<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>





































Liander


1

Impact van concept RES scenario's op 

de elektriciteits- en gasinfrastructuur

RES regio ………

Impact van RES 1.0 op het 

energienet

RES regio Arnhem Nijmegen



2

Impact RES 1.0 
op het energienet

4. 

Impact RES 1.0 op 
warmte- en gasnet

5. 

Introductie

1. 

Huidig energienet 
in beeld

2. 

Aangeleverde  
gegevens RES 1.0

3. 

Aanbevelingen

6. 

Klik op de tekst om naar het 
betreffende onderdeel te 
gaan.

Bijlagen

7. 

Samenvatting

0. 



3

Samenvatting

Klik op het icoon om naar de inhoudsopgave te gaan.



4

Optimaal ontwerp en gebruik van het energiesysteem
Het energienet als multifunctionele verbinder van vraag en aanbod

Het Nederlandse energienet verbindt, letterlijk, de ambities en plannen in de 30 RES regio's: het is de 

verbindende factor tussen opwek en gebruik van energie. Het energienet zal flink veranderen de 

komende tijd. Het werd aangelegd als transportmedium om te voorzien in de vraag naar energie. In 

de energietransitie verandert het in een multifunctionele verbinder van vraag, aanbod en opslag van 

elektriciteit, duurzame warmte en groene alternatieven voor aardgas. De RES΄en zijn de basis voor 

een langjarige en planmatige aanpak. Hiermee kunnen we gericht inzetten op het vinden van 

geschikte locaties voor kabels en elektriciteitsstations, het doorlopen van vergunningstrajecten en het 

inzetten van schaarse technici om al het werk te realiseren.

Het belang van systeemefficiëntie 

In dit document bieden we inzicht in de impact die keuzes in de RES hebben op het energienet. 

Daarnaast geven we adviezen over het verbeteren van de systeemefficiëntie, namelijk het zo 

optimaal mogelijk ontwerpen en gebruiken van het energiesysteem. Dit is een van de vier 

afwegingskaders in de RES. Het zorgt ervoor dat plannen tijdig uitvoerbaar zijn tegen zo laag 

mogelijke maatschappelijke kosten. 

Vier afwegingskaders in de RES in onderlinge samenhang

1. Kwantiteit: worden doelstellingen gehaald (aantal TWh duurzame opwek)?

2. Draagvlak: worden keuzes politiek en maatschappelijk gedragen?

3. Ruimte: kunnen duurzame opwek en energie-infrastructuur ruimtelijk 
worden ingepast, kijkend naar landschappelijke kwaliteit?

4. Systeemefficiëntie: kan duurzame opwek efficiënt worden ingepast in het 
totale energiesysteem?

Systeemefficiëntie

DraagvlakRuimte

Kwantiteit

Met deze impactanalyse is de RES-regio in staat om:

1. Te sturen op tijdige realisatie van ambities, efficiënt ruimtegebruik en laagste 

maatschappelijke kosten.

2. Systeemefficiëntie mee te nemen in het afwegingskader.

De rol van netbeheerders

De Nederlandse netbeheerders werken aan het energienet van vandaag en morgen. Vanuit onze 

kennis en kunde geven wij alle betrokken partijen in de RES inzicht in de mogelijkheden om het 

energienet uit te breiden (ruimte, tijd en geld). Ook doen wij voorstellen voor systeemefficiency. Dit 

doen wij vanuit het belang van de maatschappelijke kosten en het tijdig realiseren van de 

klimaatdoelen. Het vraagt om gecoördineerde uitvoering in goede samenwerking tussen overheden, 

netbeheerders en marktpartijen. 



5

Ambitie van de regio

De regio heeft een bod neergelegd van 1,62 TWh, het bod bestaat uit zon en 

wind en is verdeeld over concrete projecten en zoekgebieden. De projecten en 

zoekgebieden zijn in kaart gebracht en zijn via een GIS systeem tot in detail 

beschikbaar voor de regio. De regio heeft hard gezocht naar de mogelijkheid om 

meer wind op te nemen in het bod, er is vooralsnog sprake van een stijging van 

3 naar 11% wind. Er zijn extra zoekgebieden in beeld maar deze zijn nog niet in 

de doorrekening van het RES 1.0 bod opgenomen en tellen dus nog niet mee in 

het percentage.

Het realiteitsgehalte van de RES is aanzienlijk toegenomen doordat alle projecten 

en zoekgebieden door de betrokken gemeentes zijn gecheckt op lokaal beleid 

en eventuele belemmeringen.

Naast netinpassing is participatie ook een belangrijke ambitie van de regio. Dit 

komt tot uiting in de stakeholderbijeenkomsten in aanloop van het bod en ook in 

het betrekken van een participatietafel met de belangrijkste stakeholders zoals 

lokale energiecoörporaties.

Ook ruimtelijke inpassing is een belangrijk thema. Hiervoor zijn speciale 

ruimtelijke ateliers georganiseerd waarin onder andere is gekeken naar de impact 

van windmolens door het maken van visualisaties met behulp van realistische 

software.



6

Impact op het elektriciteitsnet

Om alle plannen uit de RES aan te sluiten op het net zijn er verzwaringen van het 

elektriciteitsnetwerk nodig. Een van de stations is al begonnen, twee anderen zijn in studie. 

Om tijdig gereed te zijn zal er komende jaren verder versneld moeten worden.

De bestaande plannen zijn op drie manieren doorgerekend. De verschillen tussen de drie 

berekeningen zijn in de bijlage toegelicht. 

In het kaartje links is in te zien in welke gebieden in de basisvariant knelpunten optreden. De 

oplossingen worden in het overzicht van de benodigde netaanpassingen uitgewerkt.

In het overzicht hiernaast wordt het huidige RES bod beschreven in drie varianten: De

basisvariant beschrijft het huidige bod van 1,62 TWh. In het huidige bod is voor alle

projecten en zoekgebieden een slagingskans aangenomen. Als doorkijk is ook de 

impact als alle zoekgebieden en projecten worden gerealiseerd, de slaagkans zou dan 

overal 100% zijn (B: maximaal scenario) of als alleen de projecten in de pijplijn worden 

gerealiseerd (C), zoekgebieden worden in berekening C niet meegenomen.  

In het kaartje is een indicatie van de resterende capaciteit op stationsniveau indien de 

plannen uit de basisvariant worden gerealiseerd.

Impact stations 
(in aantallen)

Benodigde
ruimte

(in hectare)

Kosten voor 
infrastructuur
(in miljoen €)

Duurzame opwek
(in TWh)

6
9

5

A :  BA S I S B :  M A X I M AA L C :  PROJ ECTEN M A X

9 9

3

A :  BA S I S B :  M A X I M AA L C :  PROJ EC TEN M A X

37
62

24

A :  BA S I S B :  M A X I M AA L C :  PROJ EC TEN M A X

1,62 
2,62

1,72

A :  BA S I S B :  M A X I M AA L C :  PROJ EC TEN M A X



7

3. Evenwichtiger verdelen van opgesteld
vermogen wind en zon

1. Beter benutten van de restcapaciteit op het
bestaande energienet

4. Clusteren van duurzame opwek projecten

2. Energievraag en -aanbod combineren:
minimaliseren van transport van energie

5. Overige oplossingen: aansluiten wind en 
zon op één aansluiting (cablepooling), 
aftoppen van piek productie en benutten 
reservecapaciteit

Er is nog veel restcapaciteit op een aantal stations. Het heeft grote meerwaarde om meer gebruik te maken 
van de bestaande capaciteit. Door aanvragen te bundelen kan er efficiënter gebruik worden gemaakt van 
het bestaande net. Het overzicht van de benutting van stationscapaciteit maakt dit inzichtelijk.

Veel 
potentie

Veel 
potentie

Zeer veel 
potentie

Veel 
potentie

Er is veel potentie om vraag en aanbod meer te koppelen. Het is gunstig wanneer locaties waar energie 
wordt afgenomen, worden gekoppeld aan locaties waar duurzame energie wordt opgewekt. Dan hoeft 
er immers minder energie getransporteerd te worden. Daarom heeft de ontwikkeling rondom de 
industrieterreinen van Duiven en Zevenaar de voorkeur boven de ontwikkeling van duurzame opwek in het 
landelijk gebied tussen Druten en Nijmegen.

De wind & zon verhouding is verbeterd ten opzichte van het concept bod. Dit is vanuit systeemefficiëntie 
gezien positief. Er is nog veel ruimte voor verbetering, zeker als zon en wind projecten kunnen worden 
gecombineerd tot één aansluiting. Dit is in RES 1.0 nog niet onderzocht.

Er liggen zeer veel kansen voor clustering. Dat houdt in dat een aantal grootschalige projecten in plaats 
van meerdere kleine projecten veel opleveren voor systeemefficiëntie. Mogelijkheden daarvoor liggen qua 
infrastructuur met name rondom de clusters Druten-Wijchen-Beuningen, Berg en Dal, en Duiven-Zevenaar.

Aftoppen (de piek afregelen zodra die voorkomt) levert veel op voor de netinfrastructuur omdat de 
pieken niet meer gefaciliteerd hoeven te worden. In de netberekeningen is hier al rekening mee 
gehouden. Ook cablepooling levert heel veel op voor het efficiënt benutten van de netten. In de 
bijlage is een toelichting te vinden op deze ontwerpprincipes.

Aanbevelingen voor systeemefficiëntie in de regio
Graag lichten we toe welke mogelijkheden er zijn om de systeemefficiëntie te verbeteren in de RES regio Arnhem Nijmegen. Het meenemen van de principes van systeemefficiëntie 
in de afwegingen voor de RES biedt kansen om:
1. maatschappelijke kosten te besparen;
2. ruimte te besparen;
3. de haalbaarheid in tijd van de RES ambitie te vergroten, en
4. slimme keuzes te maken voor de periode na 2030.
Voor systeemefficiëntie maken we gebruik van vijf ontwerpprincipes. In de bijlage staat een toelichting op deze ontwerpprincipes. 

Zeer veel 
potentie



8

Algemene aanbevelingen voor de RES vanuit de netbeheerder

Hoe werkt dat dan, rekening houden met ruimte voor het energienet in het beleid? 
• In de op te stellen omgevingsvisies is meestal al veel aandacht voor de energietransitie 

en de RES. Door op visieniveau ook aandacht te besteden aan de ruimte die boven- en 
ondergronds nodig is voor het energienet sluit de omgevingsvisie goed aan op 
toekomstige omgevingsplannen en omgevingsprogramma's.

• Een omgevingsprogramma energie geeft de mogelijkheid de doelen uit de 
omgevingsvisie te concretiseren. In dit omgevingsprogramma staan de beleidskeuzes 
uit de omgevingsvisie verder uitgewerkt, onder andere door een planning bij te voegen 
hoe de beleidskeuzes in de tijd worden gerealiseerd. NPRES start daarvoor een pilot op. 
In het bestemmings-of omgevingsplan wordt de daadwerkelijke planologische ruimte 
gecreëerd om tot het verlenen van de benodigde vergunningen over te kunnen gaan. 
Liander adviseert graag over de planologische ruimte die nodig is voor het energienet 
en welke belemmeringen spelen rondom de inpassing van een (nieuw) station. Ook 
komt eind 2020 een staalkaart beschikbaar waarin de belangrijkste regels staan die in 
een omgevingsplan kunnen worden opgenomen. 

• Buitenplanse afwijkingen zijn en blijven een mogelijkheid voor verzwaringen en 
vernieuwingen van het energienet. Zeker direct na de invoering van de Omgevingswet 
kan dit een oplossing zijn om te kunnen afwijken van de geldende planologische regels. 

32 740 51 6

Nieuw TS/MS station

Nieuw HS/TS of HS/MS 
station

Nieuw MS/LS station Onzekerheid

Planprocedures

Uitvoering

Indicatieve benodigde tijd voor het bouwen van een nieuw station

jaren

Nieuw MS station

Tijdlijnen op elkaar afstemmen, afspraken maken over uitvoeringscoördinatie
In een uitvoeringsprogramma kan een tijdslijn voor de duurzame opwek projecten, 
inclusief benodigde netuitbreidingen, worden uitgewerkt. Belangrijk is te beseffen 
dat uitbreiding van het energienet doorgaans langer duurt dan de realisatie van een 
wind- of zonnepark. Door de uitbreidingen van het energienet te koppelen aan 
ruimtelijke ontwikkelingen, kunnen we zorgen dat gewenste regionale 
ontwikkelingen tijdig kunnen worden aangesloten op de energie-infrastructuur.

Met elkaar (verder) vooruitkijken om ambities tijdig te kunnen realiseren
Door verder vooruit te kijken, is er meer tijd voor het zoeken van geschikte locaties 
voor kabels en elektriciteitsstations, het doorlopen van planprocedures en het 
inplannen van schaarse technici om al het werk te realiseren. Verder vooruit kijken, 
vergroot de kans dat we de regionale ambities samen op tijd realiseren.

Starten waar capaciteit beschikbaar is
Voor de realiseerbaarheid van plannen is het belangrijk om te kijken naar timing. Zo 
zijn er elektriciteitsstations die nog capaciteit vrij hebben of kunnen deze op relatief 
korte termijn (2023/2024) uitgebreid worden. Door samen eerst op deze gebieden 
te focussen, werken we in de tussentijd aan het realiseren van uitbreidingen in 
andere gebieden die meer tijd kosten.

Reserveer ruimte voor energie-infrastructuur in ruimtelijk-/omgevingsbeleid
Energieopwekking is een nieuwe ruimtevrager. Ook is door de toenemende energie-
opwek meer ruimte nodig voor de distributie daarvan. Voor de realisatie van 
zonneparken en in mindere mate voor windmolens is dit een herkenbare 
ontwikkeling. Nog minder bekend is dat er ook ruimte nodig is voor de benodigde 
netverzwaring, in de vorm van nieuwe stations en ondergrondse kabels. Schaarse 
ruimte in Nederland die ook voor andere belangrijke doeleinden kan worden 
ingezet.

HS = hoogspanning
M = middenspanning
TS = tussenspanning



9

Introductie

Klik op het icoon om naar de inhoudsopgave te gaan.



10

Introductie | dit document 

Het Nederlandse energienet verbindt, letterlijk, de ambities en plannen in de 30 RES regio's: het is de verbindende factor 

tussen opwek en gebruik van energie. Het energienet zal flink veranderen de komende tijd. Het werd aangelegd als 

transportmedium om te voorzien in de vraag naar energie. In de energietransitie verandert het in een multifunctionele 

verbinder van vraag, aanbod en opslag van elektriciteit, duurzame warmte en groene alternatieven voor aardgas. De 

RES΄en zijn de basis voor een langjarige en planmatige aanpak. Hiermee kunnen we gericht inzetten op het vinden van 

geschikte locaties voor kabels en elektriciteitsstations, het doorlopen van vergunningstrajecten en het inzetten van schaarse

technici om al het werk te realiseren.

Waarom dit document? 
Elke regio maakt in de RES afwegingen tussen verschillende belangen. Energie-systeemefficiëntie is één van de vier 

belangen in het afwegingskader RES. Om de RES-regio te helpen met die systeemefficiency, werken de netbeheerders de 

netimpact van de RES΄en uit. Met dit document kan de RES-regio het belang van systeemefficiëntie meenemen in de 

afweging. Naast een analyse van de netimpact van de regionale plannen, geven de netbeheerders ook adviezen over het 

verbeteren van de systeemefficiëntie. Hiermee kan een RES-regio sturen op tijdige realisatie van ambities, efficiënt 

ruimtegebruik en de laagste maatschappelijke kosten.

Van concept RES naar RES 1.0
In het voorjaar van 2020 is de netimpact van de concept-RES doorberekend door Liander. Hiermee werd de impact van de 

regionale plannen op het energienet inzichtelijk gemaakt. Ook kreeg de RES-regio adviezen om de systeemefficiëntie te 

verbeteren. Met deze inzichten en adviezen is de concept-RES verder uitgewerkt naar een RES 1.0. Liander heeft de RES 1.0 

bestudeerd en ziet een aantal verschillen met de concept-RES vanuit het perspectief van systeemefficiëntie: 

• De totale ambitie is gewijzigd: van 1,68 TWh in de doorrekening ten behoeve van de concept RES naar 1,62 TWh in deze 

doorrekening ten behoeve van de RES 1.0.

• Ook inhoudelijk zijn er belangrijke wijzigingen. We zijn blij met het proces wat in de regio is doorlopen om de projecten 

zoekgebieden nader te onderzoeken en van een zo realistisch mogelijke kans en potentie te voorzien. Ook zijn 

potentiële doublures tussen projecten en zoekgebieden in dit proces verwijdert.

• Er is meer ingezet op een combinatie van wind en zon / clustering. Het aandeel wind is hierdoor gestegen van 3% naar 

11%. Dit zorgt voor een betere benutting van het elektriciteitsnet maar er is nog aanzienlijke ruimte voor verbetering

• Er zijn nog meer zoekgebieden in potentie aanwezig, bij oplevering van RES 1.0 was het lokale draagvlak nog 

onvoldoende maar de mogelijkheid voor wind in deze gebieden wordt nog nader onderzocht.

• Een kwantitatieve vergelijking van aangeleverde gegevens van de concept RES en de RES 1.0 is te vinden in de bijlage. 

10

Systeemefficiëntie

https://www.regionale-energiestrategie.nl/ondersteuning/handreiking/afwegingskaders/default.aspx
https://www.regionale-energiestrategie.nl/handreiking/default.aspx


11

Introductie | bepalen netimpact 

Hoe analyseren we de netimpact?

Om de netimpact te bepalen, gebruiken we de aangeleverde gegevens van de regio, aangevuld met landelijke gegevenssets. Tevens maken we (op 

onderdelen) gebruik van gegevens van Liander. Op basis daarvan wordt met rekenmodellen en kennis van experts de netimpact uitgewerkt. De impact is altijd 

een dynamisch samenspel van vraag en aanbod op het elektriciteits- en gasnet. Meer informatie over de gebruikte gegevens en de werkwijze is verderop in 

deze rapportage te vinden. De impact van de RES΄en op de elektriciteitsnetten van TenneT zijn uitgewerkt. De voorlopige conclusie uit de analyse voor TenneT 

is dat de RES 1.0 plannen vanuit het hoogspanningsnet tot 2030 haalbaar zijn. 

In analyse
Stationstype

✓

✓

✓

✓

X

Verschil in doorberekening concept RES en RES 1.0

De netbeheerders hebben een aantal wijzigingen in de doorrekening 

doorgevoerd, zodat we de netimpact nog beter kunnen inschatten. Het 

volgende is gewijzigd in de doorberekening: 

• In de doorberekeningen van de concept-RES zijn de gegevens per 

onderstation aangeleverd. In de RES 1.0 heeft een gedetailleerdere 

aanlevering op basis van buurtcodes plaatsgevonden. 

• In de netberekeningen is aangenomen dat de zonneparken met 30% 

worden afgetopt. In de concept RES was dit nog niet het geval. 

• Er wordt vanaf nu onderscheid gemaakt tussen nieuwbouw en uitbreiden 

van stations, dit scheelt aanzienlijk in de kosten en ruimtevraag.

• In het concept bod waren de kosten voor de uitbreidingen buiten de

regio ook meegenomen. Dit zorgde voor dubbeltelling bovenregionaal.

• In de RES 1.0 zijn de kosten voor de voedingskabels naar de 

onderstations niet meegerekend, in de concept RES zijn hier kentallen 

voor gebruikt.

• Er wordt (op onderdelen) gebruik gemaakt van gegevens van de 

netbeheerders in plaats van landelijke back-up gegevens. Dit is 

afgestemd met de regio. Verderop is toegelicht voor welke gegevens dit 

het geval is. 

Impact stations 
(in aantallen)

Benodigde
ruimte

(in hectare)

Kosten voor 
infrastructuur
(in miljoen €)

Duurzame opwek
(in TWh)

15
11

6

CONCEPT Z I ENSWI J ZE RES  1 . 0

18
12 9 

C ONC EPT Z I ENSW I J ZE RES  1 . 0

149
81

37 

C ONC EPT Z I ENSW I J ZE RES  1 . 0

1,68 2,02 1,62

C ONC EPT Z I ENSW I J ZE RES  1 . 0

X



12

Introductie | integraal beeld 

Integraal beeld nodig voor tijdige aanpassingen infrastructuur

Een regionaal gedragen beeld van de totale energievraag en het energie-

aanbod is noodzakelijk om het energienet tijdig aan te kunnen passen. Een 

integrale RES maakt het mogelijk om een optimale afweging te maken 

tussen gas-, elektriciteits- en warmte-infrastructuur. Het energienet wordt 

voor minimaal 40 jaar aangelegd. Daarom is het van belang om te kijken 

naar ontwikkelingen en plannen richting 2050. Door ook lange termijn 

ontwikkelingen mee te nemen in investeringsbeslissingen voor 2030, zijn de 

investeringen gerichter en toekomstbestendiger.

Beeld van de ontwikkelingen vanuit alle sectoren

Verschillende sectorale plannen en ontwikkelingen hebben grote impact op 

het energienet. Voor alle ontwikkelingen met grote impact op het net geldt 

dat Liander graag zo vroeg mogelijk betrokken is. Op deze manier kunnen 

we meedenken over slimme oplossingen en werk aan de RES, rekening 

houdend met de relevante wettelijke context.

Beleidsplannen en sectorale plannen samenbrengen 

Door beleidssporen en sectorale plannen op regionaal niveau samen te 

brengen, kan een RES-regio tot integrale keuzes en prioritering komen: 

• Integrale infrastructuur verkenning 2030-2050 (II3050), onderdeel van de 

werkgroep iNET: hier wordt uitgewerkt wat de impact van verschillende 

transitiepaden is op het energienet is.

• Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL): in de NAL is 

overeengekomen dat elke gemeente een laadvisie en plaatsingsbeleid 

vaststelt.

• Transitievisie Warmte (TVW): gemeentes maken warmtevisies. De impact 

op het energienet is groot en hangt samen met regionale keuzes.

• Programma Energiehoofdstructuur (PEH): een programma om de 

nationale ruimtelijke planning van het energiesysteem uit te werken. 

• Cluster Energie Strategieën (CES): elk industriecluster stelt een 

energiestrategie op. Een CES beschrijft wat energiebehoefte van een 

cluster is, wat de investeringen van de industrie en het commitment zijn 

en wat de CO2-bijdrage van een cluster kan zijn. 

• Het Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK): een 

jaarlijks overleg van alle stakeholders rondom industrie om de 

infrabehoefte van de industrie te bepalen.



13

Introductie | leeswijzer 

Leeswijzer

Het document begint met een overzicht van het huidige energienet in de regio en een 

samenvatting van de aangeleverde gegevens. Vervolgens werken we de impact van de 

regionale plannen op het elektriciteitsnet uit. Ook geven we adviezen om de 

systeemefficiëntie te verbeteren. Een kwalitatieve duiding van de impact van het regionaal 

bod op de warmte- en gasinfrastructuur volgt. Tot slot volgt een aantal aanbevelingen aan 

de regio.

In de bijlage is de volgende informatie beschikbaar: 

• Verdieping

• Bronnen en verwijzingen

• Terminologie en gebruikte afkortingen 

• Een toelichting op de werkwijze

Disclaimer

Dit document is met zorg samengesteld ten behoeve van de RES-ontwikkeling in een regio. 

Het document geeft een globale indicatie van de impact van de regionale ontwikkelingen 

op het elektriciteits- en gasnet vanuit de beschikbare informatie op het moment van 

analyse. Door dit globale karakter worden diverse onderwerpen niet meegenomen, 

bijvoorbeeld de belasting op individuele kabels of de lokale spanningskwaliteit op delen van 

het net. De weergave van ruimtebehoefte en benodigde investeringen in dit document zijn 

daardoor lager dan ze daadwerkelijk zullen zijn.

Deze indicatie van de impact is beoordeeld vanuit de huidige wet- en regelgeving. Het is 

mogelijk dat netbeheerders door Europese of nationale ontwikkelingen andere 

mogelijkheden of verplichtingen krijgen. Dit kan invloed hebben op de indicatie van de 

impact. De impact is mede bepaald op basis van gegevens aangeleverd vanuit de regio, 

aangevuld met back-up gegevens vanuit het NP RES. Liander draagt geen 

verantwoordelijkheid voor de back-up gegevens of de aangeleverde gegevens door de 

regio. 

Het verdient de aanbeveling om de informatie uit dit document altijd samen met de 

regionale plannen te publiceren. Deze netimpactanalyse kan tot verkeerde conclusies leiden 

wanneer de context van de regionale plannen niet wordt meegenomen. 

Liander aanvaart geen aansprakelijkheid voor enige schade die direct of indirect ontstaat als 

gevolg van (het oneigenlijk) gebruik van de kaarten en informatie. Aan de informatie in dit 

document kunnen dan ook geen rechten worden ontleend. Neem voor specifieke 

ontwikkelingen, ambities en projecten altijd contact op met Liander voor de meest actuele 

informatie.



14

2. Het huidige energienet 

in beeld

Klik op het icoon om naar de inhoudsopgave te gaan.



15

Er zijn verschillende energiedragers. In Nederland kennen we vooral elektriciteit, (aard)gas en warmte. Voor deze verschillende energiedragers kennen we verschillende netten om de energie te 
transporteren. Ook worden flexibele oplossingen om vraag en aanbod van energie te kunnen balanceren steeds belangrijker in het energienet.

Regio in beeld; huidige situatie energienet

Elektriciteit*

Het net bestaat uit 8 HS/MS stations in de regio 
zelf en 3 HS/MS stations die deels de regio 
Arnhem Nijmegen bedienen. Zie netanalyse.

In de regio is sprake van transportschaarste, in 
Nijmegen Noord, rond Bemmel en rondom 
Zevenaar. Lees hier meer over de situatie in de 
regio.

Gas 

33 gas ontvangststations binnen de regio
5 gas ontvangststations buiten de regio 
Er is 1 groengas invoeder in de regio (Bemmel)

Warmtenetten

Er is/zijn 2 grote warmtenetten in de regio: 
rondom Arnhem en rondom Nijmegen. 

Het HT warmtenet in Arnhem is gebaseerd op de 
AVR in Duiven. Het HT warmtenet in Weurt is 
gebaseerd op de

*= voor uitleg terminologie en afkortingen: zie de bijlage. 

Flexibele oplossingen

In de regio Arnhem Nijmegen wordt gebruikt 
gemaakt om in het deelgebied Nijmegen Noord 
gebruik te maken van een flexmarkt. Naast opslag 
wordt hier ook gebruik gemaakt van vraagsturing 
om capaciteitsproblemen in het net te vermijden.

https://www.liander.nl/transportschaarste/beschikbaarheid-capaciteit


16

3. Aangeleverde  

gegevens RES 1.0

Klik op het icoon om naar de inhoudsopgave te gaan.



17

Doelstelling RES 1.0  

Het bod van de regio Arnhem en Nijmegen bestaat uit een drietal pijlers: concrete projecten in 
de regio, kansrijke gebieden vanuit ruimtelijk perspectief en potentie van zon op daken.

Het bod bestaat uit projecten, zoekgebieden en een verwachte opbrengst van zon op grote 
daken:
Projecten zijn concrete initiatieven die door gemeentes en werkorganisatie zijn getoetst op 
haalbaarheid ten opzichte van het bestaande en toekomstig beleid.
• Zoekgebieden zijn gebaseerd op een ruimtelijke analyse van de regio. Hierbij is gekeken naar 

landschapstypes maar ook cultuurhistorische waarden. Vaak vallen bestaande projecten 
binnen de zoekgebieden. Daar waar dit het geval is zijn de zoekgebieden opgeschoond tot 
netto waardes, hierbij is het potentieel van het zoekgebied vermindert met de reeds bekende 
projecten.

• Zon op dak is gebaseerd op de analyse van de provincie Gelderland waarbij de verwachting 
van de regio is dat 25% van het technisch potentieel in 2030 gerealiseerd kan zijn.

In de bijlage is gedetailleerde informatie per aangeleverd scenario te vinden.

Op basis van bovenstaande bouwstenen heeft de regio een bod van 1,62 TWh opgesteld. Dit 
is iets lager dan het concept bod van 1,68 TWh, hierbij was alleen sprake van zon en praktisch 
geen wind. Ook waren de zoekgebieden vrij globaal bepaald. In het RES 1.0 bod zijn de 
zoekgebieden in detail onderzocht en er is in beeld gebracht welke projecten binnen of 
buiten een zoekgebied liggen. De projecten buiten de zoekgebieden zjin gecorrigeerd in de 
potentie van het zoekgebied. Er is in de periode van concept bod naar RES 1.0 extra aandacht 
geweest voor de verhouding wind. Het aandeel wind is hierdoor gestegen van 3 naar circa 11 
%.



18

De impact van de RES 1.0 is doorgerekend aan de hand van verschillende gegevensbronnen. De regio is gevraagd om informatie aan te leveren voor de onderdelen in onderstaande tabel. De 
regio heeft gegevens tot het jaar 2030 aangeleverd. Wanneer de regio geen gegevens heeft aangeleverd, is in overleg besloten dat de Liander gegevens en niet de landelijke back-up gegevens 
van het NP RES* zijn gebruikt. Voor elektrisch vervoer wordt gerekend met een basis gegevensset opgesteld door stichting Elaad. Voor een aantal onderdelen zijn (nog) geen gegevens 
beschikbaar. In onderstaande tabel is te zien welke gegevens zijn gebruikt. 

Aangeleverde gegevens

* Op de website van het NP RES is meer informatie over de gebruikte gegevens te vinden: 
https://www.regionale-energiestrategie.nl/ondersteuning/np+res+invulformulieren/default.aspx
** II3050 data is gebruikt ter aanvulling van de landelijke back-up gegevens. Dit geeft een beter beeld van de 
impact op de langere termijn. https://www.netbeheernederland.nl/dossiers/toekomstscenarios-64/documenten

Vraag concept RES                   RES 1.0Aanbod                            concept RES              RES 1.0

Elektriciteit Nieuwbouw woningen NP RES Liander

Nieuwbouw utiliteit NP RES Liander

Bestaande utiliteit NP RES Liander

Elektrisch vervoer NP RES Liander

Landbouw/glastuinbouw NP RES Liander

Datacenters Geen gegevens Geen gegevens

Industrie NP RES Liander

Gas Utiliteit Geen gegevens Geen gegevens

Industrie Geen gegevens Geen gegevens

Landbouw/glastuinbouw Geen gegevens Geen gegevens

Vervoer Geen gegevens Geen gegevens

Waterstof Totale vraag Geen gegevens Geen gegevens

Elektriciteit Wind op land Regio Regio

Grootschalig gebouwgebonden zon 
(>15 kWp)

Regio Regio/ 
provincie

Grootschalig niet-gebouwgebonden
zon (zonnevelden) (>15kWp)  

Regio Regio

Kleinschalige zon (<15 kWp) NP RES NP RES

Overige duurzame opwek Geen gegevens Geen gegevens

Gas Groengas Geen gegevens Geen gegevens

Waterstof Groene waterstof Geen gegevens

Overig

Gebouwde omgeving warmteoplossingen NP RES Liander

Flexibiliteit Geen gegevens Geen gegevens

https://www.regionale-energiestrategie.nl/ondersteuning/np+res+invulformulieren/default.aspx
https://eur03.safelinks.protection.outlook.com/?url=https%3A%2F%2Fwww.netbeheernederland.nl%2Fdossiers%2Ftoekomstscenarios-64%2Fdocumenten&data=02%7C01%7C%7Ca9ed061be972425de0f508d858c000b9%7C697f104bd7cb48c8ac9fbd87105bafdc%7C0%7C0%7C637356928960472342&sdata=JQPbnaA8LsJvBnl7Qg5uTURbgvgINWcb%2FRp%2BN7wJl9c%3D&reserved=0


19

Aangeleverde gegevens | samenvatting elektriciteit

De impact van de RES plannen worden integraal doorgerekend voor de situatie 
in 2030.  De situatie in 2030 is een optelsom van huidige energievraag en 
toekomstige ontwikkelingen.

De toekomstige ontwikkelingen zijn voor de grootschalige opwek aangeleverd 
door de regio.  Om een totaal beeld te vormen van de energievraag worden 
verschillende modellen gebruikt. In de grafiek wordt weergegeven hoe groot de 
aanvullende energievraag is in 2030. De energievraag van 2030 is de som van 
de huidige energievraag en de aanvullende ontwikkelingen.

Duurzame opwek heeft de grootste impact op het elektriciteitsnet. Met name 
zon op dak en zonneweides hebben zeer veel impact op het 
elektriciteitsnetwerk. Het aandeel wind is helaas nog erg klein. De ideale 
gelijkwaardige verhouding tussen zon en wind is nog niet in beeld.

Naast duurzame opwek is mobiliteit een belangrijk thema voor de nabije 
toekomst.

samenvatting vraag & aanbod 

V
R

A
A

G
A

A
N

B
O

D

0 100 200 300 400 500 600 700 800

Wind op land

Grootschalig gebouwgebonden zon

Grootschalige zonnevelden

Kleinschalige zon (bestaande & nieuwbouw)

Warmteoplossingen nieuwbouw woningen

Warmteoplossingen bestaande woningen

Utiliteit (bestaande & nieuwbouw)

Elektrische vervoer

Industrie

Glastuinbouw

Groei in vermogen tot 2030 (MW)

Back-up NP RES Liander scenario's

Aangeleverd door regio



20

4. Impact RES 1.0 op 
energienet

Oplossingen 
distributienet

Samenvatting 
netimpact RES 1.0 Analyse netimpact

Impact 
distributienet

Impact op midden-
en laagspanning

Analyse TenneT



21

1. Samenvatting impact RES 1.0 op elektriciteits-infrastructuur

Analyse van de impact en benodigde netaanpassingen
Op basis van aangeleverde gegevens is een analyse gemaakt van de impact van keuzes op de 
elektriciteits-infrastructuur. Op stations niveau is inzichtelijk gemaakt waar nog capaciteit 
beschikbaar is en waar knelpunten ontstaan. Op deze stations wordt grootschalige duurzame 
opwek rechtstreeks aangesloten. De analyse levert het volgende beeld op:
• De aangeleverde RES 1.0 past niet binnen het huidige elektriciteitsnet.
• We verwachten dat tot 2030 op 3 van de 8 HS stations de maximale capaciteit bereikt wordt. 

Oplossingen zijn het bijbouwen van 2 stations en uitbreiden van 1 bestaand station. 
Procentueel gezien kan circa 25% van de duurzame opwek in de RES 1.0 niet worden 
aangesloten op de dichtstbijzijnde HS/MS stations. Op 4 HS/MS stations van de totaal 7 
HS/MS stations in de regio is tot 2030 voldoende capaciteit voorzien. Hier is nog extra ruimte 
om energie af te nemen en/of duurzame opgewekte energie te leveren aan het 
elektriciteitsnet. Procentueel gezien is circa 25% van de duurzame opwek in de RES 1.0 niet 
direct aan te sluiten op de bestaande HS/MS stations, op andere stations is echter evenveel 
ruimte over. In het ideale geval kan de hoeveelheid dus binnen de bestaande 
netinfrastructuur worden ingepast.In de tabel hiernaast is samengevat welke netaanpassingen 
nodig zijn om de RES 1.0 ambities te realiseren, inclusief een inschatting van kosten, 
benodigde ruimte en de haalbaarheid.

Snel samen plannen concretiseren
We staan voor een flinke opgave. Daarom werken we graag tijdig samen met de RES-regio aan 
het concretiseren van de RES plannen. Het figuur hiernaast geeft een beeld van het aantal 
stations (HS/TS en HS/MS) die afgelopen jaren in het werkgebied van Liander gerealiseerd zijn. 
Het laat ook zien hoeveel stations we ruwweg verwachten tot 2030 jaarlijks te moeten realiseren 
in het totale werkgebied van Liander: 12 ten opzichte van gemiddeld 2 à 3 per jaar daarvoor. In 
de regio Arnhem Nijmegen gaat het naar verwachting om een op te leveren station per jaar. 
Om tijdig RES ambities te kunnen halen, organiseren wij graag samen de zoektocht naar 
geschikte locaties voor nieuwe stations. Ook werken wij graag met voldoende zekerheid zodat 
wij als netbeheerder proactief kunnen investeren en de RES kunnen betrekken in onze 
investeringsplannen.

Aanbevelingen voor meer systeemefficiëntie
Wij adviseren om andere oplossingen met minder impact op de leefomgeving te 
onderzoeken. Bijvoorbeeld het verplaatsen van een zoeklocatie of het aanpassen van de 
verhouding wind en zon, zodat er geen nieuw station hoeft te worden gerealiseerd. We 
hebben aanbevelingen voor slimme oplossingen en meer systeemefficiëntie uitgewerkt voor 
de RES-regio.

Vooruit lopend op de RES
Liander is in de regio Arnhem Nijmegen vooruitlopend op de RES al op zoek naar locaties 
voor netuitbreiding in de regio. Hiervoor wordt al met diverse gemeentes in de regio 
samengewerkt bij het vinden van geschikte locaties voor nieuwe onderstations en 
bijbehorende tracés voor de ondergrondse kabels.

Spannings-
niveau

Aantal nieuw te 
bouwen stations

Aantal uit te 
breiden stations 

Slim 
aanpassen

Kosten (in mln €)
Benodigde 
ruimte 

Inschatting 
haalbaarheid 
voor 2030

HS 2 1 2 33,3 8,41 ✓

TS 1 0 2 0 0 ✓

MS 0 2 1 3,2 0,2 ✓

TOTAAL 3 3 5 36,5 8,61 ✓



22

2. Analyse netimpact: capaciteit op elektriciteitsstations

De impact van de RES 1.0 op de elektriciteitsnetten
Op basis van aangeleverde gegevens is een analyse gemaakt van de netimpact. Op 
HS/MS stationsniveau hebben we inzichtelijk gemaakt waar nog capaciteit beschikbaar is 
en waar knelpunten ontstaan. In totaal zijn er 31 stations in de regio. Omwille van de 
leesbaarheid richten we ons hier op de HS/TS stations. Voor de kostenberekening zijn ook 
de kleinere stations meegenomen. In de beschrijving van de knelpunten is ook gekeken 
naar de stations buiten de regio waar wordt aangesloten. Dodewaard, Doetinchem en 
Eerbeek vallen buiten de regio maar ze bedienen wel de regio Arnhem Nijmegen, andere 
stations bedienen ook gebieden buiten de regio.

Totaalbeeld
• De aangeleverde RES 1.0 past niet binnen het huidige elektriciteitsnet.
• Op 2 stations is de maximale capaciteit nu al bereikt (Elst en Zevenaar).
• We verwachten dat tot 2030 op 6 van de totaal 11 stations de maximale capaciteit 

bereikt wordt. Dit zijn de stations met tekorten aan capaciteit (rode vlakken) in de 
grafiek.

• Op 5 van de totaal 11 stations is voldoende capaciteit voorzien tot 2030. Hier is nog 
extra ruimte om duurzame opgewekte energie te leveren aan het elektriciteitsnet. Dit 
zijn de stations met onbenutte capaciteit (groene vlakken) in de grafiek.

• 72% van de duurzame opwek in de RES 1.0 is direct aan te sluiten op de bestaande 
stations. Dit is de som van de blauwe vlakken in de grafiek.

• 28% van de duurzame opwek in de RES 1.0 kan niet worden aangesloten op bestaande 
stations. Dit is de som van de rode vlakken in de grafiek.

Toelichting knelpunten
• Op station Dodewaard ontstaat voor 2030 een knelpunt. De grootste veroorzaker van 

dit knelpunt is de hoeveel zonneweides. De kosten en ruimte zijn in de regio 
Rivierenland doorgerekend.

• Op station Zevenaar ontstaat voor 2030 een knelpunt. De grootste veroorzaker van 
dit knelpunt is de hoeveel zonneweides.

• Op station Druten ontstaat voor 2030 een knelpunt. De grootste veroorzaker van 
dit knelpunt is de grote hoeveel zonneweides.

• De overige stations hebben een overbelasting ten opzichte van de huidige 
capaciteit maar hier is ruimte om de reservecapaciteit in het net te benutten.

*HS station buiten de regio. Wel in analyse, kosten en ruimte in de andere regio doorgerekend.

NB 1. Op een station komt afname (vraag) en opwek (aanbod) van elektriciteit bij elkaar. Netbeheerders 
kijken altijd naar het totaalbeeld op een station. Vanuit deze doorrekening blijkt dat er alleen knelpunten 
in de elektriciteits-infrastructuur ontstaan door de duurzame opwek plannen. Daarom is in de grafiek 
hiernaast alleen de beschikbare capaciteit voor opwek gevisualiseerd. 
NB 2. Dit is een beeld van capaciteit op Hoogspanning/Middenspanning stations en is een versimpelde 
weergave van de soms complexe situaties op een station.  

0

50

100

150

200

250

300

350

400

Ruimteverdeling voor opwek per HS station in 2030

Opwek Piek Ruimte Tekort Capaciteit Capaciteit + reserve



23

3. Analyse netimpact: beschikbare capaciteit in zoekgebieden

Hieronder is een kaart van de RES-regio weergegeven. De gebieden zijn ingedeeld in vlakken (op 

basis van voronoi-methode) van waaruit de aansluitingen naar hetzelfde dichtstbijzijnde station 

gaan. Zichtbaar is dus welke gebieden bij een bepaald station horen. Ook is zichtbaar of het station 

in het betreffende gebied voldoende capaciteit heeft. Een gebied met nog ruimte (groen in kaart 

hiernaast) heeft mogelijkheden om duurzame opwek aan te sluiten vanuit dat gebied. De 

inschatting van beschikbare capaciteit komt overeen met de capaciteit op stations niveau op de 

pagina hiervoor.

NB. dit is een indicatie van beschikbare capaciteit voor de dichtstbijzijnde aansluitingen. Bij concrete 

uitwerking van projecten wordt altijd gekeken naar de meest logische aansluiting. Dit is niet alleen 

afhankelijk van de afstand tot een station, maar ook van andere factoren.

Inzicht in beschikbare capaciteit voor duurzame opwek per gebied Inzicht in zoekgebieden in de regio

De zoekgebieden concentreren zich in een aantal deelgebieden, "hot spots" voor 

duurzame opwek. Deze gebieden liggen niet altijd in de buurt van onderstations. De 

zongebieden in Berg en Dal zijn een voorbeeld van zoekgebieden op grote afstand van het 

net. Het gebied tussen Druten en Nijmegen is vanuit Druten en Nijmegen ontsloten, de 

projecten nabij deze plaatsen liggen dus dicht bij het net, maar de afstand naar de kern 

van het gebied is groot. In Duiven zijn ook veel plannen, station Zevenaar is n



24

4. Analyse TenneT

Op TenneT niveau zijn er weinig wijzigingen tussen de concept RES en het RES 1.0 bod. Op basis hiervan zijn er geen bijzondere knelpunten bij TenneT te verwachten. 
De finale analyse door TenneT zal plaatsvinden zodra alle Gelderse RES regio's door Liander doorgerekend zijn. Voor het aansluiten van nieuwe stations is er altijd sprake van 
een maatwerkafweging op de specifieke locatie. 

 -

 50,0

 100,0

 150,0

 200,0

 250,0

 300,0

 350,0

 400,0

C
o

n
ce

p
t

R
E
S
 1

.0

C
o

n
ce

p
t

R
E
S
 1

.0

C
o

n
ce

p
t

R
E
S
 1

.0

C
o

n
ce

p
t

R
E
S
 1

.0

C
o

n
ce

p
t

R
E
S
 1

.0

C
o

n
ce

p
t

R
E
S
 1

.0

C
o

n
ce

p
t

R
E
S
 1

.0

C
o

n
ce

p
t

R
E
S
 1

.0

C
o

n
ce

p
t

R
E
S
 1

.0

C
o

n
ce

p
t

R
E
S
 1

.0

C
o

n
ce

p
t

R
E
S
 1

.0

OS Arnhem OS Dodewaard OS Doetinchem OS Druten OS Eerbeek OS Elst OS Kattenberg OS Nijmegen OS Renkum OS Teersdijk OS Zevenaar

Concept versus RES 1.0 per station

Wind op land Grootschalige zonnevelden Grootschalig gebouwgebonden zon



25

Impact op distributienet op basis van bod RES 1.0

Verschuiving naar zon op dak
Naast de impact op stations zien we grote druk op het middenspannings- en laagspanningsnet (MS 
en LS net) ontstaan, het zogeheten distributienet. Doordat het bod zich meer focust op kleinschalig 
zon is de verwachting dat op lager gelegen netvlakken significante aanpassingen moeten gaan 
plaatsvinden. Hoewel niet tot op dit detail is doorgerekend, kunnen we dit wel voorzien. De uitdaging 
hieraan is dat dit leidt tot veel aanpassingen ´in de wijken´. Veel kabels en kleine verdeelstations 
(middenspanningsruimten) zullen moeten worden verzwaard. Dit geeft enorme druk op het 
werkpakket, het leidt tot hoge kosten en de uitvoerbaarheid (haalbaarheid) van de RES wordt nadelig 
beïnvloedt. Liander werkt op dit moment aan een instrumentarium om sturing te geven aan zon op 
dak om de haalbaarheid van de potentie te vergroten. Helaas komt de netimpactrapportage van RES 
1.0 te vroeg om dit mee te kunnen nemen. Dit zal dan ook onderdeel worden van het gezamenlijke 
uitvoeringsprogramma waar wij voor pleiten.

.

Toelichting Afbeelding 1-2: verschil impact grootschalig zon/wind en kleinschalig zon
In de hiernaast opgenomen afbeeldingen wordt grofstoffelijk het impactverschil voor de netbeheerder 
uitgelegd tussen geclusterd grootschalig zon/wind en niet geclusterd zon op dak.

Afbeelding 1: impact van geclusterd grootschalig zon/ wind.
Het aansluiten van grootschalig zon of wind (boven 2 MVA) wordt direct op een onderstation 
aangesloten. Dit betekent in veel gevallen dat vanaf het zonnepark/windpark er slechts één of enkele 
directe kabelverbindingen naar het onderstation moeten worden getrokken en dat deze worden 
aangesloten op de velden (stopcontact) van het station. Is er onvoldoende capaciteit op het station 
aanwezig om de opwekcapaciteit op te nemen, dan zal het station moeten worden uitgebreid.

Afbeelding 2: Impact van niet geclusterd zon op dak.
Bij niet geclusterd zon op dak betekent het dat de zonnedaken op een lager netvlak in het netwerk 
worden ingepast. Stel dat we uitgaan van een gelijke opwekcapaciteit als bij afbeelding 1, dan 
betekent dat net als in voorgaande situatie dat het stationsvermogen moet worden uitgebreid. 
Echter, daarnaast zal óók lokaal veel kabels en middenspanningsruimten moeten worden verzwaard. 
Veel straten in de (bebouwde omgeving) zullen dan open moeten om verzwaring van huidige netten 
mogelijk te maken en zullen bovengronds middenspanningsruimten verzwaard moeten worden en 
of bijgeplaatst moeten worden. Naast overlast geeft dit een enorme extra druk op het werkpakket bij 
de netbeheerder.

.

Afbeelding 2

Afbeelding 1



26

Oplossingsrichtingen distributienet
Achtergrond:
De populariteit van zonne-energie in Nederland is de laatste jaren groot Dit tekent zich af in de 
groeicijfers. Liander heeft alleen al in 2020 zo´n 2.000 installaties voor zonnepanelen per week 
aangesloten. In ons hele gebied sloten we in 2020 zo´n 30% meer zonnestroominstallaties aan 
op de elektriciteitsnetten. 

Het totaal aantal aangesloten zonne-energie installaties op het Liander net ligt medio februari 
2021 rond de 500.000. Het totaal vermogen van zonne-installaties die we alléén vorig jaar al 
(2020) op ons net aansloten is vergelijkbaar met het vermogen van alle zonnepanelen die we 
van 2011 tot 2017 hebben aansloten. De groei zonne-energie is daarmee buitengewoon groot. 

Veel kan, maar impact op het elektriciteitsnet (distributienet) neemt toe
De elektriciteitsnetten zijn grotendeels in de vorige eeuw aangelegd als een soort 
éénrichtingsweg, er was in die tijd helemaal geen sprake van zelf opwekken van energie. De 
energietransitie veranderd dit volledig en heeft hiermee grote impact op de netten.  De netten 
kunnen veel aan, maar de forse groei van zonne-energie laat ook zien dat delen van het 
laagspannings- en middenspanningsnet inmiddels tegen haar grenzen aanlopen waardoor niet 
optimaal kan worden terug geleverd. Dit betekent dat distributienetten lokaal moeten worden 
verzwaard om de piekbelasting van zon te kunnen verwerken. Verzwaren van lokale 
distributienetten is bewerkelijk complex in de schaarse onder en bovengrond. Daarnaast 
hebben we ook te maken met langlopende procedures (denk hierbij aan gemeentelijke 
vergunningstrajecten, bezwaarprocedures, grondaankoop, etc). Dit betekent dat waar 
knelpunten ontstaan deze niet altijd vandaag of morgen opgelost kunnen zijn. 

Oplossingsrichtingen 
De oplossingsrichting laat zich enerzijds dus vertalen in het verzwaren van een groot gedeelte 
van ons distributienet. De impact hiervan is groot en zal een fors beslag leggen op het 
werkpakket van Liander.  Anderzijds zal innovatie en datagedreven netbeheer er toe moeten 
gaan leiden dat we ontwikkelingen slim kunnen voorspellen en of sturen.

Verder is het zinvol om zoveel mogelijk een gebiedsgerichte (geclusterde) aanpak te volgen 
met geclusterde aanvragen om maximaal zon op dak aan te kunnen sluiten. Ook  het 
zogeheten ´aftoppen´ van de stroompieken zorgt voor een lagere belasting op de netten 
waardoor deze efficiënter worden gebruikt. Aftoppen zorgt voor een relatief klein 
energieopwekkingsverlies.

Daarnaast, om transport van energie zoveel mogelijk te verkleinen, en daarmee de kosten in 
de infrastructuur, biedt combineren zonne-energie opwek met de lokale energievraag veel 
kansen. Het is daarbij wel essentieel dat de energievraag tegelijkertijd met de zonne-energie 
opwek van daken plaatsvindt en dat de pieken voor opwek in lijn liggen met de vraagpiek. 
Industrieterreinen zijn een goed voorbeeld waar het energiegebruik en opwek vaak gelijktijdig 
is.

Instrumentarium en sturing
Liander werkt op dit moment aan instrumentarium waarin we handvatten geven om te kunnen 
sturen met zon op dak vanuit het netperspectief. Dit instrumentarium zal in een later fase met 
de regio worden gedeeld.

Verdeelstation / Middenspanningsruimte (MSR)

Ca 50.0000 MSR´s heeft Liander in haar
verzorgingsgebied. De komende jaren verwacht
Liander dit fors uit te moeten breiden door o.a. de
energietransitie. Het niet efficiënt inpassen van
zonne-energie zal echter leiden tot een nog
significantere stijging van het aantal. In bestaande
bouw is inpassen niet eenvoudig omdat ruimte
schaars is.

Liander beheert in haar verzorgingsgebied ca. 90.0000 km
aan kabels. Alleen al in 2020 legde wij in ons
verzorgingsgebied ruim 1200 km extra kabels aan om het
energienet te versterken. Verzwaren van kabeltraces is dan
ook één van de oplossingsrichtingen om de
energietransitie vorm te kunnen geven.

Middenspannings- en laagspanningskabels



27

Impact op middenspanning & laagspanning
Investeringsplannen
Iedere regionale netbeheerder publiceert twee keer per jaar een investeringsplan met een zichttermijn van tien jaar. In deze 

investeringsplannen staan de uitbreidings- en vervangingsinvesteringen beschreven. Deze plannen vormen de formele 

vaststelling (toetsing door de Autoriteit Consument en Markt) van de meerjarige investeringsplannen van Liander. De 

investeringsplannen van Liander zijn onder andere gebaseerd op marktinformatie, scenario's en transitieplannen van de regio 

en gemeenten. In het Investeringsplan 2020 zijn de RES-plannen helaas nog beperkt meegenomen. Dit komt voornamelijk door 

de timing en de onzekerheid: het concept RES was nog niet gereed en tevens nog niet formeel vastgesteld door de overheden 

ten tijde van het opstellen van het Investeringsplan 2020. In het Investeringsplan 2022 nemen de netbeheerders waar mogelijk 

de informatie over duurzame opwek plannen vanuit de RES meenemen. Meer lezen over de Investeringsplannen? Klik hier

De inschatting van haalbaarheid
Het opnemen van benodigde aanpassingen aan het energienet in de investeringsplannen van de netbeheerders, zorgt voor 

duidelijkheid over de timing van de uitvoering. Voor de netuitbreidingen die op dit moment zijn opgenomen in de 

investeringsplannen, schatten we in dat netuitbreidingen voor 2030 gerealiseerd zijn. Ook werkzaamheden die al in 

voorbereiding zijn, zijn opgenomen in de tabel met een positieve inschatting van haalbaarheid voor 2030. Niet alle 

werkzaamheden die op korte termijn worden uitgevoerd, worden opgenomen in het IP: urgente zaken en nieuwe inzichten 

leiden soms tot snel handelen. Langere termijn, planbare aanpassingen worden altijd opgenomen in het IP. Bij het opstellen van 

de investeringsplannen kijken we naar het totale werkpakket van de netbeheerders en een haalbare fasering in tijd.

Netimpact op MS kabelniveau en LS niveau is niet uitgewerkt
Binnen de RES 1.0 zijn zoekgebieden voor grootschalige wind- en zonopwek bepaald, maar ook kleine(re) zonnedaken maken 
door de hernieuwede focus in RES 1.0 meer en meer deel van uit. De netimpactrapportage ziet alleen toe op het effect op de 
hoofdinfrastructuur, ofwel op capaciteit van het hoogspanningsniveau van Liander. De belasting op individuele kabels of de 
lokale spanningskwaliteit op delen van het net, is (nog) niet meegenomen in deze netimpactrapportage. Op dit deel van het 
elektriciteitsnet zullen nog vele aanpassingen nodig zijn, door zowel de opwek van zonne-energie op daken als de 
toenemende energievraag door bijvoorbeeld de warmtetransitie. Aanpassingen zijn bijvoorbeeld nieuwe midden-of 
laagspanningskasten in woonwijken en het verzwaren van kabels. Deze impact is naar verwachting groot en zal een fors beslag 
leggen op het werkpakket van Liander. 

Als achtergrond: in het hele Liander gebied hebben we alleen al in 2020 zo´n 2.000  zonne-energie installaties per week 
opgenomen in het net. Het totaal aantal aangesloten installaties op het Liander net ligt medio februari 2021 rond de 500.000 
installaties. Het totaal vermogen van zonne-installaties die alléén vorig jaar al op ons net aansloten hebben, is vergelijkbaar met 
het vermogen van alle zonnepanelen die we van 2011 tot 2017 hebben aansloten, waarbij het totaal vermogen op ca 3423 
hectaren aan zonnepanelen komt. Als je uitgaat van 1 MW per ha. Dit staat gelijk aan de piekcapaciteit van circa 6 
kolencentrales (uitgaande van gemiddelde 600 MW per centrale). 

Werkzaamheden aan een LS kast. De impact op laagspanningsniveau is
nog niet meegenomen in deze impactanalyse.

https://www.liander.nl/over-liander/investeringsplannen


28

5. RES 1.0 en de 

warmteinfrastructuur

Klik op het icoon om naar de inhoudsopgave te gaan.



29

De Regionale Structuur Warmte 

Als onderdeel van de RES hebben regio's een Regionale Structuur Warmte (RSW) 
uitgewerkt. Hierin is het warmteaanbod en de warmtevraag op regionaal niveau in kaart 
gebracht. Voor de netbeheerders is een RSW van belang omdat energiesystemen meer met 
elkaar verweven raken en totaaloplossingen voor het energiesysteem moeten worden 
onderzocht. Bijvoorbeeld: het gebruik van warmte of duurzaam gas voor verwarming van 
gebouwen kan extra investeringen in het elektriciteitsnet voorkomen. In de verdieping is 
meer informatie te vinden over de afhankelijkheid tussen elektriciteits- en gasnet. 

In Gelderland is met ondersteuning van de Provincie voor alle regio's in beeld gebracht: 
• Warmteaanbod: Restwarmte, omgevingswarmte en biomassa.
• Warmtevraag. 
• Dit is gekoppeld op basis van een aantal criteria. Bijvoorbeeld haalbaarheid op basis van 

afstand tot de bron. 
• In de regio is ook een inventarisatie gemaakt van de transitieplannen en koploperwijken. 

Gezien de status van deze inventarisatie is deze nog niet gebruikt voor de doorrekening. 
In plaats hiervan is sprake van de back-up optie.

Aanbevelingen 
• Werk nu al zoveel mogelijk warmtevragen integraal uit met een blik op 2050, zodat 

aansluitingen tussen landelijke, regionale en uiteindelijk lokale infrastructuur zo goed 
mogelijk kan worden gelegd. 

• Werk de afhankelijkheid tussen warmte en elektriciteit verder uit. Zo zal de 
warmtetransitie leiden tot een hogere elektriciteitsvraag, door o.a. het koken op inductie 
en evt. een collectieve warmtepomp bij de toepassing van een lage temperatuur 
warmtebron. 

• Op basis van de inventarisatie door de regio ontstaat de mogelijkheid om de bronnen te 
matchen met de meest waarschijnlijke oplossingsrichtingen. Dit is een logisch vervolg na 
de oplevering van de RES. Dit is met name relevant voor de gemeentes die nog bezig 
zijn met het opstellen van de TVW.

• Parallel aan het RES proces zijn er diverse gesprekken gaande rondom de grote 
warmtebronnen: de afvalverbandingsinstallaties in Weurt en Duiven.



30

Visie op warmte(oplossingen) vanuit de netbeheerder 

In de warmtetransitie worden afwegingen gemaakt tussen verschillende warmteoplossingen. Deze 
afwegingen hebben veel impact op het energienet. Hieronder geeft Liander aanbevelingen vanuit het 
perspectief van (de investeringen in) het energienet.

• Gasnetten behouden, na 2030 eventueel inzetten voor duurzame gassen
De inzet van gas in Nederland – en dus ook de infrastructuur - gaat de komende decennia veranderen. 
Aardgasvrij maken van buurten en industrie betekent niet automatisch het verwijderen van gasnetten. 
Gasnetten kunnen ook gebruikt worden voor distributie van andere soorten duurzame gassen. Om de 
maatschappelijke kosten zo laag mogelijk te houden, streven we ernaar om waar dat kan gasnetten te 
behouden. Zo blijft de leveringszekerheid geborgd, kan later gekozen worden om de netten zo 
goedkoop mogelijk te verwijderen of kunnen netten in de toekomst alsnog worden gebruikt voor 
duurzame gassen.

• Groengas gebruiken als er bron in de buurt is en alternatieven niet haalbaar zijn
Groengas is biogas (opgewekt uit mest, slib etc.) dat is opgewerkt tot de kwaliteitseisen voor aardgas. 
Het is daarom geschikt om via onze gasnetten te transporteren. Er wordt steeds meer groengas 
ingevoed en is dus steeds meer beschikbaar als een bouwsteen van het integrale energiesysteem. 
Groengas biedt kansen om bestaande gasnetten optimaal te benutten en investeringen in het 
elektriciteitsnet te voorkomen. Maar voor het gebruik ervan zijn wel investeringen in de gasnetten 
nodig. De decentrale productie kent namelijk een constante productiestroom terwijl de vraag 
fluctueert. Groengas is één van de puzzelstukken, benut het optimaal. Het optimaal benutten van onze 
gasnetten en het vermijden van investeringen in elektriciteitsnetten leidt tot de laagste 
maatschappelijke kosten. Tegelijkertijd is groengas vooralsnog schaars. Daarom volgen we (o.a. in TvW
en RES) de lijn: zet groengas daar in waar alternatieven financieel en/of technisch niet haalbaar zijn.

• Hybride warmtepompen: 'no regret' waar warmte en all electric niet mogelijk zijn
Hybride warmtepompen kunnen een belangrijke rol spelen in de omschakeling naar een duurzame 
warmtevoorziening, met name in buurten met woningen die zich niet goed lenen voor warmte(netten) 
of een all electric warmtevoorziening. De hybride warmtepomp kan een rol spelen in het behalen van 
de CO2-doelstellingen. Zeker op plekken waar op korte termijn een overgang naar all electric of 
warmte niet mogelijk is en waar nu al een gasnet ligt. Er moet de mogelijkheid zijn om te 
warmtepompen te regelen/af te schakelen (overschakelen op gas) door de netbeheerder als er 
spanningsproblemen dreigen op het elektriciteitsnet. Het verdient aanbeveling om de potentie van 
hybride warmtepompen verder uit te werken.

• Waterstof: geen oplossing tot 2030, wel kansen voor langere termijn
De komende jaren zijn de mogelijkheden van de toepassing van waterstof nog hoogst onzeker. 
Daarom houden de netbeheerders hier in het bepalen van de netimpact vooralsnog geen rekening 
mee. Alliander staat vooralsnog op het standpunt dat inzet van waterstof als oplossing voor de 
warmtevoorziening in woningen en gebouwen tot 2030 niet aan de orde is en dus ook niet thuishoort 
in een transitievisie warmte als oplossing voor de periode tot 2030. Wel werken we aan enkele pilots 
om de kansen op langere termijn te onderzoeken.

• (Houtige) biomassa: houd rekening met alternatieve routes
Er is veel discussie over de inzet van biomassa. Biomassa is een breed begrip. Op dit moment gaat de 
discussie vooral om de inzet van houtige biomassa voor de productie van elektriciteit en warmte. 
Kernvraag is of de inzet van houtige biomassa nog als duurzaam gezien mag worden. Hierin spelen 
twee argumenten, de kans op roofbouw en de vraag of de netto CO2 emissie van biomassa op de 
termijn van 2030 wel voldoende wordt gecompenseerd door nieuwe aanplant. Daar waar in regionale 
warmtevisies en transitievisies warmte nog wordt gerekend op de inzet van houtige biomassa zal 
rekening moeten worden gehouden met alternatieve routes. Voor de inzet van overige biomassa in 
bijvoorbeeld biobrandstoffen en de route naar groengas speelt deze discussie nu overigens niet.

• Warmtenetten inzetten in verstedelijkt gebied, bij voorkeur publiek beheerd
Met de grootschalige uitrol van warmtenetten als belangrijk alternatief voor aardgas in de gebouwde 
omgeving, worden warmtenetten onderdeel van de vitale energie infrastructuur van Nederland. Dit 
maakt de aanleg van deze infrastructuur in de openbare ruimte een publieke aangelegenheid. Het is 
de visie van Liander dat gemeenten en hun inwoners, net als bij het elektriciteits- en gasnet, kunnen 
rekenen op een publieke partij voor de aanleg en het beheer van warmte infrastructuur. Bovendien is 
het wenselijk met het oog op het geïntegreerde energiesysteem (E-G-W) om ook de warmte 
infrastructuur bij de regionale netbeheerder te leggen. Warmtenetten kunnen rendabel worden ingezet 
in stedelijk gebied (wijken en buurten met veel verdichting en hoogbouw). 

• In gemeentelijke Transitievisies Warmte kijken naar integrale energiesysteem in de wijk
Gemeenten werken op lokaal niveau aan de Transitievisie Warmte. Netbeheerders roepen op om in de 
TvW te kijken naar het energiesysteem als geheel. De impact van de warmteoplossing op het 
elektriciteitsnet moet in samenhang met elektrisch vervoer en zonne-energie in de wijk worden 
bekeken. Om te zorgen dat de investeringen die we doen planbaar en betaalbaar zijn, is het voor ons 
belangrijk dat investeringen zoveel mogelijk collectief worden uitgevoerd en dat we vroegtijdig 
helderheid en zekerheid hebben over waar gasleidingen kunnen blijven liggen, waar elektriciteitsnetten 
moeten worden verzwaard en waar we middenspanningsruimtes bij moeten plaatsen.



31

6. Strategie en 

aanbevelingen

Klik op het icoon om naar de inhoudsopgave te gaan.



32

Strategie | benodigde netaanpassingen: nieuwe stations

Tijdig veiligstellen van ruimte voor nieuwe stations
Om de knelpunten op te lossen, is gekeken naar welke netaanpassingen nodig 
zijn. Op basis van de aangeleverde gegevens verwachten we 3 tot 4 nieuwe HS 
stations te moeten realiseren. Een nieuw station in gebied C is nog niet zeker, de 
afwegen tussen een nieuw onderstation tussen Druten en Teersdijk, of het 
verzwaren van beide stations wordt nog onderzocht. Voor het realiseren van 
nieuwe stations geldt een gemiddelde realisatietijd van 5 - 7 jaar. Het zoeken 
naar een geschikte locatie is het meest cruciale onderdeel. Om tijdig RES ambities 
te kunnen halen, is het van belang deze zoektocht naar geschikte locaties samen 
te organiseren. In de aanbevelingen zijn een aantal tips te vinden. Op de 
volgende pagina zijn andere benodigde netaanpassingen toegelicht. Goed om te 
melden dat voor de meeste locaties al gesprekken lopen met de gemeenten.

Vaak alternatieve oplossingen mogelijk 
Het is de moeite waard om andere oplossingen met minder impact op de 
leefomgeving, te onderzoeken. Bijvoorbeeld het verplaatsen van een zoeklocatie 
of het aanpassen van de verhouding wind en zon, zodat er geen nieuwe station 
hoeft te worden gerealiseerd. Omdat de impact van het bouwen van een nieuw 
station op omgeving groot is, hebben we aanbevelingen voor slimme 
oplossingen en meer systeemefficiëntie uitgewerkt.

NB. De zoekgebieden voor nieuwe stations zijn indicatief en tot stand gekomen door een 
combinatie van factoren vanuit deze impact analyse: onder andere de beschikbare 
capaciteit op stations en de zoekgebieden voor duurzame opwek. Het zoekgebied is 
nadrukkelijk een vrij ruim zoekgebied. De daadwerkelijke zoektocht naar geschikte locaties 
voor nieuwe stations start wanneer plannen concreter en zekerder worden.

Zoekgebied nieuw station Inschatting haalbaarheid voor 2030

A Zevenaar/Duiven Waarschijnlijk gereed voor 2030

B Nijmegen-Oost/Berg en Dal Waarschijnlijk gereed voor 2030

C Beuningen/Druten/Wijchen Waarschijnlijk niet gereed voor 2030

D Oosterhout Gereed in 2023

C

D

B



33

Strategie | benodigde netaanpassingen: totaal overzicht   

Legenda: 

✓ Waarschijnlijk gereed voor 2030

? Onzeker of deze gereed is voor 2030

? Waarschijnlijk niet realiseerbaar voor 2030 

* Het belang van het opnemen van RES plannen in de investeringsplannen van netbeheerders is op de volgende slide toegelicht. 
** Inschatting van doorlooptijd en ruimtebeslag van de totale werkzaamheden van het verzwaren van MS kabels en laagniveau is in dit stadium niet mogelijk. Zie 
volgende pagina voor een toelichting. 
*** Voor een meer gedetailleerde toelichting (kengetallen) op de kosten, ruimte en indicatieve tijd die het een nieuw station of nieuwe verbinding kost, verwijzen we 
naar het document basisinformatie over de energie-infrastructuur.

Overbelast station Netvlak Overbelasting door Oplossing
Opgenomen in 
Investeringsplan 
2020?*

Doorlooptijd ***

Kosten
Benodigde ruimte  
[in ha]

Inschatting 
haalbaarheid voor 
2030(in miljoenen €)

OS BEMMEL 50 kV TS/MS Vooral levering Uitbreiden op bestaande locatie. 4 - 7 jaar - - ✓
OS DRUTEN 150 kV HS/TS Vooral Opwek Uitbreiden op bestaande locatie. ja 4- 7 jaar 4,9 0 ✓
OS ELST 150 kV HS/TS Opwek en levering Slim schakelen en n-1 verlaten - - ✓
OS KATTENBERG 150 kV HS/TS Opwek en levering Marginale overschrijding, geen maatregelen - - ✓
OS NIJMEGEN 150 kV HS/TS Opwek en levering Geen overschrijding in basisvariant - - ✓
OS TEERSDIJK 150 kV HS/TS Opwek en levering n-1 verlaten, studie op stationsuitbreiding 3 - 4 jaar - - ✓
OS WINSELINGSEWEG 50 kV TS/MS Opwek en levering Slim schakelen en n-1 verlaten - - ✓
OS ZEVENAAR 150 kV HS/TS Vooral Opwek Nieuw Onderstation 4 - 7 jaar 8,1 3 ✓
RS ARN MS  Vooral Opwek Uitbreiden op bestaande locatie. 5 - 7 jaar 2,2 0 ✓
RS DE WAALSPRONG MS  Opwek en levering Nieuw Onderstation ja 2023 12,2 3 ✓
RS LEUTH MS  Vooral Opwek Nieuw Onderstation ja 4 - 7 jaar 8,1 3 ✓
SH ARNHEM A2 (D 019-2) MS  Vooral levering Slim schakelen - - ✓
SH WIJCHEN MS  Opwek en levering Uitbreiden op bestaande locatie. ja 2 - 3 jaar 1,0 0 ✓

TOTAAL 36,5 9 

https://www.netbeheernederland.nl/_upload/Files/Basisdocument_over_energie-infrastructuur_143.pdf


34

Aanbevelingen | systeemefficiëntie 
Graag lichten we toe welke mogelijkheden er zijn om de systeemefficiëntie te verbeteren in de RES regio Arnhem Nijmegen. Het meenemen van de principes van systeemefficiëntie 
in de afwegingen voor de RES biedt kansen om:
1. maatschappelijke kosten te besparen;
2. ruimte te besparen;
3. de haalbaarheid in tijd van de RES ambitie te vergroten, en
4. slimme keuzes te maken voor de periode na 2030.
Voor systeemefficiëntie maken we gebruik van vijf ontwerpprincipes. In de bijlage staat een toelichting op deze ontwerpprincipes. 

3. Evenwichtiger verdelen van opgesteld
vermogen wind en zon

1. Beter benutten van de restcapaciteit op het
bestaande energienet

4. Clusteren van duurzame opwek projecten

2. Energievraag en -aanbod combineren:
minimaliseren van transport van energie

5. Overige oplossingen: aansluiten wind en 
zon op één aansluiting (cable pooling), 
aftoppen van piek productie en benutten 
reservecapaciteit

Er is nog veel restcapaciteit op een aantal stations. Het heeft grote meerwaarde om meer gebruik te maken 
van de bestaande capaciteit. Door aanvragen te bundelen kan er efficiënter gebruik worden gemaakt van 
het bestaande net, het overzicht van de benutting van stationscapaciteit maakt dit inzichtelijk.

Veel 
potentie

Veel 
potentie

Zeer veel 
potentie

Veel 
potentie

Er is veel potentie om vraag en aanbod meer te koppelen. Het is gunstig wanneer locaties waar energie 
wordt afgenomen, worden gekoppeld aan locaties waar duurzame energie wordt opgewekt. Dan hoeft 
er immers minder energie getransporteerd te worden. Daarom heeft de ontwikkeling rondom de 
industrieterreinen van Duiven en Zevenaar de voorkeur boven de ontwikkeling van duurzame opwek in het 
landelijk gebied tussen Druten en Nijmegen.

De wind & zon verhouding is licht verbeterd ten opzichte van het concept bod. Dit is vanuit 
systeemefficiëntie gezien positief. Er is nog veel ruimte voor verbetering, zeker als zon en wind projecten 
kunnen worden gecombineerd tot één aansluiting. Positief voorbeeld is het combineren van zon en wind 
bij de Grift.

Er liggen zeer veel kansen voor clustering. Dat houdt in dat een aantal grootschalige projecten in plaats 
van meerdere kleine projecten veel opleveren voor systeemefficiëntie. Mogelijkheden daarvoor liggen qua 
infrastructuur met name rondom de clusters Druten-Wijchen-Beuningen, Berg en Dal, en Duiven-Zevenaar.

Aftoppen (de piek afregelen zodra die voorkomt) levert veel op voor de netinfrastructuur omdat de 
pieken niet meer gefaciliteerd hoeven te worden. In de netberekeningen is hier al rekening mee 
gehouden. Ook cable pooling levert heel veel op voor het efficiënt benutten van de netten. In de 
bijlage is een toelichting te vinden op deze ontwerpprincipes.

Zeer veel 
potentie



35

Aanbevelingen | gezamenlijk uitvoeringsprogramma

Uitvoering van de RES is een complex proces waarbij verschillende partijen besluiten 
en afhankelijkheden op elkaar af moeten stemmen. Graag richten we hiervoor 
gezamenlijk een governance in die onder meer helder maakt hoe 
verantwoordelijkheden zijn verdeeld en besluiten worden genomen. Dat kan 
bijvoorbeeld in de vorm van een gezamenlijk uitvoeringsprogramma waarin 
betrokken partijen (overheden, marktpartijen, netbeheerder) met elkaar 
samenwerken.

Tijdlijnen op elkaar afstemmen, afspraken maken over uitvoeringscoördinatie
In een dergelijk uitvoeringsprogramma kan een tijdslijn voor de duurzame opwek 
projecten, inclusief benodigde netuitbreidingen, worden uitgewerkt. Belangrijk is te 
beseffen dat uitbreiding van de energie-infrastructuur doorgaans langer duurt dan 
de realisatie van een wind- of zonnepark. Door de energie-infrastructuur 
uitbreidingen te koppelen aan ruimtelijke ontwikkelingen kunnen we zorgen dat 
gewenste regionale ontwikkelingen tijdig kunnen worden aangesloten op de 
energie-infrastructuur.

Met elkaar (verder) vooruitkijken om ambities tijdig te kunnen realiseren
Door verder vooruit te kijken is er meer tijd voor het zoeken van geschikte locaties 
voor kabels en elektriciteitsstations, het doorlopen van planprocedures en het 
inzetten van schaarse technici om al het werk te realiseren. Verder vooruit kijken 
vergroot de kans dat de regionale ambities op tijd gerealiseerd kunnen worden.

Starten waar capaciteit beschikbaar is
Voor de realiseerbaarheid van plannen is het belangrijk om te kijken naar timing. Zo 
zijn er elektriciteitsstations die nog capaciteit vrij hebben, of op relatief korte termijn 
(2023/2024) uitgebreid worden. Door samen eerst op deze gebieden te focussen, 
kan er in de tussentijd gewerkt worden aan het realiseren van stations-uitbreidingen 
in andere gebieden.

Voorbeeld uitvoeringsplanning rondom Oosterhout

Realisatie station Oosterhout

Realisatie zonnepark de Grift bij 
windpark Nijmegen - Betuwe

Juli 2021
RES 1.0

2023
RES 2.0

2030

Realisatie zonplannen Lingewaard 
i.c.m. aanvullende windplannen

Werkzaamheden
station Bemmel

Toelichting op het voorbeeld
Windpark Nijmegen-Betuwe is inmiddels gerealiseerd. Op dezelfde aansluiting wordt zonnepark de 
Grift aangesloten. Een mooi voorbeeld van cable pooling waar tevens het overschot aan energie 
wordt opgeslagen. Na oplevering van het nieuwe station Oosterhout (2023)en de aansluitende 
werkzaamheden in Bemmel (2024) verwachten wij nieuwe capaciteit en aansluitmogelijkheden voor 
combinatieprojecten voor zon en wind in dit gebied beschikbaar te hebben.



36

Aanbevelingen | tijdig ruimte veiligstellen

Tijdig starten met planprocedures en planprocedures versnellen
Zonder de juiste planologische bestemming kan de beoogde locatie niet tot ontwikkeling 
komen. Start tijdig met benodigde planprocedures voor de energie-infrastructuur. Dit 
voorkomt een mismatch tussen de opleverdatum van duurzame opwekprojecten en de 
benodigde uitbreidingen aan de infrastructuur. We zien grote verschillen in doorlooptijden 
van vergunningsverlening en het wijzigen van bestemmings- of omgevingsplannen tussen 
de verschillende gemeenten en provincies. In de figuur hiernaast is weergegeven wat 
indicatieve doorlooptijden zijn voor het bouwen van een nieuw station. Onderzoek hoe 
planprocedures versneld kunnen worden, bijvoorbeeld door te leren van de aanpak van 
andere overheden. Samenwerken in gebiedsprocessen en het erkennen van wederzijdse 
belangen, kan tot een beter en sneller planproces leiden.

Reserveer ruimte voor energie-infrastructuur in ruimtelijk-/omgevingsbeleid
Energieopwekking is een nieuwe ruimtevrager. Daarnaast is door de toenemende energie 
opwek, meer ruimte nodig voor de distributie daarvan. Voor de realisatie van zonneparken 
en mindere mate voor windmolens, is dit een herkenbaar probleem. Maar voor de 
netverzwaring zelf, in de vorm van nieuwe stations en ondergrondse kabels, is ook ruimte 
nodig. Ruimte die schaars is en ook voor andere belangrijke doeleinden kan worden 
ingezet. Bevoegde gezagen kunnen als volgt zorgen voor ruimte voor energie-
infrastructuur in beleid:

In de op te stellen omgevingsvisies is meestal al veel aandacht voor de energietransitie en 
de RES. Door op visieniveau ook aandacht te besteden aan de boven- en ondergrondse 
energie-infrastructuur sluit de omgevingsvisie goed aan toekomstige omgevingsplannen en 
omgevingsprogramma's.
• Een omgevingsprogramma energie geeft de mogelijkheid de doelen uit de 

omgevingsvisie te concretiseren. In dit omgevingsprogramma worden de beleidskeuzes 
uit de omgevingsvisie verder uitgewerkt, onder andere door een planning bij te voegen 
hoe de beleidskeuzes in de tijd worden gerealiseerd. Een pilot van dit programma wordt 
door de NPRES nu opgestart.

• In het bestemmings-of omgevingsplan wordt de daadwerkelijke planologische ruimte 
gecreëerd om tot het verlenen van de benodigde vergunningen over te kunnen gaan. 

Liander beschikt over veel kennis van de planologische ruimte die nodig is en welke 
belemmeringen spelen rondom de inpassing van een (nieuw) station. Ook komt eind 
2020 een staalkaart beschikbaar waarin de belangrijkste regels staan die in een 
omgevingsplan kunnen worden opgenomen.

• Buitenplanse vergunningen zijn en blijven een mogelijkheid om tot realisatie van de 
nieuwe energie-infrastructuur te komen. Zeker direct na de invoering van de 
Omgevingswet kan dit een oplossing zijn voor het kunnen afwijken van het geldende 
planologische regels. Een mooi voorbeeld hiervan is de uitbreiding van station Barneveld 
in de gemeente Barneveld.

Actieve meedenkende houding door bevoegd gezag van groot belang
De nieuw aan te leggen energie-infrastructuur heeft fysieke ruimte nodig. Liander wil door 
middel van strategische grondverwerving vooruitlopen op de netverzwaring. We kunnen 
daarmee het vertragingsrisico verkleinen. Voor strategische grondaankoop kijkt Liander
daarom 10 jaar vooruit naar het oplossen van knelpunten. We kunnen dit alleen doen in 
samenwerking met het bevoegde gezag omdat de grondaankopen moeten passen in het 
(toekomstige) en lokale ruimtelijke beleidskader. Een actieve meedenkende houding in het 
zoeken naar geschikte locaties zorgt voor een grotere kans op succesvolle uitvoering van 
de ambities in de RES.

32 740 51 6

Nieuw TS/MS station

Nieuw HS/TS of HS/MS 
station

Nieuw MS/LS station Onzekerheid

Planprocedures

Uitvoering

Indicatieve benodigde tijd voor het bouwen van een nieuw station

jaren

Nieuw MS station



37

Aanbevelingen | mensen, middelen, landelijke kaders

Wijs bindende zoekgebieden en uitsluitingsgebieden aan
Zoekgebieden, zoeklocaties en definitieve locaties helpen om accuraat te voorspellen waar 
de duurzame opwek zal komen binnen de regio. We vragen de overheden hier om een 
stevige regierol, waarin projecten buiten deze zoekgebieden ook niet langer worden 
vergund. Ook als er nog geen concrete projecten binnen deze zoekgebieden zijn, kunnen 
de modellen van Liander een inschatting maken van een realistische vermogensspreiding 
binnen deze gebieden. Ook relatief grote bindende zoekgebieden hebben dus al 
toegevoegde waarde wanneer projecten daarbuiten ook daadwerkelijk worden uitgesloten.

Samen tekorten op de arbeidsmarkt aanpakken
Het tekort aan technisch personeel gaat zorgen voor vertragingen. Gericht 
arbeidsmarktbeleid kan het verschil maken, zowel op landelijk als regionaal niveau. 
Stimuleer dat mensen in uw regio enthousiast worden om de techniek in gaan en zorg 
ervoor dat er voldoende opleidingsmogelijkheden zijn. Onderzoek mogelijkheden voor 
regionaal samenwerken aan Human Capital Agenda's voor (technische beroepen in) de 
energiesector.

Tijdig beschikbaar krijgen van materialen door gezamenlijke prognoses
Voor het realiseren van de benodigde uitbreidingen is naast voldoende personeel ook 
materialen nodig. Materialen moeten tijdig besteld worden, denk dan aan transformatoren, 
kabels, etc. Om te anticiperen op deze schaarste en te kunnen beschikken over benodigde 
materialen, is het nodig om samen te werken en goede prognoses te maken.

Gezamenlijk aandacht vragen voor landelijke maatregelen
Om te komen tot een effectieve en tijdige uitvoering van de RES is een aantal landelijke 
maatregelen nodig. Wij vragen de regio om samen richting het Rijk aandacht te vragen 
voor:

• Het samenbrengen van de verschillende beleidssporen en sectorale plannen (RES, NAL, 
TvW, PEH, CES/MIEK) in een gezamenlijk uitvoeringsprogramma om tot integrale keuzes 
en prioritering te komen.

• Aanpassing van de SDE-systematiek, zodat projecten die duurder uitvallen, omdat 
wensen van de omgeving worden meegenomen (bijv. biodiversiteit bij een zonnepark), 

realiseerbaar blijven. De SDE-systematiek gaat uit van de laagste kosten per techniek. 
Maatschappelijke aspecten, zoals aandacht voor biodiversiteit en groene inpassing, zijn 
kostenverhogend en vallen dus snel buiten de mogelijkheden van de SDE regeling.. Dit 
heeft effect op de uitvoering, omdat dit projecten zijn die juist in de RESsen kunnen 
rekenen op draagvlak.

• Verken met gemeenten en provincies de mogelijkheden voor versnelling van 
de ruimtelijke processen.

• Maximale benutting van het bestaande net door een zo snel mogelijke inwerkingtreding 
van de algemene maatregel van bestuur, zodat de reservecapaciteit in het 
hoogspanningsnet kan worden ingezet als spitsstrook voor het transport van elektriciteit 
uit duurzame opwek (AMvB N-1).

• Ruimte in wet- en regelgeving voor (tijdelijke) alternatieve oplossingen als er sprake is 
van transportschaarste, zoals congestiemanagement, pieken aftoppen en dynamisch 
terug leveren.

• Maatregelen die ertoe leiden dat er meer technici worden opgeleid voor de 
energietransitie.

• Ruimte in warmtewetgeving, zodat gemeenten keuzevrijheid en voldoende flexibiliteit 
hebben om tot maatwerkoplossingen te komen, inclusief de mogelijkheid om bedrijven 
in publiek eigendom, waaronder de netwerkbedrijven, aan te kunnen wijzen als 
warmtebedrijf.



38

Vervolg proces richting RES 2.0 

De RES 1.0 is een belangrijke mijlpaal in de samenwerking tussen de regio en Liander als 
netbeheerder. Op basis van deze inzichten gaan we verder met zowel het verdiepen, als het 
verbreden van de inzichten. 

Samenwerken aan een uitvoeringsprogramma
We willen samen met de werkorganisatie RES, én de gemeentes in de regio samen 
optrekken in het ontwikkelen van een gezamenlijk uitvoeringsprogramma om de ambities 
uit de RES om te zetten in concretere plannen en planning. 

De RES-regio Arnhem Nijmegen staat voor een flinke uitdaging om de verschillende 
belangen te wegen bij het maken van de RES 1.0. Liander trekt graag samen op met de 
regio om een gezamenlijk uitvoeringsprogramma te maken. Wij dragen daaraan bij door 
inzicht te bieden in het energienet en oplossingen aan te dragen.

Uitwerken van deelgebieden
In de regio Arnhem Nijmegen is een voorzet gemaakt voor het maken van 
gebiedspaspoorten. Hierbij wordt gekeken naar de gebiedseigenschappen: bijvoorbeeld 
landschappelijk en cultuur historisch. De uitwerking in gebiedspaspoorten biedt ook een 
prima opmaat voor een uitvoeringsprogramma in het gebied. 

Afstemming met andere RES regio's  
De regio Arnhem Nijmegen heeft raakvlakken met andere RES regio's in de omgeving. Daar 
waar het gaat om de Gelderse regio's is er sprake van een gezamenlijke doorrekening van 
de plannen. Ook op het gebied van ruimtelijke ordening is er sprake van afstemming bij de 
"grensprojecten". Ook de uitvoeringsprogramma's gaan in samenhang met de omliggende 
regio's ontwikkeld worden

Systeemstudie Gelderland
In opdracht van de provincie Gelderland gaat er een systeemstudie uitgevoerd worden voor 
alle Gelderse RES regio's. De plannen zoals deze nu zijn geformuleerd in de RES gaan hier 
een belangrijke rol in spelen. Op basis van deze plannen en nieuwe studies op het gebied 
van bijvoorbeeld mobiliteit en industrie zal een nieuwe inschatting van de netimpact worden 
uitgewerkt. 



39

Toelichting 
op werkwijze

Verdieping
Bronnen en 
verwijzingen

Afkortingen en 
terminologie

7. Bijlagen

Klik op het icoon om naar de inhoudsopgave te gaan.



40

Verdieping 

Ontwerpprincipes 
systeemefficiëntie

Relatie tussen 
elektriciteits- en 

gasnet 

Detailinformatie 
scenario's

Klik op het icoon om naar de inhoudsopgave te gaan.



Toelichting toegepaste ontwerpprincipes (I)

Slimme oplossing Wat is het? Wat levert het op? Wie gaat er over?

Cable pooling 'Cable pooling' is het benutten van één aansluiting door meerdere 
partijen ('kabel delen').
• Eerste toepassing is het slim koppelen van nabijgelegen wind- en 

zonneparken door ze aan te sluiten op één netaansluiting. Zo wordt 
de energie-infrastructuur beter benut. Zon en wind zijn namelijk 
complementair aan elkaar. Als de wind waait, schijnt de zon meestal 
niet. En op een zonovergoten dag waait het vaak niet.

• Tweede toepassing is het aansluiten van duurzame opwek op een 
bestaande aansluiting waarop energie wordt afgenomen.

• Door cable pooling wordt de capaciteit van 
het elektriciteitsnet veel beter benut. Door het 
combineren van zon en wind op één kabel kan 
tot wel vier keer zoveel energie 
getransporteerd worden als alleen zon op 
dezelfde kabel.

• Daarnaast verbetert de businesscase voor
ontwikkelaars: zij besparen op de 
investeringskosten voor aansluitingen en 
netaanpassingen en op de jaarlijkse kosten 
voor het gebruik ervan.

• Ontwikkelaars van nabijgelegen zon- en 
windparken of ontwikkelaars en grote 
afnemers, kunnen gezamenlijk slimme 
combinaties onderzoeken. Samen met de 
netbeheerder en eventueel gefaciliteerd door 
gemeenten vanuit hun regierol in de RES.

• Wel is er een speciale juridische constructie 
nodig, omdat de koppeling tussen de 
deelnemende wind- en zonneparken
plaatsvindt achter de aansluiting op het 
openbare elektriciteitsnet.

Aftoppen 'Aftoppen' is het afvlakken van de hoogste pieken in opwek door 
ontwikkelaars zelf. Zij benutten dan niet de maximale capaciteit van 
zonnepanelen door een lager omvormer-vermogen te installeren.
• Zonnepanelen worden op hun piekvermogen aangesloten op het 

netwerk. Die piek komt echter maar een paar uur per jaar voor.
• Door zonnepanelen op deze piekmomenten te begrenzen ('af te 

toppen'), kan de infrastructuur veel efficiënter worden benut. .
• We zien in de praktijk dat deze mate van aftoppen al standaard 

wordt toegepast door de projectontwikkelaars/klanten (vanwege 
kleine/goedkopere omvormers en lagere aansluitwaarde en -kosten).

• Het aftoppen van opwekpieken draagt bij aan 
het niet hoeven verzwaren van het net.

• Door zonnepanelen af te toppen op 70%, 
wordt er slechts 3% minder energie 
opgewekt.

• In deze impact rapportage is standaard met 
70% curtailment gerekend.

• Met een geringe reductie in energie opwek 
kan dus een kwart van de benodigde 
netuitbreidingen voorkomen worden.

• Opwekkers hebben een financieel voordeel, 
omdat zij kunnen volstaan met kleinere 
omvormers en een kleinere netaansluiting.

• Ontwikkelaars kunnen er zelf voor kiezen om 
hun installaties af te toppen.

• Installateurs kunnen de installaties op de 
juiste manier configureren.

Curtailment 'Curtailment' is het door de netbeheerder actief aftoppen van de 
productie bij dreigende schaarste in het net.
• Bij een dreigende storing schakelt de netbeheerder een 

opwekinstallatie (gedeeltelijk) af.

• In gebieden waar schaarste op het net is, kan 
door curtailment toch (deels) worden 
teruggeleverd. In deze impact rapportage is 
standaard met 70% curtailment gerekend.

• Netbeheerders nemen het initiatief om in 
afstemming met de klant curtailment in te 
regelen en uit te voeren.

• Wetgeving staat het in Nederland 
netbeheerder echter op dit moment nog niet 
toe om actief curtailment toe te passen.



Toelichting toegepaste ontwerpprincipes (II)

Slimme oplossing Wat is het? Wat levert het op? Wie gaat er over?

Evenwichtige verdeling zon 
& wind

Evenwichtige verdeling van zon & wind houdt in dat het opgestelde 
vermogen aan duurzame opwek in een regio voor ca 50% uit 
zonnepanelen bestaat en voor ca 50% uit windturbines.
• Zo wordt infrastructuur beter benut doordat zon en wind 

complementair zijn aan elkaar. Als de wind waait, schijnt de zon 
meestal niet. En op een zonovergoten dag waait het vaak niet.

• Voldoende gebruik maken van wind is vanuit het energiesysteem 
gezien wenselijk aangezien windturbines efficiënter gebruik maken 
van het elektriciteitsnet dan zonnepanelen. Het waait immers vaker 
dan dat de zon schijnt.

• Met dezelfde infrastructuur kan met 
windenergie tot wel 3x zoveel energie 
opgewekt worden als zon met een minimaal 
verlies aan opgewekte energie.

• Door een 50/50 vermogensverdeling van zon 
en wind toe te passen, wordt de infrastructuur 
het meest efficiënt benut. Immers, de 
infrastructuur wordt dan zowel gebruikt als het 
hard waait én als de zon volop schijnt.

• De regio kan in de RES kiezen voor een 
50/50 vermogensverdeling van zon en 
wind.

Loslaten redundantie Loslaten van redundantie houdt in dat voor transport van duurzaam 
opgewekte energie de 'vluchtstrook' van het elektriciteitsnet wordt 
benut.
• Elektriciteitsstations zijn overal dubbel - oftewel redundant -

ontworpen. Dat betekent dat als één component uitvalt, de andere 
het over kan nemen, waardoor de continuïteit van de 
elektriciteitsvoorziening ten alle tijden gewaarborgd is.

• Dat is vanzelfsprekend van cruciaal belang voor het leveren van 
energie.

• Maar de maatschappelijke impact van een zonnepark dat enkele 
uren niet kan terugleveren, is vele malen kleiner dan een stad die 
enkele uren in het donker zit.

• Door het loslaten van redundantie kan tot wel 
het dubbele van de huidige beschikbare 
netcapaciteit worden gebruikt voor duurzame 
opwek, zonder fysieke uitbreidingen te 
realiseren.

• Daarmee wordt ook fysieke ruimte voor 
infrastructuur verminderd en worden lange 
doorlooptijden voorkomen.

• In deze netimpact analyse is het loslaten van 
redundantie meegenomen waar dat mogelijk 
is.

• Liander kan vereenvoudigde 
aansluitconcepten (zoals loslaten van 
redundantie) toepassen.

• Bij wet is de netbeheerder echter gehouden 
aan de regel dat ze moet zorgen voor“ 
voldoende reservecapaciteit voor het 
transport’.

• Deze wet is momenteel in beweging, 
waardoor er onzekerheden zijn over de 
toepassing van deze slimme oplossing.



Impact op het elektriciteitsnet per variant
Om alle plannen uit de RES aan te sluiten op het net zijn er verzwaringen van het 

elektriciteitsnetwerk nodig. De bestaande plannen zijn op drie manieren doorgerekend. In de 

basisvariant is gerekend op basis van de bijdrage aan het RES bod. Hierbij wordt aangenomen 

dat een project van 10 MW met 50% kans een aansluiting van 5 MW nodig heeft. Aanvullend 

zijn er nog twee andere varianten doorgerekend. Een scenario met de aanname dat alle 

projecten volledig doorgaan. Zodoende kan de maximale impact op het net worden bepaald, 

ook al is het onwaarschijnlijk dat alle projecten doorgaan. Daarom is er ook een tweede variant 

met alleen de meest kansrijke plannen zodanig doorgerekend dat het totale bod in lijn is met 

het bod van de regio.

Opvallend is de uitkomst van de netberekening indien alleen de projecten worden 

doorgerekend ten opzichte van de maximale variant. Op basis hiervan kan geconcludeerd 

worden dat de zoekgebieden een bijzonder slechte invloed hebben op de net efficiëntie. Dit is 

deels te verklaren doordat het zoekgebied nu een fictief aansluitpunt hebben dat in de praktijk 

geoptimaliseerd kan worden.

Zonnevelden en windmolens Gebouw-gebonden zon (>15 kWp)

Scenario A
Basis

Projecten en zoekgebieden kans * Effect, 
dus 50% kans is 50% opbrengst en 
50% aansluitvermogen per project.

Potentie zon op dak volgens 25% 
Gelders dashboard zon op dak.

Scenario B
Maximaal

Alle projecten en zoekgebieden worden 
doorgerekend alsof ze doorgaan. 100% 
kans dus. Als deze projecten echt 
door zouden gaan, zou een aanzienlijk 
hoger bod ontstaan.

Potentie zon op dak volgens 35% 
Gelders dashboard zon op dak.

Scenario C
Toplijst

Alleen de meest kansrijke projecten zijn 
doorgekend alsof ze volledig worden 
aangesloten. De hoeveelheid is zodanig 
dat de opwek overeenkomt met het bod.

Zon op dak conform concept bod (was 
gebaseerd op NP RES data)

Impact stations 
(in aantallen)

Benodigde
ruimte

(in hectare)

Kosten voor 
infrastructuur
(in miljoen €)

Duurzame opwek
(in TWh)

6
9

5

A :  BA S I S B :  M A X I M AA L C :  PROJ ECTEN M A X

9 9

3

A :  BA S I S B :  M A X I M AA L C :  PROJ EC TEN M A X

37
62

24

A :  BA S I S B :  M A X I M AA L C :  PROJ EC TEN M A X

1,62 
2,62

1,72

A :  BA S I S B :  M A X I M AA L C :  PROJ EC TEN M A X



44

1. Detail informatie: Scenariovergelijking

Zonnevelden en windmolens Gebouw-gebonden zon (>15 kWp)

Scenario A
Basis

Projecten en zoekgebieden kans * Effect, dus 50% kans is 
50% opbrengst en 50% aansluitvermogen per project.

Potentie zon op dak volgens 25% Gelders dashboard zon op dak.

Scenario B
Maximaal

Alle projecten en zoekgebieden worden doorgerekend alsof 
ze doorgaan 100% kans dus. Als deze projecten echt door zouden 
gaan zou dus een aanzienlijk hoger bod ontstaan.

Potentie zon op dak volgens 35% Gelders dashboard zon op dak.

Scenario C
Toplijst

Alleen de meest kansrijke projecten zijn doorgekend alsof ze 
volledig worden aangesloten. De hoeveelheid is zodanig dat de 
opwek overeenkomt met het bod.

Zon op dak conform concept bod (was gebaseerd op NP RES data)

Wind op land Grootschalige zonnevelden Grootschalig gebouwgebonden zon

HS/MS station A B C A B C A B C

OS Arnhem 11,2 14,0 14,0 12,3 19,8 19,8 37,5 44,1 40,6

OS Dodewaard 4,8 36,0 36,0 50,8 78,1 78,1 28,8 33,7 23,1

OS Doetinchem - - - - 3,0 3,0 19,7 23,3 15,7

OS Druten 5,6 44,6 39,0 142,2 240,5 102,9 37,5 44,4 29,5

OS Eerbeek - 11,2 11,2 18,6 23,8 6,6 15,3 18,0 16,2

OS Elst 43,4 79,5 41,5 16,9 77,0 22,4 64,4 76,0 52,1

OS Kattenberg - - - 3,7 13,3 9,2 49,8 58,7 54,3

OS Nijmegen 7,6 30,2 30,2 213,4 311,0 118,7 161,7 190,3 149,5

OS Teersdijk 30,1 66,0 38,0 102,4 190,5 119,2 100,1 118,5 91,7

OS Zevenaar 56,1 79,6 40,4 159,4 250,2 109,3 95,4 111,7 85,3

OS Renkum - - - - - - 7,2 8,3 7,9
Totaal RES-bod 158,8 361,1 250,3 719,7 916,6 589,1 617,4 496,9 565,9



45

Detailinformatie scenario's: verschil concept RES & RES 1.0

De doorrekening in RES 1.0 heeft plaatsgevonden op basis van buurtcodes. In de concept RES is alleen op hoofdstations doorgerekend. In onderstaand overzicht zijn de totalen per 
station weergegeven waardoor beide scenario's vergeleken kunnen worden. Het aandeel wind is toegenomen en de hoeveelheid grootschalige zon is afgenomen. De hoeveelheid 
gebouwgebonden zon stijgt ook. In totaal is er sprake van ongeveer evenveel aan te sluiten vermogen, met een iets gunstigere aandeel windenergie.

Het totaal verandert er weinig, de spreiding over de regio's, en hierdoor over de onderstations is aanzienlijk anders. Deels is dit te verklaren door administratieve correcties.

Wind op land Grootschalige zonnevelden Grootschalig gebouwgebonden zon

HS/MS station Bestaand
MW concept 
RES

MW RES 1.0 Bestaand MW concept RES MW RES 1.0 Bestaand MW concept RES MW RES 1.0

OS Arnhem - - 11,2 - 2,7 12,3 4,2 37,2 33,3 

OS Dodewaard - - 4,8 - 28,0 50,8 3,9 19,0 24,9 

OS Doetinchem - - - - - - 1,4 13,3 18,3 

OS Druten - - 5,6 - 199,7 142,2 2,3 26,5 35,2 

OS Eerbeek - - - - 5,4 18,6 2,1 15,0 13,2 

OS Elst 10,0 8,2 33,4 2,0 111,3 14,9 6,1 48,4 60,1 

OS Kattenberg - - - - 14,3 3,7 5,5 48,3 44,9 

OS Nijmegen - - 7,6 16,7 215,9 196,7 18,6 123,2 143,0 

OS Teersdijk - 39,0 30,1 6,1 209,0 96,4 8,2 88,6 91,9 

OS Zevenaar 8,0 55,8 48,1 1,7 128,6 157,7 14,2 71,3 81,3 

OS Renkum - - - - 1,6 - 1,0 6,2 3,7 

Totaal RES-bod 18,0 103,0 140,8 26,5 916,6 693,2 67,7 496,9 549,7 



46

Indicatie van relatie tussen elektriciteits- en gasnet 

Bron: Alliander



47

Bronnen en 

verwijzingen 

Klik op het icoon om naar de inhoudsopgave te gaan.



48

1. Bronnen en verwijzingen 

Titel Omschrijving Bron

Basisinformatie over energie-infrastructuur, opgesteld voor 
de Regionale Energie Strategieën, Netbeheer Nederland, 
mei 2019

Een introductie op en beschrijving van rollen in de elektriciteits- en gasmarkt, 
typen van elektriciteits- en gasstations, kosten van het bouwen van een station 
en aanleggen van nieuwe verbindingen in tijd, geld en ruimte, de impact van 
verschillende (warmte)scenario's op het elektriciteitsnet, basis ontwerpprincipes 
voor de inpassing van hernieuwbare productie, kosten van verwijderen van 
gasleidingen en –stations.

https://www.netbeheernederland.nl/_upload/Files/
Basisdocument_over_energie-
infrastructuur_143.pdf

Onderzoek naar toekomstbestendige gasdistributienetten, 
Netbeheer Nederland, juli 2018.

De belangrijkste conclusie uit dit onderzoek is, dat het bestaande gasnetwerk 
met de juiste maatregelen prima ingezet kan worden om duurzame gassen 
zoals (100%) waterstof en biomethaan te distribueren. GT-170272

https://www.netbeheernederland.nl/Toekomstbest
endigegasdistributienetten

Factsheets over de relatie tussen de Nationale Agenda 
Laadinfrastructuur (NAL) en RES, Elaad, december 2019.

Tien factsheets met achtergrondinformatie over de relatie tussen de NAL en de 
RES. Het doel van de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL) is ervoor te 
zorgen dat de laadinfrastructuur is voorbereid op de grootschalige uitrol van 
elektrisch vervoer. In de NAL wordt beschreven hoe we tot voldoende 
laadpunten komen om al deze auto's slim op te laden.

https://www.elaad.nl/projects/nal-res/

Verantwoording gebruikte gegevens netimpact proces via 
het Nationaal Programma RES

Op de website van het Nationaal Programma RES is informatie te vinden over 
de gebruikte back-up en basisgegevens voor het bepalen van de netimpact. 
Deze gegevens worden gebruikt wanneer er geen gebruik gemaakt kan worden 
van regio specifieke informatie vanuit de invulformulieren.

https://www.regionale-
energiestrategie.nl/ondersteuning/np+res+invulfo
rmulieren/default.aspx

Potentieel van lokale biomassa en invoedlocaties van 
groengas. Een verkenning voor 2030, CE Delft, januari 2020

In de studie is verkend hoeveel groengas uit lokale biomassa zou kunnen 
worden ingevoed in het openbare aardgasnet in 2030 en wat de locaties van 
invoeding zouden kunnen zijn. Hiervoor is bestudeerd hoeveel biomassa er 
economisch beschikbaar kan komen voor groengasproductie en -invoeding in 
2030. De studie beperkt zich tot biomassareststromen.

www.ce.nl, publicatienummer 190281

Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL) opgesteld. In de 
NAL is overeengekomen dat elke gemeente een laadvisie en 
plaatsingsbeleid moet vaststellen. II3050

https://www.netbeheernederland.nl/_upload/Files/Basisdocument_over_energie-infrastructuur_143.pdf
https://www.netbeheernederland.nl/_upload/RadFiles/New/Documents/Kiwa%20-Toekomstbestendige%20gasdistributienetten%20-%20GT170272%20-%202018-07-05%20-D.._.pdf
https://www.elaad.nl/projects/nal-res/
https://www.regionale-energiestrategie.nl/ondersteuning/np+res+invulformulieren/default.aspx
http://www.ce.nl/


49

Afkortingen en 

terminologie

Klik op het icoon om naar de inhoudsopgave te gaan.



50

2. Terminologie en afkortingen

Afkorting Betekenis

HS Hoogspanning (>52kV). 
Hoogspanningsnetten worden 
gebruikt als nationale 
hoofdtransportnetten, welke 
middels een middenspannings-
tussenstap bij de gebruikers als 
laagspanning terecht komen.

TS Tussenspanning. Op sommige 
locaties in Nederland wordt 
elektriciteit op hoogspanning direct 
omgezet naar middenspanning. Op 
andere plekken zit er nog een 
spanningsniveau tussen, de 
zogenoemde tussenspanning. Dit 
verschil is historisch ontstaan.

MS Middenspanning (1-52kV)

LS Laagspanning (<1kV)

Eenheden Betekenis

TWh TerraWattuur. Staat gelijk aan 109      

(1.000.000.000) Kilowatttuur. Het 
jaarlijkse elektriciteitsgebruik van heel 
Nederland wordt uitgedrukt in 
Terrawattuur. 

kWp KiloWattpiek. Eenheid om 
piekvermogen uit te drukken.

W

MW

Watt. Dit beschrijft de energie per 
tijdseenheid (Joule per seconde).
MegaWatt is 10^6 (1.000.000) Watt. 

A Ampère. Een eenheid van elektrische 
stroomsterkte.

V
kV

Volt. Eenheid van elektrische spanning. 
kiloVolt: 1000 Volt. 

VA Voltampere. Een eenheid van complexe 
of schijnbare elektrisch vermogen, 
weergegeven met symbool VA dat in 
het geval van gelijkstroom gelijk is aan 
de Watt.

J Joule. Energie-eenheid. 
(VA=W=J/seconde)

m3 Kubieke meter

Terminologie Betekenis

Netimpact De net-belasting op installatieniveau. De berekening houdt rekening met 
vermogens en profielen van alle energievragers en –aanbieders. Dit 
dynamische samenspel resulteert in de belasting van de Liander
installaties welke in magnitude en lengte kan worden uitgedrukt, met 
mogelijke knelpunten (overbelasting) tot gevolg.

Knelpunt Een overbelasting op installatie-niveau waarbij flexibele oplossingen geen
hulp kunnen bieden. Dit geldt voor een overbelasting van >10% van de 
installatiecapaciteit OF >1% van het jaar. 

Congestiemanagement Congestiemanagement gebruikt prijsmechanismes en marktwerking om 
het aanbod en de vraag naar elektriciteit te sturen. Goede uitleg via: 
https://www.tennet.eu/nl/elektriciteitsmarkt/nederlandse-
markt/congestiemanagement/

Vluchtstrook / 
redundantie / 
reservecapaciteit 

Het elektriciteitsnet is in heel Nederland redundant uitgelegd. Als één 
component uitvalt kan een andere verbinding het altijd overnemen. Het 
netwerk is echter 99,997% van de tijd niet in storing en dus wordt voor 
het grootste deel van de tijd niet op zijn maximale capaciteit gebruikt. 
Het is te vergelijken met een vluchtstrook op de snelweg. Dit wordt alleen 
tijdens de spits gebruikt en is voor de rest van de uren zinloos asfalt. De 
(maatschappelijke) impact van een zonnepark dat zeg 4 uur niet kan 
terugleveren is vele malen kleiner dan een ziekenhuis. Daarom is het 
niet-redundant aansluiten van duurzame opwek een goede benutting 
van het bestaande elektriciteitsnetwerk. Iets meer risico voor projecten, 
maar meer mogelijk en een beter ingericht net. te verzwaren. 

Cable pooling Bij cable pooling worden nabijgelegen wind- en zonneparken slim 
gekoppeld, door de projecten op één netaansluiting aan te sluiten. 
Zonnepanelen en windmolens zijn in hoge mate complementair: Een 
windmolenpark benut gemiddeld dertig procent van de netaansluiting en 
een zonnepark slechts tien procent. Het gevolg is dat de energie-
infrastructuur niet volledig wordt gebruikt. Met cable pooling wordt de 
capaciteit van de elektriciteitskabel beter benut. Daardoor gaat er minder 
energie verloren en wordt de energievoorziening stabieler.

https://www.tennet.eu/nl/elektriciteitsmarkt/nederlandse-markt/congestiemanagement/
https://www.firan.nl/cable-pooling/cable-pooling-wat-hoe-en-waarom/


51

Toelichting op werkwijze

Klik op het icoon om naar de inhoudsopgave te gaan.



52

Netimpact bepalen werkproces toegelicht

Het werkproces 
De energietransitie van fossiele bronnen naar duurzame opwekking, de toenemende rol 
van elektriciteit in het dagelijkse leven en de economische groei vereisen een continue en 
tijdige doorontwikkeling van het energiesysteem. Om de impact van regionale keuzes 
inzichtelijk te maken hebben de netbeheerders in samenspraak met PBL en NP RES het 
"netimpact bepalen" werkproces ontwikkeld.

Het proces bestaat uit drie stappen:

1. Invulformulieren voor energievraag en -aanbod: Voor alle relevante energievragers en –
aanbieders zijn invulformulieren opgesteld. Hiermee ontstaat inzicht in de ontwikkeling 
van vraag en aanbod over de tijd heen. Zodra een regio de netimpact van een regionaal 
scenario van ontwikkelingen wil laten doorrekenen kunnen de formulieren gedeeld 
worden met de regionale netbeheerder in de regio.

2. Analyse, begrip en oplossingen: De netbeheerders zullen de invulformulieren met 
informatie over de toekomstige energievraag en -aanbod toetsen aan de huidige 
elektriciteits- en gasinfrastructuur. Binnen Alliander wordt hiervoor het systeem Andes-
Light gebruikt (zie hiernaast voor meer informatie). Uit dit systeem wordt duidelijk waar 
de huidige infrastructuur ontoereikend is, de zogenoemde knelpunten. Zodra 
knelpunten in beeld zijn wordt onderzocht waardoor ze ontstaan en wat mogelijke 
oplossingen kunnen zijn. 

3. Inzicht in impact oplossingen: De resultaten van de tweede stap worden gebundeld in 
deze rapportage. Hierin wordt de impact geduid in de doorlooptijd die nodig is om 
aanpassingen te realiseren, het ruimtebeslag dat de aangepaste infrastructuur met zich 
meebrengt en de kosten die gemaakt worden voor het maken van de aanpassingen. De 
systemische analyse van mogelijkheden om impact op infrastructuur te verkleinen wordt 
samengevat tot aanbevelingen voor de regio.

Doorberekeningen met Andes-light
Andes-light is een systeem dat door Liander gebruikt wordt om de belasting op het 
energienet in kaart te brengen. Hiermee kunnen we per gebied de netimpact bepalen van 
toekomstige netontwikkelingen op zowel elektriciteit- als gasniveau.

Andes-light maakt gebruik van een rekenkern genaamd ANDES. Deze simuleert de 
netimpact van individuele segmenten op basis van vermogen, stroom en profielen en is 
hiermee in staat het samenspel van energievragers en -opwekkers in kaart te brengen. De 
impact van grootschalige opwekkers (zonneweides en wind) komen op de stations van 
Liander. Dit zijn zowel de 150, 50 als 10 kV installaties. Alle andere opwekkers en vragers 
vinden hun weg via het dichtstbijzijnde en meest toepasselijke laag, midden en 
hoogspanningsnet.

Regio's/gemeentes hebben zelf geen directe toegang tot het systeem. Wel nodigen we 
iedereen die dat nuttig vindt uit om contact met ons te zoeken bij vragen.

Oplossingen in bouwblokken
Om de kosten en ruimtevraag van netaanpassingen in te schatten, wordt gebruik gemaakt 
van standaard bouwblokken. Het gebruik van standaardoplossingen neemt toe maar in de 
praktijk is er ook vaak maatwerk nodig.

De genoemde kosten en ruimtevraag hebben alleen betrekking op het Liander deel van het 
net. Kosten en ruimte voor het TenneT deel zijn hierin nog niet meegenomen. Ook met de 
kosten voor het voedend tracé moet nog rekening worden gehouden.


</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>