<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Handboek
Nijmegen Toegankelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Bij de samenstelling van dit handboek hebben we
ervoor gekozen om geen verklarende tekst bij de
afbeeldingen te plaatsen aangezien het vooral om
sfeerbeeld gaat.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inhoud
Nijmegen voor iedereen               2

Bouwen aan toegankelijkheid          4

Toegankelijk                         6

Indeling kwaliteitsniveaus          10

Toegankelijkheid als proces         14

Normen                              16

Normentabel toegankelijkheid        18

Specifieke normen per onderdeel     22
   - Voetpad en trottoir            22
   - Routegeleiding                 24
   - Voetganger oversteek locatie   26
   - Fietspad                       28
   - Plein                          29
   - Park                           30
   - Trap                           33
   - Helling                        34
   - Straatmeubilair                36
   - Parkeerplaats                  37
   - Bushalte                       38

Meer informatie                     40




                                         1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Nijmegen voor iedereen
We willen een samenleving waaraan iedereen zo veel mogelijk kan deelne-
men. De gemeente Nijmegen vindt het daarom belangrijk dat iedereen overal
zelfstandig kan wonen en komen. Het is om die reden dat de openbare ruimte
toegankelijk moet zijn. Op die manier kunnen we allerlei voorzieningen berei-
ken en gebruiken.

Voor mensen met een beperking, chronische ziekte en veel ouderen is een
toegankelijke openbare ruimte zelfs vaak een voorwaarde om zelfstandig te
kunnen functioneren. In Nijmegen heeft 1 van de 8 volwassenen één of meer
lichamelijke beperkingen. Dat betekent dat zeker 18.000 inwoners geregeld
belemmeringen ondervinden, wanneer zij zich buiten verplaatsen1.

Het doel van dit handboek voor toegankelijkheid is het bevorderen van een
toegankelijke openbare ruimte. Onder openbare ruimte verstaan we alle
openbaar toegankelijke buitenruimte van de gemeente. Dit zijn alle straten,
trottoirs, pleinen, parken, de parkeervakken en fietspaden. Maar ook zaken als
openbare verlichting, verkeerslichten, bebording, speeltuintjes, afvalbakken
en bankjes zijn onderdeel van de openbare ruimte.

Een voor iedereen toegankelijke openbare ruimte willen we de komende 10
jaar graag realiseren. De normen in dit handboek geven aan welk kwaliteits-
niveau op welke plaats in de stad daarbij is gewenst; gebieden met basis-
kwaliteit, gebieden met hoge kwaliteit en gebieden met lage kwaliteit. De
criteria daarvoor worden zo precies mogelijk beschreven. Het handboek kan
gebruikt worden als leidraad bij alle inrichtingsplannen van de openbare
ruimte. Het geeft inzicht de kwaliteit van de openbare ruimte die nodig is voor
een inclusieve samenleving.
Dit handboek is bedoeld voor iedereen die zich professioneel bezig houdt

1   Bron: laatste vierjaarlijkse volwassenen- en ouderenmonitor GGD van 2012:
Gehoorbeperking 3,8%; Gezichtsbeperking 4,6%; Mobiliteitsbeperking 8,0%;
1 of meer beperking 12,5%. Nijmegen had per 1-1-2016: 143.167 volwassen inwoners.




2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>met de inrichting van de openbare ruimte, maar ook voor iedereen die deze
openbare ruimte gebruikt.

De volgende zaken komen aan de orde:

■   Achtergrond van dit beleid
■   Aspecten van toegankelijkheid
■   Het proces om de stad toegankelijk te maken
■   Verdeling van Nijmegen in kwaliteitsniveaus
■   Normentabel van maatvoering voor toegankelijkheid
■   Specifieke normen voor verschillende onderdelen
■   Verwijzing naar de onderliggende literatuur




                                                                            3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Bouwen aan toegankelijkheid
Zelfstandigheid is voor iedereen belangrijker dan ooit. Toegankelijkheid staat
daarom bijzonder in de belangstelling. Nederland loopt wat dit betreft achter
op veel andere landen.
Vanaf 14 juli 2016 is in ons land het VN-verdrag uit 2006 voor de rechten van
mensen met een functiebeperking ook van kracht. Algemene toegankelijkheid
voor ouderen en mensen met een beperking is daarmee een wettelijke plicht.
Het is de bedoeling om geleidelijk een land zonder belemmeringen te worden.
Voor de openbare ruimte van Nijmegen wijzen we met dit handboek de weg.

Door de vergrijzing hebben steeds meer mensen een hulpmiddel of een
visuele beperking. Hierdoor stellen we hogere eisen aan de openbare ruim-
te. De normen in dit handboek gaan ervoor zorgen dat Nijmegen op termijn
toegankelijker wordt. Deze normen zijn uitgangspunt bij het bouwen aan een
gebruiksvriendelijke stad. Het is de bedoeling dat daardoor een basis kwali-
teitsniveau van de openbare ruimte ontstaat, waardoor iedereen zich overal
kan verplaatsen in Nijmegen. In drukke gebieden wensen we een extra hoog
kwaliteitsniveau en stellen we hogere eisen. Daar moet men elkaar bijvoor-
beeld makkelijk kunnen passeren met een hulpmiddel en voegen we eerder
gids- en geleidelijnen toe om gemakkelijk en veilig de weg te kunnen vinden.
Ons goed toegankelijke openbaar vervoer is ook een cruciale schakel. Met de
trein of bus en via looproutes kan men zo overal komen.

Het toegankelijk maken van Nijmegen is geen eenvoudige zaak en kost tijd.
Daarbij zullen er dilemma’s ontstaan. Soms is de beste oplossing niet mogelijk
in de beschikbare fysieke ruimte; de stoep is simpelweg te smal om een goed
afritje te plaatsen. De nodige functionaliteit kan ook op gespannen voet staan
met een mooi historische stadsbeeld. Optimale aanpassingen zullen niet altijd
mogelijk zijn met het beschikbare geld. Zo is het bijvoorbeeld financieel niet
mogelijk om de hele stad nu te verlichten op een niveau dat wenselijk is voor
de meeste slechtzienden. Tenslotte is wat ‘goed’ is voor de één, vaak juist
‘lastig’ voor de ander.

Al deze dilemma’s vragen om veel communicatie, creativiteit, wederzijds
begrip en compromissen. Toegankelijkheid is daarmee een proces dat geduld


4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>vraagt en niet iets dat van vandaag op morgen geregeld is. We zullen regelma-
tig nog tevreden moeten zijn met aanpassingen die we anders zouden willen
maken.

Toch hebben we ervoor gekozen om de normen te formuleren voor de meest
wenselijke situatie. Door deze normen aan te houden bij nieuwe inrichtings-
projecten verhogen we geleidelijk de toegankelijkheid. Hoewel we misschien
moeten afwijken van de normen, dwingen we onszelf op die manier om een
goede motivering te geven waarom we dat doen. Het is de bedoeling om op
die wijze koers te houden voor de optimale oplossing in de toekomst. Ook al
weten we dat we deze op dit moment nog niet altijd kunnen realiseren.

Vanwege de hernieuwde aandacht voor toegankelijkheid, zijn ideeën erover
sterk in ontwikkeling. Daarom wordt het handboek jaarlijks
geëvalueerd en desgewenst aangepast.




                                                                           5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Toegankelijk
Het uitgangspunt voor ons toegankelijkheidsbeleid is om de openbare ruimte
op termijn zo toegankelijk mogelijk te maken. Mensen met een functiebe-
perking of ouderen komen buiten vaak belemmeringen tegen. Ons beleid is
erop gericht om die belemmeringen zo veel mogelijk te voorkomen en weg te
nemen. De openbare ruimte dient functioneel en veilig ingericht te zijn. Bij het
ontwerpen ervan moeten we rekening houden met ouderen en mensen met
een beperking.

Aspecten die een rol spelen bij belemmeringen en het overbruggen ervan:

Zien, horen, tasten, verplaatsen en gebruiken.

Verder zijn veiligheid en gedrag andere aspecten die van belang zijn.




6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Zien
Er is een grote groep slechtzienden. Vooral bij ouderen boven de 60 jaar
loopt het zicht substantieel achteruit. Ouderen hebben vaak tot 8x meer licht
nodig om hetzelfde waar te nemen als jongeren. De mate van verlichting en
het contrast in de buitenruimte zijn daarom erg belangrijk voor deze groep
om zich veilig te kunnen oriënteren en bewegen. Openbare verlichting heeft
zeker voor ouderen een zeer laag niveau. Eigenlijk is de stad ingericht voor de
bewoners tussen de 15 en 50 jaar, terwijl ouderen een steeds grotere groep
worden. Belangrijk is het daarom bij de inrichting rekening te houden met de
juiste verlichting en (kleur-)contrasten van routes en van de objecten die zich
daarop bevinden.

Horen
Gehoorbeperkingen zijn minder bepalend voor de fysieke inrichting van
openbare ruimte. Vaak speelt gedrag van anderen wel een grote rol. Slecht-
horenden en doven schrikken wanneer zij snel van dichtbij ingehaald worden.
Blinden en slechtzienden vallen vaak terug op hun gehoor voor informatie,
bijvoorbeeld met rateltikkers bij oversteeklichten. Voor slechthorenden is
heldere visuele informatie weer meer van belang.

Tasten
Gidslijnen en geleidelijnen geven cruciale tastbare informatie bij visuele be-
perkingen2. Overigens geven dit soort lijnen ook visuele informatie waarmee
slechtzienden, maar ook anderen de beste route kunnen bepalen. Daarom is
het belangrijk om dit soort informatie ook met voldoende (kleur-) contrast ten
opzichte van de omgeving aan te bieden. Voelbare informatie kan soms ook
op andere wijze aangeboden worden, denk bijvoorbeeld aan trillende knop-
pen voor rateltikkers.

Verplaatsen
Met een functiebeperking of door veroudering hebben mensen vaak beper-
kingen aan het bewegingsapparaat; slecht, langzamer, niet kunnen lopen,
minder uithoudingsvermogen of evenwichtsstoornissen. Daardoor is vaak het

2   Zie specifieke norm b. voor routegeleiding.



                                                                              7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>gebruik van hulpmiddelen noodzakelijk (rollator, rolstoel en scootermobiel).
Dit alles stelt eisen aan inrichting; nabijheid, doorgankelijkheid, vlak, drem-
pelloos, heldere verkeerskundige vormgeving, rustmogelijkheden, meer tijd
voor oversteken, etc.

Gebruiken
In de openbare ruimte zie je ook heel wat “gebruiksvoorwerpen”; straatmeu-
bilair, afvalbakken, trappen, vluchtheuvels, parkeerautomaten, etc. Beper-
kingen of leeftijd stellen andere eisen aan deze voorwerpen. Om ze handig te
kunnen gebruiken is vaak een bepaalde vormgeving, maatvoering of functio-
naliteit nodig.

Veiligheid moet bij toegankelijkheid natuurlijk altijd voorop staan. Veiligheid
voor iedereen is het belangrijkste criterium om de openbare ruimte goed te
kunnen betreden. Het gaat om verkeersveiligheid en sociale veiligheid; we
denken bijvoorbeeld dan aan het scheiden van verkeersoorten, valbeveiliging,
afstelling van verkeerslichten, rateltikkers en voldoende verlichting.

Tenslotte is het gedrag van sommigen vooral ook bepalend voor de toeganke-
lijkheid voor anderen. Vaak worden obstakels als reclameborden onbedoeld
in de loop geplaatst, staan fietsen of auto’s hinderlijk geparkeerd of over-
treedt men storend de verkeersregels. We kunnen door de inrichting van de
openbare ruimte dit gedrag maar voor een beperkt gedeelte positief beïn-
vloeden. We hopen dat de richtlijnen voor de fysieke buitenruimte een goed
startpunt zijn om hiervoor aandacht te vragen.




8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Indeling kwaliteitsniveaus
Nijmegen heeft veel openbare ruimte. De wegen en het groen vormen de
openbare ruimte. Het gaat over straten, voetpaden, fietspaden, parken en
pleinen waar mensen zich verplaatsen, waar ze verblijven en elkaar ontmoe-
ten.

De openbare ruimte is in te delen in verschillende typen van gebieden. Woon-
gebieden, winkelcentra, bedrijventerrein en parken kennen specifieke eisen
voor toegankelijkheid. In het beleidsplan “Geef ze de (Openbare) Ruimte” is
ervoor gekozen om de stad op een basisniveau te onderhouden. Onder voor-
waarden is het mogelijk wat extra’s te doen, bijvoorbeeld als visitekaartje van
de stad, of wanneer bewoners zelf participeren in het onderhoud.

Voor toegankelijkheidsbeleid worden ook niveaus onderscheiden; basis, hoog
en laag. De stad moet basaal toegankelijk zijn en op sommige plaatsen stellen
we hogere normen.

Met de onderstaande plattegrond is de verdeling van Nijmegen voor de ver-
schillende kwaliteitsniveaus in beeld gebracht.

Op de basiskaart zijn de gebieden paars gekleurd met veel voorzieningen.
Hier wordt een hoog niveau van toegankelijkheid nagestreefd. De gebieds-
grenzen voor het hoge niveau zijn bepaald volgens de bestemmingsplannen.3
Ook de route van de dichtstbijzijnde bushalte naar het aangegeven gebied
moet goed toegankelijk zijn. Op die manier kan men vanaf de eigen woning
met het openbaar vervoer reizen naar de voorzieningen die men wil bezoe-
ken.




3    Paarse kleur: De bestemmingen voor een hoog niveau zijn ‘(Winkel-)Centrum’, ‘Maatschappe-
lijk’ en ‘Cultuur Maatschappelijk’, aangevuld met het hele stadscentrum. Groene kleur: Bestem-
mingen voor een laag niveau zijn de bestemmingen ’Bos’ en ‘Natuur’



10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>De gehele binnenstad kennen we een hoog niveau toe. Daar komen veel
bezoekers en willen we het goed geregeld hebben. Een groene kleur geeft de
gebieden aan met een laag niveau van toegankelijkheid.

De kaart dient als referentie voor het bepalen van het kwaliteitsniveau voor
een bepaald plan of project. Het kwaliteitsniveau bepaalt de toegankelijk-
heidseisen die voor het ontwerpproces gelden. De kaart wordt ook
opgenomen in het interactieve digitale handboek voor de openbare ruimte.
Iedereen die aan de openbare ruimte werkt, gebruikt dit handboek als “na-
slagwerk”. Zo weet men waar welke eisen gelden.

Kwaliteitsniveau basis (geen kleur op plattegrond)
De basiskwaliteit geldt voor de hele stad. Overal moet de inrichting van de
openbare ruimte zo zijn, dat ouderen en iedereen met een functiebeperking
ervan gebruik kunnen maken. In gebieden met de basiskwaliteit moeten
looproutes daarom toegankelijk gemaakt worden voor deze mensen.
Woonwijken, buurtparken, pleinen, voetpaden en trottoirs vallen onder de
basiskwaliteit.

Kwaliteitsniveau hoog (paarse kleur op plattegrond)
Het hoge kwaliteitsniveau kenmerkt zich door extra normen voor toeganke-
lijkheid. Het gaat dan om extra aanpassingen bij de oversteek locaties, brede-
re looproutes, bredere opritjes, meer bankjes voor extra rustmogelijkheden
en dus kortere loopafstanden. Deze kwaliteit wordt toegepast bij een gebied
rondom een voorziening of een cluster van voorzieningen met een publiek
aantrekkende werking. Het gaat hierbij om winkelcentra en sociale, culturele
en maatschappelijke instellingen zoals bijvoorbeeld ziekenhuizen, theaters
en wijkcentra. We streven hier naar een system van hoofd looproutes van het
dichtstbijzijnde openbaar vervoer naar de belangrijkste voorzieningen.

Kwaliteitsniveau laag (groene kleur op plattegrond)
Een laag niveau heeft betrekking op ecologische gebieden, waarvan we
bijvoorbeeld afgesproken hebben dat daar geen wegverharding aangebracht
wordt. Vaak zijn deze gebieden geen eigendom van de gemeente. In deze
gebieden vinden we natuurbeleving nog belangrijker dan optimale toegan-


12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>kelijkheid. Het is dan ook fijn wanneer er een toegankelijke route voor
iedereen is. Voor verdere toegankelijkheid wordt een beroep gedaan op de
creativiteit van de bezoeker en eventueel een begeleider.




                                                                           13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Toegankelijkheid als proces

De normen in dit handboek staan niet op zichzelf. Vooral de laatste jaren is er
veel onderzocht en gecommuniceerd over de juiste inrichting van de buiten-
ruimte. Het CROW, een landelijk instituut voor richtlijnen voor de openba-
re ruimte, heeft in 2014 de ‘Richtlijn toegankelijkheid’ opgesteld. Met een
werkgroep bestaande uit vertegenwoordigers van belangengroeperingen,
zijn ambtenaren in Nijmegen hier samen mee aan de slag gegaan. Een goed
voorbeeld van de gemeente Eindhoven is met de CROW-richtlijn en andere
richtlijnen door deze werkgroep vertaald naar de specifieke normen voor de
gemeente Nijmegen. Dit geeft een handzaam, maar ook algemeen overzicht.
Voor details zullen de specialisten en stedenbouwkundigen o.a. de ook de
CROW-publicatie, de gemeentelijke standaardmodellen en andere
handboeken moeten blijven raadplegen.4

Dit beleid is bindend en werd door de Gemeenteraad vastgesteld. Toch is het
helaas niet zo dat de hele stad binnen afzienbare tijd voldoet aan de normen.
De capaciteit en het geld ontbreken om Nijmegen in zijn geheel, meteen om te
vormen tot een optimaal toegankelijke stad. Toegankelijkheid kunnen we
daarom beter zien als een proces door alle gebruikelijke aanpassingen aan de
stad steeds ‘volgens het boekje’ uit te voeren. Zo wordt het steeds beter en is
het niet veel duurder.

Daarbij gaat het dus om een stapsgewijze aanpak van de uitvoering. Het is
de bedoeling dat de normen van dit handboek worden gehanteerd bij het
ontwerpen van nieuwe situaties. Ook bij reconstructies en onderhoud van
bestaande situaties geldt het handboek als uitgangspunt. Deze verbeteringen
worden de komende jaren tot stand gebracht op basis van prioriteiten en
met de beschikbare middelen. Door op deze wijze steeds uit te gaan van de
normen bij projecten voor (her-)inrichting van de openbare ruimte werken we
aan een steeds toegankelijker Nijmegen.



4    Een overzicht van de belangrijkste achtergrond literatuur achterin dit handboek.



14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Om de koers goed te borgen is het belangrijk om de verantwoordelijkheden
in het proces te benoemen. Op die manier zijn rollen helder en kunnen
fouten benoemd en verbeterd worden.

Beleid, visie en kaders                 Programmamanager Openbare Ruimte
Project (planvorming)                   Projectleider (Projectmanagement)
Ontwerp                                 Projectleider & Ontwerper
                                        (Projectmanagement) – altijd een toets van
                                        ZRCN (platform mensen met beperking)
Beheertoets                             Wegbeheerder (Afdeling Stadsbeheer)
Project (voorbereiding en uitvoering)   Projectleider & Uitvoering
                                        (Aannemer Wijkservice)
Actualisatie beleid                     Beleidsmedewerker




                                                                                15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Normen
De normen hierna zijn als volgt ingedeeld:

     Normentabel toegankelijkheid (algemene normen) :
Afspraken en maatvoering voor gewone woon- en gebruiksgebieden en eisen
voor extra toegankelijkheid van openbare ruimte bij publiek aantrekkende
voorzieningen. In de normentabel vinden we:
■ Wat passen we toe in de openbare ruimte?
■ De noodzakelijke afmetingen voor toegankelijkheid.
■ Bijvoorbeeld: hoe breed, hoog of ruim moet het zijn voor een rolstoel of
    een scootermobiel?

     Specifieke normen per onderdeel :
Specifieke normen, voor bepaalde situaties of objecten in de openbare ruim-
te.
■ Deze normen geven de aandachtspunten per onderdeel.
■ Vaak wordt ook verwezen naar de algemene normentabel.
■ Bij speciale objecten zoals een trap, parkeerplaats of routegeleiding zijn
    de maten opgenomen.

a    Trottoir en voetpad
b    Routegeleiding
c    Voetgangers oversteek locatie
d    Fietspad
e    Plein
f    Park
g    Trap
h    Helling
i    Straatmeubilair
j    Parkeerplaats
k    Bushalte




16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Toelichting op de tabellen:
We volgen steeds dezelfde indeling in de tabellen volgens de aspecten:




                A                   Zien




                B                 Horen




                C                 Tasten




                D              Verplaatsen




                E               Gebruiken




                                                                         17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>             Normentabel toegankelijkheid
             Basiskwaliteit: gewone woon- en gebruiksgebieden


A. Zien      Verlichting      Stadsverlichting is normaal gesproken 3 tot 5 Lux. Waar men zich goed moet kunnen
                              oriënteren is een verlichting nodig van minimaal 50 lux. Bij gevaarlijke situaties, zoals
                              bijvoorbeeld trappen 100 lux. Voorkom abrupte verschillen in verlichtingsterkte.
             Contrast         Bij risicovolle situaties en objecten een contrast van minimaal K=0,6 met de
                              omgeving. Bij objecten in de looproute zorgen voor contrast op een hoogte tussen
                              1,40 m en 1,60 m. Bij scheidingen tussen wegvlakken; contrast minmaal K=0,3. In
                              ieder geval bij hinderlijke objecten en bij geleidelijnen contrast van K=0,6 toepassen.
                              Let op afname contrast door vervuiling.
                              Contrast K wordt bepaald met de formule van Michelson en is de verhouding tussen
                              de reflectiewaarde van een kleur met de de reflectiewaarde van de andere kleur.
             Letters tekens   Verkeerborden altijd volgens RVV (Regelement Verkeersregels en Verkeerstekens
                              1990).
                              Bewegwijzering volgens NBD-norm (Nationale Bewegwijzeringsdienst).
                              Overige routeaanduiding met voldoende (kleur-)contrast. Letters en tekens groot
                              genoeg, d.w.z. 5% van de kijkafstand en symbolen 9% van de kijkafstand.
B. Horen     Rateltikkers     In Nijmegen worden overal rateltikkers toegevoegd aan voetgangersverkeerslichten.
C. Tasten    Routegeleiding   Looproute waar mogelijk markeren door gidslijnen, zoals bestaande gevels, muren
                              of randen. Op looproutes bij een oversteek, bij verkeerslichten en bij bushaltes
                              geleidelijnen en waarschuwingsvlakken toepassen.
D. Verplaatsen Loopbreedte    Vrije breedte van de looproute bij voorkeur minimaal 1,80 m en in ieder geval
                              1,50 m. Vrije breedte incidentele route mag 1,20 m zijn als er minder dan 20 m
                              afstand te overbruggen is. Vrije breedte plaatselijke doorgangen (tussen paaltjes)
                              minimaal 0,90 m.
             Hoogte boven     Vrije hoogte op plaatselijke onderdoorgangen (onder luifels, reclame e.d.) minimaal
                              2,60 m. Incidenteel bijvoorbeeld onder een verkeersbord 2,30 m.
             Loopoppervlak    Helling dwars op de looprichting afschot minder schuin dan 1:50. Stroefheid
                              van loopoppervlak is minimaal 65 conform NEN 2873.
                              Vlak loopoppervlak, dus onregelmatigheden minder dan 5 mm.
                              Geen zachte ondergronden. Roosters e.d. maaswijdte tussen 10 mm en 20 mm.
                              Aandachtspunt: ligging van putten niet bij een invalidenoprit, ingangen of
                              geleidelijn.
             Manoeuvreren     Manoeuvreerruimte voor rolstoelgebruikers: minimaal 1,50 m x 1,50 m.
                              Manoeuvreerruimte voor scootermobielen: minimaal 2,10 m x 2,10 m.




             18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Hoogteverschil   Helling in de looprichting minder dan 1:25 (4 cm per m)
                 (dit wordt beschouwd als normaal “vals plat”).
                 ■Een hoogte kleiner dan 0,02 m is overbrugbaar met rolstoel – rollator.
                 ■Hoogteverschil tussen 0,02 m en 0,1 m: helling minder dan 1:10.
                 ■Hoogteverschil tussen 0,10 m en 0,25 m: helling minder dan 1:12.
                 ■Hoogteverschil tussen 0,25 m en 0,50 m: helling minder dan 1:16.
                 ■Hoogteverschil tussen 0,50 m en 1,00 m: helling minder dan 1:20.
                 ■Hoogteverschil groter dan 1,00 m: helling minder dan 1:25.
                 Of anders alternatieve route of lift toepassen. Hellingen steiler dan 1:25 moeten
                 voorkomen worden. Hoogteverschillen in ontwerp altijd proberen te voorkomen!
Oversteken       Oversteken in ontwerp gelijkvloers vormgeven. Afritjes voor oversteken bij
afritjes         kruispunten: trottoirs bij voorkeur voorzien van verlaagde trottoirbanden anders
                 opritjes met helling minder steil dan 1:10 en een breedte
                 van minimaal 1,80 m. Recht tegenover elkaar aanleggen. Bij een oversteek ook
                 geleidelijnen en waarschuwingsmarkering aanbrengen (zie: standaard detail
                 tekening gemeente Nijmegen).
                 Aanbeveling: opritten voor woningen ook aanleggen met helling minder steil dan
                 1:10 (dan zijn deze ook bruikbaar als afritjes voor hulpmiddelen).
Oversteken       Maximale oversteeklengte korter dan 7 m bij een niet-geregelde oversteek
vluchtheuvel     Vluchtheuvel toepassen bij een grotere oversteek. De vluchtheuvel heeft een
                 opstelruimte groter dan 2 m in oversteekrichting en loopoppervlak gelijk aan de rijbaan.
                 Geleidelijnen en waarschuwingsmarkering op vluchtheuvel aanbrengen.
Scheiding        Scheiding tussen trottoir en fietspad met lage schuine rijwielpadbanden uitvoeren
fietspad         en in voldoende contrast (minimaal K=0,3).
Fietsluis        Fietssluis bij voorkeur niet toepassen. Bij een fietssluis is de afstand tussen de
                 hekken breder dan 1,20 m, de overlap tussen de hekken minstens 0,60 m en de
                 in- en uitgang ruimer dan 1,50 m.
Loopafstand      Afstand tussen zitgelegenheden is locatieafhankelijk. Op drukke routes en in parken
rusten           afstand tussen de bankjes of alternatieve zitgelegenheden minder dan 200 m.
Valbeveiliging   Bij minder dan 0,25 m hoogteverschil: duidelijk gemarkeerde opstaande rand van
                 minstens 50 mm. Bij meer dan 0,25 m hoogteverschil: afscherming (balustrade /
                 leuning) met een hoogte van 0,85 m tot 0,95 m.
                 Tussenopeningen in afscherming minder dan 0,10 m (tussen de spijlen).
Fietspad         Breedte fietspad één richting breder dan 2,00 m.
breedte          Breedte fietspad twee richtingen breder dan 3,50 m.
                 Minimale gebruiksruimte voor een fiets: 1,20 m.
Paaltjes         Absoluut proberen te voorkomen. Anders minimaal 1,20 m afstand ertussen en
fietspad         0,90 m hoog en duidelijk markeren als obstakel.




                                                                                       19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>E. Gebruiken   Loopsnelheid      Voetgangerslicht afstemmen op een verplaatsingssnelheid van minder dan 0,8 m/s.
               Herkenbaar        Gebruiksobjecten uitvoeren in karakteristieke, uniforme en herkenbare kleuren en
                                 vormgeving. Houd rekening met kleurenblindheid.
               Bedienings-       Bedieningsknop voetgangerslicht op 1,00 m hoogte (in ieder geval tussen
               knop verkeers-    0,90 m en 1,20 m).
               lichten           Bedieningsknop uitvoeren in signaalkleur (grote knop) en met optische
                                 terugmelding.
                                 Bedieningsknop plaatsen in de looprichting aan de paal.
               Trappen           Specifieke maatvoering trappen staan bij dit onderdeel in aparte tabel.
               Helling (-baan)   Maatvoering helling (-baan) staan bij dit onderdeel in aparte tabel.
               Gebruiksobject    Gebruiksobject met bediening: onderrijdbaar, dus opstelruimte onder b x h
               met bediening     minimaal 0,90 m x 0,75 m. Afstand bedieningselement tot de muur of ander
                                 object minimaal 0,50 m. Manoeuvreer ruimte bij objecten met bediening voor
                                 scootermobiel 2,10 m x 2,10 m. Hoogte bedieningselementen op gebruiksobjecten
                                 tussen 0,90 m en 1,20 m. Hoogte van informatie tussen 1,40 m en 1,60 m.
               Bankje            Zithoogte zitelementen tussen 0,45 m en 0,55 m (liefst met rugleuning en
                                 armleggers) Zitdiepte zitelement minimaal 0,40 m, breedte minimaal 0,60 m
                                 per persoon tussen armleggers.
               Tafel             Werkbladhoogte (tafels e.d.) 0,80 m. Vrije ruimte onder tafels: hoogte minimaal
                                 0,75 m met een diepte van meer dan 0,60m. Vrije breedte voor rolstoel naast bankje
                                 of tafel minimaal 1,20 m.




               20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>               Hoge kwaliteit (extra normen)
A. Zien        Obstakels:       Uitstallingen (reclameborden enz.) buiten de 2,00 m brede looproute plaatsen en in
               aan de kant!     ieder geval niet op gids- en geleidelijnen.
C. Tasten      Routegeleiding   Looproutes worden waar mogelijk gemarkeerd door een gidslijn. Druk bezochte
                                routes op locaties zoals het station en bushaltes worden op hoofd looproutes
                                aangeduid door geleidelijnen.
D. Verplaatsen Loopbreedte      Vrije breedte voetpaden en trottoirs minimaal 1,80 m. Let op obstakels.
                                Drukke winkelstraten uitgaan van een breedte van 2,40 m tot 4,00 m.
               Oversteken       Ter hoogte van de toegang van publiek aantrekkende voorzieningen bij ontwerp
               opritjes         uitgaan van vlakke inrichting of eventueel verlaagde stoepbanden. Anders alle
                                trottoirs voorzien van opritjes (zie: standaard detail tekening voor op- en afritjes
                                gemeente Nijmegen) Het beste is natuurlijk om lage stoepbanden toe te passen in
                                drukke centra.

E. Gebruiken   Rusten           Afstand tussen zitgelegenheid minder dan 200 m op veelgebruikte drukke
                                routes.Toepassen van een geschikt ouderenbankje in omgeving met veel ouderen.
                                Streef naar een netwerk van hoofd-looproutes voor het veilig en comfortabel
                                verbinden van belangrijke functies en publiekstrekkers in het centrum.




                                                                                                    21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>               Specifieke normen per onderdeel
               Trottoir en voetpad


A. Zien        Verlichting      Voor eventuele extra verlichting zie de normentabel.
               Contrast         Objecten in de looproute zijn volgens de normen voor contrast goed zichtbaar.
               Tekens           Voor tekens uitgaan van RVV, NBD en gemeentenormen.
C. Tasten      Routegeleiding   Waar mogelijk gidslijnen toevoegen bij ontwerp en inrichting. Op looproutes
                                geleidelijnen aanbrengen en laten aansluiten op de aanwezige gidslijnen om
                                veilig en comfortabel de weg te kunnen vinden.
D. Verplaatsen Loopruimte       Voldoende breed (minimaal 1,50 m maar liefst 1,80 m) Een doorgang korter dan
                                20 m mag smaller (1,20 m) Bij paaltjes: minimale tussenruimte voor rolstoel 0,90 m.
               Loophoogte       Hoogte doorgang hoog genoeg (hoger dan 2,60 m, incidenteel 2,30 m)
               Loopoppervlak    Bij helling de norm toepassen voor hoogteverschillen. Afschot dwars op looprichting
                                niet schuiner dan norm. Oppervlak voldoende stroef, zie norm. Onregelmatigheden
                                op oppervlak onder de norm (minder dan 5 mm) Geen zachte ondergrond
                                toepassen. Roosters niet te grote maaswijdte (minder dan 20 mm).
               Obstakels        Geen obstakels en putten bij gids- en geleidelijnen.
               Manoeuvreren     Bij hekjes enz. rekening houden met de norm voor manoeuvreerruimte rolstoel
                                (1,50 m x 1,50 m).
               Oversteken       Kruispunten oversteekbaar met manoeuvreerruimte voor scootermobiel
               afritjes         (2.10 m x 2,10 m) Gebruik bestaande opritten creatief.
               Scheiding        Scheiding tussen trottoir en fietspad door strook van ander matriaal met voldoende
                                contrast K=0,3.
               Fietssluis       Fietssluis liever niet toepassen, anders aanleggen volgens de normen.
E. Gebruiken   Valbeveiliging   Adequate valbeveiliging afhankelijk van potentiële valhoogte.
               Werkzaam-        Bij werkzaamheden op trottoir duidelijke afbakening vóór, naast en achter de
               heden            werkzaamheden (bijvoorbeeld een hek, geen lint) én een tijdelijke afrit aanbrengen.




               22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>               Voetpad en trottoir (hoge kwaliteit)


A. Zien        Routegeleiding   Goede gids- én geleidelijnen naar de voorzieningen op hoofd looproutes.
C. Tasten      Loopbreedte      Vrije breedte voetpaden en trottoirs voldoende voor passeren twee rolstoelen e.d.
                                (breder dan 1,80 m).
                                Vrije breedte looproute winkelstraat meer dan 2,40 m en liefst breder, zeker als het
                                er druk is.
D. Verplaatsen Oversteken       In alle trottoirs afritjes na steeds een beperkte afstand; bij voorkeur vlak ontwerpen
               afritjes         of lage trottoirbanden toepassen.
E. Gebruiken   Loopafstand      Let op: beperkte afstand tussen zitgelegenheden, bij voorkeur liefst bankje met
                                leuning en armleuningen. (200 m).




                                                                                                     23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Routegeleiding

Gidslijnen zijn met de stok voelbare, richting gevende randen die normaal al
aanwezig zijn in de ruimte. Het gaat bijvoorbeeld om een gevel, een
trottoirband, een muur, plantsoenrand of goot. Een gidslijn heeft bij voorkeur
een goed contrast ten opzichte van de omgeving. Blinden en slechtzienden
volgen gidslijnen als looproute.

Geleidelijnen zijn speciaal aangebrachte geribbelde straattegels die de
looprichting aangeven op belangrijke hoofd looproutes of bij gevaarlijke
punten in combinatie met waartschuwingsvlakken. Geleidelijnen leiden dan
naar gidslijnen. Een waarschuwingsmarkering (gele tegels met noppen)
duiden gevaar aan, bijvoorbeeld bij een oversteek.
Verder kennen we attentievlakken; een onderbreking zonder reliëf van gelei-
delijnen om een richtingverandering aan te geven.




                                                 gidslijn




                                            waarschuwingsmarkering



                            geleidelijnen



24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>C. Tasten   Routegeleiding   Uitgaan van gidslijnen, en daar waar een belangrijke route beter aangeduid moet
                             worden geleidelijnen toevoegen. Een waarschuwingsmarkering en geleidelijnen in
                             ieder geval bij bushaltes, trappen, bij afritjes en bij een gevaarlijke oversteek.


            Gidslijn         Verschil in profiel of textuur voelbaar met voet of stok bijvoorbeeld bij gevel,
                             lijngoot of plantsoenrand. Streven is om om gidslijnen toe te voegen in het
                             ontwerp; goed verlicht en met veel contrast.
            Geleidelijn      Breedte ribbelprofiel in looprichting: 0,30 m (één trottoirtegel breed).
                             Type geleide tegel: 4 ribbels K=0,6 Een breedte van 0,60 m (met 8 ribbels
                             per tegel) kan toegepast worden dwars op looprichting.
                              Minstens een lengte van: 1,80 m als de ruimte dat toestaat.
                              Zo min mogelijk van richting veranderen.
                              Materiaal in contrastkleur met omgeving.
                              Minimaal 0,60 m obstakelvrije ruimte weerzijden.
            Aansluiting      Parallel: op afstand 0,60 m met 0,60 m overlap met gidslijn of andere geleidelijn.
            geleidelijn op   Haaks: op 0,30 m eindigen voor begin gidslijn.
            gidslijn         Minder duidelijke gidslijnen als lijngoten met alleen een andere textuur:
                             aankondigen met waarschuwingsmarkering.
            Attentievlak     Lengte en breedte: 0,60 m.
                             Bij richtingverandering groter dan 15 graden en op kruispunten.
                             Geen reliëf en kleur is hetzelfde als omliggende bestrating.
                             Eventueel een extra attentievlak tussen geleidelijn en waarschuwingsmarkering
                             van 0,30 m.
            Waar-            Gele kleur contrasterend met omgeving. Breedte van vlak in looprichting 0,60 m.
            schuwings-       Lengte van vlak dwars op looprichting afhankelijk van breedte oversteek, maar
            markering        minstens 0,60 m. Afstand tot obstakel 0,30 m (bij spoorweg 0,60 m).
            Object-          Bij objectmarkering (voor informatiezuil, balie, betaalpunt, incheckpunt, etc.):
            markering        gemarkeerd vlak van 0,60 m x 0,60 m.
                             Afstand tot informatiepunt: 1,20 m.
                             Oppervlakte verschilt visueel, tactiel en eventueel akoestisch.
            Meer info        Zie voor maatvoering van routegeleiding ook standaard detail tekening
                             Gemeente Nijmegen.




                                                                                                   25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>               Voetganger oversteek locatie
A. Zien        Verlichting      Zie voor zo nodig extra verlichting de normentabel.
               Tekens           Voor tekens uitgaan van RVV-, NBD en gemeentenormen.
B. Horen       Rateltikkers     Rateltikkers bij verkeerslichten op kruisingen met voetgangers.
C. Tasten      Routegeleiding   Bij belangrijke looproutes worden extra geleidelijnen en waarschuwingsvlakken
                                toegepast.
D. Verplaatsen Loopruimte       Afritjes bij verkeerlicht voor voetgangers recht tegenover elkaar in trottoirbanden.
                                Afritjes 1,80 m of breder. Manoeuvreerruimte voor scootermobielen aanhouden.
                                Doorgang van een vluchtheuvel niet smaller dan de breedte van de oversteek.
                                Voldoende opstelruimte op vluchtheuvel in oversteekrichting (2,00 m).
               Loopoppervlak    Alle normen voor loopoppervlak zijn van toepassing (bijv.: helling afritjes,
                                geleidelijnen, waarschuwingsmarkeringen, dwars afschot, stroefheid, vlakheid en
                                maaswijdte roosters).
                                Loopvlak van een vluchtheuvel moet vlak zijn en dus gelijk aan rijbaan.
E. Gebruiken   Verplaatsing     Uitgaan van een verplaatsingsnelheid van 1 m/s en waar mogelijk voetgangerslicht
               snelheid         (e.v. op aanvraag van de voetganger) afstemmen op een loopsnelheid van 0,8 m/s.

               Bediening        Bedieningsknop in signaalkleur en in looprichting aanbrengen. Niet aan de zijkant
                                van de paal. Hoogte 1,00 m (tussen 0,90 m en 1,20 m).




               Voetganger oversteek locatie (hoge kwaliteit)
Kwaliteitsniveau hoog           Bij een oversteek locatie met een hoge intensiteit van voetgangers
                                wordt de oversteek altijd gemarkeerd door middel van geleidelijnen,
                                waarschuwingsmarkering, inclusief de vluchtheuvels.
                                Er kunnen extra faciliteiten voor bediening en voor oversteek-ondersteuning
                                aangebracht worden.




               26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>afritjes




           27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>               Fietspad
A. Zien        Verlichting      Zie voor de nodige extra verlichting de normentabel.
               Visuele          Fietsroutes en daarop aanwezige objecten moeten visueel door voldoende contrast
               markering        gemarkeerd zijn.
               Tekens           Voor tekens uitgaan van RVV-, NBD en gemeente-normen.
D. Verplaatsen Vrije ruimte     Breedte fietspaden is voldoende om met twee fietsen naast elkaar te fietsen.
                                Minimaal 2,00 m één richting en 3,50 m voor twee richtingen.
                                Paaltjes absoluut proberen te voorkomen! Wanneer echt nodig, dan goed markeren
                                en met voldoende tussenruimte (minimaal 1,20 m).
               Oppervlak        Niet te steil (helling is minder dan 1:25).
E. Gebruiken   Gebruiksruimte   De minimale gebruiksruimte voor één fiets is 1,20 m. Drukknopjes voor bediening
                                fietsers verkeerslicht 1,10 m of lager voor zittende handbediening vanuit hulpmiddel.
N.B.                            Het onderdeel fietspaden is opgenomen om de toegankelijkheid van
                                gehandicaptenvoertuigen te waarborgen. Er is geen rekening gehouden met extreem
                                brede fietsvoertuigen. In Nijmegen worden fietswegen en fietsstroken uitgevoerd in
                                rood asfalt en volgens de richtlijnen van de nota “Nijmegen duurzaam bereikbaar.”




                                              voldoende contrast




               28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>               Plein
A. Zien        Verlichting      Voor de nodige extra verlichting zie de normentabel.
               Visuele          Objecten in de looproute zijn zichtbaar door het voldoende contrast op de juist
               markering        hoogte.
                                Looproute markeren door gidslijnen van visueel waarneembaar afwijkende
                                bestrating (hoogteverschil, contrast, kleur of materiaal).
               Tekens           Voor tekens uitgaan van RVV-, NBD- en gemeente-normen.
C. Tasten      Routegeleiding   Looproute markeren door tastbare gidslijnen. Bij veel gebruikte routes of gevaarlijke
                                punten ook geleidelijn toepassen.
D. Verplaatsen Loopruimte       Vrije breedte looproutes breder dan 2,40 m wanneer er veel mensen passeren.
                                Voldoende vrije hoogte bij onderdoorgangen (onder luifels, reclames, enz.).
                                Draairuimte manoeuvreerruimte voor scootermobiel aanhouden (bijvoorbeeld aan
                                begin van een helling).
                                Gidslijnen en geleidelijnen mogen niet onderbroken worden door putdeksels,
                                fietsklemmen, voertuigen of andersoortige objecten.
                                Bij voorkeur verlaagde trottoirbanden en bij gevaarlijke situaties geleidelijnen en
                                waarschuwingsmarkeringen plaatsen.
               Loopoppervlak    Natuurlijke helling niet te steil in looprichting (minder dan 1:25).
                                Verder alle normen voor loopoppervlak van toepassing (bijv: hellingen, afritjes,
                                dwars afschot, stroefheid, vlakheid, harde ondergrond en maaswijdte roosters).
               Loopafstand      Minimaal één zitgelegenheid creëren.
                                Op grotere pleinen: minimaal om de 200 m een mogelijkheid om te zitten.
E. Gebruiken   Bankjes          Bij pleinen met veel ouderen zitgelegenheid met rugleuning én armleuningen of
                                specifiek straatmeubilair voor ouderen. Zie: voor zitten de algemene normen.
                                Afvalbakken niet op de looproute.




                                                                                                       29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>               Park
A. Zien        Verlichting      Stadsparken worden in Nijmegen om ecologische redenen in principe niet verlicht.
C. Tasten      Routegeleiding   Natuurlijke gidslijnen. Duidelijke padafscheiding.
D. Verplaatsen Loopruimte       Breedte looproute minimaal 2,00 m. Onder een route wordt verstaan een pad heen
                                en terug en een rondgang door het park.
                                Vrije breedte plaatselijke doorgangen minimaal 0,90 m (bijvoorbeeld tussen de
                                paaltjes).
                                Breedte gecombineerd fiets-, wandel- en rolstoelpad is minimaal 3,00 m.
               Loopafstand      Om de 200 m zitgelegenheid creëren in verharde ondergrond.
               Loopoppervlak    Een stabiele, gelijkmatige halfverharding of asfalt met een fijnkorrelige bovenlaag
                                waarop geen water blijft staan. Geldt voor een route voor iedereen.
               Valbeveiliging   Adequate valbeveiliging bij hoogteverschillen.
E. Gebruiken   Een route voor   Realiseren van minimaal één route door het park die over de gehele lengte goed
               iedereen         toegankelijk is.
                                De kwaliteit van deze toegankelijke route moet voldoen aan minimaal de
                                basiskwaliteit.
               Groen            Geen overhangende takken op de looproute.




               30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>          Gevisualiseerde maatvoering van een trap




                                                                  Waarschuwingsmarkering
                                                                  Contrastmarkering
                                                                  Geleidelijn

                                             ≥ 0,30 m




                                              ≥ 1,20 m




                                  ≥ 1,20 m


0,60 m
         0,60 m                                                       0,85 á 0,95 m



                  0,15 - 0,18 m



                          ≥ 0,30 m




                                                                                                         0,30 m
                                                         0,30 m                                       0,60 m
                                                                                ≥ 1,20 m
                                                                                           ≥ 1,20 m




          32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>              Trap
A. Zien        Verlichting        Zie voor de nodige extra verlichting de normentabel.
               Visuele            Visuele markering onder en boven aan de trap en op iedere trede.
               markering
C. Tasten      Routegeleiding     Een gidslijn of geleidelijn naar onderzijde en aan bovenzijde van trap.
                                  Waarschuwingsmarkering boven en onder aan trap.
D. Verplaatsen Loopruimte         De juiste maatvoering van treden, leuningen, de hoogte boven de trap en de
                                  manoeuvreer ruimte boven en onder de trap (zie: onderstaande tabel).
               Hoogte-            De juiste maatvoering van de treden.
               verschillen
               Loopoppervlak      Alle normen voor loopoppervlak zijn van toepassing (bijv: helling afritjes, dwars
                                  afschot, stroefheid, vlakheid, hard en maaswijdte roosters).
               Loopafstand        Bij grote hoogteverschillen de trap opdelen met tussenliggende bordessen.
               Valbeveiliging     Leuningen met de juiste maatvoering en stevigheid. De leuning is vrij omvatbaar.


              Trap (uitvoering en maatvoering)
Visuele        ■Aantrede (is horizontale oppervlakte) van de bovenste en onderste trede markeren met kleurcontrast.
markering      ■Bovenste en onderste trede over de gehele breedte markeren.
               ■Bovenkant overige treden markeren met een strook van 0,30 m lengte vanuit de wand.
Geleiding      ■Strook waarschuwingsmarkering bovenaan en onderaan de trap van minimaal 0,60 m breedte.
               ■Trap moet vindbaar zijn via gidslijn of geleidelijnen. Geleidelijn loopt onderaan de trap naar
                linkerzijde, bovenaan de trap naar rechterzijde.
Loopruimte     ■Vrije breedte tussen de leuningen minimaal 1,20 m.
               ■Vrije hoogte boven trap minimaal 2,50 m.
               ■Vrije ruimte voor begin en eind van de trap meer dan 1,20 m x 1,20 m.
Maat treden    ■Optrede minder dan 0,18 m (is verticale hoogte trede)
               ■Aantrede dieper dan 0,30 m (is horizontale diepte van trede)
               ■Aantrede + 2 x de optrede is tussen 0,60 m en 0,65 m.
Loopafstand    ■Vuistregel: bij elke 1,80 m hoogteverschil een bordes van minimaal 1,20 m x 1,20 m.
Valbeveiliging ■Leuningen aan beide zijde van de trap.
leuning        ■Hoogte van de leuning is tussen 0,85 m en 0,95 m. .
               ■Diameter van de leuning is tussen 30 tot 50 mm en vrij omvatbaar.
               ■Belastbaarheid leuning tenminste 2000 N (200 kg)
               ■Afstand tussen openingen in afscherming minder dan 100 mm.
               ■Leuningen laten doorlopen op bordessen en bij het begin en einde van de trap voorbij eerste en
                laatste optrede met de lengte van de aantrede (Leuningen onder en boven dus zeker 30 cm door laten
                lopen).


                                                                                                      33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>                 Helling
A. Zien          Verlichting      Zie voor de nodige extra verlichting de normentabel.
C. Tasten        Routegeleiding   Helling moet vindbaar zijn via gidslijn of geleidelijn.
D. Verplaatsen Loopruimte         Leuningen zoals bij trap. Zie ook maatvoering hieronder.
                                  Vrije hoogte zoals bij trap.
                                  Manoeuvreer ruimte boven en onder de helling groot genoeg voor scootermobiel.
                 Hoogte-          Hellingshoek afhankelijk van het te overbruggen hoogteverschil volgens de normen.
                 verschillen      Eventueel een bordes toepassen om hoogteverschil in delen te overbruggen volgens
                                  de norm.
                 Loopoppervlak    Verder alle normen voor loopoppervlak van toepassing (bijv.: helling afritjes, dwars
                                  afschot, stroefheid, vlakheid, hard en maaswijdte roosters).
                 Loopafstand      Per 0,50 m hoogteverschil een bordes toepassen.
                 Valbeveiliging   Valbeveiliging volgens de normen.
                                  Leuning volgens de norm.


                 Helling (uitvoering en maatvoering)
Loopruimte                        ■Vrije breedte tussen de leuningen breder dan 1,20 m.
                                  ■Vrije hoogte boven helling meer dan 2,60 m.
                                  ■Vrije ruimte aan het begin en aan het eind van de helling groter dan
                                   2,10 m x 2,10 m.
hoogteverschil                    ■Hoogteverschil en hellingshoek volgens de normentabel.
                                  ■Bij elke 0,50 m hoogteverschil een bordes van minimaal 1,20 m breed x 1,50 m lang
                                   bij een rechte hellingbaan.
Valbeveiliging                    ■Hoogte leuning tussen 0,85 m en 0,95 m.
                                  ■Diameter leuning 30 tot 50 mm en vrij omvatbaar.
                                  ■Belastbaarheid leuning meer dan 2000N (200 kg).
                                  ■Afstand tussen openingen in afscherming minder dan 100 mm.




                 34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>                                                                            ≥ 2,10 m

     Gevisualiseerde maatvoering helling
                                                                                       ≥ 2,10 m
     minimale helling 1:25 (4 cm per m)
     maximale helling 1:10 (10 cm per m)


                                                                 > 1,50 m

                          0,85 á 0,95 m




                      > 1,20 m
                                           ≥ 1,20 m

           ≥ 2,10 m
                                                      ≥ 2,10 m




35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>               Straatmeubilair
A. Zien        Verlichting      Zie voor de nodige extra verlichting de normentabel.
                                Objecten in de looproute zijn door voldoende contrast zichtbaar op de juiste
                                hoogte volgens de normen.
C. Tasten      Routegeleiding   Gidslijnen of eventueel geleidelijnen naar gebruiksobjecten. Deze zo nodig aangeven
                                met objectmarkering bij bedieningsobjecten en informatiepunten.
                                Scherpe hoeken en randen vermijden in de vormgeving van objecten in de looproute
                                en gebruiksobjecten.
                                Objecten, zoals afvalbakken, buiten looproute plaatsen.
D. Verplaatsen Paaltjes         Paaltjes alleen toe§passen als deze strikt noodzakelijk zijn. Betonnen bollen
                                niet meer toepassen en gaandeweg verwijderen. Paaltjes hoger dan 0,90 m.
                                Bollen en paaltjes in contrasterende kleur (wit, K=0,6 en goed verlicht)
                                Voldoende doorgang tussen paaltjes, in ieder geval 0,90 m.
E. Gebruiken   Gebruiksruimte   Vrije verharde ruimte voor plaatsen van rolstoel naast of tegenover een zitelement of
                                tafel minimaal 1,20 m.
               Gebruikshoogte   Gebruiksobjecten met bediening zijn onderrijdbaar met manoeuvreer ruimte voor
                                scootermobiel.
                                Zie: normen voor maatvoering van straatmeubilair, informatievoorziening en
                                bedieningselementen.
               Herkenbaarheid Gebruiksobjecten goed zichtbaar uitvoeren in karakteristieke en daarmee
                              herkenbare kleur en vormgeving. Bedieningsobjecten met grote knoppen in
                              signaalkleur.
               Specifiek        In gebieden met veel ouderen en bij extra toegankelijkheid specifiek meubilair
               meubilair        voor senioren toepassen (hogere zithoogte, rechte zithouding, armleuningen, enz.:
                                assortiment gemeente). In de toekomst kent Nijmegen ca. 25% ouderen.
               Maatvoering      Maatvoering zie normentabel.




               36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>               Parkeerplaats
A. Zien        Verlichting      Zie voor de nodige extra verlichting de normentabel.
               Tekens           (conform RVV) Parkeerplaats aanduiden met verkeersbord
                                gehandicaptenparkeerplaats (E6). Bord is goed zichtbaar.
D. Verplaatsen Loopruimte       Parkeerplaats en eventueel parkeerautomaten moeten bereikbaar zijn via
                                looproutes die aan de gestelde normen voldoen.
               Hoogte-          In- en uitstapruimte op straatniveau.
               verschillen
               Valbeveiliging   Gehandicaptenparkeerplaatsen langs water zijn mogelijk, mits vrije breedte
               Gebruiksruimte   minimaal 1,20 m en de juiste valbeveiliging aanwezig is. Aandachtspunt: bij lange rij
                                parkeerplaatsen een oprit creëren zodat een rolstoelgebruiker direct van de weg het
                                trottoir op kan.
E. Gebruiken   Parkeer-         Voor maatvoering parkeerautomaat zie normen voor bedieningselementen.
               automaat
               Gratis           N.B. parkeren met een gehandicapten-parkeerkaart op invalideparkeerplaats is in
                                Nijmegen gratis.
Maatvoering    Gehandicapten    ■Afmetingen gehandicaptenparkeerplaats 3,50 m x 6,00 m of anders gelijk aan de
               parkeerplaats     diepte van de rest van de rij. Lengte 7,50 m voor achter uitstappen.
                                ■Voorzien van bord (RVV) E6 zichtbaar vanaf rijbaan.
                                Zie voor maatvoering van parkeerplaats ook standaard detail tekening Gemeente
                                Nijmegen.




                                                                                    in- en uitstapruimte
                                                                                    op straatniveau




                                                                                                   37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>              Bushalte
A. Zien       Verlichting       Zie voor de nodige extra verlichting de normentabel. Op perron minimaal 10 Lux, in
                                abri (‘bushuisje’) 50 Lux.
              Visuele           Instapplaats markeren door kleurcontrast met bij achterdeur rolstoeltegel, en bij de
              markering         voordeur instaptegel. Perronrand markeren door kleurcontrast: afwisselend witte en
                                zwarte tegels (is wettelijk).
              Visuele relatie   Halteaanduiding en informatieborden op minimale vrije loophoogte eronder.
              Tekens en         Normen voor tekens voor informatieborden uit de algemene normentabel.
              borden
C. Tasten     Routegeleiding    Route naar instapplaats markeren met geleidelijn (ribbelprofiel) Voor instapplaats
                                een waarschuwingsvlak (noppenprofiel).
D. Verplaatsen Loopruimte       zie: Normentabel.




              Bushalte (uitvoering en maatvoering)

Bushalte      Maten perron      ■Lengte van bus perron minimaal 8,00 m.
Maatvoering                     ■Vrije breedte halteplaats minimaal 1,50 m.
                                ■Afstand tussen voordeur en achterdeur 5,70m.
                                ■Vrije manoeuvreerruimte voor in- en uitstapplaats minimaal 1,50 m x 1,50 m.
                                 Hierbij rekening houden met de lengte van de uitgeschoven rolplank.
              Hoogteverschil    ■Hoogteverschil tussen busbaan en halteplaats: 0,18 m.
                                ■Hoogteverschil tussen voertuig en halteplaats minder dan 20 mm. Nijmegen kent
                                 ‘kniel’-bussen en een uitschuifbare rolplank bij de achterdeur.
                                ■Hoogteverschil tussen halteplaats en straat overbruggen met helling (zie eisen
                                 helling).
              Abri (bushokje)   ■Abri biedt bescherming tegen regen en wind.
                                ■Het heeft de voorkeur een Abri aan te brengen, en anders een zitgelegenheid met
                                 rugleuning en armsteunen.
                                ■Abri is minimaal 1,40 m breed en 0,90 m diep.
                                ■Vrije hoogte in abri is minimaal 2,30 m.
                                ■Vrije diepte zitje minimaal 0,30 m.
                                ■Zithoogte zitje tussen 0,45 en 0,50 m.
                                ■Voorzieningen minstens 1,20 m uit de perronrand.
                                ■Aandachtspunt: let op locatie lichtmast niet ter hoogte van instap.
                                Zie voor maatvoering van bushaltes ook standaard detail tekening Gemeente
                                Nijmegen.



              38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>geleidelijnen en
waarschuwingsvlak




                    39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Meer informatie
De volgende publicaties geven meer gedetailleerde informatie:

■ Richtlijn toegankelijkheid CROW publicatie 337
  Uitgever: CROW, 21 januari 2014
  ISBN:9789066286337
■ Handboek voor Toegankelijkheid
  Maarten Wijk
  Uitgever: Bim Media BV, oktober 2012
  ISBN 9789012585057
■ Zicht op Ruimte
  Berry den Brinker, Atja Apituley en Jeroen Smeets
  Uitgever: Stichting SILVUR, januari 2014,
  ISBN 9789082150407
■ Standaard detailboek projecten gemeente Nijmegen
  Gemeente Nijmegen – interne
  communcatie
■ Route geleiding tactiele routegeleidingvoor mensen met een visuele beperking
  Digitale up to date versie - PBT-consult

Voor meer informatie
v.meijers@nijmegen.nl




De projectgroep Van links naar rechts:
Wim Molenaar, Marcel Giebels, Jos Verstappen, Vincent Meijers,
Don Roelofs, Sabrina Abdoelbasier en Jeroen van Dijk (niet op de foto)


40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Colofon

Uitgave
Gemeente Nijmegen

Handboek
Afdeling Ruimtelijke Ontwikkeling en
Afdeling Stadbeheer, november 2016

Vormgeving
Slooves, Grafische Vormgeving

Fotografie
Ellen van de Waterbeemd
Vincent Meijers

Drukwerk
De Bondt grafimedia communicatie bv

Verkrijgbaar
Digitaal: www.nijmegen.nl
Boekwerk:
Informatiebalie, Stadswinkel
Mariënburg 30
6511 PS Nijmegen
Tel: 14024
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>