<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Warmtenet Hengstdal




Doelstelling:

Een warmtenet in Hengstdal zou alle woningen, bedrijven, scholen en andere gebouwen van
warmte moeten kunnen voorzien voor verwarming en warm tapwater.

De warmte voor het net zou afkomstig moeten zijn uit een bron of bronnen, bij voorkeur zonder,
maar in elk geval met minimale CO2-uitstoot en met minimaal gebruik van elektriciteit.

Gezien de voorgestelde “no-regret” isolatie door eigen woningbezitters (50°C keteltemperatuur) en
de isolatiewerkzaamheden van de corporatiewoningen (Label B) zou een aanvoertemperatuur van
70ºC met een retourtemperatuur van ca. 40 ºC toereikend moeten zijn.

De kosten voor de gebruiker mogen niet hoger zijn dan de huidige kosten voor verwarming en
warm water.

Er dient leveringszekerheid te zijn bij een piekvraag.

Het warmtenet moet langdurig (generaties) kunnen functioneren.




Warmtenet Hengstdal, Peter Daanen augustus 2018   1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Opbouw:


A) WARMTEPRODUCTIE & OPSLAG
Warmtebron(nen):
       – Geothermische bron, toereikend om een seizoensopslag te laden en gedurende het
          stookseizoen een groot deel van de warmte te leveren
       – Biomassaverbrander als aanvulling bij piekvraag.
       – Aanvullend/optioneel: zonnecollectors, grootschalig op daken van grote gebouwen, met
          warmtebuffers voor eigen warmteopslag of teruglevering aan het net (saldering).
Seizoensopslag:
       – Ecovat(en) onder het Limosterrein, evt. Vliegend Paardpark, speeltuinen Hengstdalseweg
          en/of het Dommerplein.
Warmteleidingen:
       – Van de bronnen naar de seizoensopslag
       – Pompen, filters, meetinrichting, processturing
Administratie:
       – Inkoop/productie biomassa
       – Facturatie aan warmte-afnemer(s)
       – Afbetaling investering en herinvestering

B) WARMTETRANSPORT & LEVERING
Warmteleidingen:
      – Van de bronnen/opslag naar de gebruikers en aansluitingen voor eventuele uitbreiding.
Warmtetransport:
      – Pompen, filters
Warmteaflevering
      – Huisaansluitingen met aflever/meetsets
Administratie
      – Facturatie en incasso naar gebruikers
      – Inkoop warmte
      – Afbetaling investering en herinvestering

B koopt warmte in bij A en levert (verkoopt) dit aan de gebruikers.

Deze activiteiten zouden in twee (of meerdere) corporaties ondergebracht moeten worden.
De warmteproductie, zou i.e.g. gescheiden moeten worden van de warmteleverantie.
Meerdere warmtetransportnetten zouden in deze constructie, in een toekomstig scenario, warmte
kunnen afnemen van dezelfde bron.
Voor de productie van biomassa, zoals verderop voorgesteld, zou een onafhankelijke coöperatie een
mogelijkheid zijn.




Warmtenet Hengstdal, Peter Daanen augustus 2018   2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>WAT IS ER NODIG AAN ENERGIE (WARMTE)?

(n.b. Alle waardes en berekeningen zijn “ongunstig” voor ons afgerond en uitgevoerd. In de
financiële berekeningen zijn niet de rentes op de investering, noch eventuele subsidies
meegenomen. Daarvoor is verder en grondiger onderzoek nodig.)



Warmtevraag Hengstdal nu en in de nabije toekomst.
  1. De huidige energievraag voor verwarming, warm water en koken in Hengstdal is ca 246 TJ
     per jaar (berekend uit het totale gasgebruik Hengstdal 2016: 6.995.325 m3 x 35,17 MJ/m3).
     In de toekomst zal door elektrisch koken ca. 5 % minder energie uit gas gevergd worden. Dit
     energiegebruik wordt overgeheveld naar het elektriciteitsnet.
     Rest 233 TJ aan vraag voor verwarming en warm tapwater.
     Met de al uitgevoerde en nog geplande isolatiewerkzaamheden van de corporaties zal het
     gasgebruik afnemen.
     Bij een besparing van 35% zou dat ca. 151 TJ zijn (besparing bij label F – B, doorgaans ca.
     40%).
     (Bij realisatie van een warmtetransportnet, dat werkt met een leveringstemperatuur van
     70°C (70°/40°) hoeven de woningen niet verder geïsoleerd te worden dan energielabel B.)



         Een systeem met een jaarcapaciteit van ca. 150 TJ zou dus moeten volstaan (oftewel
         gemiddeld 17,12 GJ/uur (= 4,75 MWth) met een piekverbruik van 83,89 GJ/uur (=23,28
         MWth). De relatie gemiddeld gebruik/piekgebruik is, proefondervindelijk, een factor 4,9
         (afgeleid uit de strengste kouperiode van de afgelopen 40 jaar, jan. 1987 – nl. meerdaags -
         17°C)




         n.b. Momenteel heeft Hengstdal een jaargebruik van ca. 7 miljoen m3 aardgas, à € 4.200.000,- met € 154.000,-
         aan vastrecht en € 1.029.420,- aan netbeheerkosten.
         In totaal is dat € 5.383.420 per jaar dat in elk geval door de gezamenlijke afnemers wordt betaald. In een
         periode van 30 jaar (de doorgaans gehanteerde afschrijvingsperiode) is dat € 161.502.600,-




Warmtenet Hengstdal, Peter Daanen augustus 2018           3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>HET WARMTETRANSPORTNET.

De kosten van de aanleg van een warmtetransportnet is afhankelijk van diverse factoren en voor
Hengstdal moeilijk vast te stellen. Omrekening van de kosten van het warmtetransportnet, zoals
berekend voor de Benedenbuurt in Wageningen, naar de situatie in Hengstdal zou een investering
van € 4.800.000,- opleveren. Gezien de complexere situatie alhier reken ik met het viervoudige, dus
€ 19.200.000,- (Berekening door Ecofys: max. € 800,-/kW x 24000 kW = 19,2 miljoen)
Een warmtetransportnet heeft een levensduur van ten minste 50 jaar.

De verkoopkosten per GJ aan de gebruiker, door het warmtetransportnet, worden deels bepaald door
afschrijving op de investering van het fysieke net, vermeerderd met de warmte-inkoopprijs, vanuit
de bron, x de marge. Wellicht zullen niet alle investeringskosten via deze marge op de warmteprijs
terugverdient hoeven te worden.

Het is namelijk vastgesteld door de ACM (Autoriteit Consument en Markt), dat een eerste
aansluiting op een bestaand warmtetransportnet maximaal € 1037,- mag kosten (voor
grootgebruikers is zover mij bekend geen bedrag vastgesteld).
Over de kosten van een eerste aansluiting op een nieuw warmtetransportnet wordt niet gerept, dus
hanteer ik voorgaand bedrag, het zou wellicht hoger mogen zijn.
Ter voorkoming van uitstel door gebruikers, tot het net “bestaand“ is, is de ACM-prijs raadzaam te
hanteren.
Dit levert € 2.955.450,- op (bij 2850 ‘normale’ aansluitingen).
De gestelde investering van € 19.200.000,- minus € 2.955.450,- is € 16.244.550,- : 50 jaar is
€ 324.891,- per jaar.
Daarnaast mag een vastrecht van € 309,- per jaar worden berekend, totaal € 880.650,-/jr
Dit betekent dat van het vastrecht (880.650 – 324.891) jaarlijks € 555.759,- overblijft.
Voorts mag nog een meettarief worden berekend à € 25,-/jr. (ACM). Totaal € 71.250,-
Met het laatste zullen echter de kosten voor verbruiksmeting, facturatie en incasso moeten worden
gedekt.
De warmte mag de gebruiker max. € 24,05/GJ kosten (ACM).

Deze GJ verkoopprijs wordt berekend door de investeringskosten minus de eerste aansluitkosten te
delen door 50 (jaar).
Van deze uitkomst worden het totaalbedrag aan vastrecht afgetrokken, daarna de onderhoudskosten
(incl. de rentekosten op de investering, de arbeidskosten voor organisatie, productie,
risicoverzekering en administratie) opgeteld.
Dit bedrag wordt gedeeld door de totale hoeveelheid afgenomen GJ per jaar en daarbij wordt de
inkoopprijs per GJ warmte opgeteld. Dit is de netto GJ kostprijs.
De GJ verkoopprijs wordt hier op gebaseerd. Uit bovenstaande berekening, van de jaarlijkse kosten
voor het transportnet, is af te leiden dat de GJ-verkoopprijs nagenoeg gelijk zou kunnen zijn aan de
inkoopprijs.
Voor een redelijker terugverdienscenario van de bron zou deze ook een soort vastrecht/abonnement (stel € 3750,-
per TJ) moeten berekenen aan het warmtetransportnet, cq een “eerste aansluitkostenpost”, danwel een bijdrage
[abonnement] per gebruiker.
Dit zou een lagere GJ kostprijs vanaf de bron ten gevolg kunnen hebben.
Het warmtetransportnet zou aldus minder van de investering terugverdienen op het vastrecht en wat meer op de
marge op de GJ-prijs. De uiteindelijk kostprijs van de warmte voor de gebruiker blijft echter daarmee min of
meer gelijk.
Met name met meerdere afnemers (meer warmtetransportnetten) is er zo een gelijkmatiger lastenverdeling.




Warmtenet Hengstdal, Peter Daanen augustus 2018        4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>DE BRONNEN

Er zouden bronnen gekozen moeten worden die geen, of beperkt gebruik maken van fossiele
brandstoffen of elektriciteit.
Ondanks dat er geen restwarmte is van industrie, zijn er wat dat betreft in Hengstdal verschillende
varianten mogelijk, opgebouwd uit de volgende bronnen:

Geothermische bron.

                                                                                   Onder Nijmegen ligt een
                                                                                   zgn. kolenkalklaag.


                                                                                   Dit is een voormalig
                                                                                    koraalrif dat zich vanaf
                                                                                    de Noordzeekust bij
                                                                                    Haarlem, onder
                                                                                    Amsterdam, Utrecht,
                                                                                    Wageningen, Arnhem,
                                                                                    Nijmegen naar
                                                                                   Duitsland
                                                                                    uitstrekt.
                                                                                    De laag is vergelijkbaar
                                                                                    met die, bij de bron van
                                                                                    Greenwell in
 Honselersdijk, maar ligt
 hier dieper ondergronds.
Dit soort versteende
kalklagen hebben
doorgaans een hoge
permeabiliteit, waardoor
water er goed doorheen
kan stromen. De
aanwezigheid van zo’n
kolenkalklaag biedt da n
ook een grote kans op
een succesvolle
warmtewinning uit de
ondergrond. De holtes in
de laag zijn gevuld met
265 miljoen jaar oud
zeewater.
n.b. Momenteel wordt seismisch onderzoek verricht in de regio Wageningen/Arnhem/Nijmegen naar de exacte ligging
(diepte) en afmetingen van deze laag.




Warmtenet Hengstdal, Peter Daanen augustus 2018        5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>De kosten voor het boren van een geothermische put wordt geschat op ca. 1,8 miljoen euro per
doublet per kilometer diepte *.
Een doublet bestaat uit twee putten, startend naast elkaar, die ondergronds op 1 à 1,5 km afstand van
elkaar uitkomen. Warm water wordt in één put opgepompt en via een warmtewisselaar wordt het
warmtetransportnet er mee opgewarmd. Het afgekoelde water wordt via de andere put terug in de
grond gebracht. Via de grondlaag stroomt dit uiteindelijk weer naar de eerste put en vervangt het
opgepompte water. Er wordt dus niets definitief aan de bodem onttrokken, wat het risico op
aardbevingen uitsluit.




De benodigde diepte hangt af van de diepte waarop zich een geschikte grondlaag bevindt.
Voor de juiste temperatuur is in elk geval een diepte van meer dan 3 km noodzakelijk, omdat de
temperatuur per km diepte, 31 graden toeneemt t.o.v. van de grondtemperatuur van ca. 10 °C, op
een meter diepte (formule: km_diepte x 31 + 10 = temperatuur)

Bij een benodigde putdiepte van 4 km moet op boorkosten van ca. 8 miljoen euro gesteld worden.
Daar komt bij ca. 1 miljoen euro bij voor een installatie voor bijvangst-afvang van gas en/of olie en
de verwerking ervan, plus installaties, zoals warmtewisselaars, pompen, etc.
De bouw/aanschaf van de totale geothermische unit kost dus ca. 10 miljoen euro. Het geheel zou
volledig ondergronds kunnen worden gebouwd.
Jaarlijks is een bedrag nodig voor elektriciteit en onderhoud, de productiekosten.

(*) ECN berekent de bronkosten aan de hand van het bronvermogen, omdat dit niet alleen de
   temperatuurfactor (diepte), maar ook andere factoren meeneemt (zoals stroomsnelheid,
   putcapaciteit, etc).
   Berekening ECN: Aanleg bron 2,5 - 7,5 MWth kost € 2000/kW (max.).
   Bij een bron van 4,75 MWth, € 2000 x 4750 is de investering € 9.500.000,-
   De productiekosten zijn volgens ECN bij deze put: € 140/kW/jr, maakt € 665.000/jaar.

Hieruit kan geconcludeerd worden, dat naarmate de capaciteit van de bron groter dient te
zijn, zowel de aanlegkosten als de jaarlijkse productiekosten hoger zullen zijn.


Warmtenet Hengstdal, Peter Daanen augustus 2018   6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Als praktijkvoorbeeld: de GreenWell Westland bron (ca. 2,5km diep, 85°C) levert ca. 16TJ per
maand, 192 TJ per jaar (533 GJ/dg; 22 GJ/uur = 6,26 MWth).

Een geothermische bron als deze levert een constante hoeveelheid warmte, ook in de
zomermaanden en deze warmte zou, in ons geval, deels moeten worden opgeslagen tot het
stookseizoen, waardoor de broncapaciteit zo laag mogelijk kan worden uitgevoerd.

Met een min of meer gelijkwaardige bron als die van Greenwell, met eventueel iets lagere
capaciteit, maar liefst hogere temperatuur (> 90°), zou in Hengstdal warmtebuffers geladen kunnen
worden. De warmwatervoorziening zou het hele jaar door uit de bron kunnen worden gevoed terwijl
het surplus aan warmte gedurende de zomermanden wordt opgeslagen in seizoensopslag.

Een geothermische bron gaat tot 50 jaar mee en dient daarna eenzelfde tijd te “herstellen”. Dat
betekent dat na die periode een tweede doublet moet worden aangeboord. Door een bron korter te
gebruiken heeft hij minder hersteltijd nodig. Mijn berekeningen gaan daarom uit van 30 jaar tot de
ingebruikname van een tweede doublet.
Nadien kan er elke ca. 30 jaar gewisseld worden tussen de bestaande doubletten.
Een andere mogelijke variant is een zgn. ster-opstelling, waarbij vaker van bronnen gewisseld zou
kunnen worden. Dit vergt echter nog verder onderzoek.
De technische installatie heeft een levensduur van 15 jaar en is een terugkerende kostenpost,
evenals de benodigde elektriciteit voor pompen etc. Dit is verwerkt in de jaarlijkse productiekosten.

Stookseizoen:




Warmtenet Hengstdal, Peter Daanen augustus 2018   7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Doorgaans wordt gerekend met een stookseizoen van 3000 uur in een jaar van 8800 uur.
De overtollige warmte uit de zomermaanden zouden gebufferd dienen te worden voor gebruik in het
stookseizoen. Bovenstaande tabel is erg grof, maar in bijlage 6 zijn de vijfjaars weekgemiddelden
gebruikt om het gebruik in het stookseizoen en het surplus in de rest van het jaar te berekenen.


Seizoens warmteopslag – Ecovat.



Een Ecovat® XL bevat 128.000 m3 water
(50-90°C) en heeft een ondergrondse
opslagcapaciteit van ca. 8,3 TJ met een
jaarverlies van max. 10%.
Voor volledige seizoensopslag van het
warmteoverschot zijn ca. 14 vaten nodig, maar
omdat tussen periodes van hoog verbruik in het
stookseizoen ook periodes van lager verbruik
zijn, waarin het vat weer ‘geladen’ kan worden,
zal een kleinere opslagcapaciteit volstaan. Ik ga
daarom uit van max. 10 stuks (in variant 2).
Bij een lagere behoefte aan opslagcapaciteit zijn
minder Ecovaten nodig, dus bij een grotere bron
of extra warmtebron voor de piekvraag, zouden
bijvoorbeeld 5 stuks (variant 3) kunnen volstaan.

Het kan gebouwd worden onder openbare
ruimte, zoals parken, speelplaatsen,
parkeerplaatsen. Na de bouw kan de ruimte als
voorheen benut worden.

De bouw van een Ecovat XL kost € 3,8 miljoen.




Warmtenet Hengstdal, Peter Daanen augustus 2018     8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Piekvraag – Biomassaketel.

Voor de (winter-) piekvraag naar warmte zouden de buffer en (een) biomassaketel(s) kunnen
worden ingezet als ondersteuning. Deze helpen de buffervaten te laden bij hogere warmtevraag.




Als biomassa zou zelf verbouwd Olifantsgras (Miscanthus*) kunnen dienen.

* Miscanthus is een snelgroeiend soort gras. Het kan wel tot 4 meter hoogte groeien en kan na 2 jaar
 voor het eerst geoogst worden. Het groeit binnen vijf jaar naar de maximale opbrengst van 20
 ton/ha. Het geoogste materiaal bevat weinig vocht, wordt bij de oogst fijngemaakt en hoeft
 slechts kortstondig te worden gedroogd.
 Daarna wordt het desgewenst tot pellets geperst en kan worden opgeslagen tot gebruik.

Warmtenet Hengstdal, Peter Daanen augustus 2018   9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Het gewas neemt evenveel CO2 op als er bij de verbranding weer vrijkomt. Een korte cyclus dus,
waarmee de netto CO2 uitstoot nihil is.

                                                    Het gewas blijft 20- 25 jaar deze opbrengst leveren,
                                                    stelt weinig eisen aan de grond, vergt
                                                    nagenoeg geen onderhoud (slechts gedurende het
                                                    eerste jaar), noch bestrijdingsmiddelen.
                                                    Per ha. levert het, na 5 jaar, permanent 70.000 kWh
                                                    (x 3,6 MJ) per jaar, oftewel 252 GJ aan energie.
                                                    Voor de volledige Hengstdal energiebehoefte
                                                    (ca. 150 TJ/jaar – variant 5) zou de opbrengst van
                                                    600 ha. landbouwgrond nodig zijn.


Voor een jaarlijkse voorraad biomassa, die toereikend dient te zijn voor aanvulling op de
piekvraag, zou ongeveer 20 % (variant 3) van de jaarlijkse warmtebehoefte (30 TJ) ruimschoots
moeten volstaan, oftewel de opbrengst van zo’n 120 ha.

  De pachtprijs per ha is max. € 850,-/jr. in het rivierengebied (Cijfers 2018: € 631,-/ha, LTO).
  Bij voorkeur zou grond in de omgeving moeten worden gepacht, om transportkosten (en dus
  fossiel energieverbruik) zo laag mogelijk te houden.
  Deze grond zou langdurig (i.e.g. voor 25 jaar = de levenscyclus van het Miscanthus) gepacht
  moeten worden. (Nederland heeft permanent 70.000 ha onbenutte landbouwgrond!)
  De pacht voor 120 ha. bedraagt per jaar 102.000 euro.
  Eenmalige kosten voor zaaigoed (13.000 scheuten/ha), het aanplanten plus verzorging, gedurende
  de eerste 2 jaar, € 2540,-/ha, is in totaal € 305.000,- (bedragen Wageningen Universiteit &
  Research).
  De aanvangsinvestering is daarmee: (eenmalige kosten en 2 x pacht) € 509.000, waarna de eerste
  oogst kan plaatsvinden. € 509.000 : 25 jaar = € 20.360 per jaar.
  De pacht per elk volgend jaar is € 102.000

  De miscanthus is ca. 25 jaar oogstbaar en daarmee zijn de jaarkosten € 122.360,- per jaar voor het
  verbouwen van de miscanthus gedurende levenscyclus van de plant (verstandig is enige jaren
  “vooruit” te planten om een voorraad op te bouwen).
  Daar komen bij de jaarlijkse kosten voor oogsten, vervoer, persen tot pellets en opslag ervan tot
  gebruik. Stel deze kosten zijn gelijk aan de investeringskosten/jr (€ 20.360,-) dan kost de
  biomassa € 142.720 per jaar voor 30TJ (30.000 GJ) (ca. € 0,06/kg)
  Bij een overschot aan biomassa kan deze verkocht of als reservevoorraad opgeslagen worden.

Biomassketel.
Een biomassaketel kost max. € 400,- per kWh. Dat is bij een piekvermogen van 14,1 MWth een
investering van € 5.640.000,- De ketel dient te zijn voorzien van een fijnstofafvang.

n.b. Zowel de geothermische bron, de biomassaketel en de opslag voor de biomassa, zouden ondergronds kunnen
worden gebouwd en “uit het zicht” kunnen werken. Het hele proces van warmtewinning, opslag en aflevering kan
geautomatiseerd functioneren.



De varianten:
Bij de berekening van de GJ-kostprijs is uitgegaan van verbruik van de volledige warmteproductie
van 150TJ.

Warmtenet Hengstdal, Peter Daanen augustus 2018        10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Variant 1: Een geothermische bron die een toereikende capaciteit moet hebben om ruimschoots de
piekvraag te kunnen leveren.

Variant 2: Een geothermische bron die een toereikende capaciteit heeft om aan nominale
warmtevraag te kunnen voldoen, in combinatie met een seizoenswarmteopslag.
Samen moeten ze ruimschoots aan de piekvraag kunnen voldoen (10 x EV).

Variant 3: Een geothermische bron die een toereikende capaciteit heeft om aan nominale
warmtevraag te kunnen voldoen in combinatie met een gedeeltelijke seizoenswarmteopslag (5x
EV).
Voor extreme warmtevraag, de zogenaamde piekvraag, is een regelbare warmtebron (biomassaketel
+ 120 ha) voorzien.

Variant 4: Een geothermische bron met een toereikende capaciteit om aan nominale warmtevraag
te kunnen voldoen. Voor extra warmtevraag en de zogenaamde piekvraag, is een regelbare
warmtebron (biomassaketel + 240 ha) voorzien.

Variant 5: Een biomassaketel als regelbare bron die toereikend is voor volledige warmtevraag,
nominaal en piek (600 ha).

Uitkomst variantenberekening* warmtebronnen:
Deze berekeningen zijn gemaakt met een iets ruimer bemeten bron dan berekend (5 MWth) en er is
slechts 1 x de kosten van het doublet meegenomen. Na vanaf 30 jaar moet deze laatste investering
opnieuw gedaan worden.

                             Variant 1            Variant 2         Variant 3        Variant 4        Variant 5
Investering:                 € 47.200.000,-       € 48.000.000,-    € 34.640.000,-   € 17.540.000,-   € 9.440.000,-
Productiekst./jaar:          € 3.304.000,-        €    700.000,-    €    824.720,-   €    984.540,-   € 713.250,-
Kostprijs GJ:                € 32,52/GJ           € 15,34/GJ        € 13,20/GJ       € 10,46/GJ        € 6,85/GJ
Opmerking:                   onrealistisch        10 EV             5 EV 120ha       240 ha            600 ha

Kostpr. GJ**                 € 24,84/GJ           € 10,86/GJ        € 9,52/GJ        € 6.79/GJ        € 3,19/GJ

** bij een abonnement van 3750,-/TJ

* Voor de berekeningen zie de bijlages 1 -5


Wat gaat het de woningeigenaar/bewoner kosten?

Eerste aansluiting:          € 1037,- (max.)
Afleverset:                  € 1000,- (vervanging pomp 15 jaar, ca 400,-)
Ombouw leidingen             € 500,- tot € 1500,- (afhankelijk van situatie)
Totaal:                      € 2537,- tot € 3537,-

Warmte:                      € 18,40/GJ (stelprijs variant 2)
Vastrecht:                   € 309,-/jr (gas 297,-/jr)
Meetkosten:                  € 25,-/jr (gas 54,-/jr)




Warmtenet Hengstdal, Peter Daanen augustus 2018                11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Omrekenformule gas naar warmte:
Huidig verbruik in m3/jr x 35,17 MJ/m3 = aantal MJ/jr : 1000 = aantal GJ/jr
B.v. 1000m3 x 35,17 = 35.170 MJ/jr = 35,17 GJ/jr
Kosten nu: 1000 x € 0,65 = € 650,- (de aardgasprijs is stijgende!)
Kosten dan: 35,17 x € 18,40 = € 647,13
Geen ketel- kosten en onderhoud meer.

Wat gaat het de corporatie per woning kosten?:

Eerste aansluiting: € 1037,- (max.)
Afleverset:         € 1000,- (max.) (vervanging pomp/15 jaar, ca € 400,-)
Ombouw leidingen € 500,- tot € 1500,- (afhankelijk van situatie)
Totaal:             € 2537,- tot € 3537,-
Geen ketelkosten/onderhoud meer.

Wat gaat het de huurder kosten?:
Warmte:             € 18,40/GJ
Vastrecht:          € 309,-/jr (gas € 297,-/jr)
Meetkosten:         € 25,-/jr (gas € 54,-/jr)




Verder isoleren?



Voorstel tot stimulatie besparen/isoleren door beprijzing.
Voorbeeld.
Afname 0 – 30 GJ (1055 m3): € 12,80,-/GJ             (max. € 384,-)
         30 - 45 GJ (1583 m3): € 18,40/GJ (van € 552,- tot € 828,-)
           + 45 GJ (+1583 m3): € 24,-/GJ         (vanaf € 1080,-)

Vermindering energiegebruik in de toekomst.
Bij vermindering van de warmteafname door verdere isolatie, zou de warmte verkocht kunnen
worden aan aanpalende wijken/warmtetransportnetten, met als doel de inkomsten gelijk te houden.
Het uitgangspunt, 150TJ/jaar zou binnen tien jaar dusdanig oversized kunnen blijken, dat warmte-
export niet alleen noodzakelijk wordt, maar ook kostenverlagend voor alle partijen zal zijn.
Door meer nieuwe afnemers zullen hun eerste aansluitkosten en extra vastrechtinkomsten de
GJ-prijs verder kunnen verlagen.

Op te zetten corporaties.
Voor het warmtetransportnet zou een corporatie opgezet moeten worden, waarbij elke
woningaansluiting een lid oplevert (one-man-one-vote principe).
De rol van de woningcorporaties hierin zou vooraf vastgesteld moeten worden, hetzij als lid, dan
wel als investeerders.

De warmtebroncorporatie zou als leden dezelfde kunnen hebben als de
warmtetransportnetcorporatie, maar kan ook leden hebben uit eventuele andere, later aangesloten,


Warmtenet Hengstdal, Peter Daanen augustus 2018   12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>warmtetransportnetten.

Desgewenst zou een separate coöperatie opgezet kunne worden voor de productie van biomassa.

Voor deze corporaties moet een investeringsconstructie worden gevonden. De rente op deze
investering zal grotendeels de marge op de GJ-prijs bepalen en daarmee de uiteindelijke kostprijs.
Subsidies en eventuele crowdfunding (klanten betalen bv hun vastrecht vooruit met een korting)
kunnen deze rentelasten fiks verminderen, maar dit dient verder onderzocht te worden.
Vastrecht vijf jaar vooruit: € 1499,- ipv € 1545,- (3%)
vastrecht tien jaar vooruit € 2935,50 ipv € 3090,- (5%)
vastrecht vijftien jaar vooruit € 4310,55 ipv € 4635,- (7%)




Wat is nog niet berekend/ onvoldoende vastgesteld?

– De warmtebehoefte van grootgebruikers, AZC, Ateliers kazerne, Limos warmtenet, Basisschool
De Muze, De Ark van Oost, Supermarkten etc. is nergens gespecificeerd.
– Voor de berekeningen is de totale gasvraag van Hengstdal gebruikt, dus incl. deze gebruikers. Zij
zullen tenslotte ook een vervanger voor gas nodig hebben. Hoe worden deze aangesloten op het
warmtetransportnet? Hoe wordt de prijs (eerste aansluiting, vastrecht) voor hen vastgesteld?
Afgeleid van kosten eerste gasaansluiting: 0,35-0,88GJ/u = € 1883,- en 0,88-1,41GJ/u = € 2395,-
daarboven wellicht een veelvoud).
– In hoeverre zijn geothermische bronnen en biomassaketels regelbaar?

Niet meegenomen in de berekeningen: subsidies.
Niet meegenomen in de berekeningen: rente op leningen.
Niet meegenomen in de berekeningen: opgelegde belastingen, kosten voor leges en vergunningen.




Geraadpleegde bronnen:
Ecofys-2015-systeemkosten-van-warmte-voor-woningen_02
Autoriteit Consument en Markt – website: kosten warmtenetten
ECN: Kostenonderzoek geothermie SDE+ 2018
Ecovat: website technische specificaties
WUR: Dossier Miscanthus
Rijksoverheid: Maximale pachtprijzen landbouwgrond (aanvulling:
https://www.kkgkka.nl/aanpassing-pachtprijzen/)


Warmtenet Hengstdal, Peter Daanen augustus 2018   13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>http://www.miscanthus.nl/index.html
https://www.installatie.nl/artikelen/grootste-houtgestookte-pelletkachel/


Nagekomen opmerkingen:
Verzekering tegen “misoogst” Miscanthus is raadzaam.
Oogsten/verhakselen Miscanthus kosten ca. € 350,-/ha
Biomassa persen tot briketten/pellets scheelt factor 5 in volume en dus in opslagruimte.
De jaarlijkse elektriciteitskosten voor de warmtedistributie in een warmtenet worden geschat
op € 1,10/kW (Ecofys). Bij 24000Kw is dat € 26.400,-




Bijlage 1.


Variant 1: Een geothermische bron
ECN berekent de bronkosten aan de hand van het bronvermogen, omdat dit niet alleen de
  temperatuurfactor (diepte), maar ook andere factoren meeneemt (stroomsnelheid, putcapaciteit,
  etc). Berekening ECN: Bron 2,5- 7,5 MWth kost € 2000/kW (max).
  De produktiekosten zijn volgens ECN bij deze put: € 140,-/kW/jaar

De piekvraag is 23,6 MWth.
De bron kost dan € 2000,- x 23600KWth = € 47.200.00
De productiekosten per jaar: 23600 Kwth x € 140,-/kW = 3.304.000,-

Kosten:    investering                            jaar
Bron:       47.200.000
Prod. Kstn                                        3.304.000
Totaal      47.200.000                            3.304.000


De GJ-prijs wordt berekend door de investeringskosten minus de eerste aansluitkosten te delen door
30 (jaar).
Bij deze uitkomst wordt de de OPEX opgeteld en het vastrecht afgetrokken.
Het resultaat wordt gedeeld door de afgenomen hoeveelheid GJ (max. 150.000)
Bij afschrijving in 30 jaar: € 47.200.000 ,- : 30 = € 1.573.334,-
€ 1.573.334,- + € 3.304.000 = € 4.877.334,- voor 150 TJ
is € 32,52/GJ
De verkoopprijs aan de gebruiker mag max. € 24,05 zijn. Daarmee is deze variant niet realistisch.




Warmtenet Hengstdal, Peter Daanen augustus 2018               14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Bij een abonnementsbijdrage van € 3750,-/TJ zou € 551.250,- per jaar vaste inkomsten opleveren.
De € 4.877.334 ,- verminderd met € 551.250,-, is € 4.326.084,- : 150 TJ = € 28,84/GJ en ook niet
realistisch




Bijlage 2.

Variant 2: De geothermische bron zou een toereikende capaciteit moeten hebben om aan nominale
warmtevraag te kunnen voldoen in combinatie met een seizoenswarmteopslag.

De nominale vraag is 4,75 MWth.
Om een extra reserve te hebben kies ik voor een bron van 5 MWth
De bron kost dan € 2000,- x 5000 Kwth = € 10.000.000,-
Een geothermische bron als deze levert een constante hoeveelheid warmte, ook in de
zomermaanden en deze warmte zou deels moeten worden opgeslagen.
De productiekosten zijn volgens ECN bij deze put: € 140/kW, maakt € 700.000/jaar
Uitgaande van een stookseizoen van 3000 uur maanden, zou 0,75 x 150 TJ moeten worden
gebufferd, oftewel 112,5 TJ.
(n.b. Vollasturen waar doorgaans vanuit wordt gegaan: 3000 = ca.4 mnd. ; 1 jaar = 8800 uur)
Omdat ook in het stookseizoen het aanbod gelijk is maar de vraag varieert, worden de buffers
tussentijds (deels) bijgeladen. Hierdoor zullen 10 Ecovaten (83 TJ) volstaan.
De Ecovaten kosten € 3.800.000,-

Kosten:     investering                  jaar
Bron:        10.000.000
Prod. kstn:                            700.000,-
Opslag:      38.000.000
Totaal       48.000.000

Bij afschrijving in 30 jaar: € 48.000.000 ,- : 30 = € 1.600.000,-
€ 1.600.000,- + € 700.000 = € 2.300.000,- voor 150 TJ
is € 15,34/GJ

Dit is de kostprijs van de warmte bij totale afname (150 TJ).


Warmtenet Hengstdal, Peter Daanen augustus 2018    15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Bij een abonnementsbijdrage van € 3750,-/TJ zou € 551.250,- per jaar vaste inkomsten opleveren.
De € 2.300.000,- verminderd met € 551.250,-, is € 1.748.750,- : 150 TJ = € 10,86/GJ




Bijlage 3.



Variant 3: De geothermische bron zou een toereikende capaciteit moeten hebben om aan nominale
warmtevraag te kunnen voldoen in combinatie met een gedeeltelijke seizoenswarmteopslag. Voor
extreme warmtevraag, de zogenaamde piekvraag, zou een extra regelbare warmtebron
(biomassaketel) vereist zijn.

De nominale vraag is 4,75 MWth.
Om een extra reserve te hebben kies ik voor een bron van 5 MWth
De bron kost dan € 2000,- x 5000 KWth = € 10.000.000,-
Een geothermische bron als deze levert een constante hoeveelheid warmte, ook in de
zomermaanden en deze warmte zou deels moeten worden opgeslagen, als ondersteuning voor een
deel van het stookseizoen.
Uitgaande van een stookseizoen van 3000 uur, zou 0,34 x 150 TJ kunnen worden gebufferd, oftewel
50 TJ.
Omdat ook in het stookseizoen het aanbod gelijk is maar de vraag varieert, worden de buffers
tussentijds (deels) bijgeladen. Hierdoor zullen 5 Ecovaten (55 TJ)volstaan.
Deze Ecovaten kosten € 3.800.000,- p/st.

Een biomassaketel zou bij langdurige piekvraag moeten worden bijgeschakeld.
Deze zou een capaciteit van ca . 20% (30 TJ) per jaar met een piekvermogen van 14,1 MWth
moeten kunnen leveren. De benodigde biomassa zou op 120 ha. grond verbouwd moeten worden.


Kosten:     investering                           jaar
Bron :        10.000.000
Prod. kstn:                                       700.000


Warmtenet Hengstdal, Peter Daanen augustus 2018             16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Opslag:             19.000.000
Biomassa:                                         142.720
Ketel:               5.640.000
Totaal              34.640.000                    824 .720


De GJ-prijs wordt berekend door de investeringskosten te delen door 30 (jaar).
Bij deze uitkomst worden de productiekosten, plus de kosten van de biomassa opgeteld.
Het resultaat wordt gedeeld door de afgenomen hoeveelheid GJ (max. 150.000)

Bij afschrijving in 30 jaar: € 34.640.000,- : 30 = € 1.154.667,-
€ 1.154.667,- + € 824.720 = € 1.979.387,- voor 150 TJ
is € 13,20/GJ

Dit is de kostprijs van de warmte bij totale afname.


Bij een abonnementsbijdrage van € 3750,-/TJ zou € 551.250,- per jaar vaste inkomsten opleveren.
De € 1.979.387,- verminderd met € 551.250,-, is € 1.428.137,- : 150 TJ = € 9,52/GJ


Bijlage 4.




Variant 4: De geothermische bron zou een toereikende capaciteit moeten hebben om aan nominale
warmtevraag te kunnen voldoen. Voor extra warmtevraag en de zogenaamde piekvraag, zou een
extra regelbare warmtebron (biomassaketel) vereist zijn.

De nominale vraag is 4,75 MWth.
Om een extra reserve te hebben kies ik voor een bron van 5 MWth
De bron kost dan € 2000,- x 5000 KWth = € 10.000.000,-
Een biomassaketel zou bij gedurende het stookseizoen voor hogere warmtevraag en piekvraag
moeten worden bijgeschakeld.
Deze zou een capaciteit van ca . 40% (60 TJ) per jaar met een piekvermogen van 18,85 MWth
moeten kunnen leveren. De biomassa (Miscanthus) zou hiervoor verbouwd moeten worden op ca.
240 ha. grond.


Kosten:           investering                     jaar
Bron:             10.000.000
Prod. kstn                                        700.000
Biomassa:                                         284.540
Ketel:              7.540.000
Totaal             17.540.000                     984.540


De GJ-prijs wordt berekend door de investeringskosten delen door 30 (jaar).
Bij deze uitkomst worden de productiekosten plus de kosten van de biomassa opgeteld.


Warmtenet Hengstdal, Peter Daanen augustus 2018              17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Het resultaat wordt gedeeld door de afgenomen hoeveelheid GJ (max. 150.000)

Bij afschrijving in 30 jaar: € 17.540.000 ,- : 30 = € 584.667,-/jr
€ 584.667,- + € 984.540,- = € 1.569.667,- voor 150 TJ
is € 10.46/GJ

Dit is de kostprijs van de warmte bij volledige afname .


Bij een abonnementsbijdrage van € 3750,-/TJ zou € 551.250,- per jaar vaste inkomsten opleveren.
De € 1.569.667 ,- verminderd met € 551.250,-, is € 1.018.417,- : 150 TJ = € 6,79/GJ




Bijlage 5.



Variant 5: Een biomassaketel is een regelbare bron die toereikend is voor volledige warmtevraag.
Hiervoor zou biomassa moeten worden verbouwd.
De piekvraag is 23,6 MWth.
Met Miscantus zou ca. 600 ha. volstaan.
Investering biomassaketel € 250 - € 400 per kWth, 23600 x € 250,- = € 5.900.000,- tot 23600 x €
400,- = € 9.440.000,-

Kosten:           investering                     jaar
Biomassa:                                         713.520
Ketel:             9.440.000
Totaal             9.440.000                      713.250


De GJ-prijs wordt berekend door de investeringskosten minus de eerste aansluitkosten te delen door
30 (jaar). Bij deze uitkomst worden de kosten van de biomassa opgeteld.
Het resultaat wordt gedeeld door de afgenomen hoeveelheid GJ (max. 150.000)

Bij afschrijving in 30 jaar: € 9.440.000 ,- : 30 = € 314.667,-
€ 314.667,- + € 713.520,- = € 1.028.187,- voor 150 TJ
is € 6,85/GJ

Dit is de kostprijs van de warmte bij totale afname.




Warmtenet Hengstdal, Peter Daanen augustus 2018             18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Bij een abonnementsbijdrage van € 3750,-/TJ zou € 551.250,- per jaar vaste inkomsten opleveren.
De € 1.028.187 ,- verminderd met € 551.250,-, is € 476.937,- : 150 TJ = € 3,19/GJ




Bijlage 6.

Weekgemiddelden gasverbruik (over 5 jaar)

Wk 45 – 15 (stookseizoen waarin gebruik hoger dan bronopbrengst) ca. 90% = 135 TJ

Wk 16 – 44 (zomerseizoen waarin gebruik lager dan bronopbrengst) ca. 10% = 15 TJ

Gemiddelde bronopbrengst/wk 150TJ/52 = 2,89 TJ

Ecovat XL capaciteit 8,3 TJ – 10% verlies = 7,47 TJ


Variant zonder biomassaverbranding en 10 x Ecovat (variant 2):

Warmteoverschot week 16 t/m week 44: 29 x 2,89 TJ = 83,81 TJ – 15 TJ = 68,81 TJ (9,2 Ecovat)

Warmtetekort week 45 t/m week 15: 23 x 2,89 TJ = 66,47 TJ ; 135 TJ – 66,47 TJ = 68,53


Variant met 20% biomassaverbranding en 5 x Ecovat (variant 3):

Warmteoverschot week 16 – 44: 29 x 2,89 TJ = 83,81 TJ – 15 TJ = 68,81 TJ, waarvan 37,35 TJ in
5 x Ecovat

Warmtetekort week 45 – 15: 23 x 2,89 TJ = 66,47 TJ ; 135 TJ – 66,47 TJ – 30 TJ (bio) = 38,53 TJ




Warmtenet Hengstdal, Peter Daanen augustus 2018   19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Conclusie:
Variant 2 zou exact toereikend zijn. Een iets hogere bronkeuze (bijv. 5 MWth ipv 4,75 MWth) zou
wellicht raadzaam zijn. Investeringskosten blijven gelijk, productiekosten stijgen wat.
Deze aanbeveling is inmiddels in de bovenstaande berekeningen doorgevoerd

Variant 3 zou iets tekort kunnen schieten. Een iets grotere bronkeuze of grotere biomassabuffer zou
dit kunnen compenseren.
Deze aanbeveling is inmiddels in bovenstaande berekeningen doorgevoerd

Let wel: Alle berekeningen voor de piekvraag zijn gebaseerd op de worst case van de afgelopen 40
j
a
a
r
,

n
l
.

j
a
n
u
a
r
i

1
9
8
7

e
e
n

m
e
e
r
d
a
a
g
s
e

p
e
r
i
Warmtenet Hengstdal, Peter Daanen augustus 2018   20
o
d
e
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>