<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                         ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020


INLEIDING

De strategische ligging hoog boven de rivier bepaalde ruim    goed, evenals het wederopbouwcentrum van de stad.

2000 jaar geleden de plek voor de stichting van een belang-   Die gelaagde en veelbewogen historie maakt Nijmegen, in

rijke Romeinse militaire nederzetting.                        combinatie met de status van oudste stad van Nederland,

Dit Nijmegen groeide uit, eerst (in de vroege middel-         als erfgoedstad aantrekkelijk en onderscheidend.

eeuwen) als zetel van belangrijke machthebbers en later

als belangrijkste en grootste stad binnen Hertogdom Gel-      • De Stevenskerk
re, tot een levendige handelsstad. Met de imposante Ste-

venskerk als middelpunt en als vruchtbare culturele ba-

kermat van kunstenaars als de Gebroeders Van Lymborch.

De Vrede van Nijmegen maakte rond 1678 een einde aan

een aantal verwoestende oorlogen en ook in de nadagen

van WOII werd de stad ingrijpend beschadigd door een

bombardement van de geallieerde troepen.



Nijmegen anno 2020 is een levendige stad met een roe-

rige geschiedenis van bloei, verval, oorlog en wederop-

bouw. Met een Romeinse en middeleeuwse geschiedenis

die als tastbaar erfgoed grotendeels verborgen dan wel

verwoest is. De Nijmeegse 19de-eeuwse stadsuitbrei-
ding is de grootste in Nederland, de begin 20ste-eeuwse

wijken   zijn   geliefde    woonlocaties.   Allemaal   erf-


                                                                                                                        2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                          ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




                                                                                  OPDRACHT
                                                                                  Wordt dat erfgoedpotentieel op dit moment ook voldoende

                                                                                  benut? Hoe staat het met de zorg voor het erfgoed en met

                                                                                  de publiekstoegankelijkheid? Ademt de stad die gelaagde

                                                                                  historie en ervaar ik die, als bewoner en bezoeker? Pakt

                                                                                  Nijmegen de kansen die de verwachte aanwijzing van de

                                                                                  Nedergermaanse Limes als Unesco Werelderfgoed in 2021

                                                                                  met zich meebrengt?


                                                                                  Die vraag leidde binnen de gemeente tot de behoefte aan

                                                                                  een lokale erfgoedstrategie, die op initiatief van het Nijmeeg-

                                                                                  se College van B&W in dit document wordt geconcretiseerd.

                                                                                  De opdracht betrof de ontwikkeling van een brede erfgoed-
                                                                                  strategie voor Nijmegen, in relatie tot de erfgoedambities die

                                                                                  in de stad leven. Waarin in beeld wordt gebracht wat nodig is

                                                                                  om de status van Nijmegen als oudste stad ook werkelijk te

                                                                                  verzilveren: door goed te zorgen voor het lokale erfgoed en

                                                                                  om de cultuurhistorie van Nijmegen met nog meer ambitie en

                                                                                  duurzame kwaliteit over het voetlicht te brengen.


                                                                                  WERKWIJZE
                                                                                  De erfgoedstrategie kwam tot stand op basis van desk-

                                                                                  research en een groot aantal interviews in de periode ja-

• ‘Het gezicht van Nijmegen’, te zien in Museum het Valkhof.
                                                                                                                                                    3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                        ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




nuari-maart 2020. Aan het woord kwamen niet alleen ver-                         de financiële kaders) vindt plaats, als wordt overgaan tot

tegenwoordigers van de gemeente, maar ook vanuit het                            daadwerkelijke uitvoering.

erfgoedveld. Binnen de korte looptijd van het traject was

een groot aantal spelers bereid tot gesprek en het leveren                      ERFGOEDBELEID GEMEENTE NIJMEGEN
van directe en substantiële input. Deze inzet onderstreept                      De laatste Nijmeegse beleidsnota Cultureel Erfgoed dateert

de betrokkenheid en de ambities die binnen het Nijmeeg-                         uit 2013. In de Erfgoedagenda 2018-2022 werd het uitvoe-

se ‘erfgoed-ecosysteem’ leven. Het raakt ook aan een ge-                        ringsprogramma geactualiseerd. De erfgoedstrategie legt

deelde ‘sense of urgency’: het is hoog tijd om zaken verder                     het accent op bescherming en instandhouding, en op ken-

en gerichter in gang te zetten en het feit dat de gemeente                      nis en inspiratie. De kaders voor de in de Erfgoedagenda

hiertoe met een erfgoedstrategie het initiatief neemt, wordt                    benoemde duurzame ruimtelijke inpassing vormen onder-

breed gewaardeerd. De bereidwilligheid om aan de uitvoe-                        deel van de diverse documenten van de Omgevingswet.

ring van de erfgoedstrategie bij te dragen, is groot.                           In 2019 werden de kaders van het uitvoeringsprogramma

                                                                                Verleden Verbeeld (jaarlijks subsidieprogramma voor erf-

OPBOUW                                                                          goedpublieksbereik) vernieuwd.

Na een beschrijving van het potentieel dat erfgoed in zich

draagt, volgt een beschrijving van het Nijmeegse ‘erf-                          In de afgelopen jaren is de gemeentelijke organisatiestruc-

goed-ecosysteem’. Op basis van een analyse van dat sys-                         tuur in een aantal opzichten gewijzigd. Erfgoed c.q. cultuur-

teem wordt de strategie bepaald. De strategie krijgt op                         historie vormt binnen de bestaande beleidsterreinen geen

hoofdlijnen vorm aan de hand van drie opgaven, waarin                           officiële sectoraanduiding. Subsidiëring van een aantal

kansrijke ontwikkelrichtingen worden benoemd en gekop-                          organisaties dat actief is in het erfgoedveld loopt via het

peld aan de belangrijkste spelers, en waarbinnen maatre-                        programma Cultuur en Cultureel Erfgoed, de beleidsaf-

gelen worden benoemd met financiële vertalingen. Nadere                         wegingen zijn ondergebracht bij Stadsontwikkeling en het

uitwerking van de diverse maatregelen (binnen de benoem-                        archeologiebedrijf en het depot bij Stadsrealisatie.



                                                                                                                                                4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                     ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




Dat brengt met zich mee dat het af en toe goed zoeken is naar                ERFGOED ALS DUURZAAM POTENTIEEL
raakvlakken, deelgebieden en dwarsverbanden, iets wat door

velen als aandachts- en verbeterpunt wordt gesignaleerd.
                                                                             Tot cultureel erfgoed worden gerekend archeologie, monu-

                                                                             menten, roerend erfgoed en cultuurlandschap: het materiële
In 2020 worden de archeologische beleidskaart en de cul-
                                                                             erfgoed. Daarnaast is er het immateriële erfgoed: cultuurui-
tuurhistorische waardenkaart geactualiseerd. In 2021 wordt
                                                                             tingen die door allerlei bevolkingsgroepen worden beleefd
de nieuwe Omgevingswet geïmplementeerd. Deze nieuwe
                                                                             als erfgoed en hen een gevoel van identiteit en continuïteit
wet biedt straks wettelijke kaders om op lokaal niveau inte-
                                                                             geven, zoals tradities en volksfeesten. De Nijmeegse erf-
graal de ruimtelijke leefomge­ving te beheren en te ontwik-
                                                                             goedstrategie richt zich in hoofdzaak op het materiële erf-
kelen, dus ook voor de inpassing van erfgoed. De erfgoed-
                                                                             goed, inclusief de daaraan verbonden verhalen.
strategie richt zich daarom voornamelijk op ‘erfgoedzorg’ en

‘het vertellen van het verhaal’.                                             De waarde en betekenis van erfgoed is op allerlei gebieden
                                                                             expliciet te maken.


       Cultureel erfgoed heeft bewezen                                          Zo maakt erfgoed de geschiedenis inzichtelijk: snap je

                                                                                de dynamiek van de geschiedenis, dan geeft dat ver-
       ontwikkelkracht. Het is daarom
                                                                                trouwen in de veerkracht van onze samenleving en ont-
       voor de stad van groot maatschap-
                                                                                staat er meer begrip voor wat er vandaag gebeurt.
       pelijk en economisch belang om
       dat duurzame potentieel zo goed
                                                                                Erfgoed versterkt het gevoel van verbondenheid met
       mogelijk te benutten.
                                                                                een plek, als onderdeel van een groter verhaal. De cul-

                                                                                tuurhistorie vormt het DNA van Nijmegen: erfgoed is de

                                                                                identiteitsdrager van de stad.



                                                                                                                                            5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                  ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




Het uitdragen van die cultuurhistorie versterkt de identi-                  verdwenen verhalen en voor het zoeken naar manieren
teit van de stad niet alleen voor bewoners, maar ook, als                   om erfgoed te ontwikkelen voor nieuw gebruik. De nieu-
onderscheidend profiel, voor bezoekers. Niet voor niets                     we Omgevingswet zet erfgoed niet voor niets in als be-
vormt dit gegeven onderdeel van het Nijmeegse city                          langrijke drager van de ruimtelijke kwaliteit.
marketing-beleid. Dat profiel vormt bovendien een aan-

trekkelijke vestigingsfactor voor toekomstige bewoners                      Over de economische waarde van erfgoed is in de laat-
en bedrijven. Nijmegen heeft als oudste stad van Neder-                     ste decennia veel gepubliceerd. Erfgoed is zeer aantrek-
land, als hoeder van toekomstig werelderfgoed en als                        kelijk voor toeristische bezoekers, die vervolgens weer
drager van een verwoestend oorlogsverleden een heel                         geld spenderen bij de lokale middenstand.
bijzonder, onderscheidend erfgoedverhaal en daarmee

ook een sterke identiteit die kansen biedt voor krachtige                   Erfgoed vertegenwoordigt, last but not least, ook een
profilering. Waarbij moet worden gerealiseerd dat profi-                    groot en onmisbaar maatschappelijk kapitaal, bijvoor-
lering naast een goed inhoudelijk product ook stoelt op                     beeld in de vorm van bewoners die zich als betrokken
voldoende zelfvertrouwen om dat over het voetlicht te                       vrijwilligers inzetten voor erfgoed.
brengen, en op de bereidheid dat gedurende een lange

periode vol te houden.



Erfgoed inspireert en is een impuls voor vernieuwing. Die

krachtige waarde komt tot bloei als je erfgoed niet onder
een glazen stolp zet, maar juist functioneel maakt in het

dagelijks leven. Benader je erfgoed open en nieuwsgie-
rig dan wordt erfgoed een stuwende, prikkelende aanzet

voor stadsontwikkeling, voor het zichtbaar maken van



                                                                                                                                       6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>HET NIJMEEGSE ERFGOED-ECOSYSTEEM

                   Met het erfgoed-ecosysteem wordt het samen-
                   spel van (en de samenhang en kruisbestuiving
                   tussen) beleid en spelers benoemd, waarbinnen
                   erfgoed optimaal gedijt.


                   De gemeente speelt als regelgever en subsidiënt
                   binnen dit ecosysteem een belangrijke rol: door
                   de juiste dosering en toediening van zowel ka-
                   ders als middelen worden allerlei partijen in
                   staat gesteld zo goed mogelijk aan het functio-
                   neren van het ecosysteem bij te dragen. Een hel-
                   dere rol- en taakverdeling is daarbij van belang.




                                                                       7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                               BESCHERMING & INSTANDHOUDING
HET NIJMEEGSE
                                               Onder bescherming en instandhouding scharen we alle door diverse partijen in te zetten
ERFGOED-ECOSYSTEEM
                                               energie, kaders en middelen die nodig zijn om het erfgoed te behouden en te ontwikke-
                                               len. De gemeente heeft in die verantwoordelijkheid een belangrijke rol, door invulling te
CULTUURHISTORIE NIJMEGEN                       geven aan de wettelijke taak (zoals het aanwijzen van monumenten, bevoegd gezag-ta-
De Nijmeegse cultuurhistorie omvat ar-         ken, de kader stellende rol).
cheologie, monumenten, roerend erfgoed

en cultuurlandschap, alsmede de daaraan        DUURZAME RUIMTELIJKE INPASSING
                                               Erfgoed wordt in de nieuwe Omgevingswet aangemerkt als kwaliteitsdrager voor nieuwe
verbonden verhalen. Deels is die historie
                                               ruimtelijke ontwikkelingen, iets dat ook in Nijmegen wordt vertaald in kaders voor de
zichtbaar (zoals de 19de-eeuwse stads-         duurzame ruimtelijke inpassing van erfgoed.
uitbreiding, de vroeg 20ste-eeuwse woon-

wijken, het wederopbouwcentrum), deels         ERFGOED BASISINFRASTRUCTUUR
onzichtbaar (verdwenen gebouwen en ar-         Instellingen die de Nijmeegse cultuurhistorie op basis van kennis en een cultuurhistori-
cheologie).                                    sche collectie publiekstoegankelijk maken, rekenen we tot de Erfgoed Basisinfrastructuur



De historische lagen Romeinse tijd, (vroe-     MAATSCHAPPELIJKE HUMUSLAAG

ge) middeleeuwen, de 19de-eeuwse stads-        De maatschappelijke humuslaag bestaat uit een grote diversiteit aan mensen, vereni-
                                               gingen en organisaties die erfgoed direct verbinden met de lokale samenleving: door het
uitleg en WOII en de daaropvolgende we-
                                               vertellen van verhalen, de organisatie van activiteiten en evenementen, door het bieden
deropbouwperiode, in combinatie met de         van platform voor kennisuitwisseling, door ambassadeurschap, belangenbehartiging, etc.
ligging van Nijmegen, vormen de dragers

van de lokale cultuurhistorie. Maar daar-
                                               EXTERNE PARTNERS
naast spelen ook thema’s en verhalen zo-
                                               Externe partners zijn overheden, organisaties en bedrijven die als matching partners het
als de Vrede van Nijmegen, industrialisatie,   Nijmeegse erfgoed financieel of conceptueel kunnen versterken, zowel op het gebied van
rebellie en katholicisme.                      behoud als publieksbereik. Denk aan rijk en provincie als het gaat om monumentenbehoud
                                               en -ontwikkeling, Europa als bron van internationale samenwerkingssubsidies, fondsen,
                                               (her-)ontwikkelaars, de landelijke samenwerking Werelderfgoednominatie Romeinse Li-
In de kern van het ecosysteem bevindt zich
                                               mes, etc. Ook de bezoekers van het Nijmeegse erfgoed kunnen we tot deze categorie
dus het grondkapitaal.                         rekenen: ook zij investeren, o.a. door het betalen voor entree, in het Nijmeegse erfgoed.

                                                                                                                                           8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                    ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




ANALYSE VAN HET NIJMEEGSE                                                   regionale archief en in het eigen archeologiebedrijf. Het

ERFGOED-ECOSYSTEEM                                                          erfgoedveld is divers (zowel in thematiek als in omvang en

                                                                            professionaliteit), enthousiast en betrokken. Museum het

Hieronder volgt een korte analyse van de huidige stand                      Valkhof heeft alle potentie om, na de beoogde doorontwik-

van zaken binnen het Nijmeegse erfgoed-ecosysteem.                          keling, een echte publiekstrekker te worden. Het Nijmeegse

Immers: als je zicht krijgt op wat goed en minder goed                      erfgoed kan rekenen op de inzet en energie van veel bewo-

gaat, op wat kansrijk is of wat ontbreekt, wordt ook                        ners (vrijwilligers) en instellingen.

helder wat nodig is om het ecosysteem te verster-
ken, en dus waar je strategisch op moet inzetten.                           De Radboud Universiteit vormt, als kennisinstituut, een in-

                                                                            teressante en betrokken erfgoedpartner. In de ruimtelijke
Een sterkte-zwakteanalyse is altijd een momentopname,                       omgeving treffen we erfgoed aan als eyecatchers (Stevens-
gebaseerd op met name kwalitatieve input vanuit de diverse                  kerk), als verborgen juweel of als opgeroepen echo van het
gevoerde gesprekken. Over elk aspect is discussie mogelijk.                 verleden, zoals in de nieuwe benedenstad, het Valkhof en
En wenselijk. Maar als uitgangspunt voor een analyse van                    de Bastei. Bijzondere projecten, bijvoorbeeld zoals die in
de belangrijke sterke punten én van de belangrijkste verbe-                 het kader van 75 jaar Vrijheid plaatsvonden, illustreren hoe
terpunten is dit overzicht een goed uitgangspunt.                           Nijmegen in staat is om een indrukwekkende ‘young vibe’ te

                                                                            geven aan historische thematiek.
STERK
Het cultuurhistorische verhaal van Nijmegen (met als be-                    ZWAK
langrijke accenten de Romeinse tijd/Limes, middeleeuwen                     Het cultuurhistorische verhaal van Nijmegen kent diverse
en WOII) in combinatie met de bijzondere ligging levert de                  tijdlagen en thema’s. Hoewel er een groot aantal prachtige
stad een onderscheidend profiel. De gemeentelijke orga-                     initiatieven is, ontbreekt de samenhang. Die versnippering
nisatie herbergt een schat aan erfgoedkennis, zoals in het                  verzwakt de identiteit en profilering van Nijmegen.



                                                                                                                                           9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                     ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




De gemeente beschikt over onvoldoende menskracht en mid-                     Geschiedenis, de Stevenskerk).

delen voor het uitvoeren van de wettelijke taken, laat staan                 In het straatbeeld tenslotte is de lokale cultuurhistorie onsa-

voor het vormgeven van ambities. De onderlinge (en wen-                      menhangend en kwalitatief onvoldoende verbeeld. Samen-

selijke) synergie tussen de beleidsterreinen en sectoren die                 vattend: op het thema ‘ publieksbereik’ ontbreken gedeelde

gaan over erfgoed, cultuur en citymarketing, is ronduit zwak.                visie, samenhang en regie.

Het gemeentelijke archeologiebedrijf kijkt aan tegen een

grote hoeveelheid niet uitgewerkt archeologisch onderzoek,                   KANSEN
waardoor procesonzekerheid ontstaat bij nieuwe ruimtelijke                   De kracht van erfgoed als drager van de lokale identiteit

projecten. Op het gebied van publieksbereik/educatie is de                   maakt het maatschappelijk draagvlak voor erfgoed ook in

inzet van de gemeente op uitvoering te groot (024 Geschie-                   Nijmegen groot. Toeristisch gezien zorgt erfgoed voor een

denis, Verleden Verbeeld, educatieve projecten), in focus te                 onderscheidende profilering, als duurzame impuls voor de

klein (Limes), of als impuls zonder goede opvolging (Huis                    lokale economie. De stadsslogan ‘Old City, Young Vibe’

van de Nijmeegse Geschiedenis).                                              biedt handvatten voor een actuele/hedendaagse vertaling

                                                                             van erfgoed, zowel inhoudelijk als in de ruimtelijke omge-

Het erfgoedveld is in omvang en professionaliteit divers,                    ving, waarin erfgoed en cultuur elkaar bij uitstek ontmoeten.

zeer versnipperd, dus weinig samenhangend. Samenhang                         De verwachte aanwijzing van de Nedergermaanse Limes

ontbreekt ook in het vertellen van het lokale verhaal. Het                   als Werelderfgoed (in 2021) biedt kansen om Nijmegen ste-

erfgoedveld wordt gezien als behoudend, een imago dat                        vig als oudste stad te profileren. Uitdagende gebiedsont-

nieuwe samenwerkingen met andere disciplines soms in de                      wikkelingsprojecten als Waalfront en Waalsprong bieden
weg staat. Een aantal instellingen worstelt met de exploi-                   aanknopingspunten om erfgoed/archeologie vernieuwend

tatie (Museum het Valkhof), de financiering van een groot-                   te verbeelden. De ambities en ontwikkelingen rondom het
scheepse verbouwing (de Stevenskerk) of een noodzakelij-                     Valkhofkwartier geven handvatten om elementen van de erf-

ke doorontwikkeling (de Bastei, het Huis van de Nijmeegse                    goedstrategie aan te jagen: en vice versa.



                                                                                                                                               10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                      ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




BEDREIGINGEN                                                                  archeologisch onderzoek is gedaan of waarin fors is geïn-

Waar, door onvoldoende menskracht en middelen, een groot                      vesteerd in het behoud van monumentale waarde, betalen

aantal lokale monumenten-in-spe nu feitelijk onbeschermd                      een hoge grondprijs. De wettelijke kaders voor erfgoed zijn

is, dreigt het risico van verlies, bijvoorbeeld door sloop. Het               streng, maar toch is erfgoed – anders dan bijvoorbeeld de

onvoldoende uitdragen dat Nijmegen de ambitie van oudste                      aanleg van een weg of de aansluiting op het riool – in de be-

stad serieus neemt, leidt tot verlies van draagvlak bij bewo-                 leving van velen eerder een’ nice to have’ dan een noodza-

ners, het erfgoedveld, bezoekers en bij mee-investerende                      kelijke randvoorwaarde. Dat maakt erfgoed gevoeliger voor

partners, zoals provincie en rijk.                                            conjuncturele schommelingen dan veel andere domeinen.



De verwachte Unesconominatie in 2021 hangt ook sa-

men met de mate waarin de toekomstige werelderfgoed-

locaties zich inspannen op het gebied van publieksbereik.                    CONCLUSIES
Het feit dat Nijmegen momenteel op dat vlak achterloopt                      Bovenstaande analyses brengt een aantal algemene

bij de nominatiepartners is een feit. Als Nijmegen, als be-                  behoeften in beeld, waarin de erfgoedstrategie moet
                                                                             voorzien:
langrijk element in de nominatie, in de periode 2021-2024
                                                                                • Meer investeren in behoud,
niet laat zien aan die Unesco-eis van draagvlakontwikke-
                                                                                  professionaliteit en kwaliteit
ling door publieksbereik te kunnen voldoen, loopt de hele
                                                                                • Meer zorg voor verbinding, richting,
nominatie, die Unesco in 2025 definitief bevestigt, gevaar.
                                                                                  synergie en samenhang
                                                                                • Meer inzet op erfgoed als inspiratie voor 		
Tenslotte: erfgoed maakt de stad aantrekkelijk, maar kost
                                                                                  vernieuwing en krachtige profilering
ook geld. Eigenaren van monumenten hebben het voorrecht
                                                                               • Een heldere rol- en taakverdeling.
om te wonen op een unieke en mooie plek, maar hebben ho-

gere onderhoudslasten. Bewoners van een wijk waarin veel


                                                                                                                                              11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                    ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




DE NIJMEEGSE ERFGOEDSTRATEGIE
                                                                            OPGAVE 1
                                                                            BETERE INSTANDHOUDING EN BESCHERMING.
Op basis van de analyse van het Nijmeegse erfgoed-ecosysteem
                                                                            Hierin worden maatregelen benoemd die nodig zijn om het behoud
krijgt de Nijmeegse erfgoedstrategie vorm in drie opgaven, waar-            van de Nijmeegse cultuurhistorie, als kern van het Nijmeegse erf-
binnen verschillende maatregelen worden benoemd en begroot.                 goed-ecosysteem, in de basis beter op orde te krijgen door betere
Samen zorgen die opgaven ervoor dat het erfgoed-ecosysteem op-              erfgoedzorg.
timaal kan functioneren, door een gewenste kwaliteit van zorg en
publieksontsluiting.


De voorgelegde opgaven bevatten een samenhangend pakket aan                 OPGAVE 2
maatregelen. Met het beschikbaar maken van de benodigde mid-                KRACHTIGER PUBLIEKSBEREIK DOOR PROFESSIONALISERING,
delen vindt uitwerking van de verschillende maatregelen (binnen de          REGIE EN SAMENWERKING.
begrote bedragen) plaats.                                                   Hierin worden acties en investeringen benoemd die een noodza-
                                                                            kelijke impuls gegeven aan meer samenhang, synergie, kwaliteit,
                                                                            effectiviteit en creativiteit in het vertellen van de verhalen, waar-
De genoemde investeringen variëren van ‘noodzakelijk’ tot ‘prag-
                                                                            door de cultuurhistorie van Nijmegen beter zichtbaar en beleef-
matisch ambitieus’. Mocht om welke reden dan ook het maken van
                                                                            baar wordt.
keuzes tussen of het temporiseren van maatregelen noodzakelijk
zijn, dan is het goed te realiseren dat de volgorde van maatregelen
binnen de verschillende opgaven op elkaar voortbouwen in oplo-
                                                                            OPGAVE 3
pende ambitie.
                                                                            INZET OP PROFILERING ALS OUDSTE STAD.
                                                                            Hierin worden investeringen benoemd die bijdragen aan verster-
                                                                            king van het erfgoedprofiel van Nijmegen als oudste stad, door aan
                                                                            te haken op de kansen die ‘Limes Werelderfgoed’ biedt.




                                                                                                                                                    12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                        ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




SUCCESFACTOREN                                                    KWALITEIT
                                                                  Heb een niet aflatende aandacht voor kwaliteit: doe dingen liever niet dan half
Drie factoren dragen in belangrijke mate bij aan
                                                                  en leg de uitvoering van maatregelen door een goede rol- en taakverdeling op de
het succes van de erfgoedstrategie.
                                                                  juiste plek.


                                                                  VERNIEUWING: OLD CITY, YOUNG VIBE
                                                                  Vertaal erfgoed aansprekend en vernieuwend. De inhoudelijke lading van de nieu-
                                                                  we citymarketing-strategie, ‘Old city, young vibe’, verwoordt uitstekend de in-
                                                                  spirerende en vernieuwende kracht die erfgoed in zich draagt. Het is een sterke
                                                                  aanbeveling dit adagium bij de uitvoering van elke maatregel van de strategie als
                                                                  leidraad te hanteren. Op die manier wordt erfgoed benut als actuele waarde, als
                                                                  inspiratiebron en vormt het een aanzet tot meer synergie tussen erfgoed en andere
                                                                  disciplines, zoals met de kunsten en met de Nijmeegse citymarketing.



                                                                  INBEDDING: VALKHOFKWARTIER ALS STARTPUNT
                                                                  Zorg voor een logische inbedding van de erfgoedstrategie. De ontwikkeling van
                                                                  het Valkhofkwartier vormt de komende jaren één van de belangrijkste Nijmeegse
                                                                  gebiedsontwikkelingsprojecten, met Museum het Valkhof als vlaggeschip. Doel-
                                                                  stelling van dit project is het sterker positioneren van Nijmegen als aantrekkelijke
                                                                  en oudste stad. Het wordt dé locatie in de binnenstad van waaruit bezoekers en
                                                                  toeristen kennis kunnen maken met de rijke geschiedenis en de cultuur(historie)
                                                                  van Nijmegen, waaronder het verhaal van de Limes, transhistorisch vertaald in een
                                                                  spannende synergie met andere disciplines, zoals de kunsten.
                                                                  Het Valkhofkwartier vormt met deze ambitie een uitstekend startpunt van waaruit
                                                                  publieksgerichte ambities van de erfgoedstrategie energie, podium en inbedding
                                                                  kan worden gegeven. Andersom is de fysieke ontwikkeling van het Valkhofkwartier
                                                                  gebaat bij de programmatische impuls vanuit de erfgoedstrategie.
• De Bastei, met de Nicolaaskapel in het Valkhofpark.
                                                                                                                                                         13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                      ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




OPGAVE 1                                                                      MONUMENTEN
INSTANDHOUDING EN BESCHERMING                                                 Versterking capaciteit wettelijke taken erfgoedbeleid

                                                                              Extra capaciteit voor erfgoedbeleid is o.a. nodig voor het

De gemeente Nijmegen huisvest circa 200 gebouwde rijks-                       actueel houden van cultuurhistorische - en archeologische

monumenten, 8 archeologische rijksmonumenten en 550                           waarde- en beleidskaarten, de aanwijzing van archeologi-

gemeentelijke monumenten; een door het rijk aangemerkt                        sche monumenten in het kader van Limes Werelderfgoed

nationaal wederopbouwgebied, rijksbeschermde stadsge-                         en het vaststellen van de Erfgoedverordening. Om daarin te

zichten, en beschermde stadsbeelden (met ca. 1600 stads-                      voorzien is er extra capaciteit nodig voor de uitvoering van

beeldobjecten).                                                               wettelijke taken en voor de (tijdrovende) individuele advise-

Monumenteneigenaren, het rijk en de gemeente staan voor-                      ring van monumenteneigenaren, o.a. op het actuele thema

aan als het gaat om de zorg voor erfgoedbehoud. De ge-                        verduurzaming.

meente voert in dit kader ook wettelijke taken uit, die varië-

ren van vergunningverlening en advies tot het aanwijzen van
                                                                              Maatregel:
gemeentelijke monumenten.

                                                                              de aanstelling van een adviseur monumenten op
                                                                              objectniveau, die ook adviseert op het gebied van
De afdeling Stadsontwikkeling (erfgoedbeleid) beschikt
                                                                              verduurzaming.
momenteel over te weinig menskracht en middelen om die

wettelijke (beleids-)taken naar behoren uit te voeren. De lijst               Investering: € 75.000 per jaar.
van gemeentelijke gebouwde monumenten wacht al gerui-

me tijd op completering en de Limes-nominatie vraagt om

aanwijzing van archeologische gemeentelijke monumenten.
De actuele trend om monumenten te verduurzamen vraagt

om extra advisering.


                                                                                                                                              14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                  ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




Aanwijzingsprogramma gemeentelijke monumenten

Aanwijzing als gemeentelijk monument biedt cultureel erf-

goed bescherming. Op verzoek van de gemeenteraad is

onlangs een onderzoek naar naoorlogse gebouwgebonden

kunst in Nijmegen uitgevoerd. Een logisch vervolg hierop

vormt een gemeentelijk aanwijzingsprogramma voor deze

categorie. Maar ook voor andere categorieën gebouwd erf-

goed bestaat behoefte aan een aanwijzingsprogramma; nu

vindt nieuwe aanwijzing op ad-hoc basis plaats.




Maatregel:

de gemeente voert de komende 5 jaar een breed aanwijzings-
programma uit (incl. naoorlogse gebouwgebonden kunst)

Investering: € 600.000 (€ 120.000 jaarlijks gedurende 5
jaar) voor een erfgoedbreed aanwijzingsprogramma.




                                                                            • ‘Trés riches heures’, kalender van april door de Gebroeders van Limburg.
                                                                                                                                                         15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                                   ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




Nijmeegs Fonds voor gemeentelijke monumenten                               ARCHEOLOGIE
De zorg voor instandhouding, ontwikkeling en verduurza-                    Uitbreiding capaciteit wettelijk bevoegd gezag
ming van gemeentelijke monumenten ligt bij de eigenaren.                   Archeologie vormt in Nijmegen, als belangrijke archeologi-
De kwaliteit van de uitvoering van die zorg is van belang                  sche vindplaats, een zeer sterke pijler van de erfgoedsector.
voor het behoud van deze monumenten, maar een hogere                       De gemeente krijgt extra taken op het gebied van archeolo-
kwaliteit brengt ook meer kosten met zich mee. Bovendien                   gie (decentralisatie zorgplicht rijksmonumenten), er is meer
beperkt de aanwijzing tot monument de ontwikkelruimte.                     afstemming nodig dan nu het geval is tussen bevoegd ge-

                                                                           zag en het archeologische uitvoeringsbedrijf en er spelen
Om eigenaren hierin te compenseren wordt de instelling van                 veel nieuwe ruimtelijke dossiers waarop advisering nodig
een Nijmeegs Fonds voor gemeentelijke monumenten voor-                     is. Binnen het beleidsterrein archeologie is hiervoor forma-
gesteld. Dit fonds (waarin de gemeentelijke investering met                tie-uitbreiding noodzakelijk.
ca. 70% matching financiering vanuit provinciale middelen

wordt vergroot), ondersteunt eigenaren ook in de financie-                 Maatregel:

ring van herplaatsing van naoorlogse gebouwgebonden                        formatie-uitbreiding op het gebied van archeologie
kunst.                                                                     bevoegd gezag.


                                                                           Investering: € 75.000 per jaar
Maatregel:

uitwerking van een subsidieregeling met passende cri-
teria voor duurzame instandhouding van gemeentelijke
monumenten en eventuele herplaatsing van naoorlogse
gebouwgebonden kunst.

Investering: € 200.000 jaarlijks structureel




                                                                                                                                           16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                     ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




Uitwerking oud onderzoek archeologie                                         wikkelplekken proceszekerheid. Alternatief is het opnieuw

De gemeente Nijmegen beschikt over een eigen archeolo-                       (laten) uitvoeren van bodemonderzoek, wat kapitaalvernie-

giebedrijf. Met het afronden van het Waalsprongproject ver-                  tiging is. Tenslotte biedt het uitwerken van ‘oud onderzoek’

legt de Nijmeegse gebiedsontwikkeling zich de komende                        Nijmegen nieuwe verhalen en objecten, waarmee het lokale

jaren van uitbreiding naar inbreiding. Het archeologiebedrijf                narratief nog beter gestalte krijgt.

is met het ‘opdrogen’ van nieuwe projecten (c.q. krimp van

de behoefte aan nieuw archeologisch onderzoek) langzaam
                                                                             Maatregel:
omgevormd tot een kleine kernorganisatie met een flexibele

schil.                                                                       het vormgeven van een plan voor het uitwerken van
Tot 2007 was de uitwerking van archeologisch onderzoek                       archeologisch onderzoek op vondsten van voor 2007.
                                                                             Momenteel wordt ter voorbereiding hiervan een
niet wettelijk verplicht. In het gemeentelijk depot liggen                   QuickScan uitgevoerd.
daarom letterlijk bergen archeologische vondsten die niet
                                                                             Investering: € 200.000 voor 2021, een plan met begro-
door nader onderzoek in kaart zijn gebracht.
                                                                             ting voor het totale onderzoek vanaf 2022 (waarvoor ook
                                                                             matching financiering wordt gezocht).

Er is alle reden dit oude onderzoek alsnog gericht uit te

werken. Op dit moment beschikt het archeologiebedrijf nog

over mensen die de benodigde gedegen kennis van deze ar-

cheologische bodemvondsten in huis hebben (kennisover-

dracht). Daarnaast heeft archeologisch onderzoek een grote

aantrekkingskracht op amateurarcheologen, die zich graag

vrijwillig hiervoor inzetten (bewonersparticipatie). Met het

oog op toekomstige inbreidingsprojecten, geeft onderzoek

van reeds opgegraven bodemvondsten op toekomstige ont-



                                                                                                                                            17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




                                                        OPGAVE 2
                                                        KRACHTIGER PUBLIEKSBEREIK
                                                        DOOR PROFESSIONALISERING,
                                                        REGIE EN SAMENWERKING

                                                        De cultuurhistorie van Nijmegen wordt op allerlei plekken

                                                        door uiteenlopende organisaties en activiteiten publiekstoe-

                                                        gankelijk gemaakt.



                                                        Instellingen die de Nijmeegse cultuurhistorie op basis van

                                                        kennis en een cultuurhistorische collectie toegankelijk ma-

                                                        ken, rekenen we tot de Erfgoed Basisinfrastructuur: Muse-

                                                        um het Valkhof, het Regionaal Archief Nijmegen, de Bas-

                                                        tei, de Stevenskerk en het WOII Informatiecentrum. Ook de

                                                        Radboud Universiteit rekenen we tot deze structuur.



                                                        Onderling werken de instellingen, bijvoorbeeld op het ge-

                                                        bied van programmering, nog weinig samen. Toch is het

                                                        wenselijk dat binnen de basisinfrastructuur meer synergie

                                                        ontstaat, die kan leiden tot nieuwe projecten, meer professi-

                                                        onaliteit en groter publieksbereik. De gemeente kan hieraan
                                                        een impuls geven door vanuit de erfgoedstrategie maatre-

                                                        gelen vanuit deze invalshoek te realiseren.
•   Infocentrum WOII Nijmegen


                                                                                                                        18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                                    ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




Poorten naar de stad: het verhaal van Nijmegen                                 De Bastei fungeert als poort naar de stad vanuit het

Het is van belang dat bewoners en bezoekers zich op een                        landschap, met verdiepende presentaties over de lig-

logische locatie een samenhangend beeld van ‘het verhaal                       ging aan de rivier.

van de stad’ kunnen vormen. Dat verhaal kent allerlei hoofd-

stukken en invalshoeken en er bestaat zeker behoefte aan                    Vanuit Museum Valkhof en de Bastei wordt verwezen naar:

een eenduidig en lokaal gedragen narratief. Maar kijkend
                                                                               De Stevenskerk (verdiepingsaccent op de middeleeuw-
naar de accenten die nu in de stad het meest overtuigend
                                                                               se stadsstructuur)
zichtbaar en publiekstoegankelijk worden gemaakt komen

vier accenten naar voren:                                                      Het WOII-informatiecentrum (verdieping WOII)


   Drie historische lagen (Romeinen, middeleeuwen, WOII)
                                                                            Vanuit deze erfgoedinstellingen wordt weer verwezen naar an-

   Een landschappelijke laag (de strategische ligging aan                   dere erfgoedinstellingen en -locaties, zoals naar het Gebroe-

   de rivier)                                                               ders van Lymborchhuis, het Huis van de Nijmeegse Geschie-

                                                                            denis, het Regionaal Archief Nijmegen, de stadsparken, etc.
Het Valkhofkwartier vormt straks de entree naar de stad.

Vanuit de erfgoedstrategie organiseert het lokale erfgoed-
                                                                            Synergie en samenhang: de erfgoedaanjager
verhaal zich als volgt:
                                                                            Een belangrijke opgave van de erfgoedstrategie betreft het
   Museum Valkhof biedt een totaalintroductie op de his-                    ombuigen van versnippering tot samenhang en synergie. De
   torische gelaagdheid van de stad. In het museum wordt                    Nijmeegse erfgoedstrategie krijgt een onmiddellijke impuls
   een verdieping op de thema’s Romeinen/Limes en de                        door de aanstelling van een aanjager, die energie en richting
   middeleeuwen aan de hand van museale objecten ge-                        geeft aan bestaande en nieuwe activiteiten en ontwikkelin-
   boden.                                                                   gen. De aanjager smeedt samenwerkingen, brengt program-

                                                                            mering op gang, verbindt initiatieven en sectoren. Verbindt



                                                                                                                                            19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                                                     ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




erfgoed en kunsten. Levert vanuit die invalshoek ook input                   Versterking van de erfgoed basisinfrastructuur
op de samenhang en kwaliteit van fysieke ontwikkelingen                      Behalve als ‘poorten naar de stad’ fungeren de basisinfra-
die het erfgoed in het straatbeeld zichtbaar maken, zorgt                    structuur-instellingen ook als zelfstandige organisaties met
voor betere afstemming tussen gemeente en andere partij-                     een eigen collectie, publiek, verhaal, programmering en ex-
en en zoekt externe partners en financiering om projecten                    ploitatie. Vanuit de erfgoedstrategie is het van belang dat
van de grond te krijgen. De aanjager is ingehuurd door de                    de instellingen hun onderlinge samenhang versterken (denk
gemeente, maar niet ván de gemeente, zodat vanuit een on-                    aan een soort Cultuurhistorisch Netwerk Nijmegen) en het
afhankelijke positie de regie van de erfgoedstrategie rich-                  adagium: Old City, Young Vibe omarmen als motiverende
ting alle partijen belegd is. Deze aanjager kan functioneren                 leidraad voor vernieuwende (samenwerkings-)projecten.
vanuit het project Valkhofkwartier, dat pragmatisch en goed

passend kan worden ingezet als startpunt van de erfgoed-                     Daarnaast vragen sommige instellingen om versterking, zo-
strategie. Tegelijkertijd zorgt de samenhangende program-                    wel voor professionalisering als programmering.
mering die vanuit de erfgoedstrategie voortkomt, voor een

bottom-up impuls voor de fysieke projecten van het Valk-                     Hieronder een overzicht van inzet en, waar dat speelt, be-
hofkwartier. Na drie jaar dient de functie van ‘motor’ achter                hoeften van de diverse Nijmeegse erfgoedinstellingen.
de erfgoedstrategie door het erfgoedveld duurzaam bij di-

verse stakeholders te zijn belegd.                                           Museum Valkhof is in alle opzichten de grootste erfgoed-

                                                                             instelling van de stad. Het museum staat aan de vooravond
Maatregel:
                                                                             van een grote vernieuwingsslag, als onderdeel van het pro-

het aanstellen van een erfgoedaanjager voor een                              ject Valkhofkwartier. Het museum vertaalt de lokale Romein-
periode van 3 jaar                                                           se en middeleeuwse geschiedenis transhistorisch en ver-

Investering: 2020 € 75.000, 2021-2023 jaarlijks € 150.000                    taalt historie actueel en vernieuwend.
(inhuur incl. pr, aanjaagbudget programmering)



                                                                                                                                            20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                                   ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




Het museum wil zich in het verlengde van de erfgoed-                       erfgoed gezicht en een Limes-leerstoel is in Nederland
strategie nadrukkelijk profileren als ‘poort naar de stad’.                vooralsnog uniek.


Tevens wil het museum, als trekker, het initiatief nemen
                                                                           Het Regionaal Archief Nijmegen vormt onderdeel van de
voor een tweejaarlijks gezamenlijk erfgoedprogramma,
                                                                           gemeentelijke organisatie. Het archief beheert Nijmeegse
waarin de actuele en vernieuwende vertaling van erf-
                                                                           archieven en collecties en ontsluit de verhalen c.q. is het
goed centraal staat. Een punt van aandacht vormt het
                                                                           geheugen van de stad, in toenemende mate digitaal. Het
feit dat de museumorganisatie, in het licht van alle am-
bities, de komende jaren de kans moet krijgen zich toe-                    archief biedt een educatief programma aan en is aanjager

komstbestendig te ontwikkelen.                                             van de digitale kennisbank van het Huis van de Nijmeegse

                                                                           Geschiedenis. Vanuit het archief zou de aanzet kunnen wor-

Radboud Universiteit toont al lange tijd betrokkenheid                     den gegeven tot een doorgaande Nijmeegse erfgoedleer-

bij het Nijmeegse erfgoed. De universiteit detacheert mo-                  lijn, in samenspel met bijvoorbeeld Huis voor de Kunsten

menteel een erfgoedconservator bij Museum het Valkhof en                   De Lindenberg. Vanuit die positie kan het archief, hechter

toont initiatief voor meer activiteiten.                                   dan nu het geval is, aanhaken op www.intonijmegen.nl.

                                                                           Regelmatig faciliteert het archief de stedelijke partners
De universiteit geeft aan in het kader van de erf-                         met verhalen en archivalia t.b.v. exposities en andere ac-
goedstrategie graag met de gemeente van gedach-
                                                                           tiviteiten en speelt het archief een ondersteunende rol bij
ten te willen wisselen over het totstandbrengen van
                                                                           de uitvoering van diverse erfgoedactiviteiten in de stad.
een brede erfgoed-onderzoeksagenda. Radboud Uni-
versiteit herbergt veel verrassende kennis en tech-
                                                                           De profilering van De Bastei als ‘museum voor natuur en
niek, die kan bijdragen aan de gewenste ‘young vibe’.
Daarnaast klonk vanuit het erfgoedveld de suggestie                        cultuurhistorie’ pakt qua profilering nog niet erg sterk uit:

om de instelling van een Limes-erfgoedleerstoel nader                      het concept hinkt vooralsnog teveel op verschillende ge-

te verkennen. Een erfgoedleerstoel geeft het Nijmeegse                     dachten. Vanuit de erfgoedstrategie beredeneerd is de



                                                                                                                                           21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                                    ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




Bastei een prachtige locatie om het thema ‘landschap en

ligging’ nog meer handen en voeten te geven. Dit thema

biedt ook veel aanknopingspunt voor actuele vertaling in het

licht van klimaatverandering en -adaptatie, ‘ruimte voor het

water’, etc. Daarnaast vertelt de Bastei het verhaal van de

archeologie ‘in situ’. De Bastei maakt, net als Museum het

Valkhof, deel uit van het Valkhofkwartier. De Bastei vraagt

de gemeente Nijmegen om een extra structurele subsidie

van bij benadering € 200.000 voor professionele dooront-

wikkeling. De huidige structurele gemeentesubsidie be-

draagt € 308.000. Vanuit de erfgoedstrategie bezien is het

interessant om te verkennen hoe de Bastei en Museum het

Valkhof in de toekomst op het gebied van bedrijfsvoering en

programmering effectief kunnen samenwerken.


Maatregel:

de gemeente zet het gesprek over mogelijke samenwer-
king tussen Museum het Valkhof en de Bastei in gang. Om
de Bastei in staat te stellen de rol van ‘poort vanuit het
landschap’ professioneel vorm te geven, wordt voorge-
steld de structurele subsidie voor de Bastei te verhogen,
op titel van de benodigde professionele doorontwikkeling.

Investering: € 200.000 jaarlijks (inschatting,
investering nader te onderbouwen)

                                                                            • Regionaal Archief Nijmegen
                                                                                                           22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                                     ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




De Stevenskerk vormt een belangrijke Nijmeegse eyecat-
                                                                             Voorstel:
cher en publiekstrekker (ca. 150.000 bezoekers per jaar). De
kerk, eigendom van de Stichting Stevenskerk Nijmegen, is                     de gemeente verleent de Stevenskerk een jaarlijks sub-
                                                                             sidie voor een professionaliseringsslag op het gebied
begonnen aan een groot restauratieproject dat tot 2028 zal                   van publieksbereik.
duren. Voor de restauratie ontvangt de Stevenskerk vanuit
                                                                             Investering: € 75.000 per jaar (inschatting,
het rijk zo’n 8 miljoen euro subsidie. Van de Stevenskerk                    investering nader te onderbouwen)
wordt matching financiering verwacht; de gemeente wordt
verzocht de kerk daarbij te helpen.
                                                                             Het onlangs geopende Informatiecentrum WOII wordt be-

Maatregel:                                                                   heerd vanuit het Vrijheidsmuseum in Groesbeek en ontvangt

de gemeente draagt aan de uitvoering van het Master-                         t/m 2022 een jaarlijks subsidie van € 150.000. Daarnaast
plan Stevenskerk (materiële kosten, bouwbegeleiding,                         vond/vindt in 2019/2020 ook in Nijmegen een programma
matching gelden rijkssubsidies) financieel bij.
                                                                             plaats rondom 75 jaar bevrijding, dat dit historische thema
Investering: ondersteuning van de uitvoering van het Mas-                    in een vernieuwend perspectief plaatste. De programmering
terplan Stevenskerk met een investering van € 150.000
                                                                             tijdens het herdenkingsjaar geeft aanleiding een structureler
jaarlijks tijdens de looptijd van de restauratie (t/m 2028).
                                                                             vervolg hierop te onderzoeken.
Daarnaast bestaat er bij de Stevenskerk behoefte aan een
professionaliseringslag, die niet uit publieksinkomsten kan                  Maatregel:
worden gedekt: de kerk is en blijft voor regulier bezoek gra-                de gemeente Nijmegen heeft met het programma 75 jaar
tis toegankelijk. Een jaarlijkse structurele subsidiebijdrage                Vrijheid laten zien het thema ‘herdenken’ hedendaagse
                                                                             urgentie en een vernieuwende vertaalslag te kunnen ge-
vanuit de gemeente maakt die noodzakelijke slag mogelijk,
                                                                             ven. Het is belangrijk om doorontwikkeling van dit pro-
waardoor de Stevenskerk krachtiger, door de ontwikkeling                     gramma, waar mogelijk aansluitend bij het nieuwe pro-
van een onderscheidend publieksprogramma, kan bijdragen                      vinciale programma Vrijheid, mogelijk te maken.

aan de profilering van de stad.                                              Investering: € 150.000 in 2021.



                                                                                                                                             23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                                     ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




Maatschappelijke humuslaag                                                   constructie wordt alom betiteld als een sterfhuisconstructie.
De maatschappelijke humuslaag zorgt binnen het erf-                          In het licht van ‘kiezen voor kwaliteit’ is het zaak om als
goed-ecosysteem voor een verbinding tussen erfgoed en de                     gemeente over het Huis een fundamenteel besluit te nemen.
lokale samenleving. Deze laag bestaat uit een grote diversi-                 Daarbij zijn de volgende opties denkbaar.
teit aan mensen, verenigingen en organisaties die zich actief
                                                                                De gemeente investeert in het gebouw (verbetering fa-
bezighouden met erfgoed, door het vertellen van verhalen,
                                                                                ciliteiten, restauratie interieur, investeringsbedrag onbe-
de organisatie van activiteiten en evenementen, door het
                                                                                kend), in de organisatie (beëindiging huidige detache-
bieden van platform voor kennisuitwisseling, door ambas-
                                                                                ring, een opdracht aan het bestuur die verantwoording
sadeurschap, belangenbehartiging, etc.
                                                                                aflegt aan de gemeente als subsidiënt, aanstelling door

Het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis presenteert ver-                         de stichting van een professionele coördinator) en in de

halen van de stad, ‘van, voor, door & over Nijmegenaren’.                       programmering (totaal structurele subsidie: minimaal ca.

Het Huis ressorteert onder een stichting en wordt gerund                        € 150.000 per jaar).

door een vanuit de gemeente gedetacheerde coördinator
                                                                             De vraag is echter of het concept van het Huis per se een
(ca. € 65.000 per jaar) De huur van de kapel wordt gedra-
                                                                             ‘clubhuis’ nodig heeft om zich succesvol te ontwikkelen.
gen door de gemeente (€ 35.000 per jaar). Programmageld
(voor exposities en andere publieksactiviteiten) ontbreekt.
                                                                                In een alternatief scenario programmeert het Huis op al-
Het Huis wordt opengesteld met inzet van vrijwilligers. Het
                                                                                lerlei plekken in de stad en biedt bijvoorbeeld het Regi-
Archief jaagt het Digitale Huis van de Geschiedenis aan.
                                                                                onaal Archief (samen met de bibliotheek) aan een aantal
                                                                                publieksgerichte taken van het Huis podium.
Met het ontstaan van het Huis werd voorzien in een nieuwe
bestemming voor de leegstaande Mariënburgkapel (eigen-                          De kapel zou in dat geval (na noodzakelijke restauratie

dom gemeente Nijmegen). Door een zwakke exploitatie-                            en aanpassingen en tegen betaling van een overeenge-

positie is het op dit moment voor het Huis onmogelijk om                        komen huurprijs) dienst kunnen doen als huisvesting van

voldoende kwaliteit in programmering te bieden. De huidige                      een andere partij.



                                                                                                                                              24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                                      ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




Maatregel:                                                                    Het Cultuurhistorisch Platform Rijk van Nijmegen (CPRN)

                                                                              is het netwerkplatform voor cultuurhistorische organisaties
de gemeente investeert substantieel in doorontwikke-
ling van het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis door                          en evenementen in de stad. Het platform fungeert daarnaast
het beschikbaar stellen van een exploitatiesubsidie en                        als podium voor erfgoeddebat en als belangenbehartiger
een investering voor restauratie van de kapel, ofwel er
wordt besloten tot beëindiging van het Huis van de Nij-                       van het lokale erfgoed.
meegse Geschiedenis in de Mariënburgkapel.
                                                                              Het CPRN zou als platformorganisatie de komende jaren
Investering voor de doorontwikkeling Huis van de Ge-
schiedenis op de huidige locatie: jaarlijks minimaal €                        een vitalere rol binnen het erfgoed-ecosysteem kunnen in-
150.000 structureel excl. een restauratie-investering in                      nemen, bijvoorbeeld door de organisatie van erfgoed-net-
de Mariënburgkapel.
                                                                              werkbijeenkomsten en debatten en/of door het opzetten/

                                                                              huisvesten van een Kring van Vrienden van de Stad, met
Het onlangs in de Nijmeegse binnenstad geopende Gebroe-
                                                                              aandacht voor de werving en scholing van erfgoedvrijwil-
ders van Lymborchhuis borduurt voort op het Nijmeegse
                                                                              ligers. De gemeente kan overwegen hiervoor de komende
Gebroeders van Limburg Festival. Het vertelt het verhaal
                                                                              jaren budget vanuit het programma Verleden Verbeeld be-
van de drie Nijmeegse schilders Maelwael Van Lymborch
                                                                              schikbaar te stellen. Daarnaast speelt het platform graag
die rond 1400 furore maakten aan het Franse hof.
                                                                              een rol in de totstandkoming van een breed gedragen Nij-

                                                                              meegs cultuurhistorisch narratief.
Het Van Lymborchhuis organiseert exposities, lezingen,

concerten en stadswandelingen en ontvangt t/m 2020 een
                                                                              Herstructureren rol- en taakverdeling.
subsidie van € 85.000 per jaar. Binnenkort richt de Stichting
                                                                              Publieksbereik maakt onderdeel uit van het gemeentelijke
Maelwael Van Lymborch zich tot de gemeente met een ver-
                                                                              Erfgoedbeleid. Het subsidieprogramma Verleden Verbeeld
zoek om financiële ondersteuning voor de komende jaren
                                                                              (jaarlijks € 100.000) ondersteunt projecten die het Nijmeeg-
en zullen in dit kader de activiteiten door een onafhankelijke
                                                                              se erfgoed op de kaart zetten. De komende jaren is het bud-
commissie worden geëvalueerd.


                                                                                                                                             25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                                 ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




get grotendeels bestemd voor activiteiten

rondom Limes Werelderfgoed, waar elders

op de gemeentelijke begroting nauwelijks/

geen geld voor is vrijgemaakt.



Het is zinvol dat de gemeente zich op de

toekomstige inzet van deze subsidieregeling

herbezint en de organisatie van publieksacti-

viteiten en de ontwikkeling van educatiepro-

gramma’s meer aan het erfgoedveld over-

laat. Op dit moment zet de gemeente zelf

substantieel menskracht in op de uitvoering

van activiteiten in het kader van de subsidie-

regeling, terwijl de gedachte beter kan zijn:

hoe breng ik met kleine aanjaagsubsidies het

erfgoedveld in beweging.



Een voorbeeld hiervan is het project 024 Ge-

schiedenis. Hieraan levert de gemeente een
kleine subsidiebijdrage (€3.000), maar wordt

de organisatie van het evenement uitgevoerd
door een gemeentemedewerker.



                                                      • Huis van de Nijmeegse Geschiedenis
                                                                                             26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                                      ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




                                                                              erfgoed. Wel worden de meeste (structurele) subsidies aan
Maatregel:
                                                                              erfgoedinstellingen verstrekt vanuit het budget Cultuur. Om

de gemeente laat de uitvoering van publieksactiviteiten                       effectief te kunnen sturen via beleid, is een betere synergie
(zoals 024 Geschiedenis) over aan het erfgoedveld en                          door proactieve afstemming tussen cultuur en erfgoed een
zet de vrijgekomen formatie in om Limes-programme-
ring aan te jagen.                                                            must. Ook in het veld vormen ‘erfgoed’ en ‘ kunsten’ nog

                                                                              twee werelden. Het is van belang dat de toekomstige erf-
Daarnaast kan worden overwogen een deel van het bud-
                                                                              goedaanjager de verbinding tussen deze twee werelden als
get van Verleden Verbeeld direct beschikbaar te stellen
aan het erfgoedveld. Een jaarlijks bedrag voor de orga-                       taakopdracht meekrijgt.
nisatie van erfgoedbijeenkomsten door het CPRN, bij-
voorbeeld. Of budget voor het opzetten/in stand houden
van een Kring van Vrienden voor de Stad, een kring van
vrijwilligers binnen het erfgoedveld, gericht op het wer-
ven van nieuwe vrijwilligers en het uitwisselen van ken-
nis voor de gastheren/-vrouwen van de stad.



Naast personele inzet in de uitvoering van publieksprogram-

ma’s detacheert de gemeente soms eigen werknemers bij

erfgoedorganisaties (Huis van de Geschiedenis, de Bastei).

In het licht van een heldere rol- en taakverdeling is het goed

dergelijke detacheringsovereenkomsten niet meer af te slui-

ten. Beter verleent de gemeente subsidie, met een heldere op-
dracht aan een verantwoording afleggend stichtingsbestuur.

Tenslotte nog een opmerking. Sinds enige tijd wordt erfgoed
als beleidsterrein niet meer aangestuurd door een gedeelde

programmamanager van het programma Cultuur en cultureel


                                                                                                                                              27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                                                       ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




OPGAVE 3                                                                       Maar waar de andere steden al lang voortvarend op weg

INZET OP PROFILERING ALS                                                       zijn, staat Nijmegen nog teveel in de startblokken. Hoogste

OUDSTE STAD                                                                    tijd om in beweging te komen.



Als derde opgave van de erfgoedstrategie wordt ingezet                         De ontwikkelingen rondom het Valkhofkwartier, met als on-

op een krachtiger profilering van Nijmegen als oudste stad,                    derdeel de revitalisatie van Museum Valkhof, bieden goede

door de komende tijd gericht aan te haken bij de verwachte                     handvatten om Limes Werelderfgoed zichtbaar te maken.

aanwijzing van de Limes tot Unesco Werelderfgoed in 2021.                      Door verbeelding in het straatbeeld, en het Kelfkensbos zou

                                                                               in de toekomst bijvoorbeeld kunnen fungeren als podium

Limes Werelderfgoed                                                            voor voorstellingen rondom Limesthema’s, in een verbin-

In juli 2021 wordt tijdens de jaarlijkse vergadering van het                   ding tussen kunsten en erfgoed.

World Heritage Comité van UNESCO een besluit genomen

over de nominatie van de Nedergermaanse Limes. De werel-                       Gelderse archeologische bodemvondsten zijn nu over al-

derfgoednominatie biedt Nijmegen een uitgelezen kans zich                      lerlei plekken verspreid. De depotvoorzieningen van Mu-

als belangrijke pijler binnen de Limes te presenteren. Nijmegen                seum het Valkhof, voormalig Museum Kam, de provincie

wordt binnen de Limes gezien als de evenknie van Keulen, die                   Gelderland en de gemeente Nijmegen maken onderdeel

zich zeer ambitieus met het werelderfgoedpredikaat profileert.                 uit van een archeologische keten. Vanuit een gezamenlijke

In Nederland lopen de steden Leiden en Utrecht zich al geruime                 visie presenteert Museum het Valkhof straks de vondsten

tijd warm om het verhaal van de Limes optimaal richting bewo-                  en wordt de locatie van voormalig Museum Kam de plek

ners en een groot (internationaal) publiek uit te dragen. Leiden               voor wetenschappelijk onderzoek en gedetailleerde kennis

doet dat met accenten in Park Matilo en het Rijksmuseum van                    van bodemschatten. De provincie Gelderland en Nijmegen

Oudheden (dat ambitie heeft zich te profileren als Nationaal Li-               investeren daarnaast samen in een gemeenschappelijk

mesmuseum), Utrecht on site in Hoge Woerd en in Dom Under.                     depot als bewaarplaats, vanwege het grote internationale



                                                                                                                                             28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                                                    ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




belang van Nijmegen als vindplaats van archeologische res-                  Faces&Fences is de titel van een Europees project waarvan
ten. Het depot wordt daarmee het grootste archeologische                    Nijmegen deel uitmaakt en dat hopelijk kan worden gere-
depot van Nederland.                                                        aliseerd als de aangevraagde Europese subsidie hiervoor

                                                                            in de loop van 2020 ook wordt toegekend. Dit project-in-
Met   de    vormgeving   van   deze   archeologische   keten
                                                                            spe koppelt het verhaal van de Limes aan actuele thema-
ontwikkelen Nijmegen en de provincie Gelderland wel-
                                                                            tiek: hedendaagse migratie. Het programma (met o.a. een
licht een interessante inhoudelijke claim in het licht van
                                                                            Limescongres in 2021) staat gepland voor de periode 2020
Limes Werelderfgoed, die tot nu toe nog niet bij een andere
                                                                            en 2023.
Limes-gemeente is belegd: de ontwikkeling van een Limes

Kenniscentrum. Als uitwerking van de erfgoedstrategie kan

deze optie, inclusief de mogelijkheden van externe financie-                Maatregel:
ring, nader worden onderzocht.
                                                                            er wordt geïnvesteerd in een masterplan (plus opstart
                                                                            tot een uitvoering) om de Limes op een duurzame, on-
De oprichting van een Limes-leerstoel en het opzetten van                   derscheidende en vernieuwende manier (o.a. binnen het
                                                                            Valkhofkwartier) te verbeelden en publiekstoegankelijk
een brede onderzoeksagenda vormen onderwerp van ge-
                                                                            te maken. In dit plan, waarmee aan de Unesco-voor-
sprek met de Radboud Universiteit.                                          waarde van draagvlakontwikkeling tegemoet wordt ge-
                                                                            komen, worden ook de kansen om te komen tot een Li-
De Nederlandse Limessamenwerking publiceert binnenkort                      mes Kenniscentrum verkend.

een merkdocument Limes, grens van toen en nu. De rode                       Investering: € 125.000 jaarlijks in 2021, 2022, 2023 en
draad is: vertaal de Limes-waarden en het Limes-erfgoed                     2024.
naar het heden. Old city, young vibe dus, pasklaar voor

Nijmegen.




                                                                                                                                        29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                                      ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




1. INSTANDHOUDING EN BESCHERMING                    INVESTERING
                                                    2020      2021           2022        2023        2024

MONUMENTEN


    VERSTERKING WETTELIJKE TAKEN                                 € 75.000    € 75.000    € 75.000    € 75.000


    AANWIJZING GEMEENTELIJKE MONUMENTEN             € 120.000    € 120.000   € 120.000   € 120.000   € 120.000


    FONDS GEMEENTELIJKE MONUMENTEN                               € 200.000   € 200.000   € 200.000   € 200.000




ARCHEOLOGIE


    VERSTERKING WETTELIJKE TAKEN                                 € 75.000    € 75.000    € 75.000    € 75.000


    UITWERKING OUD ONDERZOEK ARCHEOLOGIE                         € 200.000     PM          PM          PM
    		



SUBTOTAAL                                          € 120.000     € 670.000   € 470.000   € 470.000   € 470.000




                                                                                                                 30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                         ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




2.   PUBLIEKSBEREIK                                    INVESTERING
                                                       2020      2021           2022        2023        2024

       ERFGOEDAANJAGER                                 € 75.000     € 150.000   € 150.000   € 150.000   € 150.000



BASISINFRASTRUCTUUR


       RESTAURATIE STEVENSKERK                                      € 150.000   € 150.000   € 150.000   € 150.000


       PROFESSIONALISERING BASTEI                                   € 150.000   € 150.000   € 150.000   € 150.000


       PROFESSIONALISERING STEVENSKERK                              € 75.000    € 75.000    € 75.000    € 75.000


       VERVOLG 75 JAAR VRIJHEID                                     € 150.000     PM          PM          PM


       HUIS NIJMEEGSE GESCHIEDENIS                                  € 150.000   € 150.000   € 150.000   € 150.000


       RESTAURATIE MARIËNBURGKAPEL                                   PM           PM          PM          PM			
                                                    		


SUBTOTAAL                                             € 75.000      € 825.000   € 675.000   € 675.000   € 675.000




                                                                                                                    31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                                           ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




3.   OUDSTE STAD                                         INVESTERING
                                                         2020      2021             2022          2023          2024

       MASTERPLAN LIMES/ VALKHOFKWARTIER                              € 125.000     € 125.000     € 125.000     € 125.000



SUBTOTAAL                                                             € 125.000     € 125.000     € 125.000     € 125.000




TOTAAL INVESTERINGEN ERFGOED                            € 195.000     € 1.620.000   € 1.270.000   € 1.270.000   € 1.270.000




                                                                                                                              32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                                                          ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN 2020




COLOFON                                                                  Graag bedanken wij iedereen die tijd en kennis in het
                                                                         kader van dit onderzoek beschikbaar stelde:

OPDRACHTGEVER                                                            •   Henk Beerten, voorzitter CPRN
                                                                         •   Kees Brok, opgravingsmanager bureau archeologie gemeente Nijmegen
                              Gemeente Nijmegen,                         •   Natalie van den Dobbelsteen, adviseur cultuur gemeente Nijmegen
                              Ruimtelijke Ontwikkeling                   •   Ruzica Duic, bureauhoofd bureau archeologie gemeente Nijmegen
                                                                         •   Harry van Enckevort, archeoloog bureau archologie gemeente Nijmegen
OPDRACHTBEGELEIDING                                                      •   Paul Franzen, senior beleidsadviseur archeologie, bevoegd gezag gemeente Nijmegen
                                                                         •   Jean Francois Gentenaar, GIS-specialist bureau archeologie gemeente Nijmegen
• Betty Bergsma, programmamanager cultuur gemeente Nijmegen              •   Marijn Gevers, Beleidsmedewerker Sociaal gemeente Tilburg
• Arjen Besselink, adjunct-afdelingshoofd Ruimtelijke Ontwikkeling       •   Marijn Gielen, Valorisation Officer Radboud Universiteit Nijmegen
• Pauline Jansen, senior beleidsmedewerker cultuurhistorie gemeente 		   •   Pieter Matthijs Gijsbers, voorzitter Stichting Huis van de Nijmeegse Geschiedenis
  Nijmegen                                                               •   Mayke Haaksman, senior beleidsadviseur cultuurhistorie gemeente Nijmegen
                                                                         •   Ilona Haas, senior beleidsadviseur archeologie, bevoegd gezag gemeente Nijmegen
OPDRACHTNEMER                                                            •   Carmen Harmsen, beleidsmedewerker archeologie a.i. gemeente Nijmegen
                                                                         •   Belinda de Hosson, coördinator a.i. Huis van de Nijmeegse Geschiedenis
De Culturele Zaak (Mirjam Blott)                                         •   Michiel Hustinx, kwartiermaker/hoofd bedrijfsvoering a.i. De Bastei
deculturelezaak.nl                                                       •   Henk Jansen, secretaris Federatie Grote Monumenten
                                                                             Gemeenten/adviseur monumenten/cultuurhistorie gemeente Utrecht
GRAFISCH ONTWERP                                                         •   Tamar Leene, programmamanager Romeinse Limes
                                                                         •   Anne Loonen, proces- & kwaliteitsmedewerker bureau archeologie gemeente Nijmegen
Studio Herder                                                            •   Arno Lucassen, afdelingshoofd Stadsrealisatie gemeente Nijmegen
studioherder.nl                                                          •   Gerard Mangnus,, directeur-bestuurder De Bastei
                                                                         •   Ellen Nieboer, archivaris Regionaal Archief Nijmegen
FOTO’S EN AFBEELDINGEN                                                   •   Johan Oosterman, Hoogleraar Oudere Nederlandse letterkunde, Radboud Universiteit Nijmegen
                                                                         •   Hettie Peterse, senior beleidsadviseur cultuurhistorie gemeente Nijmegen
stevenskerk.nl 				pagina                         2                      •   Rianne Pruis, coördinator publieksbereik Erfgoed gemeente Nijmegen
museumhetvalkhof.nl 			           pagina          3                      •   Hedwig Saam, directeur Museum het Valkhof
studioherder.nl 				pagina                        7                      •   Andre Stufkens, bestuurslid CPRN
debastei.nl 				pagina                            13                     •   Paul Thissen, programma cultuur en erfgoed, provincie Gelderland
gebroedersvanlimburg.nl 			       pagina          15                     •   Rosalie Thomassen, coördinator Gebroeders van Lymborch Huis
infocentreww2.com 			             pagina          18                     •   Noël Vergunst, wethouder stedelijke ontwikkeling, r.o, cultuurhistorie, cultuur gemeente Nijmegen
regionaalarchiefnijmegen.nl 		    pagina          22                     •   Ernest Verhees, hoofd Regionaal Archief Nijmegen
huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl pagina          26                     •   Dolly Verhoeven, bijzonder hoogleraar Gelderse geschiedenis, Radboud Universiteit Nijmegen
                                                                         •   Marie Louise Verschure, projectontwikkelaar (Valkhofkwartier) gemeente Nijmegen
                                                                         •   Andrea Voskens, city marketeer gemeente Nijmegen
De erfgoedstrategie kwam inhoudelijk ter sprake bij:                     •   Heleen Wijgers, directeur Stevenskerk
• De startup-bijeenkomst Citymarketing Nijmegen op 16 januari 2020       •   Bing Yap, programmamanager Valkhofkwartier gemeente Nijmegen
• Een speciaal belegde ronde tafel bij het CPRN op 9 maart 2020          •   Katja Zee, archeoloog bureau archeologie gemeente Nijmegen
• De gemeentelijke Programmeertafel op 10 maart 2020                     •   Monique Zoon, 024 Geschiedenis en Open Monumentendag gemeente Nijmegen



                                                                                                                                                                          33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>                  ERFGOEDSTRATEGIE NIJMEGEN

                            MAART 2020




                     Burgemeester Jhr. H. v.d. Boschstraat 90   info@deculturelezaak.nl
M 06 274 303 29      3958 CE Amerongen                          www.deculturelezaak.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>