicoprofiel Gelderland-Midden 2016-2019:
     Het huidige regionaal risicoprofiel van Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden wordt
     als basis genomen. Aanvullingen en/of wijzigingen worden alleen aangebracht indien noodzakelijk
     vanuit voortschrijdend inzicht.
    Bevindingenrapportages Strategie Nationale Veiligheid:
     Het ministerie van Veiligheid en Justitie analyseert vanaf 2008 de potentiële risico’s die op
     Nederland afkomen en de maatregelen die kunnen worden genomen om die risico’s tegen te
     gaan. Het instrument hiervoor is de Nationale Risicobeoordeling. De bevindingen van de analyses
     zijn opgenomen in de zogenaamde Bevindingenrapportages.
    Geografische informatie:
     Er is gebruik gemaakt van de Provinciale Risicokaart en andere geografische informatie.
2.4       Terrorisme
Sinds de aanslag op de Twin Towers in New York op 11 september 2001 en daarna diverse andere
aanslagen of verijdelde aanslagen in Europa, wordt terrorisme als een reële dreiging gezien. De
toegenomen risico’s van radicalisering en Jihadgang hebben ertoe geleid dat het dreigingsniveau in
Nederland sinds maart 2013 het niveau “substantieel” heeft bereikt. Terroristische aanvallen kunnen
zich altijd en overal voordoen, ook in Nederland. Ook in de Veiligheids- en Gezondheidsregio
Gelderland-Midden bevinden zich potentiële doelen voor mensen die bewust de maatschappij willen
ontwrichten. De voorbereiding op mogelijke terroristische acties speelt zich af op het snijvlak tussen
monodisciplinair optreden van de politie, onder gezag van de driehoek en het multidisciplinair
optreden van de (operationele) diensten en onder gezag van de veiligheidsregio. Indicaties over
mogelijke concrete dreigingsbeelden zullen via de lijn van politie en justitie binnenkomen. Vervolgens
is het aan het bevoegd gezag om te besluiten welke maatregelen in gang zullen worden gezet om
deze dreiging het hoofd te bieden en/of de gevolgen te beperken.
De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) is verantwoordelijk voor de
alertering in geval van een terroristische dreiging. In Nederland zijn op dit moment de volgende
bedrijfssectoren op het alerteringssysteem aangesloten:
  Drinkwater                         Tunnels en waterkeringen     Telecom
  Luchthavens                        Olie                         Nucleair
  Zeehavens                          Chemie                       Financieel
  Spoor                              Gas                          Publieksevenementen
  Stads- en streekvervoer            Elektriciteit                Hotels
Alle vijftien sectoren hebben afspraken gemaakt met de NCTV over het pakket aan maatregelen dat
geëffectueerd wordt bij een bepaald dreigingsniveau: lichte dreiging, matige dreiging of hoge dreiging.
Het besluit tot op- of afschaling van een alerteringsniveau voor een sector in het Alerteringssysteem
Terrorismebestrijding (ATb), wordt genomen door de minister van Veiligheid en Justitie, als
coördinerend bewindspersoon voor terrorismebestrijding. De afkondiging van een alerteringsniveau
gaat gepaard met informatie over de aard van de dreiging, zodat de maatregelen daarop kunnen
worden toegespitst.
Terrorisme kan een oorzaak zijn van (bijna) alle ramp- en crisistypen. Daarom is er in dit rapport voor
gekozen om moedwillig handelen c.q. terrorisme niet als een apart crisistype op te nemen. In plaats
hiervan wordt in deze handreiking benadrukt dat terrorisme of een moedwillige verstoring van andere
aard (zoals sabotage) een aanleiding (trigger) kan zijn bij veel verschillende crisistypen.
Moedwilligheid en terrorisme worden daarmee als een overkoepelend thema gepositioneerd dat door
de hele methode heen in ogenschouw wordt genomen.
                                                                                                       11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Deel A: Achtergronden en Bevindingen
3. Methodiek impact en waarschijnlijkheid
3.1      Inleiding
Het risicoprofiel geeft inzicht in regionale veiligheidsrisico's én in de wijze waarop deze zich ten
opzichte van elkaar verhouden qua impact (effect) en waarschijnlijkheid (kans). Bij de beoordeling van
de impact en waarschijnlijkheid wordt uitgegaan van de methodiek conform de landelijke Handreiking
Regionaal Risicoprofiel. Dit sluit tevens aan bij de methodiek van de Strategie Nationale Veiligheid.
Onderstaand wordt deze methodiek kort toegelicht.
3.2      Impact van de scenario's
Bij de beoordeling van de impact van de scenario’s wordt uitgegaan van zes hoofdbelangen (vitale
belangen) met daaronder één tot drie sub belangen (impactcriteria):
  Vitale belangen en impactcriteria
  1. Territoriale veiligheid
     1.1 Aantasting van de integriteit van het grondgebied
  2. Fysieke veiligheid
     2.1 Doden
     2.2 Ernstig gewonden en chronisch zieken
     2.3 Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
  3. Economische veiligheid
     3.1 Kosten
  4. Ecologische veiligheid
     4.1 Langdurige aantasting van het milieu en natuur (flora en fauna)
  5. Sociale en politieke stabiliteit
     5.1 Verstoring van het dagelijks leven
     5.2 Aantasting van het lokale en regionale openbaar bestuur
     5.3 Sociaal psychologische impact
  6. Veiligheid van cultureel erfgoed
     6.1 Aantasting van cultureel erfgoed
Tabel 2: Vitale belangen en impactcriteria gebaseerd op landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel.
Bij de uitwerking van de crisistypen (deel B) worden per incidentscenario alleen de relevante
impactcriteria in de score betrokken. Als een bepaald impactcriterium bij een scenario niet van
toepassing wordt geacht, vindt op dat criterium geen score plaats.
De definitie van de individuele impactcriteria moet eenduidig zijn. De individuele impactcriteria worden
dan ook voor alle potentiële incidentscenario’s op dezelfde manier gemeten. Voor elk van de criteria
geldt dat de impact meetbaar wordt gemaakt op basis van een indeling naar vijf klassen:
A – B – C – D – E.
  Klasse                             Impact
  A                                  Beperkt gevolg
  B                                  Aanzienlijk gevolg
  C                                  Ernstig gevolg
  D                                  Zeer ernstig gevolg
  E                                  Catastrofaal gevolg
Tabel 3: Klasse-indeling van de impact.
                                                                                                        12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Deel A: Achtergronden en Bevindingen
Iedere klasse wordt gekenmerkt door een brandbreedte (bijv. 4 tot 40 doden of 20-200 miljoen euro
schade). Er is in alle gevallen naar gestreefd de verhouding tussen de opeenvolgende klassen gelijk
te houden. Bovendien is geprobeerd de impactcriteria zo te definiëren dat ze onderling min of meer
vergelijkbaar zijn. In bijlage 1 is een uitgebreide toelichting opgenomen van de systematiek per vitaal
belang.
Om de scores uit te kunnen zetten in een diagram of rekenkundig te kunnen bewerken, zijn de
impactscores omgezet in een getalswaarde. De impactscores zijn daarbij niet lineair ingedeeld, maar
exponentieel. De getalswaarden van de impactscores zijn als volgt:
  Score impactcriterium           Getalswaarde
  A                               0,01235
  B                               0,03704
  C                               0,1111
  D                               0,3333
  E                               1,0000
Tabel 4: Getalswaarden van impactscores.
3.3       Waarschijnlijkheid van de scenario's
De waarschijnlijkheid wordt eveneens in 5 waarschijnlijkheidsklassen ingedeeld: A – B – C – D – E.
Daarbij is iedere waarschijnlijkheidsklasse gekoppeld aan een bandbreedte in een percentage per 4
jaar (bijv. 5-50% kans per 4 jaar). Onderstaand worden de waarschijnlijkheidsklassen weergegeven.
  Score impactcriterium           Getalswaarde [%]
  A                               < 0,05                        Zeer onwaarschijnlijk
  B                                 0,05 – 0,5                  Onwaarschijnlijk
  C                                 0,5 - 5                     Mogelijk
  D                                 5 - 50                      Waarschijnlijk
  E                                 50 - 100                    Zeer waarschijnlijk
Tabel 5: Klasse-indeling van de waarschijnlijkheid.
3.4       Bronnen impact en waarschijnlijkheid
Omdat we ons richten op worst case scenario’s zal voor een groot deel betrouwbare casuïstiek
ontbreken. Daarnaast geldt met name voor dreigingsscenario’s dat bewust terroristisch handelen zich
juist niet laat karakteriseren door ervaringen vanuit het verleden. Het gevolg is dat de bepaling van de
impact en waarschijnlijkheid voor de individuele incidentscenario’s gebaseerd zal zijn op meerdere
informatiebronnen:
     Nationaal Veiligheidsprofiel
     Historische (analoge) gebeurtenissen, casuïstiek
     Expertmeningen, scenario- en trendanalyses
                                                                                                       13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Deel A: Achtergronden en Bevindingen
4        Bevindingen
4.1      Overzicht scenario’s met waarschijnlijkheid en impact
Voor ieder crisistype (tabel 1) is een worst case scenario uitgewerkt. Deze scenario’s zijn conform
hoofdstuk 3 uitgewerkt in waarschijnlijkheid van optreden en de impact voor de 6 vitale belangen. De
uitgebreide uitwerkingen van de scenario’s zijn opgenomen in deel B (Uitwerking scenario’s) van dit
rapport. Een korte omschrijving van het scenario en de bevindingen voor de waarschijnlijkheid en
gemiddelde impactscore per worst case scenario zijn opgenomen in onderstaande tabel. De
crisistypen die tenminste een waarschijnlijkheidsscore hebben van ‘mogelijk’ en een impactscore van
‘zeer ernstig’ of ‘catastrofaal’ zijn gemarkeerd. In bijlage 2 is een tabel opgenomen met de
waarschijnlijkheid en alle afzonderlijke impactscores per worst case scenario.
  Crisistype met korte omschrijving scenario                                    Waarschijn-     Gemiddelde
                                                                                  lijkheid        impact
  1.      Natuurlijke omgeving
  1.1     Overstromingen: Dijkdoorbraak Rijn-IJssel na periode zware             Mogelijk       Catastrofaal
          neerslag in het stroomgebied van de Rijn bovenstrooms
  1.2     Natuurbranden: Natuurbrand bij cluster van campings in                 Mogelijk       Zeer ernstig
          hoogseizoen
  1.3.1   Extreme weersomstandigheden: Langdurige hitte-droogte                   Mogelijk         Ernstig
  1.3.2   Extreme weersomstandigheden: Zware sneeuwstorm en/of ijzel            Waarschijnlijk     Ernstig
  2.      Gebouwde omgeving
  2.1     Branden in kwetsbare objecten: Grote brand groot zorgcentrum            Mogelijk         Ernstig
          met niet zelfredzame personen
  2.2     Instorting grote gebouwen: Instorting groot gebouw door              Onwaarschijnlijk    Ernstig
          gasexplosie (lek aardgasleiding in kruipruimte)
  3.      Technologische omgeving
  3.1     Ongevallen met brandbare / explosieve stof in open lucht:            Onwaarschijnlijk  Zeer ernstig
          BLEVE4 met LPG goederenwagon
  3.2     Ongevallen met explosieven WOII: Ontploffing handgranaat in         Onwaarschijnlijk     Ernstig
          klas basisschool (spontane vondst)
  3.3     Ongevallen met giftige stof in de open lucht: Vrijkomen van          Onwaarschijnlijk  Aanzienlijk
          giftige stof bij BRZO5 bedrijf
  3.4     Kernongevallen: Ongeval transportbusje met radioactieve stoffen      Onwaarschijnlijk    Beperkt
          voor medisch onderzoek
  4.      Vitale infrastructuur en voorzieningen
  4.1     Verstoring nutsvoorzieningen: Regionale black-out stroom door          Mogelijk       Zeer ernstig
          uitval schakelstation door natuurbrand
4
  BLEVE: Boiling Liquid Expanding Vapour Explosion
5
  BRZO: Besluit risico's zware ongevallen
                                                                                                       14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Deel A: Achtergronden en Bevindingen
 5.       Verkeer en vervoer
 5.1      Luchtvaartincidenten: Helikopter stort neer op militair vliegveld    Mogelijk       Aanzienlijk
 5.2      Ongeval water: Aanvaring passagiersschip met vrachtschip             Mogelijk       Aanzienlijk
 5.3.1    Ongeval land: Weg. Kettingbotsing waarbij touringcar betrokken is  Waarschijnlijk    Ernstig
 5.3.2    Ongeval land: Spoor. ICE en Sprinter botsen frontaal                 Mogelijk        Ernstig
 5.5      Incidenten in tunnels: Ontsporing goederentrein in spoortunnel    Onwaarschijnlijk   Ernstig
          waarna BLEVE
 6.       Gezondheid
 6.1      Epidemie/pandemie: Uitbraak ernstige grieppandemie                Waarschijnlijk   Zeer ernstig
 6.2      Dierziekten: Nieuwe zoönose die overdraagbaar is op mens            Mogelijk       Zeer ernstig
 7.       Sociaal maatschappelijke omgeving
 7.1      Paniek in menigten: Schietincident tijdens popconcert in een zaal    Mogelijk        Ernstig
          waarna paniek uitbreekt
 7.2      Verstoring openbare orde: Maatschappelijke onrust die escaleert      Mogelijk        Ernstig
          in een probleemwijk
 7.3      Cybercrime: Infiltratie vitale bedrijven                            Mogelijk       Zeer ernstig
Tabel 6: Waarschijnlijkheid en impact per worst case scenario.
                                                                                                    15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Deel A: Achtergronden en Bevindingen
4.2     Spreiding crisistypen over de gemeenten
De meeste crisistypen kunnen in iedere gemeente voorkomen. Een aantal risico’s zijn locatie
gebonden, zoals overstroming en natuurbrand. In onderstaande tabel is opgenomen welke crisistypen
in welke gemeenten kunnen voorkomen. Hierbij wordt uitgegaan van de bronlocatie van het risico.
Neveneffecten van het risico naar anderen gemeenten worden niet meegenomen.
                                                Barneveld                             Lingewaard             Overbetuwe                     Rozendaal   Scherpenzeel   Wageningen   Westervoort
                                       Arnhem               Doesburg   Duiven                      Nijkerk                Renkum   Rheden                                                         Zevenaar
                                                                                Ede
1.1 Overstroming                        x                    x          x       x       x           x          x                    x                     x              x            x            x
1.2 Natuurbrand                         x         x                             x                   x                      x        x         x                          x
1.3 Extreme weersomstandigheden         x         x          x          x       x       x           x          x           x        x         x           x              x            x            x
2.1 Branden in kwetsbare objecten       x         x          x          x       x       x           x          x           x        x         x           x              x            x            x
2.2 Instorting grote gebouwen           x         x          x          x       x       x           x          x           x        x         x           x              x            x            x
3.1 Brandbare en explosieve stoffen     x         x          x          x       x       x           x          x           x        x         x           x              x            x            x
3.2 Explosieven WO II                   x         x          x          x       x       x           x          x           x        x         x           x              x            x            x
3.3 Giftige stoffen                     x         x          x          x       x       x           x          x           x        x         x           x              x            x            x
3.4 Kernongevallen                      x         x          x          x       x       x           x          x           x        x         x           x              x            x            x
4.1 Verstoring nutsvoorzieningen        x         x          x          x       x       x           x          x           x        x         x           x              x            x            x
5.1 Luchtvaartincidenten                x         x          x          x       x       x           x          x           x        x         x           x              x            x            x
5.2 Ongeval water                       x                    x          x               x           x          x           x        x                                    x            x            x
5.3.1 Ongeval weg                       x         x          x          x       x       x           x          x           x        x         x           x              x            x            x
5.3.2 Ongeval spoor                     x         x                     x       x       x           x          x           x        x                                                 x            x
5.4. Incident tunnels                                                   x               x                                                                                                          x
6.1 Pandemie/epidemie                   x         x          x          x       x       x           x          x           x        x         x           x              x            x            x
6.2 Dierziekten                         x         x          x          x       x       x           x          x           x        x         x           x              x            x            x
7.1 Paniek in menigte                   x         x          x          x       x       x           x          x           x        x         x           x              x            x            x
7.2 Verstoring openbare orde            x         x          x          x       x       x           x          x           x        x         x           x              x            x            x
7.3 Cybercrime                          x         x          x          x       x       x           x          x           x        x         x           x              x            x            x
Tabel 7: Spreiding crisistypen over de gemeenten.
                                                                                                                                                                                                        16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Deel A: Achtergronden en Bevindingen
4.3      Spreiding scenario's over aangrenzende regio’s en buitenland
Risico's stoppen niet bij de grens van de regio. Het regionaal risicoprofiel is dan ook niet compleet
zonder een inventarisatie van de grensoverschrijdende risico's. De Veiligheids- en Gezondheidsregio
Gelderland-Midden grenst aan een aantal andere veiligheidsregio’s in Nederland en aan Duitsland:
    Veiligheidsregio Gelderland-Zuid
    Veiligheidsregio Noord- en Oost Gelderland
    Veiligheidsregio Utrecht
    Veiligheidsregio Flevoland
    Duitsland
Figuur 2: Kaart veiligheidsregio’s in Nederland.
Ter voorbereiding op de ingebruikname van de Betuweroute in 2007 zijn specifiek voor dit spoortraject
afspraken gemaakt ten aanzien van informatie-uitwisseling bij incidenten op de Betuweroute tussen
Zevenaar en Emmerich.
Verder is er in 2017 een samenwerkingsovereenkomst afgesloten tussen Kreis Kleve en de
Veiligheidsregio’s Noord en Oost Gelderland, Gelderland Midden, Gelderland Zuid en Limburg Noord
op het gebied van crisisbeheersing en rampenbestrijding.
                                                                                                      17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Deel A: Achtergronden en Bevindingen
De volgende risico’s zijn grensoverschrijdend:
Overstromingen
Voor het overstromingsrisico is gebruik gemaakt van een rivierscenario dat grensoverschrijdend is,
zowel op landsniveau tussen Duitsland en Nederland, als ook op het schaalniveau van de gemeenten,
waterschappen, provincies en veiligheidsregio’s. Langs de rivieren liggen verscheidene dijkringen /
polders.
Afhankelijk van de breslocatie bij een dijk kan het water binnen enkele uren tot dagen zich verspreiden
over het grondgebied van Duitsland en Nederland (provincies, gemeenten, waterschappen en
veiligheidsregio’s). Een dergelijke (dreigende) crisis zal nationaal gecoördineerd worden.
Natuurbranden
De kans op een onbeheersbare natuurbrand is vooral groot op de Veluwe, vanwege het grote
aaneengesloten natuurgebied. De Veiligheidsregio Noord- en Oost Gelderland grenst hier aan.
Ongevallen met gevaarlijke stoffen
BRZO-inrichtingen en andere inrichtingen die een mogelijk effect van of naar de buurregio’s hebben
zijn opgenomen in bijlage 3. Een klein deel van het noord-oosten van de regio ligt binnen de
zogenaamde preparatiezone van de kerncentrale in Emsland (Noord-Duitsland). De preparatiezone is
een zone met een straal van 100 kilometer rondom de kerncentrale. In geval van een incident geldt in
deze zone een jodium-distributieplan. Het distributieplan betreft het beschikbaar stellen en
verspreiden van jodiumtabletten voor kinderen tot 18 jaar en zwangere vrouwen.
Transportongevallen met gevaarlijke stoffen en ongevallen met explosieven WO II nabij de grens van
de regio kunnen ook mogelijke effecten hebben van of naar de buurregio’s en Duitsland. Om het
mogelijk te maken om chloor via de Betuweroute te vervoeren zijn ook In Duitsland organisatorische
maatregelen getroffen, vergelijkbaar met het chloorregime. Het transport door Duitsland vindt
eveneens plaats in een bloktrein (uitsluitend wagons met chloor en geen combinaties met andere
brandbare of explosieve stoffen) die in een vloeiende beweging langs alle Duitse spoorknooppunten
word geleid. De kans op een chloortransportongeval net over de grens in Duitsland is daarom klein
(zeer onwaarschijnlijk).
Uitval van vitale infrastructuur
Uitval van vitale infrastructuur in de buurregio en het buitenland kan zorgen voor uitval in onze
veiligheidsregio en v.v..
Transportongevallen
Transportongevallen op de weg, spoor en water en luchtvaartincidenten nabij de grens van de regio
kunnen mogelijke effecten hebben van of naar de buurregio’s en Duitsland.
Dierziekten
Dierziekten kunnen spelen in de regio, maar ook in meerdere veiligheidsregio’s en buitenland.
Epidemie/ Pandemie
Een epidemie of pandemie speelt op grote schaal en is daarmee een landelijk en/of internationaal
probleem.
Cybercrime en terrorisme
Cybercrime en terrorisme kunnen spelen in de regio, maar ook in meerdere veiligheidsregio’s en
(vanuit) het buitenland.
                                                                                                     18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Deel A: Achtergronden en Bevindingen
5        Conclusies
5.1      Risicodiagram
De keuze van het scenario is van invloed op de uitkomst van het risico. Bij de interpretatie van de
risico’s moet daarom worden opgemerkt dat er wordt uitgegaan van “worst case” scenario’s. Hierbij
moet gedacht worden aan scenario’s waarbij interregionale bijstand nodig is.
Wanneer per scenario het totale risico ((gemiddelde) impact x waarschijnlijkheid) wordt berekend,
kunnen de scenario’s op grootte van risico’s worden gesorteerd. In figuur 3a is resultaat daarvan in
een diagram opgenomen.
In 3b is de (gemiddelde) impact en de waarschijnlijkheid in een grafiek tegen elkaar afgezet.
Er kan worden geconcludeerd dat wanneer de impact tegen de waarschijnlijkheid wordt afgezet, de
crisistypen Overstroming en Epidemie/Pandemie de grootste risico’s zijn in de Veiligheids- en
Gezondheidsregio Gelderland-Midden. Gevolgd door de crisistypen Natuurbranden, Cybercrime,
Verstoring nutsvoorzieningen en Dierziekten.
Het crisistype Ongeval brandbare/explosieve stof heeft ook een hoge impact, maar de
waarschijnlijkheid daarvan ligt lager. Voor de crisistypen Sneeuwstorm en/of ijzel, Ongeval weg en
Luchtvaartincidenten is de waarschijnlijk hoog, maar de impact lager.
                                         Risico's crisistypen
Figuur 3a: Risico’s crisistypen
                                                                                                     19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Deel A: Achtergronden en Bevindingen
                Figuur 3b: Waarschijnlijkheid en impact van de crisistypen
                                                                           20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Deel A: Achtergronden en Bevindingen
5.2      Impactdiagram
Om inzicht te krijgen in de afzonderlijke impactcriteria per scenario is in figuur 4 weergegeven hoe de
opbouw van de impactcriteria is per scenario. De kans op dit scenario (waarschijnlijkheid) is in deze
figuur niet opgenomen.
Uit de impactdiagram volgt dat de crisistypen Overstroming, Natuurbrand en Epidemie/Pandemie het
hoogst scoren qua impact.
                                                                                                      21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Deel A: Achtergronden en Bevindingen
                                                        Relatieve opbouw impactgrootte per crisistype
                            8
                            7
  Relatieve Impactgrootte
                            6
                            5
                            4
                            3
                            2
                            1
                            0
                                                                                    Impactcriteria
                                Aantasting van de integriteit van het grondgebied                    Doden
                                Gewonden                                                             Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
                                Kosten                                                               Langdurige aantasting van het milieu en natuur (flora en fauna)
                                Verstoring van het dagelijks leven                                   Aantasting van de locale en regionale openbaar bestuur
                                Sociaal psychologisch impact                                         Aantasting van cultureel erfgoed
Figuur 4: Afzonderlijke impactscores per crisistype
                                                                                                                                                                       22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Deel A: Achtergronden en Bevindingen
5.3      Verschillen voorgaande risicoprofiel
Het regionaal risicoprofiel 2020-2023 verschilt marginaal van het voorgaande regionaal risicoprofiel
2016-2019. In onderstaande tabel staan de belangrijkste wijzigingen opgenomen.
          Risico’s                                   Verschil totale risico voorgaande risicoprofiel
 1.1      Overstromingen                             Niet gewijzigd
 1.2      Natuurbranden                              Niet gewijzigd
 1.3      Extreme weersomstandigheden                Niet gewijzigd
 2.1      Branden in kwetsbare objecten              Niet gewijzigd
 2.2      Instorting grote gebouwen                  Niet gewijzigd
 3.1      Ongevallen brandbare/explosieve            Niet gewijzigd
          stof in open lucht
 3.2      Ongevallen met explosieven WOII            Niet gewijzigd
 3.3      Ongevallen met giftige stof in de          Het scenario is gewijzigd omdat nu is uitgegaan van een
          open lucht                                 andere stof. Het risico is echter niet gewijzigd.
 3.4      Kernongevallen/ongeval                     Niet gewijzigd
          radioactieve stoffen
 4.1      Verstoring nutsvoorzieningen               Niet gewijzigd
 5.1      Luchtvaartincidenten                       In de voorgaande analyse was niet meegenomen dat de
                                                     helikopter niet altijd vol zit. De waarschijnlijkheid is daardoor
                                                     gewijzigd van waarschijnlijk naar mogelijk.
 5.2      Ongeval water                              Niet gewijzigd
 5.3      Ongeval land                               Niet gewijzigd
 5.4      Incidenten in tunnels                      Niet gewijzigd
 6.1      Bedreiging volksgezondheid                 Het crisistype Bedreiging volksgezondheid is niet meer
                                                     afzonderlijk in het risicoprofiel opgenomen. Dit is in lijn met de
                                                     risicoprofielen van de meeste andere regio’s en de lijn in het
                                                     Nationaal Veiligheidsprofiel.
 6.2      Epidemie/pandemie                          Niet gewijzigd
 6.3      Dierziekten                                Niet gewijzigd
 7.1      Paniek in menigten                         Niet gewijzigd
 7.2      Verstoring openbare orde                   Niet gewijzigd
 7.3      Cybercrime                                 Niet gewijzigd
Tabel 8: Overzicht wijzigingen t.o.v. voorgaande regionaal risicoprofiel
                                                                                                               23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
                       Deel B: Uitwerking scenario’s
                                                     24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
1. Natuurlijke omgeving
1.1      Overstromingen
Context
Achtergrond
Nederland maakt onderdeel uit van de grootste en dichtstbevolkte delta’s in de wereld. Het landschap
in deze delta van de Rijn, Waal, Maas, Schelde en Eems is over duizenden jaren gevormd onder
invloed van natuurlijk processen en menselijk ingrijpen. In de loop van de eeuwen is de rol van de
mens belangrijker geworden. Door de ligging aan de Noordzee en grote rivieren kwamen strategisch
gelegen steden door handel tot bloei en omliggende gebieden tot (economische) ontwikkeling.
Nederland werd steeds verder geschikt gemaakt voor menselijk gebruik. Veenontginning, inpoldering,
bedijking, riviernormalisatie, kunstwerken en (technische) innovaties leidden er toe dat gebieden die
beneden zee- en rivierniveau liggen, en dus overstroombaar zijn, intensief voor de mens zijn te
gebruiken voor wonen, werken en recreëren. Een aantal keren leidde het overstromen van deze
gebieden tot het verlies van land en mensenlevens, waardoor de bescherming tegen water als ook het
beheer een grote opgave ging vormen. Met de Deltawet en bijbehorende werken is Nederland na de
laatste grote ramp in 1953 veiliger dan ooit.
Echter sinds die tijd is het aantal mensen, als ook de economische waarde in de overstroombare
gebieden, sterk toegenomen. De potentiële gevolgen van een overstroming zijn daardoor ook
toegenomen (overstromingsrisico’s). Landelijk is er veel aandacht voor het risico overstroming na
enkele zware zuidwesterstormen aan de kust, de hoogwatersituaties en (dreigende) evacuatie van de
Betuwse polders in 1995 en de gevolgen in relatie tot onze kwetsbare maatschappij.
Gebiedsbeschrijving
In het verzorgingsgebied van Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) lopen de
Nederrijn en Waal van oost naar west en, vanaf de splitsing van de Rijn bij Arnhem, de IJssel naar het
noorden. In het noordoosten van het gebied grenst het verzorgingsgebied bij Nijkerk aan de
randmeren van het IJsselmeer. Door de ligging tussen de rivieren en randmeren is het risico op
wateroverlast door overstroming aanzienlijk. Een aantal laag gelegen gebieden (polders) zijn tegen
overstromingen vanuit de Rijn, Nederrijn, IJssel, Waal en IJsselmeergebied beschermd door een
systeem van dijkringen (primaire waterkeringen). Verspreidt in het verzorgingsgebied liggen delen van
de polders Betuwe, Tieler- en Culemborger waarden (dijkring 43), Gelderse vallei (dijkring 45),
Arnhemse- en Velperbroek (dijkring 47), Rijn en IJssel (dijkring 48) en Oost Veluwe (dijkring 52).
Kenmerkend voor het rivierengebied is ook de aanwezigheid van buitendijksgebied. Het gaat daarbij
om gebieden langs de rivier die niet door dijken beschermd worden en daarmee altijd bloot staande
fluctuaties van de waterstanden in de rivier.
De organisatie van het waterbeheer ligt voornamelijk bij de waterschappen Rijn en IJssel, Vallei en
Veluwe en Rivierenland. Zij dragen de zorg voor het lokale en regionale beheer van de waterkwantiteit
en waterkeringen om daarmee wateroverlast, droogte of overstromingen tegen te gaan. Het Rijk en de
provincie houden toezicht op de uitvoering door de waterschappen. Rijkswaterstaat draagt zorg voor
het beheer van de landelijke wateren en waterkeringen.
Het risico op wateroverlast door overstroming is met het beheer en onderhoud aan dijken (voldoen
aan de gestelde norm) te beïnvloeden. Over de kans op overstroming is in termen van
voorspelbaarheid, locatie, omvang en frequentie geen eenduidige uitspraak te doen. Wel over de
verwachte gevolgen van het zich voordoen van een scenario. Deze kunnen regionaal verschillen door
de fysische / geografische aspecten, bevolkingsdichtheid, inrichting en gebruik van de omgeving.
Bij een (dreigende) overstroming en een mogelijk (preventieve) evacuatie raakt een groot deel van het
openbare leven meerdere dagen tot maanden ernstig verstoord of komt zelfs stil te liggen. Afhankelijk
van de genomen maatregelen, zoals (preventieve) evacuatie, en/of het zich voordoen van een
dijkdoorbraak en de informatievoorziening realiseren de meeste burgers zich dat er sprake is van
                                                                                                      25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
overmacht. De situatie kan na enkele dagen weer normaliseren, maar herstel kan ook enkele jaren
duren. Het ligt in de verwachting dat er reden is tot paniek en aanzienlijke (economische) schade.
De gevolgen blijven niet beperkt tot het verzorgingsgebied van Veiligheids- en Gezondheidsregio
Gelderland-Midden. Bij de uitwerking van dit crisistype is aangesloten bij de landelijke beschrijvingen.
Bij dit crisistype gaat het voornamelijk om de gevolgen voor de mens. Indien relevant worden de
gevolgen voor de omgeving (o.a. nutsvoorzieningen, infrastructuur, gebouwen) meegenomen bij het
betreffende crisistype.
Omschrijving scenario
Scenario
De afgelopen vier jaar zijn er geen wezenlijke wijzigingen opgetreden in het crisistype en de
scenario’s. De recente resultaten van klimaatonderzoeken, Hoogwaterbeschermingsprogramma en
inzichten van het Deltaprogramma vormen daarvoor geen aanleiding. Om inzicht te krijgen in de
gevolgen van overstromingen voor de verschillende gebieden is gebruik gemaakt van de ergste
overstroming die experts nog enigszins reëel achten. De deskundigen hebben daarbij vooral gelet op
het aantal mensen dat getroffen wordt, het verwachte aantal dodelijke slachtoffers en de omvang van
het bedreigde gebied. Het scenario begint met een weersverwachting enkele dagen voordat de dijken
bezwijken en lopen door tot het water niet langer stijgt. Het scenario is als uitgangspunt genomen voor
de overstromingsdreiging waarop Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden zich
voorbereid, de gevolgen die dat kan hebben en de hulpverleningscapaciteit die benodigd is voor de
bestrijding daarvan. Voor de scenario’s binnen het crisistype overstroming kent Veiligheids- en
Gezondheidsregio Gelderland-Midden specifieke (rampbestrijdings)procedures.
De relevante worstcase scenario’s voor het verzorgingsgebied van Veiligheids- en Gezondheidsregio
Gelderland-Midden zijn:
    Rijn-IJssel
    Rijn-Maas (incl. Waal)
    IJsselmeergebied
De twee scenario's in het riviergebied zijn het gevolg van een hoge waterafvoer of beperkte
afvoercapaciteit op de Rijn. Deze gebeurtenissen kondigen zich enkele dagen van te voren aan,
waarmee rekening te houden is bij het treffen van maatregelen.
Het scenario IJsselmeergebied is het gevolg van depressies met winden van orkaankracht vanaf de
Noordzee die leiden tot grote wateropzet met dijkdoorbraken als gevolg. Extreme wind kan het water
binnen enkele uren opstuwen tot kritieke hoogte.
Motivatie scenariokeuze
Het scenario Rijn-IJssel is gebruikt als uitgangspunt voor het inschalen van de waarschijnlijkheid en
impactcriteria. Voor het verzorgingsgebied van Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden
leidt het scenario namelijk tot het overstromen van een gebied dat het grootste aantal bewoners en
polders kent. Ook is de waarschijnlijkheid van een overstroming in enkele polders momenteel het
hoogst.
De effecten van de gewijzigde inzichten uit en het in uitvoering brengen van het Deltaprogramma, als
ook het derde Hoogwaterbeschermingsprogramma en de projecten in het kader van Ruimte voor de
Rivier zijn niet meegenomen in de beschikbare overstromingsscenario’s, hiervan wordt op basis van
expert-judgement ingeschat dat deze niet tot een substantieel ander beeld leiden.
Triggers scenario
Het scenario Rijn-IJssel in het riviergebied is het gevolg van een hoge waterafvoer of beperkte
afvoercapaciteit op de Rijn na langdurige regenval en/of smeltwater in het stroomgebied van de Rijn
(Europese schaal). De langdurige regenval en hoge waterafvoer hebben gevolgen voor de stabiliteit
van de waterkeringen die daardoor kunnen afschuiven, doorbreken of overstromen. Deze
                                                                                                       26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
gebeurtenissen kondigen zich meestal enkele dagen van te voren aan, daarmee is rekening te
houden bij het treffen van maatregelen.
Beschrijving scenario
Het scenario voor Rijn-IJssel omvat het rivierengebied van de Rijn, Waal, Nederrijn en IJssel. Een
ergst denkbare overstroming ontstaat hier als het zeer lang en intensief geregend heeft in het
stroomgebied van de Rijn en er extreem veel water door de Rijn stroomt. De waterkeringen in
Duitsland bezwijken als eerste en de overstroming die daardoor optreedt treft ook Nederland.
Het overstroomde water zoekt zich over land een weg naar de IJssel en vormt daar een extra
belasting op de dijken. De waterkeringen in Nederland bezwijken op drie plaatsen. Zes
dijkringen komen geheel of gedeeltelijk onder water te staan. Een gebied strekkend van Duitsland tot
in Nederland van 750 vierkante kilometer overstroomt. In het Nederlandse gebied wonen ongeveer
300.000 mensen. De schade loopt op tot 9 miljard euro.
Figuur 5: Maximale waterdiepte bij een dijkdoorbraak in Bislich (Duitsland) (> 48uur).
Buitendijksgebied
Langs de rivieren liggen gronden buitendijks die niet beschermd zijn door de primaire waterkeringen.
Deze gronden zijn in gebruik voor functies als landbouw, natuur, wonen, werken en recreatie, maar
overstromen bij hoogwater nagenoeg direct. De veiligheid moet ook in de buitendijkse gebieden zo
goed mogelijk gewaarborgd zijn. Mede omdat de ruimte in het buitendijkse gebied grote invloed heeft
op de rivierwaterstanden en daardoor ook op de binnendijkse veiligheid. Vanwege het frequent
overstromen van deze gebieden (jaarlijks) en de verantwoordelijkheidstoedeling (ligt hoofdzakelijk bij
de gebruiker) is het buitendijkse gebied niet meegenomen in de beschouwing van het risico.
Tijdsverloop scenario
De weersomstandigheden, het tijdverloop van een hoogwatergolf en de locatie van een mogelijke
dijkdoorbraak kenmerken zich door onzekerheid. Voor het scenario Rijn-IJssel is deze als volgt
uitgewerkt.
In de scenario’s Rijn-IJssel trekken in de twee weken voorafgaand aan de mogelijke overstroming
continu depressies met zware neerslag over de stroomgebieden van de Rijn, IJssel en de Maas. Vijf
dagen voor de mogelijke doorbraak geven hoogwaterverwachtingen de eerste indicatie voor
hoogwater. De zekerheid van het optreden daarvan neemt in de daarop volgende dagen toe. Drie
dagen voordat de overstroming plaatsvindt, is de waterstand tot 25 centimeter nauwkeurig te
berekenen. De weersverwachtingen blijven neerslag aangeven. Het is onzeker waar een dijk
                                                                                                     27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
doorbreekt. In het geval van een preventieve evacuatie gaat een groter gebied geëvacueerd worden
dan naar verwachting overstroomd. De locatie van de dijkdoorbraak is pas op het moment van de
doorbraak duidelijk.
Dijkdoorbraak
Na een dijkdoorbraak stroomt het water vanaf de breslocatie de betreffende dijkring in. Het gevaar
voor de aanwezigen wordt bepaald door de waterhoogte en de stijgsnelheid. De gevolgen zijn qua
doden en gewonden vooral afhankelijk van het wel of niet (preventief) evacueren van de bevolking. De
bestuurlijke besluitvorming hierover is complex. Er zijn meerdere gemeenten, regio’s en
waterbeheerders betrokken. De onzekerheid neemt wel af in de tijd, maar daarmee ook de
mogelijkheden voor een succesvolle (preoperatieve) evacuatie (er is steeds minder tijd over).
Slachtoffers
In het ergst denkbare scenario Rijn-IJssel zijn schattingen gegeven voor het aantal slachtoffers. Bij
een (dreigende) overstroming gaan veiligheidsregio’s mogelijk over tot het (preventief) evacueren van
het potentiële effectgebied. Het aantal slachtoffers is daarvan afhankelijk. In het scenario gaat men uit
van ruim 254.000 getroffenen. Variant A, 0% evacuatie, levert 880 dodelijke slachtoffers op (mortaliteit
van 0,35%). Variant B, 99% evacuatie, levert 10 dodelijke slachtoffers (mortaliteit van <0,01%). De
veilige plaatsen binnen het overstroomde gebied zijn buiten beschouwing gelaten, maar kan bij
toepassing in een opvang- en evacuatiestrategie meer (dodelijke) slachtoffers voorkomen.
Waarschijnlijkheid scenario
Wettelijk kader
De norm voor waterveiligheid is vastgelegd in de Waterwet. Per 1 januari 2017 is de normering van de
waterveiligheid gewijzigd. Iedereen in Nederland krijgt tenminste hetzelfde beschermingsniveau tegen
overstromingen. De veiligheidsnormen die we hiervoor hanteren zijn tot stand gekomen door te kijken
naar de risico’s: de kans op overstromen én de gevolgen van een overstroming. Daar bovenop wordt
extra en gericht geïnvesteerd in gebieden met een risico op veel slachtoffers en grote economische
schade. Vitale en kwetsbare infrastructuur, zoals nutsvoorzieningen en ziekenhuizen, krijgen extra
aandacht. De normering is dus nu expliciet gebaseerd op de mogelijke gevolgen van een
overstroming achter de dijk. De normeenheid is veranderd in de overstromingskans, die geldt voor
dijktrajecten.
Waterschappen en Rijkswaterstaat zijn aan de slag om de dijken te versterken. Tot en met 2050
hebben ze daar de tijd voor. Dan is Nederland met de nieuwe normen beter beschermd tegen
overstromingen. De nieuwe waterveiligheidsnormen zijn onderdeel van het nieuwe
waterveiligheidsbeleid, voortkomend uit de Deltabeslissing Waterveiligheid.
                                                                                                       28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
Figuur X: Normering per dijktraject in de gewijzigde Waterwet (maximaal toelaatbare faalkans).
Als de waterkeringen binnen het rivierengebied van Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-
Midden voldoen aan de veiligheidsnorm, dan komt dat afhankelijk van de locatie overeen met een
kans op een overstroming van 0,01% (bij norm 1:10.000) tot 1% (bij norm 1:100) per jaar. Voor een
periode van vier jaar betekent dit een kans van ongeveer 0,04 tot 4%. Het scenario overstroming
volgens de wettelijke norm voor waterveiligheid valt daarmee voor Veiligheids- en Gezondheidsregio
Gelderland-Midden in klasse C " Mogelijk".
    Conform de uitgangspunten (wettelijke norm) valt het crisistype overstroming voor
     waarschijnlijkheid in de klasse C: Mogelijk.
Praktijk
Uit het project Veiligheid Nederland in Kaart 2 (VNK2) blijkt dat in het rivierengebied diverse polders
momenteel niet voldoen aan de gestelde norm. Uit de rapportages valt af te leiden dat de
overstromingskans 1/290 per jaar is voor de waterkeringen in dijkring 48 en 1/100 per jaar is voor
dijkring 43. Voor een periode van vier jaar betekent dit een kans tussen ongeveer 1,4 tot 4% (klasse C
“Mogelijk”). Deze in VNK bepaalde kansen gelden voor de Nederlandse dijken. Het is echter bekend
dat in Duitsland binnen dijkring 48 in de periode tot het jaar 2025 de helft van de dijken nog moeten
worden verhoogd en versterkt. Dit aspect leidt waarschijnlijk tot een grotere kans op een dijkdoorbraak
voor dijkring 48.
De kans op het domino (cascade)effect voor het worst case scenario is niet bekend. Er wordt daarom
de aanname gedaan dat in circa de helft van de gevallen bij een dijkdoorbraak in dijkring 48 een
cascade effect kan optreden. In combinatie met de grotere kans op dijkdoorbraak vanuit Duitsland,
wordt aangenomen dat de waarschijnlijkheid daardoor in klasse C, “mogelijk” blijft. Wanneer in de
toekomst meer bekend is over de kans op cascade effect of op dijkdoorbraak in Duitsland, zal de
berekening voor de waarschijnlijkheid worden aangepast.
    Conform de uitgangspunten (praktijk norm) valt het crisistype overstroming voor waarschijnlijkheid
     in de klasse C: Mogelijk.
           Waarschijnlijkheid              C            Mogelijk
Impact per vitaal belang
Het scenario Rijn-IJssel is gebruikt als uitgangspunt voor het inschalen van de impactcriteria. Voor het
verzorgingsgebied van Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden leidt het scenario
namelijk tot het overstromen van een gebied dat het grootste aantal bewoners en polders kent. Ook is
de waarschijnlijkheid voor een overstroming op dit moment in enkele polders het hoogst.
Het aantal (dodelijke en gewonde) slachtoffers uit het worstcase scenario Rijn-IJssel is naar de
inzichten uit het onderzoek Evacuatieschattingen Nederland (HKV, 2009 en Addendum 2013), in
kader van het Deltaprogramma, en expertmeningen conservatiever ingestoken. Het ligt in de
verwachting dat ongeveer 75% preventief evacueert met een bandbreedte van 20%. De bandbreedte
is opgenomen omdat er een zorg is of er voldoende tijd beschikbaar is voor evacueren. NB. Na een
besluit tot (preventieve) evacuatie zorgt de veiligheidsregio voor de evacuatie van de kwetsbare
groepen in het potentieel getroffen gebied (5 à 10% van de potentiele slachtoffers). Het resterende
deel van de bevolking moet zichzelf zien te redden bij een overstroming.
Voor het bepalen van de impact zijn o.a. de resultaten uit de Capaciteitsplanning Ergst Denkbare
Overstromingsscenario’s gebruikt, het project Veiligheid Nederland in Kaart 2 (VNK2) en de
rapportages ‘Evacuatieschattingen Nederland’ (HKV, 2009 en Addendum 2013), ‘Samenvatting van
analyse van slachtofferrisico’s en maatschappelijke kostenbatenanalyse Waterveiligheid’ (Deltares,
2011). Het inschalen van de impactcriteria is gebaseerd op een professionele inschatting of door
keuzes van de expertgroep. Indien gebruik is gemaakt van bronnen, is dit vermeld. Voor het crisistype
overstroming zijn de indicatoren geclassificeerd voor het scenario Rijn-IJssel.
                                                                                                        29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
   Criterium 1.1 Aantasting van de integriteit van het grondgebied
    Het scenario Rijn-IJssel tast de functionaliteit van het grondgebied aan, omdat de aanwezigheid
    van water het onmogelijk maakt om de getroffen gronden voor hun huidige functie te gebruiken.
    Het betreft een gebied van > 400 km2 voor meer dan een half jaar.
    Op basis van de impactscorematrix ligt de aantasting van de integriteit van het grondgebied voor
    het scenario Rijn-IJssel zonder, als ook met, evacuatie in klasse E: Catastrofaal gevolg. Volgens
    de uitgangspunten valt het crisistype overstromingen voor criterium 1.1 in de impactklasse E:
    Catastrofaal gevolg.
          Impactscore                E            Catastrofaal gevolg
   Criterium 2.1/2 Doden en ernstig gewonden inclusief chronisch zieken
    Er is een reële kans op doden en gewonden door het scenario. Uit de gebruikte bronnen blijkt het
    aantal doden te variëren tussen de 10 - 880 mensen (mortaliteit van maximaal 0,35% op basis
    van 254.000 inwoners) en gewonden een veelvoud daarvan.
    Op basis van de impactscorematrix ligt voor het scenario Rijn-IJssel zonder evacuatie (0%):
    - het aantal doden (880) boven >400, dit is klasse E: Catastrofaal gevolg
    - het aantal ernstig gewonden >400, dit is klasse E: Catastrofaal gevolg
    Volgens de uitgangspunten valt het crisistype overstromingen voor criterium 2.1/2 daarmee in de
    impactklasse E: Catastrofaal gevolg.
    Op basis van de impactscorematrix ligt voor het scenario Rijn-IJssel met evacuatie (75%):
    - het aantal doden (222) tussen 40-400, dit is klasse D: Zeer ernstig gevolg
    - het aantal ernstig gewonden boven >400, dit is klasse E: Catastrofaal gevolg
    Volgens de uitgangspunten valt het crisistype overstromingen voor criterium 2.1/2 daarmee in de
    impactklasse E: Catastrofaal gevolg.
    Doden:
          Impactscore                D             Zeer ernstig gevolg
    Ernstig gewonden:
          Impactscore                E            Catastrofaal gevolg
   Criterium 2.3 Lichamelijk lijden (waaronder gebrek aan primaire levensbehoeften)
    Door overstromingen zijn mensen (tijdelijk) afgesloten van de normale aanvoer van primaire
    levensbehoeften, zoals voedsel, nuts (aardgas, elektriciteit, telecommunicatie).
    Op basis van de impactscorematrix komt het lichamelijk lijden voor het scenario Rijn-IJssel zonder
    evacuatie (0%) te liggen in klasse E: Catastrofaal gevolg. Hierbij worden meer dan 100.000
    mensen getroffen voor de periode van 1 maand of meer.
    Op basis van de impactscorematrix komt het lichamelijk lijden voor het scenario Rijn-IJssel met
    evacuatie (75%) te liggen in klasse D: Zeer ernstig gevolg. Hierbij worden tussen de 4000-40.000
    mensen die getroffen worden voor de periode van 1 tot 4 weken.
          Impactscore                D             Zeer ernstig gevolg
   Criterium 3.1 Kosten
    Uit de scenario beschrijving volgt dat er financiële schade ontstaat. Uit de ‘Samenvatting van
    analyse van slachtofferrisico’s en maatschappelijke kostenbatenanalyse Waterveiligheid’
    (Deltares, 2011) blijkt dat er per dijkring enkele miljarden euro’s economische schade is
    (materiele, gezondheid en financiële schade en kosten voor bestrijding en herstel).
                                                                                                     30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
    Op basis van de impactscorematrix komt de financiële schade voor het scenario Rijn-IJssel met
    en zonder evacuatie te liggen in klasse E: Catastrofaal gevolg. Volgens de uitgangspunten valt het
    crisistype overstromingen voor criterium 3.1 daarmee in de impactklasse E: Catastrofaal gevolg.
          Impactscore               E            Catastrofaal gevolg
   Criterium 4.1 Langdurige aantasting van milieu en natuur (flora en fauna)
    Uit de scenario beschrijving volgt dat het langdurig onder water staan van gronden leidt tot een
    aantasting van de natuur- en landschappelijke gebieden (Natura 2000, EHS, broedgebieden van
    weidevogels) die als beschermwaardig zijn aangewezen en/of het milieu in algemene zin.
    Op basis van de impactscorematrix komt de langdurige aantasting van milieu en natuur voor het
    scenario Rijn-IJssel met en zonder evacuatie te liggen in klasse E: Catastrofaal gevolg. Volgens
    de uitgangspunten valt het crisistype overstromingen voor criterium 4.1 daarmee in de
    impactklasse E: Catastrofaal gevolg.
          Impactscore               E            Catastrofaal gevolg
   Criterium 5.1 Verstoring van het dagelijks leven
    Uit de scenario beschrijving volgt dat bij het scenario het dagelijkse leven in ernstige mate gaat
    verstoren (meer dan 100.000 mensen langer dan 1 maand) en naar verwachting leidt tot het
    verstoren van meerdere van de genoemde indicatoren uit de Handreiking Regionaal Risicoprofiel.
    Op basis van de impactscorematrix komt de verstoring van het dagelijks leven voor het scenario
    Rijn-IJssel met en zonder evacuatie: klasse E: Catastrofaal gevolg.
          Impactscore               E            Catastrofaal gevolg
   Criterium 5.2 Aantasting positie lokaal en regionaal openbaar bestuur
    Uit de scenario beschrijving volgt dat voornamelijk natuurlijke processen leiden tot hoogwater. De
    overstroming van het gebied is ook ten dele afhankelijk van beheer en onderhoud.
    In algemene zin realiseren de meeste burgers zich dat er sprake is van overmacht dat niet door
    lokaal en regionaal openbaar bestuur is veroorzaakt. Er is dus ook geen aanleiding om te spreken
    van een aantasting van de positie. De aanpak van de ‘crisis’, als ook de staat van onderhoud, zal
    veel aandacht krijgen dat mogelijk leidt het ‘beperkt’ aan de orde zijn van max. 2 van de 6
    genoemde indicatoren.
    Volgens de uitgangspunten valt het crisistype overstromingen voor criterium 5.2 daarmee in de
    impactklasse B: Aanzienlijk gevolg.
          Impactscore               B            Aanzienlijk gevolg
   Criterium 5.3 Sociaal psychologische impact
    Uit de scenario beschrijving volgt dat de sociaal psychologische impact enorm is. Voor een
    langere periode kan een groot aantal mensen niet in hun eigen woonomgeving verblijven en
    emotioneel lijden onder het vertrek en verlies van of schade aan hun eigendomen.
    Op basis van de impactscorematrix komt de sociaal psychologische impact voor het scenario Rijn-
    IJssel met en zonder evacuatie te liggen in klasse E: Catastrofaal gevolg. Volgens de
    uitgangspunten valt het crisistype overstromingen voor criterium 5.3 daarmee in de impactklasse
    E: Catastrofaal gevolg.
          Impactscore               E            Catastrofaal gevolg
                                                                                                       31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
    Criterium 6.1 Aantasting van cultureel erfgoed
     Uit de scenario beschrijving volgt dat er schade aan landschap en gebouwen kan ontstaan,
     waarbij sprake is van cultureel erfgoed, zoals archeologisch, landschappelijk en/of gebouwd
     erfgoed. Het erfgoed kan bestaan uit collecties die opgeslagen of geëxposeerd zijn en die niet
     tegen overstroming bestand zijn. Verder kan door de duur van de overstroming een landschap
     dermate veranderen dat het zijn identiteit verliest.
     Op basis van de impactscorematrix komt de aantasting van cultureel erfgoed voor het scenario
     Rijn-IJssel met en zonder evacuatie te liggen in klasse D: Zeer ernstig gevolg. Volgens de
     uitgangspunten valt het crisistype overstromingen voor criterium 6.1 daarmee in de impactklasse
     D: Zeer ernstig gevolg.
            Impactscore              D             Zeer ernstig gevolg
Totaal risico
Onderstaand wordt de gemiddelde impactscore en de waarschijnlijkheid weergegeven:
  Impact (gemiddeld)        E           Catastrofaal gevolg
  Waarschijnlijkheid        C           Mogelijk
Toekomstverkenning
De volgende ontwikkelingen kunnen/zullen gevolgen hebben op de regionale inschaling van het risico
overstroming in termen van waarschijnlijkheid en impact:
     het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP);
     de uitvoering van projecten in kader van Ruimte voor de Rivier;
     de visievorming vanuit Deltaprogramma/Deltabeslissingen;
     landelijke samenwerking in de Stuurgroep Management Watercrises en Overstromingen (SMWO)
      door partners die betrokken zijn bij het crisismanagement water.
Hieronder een korte toelichting op de ontwikkelingen.
Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP)
Betreft een nationaal programma voor het uitvoeren van maatregelen om de primaire waterkeringen
uiterlijk in 2050 aan de veiligheidsnorm te laten voldoen, nu en in de toekomst. Het HWBP
Hoogwaterbeschermingsprogramma is onderdeel van het nationaal Deltaprogramma
Projecten Ruimte voor de Rivier
Het betreft de uitvoering van projecten om het rivierengebied medio 2018 voldoende te kunnen
beschermen tegen hoogwater o.a. door 16.000 kubieke meter water per seconde veilig door de
Rijntakken te laten stromen (gemeten bij Lobith) en de ruimtelijke kwaliteit van het rivierengebied te
verbeteren. Bijvoorbeeld door uiterwaarden te verdiepen en gebieden aan te wijzen die overtollig
water kunnen opvangen. Daarnaast worden de dijken langs de grote rivieren versterkt. Dit helpt om de
kans op een overstroming te verkleinen.
Deltaprogramma
Na de watersnoodramp van 1953 heeft de overheid maatregelen genomen om Nederland beter te
beschermen tegen overstromingen, zoals afspraken over de hoogte van de dijken en de kust.
Echter nu blijkt dat de zeespiegel stijgt, de bodem daalt, het aantal regenachtige periodes toeneemt
en de temperatuur stijgt. Ook zijn de gevolgen van een overstroming groter. Er wonen nu meer
mensen in Nederland, dus bij een overstroming vallen er meer slachtoffers dan vroeger. Een groot
deel van Nederland kan onder water komen te staan met daarin grote steden (economische centra).
Een goede bescherming tegen overstromingen is daarom heel belangrijk, waarvoor de afgelopen paar
jaar het Deltaprogramma is uitgevoerd. Het doel daarvan is dat de waterveiligheid en de
zoetwatervoorziening in 2050 duurzaam en robuust zijn, zodat Nederland voorbereid is op de grotere
                                                                                                       32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
extremen van de natuur. Geen maatregelen na een crisis, maar proberen een crisis te voorkomen. De
overheid werkt daarvoor op drie terreinen op een nieuwe manier aan de delta:
 Nieuwe normen voor waterveiligheid komen tot stand op basis van een risicobenadering, waarbij
     de kans op een overstroming en de mogelijke gevolgen beide de hoogte van de norm bepalen.
 De beschikbaarheid van zoetwater voor landbouw, industrie en natuur wordt voorspelbaarder;
 De ruimtelijke inrichting wordt klimaatbestendiger en waterrobuuster.
Nederland staat voor grote opgaven op het gebied van waterveiligheid, zoetwater beschikbaarheid en
een klimaatbestendige inrichting. In het Deltaprogramma 2018 wordt voor de eerste keer volgens de
methodiek van ‘Meten Weten Handelen’ over de voortgang gerapporteerd. Hierbij volgt het
Deltaprogramma nauwgezet of externe ontwikkelingen – bijvoorbeeld in het klimaat of
sociaaleconomische omstandigheden – aanleiding geven om van richting te veranderen of om vast te
stellen dat het Deltaprogramma nog ‘op koers’ ligt.
Op dit moment ligt het Deltaprogramma goed op schema. Maar er is een extra inspanning nodig om
de ruimtelijke inrichting van Nederland tijdig klimaatbestendig en waterrobuust te maken. Uit nieuwe
wetenschappelijke inzichten van het KNMI blijkt dat de toename van neerslag in piekbuien zich
mogelijk sneller voltrekken dan tot nu toe in de deltascenario’s is aangenomen. De urgentie voor het
Deltaplan Ruimtelijke adaptatie neemt daarmee toe.
Ook blijkt dat de voorspelde zeespiegelstijging mogelijk sneller gaat. Volgend jaar brengt het
Deltaprogramma 2019 de mogelijke impact van de versnelde zeespiegelstijging concreter in beeld.
Om voldoende voortgang te kunnen blijven boeken met het Deltaprogramma, geeft de
deltacommissaris naast het advies om jaarlijks een substantieel bedrag toe te voegen aan het
Deltafonds voor de uitvoering van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie ook nog twee andere financiële
adviezen. Hij adviseert het Rijk en de andere partners in het Deltaprogramma om een substantieel
bedrag te reserveren voor rivierverruimingen, waarmee vanuit het Rijk een bijdrage kan worden
geleverd aan het voortzetten van het succes van Ruimte voor de Rivier. Ook adviseert hij om
voldoende middelen in het Deltafonds te reserveren in de periode 2022 tot en met 2027 voor de
tweede tranche zoetwatermaatregelen.
SMWO
Onder de koepel Stuurgroep Management Watercrises en Overstromingen (SMWO) is een
Ambitienotie Water en evacuatie opgesteld, waarin de gezamenlijke ambities van het Rijk (I&M, V&J),
water- en netwerkbeheerders en de veiligheidsregio’s zijn weergegeven. De doelstelling is: ‘Het
ontwikkelen van een adequate rampenbeheersing bij overstromingen (als integraal onderdeel van
meerlaagsveiligheid) en het realiseren van het gewenste veiligheidsniveau door een effectieve
samenwerking in preparatie, respons en risicobeheersing’. Deze doelstelling is verwoord op de
‘Strategische Agenda Versterking Veiligheidsregio’s’ van het Veiligheidsberaad. Een uitwerking staat
in het regionaal beleidsplan.
                                                                                                     33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
1.2      Natuurbranden
Context
In Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden kent een aantal natuur- en bosgebieden. Dit
betreft ruim 36.000 ha. bos en circa 8000 ha. Heidegebied, dat grotendeels aansluitend aan en
ingesloten in bosgebieden ligt.
Figuur 6: Bos- en heidegebieden binnen de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden.
Het grootste aaneengesloten natuurgebied in de regio, maar ook in Nederland, is de Veluwe. De
Veluwe maakt deel uit van de Europese Ecologische Hoofdstructuur; een duurzaam, samenhangend
netwerk van kleine en grote natuurgebieden. De Veluwe heeft een omvang van 100.000 ha. Binnen
het Veluwemassief is het Nationaal Park De Hoge Veluwe, dat 5000 ha. groot is, een belangrijk
cultuurhistorisch en ecologisch zwaartepunt met daarbinnen het Kröller-Müller Museum met
kunstwerken van onschatbare waarde. Ook het Nationaal Park Veluwezoom hoort bij het
Veluwemassief. Daardoor is de Veluwe van grote economische waarde voor de toeristisch-recreatieve
sector in de regio. Jaarlijks wordt de Veluwe bezocht door zo’n 20 miljoen dagrecreanten en 1,7
miljoen vakantiegangers. Het totale natuurgebied strekt zich uit over één provincie, twee
veiligheidsregio’s (VGGM en VNOG) en 16 gemeenten. Op de Veluwe is sprake van een intensief
ruimtegebruik, waarin veel functies worden onderscheiden: wonen en werken, gezondheidszorg,
toerisme en recreatie, militaire oefenterreinen, vitale infrastructuur, mobiliteitsinfrastructuur en
ecologie.
                                                                                                     34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
In 2014 op 1e en 2e Paasdag, woedt er op Nationaal Park de
Hoge Veluwe aan de rand van het Deelense Veld een grote
natuurbrand. Het is de grootste natuurbrand sinds 1976 op de
Veluwe, waarbij 350 hectare natuurgebied is verbrand. Bij dit
GRIP2-incident worden zo’n 1000 functionarissen ingezet om
de brand en de effecten ervan te bestrijden. Er zijn geen
slachtoffers gevallen. Er is wel sprake van schade aan de
natuur en economische schade.
Wanneer de responscapaciteit onvoldoende is, kan er een
situatie ontstaan met een onbeheersbare natuurbrand waarbij
er onvoldoende tijd is om iedereen in het gebied in veiligheid te
brengen. Naast slachtoffers en ecologische schade, kan er bijv. ook economische schade of schade
aan de vitale infrastructuur ontstaan. Belangrijke variabelen die de impact van een natuurbrand
bepalen zijn:
   Aanwezigheid van mensen, kwetsbare objecten (volgens de definitie van de risicokaart,
    bijvoorbeeld campings en verzorgingstehuizen), vitale infrastructuur, natuurwaarden, recreatie
    (pretparken, dierentuin, hotels) en cultuurhistorie;
   De aanwezigheid van gevaarlijke stoffen, zoals brandbare stoffen op recreatieterreinen,
    munitiedepots en LPG-tankstations;
   De repressieve mogelijkheden, zoals de bereikbaarheid voor hulpdiensten, voldoende bluswater,
    de mogelijkheid van veilig optreden door de hulpverleningsdiensten, de aanwezigheid van
    vluchtwegen;
   De mate van aandacht van media en publiek (ramptoerisme);
   De onvoorspelbaarheid van het ontstaan van een brand en de beschikbare tijd voor evacuatie
    (uren in plaats van dagen zoals bij overstromingen);
   De mate van zelfredzaamheid van bewoners en recreanten in het gebied (onbekendheid met het
    risico).
Motivatie scenariokeuze
Uitgegaan wordt van een grote onbeheersbare natuurbrand in de buurt van een cluster van campings
in het hoogseizoen. Dit scenario is gekozen omdat dit gezien wordt als een scenario dat tot een ramp
kan leiden. Bij het scenario uitval stroom (scenario 4.1) wordt natuurbrand ook als trigger gebruikt.
Triggers scenario
De volgende niet limitatieve oorzaken zijn mogelijk voor het scenario (triggers):
    Onbewust of moedwillig menselijk handelen kan een (belangrijke) reden zijn voor het ontstaan
     van een natuurbrand.
    Blikseminslag kan mogelijk ook natuurbrand veroorzaken.
    Brand kan ook ontstaan door broei in bijv. hooi.
    Bermbrand of autobrand die overslaat vanuit de wegen (A28, A1, A50, A12 en verschillende N-
     wegen).
    Parkeren van auto’s met hete uitlaat in droge bermen.
Beschrijving scenario
Na een lange periode van droogte ontstaat in het hoogseizoen een natuurbrand op de Veluwe. Door
de harde wind en de droge vegetatie, groeit de brand al snel uit tot een grote onbeheersbare
natuurbrand. Uit berekeningen met een natuurbrandverspreidingsmodel, blijkt dat een aantal
campings binnen 3 uur getroffen kunnen worden door de natuurbrand. Er wordt gealarmeerd en
gestart met het ontruimen van de campings waar circa 5000 bezoekers in totaal zijn. Nagenoeg alle
vakantieparken liggen deels of geheel in het (naaldhout)bos waar de infrastructuur en
verkeercirculatie niet optimaal is. Dit omdat er enerzijds smalle wegen zijn waar in geval ontruiming
veel auto’s over heen moeten, anderzijds omdat de toegangswegen van vakantieparken elkaar
kruisen en allemaal samenkomen op één weg. Ook gaan mensen hun kinderen of andere familieleden
zoeken met de auto. Al snel ontstaan verkeersopstoppingen. Daarom wordt geadviseerd de auto te
laten staan en te voet te vluchten. De ontruimingstijd blijkt uiteindelijk onvoldoende te zijn en een groot
aantal mensen raakt ingesloten door het vuur of krijgt te veel rook binnen. Er vallen 20 doden en 100
zwaargewonden. Rook verspreidt zich benedenwinds naar het stedelijk gebied. De campings en 5
woningen branden af. Circa 50 km2 aan natuurgebied, waaronder een deel van het nationale park De
Hoge Veluwe wordt verwoest.
                                                                                                         35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
Waarschijnlijkheid scenario
De kans op een in de kern onbeheersbare brand is 4% per jaar gemiddeld voor de gehele Veluwe
(eens in de 25 jaar)·. Dit komt - aannemende dat de helft van de Veluwe in de Veiligheids- en
Gezondheidsregio Gelderland-Midden valt - uit op een kans van 2% per jaar (eens in de 50 jaar). Over
een periode van 4 jaar, betekent dit een kans van 4 keer in de 50 jaar (8%). Dit is te zien als het reële
scenario en valt in klasse D: Waarschijnlijk.
Aannemende dat één van de twee branden escaleert tot een zeer grote brand (opp. 4-40 km2) 'worst
case', zal een worst case brand eens in de 100 jaar voorkomen, wat voor 4 jaar een kans van 4% is.
Daarmee valt dit scenario in klasse C: Mogelijk.
Vanuit het programma “Risicobeheersing natuurbranden” van Veiligheids- en Gezondheidsregio
Gelderland-Midden, zijn maatregelen getroffen op de Veluwe. Zoals bijvoorbeeld
bluswatervoorzieningen (calamiteitenputten) en de aanvang voor de herinrichting van de natuur.
Hierdoor zal de kans op een zeer grote onbeheersbare natuurbrand zijn afgenomen. Maar aangezien
de maatregelen nog op kleine schaal zijn en de grote brandbreedte voor klasse C (0,5-5% per 4 jaar
is), wordt klasse C “mogelijk” aangehouden. De komende jaren zal een project “Gebiedsgebonden
aanpak natuurbrand Veluwe” voor de hele Veluwe worden uitgerold. Door dit project zal de
waarschijnlijk wellicht afnemen.
De score van de waarschijnlijkheid is als volgt:
           Waarschijnlijkheid           C            Mogelijk
Impact per vitaal belang
Onderstaand is opgenomen wat de belangrijkste impactcriteria zijn van het scenario. Deze zijn
gebaseerd op expertmeningen van de brandweer.
    Criterium 1.1 Aantasting van de integriteit van het grondgebied
     Er zal circa 4-40 km2 natuurgebied verloren gaan, inclusief de campingterreinen voor meer dan
     een half jaar.
           Impactscore               D            Zeer ernstig gevolg
    Criterium 2.1/2 Doden en ernstig gewonden inclusief chronisch zieken
     Er is een reële kans op doden en gewonden doordat niet iedereen zich tijdig in veiligheid zal
     weten te brengen. Er vallen doden door insluiting door de brand en inademing van rookgassen die
     vrijkomen bij een natuurbrand. Het betreft een ordegrootte van 10 personen die (direct/vervroegd)
     overlijden en 50 ernstig gewonden.
     Doden:
           Impactscore               C            Ernstig gevolg
     Ernstig gewonden:
           Impactscore               D            Zeer ernstig gevolg
    Criterium 2.3 Lichamelijk lijden (waaronder gebrek aan primaire levensbehoeften)
     Recreanten zijn tijdelijk en bewoners die hun huis kwijt raken zijn langdurig afgesloten van de
     primaire levensbehoeften zoals energie en onderdak, omdat grote materiële schade is ontstaan.
     De 5000 recreanten zullen enkele dagen hiervan hinder ondervinden: impactscore C. En 11
     bewoners (5 woningen X 2.2 inwoners gemiddeld per woning) zullen 1 maand of langer hun
     onderdak verliezen: impactscore C.
           Impactscore               C            Ernstig gevolg
                                                                                                        36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
   Criterium 3.1 Kosten
    Er zullen kosten gemaakt moeten worden voor bestrijding en gezondheid. Er zal ook financiële
    schade ontstaan omdat er materiële schade ontstaat aan de campings en eigendommen van
    mensen op de campings en door terugloop van toerisme. De schade wordt ingeschat op een
    ordegrootte van minder dan 200 miljoen euro.
           Impactscore              C            Ernstig gevolg
   Criterium 4.1 Langdurige aantasting van milieu en natuur (flora en fauna)
    Uitgaande van het scenario wordt circa 50 km2 (5.000 ha) natuurgebied (EHS en Natura 2000)
    voor meer dan een jaar verwoest.
           Impactscore              E           Catastrofaal gevolg
   Criterium 5.1 Verstoring van het dagelijks leven
    Door de rook die het stedelijk gebied bereikt, wordt het dagelijkse leven in ernstige mate voor een
    aantal dagen verstoord. Dit betreft scholen, bedrijfsleven, maatschappelijke voorzieningen (sport
    bijv.) en een verminderde bereikbaarheid van wegen. De verstoring treft <40.000 inwoners voor 3
    dagen tot 1 week.
           Impactscore              C            Ernstig gevolg
   Criterium 5.2 Aantasting positie lokale en regionale openbaar bestuur
    Er zal in mindere mate een verwijtbaarheid kunnen zijn dat de ontruiming onvoldoende is
    voorbereid en een gebrek aan vertrouwen van de bevolking over het algemeen functioneren van
    de overheid.
           Impactscore              A           Beperkt gevolg
   Criterium 5.3 Sociaal psychologische impact
    De psychologische impact zal tijdens de crisis en kort daarna hoog zijn: de perceptie van het risico
    is laag, kwetsbare mensen worden vooral getroffen, de overheid/campingeigenaren schieten
    tekort door de beperkte ontruimingstijd en de bekendheid met het handelingsperspectief is klein.
           Impactscore              D            Zeer ernstig gevolg
   Criterium 6.1 Aantasting van cultureel erfgoed
    Een deel van het nationale Park De Hoge Veluwe wordt verwoest. In dit gebied bevinden zich
    rijksmonumenten zoals het Kröller-Müller Museum en Jachthuis St. Hubertus. Er bevinden zich
    ook archeologische sites. Er zijn 3 van de 5 indicatoren van toepassing: impactscore C.
           Impactscore              C            Ernstig gevolg
Totaal risico
Onderstaand wordt de gemiddelde impactscore en de waarschijnlijkheid weergegeven:
  Impact (gemiddeld)                   D            Zeer ernstig gevolg
  Waarschijnlijkheid                   C            Mogelijk
                                                                                                      37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
Toekomstverkenning
Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden heeft het programma “Risicobeheersing
natuurbranden” uitgevoerd de afgelopen jaren. Daarbij werden diverse multidisciplinaire preventieve
maatregelen voorgesteld om de risico’s van natuurbrand te verkleinen, zoals bijv. herinrichting van de
natuurgebieden met minder brandbare vegetatie. Deze maatregelen zullen de komende jaren verder
worden geïmplementeerd. Ook zal de komende jaren het project “Gebiedsgericht aanpak natuurbrand
Veluwe” met VNOG en de provincie voor de hele Veluwe worden uitgevoerd.
In de toekomst zal door bovengenoemde maatregelen de waarschijnlijkheid en de impact van
natuurbranden afnemen. Maar waarschijnlijk zal door de klimaatveranderingen, waarbij er langere
periodes van droogte kunnen voorkomen, de kans en impact toenemen.
                                                                                                     38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
1.3      Extreme weersomstandigheden
Context
Landelijk is er veel aandacht voor het zich voordoen van extreme weersomstandigheden en de
gevolgen in relatie tot onze kwetsbare maatschappij.
Extreme weersomstandigheden zijn weersituaties (scenario’s) die niet passen in het gangbare
maatschappelijke beeld van het weer of de wetenschappelijke kennis daarover, zoals hittegolven of
kou, zware neerslag (sneeuw, ijzel, regen) of droogte en stormen. Naast de gebruikelijke natuurlijke
oorzaken liggen er mogelijk verbanden met de klimaatverandering (o.a. broeikaseffect). Het is zeer
waarschijnlijk dat bepaalde trends doorzetten, waardoor bepaalde type, de frequentie en de omvang
van extreem weer toenemen. De recente klimaatscenario’s geven niet alleen een beeld van
veranderingen in het “gemiddelde weer”, maar ook van de veranderingen in de kans op extreme
gebeurtenissen. De kans op extreem weer is de laatste jaren toegenomen. (Bron: KNMI)
Weersituaties die in werkelijkheid leiden tot extreme situaties zijn extreem door de combinatie van
verschillende factoren (o.a. druk, temperatuur, neerslag, tijd(stip), locatie en voorspelbaarheid) die elk
op zich niet uitzonderlijk hoeven te zijn. Echter extremen zijn er altijd geweest. Ook het klimaat zonder
klimaatsveranderingen kent extremen die gemiddeld slechts één keer per eeuw of nog minder vaak
voorkomen. Veel van deze extreme gebeurtenissen zijn (nog) te zeldzaam om direct met het
broeikaseffect in verband te worden gebracht.
De mogelijkheden tot beïnvloeding van de waarschijnlijkheid en daarmee het voorkomen van extreem
weer zijn dan ook beperkt. Over de kans op extreme weersomstandigheden in termen van
voorspelbaarheid, locatie, omvang en frequentie is dan ook geen uitspraak te doen. Wel over de
verwachte gevolgen van het zich voordoen van een scenario. Deze kunnen regionaal verschillen door
de fysische / geografische aspecten, bevolkingsdichtheid, inrichting en gebruik van de omgeving. Een
deel van het openbare leven komt één tot meerdere dagen stil te liggen. Wel realiseren de meeste
burgers zich bij extreme weersituatie dat er sprake is van overmacht. De situatie zal na enkele dagen
weer normaliseren, waardoor het in de verwachting ligt dat er weinig reden tot paniek is.
Bij de uitwerking van dit crisistype is daarom aangesloten bij de landelijke beschrijvingen. Bij dit
crisistype gaat het voornamelijk om de gevolgen voor de mens. Indien relevant worden de gevolgen
voor de omgeving (o.a. nutsvoorzieningen, infrastructuur, gebouwen) meegenomen bij het betreffende
crisistype. Algemene kenmerken zijn de mogelijke (maatschappelijke) verstoringen met gelijktijdig de
gevarieerde hulpvraag.
Omschrijving scenario
Motivatie scenariokeuze
De afgelopen vier jaar zijn er geen wezenlijke wijzigingen opgetreden in dit crisistype. Recente
resultaten van klimaatonderzoeken geven geen trendwijziging aan in het zich voordoen en/of de
verschijningsvorm die daar aanleiding toe geven. Nationaal zijn er dan ook geen (nieuwe) scenario’s
uitgewerkt.
De relevante (worst case) scenario’s voor de regio zijn:
 Hitte / droogte
 Extreme neerslag: Sneeuwstorm / ijzel
Extreme regenval en overige scenario’s (zoals windhozen) zijn vaak lokaal en kortdurend van
karakter. Deze kunnen plaatselijk voor veel overlast zorgen en met name economische schade geven,
maar de impact is verder beperkt. Deze scenario’s zijn niet verder uitgewerkt, omdat deze scenario’s
naar verwachting nog niet tot een ramp of crisis leiden.
De GGD heeft kennis en expertise ten aanzien van het handelen binnen het domein gezondheid,
kwetsbare doelgroepen en hitte. Handreikingen als een hitteplan en een winterprotocol zijn
beschikbaar. Voor andere scenario’s van het crisistype extreme weersomstandigheden kent de
Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden geen specifieke (rampbestrijdings)procedures.
                                                                                                        39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
Omdat de scenario’s hitte/droogte en sneeuwstorm/ijzel zeer verschillend zijn, zowel qua impact als
qua waarschijnlijkheid, is er voor gekozen deze scenario’s (binnen het crisistype extreme
weersomstandigheden) in de uitwerking te splitsen in twee afzonderlijke crisistypen, te weten
hitte/droogte (crisistype 1.3.1) en sneeuwstorm/ijzel (crisistype 1.3.2).
Triggers scenario
Weersituaties die in werkelijkheid leiden tot extreme situaties worden extreem door een combinatie
van verschillende factoren (o.a. druk, temperatuur, neerslag, tijd(stip), ligging). Extreem weer wordt
daarbij in belangrijke mate veroorzaakt door natuurlijke processen en/of de veranderingen daarin
(klimaatveranderingen). Een ander oorzaak ligt in de menselijke activiteiten die mogelijk ook bijdragen
aan de klimaatveranderingen. Middels verschillende (inter)nationale en lokale klimaat en
duurzaamheid programma’s en initiatieven proberen overheden, bedrijfsleven, belangengroepen en
burgers de menselijke activiteiten te beïnvloeden, zodat de invloed daarvan op het klimaat wordt
beperkt of geneutraliseerd. Het duurt echter decennia voordat de effecten hiervan zichtbaar zijn.
1.3.1 Hitte en droogte
Beschrijving scenario
Het referentiescenario voor het scenario hitte/droogte is de zomer van 1976 (De kentallen van de
hitte/droogteperiode van 2018 zijn op moment van schrijven nog niet bekend):
 Op vijftien opeenvolgende dagen wordt een maximum temperatuur gemeten van boven de 30°C.
 Het neerslagtekort (neerslag minus verdamping) neemt toe van 100 mm eind mei tot de extreme
     waarde van 320 mm half augustus. De herhalingstijd van dit neerslagtekort is 100 jaar.
 Het water in de rivier de Rijn is gedurende vier weken warmer dan 23°C, met maxima van ruim
     25°C. De afvoer over deze periode neemt af tot minder dan 700 m3/s.
Als gevolg van de hitte/droogte sterven ongeveer 700 mensen. De geschatte economische schade
(scheepvaart en landbouw) bedraagt tussen de 1 miljard en 10 miljard euro.
Het scenario beschrijft een situatie waarbij extreme droogte en extreme hitte samenvallen. Het
scenario verstoort niet het dagelijkse leven, maar heeft wel impact:
 Door de hitte vallen er doden, niet door de droogte.
 De lange periode van droogte kan de kwaliteit van het oppervlaktewater verslechteren en dit kan
     van invloed zijn op het drinkwater.
 Er ontstaat geen grote publieke angst. Minder dan 1000 mensen doen in paniek aankopen
     (inslaan van water).
 Het ligt niet in de verwachting dat bedrijfsprocessen worden stilgelegd. Een uitzondering daarop
     vormt mogelijk de elektriciteitsvoorzieningen die van koelwater uit de rivier afhankelijk zijn. Echter
     is de energiewinning in Nederland meer naar de zee verplaatst en blijkt in de praktijk (warme
     zomer 2018) dat Gelderland niet meer gevoelig is voor watertekort/temperatuur.
 De grootste economische schade lijdt de scheepvaart en landbouw.
 Het ligt niet in de verwachting dat er structurele schade ontstaat aan het milieu en de ecologie.
 De kwaliteit van het zwemwater is in het geding door stijgende kans op het zich voordoen van
     botulisme en blauwalg.
 Meer gezondheidsrisico’s als gevolg van bijv. de Tijgermug, teken met co-infecties, botulisme en
     blauwalg, hooikoorts en toename huidkanker.
 De kans op natuurbranden neemt toe.
De waarschijnlijkheid van extreme temperaturen en droogte is in belangrijke mate afhankelijk van
natuurlijke processen en de invloed van het menselijk handelen daarop. Het ligt in de verwachting dat
de kans op het daadwerkelijk voorkomen van het scenario in de toekomst toeneemt door de
klimaatveranderingen. Hoe langer de periode van hoge temperaturen duurt en hoe langer de periode
waarin de verdamping groter is dan de neerslag, des te extremer de droogte zal zijn. Afhankelijk van
de neerslag in het stroomgebied van de grote rivieren kan er ook sprake zijn van (zeer) lage
rivierafvoeren. Langdurige hoge temperaturen leiden tevens tot hogere watertemperaturen.
De herhalingstijd van hitte/droogte in deze mate wordt geschat op ongeveer eens in de 100 jaar.
                                                                                                          40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
Waarschijnlijkheid scenario
De waarschijnlijkheid van het scenario hitte/droogte is gebaseerd op de landelijke rapportage
Nationale Risicobeoordeling (NRB) uit 2008. Deze beschrijft voor Nederland een hitte/droogte
scenario. Voor Nederland geeft deze voor het scenario een herhalingstijd van ongeveer 1 keer in de
100 jaar. De kans voor Nederland, en dus voor Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden,
is daarmee ongeveer 1%.
Voor een periode van vier jaar betekent dit een kans van ongeveer 4%. Het scenario hitte/droogte valt
daarmee voor de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden in de klasse C: Mogelijk.
           Waarschijnlijkheid             C            Mogelijk
Impact per vitaal belang
Voor het inschalen van de impactcriteria is aansluiting gezocht bij de Handreiking Regionaal
Risicoprofiel en de Bevindingenrapportage 2008 van de Nationale Risicobeoordeling (NRB). Het
crisistype is namelijk niet meegenomen in de recentere rapportages van de NRB.
De indicatoren voor het crisistype extreme weersomstandigheden (i.c. hitte/droogte) en de beschreven
scenario’s zijn hieronder geclassificeerd.
    Criterium 1.1 Aantasting van de integriteit van het grondgebied
     Extreme weersomstandigheden kunnen delen van het grondgebied niet bruikbaar, onbereikbaar
     en onbegaanbaar maken. De Handreiking Regionaal Risicoprofiel gebruikt daarvoor de
     aantasting van de integriteit van het grondgebied als criterium.
     Functioneel verlies, zoals het gebruik van woningen, bedrijfsgebouwen, infrastructuur, water en
     grond, komt bij het scenario hitte/droogte voor bij stedelijk gebied, landbouwgronden, oppervlakte
     water en nutsvoorzieningen (infrastructuur). Het gebruik is beperkt tot enkele dagen/weken.
     Volgens de impactscorematrix klasse B: Aanzienlijk gevolg.
           Impactscore                B            Aanzienlijk gevolg
    Criterium 2.1/2 Doden en gewonden inclusief chronisch zieken
     Door extreme weersomstandigheden is er een reële kans op doden en gewonden door hitte. Op
     basis van de impactscorematrix ligt, volgens de landelijke rapportages het aantal doden voor het
     scenario: C: Ernstig gevolg.
     Voor een vertaling naar de gevolgen in de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden
     is de aanname dat de regionale impactscore 4% is van de totale gevolgen voor Nederland (1/25ste
     deel). Op basis van de impactscorematrix komt het aantal doden voor het scenario hitte/droogte te
     liggen tussen 4-40, dit is klasse C: Ernstig gevolg. Het aantal gewonden komt voor het scenario
     hitte/droogte te liggen op 4-40, dit is klasse C: Ernstig gevolg.
     Doden:
           Impactscore                C            Ernstig gevolg
       Ernstig gewonden:
           Impactscore                C            Ernstig gevolg
    Criterium 2.3 Lichamelijk lijden (waaronder gebrek aan primaire levensbehoeften)
     Door extreme weersomstandigheden zijn mensen (tijdelijk) afgesloten van de normale primaire
     levensbehoeften. Op basis van de impactscorematrix ligt volgens de landelijke rapportages het
     lichamelijk lijden voor het scenario: klasse A: Beperkt gevolg.
                                                                                                      41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
    Voor een vertaling naar de gevolgen in de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden
    is de aanname dat de regionale impactscore 4% (1/25ste) is van de totale gevolgen voor
    Nederland. Op basis van de impactscorematrix komt het lichamelijk lijden voor het scenario:
    klasse A: Beperkt gevolg.
           Impactscore               A            Beperkt gevolg
   Criterium 3.1 Kosten
    Uit de scenario beschrijving volgt dat er financiële schade ontstaat. Op basis van de
    impactscorematrix liggen volgens de landelijke rapportages de kosten voor het scenario:
    klasse C: Ernstig gevolg.
    Voor een vertaling naar de gevolgen in de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden
    is de aanname dat de regionale impactscore 4% (1/25ste) is van de totale gevolgen voor
    Nederland. Op basis van de impactscorematrix komen de kosten voor het scenario: klasse C:
    Ernstig gevolg.
           Impactscore       C                     Ernstig gevolg
   Criterium 4.1 Langdurige aantasting van milieu en natuur (flora en fauna)
    Uit de scenario beschrijving volgt dat o.a. uitdroging en versterving van flora en fauna leiden tot
    een aantasting van de natuur- en landschappelijke gebieden die als beschermwaardig zijn
    aangewezen en/of het milieu in algemene zin. Op basis van de impactscorematrix ligt volgens de
    landelijke rapportages de langdurige aantasting voor het scenario: klasse A: Beperkt gevolg.
    Voor een vertaling naar de gevolgen in de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden
    geldt dat relatief eenzelfde oppervlakte wordt aangetast. Gezien het feit dat de regio relatief veel
    natuurgebied bevat, is de klasse voor de scenario’s met 1 opgehoogd. Op basis van de
    impactscorematrix komt de langdurige aantasting voor het scenario hitte/droogte te liggen in
    klasse B: Aanzienlijk gevolg.
           Impactscore               B            Aanzienlijk gevolg
   Criterium 5.1 Verstoring van het dagelijks leven
    Uit de scenario beschrijving volgt dat bij het scenario hitte/droogte het dagelijkse leven gewoon
    doorgang vindt. Wel kunnen storingen in de nutsvoorzieningen optreden, maar deze leiden naar
    verwachting niet direct tot het verstoren van de genoemde indicatoren. Op basis van de
    impactscorematrix ligt volgens de landelijke rapportages de verstoring van het dagelijkse leven
    voor het scenario in klasse A: Beperkt gevolg.
    Voor een vertaling naar de gevolgen in de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden
    is de aanname dat de regionale impactscore 4% (1/25ste) is van de totale gevolgen voor
    Nederland. Uit de beschrijving van het scenario hitte/droogte volgt dat meer dan 3 indicatoren aan
    de orde zijn. Op basis van de impactscorematrix komt de verstoring van het dagelijkse leven voor
    het scenario in klasse A: beperkt gevolg.
           Impactscore               A            Beperkt gevolg
   Criterium 5.2 Aantasting positie lokale en regionale openbaar bestuur
    Uit de scenario beschrijving volgt dat voornamelijk natuurlijke processen leiden tot extreme
    weersomstandigheden. In algemene zin realiseren de meeste burgers zich dat er dan sprake is
    van overmacht dat niet door lokale en regionale openbaar bestuur is veroorzaakt. Er is dus ook
    geen aanleiding om te spreken van een aantasting van de positie. De aanpak van de ‘crisis’ zal
    altijd veel aandacht krijgen, maar het ligt niet in de verwachting dat dit leidt tot instabiliteit of het
    aan de orde zijn van de hierbij genoemde indicatoren uit de Handreiking Regionaal Risicoprofiel.
                                                                                                              42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
     Volgens de uitgangspunten is het crisistype extreme weersomstandigheden voor de Veiligheids-
     en Gezondheidsregio Gelderland-Midden niet in een klasse in te delen voor criterium 5.2.
    Criterium 5.3 Sociaal psychologische impact
     Uit de scenario beschrijving volgt dat de sociaal psychologische impact beperkt is. Geen van de
     genoemde indicatoren is in grote mate van toepassing. Individueel kan er sprake van zijn. Op
     basis van de impactscorematrix ligt volgens de landelijke rapportages de sociaal psychologische
     impact voor het scenario in klasse A: Beperkt gevolg.
     Voor een vertaling naar de gevolgen in de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden
     is de aanname dat de regionale impactscore 4% (1/25ste) is van de totale gevolgen voor
     Nederland. Op basis van de impactscorematrix komt de sociaal psychologische impact voor het
     scenario in klasse A: Beperkt gevolg.
           Impactscore               A            Beperkt gevolg
    Criterium 6.1 Aantasting van cultureel erfgoed
     Uit de scenario beschrijving volgt dat er schade aan landschap, gebouwen en collecties van
     musea kan ontstaan, waarbij sprake is van cultureel erfgoed, zoals archeologisch,
     landschappelijk, gebouwd en/of roerend erfgoed. Het roerend erfgoed kan bestaan uit collecties
     die opgeslagen of geëxposeerd, welke niet tegen extreem weer bestand zijn. Verder kan door
     langdurige hitte of droogte een landschap dermate veranderen dat het zijn identiteit verliest. Op
     basis van de impactscorematrix ligt volgens de landelijke rapportages de aantasting van cultureel
     erfgoed voor het scenario in klasse A: Beperkt gevolg.
     Voor een vertaling naar de gevolgen in de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden
     is de aanname dat de regionale impactscore 4% (1/25ste) is van de totale gevolgen voor
     Nederland. Er is bij het scenario Hitte/droogte sprake van 1 indicator. Op basis van de
     impactscorematrix komt de aantasting van cultureel erfgoed voor het scenario in klasse A: Beperkt
     gevolg.
           Impactscore               A            Beperkt gevolg
Totaal risico
Onderstaand wordt de gemiddelde impactscore en de waarschijnlijkheid weergegeven:
  Impact (gemiddeld)                 C            Ernstig gevolg
  Waarschijnlijkheid                 C            Mogelijk
Toekomstverkenning
Er is een stijging in de trend waarneembaar van meer, grotere en intensievere buien met meer
gevolgschade. De verwachting is dat deze trend zich doorzet. Het ligt ook in de verwachting dat er
vaker lange aaneengesloten periodes van hitte/droogte komen. Deze trends kunnen een trigger
vormen voor de andere crisistypen uit dit risicoprofiel, omdat ze bijvoorbeeld gevolgen hebben voor de
(volks)gezondheid. Het is onzeker of bovengenoemde veranderingen de komende 4 jaar al
waarneembaar zijn.
Gezien de karakteristieken van het crisistype extreme weersomstandigheden ligt het niet in de
verwachting dat er binnen de beleidsperiode ontwikkelingen zijn die van invloed zijn op de
waarschijnlijkheid en impact van de worst case scenario’s.
                                                                                                       43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
1.3.2 Sneeuwstorm en ijzel
Beschrijving scenario
Een referentiescenario voor het scenario zware sneeuwstorm is de situatie van 25 november 2005:
 Door de sneeuwstorm ontstond er in Nederland voor het verkeer enorme overlast. De hogere
     delen van de Veluwe en de Achterhoek kregen door temperaturen, die rond het vriespunt
     schommelden, veel sneeuw. Lokaal ontstond een sneeuwdek van 40 centimeter.
 De sneeuw, ijzel en afgeknapte bomen veroorzaakten in de spits voor ongeveer 800 kilometer
     files op A1, A28 en A50, inclusief het onderliggende wegennet.
 De automobilisten brachten vervolgens uren door in hun stilstaande auto’s en hielden zich met
     een stationair draaiende motor warm zolang de benzine toereikend was. De files bleven tot diep in
     de nacht staan, hulpverleners deelden dekens, brandstof en warme dranken uit.
 Ook het openbaar vervoer was tot stilstand gekomen. Bussen reden niet meer en treinen hadden
     te maken met wissel- en andere storingen.
 Telefoneren ging veelal ook niet omdat het mobiele telefoon netwerk overbelast raakte.
 Op verschillende plaatsen braken de hoogspanningsdraden, waardoor er enkele uren tot dagen
     delen van gemeenten niet van stroom konden worden voorzien.
 Instortingsgevaar dreigde van gebouwen door grote sneeuwbelasting
Door een combinatie van sneeuw, ijzel en harde wind werd het openbare leven in Oost-Nederland
volledig lam gelegd. Vele reizigers (ook per trein) brachten de nacht door in opvangcentra.
Afhankelijk van de voorspelbaarheid (voorbereidingen) en tijdsduur leidt een zware sneeuwstorm tot
een verstoring van de mobiliteit van mensen met gevolgen voor wonen, werken en recreëren van
mensen en daarvoor vereiste voorzieningen (voedsel, energie, etc.).
Bij een acute zware sneeuwstorm zal de hulpvraag mogelijk groter zijn dan bij een in meer of mindere
mate voorspelde storm. Een deel van het openbare leven komt vervolgens één of meerdere dagen stil
te liggen. Mogelijk leidt de sneeuwstorm tot een verstoring van de nutsvoorzieningen (stroomuitval,
gastoevoer, water) en een stagnatie van voedselvoorziening als ook (spoedeisende) zorg en
verzorgen openbare veiligheid. Naar verwachting vallen er geen of een enkel slachtoffer door de storm
zelf, mogelijk wel door de extreme kou. Na afloop kan er sprake zijn van waterschade.
Een referentiescenario voor het scenario ijzel is de situatie van 2 maart 1987:
 In een periode van 18 uur viel bij temperaturen aanhoudend onder nul en veel wind, 25 tot 35 mm
     regen, met name in het zuidwesten van Groningen, Oost-Friesland en Drenthe.
 De wegen werden onbegaanbaar, hoogspanningskabels knapten waardoor stroomstoringen
     optraden. Vervolgens raakten dorpen geïsoleerd.
 De schade in de natuur was enorm. Onder het bomenbestand ontstonden afgescheurde takken
     en zelfs ontwortelde bomen. In de dierenwereld werden dieren in hun slaap overvallen door de
     ijzel en vonden de dood, ook omdat het voedsel lange tijd onbereikbaar was.
 Vervolgens bleef het tot halverwege de maand 5 tot 10 graden vriezen.
IJzel treedt op als zachte lucht de vorst verdringt. Meestal gaat dat snel en duurt de overlast maar
kort. Soms stagneert de scheidingslijn tussen vrieslucht en zacht weer en passeren de ene storing na
de andere met steeds wind en neerslag in de vorm van ijzel en sneeuw. Zo bleef het bijvoorbeeld
begin 1996 in een deel van het land meer dan een week lang glad met herhaaldelijk ijzel en kregen in
1966 delen van Friesland en Groningen een week te kampen met ijzel én sneeuw en daarna stak er
een storm uit noordoost op.
IJzel als ook de mate waarin is heel moeilijk te voorspellen. Regionaal kan stagnatie optreden van
elektriciteit, voedselvoorziening, (spoedeisende) zorg, handhaving openbare veiligheid. Aangezien
veel mensen de weg niet op gaan, overlijden er weinig mensen door verkeersongevallen (gladheid).
IJzel levert vooral veel gewonden op door botbreuken. Ook de schade in de natuur kan groot zijn.
Waarschijnlijkheid scenario
De waarschijnlijkheid van het scenario zware sneeuwstorm en/of ijzel is gebaseerd op bronnen bij het
KNMI. Het scenario sneeuwstorm en/of ijzel heeft zich in Nederland de afgelopen 20 jaar 1 keer in een
                                                                                                     44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
extreme mate voorgedaan. De kans voor Nederland, en dus voor Veiligheids- en Gezondheidsregio
Gelderland-Midden, is daarmee ongeveer 4%.
Voor een periode van vier jaar betekent dit een kans van ongeveer 20%. Het scenario sneeuwstorm
en/of ijzel valt daarmee voor Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden in de klasse D:
Waarschijnlijk.
            Waarschijnlijkheid             D           Waarschijnlijk
Impact per vitaal belang
Voor het inschalen van de impactcriteria is aansluiting gezocht bij de Handreiking Regionaal
Risicoprofiel en de Bevindingenrapportage 2008 van de Nationale Risicobeoordeling (NRB). Het
crisistype is namelijk niet meegenomen in de recentere rapportages van de NRB.
De indicatoren voor het crisistype extreme weersomstandigheden (i.c. sneeuwstorm/ijzel) en de
beschreven scenario’s zijn hieronder geclassificeerd.
    Criterium 1.1 Aantasting van de integriteit van het grondgebied
     Extreme weersomstandigheden kunnen delen van het grondgebied niet bruikbaar, onbereikbaar
     en onbegaanbaar maken. De Handreiking Regionaal Risicoprofiel gebruikt daarvoor de
     aantasting van de integriteit van het grondgebied als criterium.
     Functioneel verlies, zoals het gebruik van woningen, bedrijfsgebouwen, infrastructuur, water en
     grond, komt bij het scenario sneeuwstorm/ijzel voor bij infrastructuur (wegen, nuts) en
     natuurgebieden (bos). Het gebruik is beperkt tot de dagen dat de ijzel duurt en de dagen/weken
     van herstel van o.a. nutsvoorzieningen. Volgens de impactscorematrix klasse B: Aanzienlijk
     gevolg.
     Volgens de uitgangspunten valt het crisistype extreme weersomstandigheden (i.c.
     sneeuwstorm/ijzel) voor criterium 1.1 in de impactklasse B: Aanzienlijk gevolg.
            Impactscore                 B           Aanzienlijk gevolg
    Criterium 2.1/2 Doden en ernstig gewonden inclusief chronisch zieken
     Door extreme weersomstandigheden is er een reële kans op doden en gewonden door kou,
     verkeersslachtoffers, verstoring nuts- en voedselvoorziening. Op basis van de impactscorematrix
     ligt, volgens de landelijke rapportages, het aantal doden voor het scenario in klasse A: Beperkt
     gevolg. Volgens de landelijke rapportages ligt het aantal ernstig gewonden voor het scenario in
     klasse B: Aanzienlijk gevolg.
     Voor een vertaling naar de gevolgen in Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden is
     de aanname dat de regionale impactscore 4% is van de totale gevolgen voor Nederland (1/25ste
     deel). Op basis van de impactscorematrix komt het aantal doden voor het scenario sneeuwstorm /
     ijzel te liggen tussen 2-4, dit is klasse B: Aanzienlijk gevolg. Het aantal ernstig gewonden komt
     voor het scenario sneeuwstorm / ijzel te liggen op 2-4, dit is klasse B: Aanzienlijk gevolg.
     Volgens de uitgangspunten valt het crisistype extreme weersomstandigheden (i.c.
     sneeuwstorm/ijzel) voor criterium 2.1/2 daarmee in de impactklasse C: Ernstige gevolg.
     Doden:
            Impactscore                 B           Aanzienlijk gevolg
     Ernstig gewonden:
            Impactscore                 B           Aanzienlijk gevolg
                                                                                                       45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
   Criterium 2.3 Lichamelijk lijden (waaronder gebrek aan primaire levensbehoeften)
    Door extreme weersomstandigheden zijn mensen (tijdelijk) afgesloten van de normale aanvoer
    van primaire levensbehoeften, zoals voedsel, nuts (elektriciteit, telecommunicatie). Op basis van
    de impactscorematrix ligt volgens de landelijke rapportages het lichamelijk lijden voor het
    scenario: klasse D: Zeer ernstig gevolg
    Voor een vertaling naar de gevolgen in Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden is
    de aanname dat de regionale impactscore 4% (1/25ste) is van de totale gevolgen voor Nederland.
    Op basis van de impactscorematrix komt het lichamelijk lijden voor het scenario in klasse D: Zeer
    ernstig gevolg.
           Impactscore              D             Zeer ernstig gevolg
   Criterium 3.1 Kosten
    Uit de scenario beschrijving volgt dat er financiële schade ontstaat. IJzel kan leiden tot ongevallen
    of stilleggen van bedrijfsprocessen, waardoor er kosten gemaakt worden door schade aan
    materieel, infrastructuur, gebouwen als ook derven van inkomsten. Op basis van de
    impactscorematrix liggen volgens de landelijke rapportages de kosten voor het scenario in
    klasse C: Ernstig gevolg.
    Voor een vertaling naar de gevolgen in Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden is
    de aanname dat de regionale impactscore 4% (1/25ste) is van de totale gevolgen voor Nederland.
    Op basis van de impactscorematrix komen de kosten voor het scenario in klasse C: Ernstig
    gevolg.
  Impactscore               C          Ernstig gevolg
   Criterium 4.1 Langdurige aantasting van milieu en natuur (flora en fauna)
    Uit de scenario beschrijving volgt dat o.a. uitdroging, ontworteling en versterving van flora en
    fauna leiden tot een aantasting van de natuur- en landschappelijke gebieden die als
    beschermwaardig zijn aangewezen en/of het milieu in algemene zin. Sneeuwstorm / ijzel zal een
    beperkt gevolg hebben op de aantasting van de natuur.
           Impactscore              A            Beperkt gevolg
   Criterium 5.1 Verstoring van het dagelijks leven
    Voor het scenario sneeuwstorm/ijzel ligt het in de verwachting dat een deel van het dagelijks
    leven enkele dagen stil komt te liggen voor grote groepen bewoners, omdat het gebruik van
    infrastructuur en daarmee mobiliteit tussen gebouwen sterk beperkt is. Ook heeft dat impact op
    de genoemde indicatoren uit de Handreiking Regionaal Risicoprofiel.
    Uit de beschrijving van het scenario sneeuwstorm/ijzel volgt dat meer dan 3 indicatoren aan de
    orde zijn. Op basis van de impactscorematrix komt de verstoring van het dagelijkse leven voor het
    scenario in klasse C: Ernstig gevolg.
    Volgens de uitgangspunten valt het crisistype extreme weersomstandigheden voor criterium 5.1
    daarmee in de impactklasse C: Ernstige gevolg.
           Impactscore              C             Ernstig gevolg
   Criterium 5.2 Aantasting positie lokale en regionale openbaar bestuur
    Uit de scenario beschrijving volgt dat voornamelijk natuurlijke processen leiden tot extreme
    weersomstandigheden. In algemene zin realiseren de meeste burgers zich dat er dan sprake is
    van overmacht dat niet door lokale en regionale openbaar bestuur is veroorzaakt. Er is dus ook
    geen aanleiding om te spreken van een aantasting van de positie. De aanpak van de ‘crisis’ zal
                                                                                                        46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
    altijd veel aandacht krijgen, maar het ligt niet in de verwachting dat dit leidt tot instabiliteit of het
    aan de orde zijn van de hierbij genoemde indicatoren uit de Handreiking Regionaal Risicoprofiel.
    Volgens de uitgangspunten is het crisistype extreme weersomstandigheden voor Veiligheids- en
    Gezondheidsregio Gelderland-Midden niet in een klasse in te delen voor criterium 5.2.
   Criterium 5.3 Sociaal psychologische impact
    Uit de scenario beschrijving volgt dat de sociaal psychologische impact beperkt is. Geen van de
    genoemde indicatoren is in grote mate van toepassing. Individueel kan er sprake van zijn.
   Criterium 6.1 Aantasting van cultureel erfgoed
    Uit de scenario beschrijving volgt dat er schade aan landschap en gebouwen kan ontstaan,
    waarbij sprake is van cultureel erfgoed, zoals archeologisch, landschappelijk en/of gebouwd
    erfgoed. Het erfgoed kan bestaan uit collecties die opgeslagen of geëxposeerd, welke niet tegen
    extreem weer bestand zijn. Op basis van de impactscorematrix ligt volgens de landelijke
    rapportages de aantasting van cultureel erfgoed voor het scenario in klasse A: Beperkt gevolg.
    Voor een vertaling naar de gevolgen in Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden is
    de aanname dat de regionale impactscore 4% (1/25ste) is van de totale gevolgen voor Nederland.
    Er is bij het scenario sneeuwstorm/ijzel sprake van één indicator. Op basis van de
    impactscorematrix komt de aantasting van cultureel erfgoed voor het scenario in klasse A: Beperkt
    gevolg.
           Impactscore              A             Beperkt gevolg
Totaal risico
Op basis van de uitgangspunten voor het crisistype extreme weersomstandigheden, de
scenariobeschrijvingen en de impactscorematrix, valt voor de Veiligheids- en Gezondheidsregio
Gelderland-Midden het scenario:
 Hitte/droogte in klasse C: ernstig gevolg
 Sneeuwstorm/ijzel in klasse E: Catastrofaal gevolg
De impactklasse voor het crisistype extreme weersomstandigheden komt daarmee op klasse C:
ernstig gevolg. De waarschijnlijkheidsklasse voor het crisistype extreme weersomstandigheden komt
op D: Waarschijnlijk.
Onderstaand wordt de gemiddelde impactscore en de waarschijnlijkheid weergegeven:
  Impact (gemiddeld)                C             Ernstig gevolg
  Waarschijnlijkheid                D             Waarschijnlijk
Toekomstverkenning
Gezien de karakteristieken van het crisistype extreme weersomstandigheden ligt het niet in de
verwachting dat er binnen de beleidsperiode ontwikkelingen zijn die van invloed zijn op de
waarschijnlijkheid en impact van de worst case scenario’s.
                                                                                                              47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
1.4      Aardbevingen
De mogelijke effecten van een aardbeving worden op de risicokaart aangegeven volgens de schaal
van Mercalli. Deze schaal loopt van I (niet gevoeld) tot XII (catastrofale schade). Bij de sterkte van
aardbevingen denkt men meestal aan de schaal van Richter. Die meet echter alleen de ondergrondse
kracht van de beving bij de bron, die diep en ver weg kan liggen (‘het epicentrum lag bij …’). De
schaal van Mercalli meet de beving op een specifieke plaats. Omdat deze schaal een betere maat is
voor de ernst van de beving, gebruiken wij voor deze kaart ‘Mercalli’.
In Nederland kan een eventuele aardbeving naar verwachting uitkomen op V — VIII op de schaal van
Mercalli:
    V. vrij sterk: algemeen gevoeld, opgehangen voorwerpen slingeren, mechanische klokken blijven
     stilstaan;
    VI. sterk: schrikreacties, voorwerpen in huis vallen om, bomen bewegen, weinig solide huizen
     worden beschadigd;
    VII. zeer sterk: schade aan vele gebouwen, schoorstenen breken af, golven in vijvers,
     kerkklokken geven geluid;
    VIII. vernielend: algemene schade aan gebouwen, zwakke bouwwerken gedeeltelijk vernield.
In het grootste deel van de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden komen geen
aardbevingen voor met een hogere sterkte dan VI, in een klein deel van de regio is een aardbeving
met een sterkte VII wel mogelijk. Binnen deze klassen is het instorten van gebouwen geen scenario.
Wel kan er schade ontstaan.
Gezien de beperkte impact is dit scenario niet relevant voor de risico-inventarisatie en wordt verder
niet uitgewerkt.
                                                                                                       48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
2. Gebouwde omgeving
2.1      Branden in kwetsbare objecten
Context
Onder kwetsbare objecten verstaan we hier gebouwen met grotere aantallen niet-zelfredzame
personen. Voorbeelden hiervan zijn patiënten in zieken- en verpleeghuizen, gevangenen in
gevangenissen en gehandicapten in instellingen. Zeer hoge bebouwing ( > 75 meter) is alleen bij
station Arnhem aanwezig (2 kantoor gebouwen). De oude binnensteden van Arnhem, Doesburg en
Wageningen kennen omvangrijke bebouwing uit een tijd waarin de brandveiligheid in de
bouwregelgeving nog niet ontwikkeld was. Dit kan leiden tot omvangrijke moeilijk te beheersen
branden.
In het geval van brand in een instelling met niet zelfredzamen kan dan, bijvoorbeeld door een
onvoldoende aanwezige compartimentering (geen adequate bouwkundige voorzieningen of niet
functionerende voorzieningen als openstaande deuren of doorgebroken afscheidingen), rook- en
brandverspreiding optreden die zo snel is, dat aanwezige niet-zelfredzame personen niet meer op een
veilige wijze door beperkt aanwezige personeelsleden in veiligheid kunnen worden gebracht.
Onderstaand is een uitsnede gegeven van de kaart waarop specifiek de ziekenhuizen, verpleeg- en
zorginstellingen en gehandicaptenzorg staan aangegeven.
Figuur 7: Ziekenhuizen, verpleeg- en zorginstellingen en gehandicaptenzorg in regio Gelderland-Midden.
                                                                                                       49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
Omschrijving scenario
Motivatie scenariokeuze
Uit cijfers uit het actieprogramma Brandveiligheid in de zorg van het ministerie van VWS, blijkt dat in
2012 er 1673 binnenbranden waren in zorggebouwen (bijv. ziekenhuizen en gebouwen voor
ouderenzorg, psychiatrie en gehandicapten). De laatste 13 jaar (2001-2012) zijn in totaal 48 dodelijke
slachtoffers gevallen bij branden in zorggebouwen. Het gevolg van het falen van een van de
brandpreventieve voorzieningen, zoals het open blijven staan van een deur in een brandwerende
scheidingsconstructie, kan direct groot zijn. Dit omdat er sprake is van verminderd / niet zelfredzame
personen en er daarnaast met name in de nachtsituatie een beperkt aantal personeelsleden aanwezig
zijn. Aan de wettelijk vastgestelde opkomsttijden van de brandweer wordt niet altijd voldaan.
Triggers scenario
Brand kan door diverse oorzaken ontstaan, zoals:
     (opzettelijk) menselijk handelen
     kortsluiting
Beschrijving scenario
Door een defect in een apparaat ontstaat er een brand in een woning binnen een zorginstelling met
200 mensen. Omdat het 's nachts plaatsvindt, wordt de brand pas later ontdekt. De beperkte
nachtbezetting gaat op verkenning uit en ontdekt de brand in de woning. De bewoner is overleden.
Omdat de deur van de woning open staat en de tussendeur in de gang vergeten is te sluiten, lopen de
gangen onder rook. Men alarmeert de brandweer en zet de BHV/Ontruimingsorganisatie in werking.
Vanwege de rook in de gangen is het onmogelijk om de gangen te betreden en de verdieping te
ontruimen. De eerst aankomende brandweereenheden moeten de situatie verkennen en kunnen
aanvankelijk met een beperkte capaciteit de redding van gewonden en door rook bedreigden
uitvoeren. Er vallen 5 doden en 15 ernstig gewonden door de hitte en rook en de vleugel van het
gebouw brand af. Alle inwoners van de zorginstelling kunnen door rookschade langere tijd niet terug.
Waarschijnlijkheid scenario
De waarschijnlijkheid wordt gebaseerd op basis van de casuïstiek. Landelijk gaan we uit van een
frequentie van eens per 5 jaar (brand van/in een groot gebouw met de aangegeven ernst in
bijvoorbeeld een verzorgingstehuis, gevangenis of onderwijsinstelling). Voorbeelden hiervan zijn:
 2005: grote brand cellencomplex Schiphol-Oost, Haarlemmermeer (11 doden en 15 gewonden)
 2011: grote brand paviljoen psychiatrische inrichting, Oegstgeest (3 doden en 5 gewonden)
Voor een vertaling naar de waarschijnlijkheid in de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-
Midden is de aanname dat de regionale waarschijnlijkheid 3% (1/25ste) is.
  Waarschijnlijkheid                C  Mogelijk
Impact per vitaal belang
Onderstaand is opgenomen wat de belangrijkste impactcriteria zijn van het scenario. Deze zijn
gebaseerd op expertmeningen van de brandweer en casuïstiek.
    Criterium 2.1/2 Doden en ernstig gewonden inclusief chronisch zieken
     Er vallen 5 doden en 15 ernstig gewonden.
     Doden:
           Impactscore               C            Ernstig gevolg
     Ernstig gewonden:
           Impactscore               C            Ernstig gevolg
                                                                                                        50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
    Criterium 3.1 Kosten
     Er zal financiële schade ontstaan door materiële schade aan het verzorgingstehuis, tijdelijke
     opvang van de bewoners en gezondheidsschade. Ingeschat wordt dat de schade minder dan 20
     miljoen euro zal bedragen.
           Impactscore                B          Aanzienlijk gevolg
    Criterium 5.2 Aantasting positie lokale en regionale openbaar bestuur
     De positie van het lokale en regionale openbaar bestuur wordt aangetast omdat het vertrouwen in
     de openbare bestuurders en daaraan verbonden ambtenaren afneemt. Er is sprake van een
     indicator met beperkte omvang.
           Impactscore                A          Beperkt gevolg
    Criterium 5.3 Sociaal psychologische impact
     Psychologische gevolgen, zoals angst en woede, zullen voor de bewoners en bewoners van
     andere verzorgingstehuizen groot zijn. Bewoners zullen angstig zijn om (opnieuw) getroffen te
     worden, de overheid en inrichting zal worden verweten dan dit heeft kunnen gebeuren en de
     zelfredzaamheid van de inwoners is miniem.
           Impactscore                D           Zeer ernstig gevolg
Totaal risico
Onderstaand wordt de gemiddelde impactscore en de waarschijnlijkheid weergegeven:
   Impact (gemiddeld)       C           Ernstig gevolg
   Waarschijnlijkheid       C           Mogelijk
Toekomstverkenning
Bij brandveiligheid gaat het niet alleen om het voldoen aan regels, maar veel meer om het realiseren
van een brandveilig gebouw en het brandveilig gebruik daarbinnen. Daarom is risicogericht denken en
bewustwording van groot belang om brandveiligheid integraal onderdeel uit te laten maken binnen alle
niveaus van de zorg. Daarom past Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden de methode
Geen Nood Bij Brand 2.0 regionaal toe. Deze methode kan een belangrijke bijdrage leveren aan een
brandveilig gebouw en het gebruik daarvan.
Daarnaast is er de tendens dat steeds meer ouderen langer zelfstandig (moeten) blijven wonen buiten
een zorginstelling. Deze seniorenwoningen/flats zijn vaak gebouwd onder andere eisen en leveren bij
incidenten vaak problemen op. Vooral door rookverspreiding (via ventilatie- en liftschachten) en
problemen met ontvluchting door de verminderd zelfredzaamheid en het niet kunnen gebruiken van
liften. Ook is er meestal geen BHV organisatie. Deze gebouwen vallen niet onder de definitie
kwetsbare gebouwen maar leveren wel een verhoogd risico op.
                                                                                                    51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
2.2       Instorting grote gebouwen
Context
Het betreft instortingen van gebouwen met mogelijk de aanwezigheid van veel personen door
aardbevingen of anderszins verstoring van de ondergrond.
Om voor de classificatie als groot gebouw in aanmerking te komen geldt dat dit gebouwen betreft met
een prioriteitsklasse van 1 en 2 zoals deze binnen de Handleiding PREVAP6 zijn vastgelegd. Tevens
gaat het hierom woon- en kantoorgebouwen hoger dan 25 meter. De gebouwen waarvoor dit scenario
geldt zijn verspreid over de regio aanwezig.
In de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden komen geen aardbevingen met voldoende
sterkte voor die tot instorting van gebouwen kunnen leiden. Ook zijn er geen specifieke grootschalige
ondergrondse bouwactiviteiten, waardoor incidenten zoals in Keulen (instorting in relatie tot aanleg
metrolijn) en Amsterdam (verzakking door aanleg Noord/Zuidlijn) niet realistisch worden geacht. Deze
activiteiten zijn niet voorzien. Het scenario zoals optrad in mei 2008 bij de TU in Delft (verwoesting
door brand en instorting) zou ook in de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden op
kunnen treden, maar een dergelijk incident valt onder het scenario brand, aangezien brand de
primaire oorzaak is. Andere mogelijke oorzaken zijn een gebrekkige bouwconstructie, overbelasting,
extreme weersomstandigheden of bijv. een aardgasexplosie of bomaanslag.
Omschrijving scenario
Motivatie scenariokeuze
Onderstaand scenario is gekozen omdat:
 er regelmatig aardgasincidenten voorkomen in gebouwen in Nederland;
 er in de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden een aantal incidenten zijn geweest
    waarbij zich een aardgasexplosie in een flat of woning heeft voor gedaan;
 dit scenario een grote impact heeft (worst case) en voor kan komen in de regio.
Triggers scenario
De volgende oorzaken zijn mogelijk voor het scenario (triggers):
 bewust openzetten van gaskraan (zelfmoordpoging/wraak);
 diefstal van (koperen) leidingen;
 monteur maakt fout bij aansluiten of repareren gasleiding/gasinstallatie;
 technisch mankement aan de gasleiding/gasinstallatie.
Beschrijving scenario
Een groot gebouw met grotere aantallen aanwezigen stort in als gevolg van een aardgasexplosie.
 In de kruipruimte onder een flat ontstaat een ophoping van aardgas door het roesten van een
     gasleiding waardoor er een lek is ontstaan. Dit lek wordt gedurende meerdere weken niet ontdekt
     waardoor de hele kruipruimte gevuld wordt met aardgas.
 Het aardgas verspreidt zich verder naar de woningen daarboven en wordt ontstoken. Hierdoor
     ontstaat een enorme gasexplosie die de hele fundering van de flat aantast en vervolgens stort een
     groot deel van de flat in.
 In de flat bevinden zich een groot aantal bewoners die terecht komen onder het puin. Er is door
     het enorm snelle verloop van het incident geen tijd om te vluchten.
 Door het rondvliegende puin worden ook eventueel omliggende panden beschadigd en raken
     mogelijk mensen gewond.
 Er ontstaan branden in de flat door uitstromend gas die de mensen die vast zitten onder het puin
     bedreigen.
 De hulpdiensten die ter plaatse komen zullen zich richten op de bevrijding van beknelde
     slachtoffers, het veiligstellen van de locatie zoals het voorkomen van meer instortingen en het
     blussen van branden en het stoppen van de uitstroom van gas.
6
  PREVAP: PReventie Activiteiten Plan
                                                                                                       52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
Waarschijnlijkheid scenario
De waarschijnlijkheid is gebaseerd op de kennis en expertise van de adviseurs gevaarlijke stoffen van
brandweer Gelderland-Midden.
De score van de waarschijnlijkheid is als volgt:
  Waarschijnlijkheid        B              Onwaarschijnlijk
Impact per vitaal belang
Indicatoren voor het scenario gasexplosie in groot gebouw met veel aanwezigen met instorting van
het gebouw als gevolg. Onderstaand is opgenomen wat de belangrijkste impactcriteria zijn van het
scenario. Deze zijn gebaseerd op de expertise van de brandweer.
   Criterium 2.1/2 Doden en ernstig gewonden inclusief chronisch zieken
    Er is een reële kans op doden en gewonden door het plotselinge effect en de grote schade van de
    gebeurtenis. Mensen hebben geen tijd om te vluchten. Het betreft 40-400 mensen die
    (direct/vervroegd) overlijden en/of 40-400 chronisch zieken en ernstig gewonden.
    Doden:
          Impactscore                 D            Zeer ernstig gevolg
    Ernstig gewonden:
          Impactscore                 D            Zeer ernstig gevolg
   Criterium 3.1 Kosten
    Er zal financiële schade ontstaan omdat het gebouw instort en hierdoor woningen van mensen
    worden verwoest, mensen dakloos raken en er nevenschade optreedt aan omringende bebouwing
    en infrastructuur. Er zal totaal < 200 miljoen euro economische schade zijn (materiele,
    gezondheids- en financiële schade en kosten voor bestrijding en herstel).
          Impactscore                 C            Ernstig gevolg
   Criterium 5.1 Verstoring van het dagelijks leven
    Mensen hebben (deels) geen toegang tot publieke plaatsen en openbare ruimten, waardoor
    deelname aan normale maatschappij wordt belemmerd omdat ze niet naar het werk kunnen en er
    mogelijk infrastructuur is aangetast. Er zullen < 400 inwoners voor 1 week tot een maand last
    hebben van verstoring van het dagelijks leven.
          Impactscore                 B            Aanzienlijk gevolg
   Criterium 5.2 Aantasting positie lokaal en regionaal openbaar bestuur
    Uit de scenario beschrijving volgt dat voornamelijk externe processen leiden tot een
    aardgasexplosie. Het ontstaan van een explosie door aardgas is ook voor een groot deel
    afhankelijk van het beheer en het onderhoud. In algemene zin realiseren de meeste burgers zich
    dat er sprake is van overmacht dat niet door het lokaal en regionaal openbaar bestuur is
    veroorzaakt. De aanpak van het incident, als ook de staat van onderhoud, zal veel aandacht
    krijgen dat mogelijk leidt tot het ‘beperkt’ aan de orde zijn van max. 2 van de 6 genoemde
    indicatoren.
          Impactscore                 B            Aanzienlijk gevolg
                                                                                                   53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
   Criterium 5.3 Sociaal psychologische impact
    Er zijn psychologische gevolgen zoals angst en woede doordat de mate van zelfredzaamheid bij
    dit incident erg laag is. Ook zullen de slachtoffers het incident mogelijk als verwijtbaar gedrag zien
    van de gasleverancier. Waarvan de meeste indicatoren met normale gevolgen en de omvang
    (aantal getroffenen) en tijdsduur groot zal zijn.
           Impactscore               C            Ernstig gevolg
   Criterium 6.1 Aantasting van cultureel erfgoed
    In het gebied zal aantasting zijn van cultureel erfgoed indien het betrokken object cultureel
    erfgoed is. Zo niet, dan is er geen enkel effect op dit punt. Deze categorie is daarom lastig te
    scoren. Daarom is gekozen voor het midden.
           Impactscore               B           Aanzienlijk gevolg
Totaal risico
Onderstaand wordt de gemiddelde impactscore en de waarschijnlijkheid weergegeven:
  Impact (gemiddeld)          D         Zeer ernstig
  Waarschijnlijkheid          B         Onwaarschijnlijk
Toekomstverkenning
In de komende 4 jaar zijn mogelijk veranderingen te verwachten, omdat er steeds meer verouderde
gasleidingen zijn en er meer lekkages kunnen gaan optreden. Daarnaast worden veel oude leidingen
vervangen en dit kan mogelijk ook meer incidenten opleveren. Ook de aanleg van glasvezel in veel
buurten kan leiden tot meer incidenten. De invloed op het risicoprofiel is dat mogelijk de kans op dit
soort incidenten gaat toenemen.
                                                                                                         54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
3. Technologische omgeving
3.1       Ongevallen met brandbare/explosieve stof in open lucht
Context
Onder ongevallen met brandbare of explosieve stoffen wordt verstaan een plasbrand, fakkelbrand,
BLEVE of explosie. Ongevallen met brandbare of explosieve stoffen zijn mogelijk bij bedrijven en bij
het transport van gevaarlijke stoffen over de weg, spoor, water en door buisleidingen.
Transport van gevaarlijke stoffen is noodzakelijk om te kunnen voldoen aan onze behoefte aan
allerhande producten. Het transport brengt wel bepaalde risico’s met zich mee. Met het Basisnet zijn
voor transport over het water, spoor en weg maximale hoeveelheden transportbewegingen
vastgelegd. Hiermee is een wettelijk kader gesteld met risicoplafonds die bestuurlijk acceptabel
worden geacht.
Bedrijven met gevaarlijke stoffen en transport van gevaarlijke stoffen vindt door heel Nederland plaats.
Specifiek voor onze regio is de Betuweroute en het bijbehorende emplacement CUP
(containeruitwisselpunt) in Valburg. Deze spoorlijn is exclusief bedoeld voor het vervoer van goederen,
inclusief gevaarlijke stoffen. Op het emplacement kan in de toekomst mogelijk gerangeerd worden met
treinen met gevaarlijke stoffen. Op dit moment is dit vanwege een lastlegging door de Inspectie
Leefomgeving en Transport (ILT) niet toegestaan.
De inrichtingen en transportroutes zijn verspreid over de gehele regio aanwezig. Grote hoeveelheden
gevaarlijke stoffen zijn te vinden bij de BRZO-bedrijven op voornamelijk de industrieterreinen
Harselaar in Barneveld en Kleefse Waard in Arnhem. In de regio zijn diverse LPG, CNG7 en LNG8
tankstations, een waterstoftankstation, twee distributiedepots voor onder andere LPG en twee grote
distributiedepots voor benzine, diesel en bio-ethanol. Transport van gevaarlijke stoffen vindt plaats
over de snelwegen, het water en het spoor. Er liggen binnen de regio meerdere hogedruk
aardgastransportleidingen in beheer van de Gasunie en een pijpleiding van Defensie waardoor diesel
en kerosine wordt verpompt.
Omschrijving scenario
Motivatie scenariokeuze
Onderstaand scenario is gekozen omdat een BLEVE als worst case scenario wordt gebruikt in de
advisering in het kader van externe veiligheid.
Een BLEVE van een spoorketelwagon geladen met LPG ter hoogte van bebouwd gebied is worst
case voor de komende 4 jaar.
In de Scenario’s Nationale Risicobeoordeling 2010 is een scenario Spoorwegongeval uitgewerkt. Dit
scenario beschrijft een aanrijding van een passagierstrein met een goederentrein bestaande uit onder
meer tankwagons met benzine en tankwagons met LPG. Dit scenario kan ook in onze regio
voorkomen.
Voor LPG-tankstations is een algemene rampbestrijdingskaart opgesteld met een BLEVE als
scenario. Er is een Multidisciplinair coördinatieplan voor het spoor en er zijn bereikbaarheidskaarten
voor de Betuweroute opgesteld. Het incidentenbestrijdingsplan Vaarwegen Oost-Nederland geldt voor
de vaarwegen Rijn en IJssel.
In een TNO rapport uit december 2003 is voor de periode van 1958 t/m 1996 een totaal aantal van 26
BLEVE’s van spoorketelwagons geïnventariseerd. Het gaat hier om ongevallen die plaats hebben
7
  Compressed Natural Gas (aardgas onder druk)
8
  Liquefied/liquid natural gas (vloeibaar aardgas)
                                                                                                       55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
gevonden in Amerika en Canada. Vanwege de andere constructie van wagons in Amerika en Canada
kunnen deze cijfers niet (rechtstreeks) worden gebruikt als casuïstiek voor de Nederlandse situatie.
Tevens zijn in het rapport 13 BLEVE incidenten met tankwagens in de periode van 1959 t/m 1999
genoemd. Het betreft incidenten die zich hebben voorgedaan in Amerika, België, Frankrijk, Italië en
Engeland. In Nederland heeft zich in 1978 een BLEVE voorgedaan van een LPG-tankauto bij een
tankstation bij Nijmegen. Een berucht ongeval vond plaats bij de camping Los Alfaques in Spanje in
1978 waarbij vele mensen, ook Nederlanders, het leven lieten.
Binnen onze regio heeft vooral het vervoer van gevaarlijke stoffen over de IJssellijn bestuurlijke
aandacht. De spoorlijn van Arnhem naar Zutphen is een belangrijke route voor transport van de
Betuweroute richting Noord-Duitsland, maar voert door een aantal woonkernen. Ingeval van een
incident met gevaarlijke stoffen kan dit leiden tot een ramp met veel slachtoffers.
Triggers scenario
De volgende niet limitatieve oorzaken zijn mogelijk voor het scenario (triggers):
     Menselijk handelen kan een (belangrijke) reden zijn voor het ontstaan van een incident. In dit
      geval zou een mogelijke oorzaak het al dan niet bewust negeren van een rood sein de aanleiding
      kunnen zijn tot het incident.
     Het niet ingrijpen van het beveiligingssysteem bij het negeren van een rood sein is een mogelijke
      vervolgoorzaak die aanleiding kan geven tot een incident.
     Slecht of aflatend onderhoud aan de spoorketelwagon is een potentiële oorzaak voor het
      ontstaan van het incident.
Beschrijving scenario
Door een defecte as van een wagon breekt deze gedurende de rit en ontspoort een goederentrein met
wagons geladen met benzine en LPG. De spoorketelwagons met benzine raken lek waardoor een
grote hoeveelheid benzine uitstroomt. Doordat de benzine ontsteekt ontstaat een plasbrand die de
wagons geladen met LPG aanstraalt.
De brandweer zal vanwege de dreigende BLEVE en een gebrek aan voldoende bluswatercapaciteit
niet in staat zijn om de plasbrand tijdig te blussen en/of de aangestraalde spoorketelwagon met LPG
te kunnen koelen. Slecht een beperkt aantal mensen zal in staat zijn om zichzelf tijdig in veiligheid te
brengen. De BLEVE van de spoorketelwagon richt een verwoestende schade aan binnen een straal
van circa 400 meter. Er is sprake van verwoeste en ingestorte gebouwen en secundaire branden. De
hulpverlening zal zich na de BLEVE richten op het blussen van de branden en het redden en bergen
van de slachtoffers die zich al dan niet onder het puin van ingestorte gebouwen bevinden.
De hulpvraag zal dusdanig groot zijn dat dit, zelfs met landelijke bijstand, de mogelijkheden van de
hulpverlening overstijgt.
Na het redden van de slachtoffers en blussen van branden dienen de getroffenen opgevangen te
worden en moet er voor hen vervangende huisvesting worden geregeld. Ook moet het puin worden
opgeruimd en de schade aan woningen en infrastructuur worden herstelt.
Waarschijnlijkheid scenario
De waarschijnlijkheid is gebaseerd op probabilistische model- en ontwerpberekeningen, specifiek de
faalfrequenties zoals gehanteerd in het rekenmodel RBM II voor risicoberekeningen aan transport.
De score van de waarschijnlijkheid is als volgt:
  Waarschijnlijkheid         B         Onwaarschijnlijk
Impact per vitaal belang
Indicatoren voor het scenario BLEVE van een spoorketelwagon geladen met LPG.
Onderstaand is opgenomen wat de belangrijkste impactcriteria zijn van het scenario. Deze zijn
gebaseerd op expertmeningen.
                                                                                                        56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
   Criterium 1.1 Aantasting van de integriteit van het grondgebied
    Een BLEVE van een spoorketelwagon tast de functionaliteit van het grondgebied aan omdat er
    zeer grote materiële schade ontstaat. Het betreft een gebied van maximaal 4 km2 voor een half
    jaar of langer.
  Impactscore                C          Ernstig gevolg
   Criterium 2.1/2 Doden en ernstig gewonden inclusief chronisch zieken
    Er is een reële kans op doden doordat niet iedereen zich tijdig in veiligheid zal weten te brengen.
    Het betreft een ordegrootte van 40-400 personen die (direct/vervroegd) overlijden. Er is een reële
    kans op gewonden doordat niet iedereen zich tijdig in veiligheid zal weten te brengen. Het betreft
    een ordegrootte van 40-400 ernstig gewonden.
    Doden:
  Impactscore                D          Zeer ernstig gevolg
    Ernstig gewonden:
  Impactscore                D          Zeer ernstig gevolg
   Criterium 2.3 Lichamelijk lijden (waaronder gebrek aan primaire levensbehoeften)
    Mensen zijn (tijdelijk) afgesloten van de primaire levensbehoeften zoals energie en onderdak,
    omdat grote materiële schade is ontstaan. Het betreft een ordegrootte van minder dan 4000
    mensen die getroffen worden voor de periode van 2-6 dagen.
  Impactscore                B          Aanzienlijk gevolg
   Criterium 3.1 Kosten
    Er zal financiële schade ontstaan omdat er grote materiële schade ontstaat. Er zal totaal een
    ordegrootte van minder dan 200 miljoen euro schade zijn (materiele, gezondheids- en financiële
    schade en kosten voor bestrijding en herstel).
  Impactscore                C          Ernstig gevolg
   Criterium 4.1 Langdurige aantasting van milieu en natuur (flora en fauna)
    Er zal zeer waarschijnlijk geen sprake zijn van aantasting van natuur- en landschappelijke
    gebieden die als beschermwaardig zijn aangewezen en aantasting van het milieu (ernstig, meer
    dan 1 jaar) in algemene zin.
  Impactscore                n.v.t.
   Criterium 5.1 Verstoring van het dagelijks leven
    Mensen hebben (deels) geen toegang tot publieke plaatsen en openbare ruimten, waardoor
    deelname aan normale maatschappij wordt belemmerd omdat scholen, kantoren, bedrijven,
    winkels en maatschappelijke voorzieningen verwoest of zwaar beschadigd zijn en de
    infrastructuur (spoor) zware schade heeft opgelopen. Er zullen minder dan een ordegrootte van
    4000 inwoners voor 1 maand of langer last hebben van verstoring van het dagelijks leven.
  Impactscore                D          Zeer ernstig gevolg
   Criterium 5.2 Aantasting positie lokale en regionale openbaar bestuur
    De positie van het lokale en regionale openbaar bestuur zal mogelijk worden aangetast. Externe
    veiligheid zal zeer waarschijnlijk weer extra in de maatschappelijk-politieke belangstelling staan,
                                                                                                        57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
    en wellicht dat een aantal mensen hun vertrouwen in de overheid verliest of heeft verloren.
  Impactscore                B           Aanzienlijk gevolg
   Criterium 5.3 Sociaal psychologische impact
    Er zijn psychologische gevolgen zoals angst en woede doordat de risicoperceptie van mensen
    over transport van gevaarlijke stoffen (tijdelijk) veranderd, er kan sprake zijn van een verlies van
    vertrouwen in het optreden van de hulpdiensten omdat het incident niet of slechts zeer moeizaam
    beheersbaar is, waarvan de meeste indicatoren met normale gevolgen en de omvang (aantal
    getroffenen) en tijdsduur zal gering zijn.
  Impactscore                C           Ernstig gevolg
   Criterium 6.1 Aantasting van cultureel erfgoed
    In het gebied zal aantasting zijn van de cultuur erfgoed omdat grote materiële schade ontstaat.
    Daarbij kan het om musea en monumenten gaan. Er is veelal sprake van uniciteit en er kunnen op
    dat moment beperkte mogelijkheden tot conservering en/of restauratie zijn.
  Impactscore                B           Aanzienlijk gevolg
Totaal risico
Onderstaand wordt de gemiddelde impactscore en de waarschijnlijkheid weergegeven:
  Impact (gemiddeld)         D           Zeer ernstig gevolg
  Waarschijnlijkheid         B           Onwaarschijnlijk
Toekomstverkenning
De volgende ontwikkelingen zijn er in de komende planperiode(s) te verwachten:
    De komende jaren gaat er het nodige veranderen in energie sector; de zgn. energietransitie. De
     overheid heeft in dat kader o.a. besloten de komende jaren de gasproductie te stoppen. Ze gaat
     zich samen met bedrijfsleven, (inter)lokale overheid en burgers inzetten om de sector te
     verduurzamen. Er gaan stappen gezet worden om te voorzien in alternatieve energievormen. Te
     denken valt daarbij aan waterstof, duurzame elektriciteit uit natuurlijke bronnen, als ook
     alternatieve brandstoffen (o.a. LNG (Liquefied/liquid Natural Gas, vloeibaar aardgas). De
     transitie heeft gevolgen voor de op- en overslag, transport en gebruik, zowel particulier als
     bedrijfsmatig. De gevolgen voor de incident-/rampbestrijding als ook de zelfredzaamheid zijn nog
     niet geheel inzichtelijk. Op landelijk niveau is daarvoor de nodige aandacht.
    Herijken /evalueren van de Wet basisnet.
    Conform afspraken tussen het Rijk, de vervoerders en industrie is er geen vervoer van chloor
     meer over de Betuweroute.
    Het gebruik van het emplacement CUP aan de Betuweroute gaat in de toekomst geïntensiveerd
     worden. Momenteel staan er af en toe goederentreinen met gevaarlijke stoffen over. Rangeren is
     volgens de lopende vergunning niet mogelijk. Door de planvorming van de bouw van Rail
     Terminal Gelderland (RTG ligt ten noorden, aan het CUP) ligt het in verwachting dat binnen de
     geldende vervoersaantallen (vergunning/Basisnet) er meer treinbewegingen gaan plaatsvinden
     op het CUP en de door de bewegingen op het RTG. In principe ligt het in de bedoeling dat er
     geen gevaarlijke stoffen (conform externe veiligheid/omgevingsveiligheid) op het RTG worden
     overgeslagen.
    Tijdelijke herroutering van goederenstromen vanwege werkzaamheden aan de Betuweroute in
     Duitsland. Conform afspraken tussen het ministerie en de regio kunnen door de herroutering er
     mogelijk treinen met gevaarlijke stoffen de IJssellijn als alternatief nemen, mocht de Brabantroute
     vollopen. Het totaal aantal treinen met gevaarlijke stoffen over de IJssellijn blijft echter onder het
     risicoplafond dat afgestemd is met de gemeenten.
                                                                                                          58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
    Medio 2020 start naar verwachting de aanleg van de A15 tussen Bemmel en de A12. Het ligt in
     de planning om deze medio 2022/2024 klaar te hebben. Het nieuwe traject levert veiligheidswinst
     op voor de regio. Door de ingebruikname verschuiven de vervoerstromen, waardoor het aantal
     mensen afneemt dat blootgesteld staat aan de risico's van het vervoer van gevaarlijke stoffen.
     Het is te verwachten dat het goederentransport toe zal nemen. Er zal kan daardoor een toename
     zijn van de kans op een ongeval met gevaarlijke stoffen voor de gemeenten waar de A15 door
     heen gaat.
                                                                                                    59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
3.2      Ongevallen met explosieven WOII
Context
Op een groot aantal plaatsen in Nederland liggen nog bommen, granaten en andere munitie uit de
Tweede Wereldoorlog. Tot op heden worden bij grond-, water- en wegwerkzaamheden nog regelmatig
niet gesprongen explosieven aangetroffen. Volgens mondiale, militaire inschatting is van al het
materieel dat gedurende de Tweede Wereldoorlog verschoten of afgeworpen is, ondergronds 10% en
onder water 15% niet tot ontploffing gekomen. Wanneer deze explosieven bij bijvoorbeeld
werkzaamheden worden aangetroffen, kunnen deze gevaar opleveren voor de publieke veiligheid.
Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen ‘spontane’ vondsten (toevalstreffers) en ‘gepland’ of
‘projectmatige’ vondsten (bijvoorbeeld bij het bouwrijp maken van bouwkavels). Deze
scenariobeschrijving gaat uit van een spontane vondst, meestal kleine objecten met een potentieel
grote impact. Projectmatige vondsten zijn vaak grotere objecten maar met een projectmatig
beheersbare impact, want er is aan de voorkant al onderzoek geweest en al voorbereid op te
verwachten vondsten.
Op initiatief van de gemeenten Arnhem, Rotterdam, Lingewaard en Gouda is het Kennisplatform
blindgangers opgericht als netwerk tussen overheden met als doel kennis te delen en te ontwikkelen,
te fungeren als vraagbaak en helpdesk en de belangen te behartigen bij het Rijk.
Omschrijving scenario
Motivatie scenariokeuze
Onderstaand scenario is gekozen omdat er in de Tweede Wereldoorlog hevig is gevochten in de
regio. Vooral rondom Arnhem, Oosterbeek, de Ginkelse Heide in Ede, Overbetuwe en in Lingewaard.
De bodem bevat daardoor nog veel bommen en granaten uit die tijd, die soms pas bij
graafwerkzaamheden worden gevonden. Ook door burgers worden nog regelmatig explosieven
gevonden.
Het scenario betreft de vondst door kinderen van niet gesprongen explosieven uit de Tweede
Wereldoorlog.
In de Strategie Nationale Veiligheid is dit scenario niet beschouwd. Ook in de Handreiking Regionaal
Risicoprofiel is dit crisistype niet opgenomen. Vanwege de relevantie voor onze regio is toch besloten
om specifiek een scenario over niet gesprongen explosieven uit de Tweede Wereldoorlog op te
nemen.
Bij een aantal gemeenten is een handleiding opgesteld over hoe om te gaan met de mogelijke
aanwezigheid van explosieven bij grondwerkzaamheden. Daarbij is een kaart met ‘Conventionele
explosieven Trefkans’ opgesteld, waarop de kans op het aantreffen van explosieven is weergegeven.
Een aantal gemeenten heeft nog een stap verder gezet. Hier is een digitale risico-analysekaart
opgesteld, met een complete database aan informatie, waaronder locaties met een verhoogde kans
op het aantreffen van niet gesprongen explosieven.
Vooral direct na de Tweede Wereldoorlog hebben zich in Nederland ongevallen met dodelijke afloop
voorgedaan. Deze ongevallen vonden plaats tijdens het opruimen en onklaar maken van explosieven
uit de Tweede Wereldoorlog. Er zijn sporadisch slachtoffers gevallen doordat burgers met behulp van
een metaaldetector explosieven aantroffen en dit vervolgens thuis gingen demonteren. Het laatste
ongeval in Nederland dateert uit 2011. Het betrof een ontploffende granaat uit de Tweede
Wereldoorlog bij een bedrijf in Hedel met één dodelijk slachtoffer tot gevolg.
Dat er tijdens het uitvoeren van grondroerende werkzaamheden wat kan gebeuren blijkt onder andere
uit een ongeval in Duitsland in 2006. Een wegwerker heeft tijdens werkzaamheden met een
freesmachine een bom uit de Tweede Wereldoorlog geraakt. Hierdoor is de bom ontploft waardoor de
freesmachine in twee stukken is gebroken waarbij de wegwerker is omgekomen.
                                                                                                     60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
In januari 2014 is bij baggerwerken in een industriegebied in het Duitse Euskirchen een man om het
leven gekomen en raakten acht mensen gewond doordat een graafmachine op een bom uit de
Tweede Wereldoorlog stuitte, die daarna ontplofte.
Bij grondwerkzaamheden op een bedrijventerrein in het Belgische Ieper vielen in maart 2014 twee
doden en raakten twee mensen gewond door een granaat uit (in dit geval) de Eerste Wereldoorlog.
Op 9 september 2014 zijn zo'n 14.000 inwoners rond de Duitse stad Hannover geëvacueerd naar
aanleiding van de vondst van een twee ton zware bom uit de Tweede Wereldoorlog. De evacuatie
binnen een straal van 2 kilometer van vele huizen, drie verzorgingstehuizen en een chemische fabriek
duurde tot diep in de nacht. Tijdens het ontmantelen van het explosief werd het verkeer over spoor en
water in het gebied tijdelijk stilgelegd.
Uit een aantal persberichten blijkt dat met enige regelmaat explosieven uit de Tweede Wereldoorlog
worden gevonden door kinderen.
     In de Loonse en Drunense Duinen is tijdens een excursie in april 2012 een granaat uit de
      Tweede Wereldoorlog gevonden door een meisje uit groep 6 van een basisschool uit Goirle.
     Vijf kinderen hebben in februari 2014 tijdens een uitstapje in Driehuis een handgranaat
      gevonden.
     In maart 2013 liep een leerling van een basisschool in Oosterbeek de school binnen met een in
      het parkje achter de school gevonden handgranaat uit de Tweede Wereldoorlog.
     Tijdens een wandeling door de bossen bij de Mookerheide in maart 2014 vond een kind samen
      met zijn 3 jarige broertje een oude mortiergranaat en ging hiermee aan de haal.
     In Lingewaard heeft in februari 2014 een kind een handgranaat zonder slagpin gevonden en mee
      naar huis genomen. Het kind wist niet wát het gevonden had (de verroeste granaat zag er niet
      meer uit zoals in films en stripboeken) en zag ook geen gevaar. Gevolg: 4 woningen ontruimd en
      de Explosieven OpruimingsDienst Defensie (EODD) heeft het explosief ter plaatse vernietigd.
     Een scholiere heeft 10 september 2014 voor ophef gezorgd omdat ze een Engels projectiel uit de
      Tweede Wereldoorlog mee naar haar basisschool in Brunssum had genomen. De omgeving van
      de basisschool was enige tijd afgezet en de EODD werd ingeschakeld. De huls bevat volgens de
      politie geen explosief materiaal maar wel resten magnesium. De politie benadrukt dat er geen
      gevaar is geweest. De kinderen hebben de school verlaten vanwege de vrije woensdagmiddag.
      De EODD heeft het projectiel veiliggesteld en opgeruimd.
Triggers scenario
De volgende niet limitatieve oorzaken zijn mogelijk voor het scenario (triggers):
     Onbewust menselijk handelen, door het niet onderkennen van het gevaar ontstaat een
      gevaarlijke situatie.
     Techniek, door roestvorming kan het ontstekingsmechanisme onbetrouwbaar zijn geworden en
      door inwerking van de tijd is de stabiliteit van de springstof veranderd.
     Trillingen, door bijvoorbeeld heiwerkzaamheden kunnen niet gesprongen explosieven alsnog tot
      ontploffing komen.
     Het aanstoten van niet gesprongen explosieven met graafmaterieel of het stoten met een schep
      kan tot ontploffing van het explosief leiden.
Beschrijving scenario
Kinderen nemen, totaal onbewust van het gevaar, een in het bos gevonden handgranaat als ‘souvenir’
mee naar hun basisschool om te kunnen laten zien aan hun klasgenootjes. Het zwaar verroeste
explosief is instabiel geworden doordat het lange tijd in de grond heeft kunnen roesten. Bij het uit de
tas halen laat één van de kinderen de granaat per ongeluk vallen waardoor het explosief tot
ontploffing komt in het klaslokaal. Als gevolg van de ontploffing komen enkele kinderen direct te
overlijden en raken een groot aantal kinderen (zwaar) gewond. Het klaslokaal wordt zwaar beschadigd
en een deel stort in. Ook het schoolgebouw loopt hierdoor bouwkundige schade op.
Door de hulpdiensten wordt groot opgeschaald om de slachtoffers te kunnen redden en de overleden
kinderen te bergen. Het incident haalt de landelijke pers. Voor de ouders en betrokken hulpverleners
wordt traumahulp en nazorg georganiseerd.
                                                                                                        61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
Waarschijnlijkheid scenario
Er zijn meerdere gevallen in de pers terug te vinden dat kinderen niet gesprongen explosieven uit de
Tweede Wereldoorlog vinden. Jaarlijks komt de EODD in Nederland circa 2000 keer in actie om
explosieven uit de Tweede wereldoorlog onschadelijk te maken. In onze regio worden circa 200
explosieven per jaar gevonden, waarvan circa 5% door kinderen. Daarmee zou de kans op
waarschijnlijk ingeschat moeten worden, echter het scenario gaat uit van het daadwerkelijk exploderen
van het gevonden explosief in een klaslokaal en deze kans wordt als (zeer) gering ingeschat.
De score van de waarschijnlijkheid is als volgt:
  Waarschijnlijkheid           B         Onwaarschijnlijk
Impact per vitaal belang
Indicatoren voor scenario vondst van niet ontplofte explosieven uit de Tweede Wereldoorlog.
Onderstaand is opgenomen wat de belangrijkste impactcriteria zijn van het scenario. Deze zijn
gebaseerd op expertmeningen en allerhande informatie over explosieven uit de Tweede
Wereldoorlog.
   Criterium 1.1 Aantasting van de integriteit van het grondgebied
    De functionaliteit van het grondgebied wordt aangetast omdat de school niet te gebruiken is. Het
    betreft een gebied van een ordegrootte van minder dan 4 km2 voor een half jaar of langer.
  Impactscore                C           Ernstig gevolg
   Criterium 2.1/2 Doden en ernstig gewonden inclusief chronisch zieken
    Er is een grote kans op doden en gewonden door explosie van een explosief uit de Tweede
    Wereldoorlog, aangezien onduidelijk is wat gedurende jaren de invloed van geofysische
    bodemomstandigheden op het explosief is geweest. Door roestvorming kan het
    ontstekingsmechanisme onbetrouwbaar zijn geworden. Daarnaast kan de stabiliteit van de
    springstof veranderd zijn. Dit zijn allemaal factoren die van invloed zijn op het effect van een
    explosief dat al ongeveer 70 jaar in de bodem ligt. Het betreft in dit scenario een ordegrootte van
    4-40 mensen die (direct/vervroegd) overlijden.
    Doden:
  Impactscore                C           Ernstig gevolg
    Ernstig gewonden:
  Impactscore                C           Ernstig gevolg
   Criterium 2.3 Lichamelijk lijden (waaronder gebrek aan primaire levensbehoeften)
    Mensen zijn niet (tijdelijk) afgesloten van de primaire levensbehoeften.
  Impactscore                n.v.t.
   Criterium 3.1 Kosten
    Er zal financiële schade ontstaan omdat een inpandige explosie zal leiden tot bouwkundige
    schade aan het gebouw. In totaal zal er een ordegrootte van minder dan 20 miljoen euro
    economische schade zijn (materiele, gezondheids- en financiële schade en kosten voor bestrijding
    en herstel).
  Impactscore                B           Aanzienlijk gevolg
                                                                                                       62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
   Criterium 4.1 Langdurige aantasting van milieu en natuur (flora en fauna)
    Er is geen sprake van aantasting natuur- en landschappelijke gebieden die als beschermwaardig
    zijn aangewezen en aantasting van het milieu (ernstig, meer dan 1 jaar) in algemene zin.
  Impactscore                n.v.t.
   Criterium 5.1 Verstoring van het dagelijks leven
    De kinderen zullen hinder ondervinden in onderwijs en mogelijk moeten uitwijken naar een
    alternatieve locatie. Er zal een ordegrootte van minder dan 400 mensen voor 3 dagen tot 1 week
    last hebben van de verstoring.
  Impactscore                A          Beperkt gevolg
   Criterium 5.2 Aantasting positie lokale en regionale openbaar bestuur
    De positie van het lokale en regionale openbaar bestuur wordt aangetast. De aantasting zal van
    beperkte omvang zijn.
  Impactscore                A          Beperkt gevolg
   Criterium 5.3 Sociaal psychologische impact
    Er zijn psychologische gevolgen zoals verdriet, angst en schrik van het gevaar van oude
    explosieven doordat jonge kinderen het slachtoffer worden. De meeste indicatoren zijn met
    aanzienlijke gevolgen en de omvang (aantal getroffenen) en tijdsduur zal groot zijn.
  Impactscore                D          Zeer ernstig gevolg
   Criterium 6.1 Aantasting van cultureel erfgoed
    In het gebied zal (mogelijk) aantasting zijn van cultureel erfgoed zoals historische gebouwen
    omdat materiële schade ontstaat. Er zal mogelijk cultureel erfgoed worden aangetast zoals het
    schoolgebouw. Daarbij kan sprake zijn van uniciteit.
  Impactscore                A          Beperkt gevolg
Totaal risico
Onderstaand wordt de gemiddelde impactscore en de waarschijnlijkheid weergegeven:
  Impact (gemiddeld)         C          Ernstig gevolg
  Waarschijnlijkheid         B          Onwaarschijnlijk
Toekomstverkenning
Het ligt in de verwachting dat binnen 4 jaar landelijk beleid is ontwikkeld over de opsporing en ruiming
van niet gesprongen explosieven.
                                                                                                       63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
3.3      Ongevallen met giftige stof in de open lucht
Context
Giftige vloeistoffen en gassen worden over de weg, spoor en water getransporteerd en worden in
kleine of grotere hoeveelheden bij bedrijven opgeslagen en/of gebruikt in het productieproces. In
koelinstallaties wordt het giftige ammoniak gebruikt als koudemiddel.
Op landelijke schaal wordt onder andere bij Tata Steel (IJmuiden) en op het terrein van DSM-Sabic
(Geleen) grootschalige vloeibaar ammoniak opgeslagen. In de Botlek (Rotterdam) wordt op grote
schaal chloor opgeslagen, bedoeld voor de productie van PVC.
Binnen de regio zijn een aantal BRZO-bedrijven die (beperkte hoeveelheden) giftige stoffen hebben
opgeslagen en/of gebruiken. Er zijn binnen de regio 13 inrichtingen met een ammoniakkoelinstallatie
met een inhoud variërend van 400 tot 6000 kg ammoniak.
Tijdens de tweejaarlijkse onderhoudsperiode van circa een maand bij Akzo in Rotterdam-Botlek wordt
chloor per spoor vanuit Noord-Duitsland via de Betuweroute aangevoerd conform het ‘Convenant Akzo
Chloortransporten’. Het gaat om circa 7 (afgelopen perioden) tot 20 bloktreinen in een tweejaarlijkse
onderhoudsperiode, die ruim van tevoren worden aangekondigd en voorbereid.
Omschrijving scenario
Motivatie scenariokeuze
In het Regionaal Risicoprofiel 2011-2014 is een transportongeval met giftige stoffen als zeer
onwaarschijnlijk geclassificeerd, daarom is er voor gekozen om een incident bij een BRZO-bedrijf als
scenario uit te werken. Als worst case scenario voor de komende 4 jaar is gekozen voor het vrijkomen
van giftige stoffen bij een BRZO-bedrijf.
Tijdens de tweejaarlijkse onderhoudsperiode van circa een maand bij Akzo in Rotterdam-Botlek kan
chloor vanuit Noord-Duitsland over de Betuweroute aangevoerd conform het 'Convenant Akzo
Chloortransporten'. Het gaat om circa 7 bloktreinen in de 2 jaar, die ruim van tevoren worden
aangekondigd en waarvan het transport zorgvuldig wordt voorbereid. Het grootste gedeelte van het
chloortransport vindt plaats over de Betuweroute. Deze route is specifiek bedoeld voor het transport
van (gevaarlijke) stoffen. Er zijn langs de Betuweroute diverse preparatieve voorzieningen getroffen
ten behoeve van de bereikbaarheid van het spoor en de incidentbestrijdingsmogelijkheden voor de
hulpdiensten. Het chloortransport vindt plaats volgens het zogenaamde ‘chloorregime’. Dit houdt
onder andere in dat tijdens het chloortransport alle andere transporten over het spoor worden
stilgelegd, er rijdt een locomotief vooruit om te verkennen of alles veilig is en de trein rijdt met een lage
snelheid. Dit gebeurt ook op het “vergeten stuk Betuweroute” in Zevenaar. De hulpdiensten zijn
daarnaast algemeen opgeleid, getraind en geoefend voor het bestrijden van incidenten met
gevaarlijke stoffen. Op basis van kansberekeningen volgt dat zowel voor de Betuweroute als het
“vergeten stuk Betuweroute” in Zevenaar en over de grens in Duitsland, de kans “zeer
onwaarschijnlijk” is op een chloortransportongeval. Hierdoor wordt het niet nodig geacht om een
chloortransportongeval als maatgevend worst case scenario op te nemen.
In de Scenario’s Nationale Risicobeoordeling 2008/2009 is een chemisch incident met een
ammoniakopslagtank bij een BRZO-inrichting beschreven. Het scenario is niet van toepassing op
onze regio, omdat er binnen Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden geen bedrijven zijn
met een grootschalige ammoniakopslag(tank). Weliswaar zijn er meerdere bedrijven met een
ammoniakkoelinstallatie, maar de te verwachten effectafstanden zijn vele malen kleiner dan bij een
ongeval met een opslagtank en zeer waarschijnlijk beperkt tot de inrichting zelf.
Voor alle BRZO inrichtingen binnen de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden is een
rampbestrijdingskaart opgesteld. Voor de zogenaamde hoge drempel bedrijven is het wettelijk
verplicht om een rampbestrijdingsplan op te stellen en deze iedere vijf jaar te actualiseren.
Historische gebeurtenissen zijn de ramp in Seveso (Italië) waar in juli 1976 een toxisch gas, met hoge
concentraties dioxine, werd uitgestoten. Naar aanleiding hiervan is de Europese Seveso richtlijn
                                                                                                           64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
opgesteld. De richtlijn verplicht de lidstaten te bepalen welke bedrijven een risico vormen en de nodige
maatregelen te nemen om zware ongevallen met gevaarlijke stoffen te voorkomen en de gevolgen
daarvan voor mens en milieu te beperken. Deze richtlijn is in Nederland uitgewerkt in het BRZO 1999.
De ergste industriële ramp die ooit is voorgekomen is de giframp in Bhopal, die in 1984 plaatsvond in
de gelijknamige Indiase stad. Deze ramp eiste duizenden levens als gevolg van het vrijkomen van
veertig ton methylisocyanaat uit een bestrijdingsmiddelenfabriek van Union Carbide.
Een recent (transport)ongeval met een trein met giftige stoffen is de treinramp bij Wetteren op 4 mei
2013. Het ongeval ontstond na het ontsporen van een goederentrein waarna enkele ketelwagens met
acrylonitril na een explosie in brand vlogen.
Triggers scenario
De volgende niet limitatieve oorzaken zijn mogelijk voor het scenario (triggers):
     De oorzaak van het ontstaan van een lekkage kan menselijk handelen zijn, bijvoorbeeld het
      verkeerd aansluiten van een losslang of laadarm.
     Door het falen van de techniek kan een lekkage ontstaan.
     Als er niet of onvoldoende toezicht wordt gehouden op verlaadactiviteiten kan dit leiden tot fouten
      die kunnen leiden tot een incident. Ook het niet volgens procedure(s) of richtlijn(en) uitvoeren van
      werkzaamheden kan leiden tot een ongeval waarbij giftige stoffen vrijkomen.
Beschrijving scenario
Tijdens het verladen van de monochloorazijnzuur/ethanoloplossing (een brandbare en bijtende
oplossing) bij een BRZO-bedrijf schiet de losslang los als gevolg van het niet goed aansluiten van de
koppeling. Een grote hoeveelheid monochloorazijnzuur/ethanoloplossing komt vrij en stroomt uit over
de los- en laadplaats (circa 85 m2). De vloeistofplas komt tot ontsteking waardoor zoutzuur en fosgeen
als verbrandingsproducten worden gevormd. Als gevolg van de brand ontstaat een scheur in de
vrachtwagen waardoor de rest van de tankinhoud ook uitstroomt en betrokken raakt bij de brand.
De bijtende en giftige gassen verspreiden zich over het terrein van de inrichting en in de omgeving
van het bedrijf. Medewerkers van het bedrijf en naastgelegen buurbedrijven krijgen last van
prikkelende ogen en luchtwegen. De toegesnelde BHV-ers worden onwel door inademing van de
giftige en bijtende rookgassen. Na een melding door het bedrijf wordt door de alarmcentrale de
procedure voor gevaarlijke stoffen opgestart. Vanwege effecten in de omgeving wordt ook GRIP 2
afgekondigd en het meetplan opgestart. De mensen in de buurt van het bedrijf worden met een NL-
Alert en/of de sirenes gewaarschuwd om binnen te blijven en ramen en deuren te sluiten.
Door de brandweer wordt de brand geblust met schuim. Met een chemiepak inzet worden de twee
onwel geworden BHV-ers weggehaald en de inmiddels overleden chauffeur geborgen. De BHV-ers
worden met zwaar inhalatietrauma afgevoerd naar het ziekenhuis. Een aantal personen van het bedrijf
moet door de ambulancedienst nagekeken worden en wordt ter controle eveneens afgevoerd naar het
ziekenhuis. Metingen in de omgeving wijzen uit dat de concentratie snel afneemt na het blussen van
de brand. Na stabilisatie van het incident worden in overleg met het bedrijf maatregelen getroffen om
de restanten van het product verantwoord af te laten voeren. Door de Inspectie Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (SZW) wordt een onderzoek ingesteld naar het ongeval.
Waarschijnlijkheid scenario
De waarschijnlijkheid is gebaseerd op expertmeningen, casuïstiek en faalfrequenties uit de
Handleiding Risicoberekeningen Besluit Externe Veiligheid Inrichtingen (Bevi).
De score van de waarschijnlijkheid is als volgt:
  Waarschijnlijkheid         B           Onwaarschijnlijk
                                                                                                        65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
Impact per vitaal belang
Onderstaand is opgenomen wat de belangrijkste impactcriteria zijn van het scenario. Deze zijn
gebaseerd op expertmeningen.
   Criterium 1.1 Aantasting van de integriteit van het grondgebied
    Een lekkage gevolgd door brand tast de functionaliteit van het grondgebied aan, omdat door de
    bijtende en giftige verbrandingsgassen een beperkt gebied niet toegankelijk is. Het betreft een
    gebied van een ordegrootte van maximaal 4 km2 voor enkele uren.
  Impactscore                A           Beperkt gevolg
   Criterium 2.1 Doden en ernstig gewonden inclusief chronisch zieken
    Er is een reële kans op doden door blootstelling aan bijtende en giftige verbrandingsgassen. Het
    betreft meerdere personen die (direct/vervroegd) overlijdt. Er is een reële kans op gewonden door
    blootstelling aan bijtende en giftige verbrandingsgassen. Het betreft meerdere chronisch zieken en
    (ernstig) gewonden.
    Doden:
  Impactscore                B           Aanzienlijk gevolg
    Ernstig gewonden:
  Impactscore                C           Ernstig gevolg
   Criterium 2.3 Lichamelijk lijden (waaronder gebrek aan primaire levensbehoeften)
    Mensen zijn niet (tijdelijk) afgesloten van de primaire levensbehoeften.
  Impactscore                n.v.t.
   Criterium 3.1 Kosten
    Er zal financiële schade ontstaan omdat de bedrijfsvoering voor kortere of langere tijd stil komt te
    liggen. Er zal totaal voor minder dan 20 miljoen euro economische schade zijn (materiële,
    gezondheids- en financiële schade en kosten voor bestrijding en herstel).
  Impactscore                B           Aanzienlijk gevolg
   Criterium 4.1 Langdurige aantasting van milieu en natuur (flora en fauna)
    Er zal geen sprake zijn van aantasting van natuur- en landschappelijke gebieden die als
    beschermwaardig zijn aangewezen en aantasting van het milieu (ernstig, meer dan 1 jaar) in
    algemene zin.
  Impactscore                n.v.t.
   Criterium 5.1 Verstoring van het dagelijks leven
    Mensen hebben (deels) geen toegang tot publieke plaatsen en openbare ruimten, waardoor
    deelname aan normale maatschappij wordt belemmerd. Er zullen minder dan 400 personen voor
    1-2 dagen last hebben van verstoring van het dagelijks leven.
  Impactscore                A           Beperkt gevolg
   Criterium 5.2 Aantasting positie lokale en regionale openbaar bestuur
    De positie van het lokale en regionale openbaar bestuur zal mogelijk worden aangetast door een
                                                                                                       66
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
    gebrek aan vertrouwen bij de bevolking over het algemene functioneren van openbare
    bestuurders en daaraan verbonden ambtenaren.
  Impactscore                A          Beperkt gevolg
   Criterium 5.3 Sociaal psychologische impact
    Er zijn psychologische gevolgen zoals angst en woede door de risicoperceptie van mensen bij een
    ongeval met gevaarlijke stoffen. Daarnaast zal de crisis een grote en langdurige invloed hebben
    op het leven van met name slachtoffers en nabestaanden, onder andere vanwege verdriet om de
    slachtoffers.
  Impactscore                C          Ernstig gevolg
   Criterium 6.1 Aantasting van cultureel erfgoed
    In het gebied kan sprake zijn van aantasting van cultureel erfgoed.
  Impactscore                A          Beperkt gevolg
Totaal risico
Onderstaand wordt de gemiddelde impactscore en de waarschijnlijkheid weergegeven:
  Impact (gemiddeld)         B          Aanzienlijk gevolg
  Waarschijnlijkheid         B          Onwaarschijnlijk
Toekomstverkenning
De volgende toekomstige ontwikkelingen voor de komende 4 jaar zijn te verwachten:
   Het incidentele transport van Chloor over het spoor (Betuweroute) zal in 2021 definitief verleden
    tijd zijn. Het convenant tussen het ministerie van Infrastructuur & Milieu en AkzoNobel over het
    (onder bepaalde voorwaarden) toestaan van incidentele chloortransporten liep af in 2015, maar is
    verlengd tot uiterlijk 31 december 2021. Het transport van Chloor is omgeven door diverse
    veiligheidsmaatregelen waardoor dit transport als zeer veilig gezien kan worden.
   Het in gebruik nemen van het emplacement CUP aan de Betuweroute voor het rangeren van
    treinen met gevaarlijke stoffen.
   Tijdelijke herroutering van goederenstromen vanwege werkzaamheden aan de Betuweroute in
    Duitsland. Conform afspraken tussen het ministerie en de regio kunnen door de herroutering er
    mogelijk treinen met gevaarlijke stoffen de IJssellijn als alternatief nemen, mocht de Brabantroute
    vollopen. Het totaal aantal treinen met gevaarlijke stoffen over de IJssellijn blijft echter onder het
    risicoplafond dat afgestemd is met de gemeenten.
   Medio 2016 start naar verwachting de aanleg van de A15 tussen Bemmel en de A12. Het ligt in de
    planning om deze medio 2019/2020 klaar te hebben. Het nieuwe traject levert veiligheidswinst op
    voor de regio. Door de ingebruikname verschuiven de vervoerstromen, waardoor het aantal
    mensen afneemt dat blootgesteld staat aan de risico's van het vervoer van gevaarlijke stoffen. Het
    is te verwachten dat het goederentransport toe zal nemen. Er zal kan daardoor een toename zijn
    van de kans op een ongeval met gevaarlijke stoffen voor de gemeenten waar de A15 door heen
    gaat.
                                                                                                          67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
3.4       Kernongevallen / Ongeval radioactieve stoffen
Context
In de Leidraad Kernongevallenbestrijding zijn voorzienbare ongeval scenario’s voor zogenaamde A-
en B-objecten beschreven. Er wordt onderscheid gemaakt tussen ongevallen in inrichtingen en
ongevallen tijdens transport. Bij A-objecten betreft het een ongeval met een in werking zijnde
kernreactor in Nederland of in het buitenland, een ongeval met een door kernenergie aangedreven
schip, het neerstorten van een ruimtevaartuig en een ongeval met kernwapens. Voor B-objecten gaat
het om een uitslaande brand in een laboratorium of opslag waarbij radioactieve stoffen in de omgeving
worden verspreid, een ongeval tijdens vervoer van apparatuur voor niet-destructief onderzoek of een
brand na een ongeval waarbij radioactieve stoffen vrijkomen en/of de bron (gedeeltelijk) bloot komt te
liggen.
Binnen Nederland zijn een aantal objecten aanwezig waar op grote schaal met radioactiviteit wordt
gewerkt, te weten de Kerncentrale in Borssele, de reactoren bij NRG in Petten, de onderzoeksreactor
in Delft, de bestralingsfaciliteit van Synergy Health in Etten-Leur en Ede, opslag van radioactief afval
bij Covra in Vlissingen en de uraniumverrijkingsfabriek van Urenco in Almelo.
Bij de meeste ziekenhuizen wordt gewerkt met radioactieve isotopen voor medisch onderzoek en zijn
er toestellen aanwezig voor bestraling van tumoren en medisch diagnostisch onderzoek. Mallinckrodt
Pharmaceuticals in Deventer produceert hiervoor technetiumgeneratoren. Door Applus RTD, met
vestigingen in heel Nederland o.a. in Barneveld, wordt met radioactieve stoffen niet-destructief
materiaalonderzoek gedaan aan onder andere lasnaden.
Synergy Health in Ede beschikt over twee hoog radioactieve cobalt-60 bronnen om diverse producten
met ioniserende straling te steriliseren. Binnen onze regio vindt transport van medische isotopen van
Mallinckrodt Pharmaceuticals en radioactieve stoffen voor materiaal onderzoek door Applus RTD
plaats. Ook het transport van uraniumhexafloride naar Urenco in Almelo gaat voor een deel door onze
regio (snelweg A1 bij Barneveld).
Omschrijving scenario
Motivatie scenariokeuze
Binnen onze regio bevinden zich geen A-objecten, zoals bedoeld in de Leidraad
Kernongevallenbestrijding, zijnde kerncentrales. Een scenario bij een bestralingsfaciliteit voor het
steriliseren van o.a. voedsel (B-object) wordt als zeer onwaarschijnlijk ingeschat en daarom niet
uitgewerkt als worst case scenario.
Als de installatie niet in bedrijf is bevindt de radioactieve bron zich onder water in een betonnen
bassin. Zodra de installatie in bedrijf wordt genomen wordt de radioactieve bron automatisch uit het
bassin gehesen en bevindt zich in een betonnen bunker waarna de te bestralen producten de bron
passeren en worden gesteriliseerd door de radioactieve straling. Deze ruimte is dusdanig beveiligd dat
deze niet te betreden is als de bron uit het waterbassin is.
Omdat de activiteit in de loop van de tijd afneemt wordt een deel van de staven in de bron regelmatig
vervangen. De nieuwe staven met radioactief cobalt-60 worden met een speciaal transport naar de
inrichting gebracht en vervolgens met een kraan via het dak in het bassin gehesen. In het bassin
wordt onder water de transportcontainer geopend en een aantal staven van de bron vervangen. De
oude staven worden weer in de transportcontainer opgeborgen waarna deze wordt gesloten en uit het
bassin getakeld. De transportcontainer is van dusdanige kwaliteit dat het vrijwel onmogelijk is dat deze
op enige wijze kan beschadigen. Het vervangen van de bron gebeurt onder strenge
veiligheidsmaatregelen en volgens vastgelegde procedures.
Onderstaand scenario is gekozen omdat er dagelijks transporten plaatsvinden van radioactieve
stoffen. Radioactieve stoffen worden voornamelijk gebruikt voor medisch onderzoek en niet-destructief
materiaal onderzoek. De transporten vinden door heel Nederland plaats. Juist omdat er zoveel
transporten plaatsvinden, is er een gerede kans dat er onderweg een ongeval gebeurt.
                                                                                                       68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
Het scenario betreft een ongeval waarbij een transportbusje met daarin radioactieve stoffen voor
medisch onderzoek betrokken is, in dit geval zogenaamde technetiumgeneratoren.
In de Scenario’s Nationale Risicobeoordeling 2008-2009 is een ongeluk in een kerncentrale als
nucleair incident uitgewerkt. In dit scenario is een ongeluk in een kerncentrale in Nederland
beschreven dat leidt tot een radioactieve besmetting buiten het terrein van de kerncentrale. Onze
regio ligt buiten de preparatiezones van de kerncentrale in Borssele en die in Tihange en Doel
(België). Wel ligt een deel van de regio binnen de preparatiezone waarvoor ingeval van een incident
bij de kerncentrale in Emsland (Duitsland) een jodium-distributieplan gaat gelden. Het distributieplan
betreft het zorgen voor tijdige beschikbaarheid van voldoende jodiumtabletten voor kinderen tot 18
jaar en zwangere vrouwen.
In het Nationaal Crisisplan Stralingsincidenten (NCS) staat hoe Nederland is voorbereid op een
kernongeval en wie er in geval van een crisis in actie moet komen. Het NCS vormt de basis voor meer
praktische plannen en handboeken, zoals de Operationele handreiking stralingsincidenten
Veiligheidsregio’s, het responsplan NCS en regionale rampbestrijdingsplannen.
De voorgevallen kernongevallen waarbij grote hoeveelheden straling zijn vrijgekomen zijn:
      Three Mile Island, Harrisburg in 1979, VS
      Tsjernobyl in 1986, Rusland
      Fukushima in 2011, Japan
De Kernfysische Dienst (KFD) van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) houdt toezicht op
grond van de Kernenergiewet (Kew) en haar besluiten. Op de website van de ILT zijn rapportages
over de jaren 2010-2013 terug te vinden waarin wordt gerapporteerd over ongewone gebeurtenissen
in de Nederlandse nucleaire inrichtingen. Deze zijn opgenomen in onderstaande tabel.
   Jaar     Totaal aantal meldingsplichtige         Inschaling INES-schaal9
            ongewone gebeurtenissen              INES 210 INES 111 INES 012
  2013                       16                      3           4          9
  2012                       10                      0           5          5
  2011                       15                      0           3         12
  2010                       20                      0           3         17
De ernst van de scenario’s wordt gescoord op de zogenaamde INES-schaal. De schaal kent niveaus
van 0 tot 7, waarbij het laagste niveau een onregelmatigheid zonder gevolgen voor de veiligheid
betreft en het hoogste niveau een grootschalig ongeval is.
Naast incidenten in nucleaire installaties vinden er (wereldwijd) ook incidenten plaats met radioactieve
stoffen. Een willekeurige selectie van op internet terug te vinden incidenten is:
      In maart 1957 lopen twee medewerkers radiologische brandwonden op na blootstelling aan
       iridium-192 poeder in Houston (Texas), VS.
      In Goiânia, Brazilië wordt in september 1987 bestralingsapparatuur in een verlaten kliniek
       opengebroken. De cesium-137 bron wordt vanwege de mooie kleur als curiositeit verkocht. In
       totaal 250 mensen raken besmet, 4 personen overlijden.
      In februari 1989 worden drie medewerkers blootgesteld aan gammastraling in een
       bestralingsfaciliteit voor medische producten in San Salvador, El Salvador.
      In juni 1990 wordt het beveiligingssysteem in een commerciële bestralingsfaciliteit in Soreq Israel
       omzeilt door de operator om een storing in het transportsysteem te verhelpen. Door blootstelling
       aan straling sterft hij 36 dagen later.
      Circa 100 werknemers worden in mei 2006 blootgesteld aan een lage stralingsdosis als gevolg
       van een lek van jodium-131 gas in de San Salvador, El Salvador.
9
  INES: International Nuclear and Radiological Event Scale
10
    INES 2 betreft zeer kleine off-site effecten
11
    INES 1 is een klein tot zeer klein incident
12
    INES 0 betreft een onregelmatigheid zonder gevolgen voor de veiligheid
                                                                                                        69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
    Als gevolg van het ondeugdelijk afvoeren van een bestralingsmachine belandt cobalt-60 tussen
     het oude ijzer. Eén persoon wordt opgenomen in het ziekenhuis in New Delhi, India en overlijdt
     later aan de verwondingen.
    In mei 2013 is er sprake van het lekken van radioactieve isotopen in de hoge-dichtheid protonen
     versneller in een van de nucleaire onderzoeksfaciliteiten in Tokai-mura, Japan.
Triggers scenario
De volgende niet limitatieve oorzaken zijn mogelijk voor het scenario (triggers):
    Onoplettendheid van de bestuurder van het voertuig kan leiden tot een ongeval.
    Een technisch mankement aan het voertuig, bijvoorbeeld versleten remmen, kan aanleiding zijn
     voor een botsing.
    Een te hoge werkdruk kan leiden tot oververmoeidheid bij de bestuurder waardoor de kans op
     een ongeval toeneemt.
    Slecht zicht door mist of heftige regen kan aanleiding zijn voor een botsing.
Beschrijving scenario
Door dichte mist botst een bestelbusje wat medische isotopen (technetium generatoren) vervoert
achterop een in de file stilstaande vrachtwagen. Door de botsing ontstaat brand in het voertuig. Het
voertuig brandt uit, waardoor een groot deel van de verpakkingen met medische isotopen aangetast
wordt. Door een snelle interventie van de brandweer wordt uitbreiding van de brand naar de
vrachtwagen voorkomen. Vanwege de aanwezigheid van radioactieve stoffen in het voertuig wordt de
OGS-procedure13 opgestart en de Kernfysische Dienst gealarmeerd. Metingen in de omgeving wijzen
op een (lichte) verhoging van radioactiviteit in het benedenwinds gelegen weiland.
Het uitgebrande voertuig wordt veilig gesteld en op radioactieve besmetting gecontroleerd. De
mensen in de file en het ingezette personeel worden eveneens gecontroleerd op eventuele
radioactieve besmetting. Er is niemand besmet geraakt. Vanwege de radioactieve besmetting wordt
de toplaag van de berm afgegraven. In overleg met de Kernfysische Dienst worden de beschadigde
bronnen als radioactief afval afgevoerd naar de Covra in Vlissingen.
Vanwege de korte halfwaardetijd van molybdeen-99 en technetium-99m, respectievelijk 66 en 6 uur,
zal de radioactieve besmetting van het weiland binnen enkele dagen tot een acceptabel niveau zijn
gezakt en na enkele weken zelfs verdwenen zijn.
Waarschijnlijkheid scenario
De waarschijnlijkheid is gebaseerd op expert beoordelingen. De score van de waarschijnlijkheid is als
volgt:
  Waarschijnlijkheid         B          Onwaarschijnlijk
Impact per vitaal belang
Onderstaand is opgenomen wat de belangrijkste impactcriteria zijn van het scenario. Deze zijn
gebaseerd op expert beoordelingen.
   Criterium 1.1 Aantasting van de integriteit van het grondgebied
    Een ongeval waarbij radioactieve stoffen voor medisch onderzoek zijn betrokken tast de
    functionaliteit van het grondgebied aan omdat er mogelijk sprake is van een radioactieve
    besmetting. Het betreft een gebied van maximaal 4 km2 voor 2-6 dagen tot 1-4 weken.
  Impactscore                A          Beperkt gevolg
13
   OGS: Ongeval Gevaarlijke Stoffen
                                                                                                     70
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
   Criterium 2.1/2 Doden en ernstig gewonden inclusief chronisch zieken
    Er is geen reële kans op doden en (ernstig) gewonden.
    Doden:
  Impactscore                n.v.t.
    Ernstig gewonden:
  Impactscore                n.v.t.
   Criterium 2.3 Lichamelijk lijden (waaronder gebrek aan primaire levensbehoeften)
    Mensen zijn niet (tijdelijk) afgesloten van de primaire levensbehoeften.
  Impactscore                n.v.t.
   Criterium 3.1 Kosten
    Er zal financiële schade ontstaan o.a. omdat het radioactieve materiaal afgevoerd en op
    verantwoorde wijze verwerkt moet worden. Er zal totaal een ordegrootte van minder dan 2 miljoen
    euro economische schade zijn (materiele, gezondheid en financiële schade en kosten voor
    bestrijding en herstel).
  Impactscore                A           Beperkt gevolg
   Criterium 4.1 Langdurige aantasting van milieu en natuur (flora en fauna)
    Er is geen sprake van aantasting van natuur- en landschappelijke gebieden die als
    beschermwaardig zijn aangewezen en aantasting van het milieu (ernstig, meer dan 1 jaar) in
    algemene zin.
  Impactscore                n.v.t.
   Criterium 5.1 Verstoring van het dagelijks leven
    Er is geen last van verstoring van het dagelijks leven.
  Impactscore                n.v.t.
   Criterium 5.2 Aantasting positie lokale en regionale openbaar bestuur
    De positie van het lokale en regionale openbaar bestuur zal niet worden aangetast.
  Impactscore                n.v.t.
   Criterium 5.3 Sociaal psychologische impact
    Er zijn psychologische gevolgen zoals angst en woede door de risicoperceptie van mensen bij een
    ongeval met radioactieve stoffen, waarvan de meeste indicatoren met normale gevolgen en de
    omvang (aantal getroffenen) en tijdsduur zal gering zijn.
  Impactscore                A           Beperkt gevolg
   Criterium 6.1 Aantasting van cultureel erfgoed
    In het gebied zal geen aantasting zijn van cultureel erfgoed.
  Impactscore                n.v.t.
                                                                                                 71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
Totaal risico
Onderstaand wordt de gemiddelde impactscore en de waarschijnlijkheid weergegeven:
 Impact (gemiddeld)        A         Beperkt gevolg
 Waarschijnlijkheid        B         Onwaarschijnlijk
Toekomstverkenning
Er zijn geen voorziene ontwikkelingen binnen 4 jaar te verwachten.
                                                                                  72
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
4. Vitale infrastructuur en voorzieningen
4.1       Verstoring nutsvoorzieningen
Context
Vitale infrastructuur kenmerkt zich door de grote mate van verwevenheid en onderlinge
afhankelijkheid. Uitval van vitale infrastructuur, zoals nutsvoorzieningen kan via keteneffecten leiden
tot een ontwrichting van de samenleving. Concreet moet worden gedacht aan de uitval van
bijvoorbeeld elektriciteits-, gas- en drinkwatervoorziening, maar ook aan voorzieningen voor spraak-
en datacommunicatie. Voor de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden worden de
volgende vitale sectoren onderscheiden:
     Verstoring energievoorziening
     Verstoring drinkwatervoorziening
     Verstoring rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering
     Verstoring telecommunicatie
     Verstoring afvalverwerking
     Verstoring voedselvoorziening
     Verstoring satellietsystemen
Bescherming van de vitale infrastructuur is een belangrijk onderdeel van de voorbereiding op
crisisbeheersing. Per sector moet bepaald worden welke producten en diensten van vitaal belang zijn
in de regio, welke eigen OOV-diensten14 vitaal zijn en welke maatregelen op gebied van
crisisbeheersing en incidentmanagement kunnen worden genomen.
Verstoring energievoorziening (uitval stroom)
Door uitval van stroom, komt het dagelijks leven abrupt tot stilstand. Stroom is tegenwoordig
essentieel voor huishoudens, het betalingsverkeer, telecommunicatie, computers (incl. uitval WIFI),
het transport (treinen, verkeersregelinstallaties) etc.. Herstel van de stroomlevering kan in het
getroffen gebied enkele dagen tot enkele weken duren. Er is ook geen leveringsplicht van de
energieleveranciers in de vorm van noodstroom. Inrichtingen moeten zelf zorgen voor een
noodstroomvoorziening. Het scenario uitval stroom is niet locatie gebonden en kan verspreid over de
regio voorkomen.
Verstoring drinkwatervoorziening
De verstoring van de drinkwatervoorziening wordt beschouwd als probleem dat impact heeft, maar te
overzien is wat betreft gevolgen. Drinkwaterbedrijven zijn wettelijk verplicht 10 dagen zonder
elektriciteit te kunnen blijven doordraaien. Vitens heeft dat ook zo georganiseerd. Dat betekent dat bij
uitval van energie de drinkwatervoorziening alleen in hoogbouw vanaf de 3e verdieping mogelijk
uitvalt vanwege de mogelijke uitval van daar noodzakelijke drukverhogende systemen. Die systemen
zijn in eigendom en/of beheer bij de gebouwbeheerders, daar heeft Vitens geen invloed op. Vitens
wint uitsluitend grondwater. Er is dus geen sprake van overschakelen op grondwater bij uitval van de
energievoorziening.
Verstoring rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering
Het rioolwaternet en de afvalwaterzuivering heeft een aantal buffers in zich. In de eerste plaats is het
riool zelf een buffer. Lokale verstoring in het riool zal niet resulteren in een crisis. Hiernaast heeft ook
de rioolwaterzuivering een buffer. Indien deze door extreme regenval of uitval van de installatie
onvoldoende capaciteit heeft, zal een overstort in werking treden. Hierbij zal het afvalwater direct
geloosd worden. Dit resulteert in de afvoer van vervuild water. Het risico voor de bevolking hierbij is
minimaal. Wel kan schade aan de natuur optreden.
Verstoring telecommunicatie en ICT
Het gebruik van telecommunicatie en ICT is in de afgelopen jaren sterk toegenomen, voor een
belangrijk deel door nieuwe ontwikkelingen en toepassingen. De Nederlandse samenleving is in hoge
14
   OOV: Openbare Orde en Veiligheid
                                                                                                           73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
mate afhankelijk geworden van de beschikbaarheid en betrouwbaarheid van telecommunicatie en
ICT. Het behoort tot de vitale infrastructuur van onze samenleving. Dat geldt internationaal: ICT en
telecommunicatie maken wereldwijde informatieverspreiding, communicatie en zakelijk verkeer
gemakkelijk. Tevens etaleren problemen door verstoring van de ICT en telecommunicatie zich acuut,
wat kan resulteren in uitval van andere infrastructuur. Verstoring ICT wordt meegenomen in het
hoofdstuk cybercrime.
Verstoring afvalverwerking
Verstoring van de afvalverwerking door een langdurige staking wordt gezien als een probleem wat
zich langzaam etaleert en met noodmaatregelen is op te vangen. Dit scenario wordt niet gezien als
een crisisscenario.
Verstoring voedselvoorziening
Verstoring van de voedselvoorziening door een langdurige staking wordt gezien als een probleem wat
zich langzaam etaleert en met noodmaatregelen is op te vangen. Dit scenario wordt niet gezien als
een crisisscenario. Door bijvoorbeeld hevige sneeuwval kan verstoring van de voedselvoorziening
enkele dagen aan de orde zijn. De gevolgen hiervan vallen onder de extreme weersomstandigheden.
Verstoring satellietsystemen
Bij verstoring van de satellietsystemen zal de GPS positionering- en tijdsignalen onbetrouwbaar
worden. Hierdoor worden geldtransporten bijv. ernstig belemmerd, maar ook de hulpdiensten zullen
hier hinder van ondervinden. De oorzaak van verstoring kan o.a. komen door een zonnestorm. Dit
risico zal gevolgen hebben op nationale schaal en is uitgewerkt in het Nationaal Veiligheid Plan 2016.
Omschrijving scenario
Motivatie scenariokeuze
De impact bij uitval van stroom is zeer groot zijn, door de grote afhankelijkheid in de samenleving van
elektriciteit. Daarnaast heeft uitval van stroom ook keteneffecten op andere vitale voorzieningen. Om
deze is reden is uitval van stroom als scenario gekozen.
In het Nationale Veiligheidsplan wordt een onderscheid gemaakt in 3 scenario’s:
    Eigenstandige verstoring van vitale processen met maatschappij ontwrichtend gevolgen. Deze
     wordt in dit risicoprofiel verder uitgewerkt.
    Verstoring van meerder vitale processen door dezelfde oorzaak: Common-causes. Dit is
     bijvoorbeeld het geval bij grote natuurrampen, zoals overstromingen en stormen, maar kan ook
     gebeuren als gevolg van kleinere incidenten of bijvoorbeeld een moedwillige (cyber)aanval.
    Verstoring van vitale processen als gevolg van uitval van andere vitale processen: Keteneffecten.
     Wanneer de stroom uitvalt heeft dit effect op andere vitale sectoren.
Bij een landelijke verstoring van meerdere vitale processen door dezelfde oorzaak (bijv. hoogwater) is
de rol/invloed van de veiligheidsregio beperkter dan bij een regionale (eigenstandige) uitval. Ook kan
de kan de impact van een regionale stroomuitval in sommige gevallen groter zijn dan de landelijke
black-out, als gevolg van de langere tijdsduur van stroomuitval. Om bovengenoemde redenen wordt
het scenario met een regionale stroomuitval verder uitgewerkt. De keteneffecten worden in dit
scenario meegenomen.
Triggers scenario
Oorzaak volledige uitval van een schakelstation voor stroom kan zijn: een terroristische aanslag of
bomaanslag, een inslag van bovenaf (vliegtuig bijv.), hoogwater of natuurbrand. De terroristische
aanslag, bomaanslag of andere inslag van boven wordt ingeschat op onwaarschijnlijk. In de
Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden zijn er 2 belangrijke schakelstations die in het
bos zijn gelegen. De uitval van een schakelstations door verwoesting als gevolg van een natuurbrand
is veel waarschijnlijker.
Beschrijving scenario
Na een periode van extreme droogte in april breekt er een natuurbrand uit nabij een schakelstation
van stroom. Er staat een harde wind in de richting van het stroomschakelstation. Door de zeer snelle
                                                                                                      74
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
branduitbreiding lukt het de brandweer niet te voorkomen, dat de brand het schakelstation bereikt en
verwoest. De stroom valt uit in een groot deel van de regio. Honderden kleine en grote inrichtingen en
meer dan 50.000 huishoudens worden getroffen door de stroomuitval.
Door uitval van stroom, komt het dagelijks leven komt abrupt tot stilstand. Veel mensen stranden in de
ochtendspits, computers vallen uit (WIFI werkt niet meer), vaste en mobiele telefonie raken ontregeld,
betaalautomaten werken niet meer, productieprocessen worden onderbroken, uitval van
verkeersregelinstallaties, valse automatische meldingen door uitval van brand- en
inbraakalarminstallaties en mogelijk hiermee samenhangende vernielingen en plunderingen.
Omdat er geen vaste noodstroomvoorziening is, moet dit eerst worden aangelegd. Dit duurt 1 tot
enkele weken. Vervolgens moet er opnieuw apparatuur gemaakt en aangeschaft worden voor het
schakelstation. Dit kan maanden duren. In die maanden is er alleen noodstroom voor de huishoudens
en belangrijke inrichtingen, zoals ziekenhuizen. Andere grote bedrijven zullen gebruik moeten maken
van een eigen noodstroomvoorziening, wat erg kostbaar is en wellicht niet altijd mogelijk.
Waarschijnlijkheid scenario
Door het project “Gebiedsgerichte aanpak natuurbrandbeheersing”, waarbij o.a. een calamiteitenpunt
in de buurt is geslagen en plannen zijn gemaakt voor de herinrichting van de natuur, is de
waarschijnlijkheid op uitval van de stroom door natuurbrand verkleind, maar het kan niet worden
uitgesloten. De kans op een onbeheersbare natuurbrand op de Veluwe in de Veiligheids- en
Gezondheidsregio Gelderland-Midden wordt ingeschat op 8% per 4 jaar: Klasse D “Waarschijnlijk” (zie
uitwerking scenario 1.2 Natuurbranden). De kans dat deze ontstaat in de buurt van een
schakelstation en uitval van stroom zal veroorzaken, wordt ingeschat op een klasse lager: 0,5-5% per
4 jaar: klasse C “mogelijk”.
De score van de waarschijnlijkheid is als volgt ingeschat:
  Waarschijnlijkheid         C           Mogelijk
Impact per vitaal belang
Onderstaand is opgenomen wat de belangrijkste impactcriteria zijn van het scenario. Deze zijn
gebaseerd op expert beoordelingen van Liander en de brandweer.
   Criterium 2.1/2 Doden en ernstig gewonden incl. chronisch zieken
    Meer dan 50.000 huishoudens worden getroffen door de stroomuitval. Door langdurige uitval van
    voorzieningen (koeling, liften, medische installaties etc.) voor hulpbehoevenden in verzorgings-,
    verpleeg- en ziekenhuizen kunnen levensbedreigende situaties ontstaan. Naar verwachting zijn er
    enkele extra ongelukken (chaos in het verkeer, bij bedrijven, personen in het donker, e.d.). Er
    zullen circa 4-40 doden en 4-40 ernstig gewonden vallen.
    Doden:
           Impactscore               C           Ernstig gevolg
    Ernstig gewonden:
           Impactscore               C           Ernstig gevolg
   Criterium 2.3 Gebrek aan primaire levensbehoeften
    Meer dan 50.000 huishoudens zullen tot circa een maand worden getroffen door de stroomuitval.
    Mensen die hoger dan de tweede verdieping wonen hebben zelf geen beschikking over drinkwater
    omdat de pompen niet meer werken. Verder kan er gebrek aan voedsel zijn (winkels zijn gesloten
    en pinautomaten werken niet meer). Dit laatste zal zich snel oplossen doordat mensen buiten het
    getroffen gebied gaan pinnen en hun inkopen zullen gaan doen.
                                                                                                      75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
          Impactscore                D             Zeer ernstig gevolg
   Criterium 3.1 Kosten
    De economische schade zal in de honderden miljoenen euro’s oplopen door materiele schade aan
    het onderstation, gezondheidsschade van slachtoffers en financiële schade van bedrijven uitval
    van de infrastructuur. Er zal in totaal circa 200 miljoen - 2 miljard euro schade zijn.
          Impactscore                D             Zeer ernstig gevolg
   Criterium 5.1 Verstoring van het dagelijks leven
    Mensen hebben (deels) geen toegang tot infrastructuur en/of dagelijkse communicatiemiddelen.
    Ook zijn veel winkels gesloten. Het openbaar vervoer is ontregelt en in gebouwen hoger dan twee
    verdiepingen is geen drinkwater meer beschikbaar. Aan de andere kant is de zelfredzaamheid van
    burgers in tijden van crisis hoog en zullen buren, familie en vrienden voor elkaar zorgen. Meer dan
    50.000 huishoudens zullen 3 dagen tot circa een week last hebben van verstoring van het
    dagelijkse leven.
          Impactscore                D             Zeer ernstig gevolg
   Criterium 5.2 Aantasting positie lokale en regionale openbaar bestuur
    Mensen kunnen de lokale overheid verwijten dat een dergelijk scenario kan gebeuren in de regio.
    Er kan een gebrek aan vertrouwen ontstaan bij een substantieel gedeelte van de bevolking over
    het algemene functioneren van openbare bestuurders en daaraan verbonden ambtenaren. De
    mate van aantasting zal gemiddeld zijn.
          Impactscore                B             Aanzienlijk gevolg
   Criterium 5.3 Sociaal psychologische impact: woede en angst
    Er kan woede en angst ontstaan doordat de perceptie van de tijdsduur en impact van stroomuitval
    groter is dan verwacht. Vooral kwetsbare groepen zullen worden getroffen. Er zal een gevoelde
    verwijtbaarheid zijn voor relevante bedrijven en overheid en een verlies in vertrouwen in optreden
    van overheid en bedrijven (duurt langer dan normaal bij kleinschalige stroomuitval).
          Impactscore                D             Zeer ernstig gevolg
   Criterium 6.1 Aantasting cultureel erfgoed
    Bij ingevroren collecties en zeer klimaatgevoelige objecten kan schade ontstaan. Door de
    stroomuitval zullen de inbraakinstallaties en beveiligingscamera's niet zullen werken, waardoor
    diefstal makkelijker kan plaatsvinden.
          Impactscore                B             Aanzienlijk gevolg
Totaal risico
Onderstaand wordt de gemiddelde impactscore en de waarschijnlijkheid weergegeven:
  Impact (gemiddeld)        D            Zeer ernstig
  Waarschijnlijkheid        C            Mogelijk
                                                                                                     76
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
Toekomstverkenning
VGGM voert vanaf 2019 samen met Veiligheidsregio Noord-Oost Gelderland en de provincie
Gelderland het project “Gebiedsgerichte aanpak natuurbandbeheersing” uit. Het doel is o.a. om
samen met de natuurbeheerders middels effectieve en efficiënte maatregelen natuurgebieden te
compartimenteren om de kans op en de impact van onbeheersbare natuurbranden te verminderen.
Door deze maatregelen zal vermoedelijk ook de waarschijnlijkheid en de impact van natuurbranden op
vitale infrastructuur afnemen.
Door klimaatverandering met langere periodes van hitte en droogte kan het aantal stroomstoringen
toenemen. De temperatuur rondom kabels en leidingen neemt toe, waardoor ze minder goed hun
warmte kwijt kunnen. Daarnaast kan door het verhoogde aircogebruik er disbalans optreden in het
netwerk. Door extreme regenval, zeker na een periode van droogte, kunnen verbindingsstukken
tussen kabels nat worden. waardoor er kortsluiting kan optreden.
In de zomer van 2018 is door Tennet disbalans geconstateerd als gevolg van de vele zonnepanelen.
Dit aantal groeit en kan dus in de toekomst voor meer problemen zorgen.
                                                                                                 77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
5. Verkeer en vervoer
5.1      Luchtvaartincidenten
Context
Uit de Handreiking Regionaal Risicoprofiel, blijkt dat dit crisistype grote luchtvaartincidenten omvat,
zowel door civiele als militaire toestellen, zowel passagiers- als cargotoestellen, met name op of nabij
het vliegveld tijdens opstijgen of (nood)landing.
Binnen de regio ligt de Militaire Vliegbasis Deelen. Het ligt ten noorden van Arnhem (grotendeels op
grondgebied van de gemeente Ede), omgeven door een bosrijk gebied. De vliegbasis wordt vooral
gebruikt voor oefeningen met helikopters (zoals Chinook, Cougar en Apache), de luchtmobiele
brigade en speciale eenheden. Er wordt ook ’s avonds door militairen op de grond en met helikopters
geoefend op samenwerking in het donker.
Omschrijving scenario
Motivatie scenariokeuze
Onderstaand scenario is gekozen omdat:
 het neerstorten van een helikopter een mogelijk scenario is;
 het gebaseerd kan worden op het rampbestrijdingsplan Militaire Vliegbasis Deelen.
Triggers scenario
De volgende oorzaken zijn mogelijk voor het scenario (triggers):
 er is een technische storing aan de helikopter;
 er kan te dicht bij de bebossing gevlogen worden, waardoor de wieken de bomen kunnen raken;
 de piloot kan onwel worden;
 de piloot kan bewust of onbewust falen.
Beschrijving scenario
 De gebeurtenis start met een van de voormelde triggers. Voor het scenario wordt er vanuit
     gegaan dat de helikopter vervolgens bij de start of de landing neerstort op, danwel direct nabij het
     vliegveld.
 De helikopter bevat maximaal 52 inzittenden die door de impact van het neerstorten omkomen,
     danwel gewond raken.
 Het vliegveld / de vliegbasis zal daardoor enige uren tot enkele dagen gesloten zijn. Het vliegveld
     heeft zelf ook een brandweer.
 Het eerste uur zal met name de eerste zorg voor de inzittenden inhouden en het zonodig
     bestrijden van brand.
Waarschijnlijkheid scenario
De waarschijnlijkheid is gebaseerd op basis van de mening van experts. Het uitgangspunt is dat er
binnen de komende 50 jaar op vliegveld Deelen een helikoptercrash plaatsvindt. Als dat omgerekend
wordt, dan staat 50 jaar gelijk aan 100% waarschijnlijkheid, waarna 4 jaar staat voor 8%
waarschijnlijkheid. Echter is er een sterke variatie van het aantal inzittenden bij Chinook vluchten,
waardoor de kans op een daadwerkelijk crash zoals in het scenario staat beschreven als mogelijk (C)
wordt beschouwd.
De score van de waarschijnlijkheid is derhalve als volgt:
 Waarschijnlijkheid          C             Mogelijk
                                                                                                        78
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
Impact per vitaal belang
Onderstaand is opgenomen wat de belangrijkste impactcriteria zijn van het scenario. Deze zijn
gebaseerd op het Rampbestrijdingsplan Militaire Vliegbasis Deelen en op expertise vanuit de politie
en Defensie.
    Criterium 1.1 Aantasting van de integriteit van het grondgebied
     Een helikoptercrash tast de functionaliteit van het grondgebied aan omdat het vliegveld / de
     vliegbasis vervolgens gesloten is voor elk ander gebruik. Het betreft een gebied van 4-40 km2
     voor 1-4 weken. Dat levert een impactscore B op. Echter, omdat de bevolkingsdichtheid kleiner is
     dan 250 personen per km2 is de score met één verminderd.
           Impactscore                A           Beperkt gevolg
    Criterium 2.1/2 Doden en ernstig gewonden inclusief chronisch zieken
     Gezien de impact van een helikoptercrash op het menselijk lichaam, zullen er door de klap
     mensen gewond raken of overlijden. Het betreft mogelijk 12 mensen die direct overlijden en 4
     personen die vervroegd overlijden (impactscore C). Daarnaast zijn er 15 chronisch zieken en
     ernstig gewonden (impactscore C).
     Doden:
           Impactscore                C           Ernstig gevolg
     Ernstig gewonden:
           Impactscore                C           Ernstig gevolg
    Criterium 3.1 Kosten
     Er zal financiële schade ontstaan omdat de helikopter defect raakt (kosten nieuwe helikopter
     liggen boven de 20 miljoen euro), er schade ontstaat aan de baan danwel de directe omgeving en
     er kosten zijn in het kader van gezondheidszorg en inzet van hulpverleningsdiensten. Er zal in
     totaal mogelijk tussen de 20 en 200 miljoen euro economische schade zijn (materiële, gezondheid
     en financiële schade en kosten voor bestrijding en herstel).
           Impactscore                C           Ernstig gevolg
Totaal risico
Onderstaand wordt de gemiddelde impactscore en de waarschijnlijkheid weergegeven:
  Impact (gemiddeld)              B      Aanzienlijk gevolg
  Waarschijnlijkheid              C      Mogelijk
Toekomstverkenning
Binnen de politiek gaan er stemmen op om niet verder te bezuinigen op Defensie en eventueel zelfs
de weerbaarheid te versterken. Dit kan tot gevolg hebben dat het aantal helikopters en daarmee het
aantal oefenmomenten op vliegbasis Deelen zal toenemen. Zodra dit gebeurt, zal ook de kans op een
ongeval toenemen. Dit geldt ook voor overige oefenterreinen waar Defensie binnen de regio met
militaire helikopters traint (zoals de Edese- en Ginkelse heide). In de toekomst zal waarschijnlijk
Lelystad Airport uitbreiden met een luchtvaartroute boven de Veluwe.
                                                                                                    79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>    Deel B: Uitwerking scenario’s
    5.2      Ongeval water
    Context
    Uit de Handreiking Regionaal Risicoprofiel blijkt dat dit crisistype grote verkeersincidenten op het
    water omvat, niet zijnde incidenten die vallen onder andere crisistypen zoals incidenten met
    gevaarlijke stoffen. Het gaat tevens niet over incidenten met overig goederentransport, omdat het in
    de meeste van dergelijke gevallen om een relatief klein aantal betrokken personen gaat. Oftewel het
    onderstaande scenario richt zich op gevaar voor (een groot aantal) opvarenden.
    Binnen de regio zijn er meerdere waterwegen; te weten de Rijn, de Waal, de IJssel, de Oude IJssel en
    het Randmeer. De locatie van deze waterwegen staan in onderstaande figuur weergegeven.
    Figuur 8: Waterwegen in de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden.
Omschrijving scenario
    Motivatie scenariokeuze
    Onderstaand scenario is gekozen omdat:
     er over de genoemde waterwegen regelmatig passagiersschepen varen;
     passagiersschepen meestal een groot aantal personen aan boord heeft, waardoor er bij een
        ongeval een groot aantal doden en gewonden kan vallen;
     een aanvaring van een passagiersschip met een ander schip, danwel met de infrastructuur op de
        binnenwateren in Nederland zeer regelmatig voorkomt (ILT-brede risicoanalyse, 2017)
                                                                                                         80
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
Triggers scenario
De volgende oorzaken zijn mogelijk voor het scenario (triggers):
 De menselijke factor: bijv. ondeskundigheid, onvoldoende veiligheidsbewustzijn, hoge werkdruk,
     onverantwoord (vaar)gedrag, onwennigheid van passagiers, niet vertrouwd met het schip,
     onvoldoende toezicht door bemanning en alcohol.
 Slecht onderhoud en reparatie van technische installaties, waardoor uitval of storing kan optreden.
 Daarnaast kunnen externe omstandigheden een ongeval veroorzaken (bijv. noodweer,
     terrorisme).
Beschrijving scenario
 Een passagiersschip met aan boord 130 personen, komt in aanvaring met een vrachtschip.
 Een aantal passagiers is door de klap van de aanvaring ongelukkig gevallen en gewond geraakt.
 De bemanning van het vrachtschip is door de aanvaring tevens gewond geraakt.
 Door de aanvaring ontstaat een grote scheur in de romp van het passagiersschip, waar snel water
     naar binnen stroomt.
 De slaapcabines van het schip lopen snel onder water, waardoor een aantal passagiers kan
     verdrinken.
 Enkele opvarenden springen in het water, of vallen overboord door de paniek van de mensen aan
     boord.
 Het passagiersschip dreigt te zinken.
 De opvarenden van beide schepen moeten in veiligheid worden gebracht.
 Grote aantallen slachtoffers moeten worden opgevangen en verzorgd.
Waarschijnlijkheid scenario
De waarschijnlijkheid is gebaseerd op de mening van experts alsmede het onderzoek van de
Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu (ILT-brede
risicoanalyse, 2017). Daarnaast zijn er door experts vanuit de Dienst Landelijke Informatie Organisatie
van de Landelijke Eenheid van de Politie (het voormalige KLPD) cijfers aangeleverd, waarin de
onderstaande waarschijnlijkheidsscore wordt bevestigd.
De score van de waarschijnlijkheid is als volgt:
  Waarschijnlijkheid         C             Mogelijk
Impact per vitaal belang
Onderstaand is opgenomen wat de belangrijkste impactcriteria zijn van het scenario. Deze zijn
gebaseerd op de risico-analyse van ILT, alsmede op de expertise vanuit de politie.
    Criterium 2.1/2 Doden en ernstig gewonden inclusief chronisch zieken
     Er is een reële kans op doden en gewonden door de aanvaring en vervolgens door het zinken van
     het schip. Het betreft mogelijk 2 tot 4 mensen die direct overlijden, 2 tot 4 personen die vervroegd
     overlijden en 4 tot 40 chronisch zieken en ernstig gewonden.
     Doden:
           Impactscore               B            Aanzienlijk gevolg
     Ernstig gewonden:
           Impactscore               C            Ernstig gevolg
    Criterium 3.1 Kosten
     Er zal materiële schade ontstaan omdat zowel het passagiersschip, alsmede het vrachtschip
     zwaar beschadigd zullen zijn door de aanvaring. Het is tevens mogelijk dat de infrastructuur door
     de aanvaring schade heeft opgelopen. Er is mogelijk gezondheidsschade voor de opvarenden,
                                                                                                        81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
    financiële schade voor de reder, voor de eigenaar van het vrachtschip (beide schepen zijn niet
    meer inzetbaar en moeten gerepareerd worden) en voor het herstelwerk aan de infrastructuur.
    Daarnaast zullen er kosten gemaakt worden in het kader van bestrijding en herstel. Er zal totaal
    mogelijk 2 tot 20 miljoen euro economische schade zijn.
          Impactscore               B             Aanzienlijk gevolg
   Criterium 4.1 Langdurige aantasting van milieu en natuur (flora en fauna)
    Aantasting natuur- en landschappelijke gebieden die als beschermwaardig zijn aangewezen en
    aantasting van het milieu (ernstig > 1jr) in algemene zin doordat stoffen uit de schepen kunnen
    lekken zoals olie en diesel, alsmede eventuele lading die nadelig kan zijn voor milieu en natuur
    (anders dan bij een scenario met giftige stoffen). Er zal totaal mogelijk 4 km2 aan milieuvervuiling
    plaatsvinden, voor een periode van minder dan 10 jaar.
          Impactscore               A             Beperkt gevolg
Totaal risico
Onderstaand wordt de gemiddelde impactscore en de waarschijnlijkheid weergegeven:
  Impact (gemiddeld)           B       Aanzienlijk gevolg
  Waarschijnlijkheid           C       Mogelijk
Toekomstverkenning
Het Verslag risicoanalyse op binnenwateren 2012-2013 geeft aan dat er een verplichte
gebiedsgerichte praktijktoets voor passagiersvaart op de vaarwegen zal worden ingevoerd, alsmede
het voorschrijven van een APK passagiersvaart ter voorkoming van ongevallen met een technische
oorzaak. Daarnaast geldt de huidige verkeersveiligheidsreglementering en komt er een
vaarbewijsplicht voor bepaalde schepen. Dit zal de veiligheid van opvarenden verbeteren, het aantal
persoonlijke ongevallen laten afnemen, het aantal aan- en schade-varingen doen afnemen, de uitval
van systemen verminderen en verantwoord exploitatiegedrag bevorderen. Aangezien dit landelijk
maatregelen zijn, zullen de effecten hiervan ook voor de buurregio’s merkbaar zijn. Echter, wel wordt
er verwacht dat het aantal passagiersvaarten en het aantal passagiers in de toekomst zal toenemen.
                                                                                                       82
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
5.3      Ongeval land
Uit de Handreiking Regionaal Risicoprofiel blijkt dat crisistype 5.3 oorspronkelijk grote
verkeersincidenten op het land (weg en spoor) omvat. Omdat ongevallen op weg en spoor zeer
verschillend zijn, zowel qua impact als qua waarschijnlijkheid, is er voor gekozen deze crisistypen te
splitsen in ongevallen op de weg (crisistype 5.3.1) en ongevallen op het spoor (crisistype 5.3.2).
5.3.1 Ongeval weg
Context
Bij ongevallen op de weg gaat het met name om incidenten waarbij veel personen betrokken zijn.
Daarbij valt te denken aan ongevallen waarbij een touringcar betrokken is en kettingbotsingen.
Ongevallen waarbij gevaarlijke stoffen vrijkomen vallen onder het maatschappelijk crisisthema 3
“Technologische omgeving”.
De scenario’s kunnen met name voorkomen op de snelwegen, welke voor wat betreft Veiligheids- en
Gezondheidsregio Gelderland-Midden zijn opgenomen in onderstaande figuur.
Figuur 9: Snelwegen in de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden.
                                                                                                       83
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
Omschrijving scenario
Motivatie scenariokeuze
Onderstaand scenario is gekozen omdat:
 er bijna dagelijks ongevallen plaatsvinden op de snelwegen A1, A12, A30 en A50;
 er in de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden gemiddeld 34 verkeersdoden per
   jaar vallen;
 dit scenario een grote impact heeft (worst case) en voor kan komen in de regio.
Triggers scenario
De volgende oorzaken zijn mogelijk voor het scenario (triggers):
 onwelwording van bestuurder;
 bestuurder onder invloed van drugs/alcohol of afgeleid (bijv. door radio of mobiele telefoon);
 defect voertuig (klapband, uitval motor, uitval remmen, etc.);
 defect aan weg, matrixborden, verkeerslichten etc.;
 slechte weersomstandigheden (dichte mist, plotselinge gladheid, etc.).
Beschrijving scenario
 Op een warme zomerdag krijgt een touringcar op een drukke snelweg een klapband. Hij schiet
    door de middenberm (komt daarbij in botsing met voertuigen aan zijn eigen weghelft), kantelt en
    komt op de verkeerde weghelft terecht. Daar komt hij in botsing met het tegemoetkomende
    verkeer. Bij het ongeval dat ontstaat zijn, naast de touringcar, twee vrachtwagens en vijf
    personenauto’s betrokken (verdeeld over beide zijden van de weg).
 De touringcar bevat 50 personen, waarvan er door het kantelen van de bus en de impact van de
    botsing met het overige verkeer, een aantal op slag zal overlijden. Een aantal inzittenden van de
    overige voertuigen die betrokken zijn bij het ongeval zal tevens overlijden.
 Het ongeval vindt plaats op een verkeersknooppunt. In verband met het ongeval, de schade aan
    het wegdek (asfalt herstellen) en de vangrail (plaatsen noodvangrail), zijn beide zijden van de
    snelweg volledig afgesloten, waardoor het verkeer voor langere tijd gestremd is.
 Het onderliggende wegennet komt, mede vanwege de omleidingen, onder druk te staan. Dit levert
    voor de hulpverleningsdiensten problemen op met betrekking tot de bereikbaarheid van het
    ongeval.
 Aan beide zijden van de snelweg vormen zich in korte tijd enorme files. De voertuigen in de file
    kunnen vooralsnog geen kant op en hebben te maken met zeer hoge buitentemperaturen,
    waardoor uitdroging, oververhitting e.d. kunnen ontstaan.
 De hulpdiensten die ter plaatse arriveren, zullen zich o.a. bezig houden met het bevrijden van en
    zorgen voor beknelde slachtoffers, het bergen van de doden, het afschermen van de rampplek,
    het uitdelen van water aan de mensen in de file, etc..
 Vervolgens zullen de verkeersspecialisten onderzoek doen naar de oorzaak van het ongeval,
    waarna de wrakken worden afgevoerd. Vervolgens (voor zover er nog niet mee gestart is in een
    eerdere fase) zullen de herstelwerkzaamheden aan de vangrail, de weg, etc. worden uitgevoerd.
Waarschijnlijkheid scenario
De waarschijnlijkheid is gebaseerd op kennis en expertise van de verkeersadviseurs van de politie
Eenheid Oost-Nederland (district Gelderland-Midden). Zij achten de kans dat een dergelijk ongeval
zich in de komende vier jaar voordoet ongeveer 30%.
De score van de waarschijnlijkheid is derhalve als volgt:
 Waarschijnlijkheid        D            Waarschijnlijk
Impact per vitaal belang
Onderstaand is opgenomen wat de belangrijkste impactcriteria zijn van het scenario. Deze zijn
gebaseerd op expertise vanuit de politie.
                                                                                                     84
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
   Criterium 2.1/2 Doden en ernstig gewonden inclusief chronisch zieken
    Er is een reële kans op doden en ernstig gewonden door het kantelen van de bus en de impact
    van de botsing met het overige verkeer. Het betreft mogelijk 10 mensen die direct overlijden, 5
    mensen die vervroegd overlijden en 15 chronisch zieken en ernstig gewonden.
    Doden:
          Impactscore                C           Ernstig gevolg
    Ernstig gewonden:
          Impactscore                C           Ernstig gevolg
   Criterium 3.1 Kosten
    Er zal materiële schade ontstaan, omdat de touringcar en meerdere auto’s en vrachtwagens in
    botsing komen met elkaar, alsmede omdat de weg schade oploopt (vangrail, wegdek,
    bewegwijzering, etc.). Daarnaast zal er gezondheidsschade zijn vanwege de slachtoffers
    (gezondheidszorg) en financiële schade voor bijvoorbeeld het vrachtverkeer, voor de
    hulpverleningsdiensten en voor het herstelwerk aan de infrastructuur. Binnen deze inschatting valt
    tevens de schade van de mensen in de file. Er zal totaal mogelijk 20 tot 200 miljoen euro
    economische schade zijn (materiële, gezondheid en financiële schade en kosten voor bestrijding
    en herstel).
          Impactscore                C           Ernstig gevolg
   Criterium 5.1 Verstoring van het dagelijks leven
    Vanwege de filevorming (en deels door de druk op het onderliggende wegennet) zullen mensen
    stranden. Ze kunnen daardoor niet naar werk, school, hobby, vliegtuig (i.v.m. vakanties),
    ziekenhuis, etc. Dit levert een belemmering op in hun normale deelname aan het maatschappelijk
    verkeer. De duur hiervan is ongeveer 1 dag, het aantal mensen dat dit raakt is minder dan 4000 –
    40.000. Dit levert impactscore B op.
          Impactscore                B           Aanzienlijk gevolg
Totaal risico
Onderstaand wordt de gemiddelde impactscore en de waarschijnlijkheid weergegeven:
  Impact (gemiddeld)            C       Ernstig gevolg
  Waarschijnlijkheid            D       Waarschijnlijk
Toekomstverkenning
De komende vier jaren zal de verkeersintensiteit in verband met de aantrekkende economie alleen
maar toenemen. Daarnaast worden snelwegen verbreed en neemt de capaciteit alleen maar toe. Dit
zou de kans op een ongeval kunnen doen vergroten. Dit geldt tevens voor de buurregio’s. Mogelijke
overlast kan ontstaan door de filevorming op de snelweg alsmede de overlast op het onderliggend
wegennet, die zich kan uitstrekken tot buiten de regiogrenzen.
                                                                                                    85
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
5.3.2 Ongeval spoor
Context
Met 0,2 treinreizigersdoden per miljard reizigerskilometers is de trein het veiligste vervoersmiddel. Bij
het vliegtuig vallen 0,4 doden per miljard reizigerskilometers, bij de auto 8, de fiets 63 en bij lopen 75
doden per miljard reizigerskilometers (bron: treinreiziger.nl).
Bij een ongeval op het spoor kan gedacht worden aan een groot ongeval op het spoor waarbij veel
slachtoffers betrokken zijn (ontsporing of botsing passagierstrein). Ongevallen waarbij gevaarlijke
stoffen vrijkomen vallen onder maatschappelijk crisisthema 3 “Technologische omgeving”.
In onderstaand figuur zijn de spoorwegen in onze regio weergegeven.
Figuur 10: Spoorwegen in de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden.
Omschrijving scenario
Motivatie scenariokeuze
De afgelopen jaren zijn er diverse treinrampen geweest. Onderstaand een overzicht van treinrampen
in Europa (bron: treinreiziger.nl):
2013: Een hogesnelheidstrein ontspoort op 24 juli in Santiago de Compostella (Spanje): 77 doden.
         Ontsporing trein nabij Parijs (Frankrijk): 6 doden. Oorzaak: een mankement bij een wissel.
2012: Twee treinen botsen frontaal op elkaar in het zuiden van Polen: 16 doden.
2011: Botsing passagierstrein met een goederentrein in Duitsland: 10 doden.
2010: Botsing 2 treinen bij Halle ten zuiden van Brussel (België):18 doden.
2006: Ontsporing passagierstrein in Montenegro: 40 doden, bijna 200 gewonden.
                                                                                                          86
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
2005:    Botsing passagierstrein en een goederentrein nabij het Noord-Italiaanse Bologna: 17 doden.
2003:    Botsing sneltrein en goederentrein in Zuid-Spaanse Chinchilla: 21 doden.
2002:    Brand nachttrein Parijs - Wenen in Frankrijk: 12 doden.
2001:    Botsing 2 treinen bij Pecrot in België: 8 doden.
         Botsing passagierstrein en goederentrein in graafschap Yorkshire (Engeland): 10 doden en
         tientallen gewonden.
2000:    Botsing waarna 2 treinen nabij Noorse hoofdstad Oslo in brand vliegen: 19 doden.
1999:    Botsing trein bij het Londense station Paddington (Engeland): 31 doden.
1998:    Defect aan een wiel hogesnelheidstrein in Duitsland: 101 doden en 88 zwaargewonden.
In Nederland hebben de afgelopen 16 jaar 4 grote treinongevallen plaatsgevonden:
2016: Trein op het traject Zwolle-Ommen komt in Dalfsen in botsing met een hoogwerker die bezig
         was een spoorwegovergang over te steken: 1 dode en 7 gewonden
2012: Botsing intercity en sprinter Amsterdam Westerpark: 1 dode en 189 personen gewonden,
         waarvan 42 zwaargewond en 13 zeer zwaargewond.
2006: Botsing passagierstrein en een diesellocomotief van een goederentrein ter hoogte van het
         tijdelijke station in Arnhem: 31 gewonden.
2003: Botsing goederentrein en een stoptrein in Roermond: komt 1 persoon om en er vielen 36
         gewonden.
In regio Gelderland-Midden heeft in 1964 de grootste treinramp plaatsgevonden. Twee treinstellen
schoven in elkaar na een frontale botsing tussen een internationale trein uit Duitsland en een
dieseltrein van het traject Arnhem-Doetinchem. Bij dit ongeval vielen 5 doden en 52 gewonden. Naast
de eerder genoemde treinongeval van 2006, hebben zich in onze regio geen grote treinongevallen
voorgedaan.
Als scenario wordt een vergelijkbaar scenario als in Amsterdam in 2012 en Arnhem 1964 genomen.
Triggers scenario
De volgende oorzaken zijn mogelijk voor het scenario (triggers):
 onwelwording machinist;
 machinist onder invloed van drugs/alcohol of afgeleid (b.v. door radio of mobiele telefoon);
 defect aan trein (defect wiel, uitval motor, uitval remmen, etc.);
 defect aan spoorinfrastructuur (defect wissel, defect sein, defect spoorboom);
 slechte weersomstandigheden (slecht zicht, plotselinge gladheid);
 koperdiefstal (defect spoorinfrastructuur).
Beschrijving scenario
     Door werkzaamheden wordt een spoor in beide richtingen gebruikt. De weersomstandigheden zijn
slecht, het is mistig. De verkeersleiding heeft een intercity op een ander tijdstip laten rijden, waardoor
een sprinter vertraging heeft. Door de melding van de vertraging is de machinist afgeleid en mede
door het slechte zicht mist hij een rood sein. Door de werkdruk bij de verkeersleiding vanwege de vele
vertragingen, wordt het daar niet opgemerkt. De sprinter wordt niet automatisch gestopt (sein niet
uitgerust met ATB-Vv) en botst frontaal op de intercity. Door de botsing ontsporen beide treinen deels.
Er vallen 2 doden en 50 ernstig gewonden.
Waarschijnlijkheid scenario
In Nederland hebben de afgelopen 16 jaar 4 grote treinongevallen plaatsgevonden. Dit komt overeen
met een waarschijnlijkheid van 100% in 4 jaar. De kans dat dit ongeval in onze regio (1/25)
plaatsvindt, is 4% in 4 jaar. De score van de waarschijnlijkheid is derhalve als volgt:
 Waarschijnlijkheid            C           Mogelijk
                                                                                                         87
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
Impact per vitaal belang
Onderstaand is opgenomen wat de belangrijkste impactcriteria zijn van het scenario. Deze zijn
gebaseerd op expertise van Prorail en de brandweer.
   Criterium 2.1/2 Doden en ernstig gewonden inclusief chronisch zieken
    Er vallen 2 doden en 50 ernstig gewonden.
    Doden:
          Impactscore                B           Aanzienlijk gevolg
    Ernstig gewonden:
          Impactscore                D           Zeer ernstig gevolg
   Criterium 3.1 Kosten
    Er zal materiële schade ontstaan aan het spoor, gezondheidsschade vanwege de slachtoffers
    (gezondheidszorg) en voor de hulpverleningsdiensten. Ook zal door uitvallen van het spoor het
    bedrijfsleven economische schade oplopen. Er zal totaal mogelijk 20 tot 200 miljoen euro
    economische schade zijn (materiële, gezondheid en financiële schade en kosten voor bestrijding
    en herstel).
          Impactscore                C           Ernstig gevolg
   Criterium 5.1 Verstoring van het dagelijks leven
    Vanwege de stremming op het spoor (en deels door de druk op het onderliggende spoornet)
    zullen mensen stranden. Ze kunnen daardoor niet naar werk, school, hobby, vliegtuig (i.v.m.
    vakanties), ziekenhuis, etc. Dit levert een belemmering op in hun normale deelname aan het
    maatschappelijk verkeer. De verwachting is dat er binnen 1 dag opvang geregeld zal worden met
    bussen ed. In Arnhem stappen circa 50.000 mensen in en op de trein per dag.
          Impactscore                C           Ernstig gevolg
   Criterium 5.3 Sociaal psychologische impact: woede en angst
    Er kan woede en angst ontstaan doordat dit ongeval heeft kunnen gebeuren en ook angst onder
    de reizigers dat dit nogmaals kan gebeuren. Er zal een zekere mate van gevoelde verwijtbaarheid
    (tekortschieten) zijn van relevante bedrijven en (overheids)instanties bij het ontstaan van het
    incident dan wel het optreden van ongewenste gevolgen ervan. Ook is de mate van
    zelfredzaamheid laag (invloed op beheersing situatie) en daardoor kan ook angst en woede
    ontstaan. De verwachting is dat niet alle reizigers dit zullen ervaren en de tijdsduur enkele dagen
    zal zijn.
          Impactscore                C           Ernstig gevolg
Totaal risico
Onderstaand wordt de gemiddelde impactscore en de waarschijnlijkheid weergegeven:
  Impact (gemiddeld)            C       Ernstig gevolg
  Waarschijnlijkheid            C       Mogelijk
                                                                                                      88
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
Toekomstverkenning
Om de kans op een ongeval te verkleinen zullen een aantal maatregelen worden getroffen. Er wordt
meer tijd ingepland tussen treinen, er komen nieuwe waarschuwingssystemen voor machinisten en
treindienstleiders en de invoering van een nieuw treinverkeersmanagement systeem. Daarnaast kan
de kans op en impact door treinongevallen toenemen door het steeds intensievere gebruik van het
spoor. Spitstreinen zitten voller en verstoringen werken verder en langer door op het spoorwegennet.
Ongevallen zullen daardoor leiden tot grotere aantallen slachtoffers. Er is ook een toename van
spoorvervoer bij evenementen. Steeds vaker worden evenementen georganiseerd waarbij het spoor
als belangrijke transportmiddel wordt gebruikt.
In het kader van werkzaamheden op het traject Utrecht – Arnhem in 2018 zijn er afspraken gemaakt
om de ICE naar Duitsland te laten omrijden via de Betuweroute Utrecht-Geldermalsen-Elst-Arnhem).
Ook de Betuweroute is daarvoor technisch aangepast. Ook in de toekomst is het daardoor mogelijk
dat een ICE incidenteel omrijdt.
                                                                                                   89
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
5.4       Incidenten in tunnels
Context
Uit de Handreiking Regionaal Risicoprofiel blijkt dat dit crisistype vervoersincidenten in tunnels omvat,
waarbij brand ontstaat of sprake is van gevaarlijke stoffen. De effecten van incidenten in tunnels
kunnen sterk vergroot worden door het ontstaan van brand. De snelle hittetoename en de sterke
rookontwikkeling maken het moeilijk gebruik te maken van de beperkt beschikbare
vluchtmogelijkheden.
Aangezien er wordt uitgegaan van een tunnel van meer dan 250 meter, betreft dit in de Veiligheids- en
Gezondheidsregio Gelderland-Midden enkel de twee spoortunnels in de Betuweroute, te weten de
tunnel bij Zevenaar en de tunnel onder het Pannerdensch kanaal. Over de Betuweroute worden geen
passagiers vervoerd, maar vindt alleen goederenvervoer plaats. De fysieke gevolgen in de tunnel zijn
dus relatief gering, omdat zich hierin weinig personen bevinden (beperkt zich tot het treinpersoneel).
De fysieke schade buiten de tunnel (externe veiligheid) kan optreden aan de tunnelmonden door
vrijkomen van brandbare of giftige gassen. Daarnaast loop de tunnel van het Pannerdensch kanaal
onder een primaire waterweg door en kruist het dijken, waardoor overstromingen een gevolg kunnen
zijn. Deze scenario’s horen echter thuis bij de scenario’s Overstromingen (crisistype 1.1), Ongevallen
met brandbare/explosieve stof (crisistype 3.1) en Ongevallen met giftige stoffen (crisistype 3.2). Bij het
incident in tunnels zal alleen worden meegenomen wat de gevolgen zijn in de tunnel.
Omschrijving scenario
Motivatie scenariokeuze
Onderstaand scenario is gekozen omdat dit het scenario was uit het risicoprofiel van 2011-2014 en er
geen wijzigingen zijn geweest die een ander worst case scenario rechtvaardigen.
Triggers scenario
De volgende oorzaken zijn mogelijk voor het scenario (triggers):
 defect aan trein (locomotief of wagons);
 defect aan de spoorinfrastructuur (rails, signalen etc.);
 onwelwording van machinist van de trein (alhoewel dit onwaarschijnlijk is, omdat de beveiliging in
     principe zal ingrijpen);
 machinist onder invloed van drugs/alcohol of afgeleid (alhoewel dit onwaarschijnlijk is, omdat de
     beveiliging in principe zal ingrijpen zodra een machinist niet doet wat de beveiliging hem
     opdraagt).
Beschrijving scenario
 Er rijdt een goederentrein met LPG-wagons over de Betuwelijn door de tunnel bij Zevenaar of de
     tunnel bij het Pannerdensch kanaal.
 Vervolgens treedt één van de voormelde triggers op, waardoor de trein ontspoort.
 Door de ontsporing ontstaat er een lek in een LPG wagon. Door deze beschadiging, scheurt de
     wagon open en ontstaat er een enorme explosie (een koude BLEVE: boiling liquid expanding
     vapour explosion, oftewel een kokende vloeistof-gasexpansie-explosie). Omdat LPG brandbaar is,
     komt de vrijgekomen LPG tot ontbranding met een zeer grote vuurbal als gevolg.
 Ten gevolge van deze BLEVE worden de trein en een groot deel van de tunnel verwoest.
 Het treinpersoneel komt om het leven.
 Vanwege de enorme schade en hitte kunnen hulpverleningsdiensten en bergingswerkers geruime
     tijd de tunnel niet in, waardoor het treinverkeer geruime tijd gestremd zal zijn, dan wel totaal
     onbruikbaar is geworden.
                                                                                                        90
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
Waarschijnlijkheid scenario
De waarschijnlijkheid is gebaseerd op het voorgaande risicoprofiel, alsmede op expertmeningen
vanuit Prorail (Cluster Incidentenregie). Er wordt in het vorige risicoprofiel een vergelijking getrokken
met een ongeval op het spoor. Daarvoor geldt echter dat tunnels een zeer beperkte lengte hebben,
waardoor de kans dat een ongeval precies in de tunnel plaatsvindt enorm afneemt. Daarnaast zijn er
voorzieningen in de spoorinfrastructuur (zoals hete/warm wiel band detectie en spoorlangsgeleidingen
in de tunnel), waardoor de kans op een ongeval in de tunnel afneemt.
De score van de waarschijnlijkheid is als volgt:
  Waarschijnlijkheid             B        Onwaarschijnlijk
Impact per vitaal belang
Onderstaand is opgenomen wat de belangrijkste impactcriteria zijn van het scenario.
   Criterium 2.1/2 Doden en ernstig gewonden inclusief chronisch zieken
    Er is een reële kans op doden en ernstig gewonden door het ontsporen van de trein, de explosie
    van de LPG-wagon en de vuurbal die door het ontbranden van het vrijkomen LPG ontstaat. Het
    betreft mogelijk 4 mensen (alle treinmedewerkers) die direct overlijden. Gezien de kracht van de
    explosie en de enorme hitteontwikkeling zullen er geen overlevenden zijn.
    Doden:
          Impactscore               B            Aanzienlijk gevolg
    Ernstig gewonden:
          Impactscore               n.v.t.
    Criterium 3.1 Kosten
    Er zal financiële schade ontstaan door de explosie en de vuurbal. Daarnaast zal er geruime tijd
    geen treinverkeer kunnen plaatsvinden (de tunnel is onbruikbaar geworden); waardoor de kosten
    op kunnen lopen tot boven de 200 miljoen euro. Er zal in totaal meer dan 200 miljoen euro, maar
    minder dan 2 miljard euro economische schade zijn (materiële, gezondheid en financiële schade
    en kosten voor bestrijding en herstel).
          Impactscore               D            Zeer ernstig gevolg
Totaal risico
Onderstaand wordt de gemiddelde impactscore en de waarschijnlijkheid weergegeven:
  Impact (gemiddeld)            C      Ernstig gevolg
  Waarschijnlijkheid            B      Onwaarschijnlijk
Toekomstverkenning
Zodra het goederenvervoer over de Betuwelijn toeneemt, zal de kans dat er een ongeval plaatsvindt
kunnen toenemen. Echter gezien de geringe lengte van de tunnels en de maatregelen die door de
sector zijn genomen om ongevallen te voorkomen, blijft de waarschijnlijkheidsscore naar verwachting
hetzelfde.
                                                                                                         91
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
6. Gezondheid
6.1       Epidemie/pandemie
Context
Een grieppandemie wordt veroorzaakt door een type virus dat nog nooit of al heel lange tijd niet onder
mensen heeft gecirculeerd (een pandemie is een epidemie die vrijwel overal (pan-) op de wereld
voorkomt). Een grieppandemie is dus wat anders dan de jaarlijks terugkerende seizoensgriep, maar
heeft als ziektebeeld wel dezelfde kenmerken als de jaarlijkse seizoensgriep. Grieppandemieën
kunnen in korte tijd veel mensen ziek maken. In de vorige eeuw zijn er drie grieppandemieën geweest
(1918, 1957, 1968) en in deze eeuw één (2009). Deze grieppandemieën verschilden aanzienlijk in
ernst en impact. Bij een ernstige grieppandemie is er een aanzienlijk te verwachten ziektelast
(aantallen patiënten en sterfte), een druk op de gezondheidszorg en is er (eventueel)
maatschappelijke ontwrichting.
De bekendste grieppandemie uit de vorige eeuw is de ‘Spaanse griep’ uit 1918. Toen werd ongeveer
vijfentwintig tot dertig procent van de bevolking ziek over een periode van 8 weken. In Nederland stierf
ongeveer 0,28% van de bevolking aan de griep of bijbehorende complicaties. De pandemieën van
1957-1958 (Aziatische griep) en 1968-1969 (Hongkong griep) werden veroorzaakt door vermenging
van een menselijk griepvirus en een vogelgriepvirus. Deze 2 grieppandemieën hebben minder
slachtoffers gemaakt. In de laatste pandemie van 2009 (Mexicaanse griep) zijn wereldwijd ruim 7000
mensen overleden en in Nederland 63. Deze (relatief) lage getallen zijn onder andere te verklaren
door vaccinatie, toegenomen hygiëne of het gebruik van antivirale middelen. Maar ook omdat niet in
alle landen gerapporteerd wordt of de patiënt is overleden aan de griep.
Indien een ernstige grieppandemie van toepassing is, is dit een nationale aangelegenheid en niet aan
regiogrenzen gebonden. In het Nationaal Veiligheidsprofiel (2016) is er dan ook aandacht voor dit
scenario. De uitwerking voor de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden sluit hierbij aan.
Omschrijving scenario
Motivatie scenariokeuze
Onderstaand scenario is gekozen omdat grieppandemieën met een zekere regelmaat voorkomen. De
casuïstiek leert dat er zich eens per 10 tot 40 jaar een grieppandemie kan voordoen met een
gemiddelde verwachting van één grieppandemie gedurende 25 jaren.
Al enige jaren circuleert er vooral in Azië een influenzavirus die onder pluimvee sterfte veroorzaakt. In
zeldzame gevallen kan dit vogelgriepvirus mensen infecteren. Een infectie met dit specifieke
vogelgriepvirus heeft bij een mens ernstige gevolgen en de kans op overlijden is groot (60-70%). Dit
virus is lange tijd als kandidaat virus gezien voor een volgende grieppandemie. Maar het virus is
vooralsnog niet in staat om effectief van mens naar mens overgedragen te worden. Mede door
intensieve surveillance, het vaccineren van pluimvee en containment door ruimingen bij het vaststellen
van deze infectie is het aantal sporadische besmettingen bij mensen gereduceerd. Waakzaamheid bij
een dergelijk virus blijft geboden.
In deze risicobeoordeling wordt het worst case scenario, de ernstige grieppandemie uitgewerkt. Dit
scenario is, naast de milde grieppandemie, ook nationaal uitgewerkt. Zowel de milde als ernstige
grieppandemie zijn landelijk, dan wel wereldwijde, aangelegenheden en zijn daarmee van toepassing
op de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden.
Ten aanzien van de grieppandemie zijn er landelijke en regionale draaiboeken beschikbaar.
Triggers scenario
De volgende oorzaken zijn mogelijk voor het scenario (triggers):
     Ontstaan van een nieuw pandemisch griepvirus;
     Het nieuwe virus moet in staat zijn om goed van mens op mens over te gaan.
                                                                                                        92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
Beschrijving scenario15
In dit scenario wordt er van uitgegaan dat de start van een nieuwe grieppandemie niet in Nederland
plaatsvindt. Er is een nieuw type virus, waar de bevolking nog geen weerstand tegen heeft. De
grieppandemie maakt in korte tijd veel mensen ziek en personen overlijden. Er is de beschikking over
antibiotica en antivirale middelen om de ernst van de griep te beperken en de ziekteduur te verkorten.
Een vaccin is echter nog niet beschikbaar.
In dit scenario wordt ongeveer 58% van de bevolking geïnfecteerd (ongeveer 385.000 personen in de
Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden). Ruim 1500 personen (4%) worden op enig
moment in een ziekenhuis opgenomen, waarvan de meerderheid naar verwachting ouder is dan 65
jaar. Uitgaande van een duur van de pandemie van circa 6 - 10 weken. Naar verwachting zullen meer
dan 575 personen overlijden. De grote meerderheid van deze personen is naar verwachting ouder
dan 65 jaar. Dit scenario zal naar verwachting leiden tot een ernstig capaciteitsgebrek in de zorg,
vooral wat betreft het aantal beschikbare bedden op de intensive care. Het valt niet uit te sluiten dat
geen passende zorg kan worden geleverd aan ernstig zieke patiënten. Dit zal leiden tot een significant
aantal voorkombare sterfgevallen en andere gevolgen van zware druk op de capaciteit van de
gezondheidszorg. De maatschappelijke impact en onrust is groot.
Waarschijnlijkheid scenario
De waarschijnlijkheid is gebaseerd op casuïstiek. Omdat pandemieën onregelmatig voorkomen,
complex zijn en onderling sterk verschillen in omvang, verspreidingsgedrag en gevolgen, is het niet
mogelijk de waarschijnlijkheid te berekenen op basis van nauwkeurige modellen en statistische
gegevens. Er kan wel gebruik worden gemaakt van casuïstiek.
De casuïstiek leert dat er zich eens per 10 tot 40 jaar een grieppandemie kan voordoen met een
gemiddelde verwachting van één grieppandemie gedurende 25 jaren. De waarschijnlijkheid van een
grieppandemie gedurende de komende 5 jaren bedraagt dus 20%.
De score van de waarschijnlijkheid is als volgt:
   Waarschijnlijkheid                D             Waarschijnlijk
Impact per vitaal belang
Onderstaand is opgenomen wat de belangrijkste impactcriteria zijn van het scenario ernstige
grieppandemie. Deze zijn gebaseerd op het Nationaal Veiligheidsprofiel (2016).
    Criterium 2.1/2 Doden en ernstig gewonden inclusief chronisch zieken
     In het scenario is geschat dat 575 personen komen te overlijden. Dit aantal komt overeen met een
     score van E. Patiënten die door complicaties als gevolg van griep opgenomen moeten worden
     vallen niet onder de ernstig gewonden. Personen die na een opname op de intensive care niet
     terugkeren in het arbeidsproces vallen onder de chronisch zieken in deze impactfactor. Er zijn
     ervaringscijfers vanuit de Mexicaanse griep. Geschat wordt dat er toen tussen de 10 en 100
     personen chronisch ziek zijn geworden. Op basis daarvan is voor dit criterium een zeer ruwe
     schatting gemaakt met als eindresultaat een verwachte waarde van C.
     Doden:
            Impactscore                     E               Catastrofaal gevolg
     Ernstig gewonden:
            Impactscore                     C                Ernstig gevolg
15
   Op basis van het landelijke ernstige scenario, zie Nationale Risicobeoordeling 2011.
                                                                                                        93
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
    Criterium 2.3 Lichamelijk lijden (waaronder gebrek aan primaire levensbehoeften)
    Het is niet waarschijnlijk dat er een gebrek aan voedsel, energie of drinkwater ontstaat. Wel zal er
    druk zijn op bepaalde sectoren binnen deze categorie in verband met een tekort aan personeel
    door ziekte. Daarom valt enig effect bij een grieppandemie niet helemaal uit te sluiten. Score A.
          Impactscore                 A          Beperkt gevolg
   Criterium 3.1 Kosten
    De kosten bestaan uit materiële schade, gezondheidskosten, bestrijdingskosten en financiële
    schade. De gezondheidskosten voor het behandelen van griep bestaan uit huisartsconsulten,
    voorgeschreven medicatie (antibiotica en antivirale middelen), zelfmedicatie en kosten voor
    opname in het ziekenhuis. Ook de kosten van uitkeringen bij overlijden zijn meegenomen in deze
    post. De bestrijdingskosten bestaan met name uit de kosten die met vaccineren verband houden.
    De financiële schade bestaat vooral uit productieverlies door de grieppandemie. Nationaal worden
    de totale kosten in het ernstige scenario met een C beoordeeld. Voor de regio geldt op basis
    daarvan ook score C (ernstig gevolg tot € 200 miljoen euro).
          Impactscore                 C           Ernstig gevolg
   Criterium 5.1 Verstoring van het dagelijks leven
    De verstoring van het dagelijkse leven wordt door experts als volgt beoordeeld. Er wordt geschat
    dat er mogelijk geen onderwijs gevolgd kan worden met een duur van 3 dagen tot een week. Dit
    komt doordat scholen sluiten, ofwel doordat docenten ziek zijn en er klassen uitvallen. Er is ook
    een verstoring voor wat betreft het niet naar het werk kunnen gaan. De gezondheidszorg wordt
    zwaar belast: de huisartsen zijn overbelast en de intensive care units raken overvol. Ook is een
    deel van het ziekenhuis personeel ziek. De verminderde beschikbaarheid van de
    gezondheidszorg kan een week tot een maand duren. Verder kunnen grote evenementen worden
    afgelast. Aangezien ten minste drie indicatoren van toepassing zijn, wordt volgens de methodiek
    de score met één label opgehoogd. Alles bij elkaar leidt dit tot een verwachte waarde E.
          Impactscore                 E          Catastrofaal gevolg
    Criterium 5.2 Aantasting positie lokale en regionale openbaar bestuur
    Er is weinig tot geen aantasting. Door tijdelijke uitval van personeel zou de openbare orde en
    veiligheid in enige mate geraakt kunnen worden, maar de continuïteitsplannen kunnen dit zo goed
    als mogelijk voorkomen. Het criterium is wel van toepassing, maar de impact is gering.
          Impactscore                 A          Beperkt gevolg
   Criterium 5.3 Sociaal psychologische impact
    Er zijn psychologische gevolgen zoals angst en woede doordat de indicatoren onbekendheid,
    onzekerheid, onevenredigheid, verwijtbaarheid, vertrouwensverlies in bedrijven/ instanties,
    vertrouwensverlies in hulpdiensten, onwetendheid en geen zelfredzaamheid van toepassing zijn.
    Waarvan de meeste indicatoren met normale tot aanzienlijke gevolgen.
          Impactscore                 D           Zeer ernstig gevolg
                                                                                                      94
</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
Totaal risico
Onderstaand wordt de gemiddelde impactscore en de waarschijnlijkheid weergegeven:
 Impact (gemiddeld)        D         Zeer ernstig gevolg
 Waarschijnlijkheid        D         Waarschijnlijk
Toekomstverkenning
De dreiging van een ernstige grieppandemie blijft van toepassing. Een wijziging in het risicoprofiel is in
de komende jaren dan ook niet te verwachten.
                                                                                                       95
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
6.2      Dierziekten
Context
Sommige dierziekten kunnen, naast dat zij besmettelijk zijn voor dieren, ook overgedragen worden op
mensen. Dit zijn de zogenoemde zoönosen. Sommige van deze overdraagbare dierziekten vormen
een risico voor de gezondheid van grote groepen mensen. Voorbeelden hiervan zijn bijvoorbeeld de
Q-koorts en (gemuteerde vormen van) vogelgriep. Bij een dierziekte overdraagbaar op mens spelen
onder andere het ministerie van Economische Zaken (EZ), het ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (VWS), het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en de Voedsel en
Warenautoriteit (VWA) een rol.
In de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden is een hoge dichtheid van runderen,
geiten, kippen, varkens en pony’s/paarden. Bij een landelijke vergelijking blijkt dat de Veiligheids- en
Gezondheidsregio Gelderland-Midden de hoogste dichtheid van runderen heeft ten opzichte van de
rest van Nederland. Voor geiten (3de), kippen (3de), varkens (5de) en pony’s/paarden (6de) is er ook
een hoge vertegenwoordiging. Het risico op een dierziekte (al dan niet overdraagbaar op mensen)
speelt daarmee in de gehele Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden, maar ook in
buurregio’s en het hele land.
Omschrijving scenario
Motivatie scenariokeuze
Onderstaand scenario is gekozen omdat de kans aanwezig is dat een “nieuwe” zoönose zich
ontwikkelt in deze regio. De Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden heeft een hoge
dichtheid van divers vee. Maar ook wordt er door de toenemende globalisering steeds meer, sneller
en gemakkelijker gereisd en gehandeld dan ooit tevoren. Hierdoor kunnen vectoren voor overdracht
van ziektekiemen, maar ook zieke mensen en dieren op plaatsen komen waar dat eerder niet kon. Dit
brengt risico’s met zich mee omdat humane en dierziektes zich hierdoor makkelijker kunnen
verspreiden. Voorbeelden hiervan in Nederland zijn de verspreiding van het blauwtongvirus (niet op
mens overdraagbaar) door knutten in 2006/2007 en de introductie van tijgermuggen en andere
exotische muggen door de handel in Lucky bamboo en gebruikte banden.
In deze risicobeoordeling wordt een fictieve dierziekte (X-koorts) overdraagbaar op mens uitgewerkt.
Vergelijkbaar met de Q-koorts, die met name in periode 2007-2009 voor een piek aan ziektegevallen
en een aantal dodelijke slachtoffers zorgde. Echter, door de ingestelde maatregelen, zoals vaccinatie
van alle geiten, is het onrealistisch dat de Q-koorts vergelijkbaar als in 2007-2009 in de toekomst in
Nederland nogmaals zal plaatsvinden, vandaar de keuze voor een “nieuwe nog onbekende zoönose”.
Triggers scenario
De volgende oorzaken zijn mogelijk voor het scenario (triggers):
 Direct contact bij besmette dieren;
 Indirecte verspreiding via wind in directe omgeving;
 Bacterie kan lang overleven buiten dier/mens.
Beschrijving scenario
In meerdere regio’s in Nederland heerst X-koorts. Zo ook in de Veiligheids- en Gezondheidsregio
Gelderland-Midden. Er zijn diverse besmette bedrijven verspreid over de regio. Bij verschillende
mensen wordt de bacterie aangetroffen die X-koorts kan veroorzaken. En er zijn mensen die
griepachtige verschijnselen hebben. Een huisarts meldt een ongewoon cluster van patiënten met
longklachten aan de GGD.
De overheid neemt verdere maatregelen om de uitbraak tegen te gaan, de hygiëne op bedrijven wordt
aangescherpt en besmette dieren worden op bedrijven geruimd. Een vaccin om de besmette dieren te
vaccineren is nog niet beschikbaar.
                                                                                                        96
</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
In de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden raken 200.000 personen (1/3) besmet.
Daarvan worden er 4000 ernstig ziek, waardoor in de helft van de gevallen opname in een ziekenhuis
korte of langere tijd noodzakelijk is. Het betreft een periode van 6 maanden. Er overlijden tussen de
20 en 40 personen en 100 personen worden chronisch ziek.
Er is veel onrust bij de bevolking. Met name ouderen en kinderen zijn kwetsbaar. Deze onrust wordt
versterkt door de pers die er boven op zit. Daarnaast heeft de ruiming van besmette dieren een
enorme impact bij de beroepsgroep, met zelfs soms onrust in de openbare orde.
Waarschijnlijkheid scenario
De waarschijnlijkheid is gebaseerd op casuïstiek. De waarschijnlijkheid van dierziekte overdraagbaar
op mensen, wordt lager ingeschaald dan de kans op een uitbraak van dierziekte (onder dieren).
De score van de waarschijnlijkheid is als volgt:
  Waarschijnlijkheid        C              Mogelijk
Impact per vitaal belang
Onderstaand is opgenomen wat de belangrijkste impactcriteria zijn van het scenario dierziekte
overdraagbaar op mens. Deze zijn gebaseerd op casuïstiek en kennis en ervaring bij medewerkers
van de GGD.
    Criterium 1.1 Aantasting van de integriteit van het grondgebied
     Bij een zoönose kan aantasting van de integriteit van het grondgebied gedeeltelijk aan de orde
     zijn. Bepaalde delen van de regio, waar de besmetting is geconstateerd, kunnen worden
     afgesloten. Het gaat dan om afgebakende gebieden, waardoor de impactscore uitkomt op B (4 -
     40km2, 1-4 weken).
           Impactscore                B            Aanzienlijk gevolg
    Criterium 2.1/2 Doden en ernstig gewonden inclusief chronisch zieken
     Uitgegaan wordt van het 20 tot 40 personen die overlijden en 100 chronisch zieken. Daarmee
     komt de score op D.
     Doden:
           Impactscore                C            Ernstig gevolg
     Ernstig gewonden:
           Impactscore                D            Zeer ernstig gevolg
     Criterium 3.1 Kosten
     Een grootschalige uitbraak van een dierziekte zal over het algemeen grote schade tot gevolg
     hebben. Bedrijven worden ontruimd, toeleveranciers worden getroffen en er treedt
     gezondheidsschade op. De schade bij een grootschalige uitbraak loopt in de tientallen miljoenen
     euro’s. De impactscore komt hiermee op C (ernstig gevolg tot €200 miljoen euro).
           Impactscore                C            Ernstig gevolg
                                                                                                      97
</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
    Criterium 5.1 Verstoring van het dagelijks leven
     Er zullen < 400 mensen voor 1 maand of langer last hebben van verstoring van het dagelijks
     leven. Mede door verminderde bereikbaarheid door blokkade van wegen en niet naar het werk
     kunnen gaan. De impactscore komt hiermee op C (ernstig gevolg, < 400 inwoners, > 1 maand).
           Impactscore               C             Ernstig gevolg
    Criterium 5.2 Aantasting positie lokale en regionale openbaar bestuur
     Omdat het bij ruimingen gaat om besluitvorming op landelijk niveau, zal de positie van het lokale
     en regionale bestuur niet rechtstreeks in het geding zijn. Niettemin kan ongerustheid bij de
     bevolking en woede ingeval van economische schade leiden tot kritiek op en protesten tegen het
     lokale en regionale bestuur/ politiek, die lange tijd kunnen aanhouden. Impactscore C (2 uit 6
     indicatoren gemiddeld aanwezig)
           Impactscore               C             Ernstig gevolg
    Criterium 5.3 Sociaal psychologische impact
     Er zijn psychologische gevolgen zoals angst en woede doordat de indicatoren onbekendheid,
     onzekerheid, verwijtbaarheid, vertrouwensverlies in bedrijven/instanties, onwetendheid en geen
     zelfredzaamheid van toepassing zijn, waarvan de meeste indicatoren met normale tot aanzienlijk
     gevolgen zijn. Score D (3 significante categorieën, gemiddeld).
           Impactscore               D             Zeer ernstig gevolg
Totaal risico
Onderstaand wordt de gemiddelde impactscore en de waarschijnlijkheid weergegeven:
  Impact (gemiddeld)        D            Zeer ernstig gevolg
  Waarschijnlijkheid        C            Mogelijk
Toekomstverkenning
In de toekomst zullen we steeds meer rekening moeten houden met nieuwe vectoren (dragers) en
daarmee de toename van verschillende zoönosen. Muggen zijn bekende vectoren voor een groot
aantal infectieziekten waaronder dengue, malaria, west-nijl koorts, gele koorts, en chikungunya. De
verschillende infectieziekten hebben verschillende soorten muggen als vector. De muggensoorten die
dengue, gele koorts en chikungunya kunnen overbrengen komen in Nederland (Caribisch Nederland
uitgezonderd) niet voor, waardoor ook de betreffende infectieziekten vooralsnog uitsluitend
voorkomen bij mensen die de ziekte in het buitenland hebben opgelopen. Het leefgebied van
exotische muggen breidt zich echter uit en daarnaast worden muggen onbedoeld geïntroduceerd door
de import van bepaalde goederen uit gebieden waar deze muggen voorkomen. In de afgelopen jaren
zijn meerdere malen exotische muggen aangetroffen in Nederland. Het risico bestaat dat muggen die
nu nog niet in Nederland voorkomen zich vestigen, waardoor uitbraken van exotische infectieziekten in
de toekomst mogelijk worden.
                                                                                                      98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 99 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
7. Sociaal maatschappelijke omgeving
7.1       Paniek in menigten
Context
Uit de Handreiking Regionaal Risicoprofiel blijkt dat dit crisistype gaat om paniek tijdens grote
festiviteiten, grote concerten (in voetbalstadions e.d.), uitverkoopstunts van grote winkelcentra en
grote demonstraties. Daarbij gaat het om de gevolgen van verdrukking en stuwing door blind
enthousiasme, massale paniek en/of vluchtgedrag in compacte menigten.
Binnen de regio zijn er meerdere locaties denkbaar waar zich een dergelijk scenario kan voordoen. Zo
zijn er meerdere terreinen en/of gebouwen waar concerten e.d. plaatsvinden (sporthallen, parken,
recreatiegebieden en een voetbalstadion/evenementenlocatie).
Omschrijving scenario
Motivatie scenariokeuze
Onderstaand scenario is gekozen omdat:
 er in de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden een rijke cultuur aan festivals,
    concerten en dergelijke is, waar grote groepen mensen op af komen;
 er de afgelopen jaren in en buiten Nederland incidenten zijn geweest binnen dit crisistype die als
    voorbeeld dienen. Te denken valt aan de Love Parade in Duisburg, Duitsland in 2010 (21 doden en
    509 gewonden door verdrukking);
 het bij dit crisistype gaat om een hoge dichtheid van aanwezigen op een bepaald grondoppervlak,
    een grote mate van ingeslotenheid (beperkte bewegingsruimte en vluchtwegen) en een trigger-
    incident waardoor de paniek of stuwing wordt aangewakkerd;
 er bij een groot concert/festival zeker 30.000 bezoekers kunnen zijn, die allen via een beperkt
    aantal vluchtwegen zal proberen te vluchten zodra er paniek uitbreekt.
Triggers scenario
De volgende oorzaken zijn mogelijk voor het scenario (triggers):
 ontploffen, in brand vliegen en/of instorten van structuren op een podium, aan het plafond, van het
     gebouw/ de tent, danwel van een opbouw;
 volledige stroomuitval;
 plotseling opkomend slecht weer;
 berichtgeving (gerucht) over dreiging van een mogelijk incident (bijv. een bommelding);
 verstoring op het podium (bijvoorbeeld een gestoorde fan die de zanger doodschiet en vervolgens
     met het geweer al schietend rondzwaait);
 verstoring in het publiek (bijvoorbeeld een ernstige vechtpartij).
Beschrijving scenario
 Er vindt een popconcert plaats met 30.000 bezoekers. De locatie betreft een zaal met een aantal
     vluchtwegen.
 De gebeurtenis start met een van de voormelde triggers. Voor een scenario met de grootst
     mogelijke impact wordt uitgegaan van een schutter die schietend het podium op komt, om eerst
     de zanger/band te doden en vervolgens richting het publiek te schieten.
 Er ontstaat paniek voor aan het podium, maar het duurt enige minuten voordat het besef achterin
     de zaal doordringt wat er aan de hand is.
 De mensen van de voorste ring rennen weg naar achter, alwaar het publiek niet of nauwelijks in
     beweging is. Daar ontstaan botsingen en geduw, waarbij er mensen kunnen vallen en gewond
     kunnen raken.
 Mensen zijn geneigd dezelfde uitgang te kiezen als waar zij naar binnen zijn gekomen. Mede
     daardoor zal de druk op een aantal uitgangen groter zijn dan waar deze op berekend is. Zodra de
     massa nabij een uitgang komt, ontstaat er vervolgens een fuik, waardoor er verdrukking optreedt
                                                                                                     99
</pre>

====================================================================== Einde pagina 99 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 100 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
     (tegen de muren/hekken nabij de uitgang) en mensen kunnen vallen en onder de voet gelopen
     worden. Hierdoor kunnen mensen gewond raken en evt. overlijden (bijv. door verstikking).
    Naast deze gewonden en doden kunnen er ook slachtoffers vallen door de trigger van het
     scenario (in dit geval door de schutter), hetgeen bij het berekenen van de impact in deze buiten
     beschouwing wordt gelaten.
Waarschijnlijkheid scenario
De waarschijnlijkheid is gebaseerd op basis van de mening van experts en op de aard en omvang van
recente incidenten in en rond Nederland. Aangezien bij de meeste evenementen gefouilleerd wordt bij
binnenkomst, is het niet erg waarschijnlijk dat het scenario van een schutter die paniek in de menigte
veroorzaakt zich de komende vier jaar zal voordoen. Echter de waarschijnlijkheid dat één van de
triggers zich voordoet en daarmee een dusdanige paniek in de menigte veroorzaakt die vergelijkbaar
is met het scenario, is (aldus experts op basis van inschatting) 0,5 tot 5 % en daarmee mogelijk.
De score van de waarschijnlijkheid is als volgt:
  Waarschijnlijkheid            C          Mogelijk
Impact per vitaal belang
Onderstaand is opgenomen wat de belangrijkste impactcriteria zijn van het scenario. Deze zijn
gebaseerd op expertise vanuit de politie.
    Criterium 2.1/2 Doden en ernstig gewonden inclusief chronisch zieken
     Er is een reële kans op doden en gewonden door paniek in menigte, aangezien er sprake is van
     een hoge dichtheid van aanwezigen op een bepaald grondoppervlak en een grote mate van
     ingeslotenheid (beperkt aantal vluchtwegen), waardoor er bij paniek o.a. verdrukking, onder de
     voet lopen en verstikking kan optreden. Het betreft mogelijk 2 tot 4 mensen die direct overlijden en
     2 tot 4 personen die vervroegd overlijden. Aangezien de hoogste impactscore geldt, is de
     impactscore B. Daarnaast zijn er 4 tot 40 chronisch zieken en ernstig gewonden. Zodra de paniek
     extreem doorzet, kan het aantal doden natuurlijk flink oplopen. Dit levert een impactscore C op.
     Doden:
           Impactscore                B            Aanzienlijk gevolg
     Ernstig gewonden:
           Impactscore                C            Ernstig gevolg
     Criterium 3.1 Kosten
     Er zal financiële schade ontstaan omdat er materiële schade zal ontstaan aan de
     evenementlocatie (tot 2 miljoen euro), er gezondheidsschade zal zijn (tot 20 miljoen euro), er
     financiële schade zal zijn (met name imagoschade van organisator en evenementenlocatie,
     alsmede het tijdelijk niet kunnen inzetten van deze locatie; tot 20 miljoen euro) en er kosten zijn
     voor de bestrijding en herstel (tot 2 miljoen euro). Er zal in totaal mogelijk tussen de 20 en 200
     miljoen euro economische schade zijn (materiële, gezondheid en financiële schade en kosten
     voor bestrijding en herstel).
           Impactscore                C            Ernstig gevolg
     Criterium 5.2 Aantasting positie lokale en regionale openbaar bestuur
     Er kan een gebrek aan vertrouwen ontstaan over het functioneren van het openbaar bestuur en
     daaraan verbonden ambtenaren en het functioneren van het openbare orde- en
     veiligheidssysteem. De verwachting is dat de mate van aantasting gemiddeld zal zijn. Daarmee
     komt de impactscore op “C “ uit.
                                                                                                        100
</pre>

====================================================================== Einde pagina 100 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 101 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
           Impactscore               C            Ernstig gevolg
   Criterium 5.3 Sociaal psychologische impact
    Er zijn psychologische gevolgen zoals angst en woede door de perceptie van het incident bij de
    getroffenen en de handelingsperspectieven voor getroffenen bij het incident (oftewel twee
    significante categorieën). De intensiteit van de meeste indicatoren is normaal tot aanzienlijk (wat
    neerkomt op eindgradatie gemiddeld).
           Impactscore               B            Aanzienlijk gevolg
Totaal risico
Onderstaand wordt de gemiddelde impactscore en de waarschijnlijkheid weergegeven:
  Impact (gemiddeld)           B        Aanzienlijk gevolg
  Waarschijnlijkheid           C        Mogelijk
Toekomstverkenning
Zowel in de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden als in de omliggende regio’s zijn er
veel festivals, concerten en dergelijke is, waar grote groepen mensen op af komen. Naar verwachting
zal dit de komende jaren niet veranderen. Zodra zich echter een incident voordoet, dan trekt dit enorm
veel aandacht (media / politiek / sociaal), waardoor er nog meer aandacht vanuit de veiligheidsregio’s
voor veiligheid bij evenementen zal zijn.
                                                                                                     101
</pre>

====================================================================== Einde pagina 101 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 102 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
7.2       Verstoring openbare orde
Context
Uit de Handreiking Regionaal Risicoprofiel blijkt dat dit crisistype gaat om grootschalige verstoringen
van de openbare orde, met name:
 rel rondom demonstraties en andere manifestaties;
 gewelddadigheden rondom voetbalwedstrijden;
 maatschappelijke onrust en buurtrellen.
De afgelopen jaren is er in de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden ingezet op
bestrijding van gewelddadigheden bij voetbalwedstrijden, onder andere door overtreders middels
maatwerkaanpak aan te pakken (bijv. stadionverboden). Hierdoor is het de laatste jaren rondom
voetbal redelijk rustig gebleven. Voor het scenario is er derhalve gekozen voor rellen en
maatschappelijke onrust.
In de huidige gespannen tijd met betrekking tot islamitisch fundamentalisme, neemt de kans op
verstoring van de openbare orde toe. Zowel voor- als tegenstanders worden steeds uitgesprokener in
hun mening. Naast dit specifieke punt, zijn er ook andere onderwerpen die een aanleiding kunnen zijn
voor spanningen en onrust in een wijk of stad. Zo kan een bepaalde bevolkingsgroep zich
achtergesteld voelen (gevoel van ongelijkheid), kunnen rechts- of links-extremistische groeperingen
zich nadrukkelijker manifesteren, kan er in het kader van een grote zedenzaak onrust ontstaan, etc. (al
dan niet in elkaars verlengde).
Omschrijving scenario
Motivatie scenariokeuze
Onderstaand scenario is gekozen omdat:
 er binnen de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden onrust kan zijn naar aanleiding
    van demonstraties, maar dit de afgelopen jaren niet tot grote ordeverstoringen heeft geleid;
 het, gezien de maatschappelijke en politieke spanningen in Nederland, toch mogelijk is dat er in de
    Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden onrust ontstaat die dusdanige proporties
    krijgt dat de openbare orde daardoor ernstig verstoord kan worden;
 er in de Nationale Risicobeoordeling nadrukkelijk aandacht is voor een vergelijkbaar scenario van
    maatschappelijke onrust die escaleert (waarbij opgemerkt moet worden dat er daar wordt
    uitgegaan van een scenario met een extreme escalatie en een olievlekwerking over het gehele
    land, hetgeen voor het onderhavige risicoprofiel niet aan de orde is).
Triggers scenario
Het scenario ontstaat door gevoelens van onvrede, angst, sympathie met (elders) strijdende groepen,
etc.. Triggers voor dit brede scala aan maatschappelijke bronnen van onrust, kunnen o.a. zijn:
 berichtgeving in de (social) media (kan een zelfstandige trigger zijn, maar kan ook een feitelijk
     andere trigger in beeld brengen bij de doelgroep);
 een actie van een extremistische danwel terroristische beweging, danwel van een eenling
     (bijvoorbeeld een aanslag op een publiek persoon);
 overheidsoptreden waarbij een bepaalde doelgroep zich persoonlijk geraakt voelt (bijvoorbeeld
     het bij een aanhouding doden van een verdachte die tot die bepaalde doelgroep behoort).
Beschrijving scenario
 In een zogenaamde probleemwijk heerst veel (jeugd)werkeloosheid. Binnen deze probleemwijk
     heerst een grote sympathie voor een extremistische beweging, welke in het buitenland strijdt voor
     een eigen staat. De jongeren voelen zich achtergesteld en scharen zich achter deze beweging.
 Een aantal jongeren heeft besloten naar het buitenland te vertrekken om zich aan te sluiten bij
     deze strijd. Door toedoen van bezorgde buurtgenoten is de politie hiervan op de hoogte en houdt
     deze jongeren in de gaten. Zodra uit informatie blijkt dat de jongeren zich daadwerkelijk
     voorbereiden op hun vertrek, treedt de politie op.
 Bij het optreden ontstaat er veel rumoer in de wijk en als blijkt dat één van de jongeren door de
     politie is neergeschoten ontstaat er oproer op straat.
                                                                                                      102
</pre>

====================================================================== Einde pagina 102 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 103 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
   Elke dag na het incident neemt de spanning en de boosheid in de wijk toe. De jongeren keren zich
    tegen de buurtbewoners die in hun ogen niet achter hun strijd staan, zij steken auto’s in de brand
    en bekladden huizen. Ook worden de niet-sympathisanten achternagezeten en uitgescholden.
   Zodra blijkt dat de neergeschoten jongere is overleden n.a.v. het schietincident slaat de vlam in de
    pan. Sympathiserende jongeren uit andere wijken sluiten zich aan bij de groep en al rellend
    richten zij zich op tegenstanders (uit de buurt, maar ook tegen de politie en de overheid, in deze
    de gemeente).
   Ruiten sneuvelen, auto’s branden uit en zelfs brandbommen worden gegooid. Naast de overleden
    jongere aan de start van het incident, raakt er ook iemand dusdanig verwondt door de
    brandbommen, dat hij uiteindelijk overlijdt. Een aantal buurtbewoners, gemeentelijke
    medewerkers en een aantal politie mensen raakt gewond. Daarnaast raken meerdere mensen
    getraumatiseerd.
   De politie treedt op middels inzet van de ME. Er vinden meerdere aanhoudingen plaats en de rust
    wordt voorlopig hersteld.
   Meerdere gewonden worden afgevoerd naar het ziekenhuis. De schade aan auto’s, panden,
    straatmeubilair, e.d. is enorm.
Waarschijnlijkheid scenario
In de Nationale risicobeoordeling hebben de verschillende experts elk een eigen inschatting t.a.v. de
waarschijnlijkheid van het extreme scenario met landelijke escalatie gegeven. Op basis van de
motivatie van deze experts en de input vanuit de experts binnen de politie, lijkt het redelijk uit te gaan
dat het worst case scenario voor de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden, zoals
hiervoor geschetst, voor de komende vier jaren mogelijk is.
De score van de waarschijnlijkheid is als volgt:
  Waarschijnlijkheid             C        Mogelijk
Impact per vitaal belang
Onderstaand is opgenomen wat de belangrijkste impactcriteria zijn van het scenario. Deze zijn
gebaseerd op Nationale Risicobeoordeling alsmede op de expertise vanuit de politie.
   Criterium 1.1 Aantasting van de integriteit van het grondgebied
    Dit scenario kan de functionaliteit van het grondgebied aantasten, omdat de vernielingen, danwel
    de voortdurende onrust er voor kunnen zorgen dat bepaalde delen van een wijk niet begaanbaar
    kunnen zijn. Het betreft een gebied van maximaal 4 km2 voor 2 tot 6 dagen.
          Impactscore               A            Beperkt gevolg
   Criterium 2.1/2 Doden en ernstig gewonden inclusief chronisch zieken
    Er is een reële kans op doden en gewonden door de mate van geweldgebruik en het gebruik van
    brandbommen. Het betreft 1 mens die direct overlijdt en 1 mens die vervroegd overlijdt. Dit levert
    een impactscore van A op. Daarnaast zijn er 4 tot 40 chronisch zieken en ernstig gewonden. Dit
    levert impactscore C op.
    Doden:
          Impactscore               A            Beperkt gevolg
                                                                                                        103
</pre>

====================================================================== Einde pagina 103 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 104 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
    Ernstig gewonden:
          Impactscore                 C            Ernstig gevolg
    Criterium 3.1 Kosten
    Er zal financiële schade ontstaan omdat auto’s, panden en straatmeubilair wordt vernield, omdat
    er doden en gewonden zijn en omdat panden (tijdelijk) onbruikbaar zijn vanwege schade, alsmede
    deze panden gedurende een aantal dagen niet bereikbaar was vanwege de onlusten. Daarnaast
    zijn er nog flinke kosten gemaakt bij de bestrijding van dit incident. Er zal totaal tussen de 2 en
    20 miljoen euro economische schade zijn (materiële, gezondheid en financiële schade en kosten
    voor bestrijding en herstel).
          Impactscore                 B            Ernstig gevolg
   Criterium 5.1 Verstoring van het dagelijks leven
    Mensen hebben (deels) geen toegang tot publieke plaatsen en openbare ruimeten, waardoor
    deelname aan normale maatschappij wordt belemmerd. Er zullen 400 tot 4000 inwoners voor 3
    dagen tot één week last hebben van verstoring van het dagelijks leven.
          Impactscore                 B           Aanzienlijk gevolg
    Criterium 5.2 Aantasting positie lokale en regionale openbaar bestuur
    De positie van het lokale en regionale openbaar bestuur wordt aangetast omdat een deel van de
    bevolking geen vertrouwen kan hebben in het functioneren van de politieke vertegenwoordiging
    alsmede door het gevoel dat de overheid niet integer handelt. Daarnaast kunnen de kernwaarden
    die van een democratische rechtstaat ook een democratische samenleving maken, zijn aangetast.
    Daarmee zijn drie van de zes indicatoren aanwezig, De aantasting zal een periode van een aantal
    weken zijn en de omvang zal beperkt zijn.
          Impactscore                 C            Ernstig gevolg
   Criterium 5.3 Sociaal psychologische impact
    Er zijn psychologische gevolgen zoals angst en woede vanwege de onzekerheid of men
    persoonlijk geraakt kan worden), de mate van gevoelde verwijtbaarheid van de overheid bij het
    ontstaan van het incident en t.a.v. handelingsperspectief voor getroffenen. De eerste twee
    indicatoren zijn aanzienlijk, de laatste is normaal. Daardoor geldt voor de impactscore dat er
    sprake is van 2 significante categorieën met één indicator die aanzienlijk scoort, waardoor de
    eindgradatie hoog is en de impactscore D wordt. Deze score wordt niet gecorrigeerd.
          Impactscore                 D            Zeer ernstig gevolg
Totaal risico
Onderstaand wordt de gemiddelde impactscore en de waarschijnlijkheid weergegeven:
  Impact (gemiddeld)            C        Ernstig gevolg
  Waarschijnlijkheid            C        Mogelijk
Toekomstverkenning
Als het gaat om dit soort ontwikkelingen is de toekomst niet te voorspellen. Zowel waarschijnlijkheid
en impact kunnen enorm groeien, maar de dreiging kan ook enorm afnemen. Dit beeld wordt landelijk
gevolgd en kan vergelijkbaar spelen bij de naburige veiligheidsregio’s.
                                                                                                        104
</pre>

====================================================================== Einde pagina 104 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 105 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
7.3      Cybercrime
Context
Cybercrime staat meer dan ooit in de belangstelling. Elke dag is het in het nieuws, zowel in klassieke
als in nieuwe media. Ook in de politiek en in de bestuurskamer is cybercrime nadrukkelijk op de
agenda komen te staan, niet in de laatste plaats door enkele prominente incidenten.
Al die aandacht onderstreept dat cybercrime het veiligheidsprobleem van nu is. Maar de berichtgeving
roept ook vragen op: Is het echt zo erg? Wordt het probleem overdreven of is dit nog maar het topje
van de ijsberg? Een goede aanpak van cybercrime, met proportionele acties gericht tegen de juiste
dreigingen, vereist inzicht. Inzicht in de belangen die we moeten beschermen, vanuit welke hoek de
grootste dreigingen komen en op welke punten onze digitale samenleving kwetsbaar is.
Een veilige en open digitale samenleving vraagt om het vergroten van de digitale weerbaarheid. De
weerbaarheid van Nederland op het gebied van cybercrime is een publiek goed, maar kan niet door
de overheid alleen tot stand worden gebracht. Cybercrime is namelijk per definitie mondiaal en zonder
grenzen. Bovendien is de kritieke infrastructuur en kennis vooral in handen van private bedrijven.
Samenwerking tussen bedrijfsleven, wetenschap en overheid is daarom voor alle partijen essentieel
om sector overstijgend inzicht en handelingsperspectief te ontwikkelen.
Belangrijke kernbevindingen voor het risicoprofiel (voor begrippenlijst zie einde hoofdstuk):
     1. Afhankelijkheid van ICT is aanzienlijk en alleen maar toegenomen door ontwikkelingen als
         hyperconnectiviteit, cloudcomputing en het gemak waarmee internet wordt ingezet. De
         potentiële impact van incidenten wordt daardoor groter.
     2. Digitale spionage en cybercriminaliteit blijven de grootste dreigingen voor overheid en
         bedrijfsleven.
     3. Burgers, maar ook bedrijven en overheden zijn nog regelmatig het slachtoffer van botnets en
         randomware.
     4. De eindgebruiker krijgt een grote verantwoordelijkheid toegedicht voor beveiliging, maar hij
         wordt steeds vaker geconfronteerd met kwetsbaarheden in apparaten en diensten waar hij
         beperkte invloed op heeft of kennis van heeft.
     5. De verstoring van ICT is nadrukkelijk zichtbaar geweest, vooral als gevolg van DDoS-
         aanvallen. Basisvoorzieningen als DigiD en iDeal zijn bijvoorbeeld door DDoS-aanvallen
         verstoord geraakt, wat heeft geresulteerd in keteneffecten bij overheden en bedrijven die
         gebruik maken van deze diensten.
     6. Een brede groep organisaties heeft belangrijke (technische) basismaatregelen, zoals het
         patchen en updaten van systemen of het wachtwoordbeleid, nog niet op orde.
Cybercrime kent geen grenzen, wel kan gezegd worden dat Nederland aantrekkelijk is vanwege de
goede digitale infrastructuur. Het internet is bijna in iedere huiskamer te vinden en biedt daardoor een
goede basis voor criminelen om aan de slag te gaan. Deze goede infrastructuur kent een landelijk
karakter en beperkt zich niet tot lokale gebieden in de Veiligheid- en Gezondheidsregio Gelderland-
Midden. Er is dus geen sprake van geconcentreerde spreiding over de regio.
Omschrijving scenario
Motivatie keuze scenario:
Het is een worst case scenario dat kan voorkomen in onze regio. Dit heeft te maken met de
verschuiving van ‘fysieke’ naar ‘digitale’ criminaliteit. Digitale criminaliteit heeft een aantal grote
voordelen: Het is anoniem, de pakkans is laag, je kunt meerdere criminele activiteiten te gelijk doen,
het is niet aan grenzen verbonden, er is geen directe confrontatie met het slachtoffer en er een grote
kennisachterstand bij de gemiddelde digitale (eind)gebruiker. Die kennisachterstand resulteert in
onwetendheid en die onwetendheid resulteert in kwetsbaarheid. Zeker met de grote
verantwoordelijkheid voor de veiligheid die bij de eindgebruiker ligt is dit een probleem. Tal van
redenen die de sterke groei van cybercrime in de afgelopen jaren verklaren.
                                                                                                        105
</pre>

====================================================================== Einde pagina 105 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 106 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
Landelijk wordt middels het cybersecuritybeeld Nederland (CSBN) een jaarlijkse update gegeven van
het cyber risicoprofiel in Nederland. De volgende tabel uit CSBN (blz. 14, 2018) laat zien wie ons
bedreigen en waar deze actoren zich op richten:
                                                                                                   106
</pre>

====================================================================== Einde pagina 106 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 107 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
Triggers scenario
Onbewust menselijk handelen
     1. Op alles klikken (te gemakkelijk/snel klikken op links en op deze wijze schadelijke software
          installeren)
     2. Uitzetten van beveiligingsmaatregelen
     3. Kwetsbare/illegale/geïnfecteerde software installeren
     4. Het niet instaleren van beveiligingspatches
     5. Het niet installeren van een antivirus programma
     6. Het niet melden van een gestolen USB of laptop
     7. Inloggen op openbare wifi netwerken
     8. Een tweede ‘acces point’ gebruiken waardoor een bypass mogelijk is
     9. Het gebruiken van zwakke/standaard wachtwoorden
     10. Het delen van wachtwoorden over de mail/telefoon
Uitval, storing of falen van infrastructuur:
     11.  Het aansluiten van systemen aan het internet voordat ze ‘gehard’ zijn
     12.  Het aansluiten van test systemen met standaard accounts/wachtwoorden aan het internet
     13.  Het niet cyclisch updaten van systemen en applicaties
     14.  Het niet updaten van anti virus software
     15.  Onnodige processen laten draaien
     16.  Het niet verwijderen van oude accounts
     17.  Firewalls te zwak afstellen waardoor schadelijk verkeer niet wordt tegengehouden
Beschrijving scenario16
Via een phisingmail wordt het gemeentelijke intranet geïnfiltreerd. Door het ontbreken van een goed
software patch- en update beleid kunnen zeer vertrouwelijke documenten worden ingezien. Naast het
inzien van de documenten wordt er een worm geïnstalleerd die alle computers in het netwerk van een
‘update’ voorziet. De update zorgt ervoor dat alle computers opnieuw opstarten en dat er automatisch
een wiper gaat lopen die alle data verwijderd. Vervolgens wordt het e-mailadres van de gemeente
gebruikt om een geïnfecteerd pdf bestand door te mailen naar medewerkers van vitale locaties die bij
een eerdere spionage zijn buit gemaakt. Het geïnfecteerde pdf bestand nestelt zich in vitale bedrijven
en registreert toetsaanslagen en maakt automatische screenshots van het computerscherm. Via deze
methode komen de hackers dieper geautoriseerde zones binnen en besluiten vervolgens deze
systemen te versleutelen met een zogenaamde update. Hierdoor beginnen besturingssystemen uit te
vallen en ontstaat er enorme schade en paniek. De hackers eisen geld in de vorm van digitale valuta,
anders zullen de systemen gewist worden.
Waarschijnlijkheid scenario
De digitale dreiging is permanent. Digitale aanvallen van statelijke actoren met als doel spionage,
beïnvloeding, verstoring en sabotage vormen de grootste dreiging. Daarnaast hebben de activiteiten
van cybercriminelen grote impact. Het dreigingslandschap lijkt het afgelopen jaar niet fundamenteel
veranderd. Het is wel diverser geworden door een aantal verschuivingen, waarvan sommige reeds
enkele jaren geleden ingezet zijn. Cyberaanvallen zijn nog steeds profijtelijk, laagdrempelig en weinig
riskant voor aanvallers. In de context van recente geopolitieke ontwikkelingen zullen staten digitale
aanvallen instrumenteel blijven inzetten en mogelijk op grotere schaal toepassen (CSBN, 2018).
Met deze gegevens rekening houdend is het zeer waarschijnlijk (E) dat het district GLM te maken
heeft met cybercrime. Als je alleen strikt kijkt naar het beschreven scenario gaat de kans terug naar C.
Dit heeft in het bijzonder te maken met het feit dat het daadwerkelijk vernietigen van data (wipen)
16
   Dit scenario heeft raakvlakken met andere worst case scenario’s die beschreven staan in het risicoprofiel. Het
aantal doden en gewonden die daarbij genoemd worden kunnen ook bij dit scenario van toepassing zijn. De
nadruk ligt echter bij dit scenario op de digitale kwetsbaarheden. Het aantal doden en gewonden en zijn
daarom buiten beschouwing gelaten.
                                                                                                             107
</pre>

====================================================================== Einde pagina 107 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 108 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
meer digitale sporen achter laat. Het brengt meer risico’s met zich mee. Om die reden komt bijv.
spionage en verstoring van ICT veel meer voor omdat de kans op ontdekking veel kleiner is.
  Waarschijnlijkheid             C         Mogelijk
Impact per vitaal belang
Voor de impact van cybercrime beperkt dit hoofdstuk zich tot de kosten, verstoring van dagelijks leven,
aantasting van de lokale en regionale positie van het bestuur en sociaal psychologische impact. De
reden hiervoor is dat ICT in alle vitale sectoren verworven zit. Dit geeft wel de potentie en urgentie van
cybercrime weer maar maakt een uitspraak over de eventuele impact erg lastig. Er is nog al een
verschil of een data center, een ziekenhuis, een bank, een waterzuiveringsbedrijf, of bijvoorbeeld een
nucleair bedrijf aangevallen wordt. Het ene scenario levert bijv. veel imago schade op en weinig
doden, terwijl het andere juist precies het tegenovergestelde kan veroorzaken.
   Criterium 3.1 Kosten
    De kosten van cybercrime bedragen voor Nederland 10 miljard euro per jaar (Deloitte, 2016). Voor
    de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden is enkel een hele grove schatting te
    maken: 10 miljard euro / 25 veiligheidsregio’s = 400 miljoen euro per jaar. Er zal totaal 400 miljoen
    euro economische schade zijn (materiele, gezondheid en financiële schade en kosten voor
    bestrijding en herstel).
          Impactscore                 C           Ernstig gevolg
   Criterium 5.1 Verstoring van het dagelijks leven
    Aantasting van de vitale infrastructuur zoals de uitval van elektriciteit door een cybercrime aanval
    heeft een enorme impact op onze samenleving. Als we naar onze worst case scenario kijken is dit
    een reële.
          Impactscore                 E           Catastrofaal gevolg
   Criterium 5.2 Aantasting van de lokale en regionale positie van bestuur
    De impactscore voor dit onderdeel met name bepaald door:
    1. Aantasting van het functioneren van de politieke vertegenwoordiging.
    2. Aantasting van het functioneren van het openbaar bestuur en daaraan verbonden
         ambtenaren.
    3. Aantasting van het functioneren van het openbare orde- en veiligheidssysteem.
          Impactscore                 D           Zeer ernstig gevolg
   Criterium 5.3 Sociaal psychologische impact
    Wanneer blijkt dat onze persoonsgegevens, onze privacy, onze rekeningnummers, ons internet en
    alles wat daarmee verbonden is, niet veilig is, dan zal de sociaal psychologische impact enorm
    zijn. De digitalisering van de wereld gaat in hoog tempo door. Overheden en bedrijven verwijzen
    steeds meer zaken naar het digitale loket. Maar wat als die sites niet meer bereikbaar zijn? Wat
    als de computers geïnfecteerd zijn met schadelijke software en kwaadwillende je inloggegevens
    buit maken? Je DigiD gestolen wordt? Je iDeal betalingen worden gemanipuleerd? Deze risico’s
    worden nog te weinig onderkend.
    Als indicatoren voor deze impactscore worden de volgende categorieën gebruikt:
    1. Perceptie van het incident bij de getroffenen dan wel de rest van de bevolking
    2. Verwachtingspatroon rond het incident en zijn gevolgen bij de getroffenen en de rest van de
         bevolking:
    3. Handelingsperspectief voor getroffenen bij het incident:
                                                                                                       108
</pre>

====================================================================== Einde pagina 108 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 109 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
          Impactscore              D           Zeer ernstig gevolg
Totaal risico
Onderstaand wordt de gemiddelde impactscore en de waarschijnlijkheid weergegeven:
 Impact (gemiddeld)        D          Zeer ernstig gevolg
 Waarschijnlijkheid        C          Mogelijk
Toekomstverkenning
Voor een uitgebreide beschrijving en toekomstverkenning wordt verwezen naar het
Cybersecuritybeeld Nederland 2014 (CSBN-4). In dit stuk wordt (o.a.) ingegaan op de trends van
cybercrime en cybersecurity.
                                                                                               109
</pre>

====================================================================== Einde pagina 109 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 110 ======================================================================

<pre>Deel B: Uitwerking scenario’s
Begrippenlijst cybercrime:
Bot/Botnet
Een bot is een geïnfecteerde computer die op afstand, met kwade bedoelingen, bestuurd kan worden. Een botnet
is een verzameling van dergelijke geïnfecteerde computers die centraal bestuurd kunnen worden. Botnets
vormen de infrastructuur voor veel vormen van internetcriminaliteit.
Cloud/Clouddiensten
Een op internet (de ‘wolk’) gebaseerd model voor systeemarchitectuur, waarbij vooral gebruikgemaakt wordt van
Software as a Service (SaaS).
Cybercrime
Vorm van criminaliteit waarbij een ICT-systeem of de informatie die daardoor wordt verwerkt, het doelwit is.
Cybercrimineel
Actoren die beroepsmatig cybercrime plegen met hoofdzakelijk geldelijk gewin als doel. Het CSBN onderscheidt
de volgende groepen cybercriminelen:
     in enge zin, zij die zelf aanvallen plegen (of daarmee dreigen) om geld te verdienen;
     criminele cyberdienstverleners, zij die diensten en tools aanbieden waardoor of waarmee anderen
      cyberaanvallen kunnen uitvoeren;
     cyberhandelaren in of -dienstverleners voor gestolen informatie;
     criminelen die cyberaanvallen gebruiken voor traditionele criminaliteit.
Cybersecurity
Het vrij zijn van gevaar of schade veroorzaakt door verstoring of uitval van ICT of door misbruik van ICT. Het
gevaar of de schade door misbruik, verstoring of uitval kan bestaan uit beperking van de beschikbaarheid en
betrouwbaarheid van de ICT, schending van de vertrouwelijkheid van in ICT opgeslagen informatie of schade aan
de integriteit van die informatie.
(D)DoS
(Distributed) Denial of Service is de benaming voor een type aanval waarbij een bepaalde dienst (bijvoorbeeld
een website) onbereikbaar wordt voor de gebruikelijke afnemers van de dienst. Een DoS op een website wordt
vaak uitgevoerd door de website te bestoken met veel netwerkverkeer, waardoor deze onbereikbaar wordt.
Hacker/Hacken
De meest gangbare en de in dit document gehanteerde betekenis van hacker is iemand die met kwaadaardige
bedoelingen probeert in te breken in computersystemen. Oorspronkelijk werd de term hacker gebruikt voor
iemand die op onconventionele wijze gebruikmaakt van techniek (waaronder software), veelal met als doel
beperkingen te omzeilen of onverwachte effecten te bereiken.
Hacktivist
Samentrekking van hacker en activist: personen of groepen die uit ideologische motieven cyberaanvallen van
activistische aard plegen.
Internet der Dingen (hyperconnectiviteit)
Fenomeen waarbij het internet niet alleen wordt gebruikt om gebruikers toegang te bieden tot websites, e-mail en
dergelijke, maar ook om apparaten aan te sluiten die het gebruiken voor functionele communicatie.
Malware
Samentrekking van ‘malicious’ en ‘software’, kortom: kwaadaardige software. Malware is de term die
tegenwoordig als generieke aanduiding wordt gebruikt voor onder andere virussen, wormen en Trojaanse
paarden.
Phishing
Verzamelnaam voor digitale activiteiten die tot doel hebben persoonlijke informatie aan mensen te ontfutselen.
Deze persoonlijke informatie kan worden misbruikt voor bijvoorbeeld creditcardfraude, maar ook voor
identiteitsdiefstal. Spearphishing is een variant die zich richt op één persoon of een zeer beperkte groep personen
in bijvoorbeeld een organisatie, die specifiek worden uitgekozen op basis van hun toegangspositie om een zo
groot mogelijk effect te sorteren zonder al te veel op te vallen.
Scriptkiddie
Actor met beperkte kennis die hulpmiddelen gebruikt die door anderen zijn bedacht en ontwikkeld, voor
cyberaanvallen van baldadige aard.
                                                                                                                110
</pre>

====================================================================== Einde pagina 110 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 111 ======================================================================

<pre>Deel C: Bijlagen
                 111
</pre>

====================================================================== Einde pagina 111 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 112 ======================================================================

<pre>Deel C: Bijlagen
             Bijlage 1 De impactcriteria: definitie, scorematrices
                                                                   112
</pre>

====================================================================== Einde pagina 112 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 113 ======================================================================

<pre>Deel C: Bijlagen
Criterium 1.1: Aantasting van de integriteit van het grondgebied
De definitie van dit criterium is als volgt: “Het feitelijke of functionele verlies van, dan wel het buiten
gebruik zijn van, delen van de regio".
Onder functioneel verlies wordt vooral verstaan het verlies van het gebruik van gebouwen, woningen,
infrastructuur, wegen en grond. Voorbeelden van bedreigingoorzaken zijn: buiten oevers treden rivier,
terroristische aanslag in Nederland, uitbraak van dierziekten, chemische/biologische/nucleaire
besmetting.
Als indicatoren voor het meten van de impact worden gehanteerd:
         de oppervlakte van het bedreigde of aangetaste gebied (geografische afbakening);
         de tijdsduur gedurende welke het gebied wordt bedreigd of aangetast;
         de bevolkingsdichtheid van het betreffende gebied.
De scorematrix is opgenomen in de volgende tabel.
            oppervlakte     wijk, dorp          lokaal               gemeentelijk      regionaal
                             max 4 km2           4-40 km2             40-400 km2        >400 km2
                             (<0,25% opp.)       (0,25 – 2,5%         (2,5-25% opp.)    (> 25% opp.)
                                                 opp.)
  tijdsduur 
  2-6 dagen                          A                    A                  B                C
  1-4 weken                          A                    B                  C                D
  1 tot 6 maanden                    B                    C                  D                E
  ½ jaar of langer                   C                    D                  E                E
Het resultaat van de impactscore wordt eventueel gecorrigeerd op basis van de bevolkingsdichtheid in
het bedreigde of getroffen gebied:
         indien bevolkingsdichtheid > 750 personen/ km² dan +1 (bijv. B wordt C)
         indien bevolkingsdichtheid < 250 personen/ km² dan -1 (bijv. D wordt C)
                                                                                                            113
</pre>

====================================================================== Einde pagina 113 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 114 ======================================================================

<pre>Deel C: Bijlagen
Criterium 2.1/2: Doden en ernstig gewonden incl. chronisch zieken
“Dodelijk letsel, direct overlijden of vervroegd overlijden binnen een periode van 20 jaar.”
Voorbeelden van bedreigingoorzaken zijn: ongeluk in chemische fabriek, grootscheepse
dijkdoorbraak, terroristische aanslag, uitbraak van een epidemie, grootschalige onlusten.
De indicatoren voor het meten van de impact zijn:
      het aantal doden als gevolg van het incident;
      het tijdstip van overlijden.
Ingeval beide categorieën van toepassing zijn, geldt de score voor de hoogste impact klasse.
                                  aantal         1           2-4       4-40       40-400       > 400
  Direct overlijden (binnen 1 jaar)               A            B          C           D           E
  Vervroegd overlijden (van 1-20 jaar)            A            A          B           C           D
Ernstig gewonden:
“Letsel gevallen behorend tot categorie T1 en T2, en personen met langdurige of blijvende
gezondheidsproblemen zoals ademhalingsklachten, ernstige verbrandingen of huidaandoeningen,
gehoorbeschadiging, lijden aan oorlogssyndroom. Slachtoffers behorend tot categorie T1 of T2
hebben onmiddellijk medische hulp nodig en behandeling dient binnen 2 uur aan te vangen (T1) dan
wel moeten continu bewaakt worden met een behandeling binnen 6 uur (T2).
Chronisch zieken zijn personen die gedurende lange periode (> 1 jaar) beperkingen ondervinden:
medische zorg nodig hebben, niet of gedeeltelijk kunnen deelnemen aan het arbeidsproces, door hun
ziekte belemmering ervaren in het sociale functioneren.”
Indien na een incident een aantal slachtoffers behorend tot de categorie T1 of T2 niet binnen 2 uur
(T1) of binnen 6 uur (T2) afdoende kan worden geholpen, doordat ze niet door hulpdiensten kunnen
worden bereikt of door gebrek aan de goede hulpmiddelen, dient dat aantal te worden beschouwd als
‘direct overleden’ en in die categorie worden opgenomen. In de beschrijving van het scenario dient wel
te worden opgenomen hoeveel slachtoffers er in de categorieën T1 en T2 zijn gevallen, ook als ze
door het ontbreken van tijdige hulp overlijden, omdat dit een aangrijpingspunt is voor de strategische
planning.
Voorbeelden van bedreigingoorzaken zijn: ongeluk in chemische fabriek, terroristische aanslag met
biologische of chemische wapens, grootschalige onlusten.
De indicator voor het meten van de impact is het aantal chronisch zieken en ernstig gewonden is als
volgt:
Ernstig gewonden:
                                  aantal         1           2-4       4-40       40-400       > 400
  Chronisch zieken en ernstig                     A            B          C           D           E
  gewonden
                                                                                                     114
</pre>

====================================================================== Einde pagina 114 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 115 ======================================================================

<pre>Deel C: Bijlagen
Criterium 2.3: Lichamelijk lijden (waaronder gebrek aan primaire levensbehoeften)
De definitie van dit criterium is als volgt:
 “Blootstelling aan extreme weers- en klimaatomstandigheden, alsmede het gebrek aan voedsel,
drinkwater, energie, onderdak of anderszins primaire levensbehoeften.”
Voorbeelden van bedreigingsoorzaken zijn: terroristische aanslag op drinkwatervoorziening of
energievoorziening, vrijkomen straling als gevolg van incident met kernreactor, natuurramp.
Als indicatoren voor het meten van de impact worden gehanteerd:
         aantal getroffenen
         tijdsduur
De scorematrix voor Lichamelijk lijden (waaronder gebrek aan primaire levensbehoeften) is
opgenomen in de volgende tabel.
         aantal          < 400              < 4.000     < 40.000         > 40.000
  tijdsduur 
  2-6 dagen                  A                  B            C                D
  1-4 weken                  B                  C            D                E
  1 maand of                 C                  D            E                E
  langer
                                                                                             115
</pre>

====================================================================== Einde pagina 115 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 116 ======================================================================

<pre>Deel C: Bijlagen
Criterium 3.1: Kosten
De definitie van dit criterium is als volgt:
 “Euro’s in termen van herstelkosten voor geleden schade, extra kosten en gederfde inkomsten.”
Voorbeelden van incidenten zijn: branden en explosies, pandemie met massale uitval
arbeidskrachten, besmettelijke dierziekten, grootschalige uitval vitale infrastructuren.
De indicatoren voor het meten van de impact zijn:
     materiële schaden en kosten;
     gezondheid schaden en kosten;
     financiële schaden en kosten;
     kosten van bestrijding, hulpverlening en herstel.
De impact wordt gebaseerd op de totaal geleden schade in geld; de schaden in
de afzonderlijke categorieën 1 t/m 4 worden opgeteld.
1. Materiële schade
     Materiële schade aan gebouwen, woningen en infrastructuurobjecten.
        Waardebegrip: herbouwwaarde (inclusief opruimingskosten)
     Materiële schade aan inventaris, machines, installaties, voer-/vaartuigen, voorraden; verlies
         van levende have
        Waardebegrip: vervangingswaarde
     Reconstructiekosten (ICT)databestanden
        Kosten: integrale kostprijs inzet administratieve/ICT-medewerkers
2. Gezondheidsschade
     Kosten van uitkeringen bij overlijden
     Extra kosten van de gezondheidszorg
        Kostenelementen:
        o bruto kosten van ziekenhuisopname (inclusief behandeling en ambulance)
        o langdurige zorg in verpleeghuizen, revalidatie klinieken
        o evt. correctie voor vermindering van reguliere zorgvraag bij volledige belasting
              gezondheidszorgapparaat
     Extra kosten van arbeidsongeschiktheid en weduwen/wezenpensioen
        Kostenelementen:
        o uitkering arbeidsongeschiktheid slachtoffers
        o uitkering (pré-)pensioenen nabestaanden
3. Financiële schade
     Directe bedrijfsschade als gevolg van materiële schade en/of uitval werknemers en/of
         onbruikbaarheid locatie; herstelperiode is maat voor tijdsduur bedrijfsschade
        Waardebegrip:
        o netto toegevoegde waarde (exclusief afschrijvingen) – materiële schade
        o bruto toegevoegde waarde – uitval werknemers, onbruikbaarheid locatie
     Indirecte bedrijfsschade als gevolg van uitval van vraag of uitval van toeleveringen
         (materialen, grondstoffen, energiedragers), of uitval communicatie/ transport/
         nutsvoorzieningen
        Waardebegrip:
        o bruto toegevoegde waarde evt. correctie voor substitutie effecten (vervangende vraag of
              nieuwe vraag)
     Directe vermogensschade als gevolg van claims, boetes of vervreemding (bijvoorbeeld
         nationalisatie bedrijf)
4. Bestrijdingskosten
     Extra kosten inzet operationele diensten ten behoeve van bestrijding, hulpverlening, opvang
         en evacuatie
                                                                                                  116
</pre>

====================================================================== Einde pagina 116 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 117 ======================================================================

<pre>Deel C: Bijlagen
         Kosten: integrale kostprijs van inzet operationele diensten
         Opruiming- en herstelkosten als gevolg van schade aan natuur en milieu
         Kosten: Integrale kostprijs van inzet medewerkers en hersteldiensten
De volgende kengetallen kunnen gebruikt worden bij de schatting van de kosten.
Materiële schade
Woningen (inclusief inboedel):             Infrastructurele objecten
laag/midden/hoogbouw € 170.000             gemaal                   € 750.000
eengezinswoning          € 240.000         zuiveringsinstallatie    € 10.000.000
boerderij                € 400.000         brug, viaduct            € 5.000.000
                                           spoorlijn                € 1350.000 / km
Gezondheidsschade17
 kosten gezondheidszorg blijvend arbeidsongeschikt/zwaargewond € 100.000
 kosten gezondheidszorg half jaar arbeidsongeschikt/lichtgewond            € 5.000
 arbeidsongeschiktheid uitkering (blijvend, modaal, 38jr)          € 650.000
 uitkeringen bij overlijden (modaal, 38jr, 2 kinderen) € 160.000
Financiële schade
 verhouding directe bedrijfsschade versus indirecte bedrijfsschade 2:1 18
 € 550 per m² bedrijfslocatie per jaar19
De impact wordt gebaseerd op de totaal geleden schade in geld; de schades in de afzonderlijke
categorieën 1 t/m 4 worden opgeteld.
De scorematrix voor kosten is opgenomen in de volgende tabel.
                    Kosten in €    < 2 miljoen    < 20 miljoen   <200 miljoen   <2 miljard > 2 miljard
                                   A              B              C              D          E
  1. materiële schade
  2. gezondheid schade
  3. financiële schade
  4. bestrijdingskosten en
  herstel
  Economische schade totaal
17 Gebaseerd op rekenmodellen verzekeraars/schade-experts.
18 Gebaseerd op discussienota Rijkswaterstaat HIS-SSM.
19 Gebaseerd op Bruto Binnenlands Product.
                                                                                                      117
</pre>

====================================================================== Einde pagina 117 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 118 ======================================================================

<pre>Deel C: Bijlagen
Criterium 4.1: Langdurige aantasting van het milieu en natuur (flora en fauna)
De definitie van dit criterium is als volgt:
 “Langdurige of blijvende aantasting van de kwaliteit van het milieu, waaronder verontreiniging van
lucht, water of bodem, en langdurige of blijvende verstoring van de oorspronkelijke ecologische
functie, zoals het verlies van soortendiversiteit flora en fauna, verlies van bijzondere ecosystemen,
overrompeling door uitheemse soorten.”
Voorbeelden van bedreigingoorzaken zijn: incidenten waarbij grote hoeveelheden (eco)toxische
stoffen in het milieu vrijkomen, zoals een ongeluk in een chemische fabriek of in een kernreactor, een
olieramp op de Noordzee, of een aanslag met gebruik van CBRN-wapens; incidenten waarbij
natuurgebieden worden blootgesteld aan grote fysische schade, bijvoorbeeld door brand;
incidenten die het gevolg zijn van klimaatverandering zoals verstoringen in het beheer van
oppervlaktewater (overstromingen) en de gevolgen daarvan (zoals verzilting van de bodem), extreme
weersomstandigheden.
Aantasting van de ecologische veiligheid wordt gemeten aan de hand van twee aspecten:
A. aantasting van natuur- en landschappelijke gebieden die als beschermwaardig zijn aangewezen,
     en
B. aantasting van het milieu in algemene zin, ook buiten de genoemde natuur- en landschappelijke
     gebieden.
N.B.: Bij de scoring van de aantasting van de ecologische veiligheid moeten eerst beide impactcriteria
worden beoordeeld. De hoogste gescoorde impact geldt als impact voor het criterium 4.1. Echter,
beide impactscores zullen in beschouwing worden genomen bij het nagaan van de te nemen
maatregelen en de daarvoor benodigde capaciteiten. Het is daarom noodzakelijk dat gegevens voor
beide impactcriteria worden verstrekt en gemotiveerd.
Aantasting flora- en faunagebieden:
Aantasting van flora- en faunagebieden die als beschermwaardig zijn aangewezen (verder genoemd
‘natuurgebieden’), waarbij wordt uitgegaan van een ‘alles of niets’ – effect: waar de aantasting
optreedt, gaan er ecosystemen verloren. Er wordt onderscheid gemaakt tussen drie typen
beleidsmatig verschillende natuurgebieden: broedgebieden van weidevogels (in het agrarisch gebied),
de Ecologische Hoofdstructuur (EHS): dat zijn de EHS natuurgebieden uitgezonderd die EHS
gebieden die ook tot Natura 2000 behoren, verder aangeduid als ‘EHS gebieden’ en de
natuurgebieden aangewezen in de Natura 2000 regelgeving (uitgezonderd de Waddenzee, het
IJsselmeer en de Zeeuwse wateren), verder aangeduid als ‘Natura 2000 gebieden’.
                                                                                                      118
</pre>

====================================================================== Einde pagina 118 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 119 ======================================================================

<pre>Deel C: Bijlagen
Figuur 11: Ecologische Hoofdstructuur Provincie Gelderland.
Figuur 12: Natura 2000 Provincie Gelderland.
De schade aan natuurgebieden moet worden bepaald als de daadwerkelijke schade die wordt
toegebracht: het verloren gaan van een natuurgebied dat gerekend wordt tot een van de drie
genoemde typen. Het feit dat er een natuurgebied verloren gaat telt hier als overweging, de ernst van
                                                                                                   119
</pre>

====================================================================== Einde pagina 119 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 120 ======================================================================

<pre>Deel C: Bijlagen
het verlies wordt uitgedrukt aan de hand van het type natuurgebied dat verloren is gegaan, en de
oppervlakte van het verloren gegane gebied. Een andere factor die een rol speelt bij de bepaling van
de ernst van de aantasting is de duur van de aantasting. Daarnaast is er een overweging ten aanzien
van aantasting van de Waddenzee, een natuurgebied met een unieke rol.
Geen rol spelen overwegingen over de aard en de mogelijke waarde van een ecosysteem dat zal
ontstaan na het incident: overwegingen dat er ‘voor een verloren ecosysteem een ander ecosysteem
in de plaats komt’ zijn in deze beschouwing niet aan de orde.
Als indicatoren voor het meten van de impact worden gehanteerd:
 Type van de natuurgebieden die in het getroffen gebied liggen: er wordt nagegaan of er zich in het
     getroffen gebied natuurgebieden bevinden die behoren tot de broedgebieden van weidevogels, tot
     de EHS of tot de Natura 2000 gebieden. Aantasting van deze gebieden wordt in die volgorde als
     ernstiger ingeschat.
 Relatief oppervlak van het getroffen gebied: voor ieder van de typen wordt bepaald welk
     percentage van de totaal in Nederland aanwezige oppervlakte getroffen is.
 De duur van de aantasting: de aantasting wordt alleen gescoord, als de duur langer dan een jaar
     zal zijn. Als wordt ingeschat dat voor geen van de typen de duur van de aantasting langer dan een
     jaar zal zijn, wordt dit impactcriterium gescoord als niet van toepassing.
Aantasting milieu:
Aantasting van het milieu in algemene zin zal over het algemeen leiden tot impacts die gescoord
moeten worden onder een of meerdere van de andere impactcriteria. Voorbeelden zijn:
 Als de aantasting zodanig ernstig is dat er sprake is van functioneel verlies van het getroffen
     gebied, dan valt dit onder impactcriterium 1.1.
 Impact van vrijgekomen chemische stoffen op de volksgezondheid: doden, (chronisch) zieken,
     lichamelijk lijden valt onder impactcriterium 2.
 Een groot aantal milieu-impacts zal gerekend moeten worden onder impactcriterium 3; het gaat
     dan bijvoorbeeld om kosten van/door:
     o herstelactiviteiten van aantasting van het milieu
     o evacuatie van mensen en (landbouw huis)dieren ten gevolge van milieu-impacts
     o verlies van de bruikbaarheid van het milieu voor landbouw, veeteelt, visserij, en voor
          ‘ecosystem services’
     o verlies van andere ‘use’ functies van het milieu, zoals beschikbaarheid van oppervlaktewater
          voor waterzuivering, recreatieve functies (bijvoorbeeld zwemwater, toerisme)
 Aantasting van het milieu kan een ontwrichtende werking hebben, met aantasting van de
     luchtkwaliteit, waardoor (sommige groepen van) mensen zich niet meer vrijelijk buiten kunnen
     bewegen; dit valt onder impactcriterium 5.1.
In het scenario moet expliciet aandacht worden gegeven aan deze overwegingen.
Binnen het impactcriterium ecologische veiligheid moet echter ook aandacht worden besteed aan
specifiek de aantasting van het milieu. Er is sprake van ernstige aantasting van het milieu indien:
 die aantasting plaats vindt gedurende een periode van ten minste een jaar; en
 bij de aantasting de interventiewaarde, die geldt voor een chemische verontreiniging, wordt
     overschreden.
De ernst van de impact wordt gescoord aan de hand van de absolute oppervlakte van het getroffen
gebied.
De scorematrix aantasting natuurgebied en milieu is opgenomen in onderstaande tabel.
               relatieve oppervlakte t.o.v.          < 3%                 3-10%           10-100%
                                Nederland 
  type natuurgebied 
  Broedgebieden van weidevogels                  A (<300 ha)          B (300-1000 ha) C (>1000 ha)
  EHS (Ecologische hoofdstructuur)               B (416 ha)           C (416-1748 ha) D (>1748 ha)
  gebieden
  Natura 2000 gebieden                           C (350 ha)           D (350-1160 ha)   E (>1160 ha)
                                                                                                    120
</pre>

====================================================================== Einde pagina 120 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 121 ======================================================================

<pre>Deel C: Bijlagen
                             wijk, dorp        lokaal               gemeentelijk       regionaal
          Oppervlakte
                             max 4 km2         4-40 km2             40-400 km2         >400 km2
  milieuvervuiling          (<0,25%           (0,25–2,5%           (2,5-25%           (> 25% opp.)
                             opp.)             opp.)                opp.)
                                    A                 B                   C                  D
Als de duur van de aantasting natuurgebied langer dan 10 jaar wordt ingeschat, dan wordt de ernst
van de impact een stap hoger. Bij permanente aantasting van het milieu (> 10 jaar) moeten deze
scores 1 stap worden verhoogd. De hoogste impactscore is bepalend voor de totaalscore.
                                                                                                 121
</pre>

====================================================================== Einde pagina 121 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 122 ======================================================================

<pre>Deel C: Bijlagen
Criterium 5.1: Verstoring van het dagelijks leven
De definitie van dit criterium is als volgt:
 “De aantasting van de vrijheid zich te verplaatsen en samen te komen op publieke plaatsen en in
openbare ruimten, waardoor de deelname aan het normale maatschappelijk verkeer wordt
belemmerd.”
Voorbeelden van bedreigingsoorzaken zijn: aantasting van vitale infrastructuur zoals uitval van
elektriciteit, massale sterfte onder bevolking door pandemie, bezetting, grootschalige onlusten,
dijkdoorbraak, terroristische aanslag, grootschalige instroom van vluchtelingen.
Als indicatoren voor het meten van de impact worden gehanteerd:
         geen onderwijs kunnen volgen;
         niet naar het werk kunnen gaan;
         geen gebruik kunnen maken van maatschappelijke voorzieningen als die
         voor sport, cultuur of gezondheidszorg;
         verminderde bereikbaarheid door blokkade van wegen en uitval van openbaar vervoer;
         niet kunnen doen van noodzakelijke aankopen wegens winkelsluiting.
De genoemde indicatoren worden gewaardeerd op basis van:
         aantal getroffenen;
         tijdsduur;
         aantal indicatoren.
De scorematrix voor verstoring dagelijks leven is opgenomen in onderstaande tabel.
                 aantal          < 400         < 4.000        < 40.000        >40.000
                                inwoners       inwoners                       inwoners
  tijdsduur                                                   inwoners
  1-2 dagen                         A              A              B               C
  3 dagen tot 1 week                A              B              C               D
  1 week tot 1 maand                B              C              D               E
  1 maand of langer                 C              D              E               E
Het resultaat van de impactscore wordt gecorrigeerd op basis van het aantal indicatoren dat van
toepassing is:
         ingeval maximaal 1 indicator van toepassing is, dan -1 (bijv. D wordt C);
         ingeval ten minste 3 indicatoren van toepassing zijn, dan +1 (bijv. B wordt C).
                                                                                                 122
</pre>

====================================================================== Einde pagina 122 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 123 ======================================================================

<pre>Deel C: Bijlagen
Criterium 5.2: Aantasting van de lokale en regionale positie van het bestuur
De definitie van dit criterium is als volgt:
“De aantasting van het functioneren van de Nederlandse overheid, in het bijzonder de lokale en
regionale overheid, en haar instituties en/of de aantasting van rechten en vrijheden en andere
kernwaarden verbonden aan de Nederlandse democratie en vastgelegd in de grondwet.”
Dit criterium betreft de verstoring van het functioneren van het wezen (dat wil zeggen democratische
rechten en vrijheden), het karakter (de algemeen-Westerse en christelijke-joodse-humanistische
kenmerken/normen/waarden), en het functioneren (institutionele processen en beleids-, bestuurs- en
uitvoeringsorganisaties) van de democratische rechtstaat die Nederland is.
Voorbeelden van bedreigingoorzaken:
Aanslag op het Binnenhof, bezetting door een vreemde mogendheid, staatsgreep, ondermijning van
de onafhankelijke rechtspraak, belangenverstrengeling bij bestuurders, publieke haat- en
intimidatiecampagnes waardoor personen of organisaties structureel worden achtergesteld,
onvoldoende beschikbaarheid van het bestuurlijk en ambtelijk apparaat (bijvoorbeeld na
overstromingen), bedreiging van journalisten, ontstaan van een parallelle samenleving waarbinnen het
gezag van de overheid wordt ontkend, verstoring van de sociale cohesie door structurele
achterstelling van bepaalde groepen, oproepen tot en/of andere uitingen van antidemocratische
(extremistische) activiteiten en/of opvattingen.
Onder aantasting wordt verstaan een structurele (= niet-incidentele) belemmering van functioneren
met een mate van impact op een nationale schaal. Ook ‘ondermijning’ is een aantasting waarbij de
impact zich niet direct manifesteert maar pas in een later stadium tot uiting komt.
Als indicatoren voor het meten van de impact worden de volgende zes gehanteerd:
 Aantasting van het functioneren van de politieke vertegenwoordiging. Deze aantasting kan
     bijvoorbeeld ontstaan:
     o door een daadwerkelijke, fysieke belemmering van parlementariërs of lokale
          volksvertegenwoordigers bij het uitoefenen van hun functie;
     o door intimidatie, afpersing, haatcampagnes ten aanzien van parlementariërs of lokale
          volksvertegenwoordigers;
     o door belangenverstrengeling, omkooppraktijken e.d. die de integriteit van parlementariërs of
          lokale volksvertegenwoordigers aantasten en hen besluiten doet nemen op oneigenlijke
          gronden;
     o door een gebrek aan vertrouwen bij een substantieel gedeelte van de bevolking over het
          algemene functioneren van de politieke vertegenwoordiging.
    Aantasting van het functioneren van het openbaar bestuur en daaraan verbonden ambtenaren.
     Deze aantasting kan bijvoorbeeld ontstaan:
     o door een daadwerkelijke, fysieke belemmering van openbare bestuurders en daaraan
          verbonden ambtenaren bij het uitoefenen van hun functie;
     o door intimidatie, afpersing, haatcampagnes ten aanzien van openbare bestuurders en
          daaraan verbonden ambtenaren;
     o door belangenverstrengeling, omkooppraktijken e.d. die de integriteit van openbare
          bestuurders en daaraan verbonden ambtenaren aantasten en hen besluiten doet nemen op
          oneigenlijke gronden;
     o door een gebrek aan vertrouwen bij een substantieel gedeelte van de bevolking over het
          algemene functioneren van openbare bestuurders en daaraan verbonden ambtenaren.
    Aantasting van het functioneren van het openbare orde- en veiligheidssysteem. Deze aantasting
     kan bijvoorbeeld ontstaan:
     o door een daadwerkelijke, fysieke belemmering van openbare orde en
          veiligheidsfunctionarissen bij het uitoefenen van hun functie;
     o door intimidatie, afpersing, haatcampagnes ten aanzien van openbare orde en
          veiligheidsfunctionarissen;
                                                                                                   123
</pre>

====================================================================== Einde pagina 123 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 124 ======================================================================

<pre>Deel C: Bijlagen
     o    door belangenverstrengeling, omkooppraktijken e.d. die de integriteit van openbare orde en
          veiligheidsfunctionarissen aantasten en hen doet besluiten te acteren op oneigenlijke
          gronden;
     o    door een ondermijning van het geweldsmonopolie van de overheid;
     o    door een gebrek aan vertrouwen bij een substantieel gedeelte van de bevolking over het
          algemene functioneren van de overheid bij het handhaven van de openbare orde en
          veiligheidsfunctionarissen.
    Aantasting van het functioneren van een onafhankelijke rechtspraak. Deze aantasting kan
     bijvoorbeeld ontstaan:
     o door een daadwerkelijke, fysieke belemmering van rechters bij het uitoefenen van hun functie;
     o door een aantasting van de scheiding der machten (politieke druk op rechters);
     o door intimidatie, afpersing, haatcampagnes of ernstige druk van de publieke opinie ten
          aanzien van rechters;
     o door belangenverstrengeling, omkooppraktijken e.d. die de integriteit van rechters aantasten
          en hen besluiten doet nemen op oneigenlijke gronden;
     o door een gebrek aan vertrouwen bij een substantieel gedeelte van de bevolking over het
          algemene functioneren van de rechterlijke macht
    Aantasting van vrijheden en rechten zoals vastgelegd in de Grondwet (vrijheid van godsdienst,
     meningsuiting, vereniging, kiesrecht, etc.);
     Deze indicator spreekt voor zichzelf. Zie wel de definitie van ‘aantasting’ boven. Dit aspect betreft
     niet de beperkingen die onder impactcriterium C.5.1 worden afgedekt.
    Aantasting van de kernwaarden die van een democratische rechtsstaat ook een democratische
     samenleving maken. Bij een goed functionerende democratie gaat het niet alleen om het
     reguleren van de verhoudingen tussen overheid en burger (de verticale dimensie van een
     democratische rechtsorde) maar ook om de verhoudingen tussen burgers onderling (de
     horizontale dimensie van een democratische rechtsorde). Aantasting kan bijvoorbeeld ontstaan:
     o doordat een grote mate van maatschappelijk wantrouwen tussen burgers of groepen van
          burgers bestaat;
     o doordat de kernwaarde tolerantie onder druk staat;
     o doordat het respect voor diversiteit en andere levensoriëntaties onder druk staat;
     o doordat een voldoende mate van solidariteit in de samenleving ontbreekt.
De klassenindeling wordt vervolgens gebaseerd op:
 aantal indicatoren dat van toepassing is;
 de tijdsduur;
 de omvang waarmee een indicator is aangetast.
De mate van aantasting van een indicator (beperkt, gemiddeld of aanzienlijk) wordt gescoord op basis
van een inschatting van de schaalgrootte van impact. Er wordt daarbij een inschatting gemaakt van de
omvang van de groep van actoren die de aantasting veroorzaken en de omvang van de groep van
actoren die slachtoffer zijn van de aantasting; bijvoorbeeld: is er bij een beperkt, gemiddeld of
aanzienlijk deel van openbare bestuurders sprake van belangenverstrengeling? Of bijvoorbeeld: wordt
bij een beperkt, gemiddeld of aanzienlijk deel van de bevolking/bevolkingsgroep rechten en vrijheden
aangetast?
In geval er 2 of meer indicatoren relevant zijn dan wordt op de volgende wijze tot de juiste
eindgradatie in de tabel gekomen:
 De eindgradatie “beperkt” geldt indien de mate van aantasting van elk van de relevante
     indicatoren maximaal “beperkt” is.
 De eindgradatie “aanzienlijk” geldt indien de mate van aantasting van minstens één van de
     relevante indicatoren “aanzienlijk” is.
 De eindgradatie “gemiddeld” geldt voor de overige gevallen.
Impactscore aantasting van de lokale en regionale positie van het bestuur:
                                                                                                       124
</pre>

====================================================================== Einde pagina 124 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 125 ======================================================================

<pre>Deel C: Bijlagen
 Aantal indicatoren        max. 1 uit 6        max. 2 uit 6       min. 3 uit 6
 mate                      indicatoren         indicatoren        indicatoren
 Beperkt                    A                   B                  C
 Gemiddeld                  B                   C                  D
 Aanzienlijk                C                   D                  E
Het resultaat van de impactscore wordt gecorrigeerd op basis van de tijdsduur van de aantasting van
een indicator: indien er sprake is van een aantasting van slechts een aantal dagen dan is er een
correctie van -1 (bijv. D wordt C); indien er sprake is van een aantasting van een aantal weken dan is
er geen correctie; indien er sprake is van een aantasting van een half jaar of meer dan is er een
aantasting van +1 (bijv. C wordt D).
                                                                                                   125
</pre>

====================================================================== Einde pagina 125 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 126 ======================================================================

<pre>Deel C: Bijlagen
Criterium 5.3: Sociaal psychologische impact: woede en angst
Toelichting: “Gedragsmatige reactie van de bevolking die door uitingen van angst en woede (mogelijk
ook vermengd met verdriet en afschuw) worden gekarakteriseerd en waaraan de media aandacht
besteden. Deze uitingen kunnen komen van personen die direct worden getroffen, en van de rest van
de bevolking, en moeten waarneembaar zijn (d.w.z. hoorbaar, zichtbaar, leesbaar).”
Nb: De uitwerking van dit criterium wijkt af van de uitwerking in het voorgaande regionaal risicoprofiel.
De uitwerking conform de Handreiking Regionaal Risicoprofiel wordt nu aangehouden.
Gedragingen die vooral een uiting van angst zijn, betreffen bijvoorbeeld vlucht- en vermijdingsgedrag,
van het normale patroon afwijkende handelingen, het nemen van kennelijk onverstandige besluiten.
Gedragingen die vooral een uiting van woede zijn, betreffen bijvoorbeeld protesten, demonstraties,
verstoringen van de openbare orde, vernielingen, oproepen via de media (deels ook gevoed door
media-aandacht) vanuit gevoelens van onvrede.
Angst en woede vermengd met verdriet en afschuw kunnen leiden tot paniek en massahysterie.
Voorbeelden van bedreigingoorzaken zijn: terroristische aanslag, politieke moord, ontvoering, gijzeling
of aanslag op politieke leiders of leden van het Koninklijk Huis, dominantie van een ondemocratische
politieke partij, staatsgreep, ontploffing van een kerncentrale, pandemie met (mogelijkheid van) een
massale sterfte.
Er is een aantal indicatoren dat aan bovenstaande soorten uitingen ten grondslag ligt. Dat zijn de
“drivers” (bepalende indicatoren) van angst en woede. Er is voor gekozen om het
scoringsmechanisme primair te baseren op enerzijds het van toepassing zijn van deze “drivers” en
anderzijds de intensiteit waarin zij van toepassing zijn. In aanvulling hierop wordt de omvang van de
waarneembare uitingen als een versterkend of afzwakkend mechanisme gebruikt.
De indicatoren worden in drie categorieën opgedeeld: de perceptie van het incident, het
verwachtingspatroon rond het incident en het handelingsperspectief. De indicatoren dragen elk in
eigen mate bij aan woede of angst of zelfs beide. Ondanks het verschillende aantal indicatoren per
categorie, worden de categorieën onderling als even belangrijk beschouwd. De categorieën liggen
deels in elkaars verlengde en zullen dus veelal in combinatie optreden.
De drie categorieën bestaan uit de volgende indicatoren:
1. Perceptie van het incident bij de getroffenen dan wel de rest van de bevolking:
     - onbekendheid met de aard of de oorzaak van het risico
          dit leidt primair tot angst
         (hoe groter de onbekendheid, des te angstiger men is);
     - onzekerheid over de mate van dreiging of gevaar en over de mogelijkheid dat je er persoonlijk
         door geraakt kan worden
          dit leidt primair tot angst
         (hoe groter de onzekerheid over de eigen blootstelling aan dreiging/gevaar en de perceptie
         van de omvang ervan, des te angstiger men is);
     - mate van onnatuurlijkheid van (de oorzaken van) het incident
          dit leidt zowel tot angst als tot woede
         (hoe onnatuurlijker de oorzaak en het incident zelf, d.w.z. hoe meer eventueel boosaardige
         invloed van de mens, des te minder men erin berust en des te angstiger men is voor de
         gevolgen en voor wat er wellicht nog meer komt en des te woedender men is op de
         veroorzakers);
     - mate waarin kwetsbare groepen - zoals kinderen, ouderen, zieken, armlastigen - onevenredig
         zwaar worden getroffen
          dit leidt primair tot woede
         (hoe meer deze groepen worden getroffen, des te groter het gevoel van onrechtvaardigheid
         en dus des te woedender men is).
2. Verwachtingspatroon rond het incident en zijn gevolgen bij de getroffenen en de rest van de
     bevolking:
                                                                                                     126
</pre>

====================================================================== Einde pagina 126 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 127 ======================================================================

<pre>Deel C: Bijlagen
    -    mate van gevoelde verwijtbaarheid (tekortschieten) van relevante bedrijven en
         (overheids)instanties bij het ontstaan van het incident dan wel het optreden van ongewenste
         gevolgen ervan (relatie met preventie)
          dit leidt primair tot woede
         (hoe groter het gevoel dat er verwijtbaar tekortgeschoten is, des te woedender men is);
    -    mate van verlies van vertrouwen in het optreden van de overheid en betrokken bedrijven en
         andere instanties (NB niet de hulpdiensten) inzake enerzijds de beheersing van het incident
         en anderzijds de informatieverschaffing over het incident en zijn oorzaken (relatie met
         preparatie en initiële respons)
          dit leidt zowel tot woede als tot angst
         (hoe groter het gebrek aan dit vertrouwen en aan adequate informatie, des te woedender men
         is wegens beschaamde verwachtingen en teleurstelling en des te angstiger wegens verlies
         aan mentaal houvast);
    -    mate van verlies van vertrouwen in het optreden van de hulpdiensten bij de beheersing van
         het incident, bijvoorbeeld in geval van normoverschrijding bij opkomsttijden, capaciteitstekort,
         inadequate/onjuiste handelingen e.d. (relatie met preparatie en initiële respons)
          dit leidt zowel tot woede als tot angst
         (hoe groter het gebrek aan dit vertrouwen, te woedender men is wegens beschaamde
         verwachtingen en teleurstelling en des te angstiger wegens verlies aan uitzicht op hulp).
3. Handelingsperspectief voor getroffenen bij het incident:
    - mate van onbekendheid en/of onervarenheid met mogelijke vormen van zelfredzaamheid in
         de specifieke situatie (vormen van onwetendheid)
          dit leidt primair tot angst
         (hoe groter de onwetendheid met manieren om de eigen situatie positief te beïnvloeden, des
         te angstiger men is);
    - mate van persoonlijke onmogelijkheid tot beheersing van de eigen situatie (vormen van
         zelfredzaamheid)
          dit leidt zowel tot angst als tot woede
         (hoe minder de zelfredzaamheid, des te angstiger men is wegens het grotere gevoel van
         afhankelijkheid van anderen bij hulp en des te woedender als die hulp niet op tijd wordt
         verleend of juist omdat men in deze afhankelijkheidssituatie terecht is gekomen of eigen
         handelen onmogelijk wordt gemaakt).
Per indicator wordt aangegeven of de indicator wel of niet van toepassing is. Niet van toepassing wil
zeggen dat er geen logische relatie is met het incident of zijn oorzaken.
Als de indicator (in beginsel) wel van toepassing is, gelden vier intensiteiten waarin de indicator kan
optreden:
 ‘geen’, d.w.z. de indicator is in dit scenario niet aanwezig en dus niet van invloed op het ontstaan
    van angst en/of woede;
 ‘beperkt’, d.w.z. dat de indicator in zwakke mate aanwezig is en in isolement beschouwd niet
    voldoende is voor het optreden van de uiting(en) van angst en/of woede;
 ‘normaal’, d.w.z. dat de indicator duidelijk herkenbaar aanwezig is en in isolement beschouwd in
    beperkte mate bijdraagt aan het optreden van de uiting(en) van angst en/of woede;
 ‘aanzienlijk’, d.w.z. dat de indicator in sterke mate aanwezig is en in isolement beschouwd
    dominant bijdraagt aan het optreden van de uiting(en) van angst en/of woede.
De intensiteit waarin een indicator van toepassing is, kan bepalend zijn voor het optreden van angst of
woede, maar moet niet worden verward met de omvang van de uitingen van angst en woede. Dit
laatste wordt pas in tweede instantie als correctiemechanisme gebruikt.
De klassenindeling wordt gebaseerd op het aantal indicatorcategorieën dat ‘significant’ is, en een
eindoordeel over ‘gradatie’ die op de intensiteit van afzonderlijke indicatoren is gebaseerd.
Een indicatorcategorie (perceptie, verwachtingspatroon of handelingsperspectief) is significant indien:
 er minstens één indicator een intensiteit ‘aanzienlijk’ heeft in de categorie,
óf
 indien aan de volgende twee voorwaarden gelijktijdig wordt voldaan:
                                                                                                      127
</pre>

====================================================================== Einde pagina 127 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 128 ======================================================================

<pre>Deel C: Bijlagen
              o   minimaal de helft van zijn indicatoren scoren een intensiteit ‘beperkt’, ‘normaal’ of
                  ‘aanzienlijk’, en
              o er is minstens één indicator met intensiteit ‘normaal’ in de categorie.
Een categorie die bijvoorbeeld uitsluitend bestaat uit ‘beperkt’ van toepassing zijnde indicatoren, is
niet significant.
Indien alle indicatoren niet van toepassing zijn (NVT) of niet optreden (‘geen’) dan scoort dit criterium
‘NVT’ (label 0).
Het eindoordeel over de gradatie berust op het vóórkomen van bepaalde intensiteiten van de
afzonderlijke indicatoren in de categorieën:
 ‘laag’ indien er geen relevante indicatoren met intensiteit ‘normaal’ of ‘aanzienlijk’ zijn;
 ‘hoog’ indien één van de volgende twee situaties zich voordoet:
              o er zijn of twee of drie significante categorieën en deze bevatten elk minstens één
                  indicator met intensiteit ‘aanzienlijk’,
              o er is slechts één significante categorie en van deze hebben alle indicatoren een
                  intensiteit ‘aanzienlijk’;
 ‘gemiddeld’ in de overige gevallen.
Impactscore sociaal psychologische impact:
  aantal significante           0 significante     1 significante     2 significante        3 significante
  categorieën                   categorieën          categorie        categorieën           categorieën
  eindgradatie 
  Laag                                A                    -                -                     -
  Gemiddeld                           A                    B                C                     D
  Hoog                                -                    C                D                     E
(de streepjes zijn situatiecombinaties die niet kunnen voorkomen)
Het resultaat van de impactscore wordt gecorrigeerd:
     indien de omvang en tijdsduur van de waarneembare uitingen van angst en/of woede gering zijn,
      d.w.z. < 10.000 personen gedurende max. 2 dagen, dan -1 (bijv. C wordt B);
     indien de omvang en tijdsduur van de waarneembare uitingen van angst en/of woede
      grootschaligheid van de gevolgen aanduiden, d.w.z. > 1.000.000 personen (waaronder in 2 of
      meer grote steden) gedurende ten minste 1 week, dan +1 (bijv. C wordt D).
In alle gevallen wordt een maximale beschouwingstermijn van 1 maand aangehouden. Daarna wordt
het steeds moeilijker om gedragingen, zoals onder dit criterium bedoeld, als direct gevolg van het
incident op te vatten.
                                                                                                         128
</pre>

====================================================================== Einde pagina 128 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 129 ======================================================================

<pre>Deel C: Bijlagen
Criterium 6.1: Aantasting cultureel erfgoed
De definitie van dit criterium is als volgt:
 “De beschadiging, vernietiging of verdwijning van materiële sporen of getuigenissen uit het verleden
in het heden die de samenleving om redenen van o.a. collectieve herinnering en identiteitsbehoud dan
wel identiteitsvorming van belang acht om te bewaren, te onderzoeken, te presenteren en over te
informeren.”
De impact betreft materiële (zichtbare en tastbare) sporen die een cultuurhistorische waarde
vertegenwoordigen en vaak al een beschermde status genieten. Hieronder vallen voorwerpen in
musea, archeologische vondsten, archieven, monumenten (d.w.z. panden en complexen van bedrijf
en techniek, religie, bewoning, bestuur en beheer, e.d.), herdenkingstekens, straatmeubilair, stads- en
dorpsgezichten, landschappen (d.w.z. begrensde grondoppervlakten).
Hoewel veelal verbonden aan materiële sporen worden immateriële sporen zoals verhalen,
gewoonten en gebruiken, uitingen van folklore niet in het criterium meegenomen. Deze elementen van
cultureel erfgoed zijn aan mensen verbonden en aantasting van mensen en hun functioneren komt in
andere criteria al tot uiting. De vastlegging ervan valt echter onder materiële sporen (bijv. archieven).
N.B.     Waardering van de financiële schade (bijv. beveiligings- en herstelkosten,
waardevermindering in financiële termen) geschiedt onder criterium 3.1. Met criterium 6.1 wordt het
zuivere feit van de aantasting (beschadiging, vernietiging of verdwijning) beschouwd.
De indicatoren voor het meten van de impact zijn:
    er is sprake van uniciteit, d.w.z. het object is de enige of één van de weinige overgebleven
     representant(en) van een soort of type;
    er is sprake van aantasting van de identiteit, d.w.z. de betekenis en gevoel van eigenwaarde die
     de samenleving of een gemeenschap ontleent aan het object;
    er is sprake van aantasting van de harmonie en/of waarde en/of samenhang van een groter
     geheel door de aantasting van het object als deel van dat geheel;
    er zijn beperkte mogelijkheden tot restauratie;
    het betreft bronmateriaal, d.w.z. het verklarende en/of inspirerende begin of uitgangspunt voor
     een stroming, school, cultureel begrensde groep, e.d..
Impactscore aantasting van cultureel erfgoed:
  aantal indic.          max. 1 indicator          max. 2              max. 3             4 of meer
                                                 indicatoren          indicatoren         indicatoren
                                 A                     B                   C                    D
Het resultaat van de impactscore wordt gecorrigeerd op basis van de mate van aantasting van een
indicator. Daarbij kan de verzekerde waarde medebepalend zijn, hoewel deze niet altijd is of kan
worden vastgesteld. Ook bepalend kan de omvang van de toeristische en/of wetenschappelijke
interesse zijn, of een opneming in een lijst van musea, monumenten, cultuurlandschappen et cetera.
Deze aspecten worden echter in feite bepaald door één of meer van de genoemde indicatoren.
 Indien minstens één indicator voor meer dan 50% wordt aangetast, dan +1 (bijv. C wordt D).
In de onderstaande figuur is een uitsnede van de kaart met de objecten voor cultureel erfgoed
opgenomen.
                                                                                                       129
</pre>

====================================================================== Einde pagina 129 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 130 ======================================================================

<pre>Deel C: Bijlagen
Figuur 13: Cultuur erfgoed regio Gelderland-Midden
                                                   130
</pre>

====================================================================== Einde pagina 130 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 131 ======================================================================

<pre>Deel C: Bijlagen
Bijlage 2 Waarschijnlijkheid en impact per worst case scenario
                                                                                                              Impact
 Crisistype met korte omschrijving
                                      Waarschijnlij                                                                                                   Sociaal                     Gemiddelde
 scenario
                                                      Aantasting                       Lichamelijk             Ecologische
                                                                            Ernstig                                          Dagelijks   Aantasting                   Cultureel
                                      kheid           grondgebied   Doden   gewonden   lijden        Kosten    veiligheid    leven       bestuur      psychologisch   erfgoed     impact
 1. Natuurlijke omgeving
 1.1 Overstromingen
  Dijkdoorbraak Rijn-IJssel na           C              E            D       E          D              E        E             E           B             E              D           E
     periode zware neerslag
 1.2 Natuurbranden
  Natuurbrand bij cluster van            C              D            C      D           C              C        E             C           A             D              C           D
     campings in hoogseizoen
 1.3 Extreme
      weersomstandigheden
  Langdurige hitte-droogte               C              B            C      C           A              C        B             A            -            A              A           C
  Zware sneeuwstorm en/of                D              B            B      B           D              C        A             C            -            -              A           C
     ijzel
 2. Gebouwde omgeving
 2.1 Branden in kwetsbare
      objecten
  Grote brand groot                      C               -           C      C            -             B         -            -           A             D               -          C
     zorgcentrum met niet
     zelfredzame personen
 2.2 Instorting grote gebouwen
  Instorting groot gebouw door           B               -           D      D            -             C         -            B           B             C              B           C
     gasexplosie door lek
     aardgasleiding in kruipruimte
 3. Technologische omgeving
 3.1 Ongevallen met brandbare /
      explosieve stof in open lucht
  BLEVE met LPG                          B              C            D      D           B              C         -            D           B             C              B           D
     goederenwagon
 3.2 Ongevallen met explosieven
      WOII
  Ontploffing handgranaat in             B              C            C      C            -             B         -            A           A             D              A           C
     klas basisschool
 3.3 Ongevallen met giftige stof in
     de open lucht
  Vrijkomen van giftige stof bij         B              A            B       C           -             B         -            A           A             C              A           B
     BRZO-bedrijf
 3.4 Kernongevallen
  Ongeval transportbusje met             B              A                                -             A         -            -            -            A               -          A
     radioactieve stoffen voor
     medisch onderzoek
                                                                                                                                                              131
</pre>

====================================================================== Einde pagina 131 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 132 ======================================================================

<pre>Deel C: Bijlagen
                                                                                                                   Impact
 Crisistype met korte omschrijving
                                           Waarschijnlij                                                                                                   Sociaal
 scenario
                                                           Aantasting                       Lichamelijk             Ecologische                                                        Gemiddelde
                                                                                 Ernstig                                          Dagelijks   Aantasting                   Cultureel
                                           kheid           grondgebied   Doden   gewonden   lijden        Kosten    veiligheid    leven       bestuur      psychologisch   erfgoed     impact
 4. Vitale infrastructuur en
     voorzieningen
 4.1 Verstoring nutsvoorzieningen
    Regionale black-out stroom door           C               -           C      C           D              D         -            D           B             D              B           D
     uitval schakelstation door
     natuurbrand
 5. Verkeer en vervoer
 5.1 Luchtvaartincidenten
    Helikopter stort neer op militair         C              A            C      C            -             C         -            -            -             -              -          B
     vliegveld tijdens oefening
 5.2 Ongeval water
    Aanvaring passagiersschip met             C               -           B       C           -             B        A             -            -             -              -          B
     vrachtschip
 5.3 Ongeval land
 5.3.1 Ongeval weg
    Kettingbotsing waarbij touringcar         D               -           C      C            -             C         -            B            -             -              -          C
     betrokken is
 5.3.2 Ongeval spoor
    ICE en Sprinter botsen frontaal           C               -           B       D           -             C         -            C            -            C               -          C
 5.4 Incidenten in tunnels
    Ontsporing waarna BLEVE                   B               -           B       -           -             D         -            -            -             -             -           C
     goederentrein in spoortunnel
 6. Gezondheid
 6.1 Epidemie/pandemie
    Uitbraak nieuwe grieppandemie             D               -           E       C          A              C         -            E           A             D               -          D
 6.2 Dierziekten
    Nieuwe zoönose die                        C              B            C      D            -             C         -            C           C             D               -          D
     overdraagbaar is op mens
 7. Sociaal maatschappelijke
    omgeving
 7.1 Paniek in menigten
    Schietincident tijdens                    C               -           B       C           -             C         -            -           C             B               -          C
     popconcert in een zaal waarna
     paniek uitbreekt
 7.2 Verstoring openbare orde
    Maatschappelijke onrust die               C              A            A       C           -             B         -            B           C             D               -          C
     escaleert in een probleemwijk
 7.3 Cybercrime
    Infiltratie vitale bedrijven d.m.v.       C               -                               -             C         -            E           D             D               -          D
     geïnfecteerd pdf bestand dat
     zogenaamd uit naam van
     Burgemeester wordt verzonden
                                                                                                                                                                   132
</pre>

====================================================================== Einde pagina 132 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 133 ======================================================================

<pre>Deel C: Bijlagen
Bijlage 3 Inrichtingen met mogelijk effect van of naar buurregio’s
Onderstaand is een overzicht opgenomen van inrichtingen die een mogelijk effect van of naar de
omliggende veiligheidsregio’s hebben.
De volgende effectafstanden zijn aangehouden voor de selectie van de inrichtingen:
 Inrichting                    Effectafstand
 LPG                           500 m
 PGS 15 opslag                 1 km
 Ammoniakkoelinstallatie       1 km
 BRZO                          15 km
 Kerncentrale                  100 km
De inrichtingen met een risico van de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden naar de
omliggende veiligheidsregio’s:
 Inrichting met effect         Adres                   Plaats
 naar omliggende VR’s
 LPG
 Jansen De Klomp               De Klomp 2              Ede
 Tankstation De Klomp          Veenendaalseweg 45      De Klomp
 Texaco                        ’t Zwarte Land 31       Scherpenzeel
 Shell Huyskens                Koninginneweg 7         Hoevelaken
 PGS 15 opslag
 N.v.t
 Ammoniakkoelinstallatie
 Vion Scherpenzeel BV          ’t Zwarte Land 13       Scherpenzeel
 Diepvries Zevenaar            Transito 3              Babberich
 Veenhuizen                    Galvanistraat 26        Nijkerk
 Pluimveeverwerking B.V.
 Arla Foods                    Gildenstraat 30         Nijkerk
 BRZO
 Gasunie Zweekhorst            Zweekhorsterweg 2       Zevenaar
 Linde Gas Benelux             Kanaalweg 4             Dieren
 Robogas                       Gildenstraat 20         Nijkerk
                                                                                               133
</pre>

====================================================================== Einde pagina 133 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 134 ======================================================================

<pre>Deel C: Bijlagen
De inrichtingen met een effect naar de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden van de
omliggende veiligheidsregio’s:
 Inrichting met effect van     Adres                    Plaats
 omliggende VR’s
 LPG
 Shell Tatelaar                Tatelaarweg 21           Didam
 Didam/Oliehandel Bergh
 B.V.
 Esso tankstation              Rijksweg nr. 28          Hooglanderveen
 "Hooglanderveen"
 Romijn tankstation            Utrechtseweg 26          Renswoude
 Avia tankstation "Van         Barneveldsestraat 29     Renswoude
 Ginkel"
 Total Nederland N.V.          Wiltonstraat 2           Veenendaal
 Esso Nederland B.V.           Rondweg Oost 11          Veenendaal
 Van Gelder                    Stationsstraat 27        Nijmegen
 PGS 15 opslag
 Toorank Productions B.V.      Stationsweg 9            Nijmegen
 Ammoniakkoelinstallatie
 A. van de Groep & Zn          Haringweg 27             Bunschoten-
                                                        Spakenburg
 Ter Maten                     Copernicusweg 6          Bunschoten-
                                                        Spakenburg
 BRZO
 Stork Veco B.V.               Karel van Gelreweg       Eerbeek
                               22
 Van Appeldoorn                Parallelweg 6            Woudenberg
 Norbert Dentressangle         Arsenaal 2               Veenendaal
 B.V.
 GBV-WECO Vuurwerk BV          Electronenstraat 12      Veenendaal
 Recticel B.V.                 Spoorstraat 69           Tiel
 Broekman Logistics            De Vlotkampweg 67        Nijmegen
 Kerncentrale
 Kerncentrale                  Emsland                  Noord-Duitsland
                                                                                               134
</pre>

====================================================================== Einde pagina 134 =================================================================

<br><br>