<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>








































Arnhem NijmegenRES 1.0
Regionale
Energiestrategie
Regio Arnhem 
Nijmegen



COLOFON
Opdrachtgever: Regiegroep RES Regio Arnhem Nijmegen onder voorzitter-

schap van Harriët Tiemens, wethouder duurzaamheid gemeente Nijmegen.

PROCES EN CONTACT

Eva de Ruiter, procesregisseur RES Regio Arnhem Nijmegen, res@regioan.nl

OPGESTELD DOOR

Team RES Regio Arnhem Nijmegen in samenwerking met de gemeenten  

Arnhem, Berg en Dal, Beuningen, Doesburg Druten, Duiven, Heumen, Linge-

waard, Nijmegen, Overbetuwe, Renkum, Rheden, Rozendaal, Westervoort, 

Wijchen en Zevenaar, de waterschappen Rijn en IJssel, Rivierenland en 

Vallei en Veluwe, provincie Gelderland, Liander en meer dan 450 stakehol-

ders uit de RES Regio Arnhem Nijmegen.

Team RES Regio Arnhem Nijmegen bestond uit: Stef Aerts, Jan Buijs,  

Arjan van Dalen, Daniel Humbs Steinbeck, Dirk-Wim in ‘t Hof, Janet Holland, 

Carola Hoogland, Matthijs van der Jagt, Dagmar de Jong, Tjeerd Kooy,

Martin Kugel, Jolanda van Rensch, Christian Scheres, Rob Sjerps, Willem 

Spies, Eva Oosterwegel, Pascale Palstra, Eva de Ruiter, Rijk van Voskuilen.

FOTOVERANTWOORDING

Walter Sietinga: cover, p18, p23, p32, p37, p40 rechts en onder, p58 | via Groen- 

Leven: p17 | via Liander: Hans Peter van Velthoven p24, p45, p60 | via 

Liander: Jack Tillmanns p40 links | Overig: Gemeenten Duiven en Wester- 

voort, Gemeente Nijmegen, Gemeente Lingewaard, Regio Arnhem Nijmegen.

VISUALISATIES

NP RES

Over Morgen (kaarten) 

Communicatiebureau de Lynx 

REDACTIE EN VORMGEVING

Communicatiebureau de Lynx

Meer informatie: www.res-regioan.nl 

Arnhem, maart 2021

VAN, VOOR EN DOOR DE REGIO

RES 1.0 
Regionale 
Energiestrategie 
Regio Arnhem 
Nijmegen



R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 3

VOORWOORD

We gaan in Nederland over op duurzame energie
bronnen voor het opwekken van elektriciteit en 
het verwarmen van onze huizen en gebouwen. 
De aanleiding voor deze grootschalige transitie 
is iedereen bekend. De aarde warmt op met alle 
negatieve gevolgen voor ons klimaat. Dat proces 
willen we stoppen, zodat we een gezonde aarde 
kunnen doorgeven aan de generaties na ons. Boven
dien biedt de energietransitie kansen voor onze lokale 
economie en arbeidsmarkt.

Inwoners vinden duurzame energie belangrijk
De CO2-uitstoot kan omlaag door duurzame energie
bronnen te gebruiken. Dat nieuwe manieren van 
energievoorziening nodig zijn, vinden ook de meeste 
inwoners van Regio Arnhem Nijmegen. In april 2020 
hielden we een enquête en daaruit bleek dat 84% van 
hen het belangrijk vindt om duurzamer gebruik te 
maken van energie. Van de deze zomer bevraagde 
jongeren uit onze regio vindt zelfs 93% het positief dat 
er steeds meer duurzame energie wordt gebruikt.

Zorgen zijn er ook
Tegelijkertijd horen we van inwoners en belangen
organisaties ook zorgen als het gaat om zonnevelden 
en windturbines. Daarom maken we de RES 
samen met zo veel mogelijk partijen en zoeken 
we naar mogelijkheden om de energietransitie 
te koppelen aan andere doelstellingen in het 
landschap. Zo kunnen we tegelijkertijd werken aan 
versterking van de natuur, economie, biodiversiteit, 
cultuurhistorie en recreatie.

Opbrengst voor natuur en omwonenden
We zien al mooie voorbeelden van ‘koppelkansen’ in 
onze regio. Afgelopen jaar werden 566 inwoners van 
Arnhem en omstreken mede-eigenaar van Windpark 
Koningspleij. Zij gaan meedelen in de winst en 
omwonenden profiteren van de opbrengsten via een 
omgevingsfonds. Een frambozenteler in Babberich 
gebruikt zonnepanelen in plaats van folie om zijn 
frambozen te beschermen tegen regen, storm en 
felle zon. En in Berg en Dal wordt onderzocht of een 
zonnepark ontwikkeld kan worden met veel meer 
aandacht voor mens en natuur.

Al volop bezig
In Regio Arnhem Nijmegen zijn we al volop bezig met 
de energietransitie. Er zijn windparken in Duiven 
en Nijmegen, zonneparken in Lingewaard, Arnhem, 
Duiven, Nijmegen en Beuningen en er is verspreid 
over de regio nog een negental projecten vergund 
en daarmee vergaand voorbereid voor realisatie. 
Sinds 2011 nam ook het aantal zonnepanelen op 
daken aanzienlijk toe. Op het gebied van energie en 
innovatie kunnen wij trots zijn op twee energiehubs 
in onze regio: Glastuinbouwgebied NEXTgarden bij 
Lingewaard en bedrijventerrein InnoFase rondom 
de AVR in Duiven dat onlangs is uitgeroepen tot het 
duurzaamste bedrijventerrein van Nederland.

Het toekomstperspectief: nieuwe momenten 
om mee te praten
In de periode maart-juni 2021 nemen de gemeente
raden, de algemene besturen van de waterschappen 
en de Provinciale Staten een besluit over de RES 1.0. 
Dat is zeker niet het enige moment waarop we 
nog iets van de energiestrategie kunnen vinden. 
Er volgt een RES 2.0, een RES 3.0, enzovoorts en 

in elke nieuwe RES worden de plannen concreter 
en gaat de zoektocht naar invulling geven aan de 
energietransitie verder; iedere nieuwe RES biedt 
ruimte voor nieuwe ontwikkelingen en inzichten.

De RES is geen toekomstmuziek, maar speelt nu al. 
Om het uiteindelijke doel van de CO2-neutraal in 2050 
te behalen, is het van belang dat het concreter maken 
van de plannen nu al gebeurt. Dat maakt participatie 
van inwoners en stakeholders nog belangrijker. In het 
hoofdstuk ‘Draagvlak’ kunt u lezen hoe stakeholders 
en inwoners betrokken zijn geweest bij de plannen 
die in deze RES 1.0 zijn opgenomen. U leest ook hoe 
en op welke momenten inwoners vanaf nu betrokken 
worden. Want de RES Regio Arnhem Nijmegen 
maken we van, voor en door de regio.

Onderzoek 
brede 

bevolking

Jongeren­
onderzoek

Meekoppel­
kansen

3

Harriët Tiemens
Voorzitter 
Regiegroep RES

Eva de Ruiter
Procesregisseur RES 
Regio Arnhem Nijmegen

https://www.regioan.nl/media/RESAN-enquete-infosheet.pdf
https://www.regioan.nl/media/RES-Jongeren-energietransitie-factsheet-Regio-Arnhem-Nijmegen.pdf
https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/meekoppelen-met-de-energietransitie/
https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/meekoppelen-met-de-energietransitie/


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 4

1.	 INTRODUCTIE IN DE RES	 5

2.	 ONS BOD	 7

2.1	 Afwegingskader	 8

2.2	 Elektriciteit	 8

2.3	 Ruimtelijke afspraken geven richting bij het zoeken van locaties	 9

2.4	 Efficiënte uitbreiding elektriciteitsnetwerk	 10

2.5	 Warmte	 11

2.6	 Draagvlak	 11

2.7	 Afspraken voor de toekomst	 12

3.	 INTEGRALE AANPAK	 17

3.1	 De leefomgeving verbindt ons	 17

3.2	 Samenwerking op verschillende schaalniveaus	 17

3.3	 Integraliteit in ons proces	 20

3.4	 Toekomstperspectief samenwerking en integraal werken	 23

4.	� ELEKTRICITEIT, WARMTE & NETWERK	 24

4.1	 Elektriciteit	 25

4.2	 Warmte	 34

4.3	 Netwerk	 41

4.4	 Toekomstperspectief elektriciteit, warmte en netwerk	 45

5.	 DRAAGVLAK	 48

5.1	 Bestuurlijk draagvlak	 48

5.2	 Maatschappelijk draagvlak	 51

6.	 UITGELEIDE	 59

INHOUD

WAAR BEGINNEN MET 
LEZEN?

•	 Nieuw in de RES? Begin dan 
met het hoofdstuk ‘Introductie 
in de RES’.

•	 Voor een overzicht van het bod, 
ga naar ‘Ons bod’. 

•	 De diepte in, kaarten en 
getallen? Ga dan naar 
‘Elektriciteit, warmte en 
netwerk’.

LEESWIJZER

In dit document vindt u in de 
kantlijn dit icoon. Bij online gebruik 
linkt deze naar onze digitale 
omgeving. Hier vindt u verdiepende 
informatie, achtergrondinformatie 
en interessant kaartmateriaal dat u 
interactief kunt gebruiken: diverse 
kaarten bestaan uit lagen die u aan 
of uit kunt zetten en u kunt in- en 
uitzoomen.

Lijst met 
afkortingen

Verklarende 
woordenlijst

 https://prvgelderland.maps.arcgis.com/apps/MapSeries/index.html?appid=e0b3c4dc3dac443db3a300e0094c5447
https://prvgelderland.maps.arcgis.com/apps/MapJournal/index.html?appid=15c23556edc04fbc817766b6b3dacb69&section=3
https://prvgelderland.maps.arcgis.com/apps/MapJournal/index.html?appid=15c23556edc04fbc817766b6b3dacb69&section=4


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 5

1.	 INTRODUCTIE IN DE RES

Dit is de RES 1.0: de Regionale Energie­
strategie (RES) van Regio Arnhem 
Nijmegen. In de RES onderzoeken we 
in Regio Arnhem Nijmegen samen met 
maat schappelijke organisaties, bedrijven 
en inwoners de mogelijkheden voor het 
opwekken van duurzame elektriciteit op 
land en het gebruik van warmtebronnen. 
Dit is de 1.0 versie, deze volgt op het 
(voorlopig) concept bod van oktober 2020.

Klimaatakkoord
In Nederland hebben we 
afspraken gemaakt in het 
Klimaatakkoord (2019) hoe 
we de internationale 
klimaatafspraken van Parijs uit 2015 gaan uit-
werken. In Gelderland hebben we ook het Gelders 
Energieakkoord (GEA) dat aangeeft hoe we met elkaar 
de CO2-uitstoot verminderen: in 2030 met 55% ten 
opzichte van 1990. Gemeente Heumen heeft hier-
over voor de eigen gemeente in latere fase besloten 
dit aan te passen naar 49%. In 2050 wil Nederland 
CO2-neutraal zijn. 30 Energieregio’s in Nederland 
onderzoeken elk in een RES waar en hoe dit het beste 
kan. Regio Arnhem Nijmegen is een van die regio’s. 
De doelstellingen in de RES richten zich op 2030.

Waarover gaat de RES wel en waarover niet?
We werken in Nederland op veel verschillende 
manieren aan de klimaatdoelen. De RES is er daar 
één van en richt zich specifiek op: 

	• de opwekking van duurzame elektriciteit via 
windturbines, zonnevelden en zon op grote daken 
(>15 kWP)

	• de warmtetransitie in de gebouwde omgeving
	• de benodigde opslag en energie infrastructuur

In de RES zijn dus niet alle initiatieven voor 
CO2-vermindering opgenomen. Via andere wegen 
wordt gewerkt aan bijvoorbeeld het besparen van 
energie, innovaties voor energiewinning, fossiel-vrij 
vervoer, wind op zee, verduurzamen zeevaart  

 
en maatregelen die bedrijven en industrie moeten 
nemen. Bij het bepalen van de ambities in de RES is 
wel rekening gehouden met een verwachte besparing 
van energie. 

Als nieuwe technieken succesvol blijken, dan krijgen 
die een plek in de volgende versie van de RES. De RES 
gaat alleen over de regionale afspraken. De gemeen-
telijke aanpak staat niet in dit plan. Ook kernenergie 
valt buiten de regionale aanpak, want dat thema 
wordt op landelijk niveau besproken. Het opmaken 
van de balans ten aanzien van alle plannen voor CO2-
vermindering in relatie tot de gestelde doelstellingen 
vanuit zowel het GEA als landelijk valt eveneens 
buiten de scope van de RES.

Grootschalige opwek gaat 
samen met andere onderwerpen 
uit de energietransitie
Meer dan 100 partijen verlagen de 
CO2-uitstoot van Nederland met 49% ten 
opzicht van 1990 via het Klimaatakkoord.

Mobiliteit

Landbouw &
landgebruik

Financiering

Werkgelegenheid
& scholing

Innovatie

7,3 MT

=
15%

3,5 MT

=
7%

Elektriciteit

Industrie

14,3 MT

=
30%

20,2 MT

=
41%

Samenleving

De RES gaat over het duurzaam opwekken van 
wind- en zonne-energie op land, inzicht in de 

warmtevraag en gemeente overstijgende 
warmtebronnen in de gebouwde omgeving. 

Taakgroepen

Nationaal Programma

Gebouwde
omgeving

3,5 MT

=
7%

Klimaatakkoord
48,7 MT

=
100%

Video 
‘‘Waarom 
een RES?

Video ‘‘Wat 
is de RES?”

https://www.youtube.com/watch?v=ZFqr5KnZ7FM
https://www.youtube.com/watch?v=gRqt1c8wNFg


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 6

Stap voor Stap
De energietransitie is een enorme opgave. Daarom is 
de RES een meerjarig traject. Na de RES 1.0 volgt de 
RES 2.0, de RES 3.0, enzovoorts. De RES staat continu 
open voor nieuwe gesprekspartners, nieuwe techno-
logie, nieuwe omstandigheden en voortschrijdend 
inzicht. Telkens wordt het een stap concreter. In de 
RES 1.0 staan alleen nog globale zoekgebieden op 
de kaarten. In het traject naar de RES 2.0 gaan we 
van zoekgebieden naar locaties en vervolgens naar 
projecten. Inwoners kunnen dan, en ook op andere 
momenten, verder meepraten over de energieplannen. 
Zie hiervoor het hoofdstuk ‘Draagvlak’.

Nu starten voor resultaat in 2030
Ook al gaat de RES stap voor stap, er is een hoge 
urgentie om voort te maken. Om de doelstelling van 
55% CO2 reductie te halen, kunnen we niet wachten. 

Het kost meerdere jaren om een wind- of zonnepark 
te realiseren en ook het aanleggen van een warmte-
net vraagt veel tijd. Partijen die hun duurzame ambi-
ties willen verwezenlijken vinden elkaar in de RES.

Meepraten over zoekgebieden en locaties
Om zeker te zijn dat we alle kansen, mogelijkheden 
en onmogelijkheden meenemen, betrekken we zoveel 
mogelijk partijen en inwoners bij de RES. Dat is in de 
afgelopen periode het geval geweest en zal in de aan-
komende jaren nog intensiever gebeuren. Zo blijven 
we wendbaar, spelen we in op de realiteit en maken 
we een RES van, voor en door de regio.

Meer informatie
	> Feiten & argumentenboekje
	> FAQ’s NPRES
	> FAQ’s RES Regio Arnhem Nijmegen
	> Cijfers RES Regio Arnhem Nijmegen
	> Woordenlijst RES Regio Arnhem 

Nijmegen

RES

Richt je tot 
je gemeente

Bij sommige 
regio’s ook inspraak 

via provincie

Inspreken in 
gemeenteraad

Inspraak via 
omgevingsbeleid

Inspraak tijdens 
vergunningstraject

Kom naar 
een bijeenkomst 
van je RES-regio

Neem contact op 
met beleidsadviseur

Welke momenten zijn er allemaal om 
nog iets van de RES-plannen te vinden?

Een startnotitie uit 2019 met daarin 
de uitgangspunten voor de RES 
vormde het startpunt van de RES 
Regio Arnhem Nijmegen. Reacties 
op de startnotitie zijn verwerkt in 
een reactienota. Op weg naar de RES 
1.0 verscheen in oktober 2020 het 
concept bod. Deze werd unaniem 
goedgekeurd door de bestuurders 
van de betrokken gemeenten, 
waterschappen en provincie. Ook 
reacties op het concept bod zijn 
verwerkt in een reactienota.

Startnotitie

Concept 
bod

Reactienota 
bij Startnotitie

https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/feitenargumentenboekje/
https://www.regionale-energiestrategie.nl/algemeen+res/default.aspx
https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/veelgestelde-vragen/
https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/kennis-faq/cijfers/
https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/kennis-faq/woordenlijst/
https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/kennis-faq/woordenlijst/
https://www.regioan.nl/media/Startnotitie-RES-Arnhem-Nijmegen-definitief.pdf
https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/conceptbod/
https://www.regioan.nl/media/Reactienota-Startnotitie-RES-Regio-Arnhem-Nijmegen-behorende-bij-startnotie.pdf


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 7

2.	 ONS BOD

De RES 1.0 is de afsluiting van een waarde­
volle periode die veel resultaat heeft 
opgeleverd. Er zijn zoekgebieden in beeld 
voor toekomstige ontwikkeling van 
duurzame opweklocaties, waarmee een 
start wordt gemaakt met invulling geven 
aan de energiedoelstellingen die de regio 
heeft gesteld voor 2030. Deze zoekgebieden 
passen niet alleen binnen de kaders vanuit 
wet- en regelgeving, maar kunnen ook 
worden aangesloten op het elektriciteitsnet; 
zeker als we de uitvoeringsplanningen van 
de RES en Liander goed op elkaar blijven 
afstemmen.

Ook de (boven)regionale uitdaging op gebied 
van verdeling van de restwarmte van grote 
warmteclusters, zoals de afvalverwerkingscentrales 
in Weurt en Duiven en de papierfabrieken in Renkum 
en Eerbeek, krijgt steeds meer vorm. Net zoals de 
afstemming van het regionale warmtevraagstuk op 
de lokale Transitievisies Warmte en de bijbehorende 
wijkuitvoeringsplannen om stap voor stap onze 
woonwijken van het aardgas te halen.

Last but not least is er zowel maatschappelijk als 
bestuurlijk draagvlak voor RES 1.0. Natuurlijk moet 

de formele besluitvorming nog plaatsvinden in 
de maanden maart tot en met juni 2021, maar het 
RES-proces is vanaf de start gestoeld geweest op 
het principe ‘van, voor en door de regio’. De plannen 
zijn ontwikkeld en ontworpen samen met vele 
maatschappelijke stakeholders waaronder inwoners, 
energiecoöperaties, initiatiefnemers, jongeren-, 
natuur en landbouworganisaties. Ook de gemeenten, 
waterschappen en provincie waren continu nauw 
betrokken en hebben een grote bijdrage geleverd aan 
het resultaat dat nu voorligt in de vorm van RES 1.0. 
Om de sterke samenwerkingsverbanden die er nu 
zijn te behouden en om het behaalde resultaat goed te 
borgen zijn er met elkaar afspraken voor de toekomst 
gemaakt. Die helpen om met vertrouwen naar de 
toekomst te kijken.

BELANGRIJKSTE VERSCHILLEN MET  
HET CONCEPT BOD

Op welke hoofdpunten verschilt de RES 1.0 
met de voorloper, het concept bod van 
september 2020?
•	 Het concept bod was 1,68 TWh. Het nieuwe 

bod is 1,62 TWh.
•	 De RES 1.0 bevat afspraken voor de toe-

komst om de samenwerking van partijen 
te verstevigen en het huidige bod te bor-
gen. Deze afspraken bevatten ook ruim-
telijke afspraken die richting geven aan 
locatiekeuzes voor zon- en windprojecten.

•	 De verhouding zon/wind was eerder 
97%-3% (in vermogen) en is in de 
RES 1.0 89%-11%. Dit betekent dat de 
RES 1.0 efficiënter is als het gaat om 
de netinfrastructuur.

•	 In het concept bod waren 6 kansrijke 
warmteclusters in beeld. In de RES 1.0 
zijn dat er 5: de Bio Energie Centrale Cuijk 
zal de warmte leveren aan de eigen regio, 
Noordoost Brabant.

•	 Tot aan de RES 1.0 zijn inwoners via 
de gemeenten bij de RES betrokken. 
De RES 1.0 bevat een visie hoe de regio 
de gemeenten hierop actiever kan gaan 
ondersteunen.

WAT IS EEN ‘BOD’?

Alle 30 energieregio’s doen een ‘bod’. Zij komen 
met een voorstel hoeveel TWh zij denken te 
kunnen bijdragen aan de nationale ambitie 
van 35 TWh duurzaam opgewekte elektriciteit. 
Die doelstelling wordt door de optelsom van alle 
concept RES’en ruim gehaald. Een gelopen race 
is dat niet. Het vraagt om een grote inspanning 
en lastige, vaak politieke, keuzes in de regio’s en 
op nationaal niveau.

Concept 
bod

https://prvgelderland.maps.arcgis.com/apps/MapSeries/index.html?appid=56d45f72609745239535cbcc48525165


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 8

2.1	 Afwegingskader
De keuzes die we maken in de RES hebben invloed op 
onze leefomgeving. We maken ze daarom zorgvuldig. 
Een afwegingskader hielp en helpt ons om de ver-
schillende afwegingen naast elkaar te zetten: waar 
passen de ideeën voor zonne- en windenergie in de 
ruimte? Past het op het energienet? Zijn de plekken 
maatschappelijk gezien acceptabel en financieel 
haalbaar? Er is continu een zorgvuldige afweging van 
de zes criteria waaruit het afwegingskader bestaat 
(zie figuur).

De criteria binnen dit afwegingskader zijn 
ruimtelijke kwaliteit in relatie tot de opgave, 
het maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak, 
de energieopbrengst en kostenefficiëntie 
(systeemefficiëntie) van de maatregelen. Er is 
ook gekeken naar kansen om de energieopgave 
te combineren met andere geplande of gewenste 
ingrepen in het landschap, de zogenaamde 
integraliteit (koppelkansen). Tot slot is de kans
rijkheid van grootschalige opwekking van zon- en 
windenergie getoetst aan belemmerend beleid rond 
bijvoorbeeld natuur, defensie, veiligheid, landschap 
en cultuurhistorie.

De eerste vier criteria zijn meegegeven vanuit 
het Rijk. Voor Regio Arnhem Nijmegen zijn de 
laatste twee toegevoegd omdat die cruciaal zijn 
voor het bereiken van de ambities van de Groene 
Metropoolregio. In het hele proces worden de criteria 
tegen elkaar afgewogen. Dat gebeurt steeds samen 
met de publieke partijen, maatschappelijke organisa-
ties, bedrijven en inwoners van de regio.

De verkenningen rond de verschillende criteria uit 
het afwegingskader zijn beschreven in hoofdstuk 4 
‘Elektriciteit, ruimte en netwerk’ en hoofdstuk 5 
‘Draagvlak’. Icoontjes in de tekst geven aan wanneer 
een tekstdeel betrekking heeft op één of meerdere 
van de criteria uit het afwegingskader. Dit maakt 
inzichtelijk welke afwegingen de regio heeft gemaakt 
op de route naar de RES 1.0.

2.2	 Elektriciteit

        

We dragen vanuit Regio Arnhem Nijmegen met 
1,62 TWh bij aan de landelijke ambitie van 35 TWh 
opwekking via zonnevelden, grootschalig zon op 
dak en windturbines. Het is een bod waar we trots 
op mogen zijn, hoewel het nog niet genoeg is voor 
de regionale ambitie van 55% CO2-reductie in 2030.

Ons bod heeft de volgende opbouw. De basis is een 
stevige inzet op de mogelijkheden van zonnepanelen 
op grote daken. Daar is 0,49 TWh aan opbrengst 
voorzien. Binnen de regionale zoekgebieden gaan 
zonnevelden en windturbines 0,93 TWh opwekken 
en buiten regionale zoekgebieden nog eens 
0,20 TWh. Op dit moment (februari 2021) is 0,12 TWh 
gerealiseerd.

- 3 -

TOTA A L  B O D 
1 , 6 2  T W h

Z O N  O P  D A K 
(0,49 TWh)

B I N N E N  R E G I O N A L E 
Z O E K G E B I E D E N 

(0,93 TWh)

B U I T E N  R E G I O N A L E 
Z O E K G E B I E D E N

(0,20 TWh)

3 8 %  W I N D  +  6 2 %  ZO N

1 0 0 %  ZO N

5 9 %  W I N D  +  3 9 %  ZO N  + 
2 %  WAT E R K R A C HT

BOD RES REGIO ARNHEM NIJMEGEN
VERDEELD PER LOCATIE

Nationaal Programma

beleid
Belem

m
erend

(systeem

Kostenefficiëntie

eff
iciëntie)

 e
n 

be
st

uu
rli

jk
M

aa
ts

ch
ap

pe
lij

k

dr
aa

gf
la

k

kwalite
it

Ruimtelijk

e opbrengst Energie-

(koppelkansen)

Integraliteit



R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 9

In de regionale zoekgebieden is ruimte voor zon- en 
windprojecten. Of en waar die precies gaan komen 
is nu nog niet bepaald. Dat hangt af van initiatieven 
van inwoners of projectontwikkelaars en van het 
maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak. Bij elke 
stap waarbij de plannen concreter worden, gaan 
de initiatiefnemers en gemeenten opnieuw in 
gesprek met inwoners en andere belanghebbenden. 

Het gesprek gaat dan ook over hoe de omgeving mee 
kan profiteren in welke vorm dan ook en over de 
mogelijkheden en vormen voor financiële participatie 
van omwonenden.

Er is vanuit het afwegingskader gekeken naar de 
gebieden waar we zonnevelden of windturbines 
zouden kunnen inpassen: de regionale zoekgebieden. 
Uitgangspunt was om de ruimtelijke kwaliteit zoveel te 
behouden of zelfs versterken. De energietransitie biedt 
namelijk kansen om met de ontwikkeling van zonne-
velden en windturbines ook bij te dragen aan andere 
opgaven in het gebied. Denk bijvoorbeeld aan verster-
ken van de biodiversiteit, recreatie, economie, het ver-
beteren van mobiliteit en het tegengaan van droogte.

Lees verder over elektriciteit.

2.3	 Ruimtelijke afspraken geven richting 
bij het zoeken van locaties

  

Om te voorkomen dat er op allerlei plekken in het 
landschap in Regio Arnhem Nijmegen zonnevelden 
en windturbines komen, is er zorgvuldig gekeken 
naar de inpassing van zonnevelden en windturbines 
in het landschap. Rekening houden met de gezond-
heid van omwonenden en de natuur is van groot 
belang. Daarom zijn samen met experts op het gebied 
van landschap en energie afspraken opgesteld voor 
het behoud van de ruimtelijke kwaliteit.

We zullen deze afspraken op weg naar de RES 2.0 ver-
der toepassen in de praktijk en waar nodig bijstellen 
of uitbreiden. In de tussentijd geven ze gemeenten, 
waterschappen en provincie houvast bij het bepalen 
waar windturbines en zonnevelden wel goed passen 
en waar niet.

In dit kader hebben we in samenwerking met 
verschillende RES-regio’s rondom de Veluwe en de 
provincie onderzoek laten doen naar de haalbaarheid 
van windturbines op en rond de Veluwe, vanwege 
het voorkomen van beschermde diersoorten. Er is 
gekeken naar twee zones. In de zone tot 1 kilometer 
rond de Veluwe zijn windturbines niet wenselijk. 
In de zone van 1 tot 8 kilometer rond de Veluwe zijn 
wel mogelijkheden. Hiervoor is verder onderzoek 
nodig, vooral naar de effecten voor de wespendief, 
een beschermde roofvogel.

Lees verder over de ruimtelijke afspraken.

DE RES 1.0 ALS STAP RICHTING  
55% CO2-REDUCTIE

Met de ambities in de RES 1.0 zetten we een 
belangrijke stap op weg naar de doelstelling 
van 55% CO2-reductie in 2030. De landelijke 
Klimaatmonitor houdt het (verwachte) 
energieverbruik en de duurzame opwekking 
bij. Zo wordt inzichtelijk of de doelstelling 
gehaald gaat worden. Of de CO2-uitstoot in 
2030 inderdaad met 55% is afgenomen, hangt 
af van de maatregelen uit de RES, maar ook 
van andere factoren. Onder andere van de 
CO2-reductie in de mobiliteitssector en de 
industrie, het toe- of afnemen van de vraag 
naar elektriciteit en warmte en het gebruik 
van nieuwe technieken. In het proces 
richting RES 2.0 wordt de balans opgemaakt: 
koersen we af op 55% reductie? Waar moet 
er worden er bijgestuurd en wat betekent dit 
voor de opgaven in de RES?

De RES moet de gemeenten 
duidelijke richtlijnen meegeven 

voor realisatie – in elk geval 
wat betreft natuur, landschap, 

biodiversiteit, maar ook wat betreft 
participatie. Die realisatie mag je 

niet alleen aan de initiatiefnemers 
overlaten.”

Erik Spaink, inwoner



R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 1 0

2.4	 Efficiënte uitbreiding 
elektriciteitsnetwerk

  

We constateerden bij het voorlopig concept bod dat 
we in Regio Arnhem Nijmegen vooral voor zonnevel-
den kiezen en minder vaak voor windturbines. Dat is 
duurder dan de ideale combinatie van 50% zonne-
velden en 50% windturbines (uitgedrukt in vermo-
gen) omdat het meer investeringen vraagt in onder 
meer kabels en elektriciteitsstations. De gebruikers 
– de inwoners – betalen deze kosten uiteindelijk. 
Daarom was en blijft het belangrijk om te zoeken 
naar mogelijkheden om zon en wind beter in balans 
te brengen,, zo gaven meerdere gemeenteraden in 
2020 aan in hun reactie op het voorlopig concept bod

Het bod in de RES 1.0 heeft een betere verhouding, 
uitgedrukt in vermogen: 89% zon en 11% wind, tegen-
over 97% zon en 3% wind in het concept bod. Deze ver-
houding is efficiënter en effectiever. In de afgelopen 
periode zijn ook nieuwe verkenningsgebieden voor 
windturbines in beeld gekomen. Deze worden in de 

aanloop naar de RES 2.0 verder onderzocht. Daarmee 
kan de verhouding zich potentieel verder ontwikke-
len naar 82% zon en 18% wind. 

Windturbines hebben overigens meer voordelen. 
Zo neemt een windturbine (van 5,6 MW en circa 
243 meter tiphoogte) veel minder ruimte in dan een 
zonneveld; een grote windturbine wekt namelijk 
evenveel elektriciteit op als 18 ha zonneveld. De grond 
onder een windturbine blijft beschikbaar voor andere 
doelen zoals recreatie, natuur of landbouw. Ook is 
de aanleg van de benodigde infrastructuur voor een 
windturbine gemiddeld zeker driemaal goedkoper 
dan voor een zonneveld. Het rendement in een con-
structie met lokaal eigendom valt bij windturbines 
ook gunstiger uit.

Lees verder over het elektriciteitsnetwerk.

2.5	 Warmte

        

Onze regio heeft voldoende mogelijkheden voor de 
ontwikkeling van een regionale warmte-infrastruc-
tuur. In Arnhem en Nijmegen is het mogelijk om de 
bestaande warmtenetten uit te breiden. Op verschil-
lende andere plekken in de regio lijkt het mogelijk 
nieuwe warmtenetten te ontwikkelen. De haalbaar-
heid hiervan werken we in de komende jaren verder 
uit, ook in relatie tot de impact op de huidige gas- en 
elekticiteitsinfrastructuur.

In de RES is onderzocht welke bovenlokale rest
warmtebronnen beschikbaar zijn, omdat deze 
bronnen in potentie interessant zijn voor de inzet 
van warmte binnen meerdere gemeenten. In Regio 
Arnhem Nijmegen blijken 5 fabrieken, rioolwaterzui-
veringsinstallaties en afvalverwerkers in staat om in 
2030 warmte te leveren voor de verwarming van een 
deel van onze huizen en gebouwen.

Een duurzame verwarming zal niet gaan zonder 
een verandering in hoe ons warmtesysteem in 
elkaar zit. En dat kost tijd, capaciteit en middelen. 
Daarnaast vereist het samenwerking tussen 

gemeenten én raakt het aan de samenwerking 
op (boven)regionaal niveau. Om tot een optimaal 
warmtesysteem binnen onze regio te komen is het 
nodig om hierover af te stemmen en dat te blijven 
doen binnen RES-verband. Hiervoor is een aantal 
afspraken gemaakt.

Lees verder over warmte.

- 11 -

89%
ZONNEVELDEN
EN ZON OP DAK

11%
WINDTURBINES

VERHOUDING WIND/ZON IN MW 
(VERMOGEN) 



R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 1 1

2.6	 Draagvlak

De zoekgebieden in de RES 1.0 komen voort uit lokale 
trajecten waarin verschillende gemeenten de afge-
lopen jaren hun inwoners hebben betrokken. Voor 
een aantal gemeenten geldt dat het lokale proces om 
te komen tot beleid voor wind en zon en de daarbij 
horende projectparticipatie nog loopt en besluitvor-
ming nog moet plaatsvinden. Inwoners dachten mee 
over het duurzaamheidsbeleid van de gemeente in het 
algemeen of specifiek over het beleid rond wind- en 
zonprojecten. De gemeenten nodigden hen uit hun 
ideeën te delen over de randvoorwaarden, locaties 
en de wijze waarop projecten in het landschap in te 
passen zijn. Dit gebeurde onder andere via bijeenkom-
sten en burgerpanels. Gemeenten geven aan dat het 
betrekken van inwoners bij specifiek de RES weinig 
animo en interactie oplevert.

In de RES Regio Arnhem Nijmegen werken we van
uit het principe ‘lokaal voorop’. Gemeenten staan 
het meest dicht bij hun inwoners en zijn daarom 
verantwoordelijk voor participatie met inwoners. 
De RES-werkorganisatie ondersteunt de gemeenten 
met communicatiemiddelen, kennis, inspiratie 
en advies.

Zoals aangegeven in de paragraaf ‘Elektriciteit’ krijgt 
inwonerparticipatie een grotere rol nu de plannen 
concreter gaan worden. Gemeenten gaan met 
inwoners in gesprek over de genoemde ruimtelijke 
afspraken. De RES-werkorganisatie zal de gemeenten 
hierbij actiever ondersteunen dan in de eerste fase, en 
zal waar nodig, als het regionale of bovenlokale 

vraagstukken betreft, zelf inwoners betrekken bij 
de vraagstukken rond de RES.

De gemeenten van Regio Arnhem Nijmegen 
streven naar minimaal 50% lokaal eigendom van 
de energieproductie. Dat betekent dat inwoners, 
bijvoorbeeld door aandelen te kopen in een wind- 
of zonnepark, mede-eigenaar kunnen worden en 
zeggenschap hebben over het project. Dat zorgt er 
onder andere voor dat de inkomsten niet wegvloeien 
naar een (buitenlandse) ontwikkelaar, maar terecht 
komen waar ze horen: bij de omwonenden. Ruim 
een derde van de gemeenten heeft dit streven al 
opgenomen in beleid. Een aantal gemeenten is 
hier nog mee bezig. Hierbij zal ook nauw worden 
samengewerkt met de plaatselijke energie coöperaties.

Jongeren uit Regio Arnhem Nijmegen hebben 
een speciale plek binnen het traject van de RES. 
Duurzame energievoorziening en de impact op het 
landschap is een thema dat nu speelt, maar het heeft 
alles te maken met de toekomst. Het is belangrijk 
goed te luisteren naar degenen die straks te maken 
hebben met de gevolgen van het klimaatprobleem. 
Een recente enquête wijst uit dat jongeren zeer 
positief zijn over de energietransitie. De gemeenten 
zullen zich in de aanloop naar de RES 2.0 extra 
inzetten om jongeren te betrekken. In het afgelopen 
jaar heeft een vertegenwoordiger van Jong RES zich 
aangesloten bij de participatietafel.

 
Lees verder over draagvlak.



R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 1 2

2.7	 Afspraken voor de toekomst

              

We zien het RES-traject als permanent ‘werk in 
uitvoering’. Deze RES 1.0 is een plan dat steeds 
openstaat voor nieuwe gesprekspartners, spelers 
op de markt, nieuwe technologie, andere omstan-
digheden en voortschrijdend inzicht. Voor de 
totstandkoming van deze RES 1.0 is alle kennis 
van nu gebruikt en is de kunde en ervaring van de 
betrokken stakeholders meegenomen, om welover-
wogen ‘afspraken voor de toekomst’ te maken. Het 
belang van het in standhouden van de samenwer-
king in het RES-netwerk met betrokken partijen 
is helder. Om onze energiedoelen te halen hebben 
we niet alleen een flexibele energiestrategie nodig, 
maar ook een stevig samenwerkingsfundament. 
Daarmee kunnen we aan de slag in de gebieds-
processen, en om de projecten die in die gebieden 
voorzien zijn te realiseren.

We hebben samen met experts op het gebied 
van landschap en energieopwekking afspraken 
gemaakt om te zorgen dat de focus voor toekom-
stige projecten binnen de huidige zoekgebieden 
ligt. En dat hierbij steeds ruimte is voor lokaal 
maatwerk. De afspraken geven ook richting aan 
het behouden van ruimtelijke kwaliteit bij het 
inpassen van windturbines en zonnevelden.

Ook vanuit de sporen Warmte, Bestuurlijke besluit-
vorming en Participatie zijn ‘afspraken voor de toe-
komst’ gemaakt. Daarmee wordt het RES 1.0 bod en 

de weg daar naartoe geborgd. Ze vormen een aan-
vulling op de Startnotitie. De afspraken zijn nu nog 
geen onderdeel van het beleid van de gemeenten, 
waterschappen en provincie. In de periode tussen de 
RES 1.0 (2021) en de vaststelling van RES 2.0 (2023) 
zullen we de afspraken toepassen in de praktijk en 
waar nodig bijstellen of uitbreiden.

Hieronder staan de totaal 28 afspraken die zijn 
gemaakt. Waar relevant, is steeds een verwijzing 
gemaakt naar de inhoudelijke hoofdstukken voor 
meer informatie over de context en achtergrond. 
Bij de vaststelling van de RES 1.0 leggen betrokken 
RES-partners aan de voorkant deze afspraken voor 
de toekomst vast.

2.7.1	 Samenwerkingsafspraken
 1	 De RES is en blijft gebaseerd op lokale regie 

in een regionaal proces van samen- 
werking.

 2	 Binnen de regio werken we intensief, 
interbestuurlijk samen. Om in regie te blijven, 
houden betrokken partijen actief vinger aan 
de pols via het structurele ‘goede gesprek’ en 
monitoring van de ontwikkelingen binnen 
de regio middels het Ninox-systeem. Indien 
nodig worden tussentijds nieuwe (bestuurlijke) 
afspraken gemaakt.

 3	 We werken met elkaar aan succesvol RES-
partnerschap waarbij we rekening houden met 
elkaars belangen én het gezamenlijke belang van 
een succesvolle energie- en warmtetransitie.

 4	 Ook bij navolgende fasen in de besluitvorming 
maken we bestuurlijke procesafspraken. Voor het 
geval overheden het niet met elkaar eens kunnen 
worden, grijpen we terug op de vastgelegde 
samenwerkingsafspraken uit de Startnotitie.

 5	 We spreken elkaar aan op ieders bijdrage aan 
de uitvoering van de RES, waarin gezocht wordt 
naar een weging tussen lasten en lusten die 
recht doet aan de kwaliteiten van de gehele regio. 
 

2.7.2	 Afspraken over solidariteit tussen 
gemeenten onderling

 6	 De afspraken over solidariteit tussen gemeenten 
onderling en de verdere uitwerking hiervan 
worden, samen met de uitvoering van RES 1.0, 
overgedragen aan de (nieuwe) regionale 
samenwerking binnen de Groene Metropool- 
regio.

Deze afspraak staat ook in paragraaf 5.1.5 
(Solidariteit onderling). 
 

2.7.3	 Afspraken doorwerking omgevings­
instrumentarium en MER

 7	 In het ontwikkeltraject RES 2.0 worden nadere 
afspraken gemaakt over borging van de RES. 
In een lokaal omgevingsplan of een regionale 
borging in de provinciale omgevingsverordening 
stellen we gezamenlijk een plan op om de MER-
aspecten nader in beeld te krijgen.

https://prvgelderland.maps.arcgis.com/apps/MapJournal/index.html?appid=15c23556edc04fbc817766b6b3dacb69&section=4


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 1 3

 8	 De vastgestelde RES 1.0 vormt voor alle 
bestuurlijke partijen een van de uitgangspunten 
voor de nader uit te werken omgevingsvisies, 
de warmtevisies /TVW en de wijk- en 
omgevingsplannen. De energietransitie is 
complex en we moeten tempo (blijven) maken. 
Daarom accepteren we dat, doordat projecten 
en initiatieven soms vóórlopen op deze plannen 
of anders dan beoogd verlopen, gemeenten in 
de praktijk onderling verschillen in aanpak en 
tempo. Lees verder

Deze afspraken staan ook in paragraaf 5.1.5 (Door
werking in omgevingsbeleid en vergunningen/MER).

2.7.4	 Afspraken voor een optimaal 
warmtesysteem

 9	 Vanuit regionaal perspectief maakt het verschil 
welke bron wordt gebruikt op welke plek; we 
willen voorkomen dat een bron al door de ene 
gemeente is ingezet terwijl hij voor een andere 
gemeente van vitaal belang zou zijn geweest. 
In het belang van ons RES-partnerschap bepalen 
we gezamenlijk waar welke bovenlokale bron 
uiteindelijk wordt ingezet.

10	 Binnen de relevante warmteclusters waar dit 
verdelingsvraagstuk aan de orde is, richten we 
een structureel overleg in om daarover in gesprek 
te zijn en te blijven.

11	 Gemeenten zetten daarbij verschillende 
instrumenten in die binnen de kaders van 
de Warmtewet, de Omgevingswet en andere 
beleidsruimten passen om de bovenlokale 
warmte afspraken te borgen.

12	 Als regio doen we een gezamenlijke oproep aan 
het Rijk om partijen in stelling te brengen om de 
benodigde regie te voeren op de warmtetransitie. 
Dat kan door te zorgen voor beter aansluitende 
wet- en regelgeving voor het uitrollen 
van warmtenetten, hogere en structurele 
financiële ondersteuning voor alternatieve 
warmtevarianten (waaronder warmtenetten) via 
subsidies of Rijksbijdragen en een structurele 
Rijksbijdrage voor het ambtenarenapparaat om 
de warmtetransitie ook daadwerkelijk in goede 
banen te leiden, te begeleiden en uit te voeren.

De afspraken voor een optimaal warmtesysteem 
staan ook in paragraaf 4.2.7.

2.7.5	 Ruimtelijke afspraken
Invulling geven aan de RES is balanceren tussen 
enerzijds behouden van de gemeentelijke autonomie 
versus optimaal afstemmen en samen optrekken op 
regio niveau. Voor dat laatste hebben we gezamenlijk 
onderstaande afspraken gemaakt om de kracht van 
het landschap op regionaal niveau te behouden.
Gemeenten zullen komende jaren doorgaan met het 
verder brengen van projecten die op dit moment nog 

verkeren in de ideefase, dan wel werken aan het 
opstarten van nieuwe initiatieven. Soms ook buiten 
de zoekgebieden of de ‘verkenningsgebieden extra 
windturbines’. Belangrijk uitgangspunt hierbij is dat 
er altijd eerst overleg plaatsvindt aan de regionale 
tafel. Dit is het bestuurlijk overleg van de opgave-
Circulaire Regio onder de Groene Metropoolregio. 
De exacte werkwijze wordt bij de start van de RES 
2.0 verder uitgewerkt, waarbij twee uitgangspunten 
essentieel zijn:

1.	 ‘Lokale autonomie waar dat kan en benutten van 
de kracht van de regio waar dat moet’;

2.	 Zo min mogelijk frustratie van lopende processen. 
Dit houdt bijvoorbeeld in dat de regie blijft bij de 
partijen die initiatieven inbrengen. Maar ook dat 
het proces zo ingericht wordt dat een voortvarende 
aanpak geborgd blijft.

Op deze manier is er altijd ruimte voor lokale initiatie-
ven en maatwerk en blijft de kracht van de gezamen-
lijke afspraken overeind. Het doel is om het onder-
linge gesprek en het samen vinden van ruimte voor 
initiatieven laagdrempelig te houden.
De ruimtelijke afspraken zijn alleen van toepassing op 
grootschalige initiatieven, niet op kleinschalige initia-
tieven. Met kleinschalige initiatieven bedoelen we:

	• Kleine individuele windturbines die kleiner zijn 
dan of gelijk aan 26 meter ashoogte;

	• Kleine zon-initiatieven die een vermogen heb-
ben die kleiner is dan of gelijk aan 2 megawatt 
(en daarmee op het lokale spanningsniveau past).



R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 1 4

De ruimtelijke afspraken zijn:

13	 Inspanningsverplichting
Voor het bod RES 1.0 spreken we een inspannings-
verplichting af ten aanzien van de opbrengst van 
grootschalige windturbines, zonnevelden en groot-
schalig zon op dak die we in de RES 2.0 nader uitwer-
ken op lokaal niveau. Deze verplichting betekent dat 
alle RES-partners zich gezamenlijk inspannen om het 
bod RES 1.0 te realiseren, dus niet alleen de gemeen-
ten waarbinnen zoekgebieden vallen. Het betekent 
ook dat de gemeenten actief de verkenning starten 
– zo ver dat nog niet is gebeurd – en op zoek gaan 
naar mogelijkheden om zon- en windprojecten 
te ontwikkelen.

14	 Ontwikkelingen buiten het bod
Voor de periode tot besluitvorming van de RES 2.0 zijn 
er zonder overleg aan de regionale tafel enkel groot-
schalige ontwikkelingen van zonnevelden en wind-
turbines of combinaties zon-wind mogelijk:
	• Binnen de regionale zoekgebieden;
	• Binnen de huidige projecten pijplijn die hoort bij 

de RES 1.0 vanaf sub-fase ‘Beleidscheck’ tot en 
met ‘Realisatie’;

	• Binnen de ‘verkenningsgebieden extra 
windturbines’.

15	 Groepering windturbines
Om visuele ruimtelijke versnippering (‘confetti’) door 
windturbines te voorkomen is groepering van wind-
turbines nodig. Hiermee houden we andere gebieden 
vrij van windturbines en borgen we regionale ruimte-
lijke samenhang. Op basis van een ontworpen totaal-
cluster is gefaseerde uitvoering wel mogelijk. Voor 
het plaatsen van windturbines is daarom de afspraak 
dat grote windturbines:
	• Niet solitair maar gegroepeerd worden geplaatst;
	• De groepering in een lijnopstelling of in een clus-

teropstelling wordt uitgevoerd;
	• De onderlinge afstand van deze opstelling zodanig 

is dat beeldinterferentie zoveel mogelijk wordt 
voorkomen (= ontwerponderzoek bij uitwerking 
zoekgebieden en toets bij projecten buiten de 
zoekgebieden);

	• De inpassing van windlocaties in samenhang met 
de ontwikkeling in aangrenzende andere RES’en 
wordt beoordeeld.

16	 Koppeling ruimtelijke kwaliteit
Combineer ontwikkeling van windturbines en 
zonnevelden altijd met de ruimtelijke kwaliteit en 
samenhang van het totale gebied. Houd rekening met 
het gebruik van de ruimte door lokale partijen, stake-
holders en inwoners. We streven naar een integrale 
aanpak op drie niveaus:
	• Koppeling met regionale opgaven;
	• Koppeling met andere opgaven in de gebiedspro-

cessen, waarin de afweging wordt meegenomen 
van te maken investeringen in gebiedscompensa-
ties en gebiedsversterkingen;

	• Benutten van koppelkansen bij de lokale 
inpassing.

17	 Voorkeursvolgorde zon
Grootschalige zonnevelden moeten mede worden 
beoordeeld op:
	• De mate van aantasting van karakteristieke ken-

merken van het landschap;
	• De samenhang met andere functies in het gebied, 

(zoals landbouw, biodiversiteit, cultuurhistorie);
	• De landschappelijke samenhang;
	• Dubbel ruimtegebruik.

Hiervoor zetten we op regionale schaal in op een 
voorkeursvolgorde voor zonnevelden waarin zon op 
dak worden opgenomen. De regionale zoekgebieden 
van de RES 1.0 maken onderdeel uit van deze 
voorkeursvolgorde. Deze voorkeursvolgorde werken 
we in het traject naar RES 2.0 verder uit. Het betekent 
niet dat eerst alleen de daken benut worden. Er is 
inzet op alle vlakken tegelijkertijd nodig. Maar de 
afweging van de gronden die we daarvoor inzetten 
is cruciaal.

18	 Combineer wind/zon
Combineer windturbines zoveel mogelijk met zonne-
velden en vice versa. Dit zorgt voor lagere maatschap-
pelijke kosten voor de elektriciteitsinfrastructuur. 
We streven naar een regionale en waar mogelijk 
lokale verhouding wind/zon van 50/50. Daarbij kijken 
we binnen de zoekgebieden en gebiedsprocessen 
naar lokale en optimale haalbaarheid en de optelling 
per onderstation.

De Ruimtelijke afspraken staan ook in 
paragraaf 4.1.2.



R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 1 5

2.7.6	 Participatieafspraken
19	 Bij de RES 1.0 is helder wie waarvoor en wan

neer aan zet is voor de participatie over de 
energietransitie in Regio Arnhem Nijmegen. 
We zorgen voor een transparant speelveld. 
Stakeholders en inwoners weten zo wanneer 
en binnen welke kaders ze mee kunnen praten.

20	 We borgen met de participatiestrategie dat de 
energietransitie in Regio Arnhem Nijmegen 
zoveel mogelijk ten goede komt aan de inwoners 
van de regio. We streven naar minimaal 50% 
eigendom en zo laag mogelijke maatschappelijke 
kosten. We houden ook zoveel mogelijk rekening 
met gezondheidsaspecten, wegen milieu-effecten 
zorgvuldig af en zorgen dat natuurwaarden zoveel 
mogelijk behouden blijven.

21	 We delen en faciliteren informatie in relatie 
tot de energietransitie zo zorgvuldig mogelijk 
met stakeholders, ambtenaren, volksvertegen
woordigers en inwoners, zoals over de effecten 
op de gezondheid van geluid van windturbines, 
financiële voordelen voor inwoners, en behoud 
van biodiversiteit.

22	 Om gemeenten te ondersteunen voeren we 
(bovenlokale) duo-gesprekken over het verder 
uitwerken van gebiedsgerichte participatie 
en lokaal eigendom. Hierin denken we ook 
samen na over hoe de participatie voor jongeren 
ingericht kan worden.

23	 We organiseren bijeenkomsten voor ambtenaren 
en volksvertegenwoordigers om kennis te blijven 
delen. We delen goede voorbeelden in onze regio.

24	 We zorgen ervoor dat iedereen in de regio 
(financieel en/of maatschappelijk) voordeel kan 
halen uit de plannen. Dat doen we bijvoorbeeld 
door gemeenten te helpen met het opzetten van 
maatschappelijke tenders.

25	 Voor het einde van 2021 hebben alle gemeenten 
een Transitievisie Warmte opgesteld. We onder
zoeken de participatieaanpakken in deze visies 
en adviseren bestuurders over participatie in 
het warmtespoor.

26	 Jongeren worden op lokaal en regionaal niveau 
betrokken bij het meedenken en uitvoeren 
van plannen.

27	 We gaan de rol van de ‘participatietafel’ nog 
scherper invullen. Die kan dan nog meer in de rol 
groeien zoals in de doelstelling is omschreven.

28	 Op weg naar de RES 2.0 streven we ernaar om 
het betrekken van raadsleden ook op regionaal 
niveau te organiseren.

De participatie-afspraken staan ook in 
paragraaf 5.2.8.



3. INTEGRALE AANPAK



R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 1 7

3.	 INTEGRALE AANPAK

3.1	 De leefomgeving verbindt ons 
 

De RES gaat primair over grootschalige elektriciteits
opwekking en regionale warmteverdeling. Die 
hebben altijd gevolgen voor de leefomgeving. 
Windturbines en zonnevelden zijn grote installaties 
die een plek moeten krijgen in ruimte waar mensen 
aan het werk zijn, waar recreanten genieten van de 
omgeving, inwoners een boswandeling maken en 
van hun nachtrust willen genieten. Bij het opstellen 
van deze RES hebben we als vertrekpunt dat we 
trots zijn op de omgeving waar we in onze regio in 
werken, wonen, recreëren. Daarom is de ambitie 
rond duurzame energieopwekking afgesproken 
op regionaal niveau. Deze heeft als doel om te 
zorgen voor een goede mix van alle belangen en 
ook de leefbaarheid van de leefomgeving voor onze 
inwoners te borgen. Deze integrale benadering staat 
aan de basis van deze RES.

Bij de start van het proces is aan alle stakehol-
ders, ambtenaren en bestuurders dezelfde ‘inte-
grale bril’ aangeboden om naar de energietran-
sitie te kijken. Met deze bril op durven we buiten 
onze eigen sectoren en belangen te kijken. We 
kijken naar kansen die de RES biedt om klimaat-
adaptief te worden, de natuur en biodiversiteit te 

versterken, cultuurhistorie te bewaren, recreatie te 
faciliteren, ruimte te geven voor verstedelijking, bij 
te dragen aan opgaven voor mobiliteit enzovoorts. 
Daarbij zien we in dat het een afweging is tussen 
verschillende belangen. Dat vraagt om maatwerk 
en keuzes ten aanzien van het veranderende 
landschap.

Deze integrale bril of blik is toepasbaar op drie 
verschillende schaalniveaus:
1.	 Op regionale schaal, waar het gaat over 

de afweging om de zoekgebieden te bepalen, 
te midden van alle andere regionale  
opgaven;

2.	 Op gebiedsniveau, waar integrale ontwikkeling 
een plek krijgt in de gebiedsprocessen die 
zullen volgen na RES 1.0, soms aangedreven 
door energietransitie, soms door andere 
opgaven;

3.	 Op locatieniveau, waar het gaat om lokale 
inpassing en koppelkansen met de directe 
omgeving.

De integrale bril is nieuw voor de RES, net als voor 
de nieuwe werkwijze die is ingezet in de Groene 
Metropoolregio waar de RES onderdeel van is.

3.2	 Samenwerking op verschillende 
schaalniveaus

De RES, maar ook andere opgaven zoals aanleg 
van het Natuurnetwerk Nederland en het spoor- 
en snelwegennetwerk of de woningbouwopgave 
leggen claims op de ruimte. Die moeten op elkaar 
worden afgestemd en daar zullen keuzes uit 
voortvloeien. Dit kunnen wij als regio niet alleen. 

Meekoppelen:  
frambozen groei­
en goed onder 
zonnepanelen



R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 1 8

Daarom is in het ontwikkeltraject van RES 1.0 gewerkt 
aan samenwerking rond de andere grote opgaven die 
er zijn, zowel binnen de regio als daarbuiten.

Binnen de regio is een start gemaakt in de samen
werking met de Verstedelijkingsstrategie en de 
mobiliteitsagenda van de Groene Metropoolregio. 
Ook zijn we vanuit de RES betrokken geweest bij 
de totstandkoming van de agenda van de Groene 
Metropoolregio. De RES is ingebed in de opgave 
‘De Circulaire Regio’.

Buiten de regio was er samenwerking met de 
buur-RES’en. Dit liep deels via de GEA-experttafel 
waarbij afstemming was over het gevolgde proces 
en de planning, over overkoepelende zaken 
zoals de verkenning op de participatievereisten 
en de wijze van inbedding van de RES in het 
omgevingsinstrumentarium. Het ging ook 

over inhoudelijke zaken zoals het onderzoek 
‘Wind op en rond Veluwe’ en over de ontwikkeling 
van zoeklocaties op de grensgebieden van de 
RES-regio’s. Ook was er afstemming met provincie 
en waterschappen (integreren van de RES in 
de regio-opgaven van het waterschap).

Op nationaal niveau was er samenwerking met 
rijkspartijen zoals het Nationaal Programma RES 
(NPRES) en het Planbureau voor de Leefomgeving 
(PBL), met het Rijksvastgoedbedrijf, en met Defensie, 
Prorail en Rijkswaterstaat in het kader van het 
OER-programma (Opwek Energie op Rijksgronden). 
De A15 energiecorridor wordt in samenwerking met 
RES-regio Rivierenland gezien als kansrijk en is 
opgenomen in het OER programma. Tevens werd 
er in het RES 1.0-traject gestart met een eerste 
kennismaking met de Euregio/Duitsland om mogelijke 
samenwerkingsvlakken te verkennen. Nederland 
en Duitsland (de regio Noordrijn-Westfalen) gaan 
heel verschillend met de energietransitie om. 
De meeste raakvlakken liggen op het vlak van 
innovatie. Er komt een vervolggesprek aan met de 
gemeenten Kranenburg, Kleve en Emmerich om 
de eventuele samenwerking verder te verkennen. 
Uiteraard worden de aan de grens liggende gemeenten 
Zevenaar en Berg en Dal hierin betrokken.

Bij de ARN Afvalverwerkingscentrale, Weurt

Visie op 
RES 1.0 NMG

Bij het zoeken naar geschikte locaties voor zonnevelden 
vragen we te zoeken naar een combinatie van dubbel 
ruimtegebruik. Bijvoorbeeld dichtbij natuurgebieden, 
waar agrarische gronden door diverse beperkingen 

minder rendabel zijn. Met landschappelijk goed 
ingepaste zonnevelden creeër je er een buffer voor 

natuur, wateropvang en energie-opwekking.

Natuur en Milieu Gelderland

https://www.regioan.nl/media/VisieNMG.pdf


Meer
Meekoppelkansen

https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/meekoppelen-met-de-energietransitie


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 2 0

3.3	 Integraliteit in ons proces

              

De afgelopen twee jaar liep een proces met inwoners, 
stakeholders, ambtenaren en bestuurders binnen 
de regio. Dat bestond uit drie fasen:
1.	 van de Startnotitie tot het voorlopig concept bod
2.	 van het voorlopig concept bod tot het concept bod
3.	 van het concept bod tot de RES 1.0.

Onderstaande afbeeldingen geven weer wat de 
belangrijkste activiteiten en nieuwe inzichten uit dit 
proces waren. Ook laten ze de besluitmomenten zien. 
Vaak waren dat bestuurlijke- en stakeholderinter
mezzo’s, na een nieuwe totaaldoorrekening van het 
bod. Een gedetailleerde beschrijving van de ontwerp-
stappen uit de eerste fase van de RES staat in het 
voorlopig concept bod.

3.3.1	 Uitgangspunten Startnotitie
Het eerste belangrijke ijkmoment is de unanieme 
vaststelling van de Startnotitie in de periode decem-
ber 2019/januari 2020. Deze notitie legde de volgende 
uitgangspunten voor de RES vast:
	• We streven naar 55% CO2-reductie in 2030 en 

95% CO2-reductie in 2050 (als afgesproken in de 
Routekaart Energietransitie van Regio Arnhem 
Nijmegen, het GEA en in het Klimaatakkoord);

	• We gaan voor een maximale inzet van duurzame 
bronnen voor elektriciteit en warmte;

	• We stellen een RES op die past bij de regio, 
namelijk Van, voor en door de regio. Dat bete-
kent dat de RES zich op het regionaal niveau 
richt. Hoe het opwekken van elektriciteit en 

de warmteverdeling er op lokaal niveau uit komt 
te zien, is aan de lokale overheden;

	• We proberen een koppeling te maken tussen 
de RES en andere maatschappelijke opgaven;

	• In de RES nemen we nog geen besluiten over de 
exacte locaties waar de opwek gaat plaatsvinden 
en hoe de warmteverdeling er in detail uit gaat 
zien. Wel laat de RES zien (1) welke gebieden in de 
regio geschikt zijn voor de opwek van duurzame 
elektriciteit, (2) welke opbrengst te verwachten is, 
(3) hoe het aanbod en de vraag naar warmte over 
de regio verdeeld zijn, en (4) welke opslag en ener-
gie-infrastructuur er nodig is.

Open de 
visualisatie 

van het 
proces

Voorlopig 
concept 

bod

 https://prvgelderland.maps.arcgis.com/apps/MapSeries/index.html?appid=56d45f72609745239535cbcc48525165 
https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/conceptbod/


3.3.2	 De reis naar het (voorlopig) concept bod
In de periode naar het (voorlopig) concept bod was het 
huidige lokaal beleid leidend. Dat leverde een beeld op 
van alle mogelijkheden voor grootschalige opwek in 
de regio.

Op 1 juli 2020 is het concept bod bij PBL en NPRES 
ingediend voor de kwalitatieve toetsing, op 1 oktober 
2020 voor de kwantitatieve toetsing.

De besturen van de betrokken overheidspartijen 
waren positief over het concept bod en stelden het 
unaniem vast. Ook PBL en NPRES waren overwegend 
positief.
 
Als pluspunten werden genoemd:

1.	 De hoogte van het bod (1,68 TWh) dat goed past 
bij de omvang van de regio;

2.	 Het ruime aantal betrokken stakeholders en 
de participatietafel die meeschreef;

3.	 De betrokkenheid van Liander in zowel 
werkorganisatie als op bestuurlijk niveau.

Een zorgpunt was er ook: de scheve verhouding 
wind/zon. Wanneer er vooral voor zonnevelden wordt 
gekozen en weinig voor windturbines leidt dat tot 
hogere kosten aan het netwerk.

R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 2 1

Open de 
visualisatie 

van het 
proces

https://prvgelderland.maps.arcgis.com/apps/MapJournal/index.html?appid=ac104074f01c4b87b21366254347caee&section=5


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 2 2

3.3.3	 De reis naar RES 1.0
Het zorgpunt uit het concept bod over de scheve verhou-
ding wind/zon werd in het najaar en de winter van 2020 
door gemeenten opgepakt. Lokaal werden de kansen 
onderzocht om de verhouding meer richting de gewenste 
50/50 procent te brengen. Ook bekeken zij welke projecten, 
die in het concept bod nog benoemd waren als project in de 
ideefase, in RES 1.0 als concreet initiatief konden worden 
benoemd. Op die manier werd het bod realistischer. In het 
najaar van 2020 is ook gestart met ambtelijke duo-gesprek-
ken voor afstemming tussen de gemeenten en de RES-
werkorganisatie. Dit vond plaats op basis van een database 
met relevante gegevens (Ninox).

In december is alle informatie opgehaald bij de gemeenten 
en is de informatie over kansrijke projecten doorgerekend 
door Liander. Daaruit bleek dat het bod lager was geworden 
dan in het concept bod (+/- 1,30 TWh). Tevens bleek dat er 
hogere maatschappelijke kosten per TWh mee gemoeid 
waren en de wind/zon verhouding 3%-97% was geworden. 
Daarbij kwam het perspectief vanuit de provincie dat zij 
graag gezamenlijk in de regio ruimtelijke afspraken wilden 
opstellen. Die zijn nodig om de zoeklocaties uit de RES 
meer richtinggevend te laten zijn voor de uitvoering van 
de RES, en om provinciale inpassingsplannen (PIP) in de 
toekomst te voorkomen.

Deelnemers aan het Bestuurlijk intermezzo op 15 december 
2020 concludeerden om opnieuw naar de feitelijke fysieke 
kansen voor windenergie te kijken. Afgesproken werd 
dat de kansen dit keer ook buiten het huidige gemeen-
telijk beleid gezocht gingen worden. Tot nog toe was het 
gemeentelijk beleid leidend geweest voor de locaties van 
de zoekgebieden. Een verkenning werd gestart in clus-
ter-ateliers en er zijn ruimtelijke afspraken opgesteld. De 
clusteraanpak houdt in dat we tijdelijk inzoomden op twee 

bovengemeentelijke clusters. Daardoor kon goed rekening 
worden gehouden met de landschappelijke verschillen in 
de regio. De clusters waren:

	• Cluster 1: Wijchen, Druten, Beuningen, Heumen.
	• Cluster 2: Duiven, Westervoort, Zevenaar, Rheden 

en Doesburg.

Deze clusters zijn gekozen doordat alle relevante aspecten 
van de ruimtelijke afweging hierin aanwezig waren. 
Het doel was om de bevindingen uit de clusters voor de 
hele regio toe te passen. Binnen deze clusters was het 
doel om de regio met een aangescherpte ruimtelijke 
analyse te helpen, zodat zij samen tot afspraken konden 
komen om de regionale zoekgebieden te realiseren. 
Daarbij werd gestreefd naar een optimale ruimtelijke 
kwaliteit en optimale maatschappelijke kosten. In deze 
maatschappelijke kosten zit ook de wind-zonverhouding 
verwerkt. Het resultaat van deze verkenning is terug 
te zien in de opgestelde zoeklocaties en ruimtelijke 
afspraken in deze RES 1.0.

Open de 
visualisatie 

van het 
proces

https://prvgelderland.maps.arcgis.com/apps/MapJournal/index.html?appid=ac104074f01c4b87b21366254347caee&section=6


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 2 3

3.4	 Toekomstperspectief samenwerking 
en integraal werken

De RES 1.0 en de uitvoering daarvan in de RES 2.0 
moeten worden geborgd in de regionale samenwer-
king. De 18 gemeenten in Regio Arnhem Nijmegen 
(waarvan er 16 in de RES samenwerken) zijn per 
1 januari 2021 een nieuwe samenwerking gestart in 
de Groene Metropoolregio. De regio heeft vijf opgaven 
geformuleerd om in regionaal verband op de lan-
gere termijn aan te werken. Eén van deze opgaven is 
De Circulaire Regio; de RES maakt hier deel van uit. 
RES 1.0 en de uitvoering daarvan richting RES 2.0 zijn 
daarmee geborgd in de regionale afspraken en komen 
in dit samenwerkingsverband verder tot uitvoering.

De RES legt een ruimtelijke claim. Daarom is het 
relevant verbinding te leggen met speerpunten 
die ook een ruimtelijke claim kennen, zoals de 
verstedelijkingsopgave. Deze verbinding, zoals 
gezamenlijke gebiedsverkenningen, is inmiddels 
gelegd en biedt een basis om op voort te bouwen 
naar de RES 2.0, ongeacht in welke regio-opgave 
een speerpunt is belegd. Ook wordt binnen de 
Groene Metropoolregio de komende maanden 
gewerkt aan het optimaliseren van de organisatie 
van deze verbinding. Een goede borging garandeert 
continuïteit. Dat is van belang voor de uitvoering van 
de RES en het realiseren van een duurzame regio. 
Voor de organisatorische aansluiting op de Groene 
Metropoolregio staat in de periode maart-juli 2021 
de overdracht van de RES-werkorganisatie naar 
de organisatie van de Groene Metropoolregio op 
de agenda.

 
Naast het inbedden in de Groene Metropool is het 
belangrijk dat de aansluiting op de aanpalende 
processen en samenwerkingen met landelijke 
partners doorlopen. Denk aan partners als NPRES,  
 

Defensie, ProRail en Rijkswaterstaat. Dit geldt ook 
voor de samenwerking met de buur-RES-regio’s en 
de RES-regio’s rond de Veluwe, en met het Duitse 
Nordrhein-Westfalen.

Windmolens en AVR Afvalverwerkingscentrale, Duiven

Groene
Metropool-

regio

https://www.groenemetropoolregio.nl/


4. ELEKTRICITEIT,  
    WARMTE & NETWERK 



R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 2 5

35 TWh nationaal ≈ 0,6 tot 1,5 TWh 
in Regio Arnhem Nijmegen

Het Klimaatakkoord heeft als ambitie om in Nederland 35 
TWh duurzaam op te wekken. Er zijn verschillende manieren 
om te kijken welk deel hiervan in onze regio opgewekt zou 
moeten worden. Het is bijvoorbeeld te berekenen op basis 
van het aantal inwoners, de oppervlakte, de energievraag of 
de CO2-uitstoot. Vandaar dat er een bandbreedte is: 0,6 tot 
1,5 TWh. Met dit bod zetten we een eerste stap op weg naar 
de 3,5 TWh die nodig is voor de Gelderse doelstelling van 
55% CO2-reductie in 2030.

4.	 �ELEKTRICITEIT,  
WARMTE & NETWERK

4.1	 Elektriciteit

4.1.1	 Hoe zit het bod in elkaar?

  

De afbeelding hiernaast toont de samenstelling van het 
bod, in totaal 1,62 TWh. We zetten stevig in op groot-
schalig zon op dak (0,49 TWh). Dat is ons fundament. 
Maar omdat we met alleen zon op dak onze ambitie niet 
kunnen halen, is meer nodig. Het tweede blok betreft de 
regionale zoekgebieden met daarin projecten die al in 
ontwikkeling zijn en extra ambitie (0,93 TWh). Het derde 
deel bestaat uit projecten buiten de regionale zoekge-
bieden (0,20 TWh), dit zijn vooral projecten die al zijn 
opgestart voor aanvang van de RES. 0,12 TWh van de 1,62 
TWh is al gerealiseerd.

Uitsplitsing 
bod in 

fasen en 
bron

0,12 TWh

0,6 TWh

1,5 TWh

1,62 TWh

55% CO2-reductie

Z O N  O P  D A K 
(0,49 TWh)

B I N N E N  R E G I O N A L E 
Z O E K G E B I E D E N 

(0,93 TWh)

B U I T E N  R E G I O N A L E 
Z O E K G E B I E D E N

(0,20 TWh)

3 8 %  W I N D  +  6 2 %  ZO N

1 0 0 %  ZO N

5 9 %  W I N D  + 
3 9 %  ZO N  + 
2 %  WAT E R K R A C HT

TOTAAL BOD 
1,62 TWh

https://prvgelderland.maps.arcgis.com/apps/MapJournal/index.html?appid=717ad66f2eb440e5b52a4727e95b9930&section=3


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 2 6

Voor alle zoekgebieden (op de kaart 
hierboven) is een ambitie opgenomen. 
De bestaande initiatieven en projecten in 
de gebieden vullen deze ambitie al deels 
in. Wat overblijft is de resterende opgave. 
In de kaart rechtsonder zijn de gereali-
seerde en vergunde projecten opgenomen. 
Ga - via het icoon met het handje - naar 
de online omgeving om in te zoomen. 
 
De regionale zoekgebieden komen natuur-
lijk niet vol te liggen met windturbines 
en/of zonnevelden. Bij elk gebied is een 

aanname gedaan van het deel wat we 
denken te kunnen benutten. 

Op hoeveel hectare zonneveld en wind-
turbines komt de 1,62 TWh neer? 

Uitgaande van windturbines van 5,6MW 
en panelen van 480 Wattpiek, en ermee 
rekening houdend dat een deel van de 
projecten wordt uitgevoerd met windtur-
bines en panelen met lagere vermogens, 
komt het bod neer op 38 windturbines en 
1065 hectare zonnepanelen.

WAT IS EEN ZOEKGEBIED?

In de RES wordt veel gesproken over zoekgebieden 
voor zon en wind. Een zoekgebied is een bepaald 
gebied waar windturbines of zonnevelden zouden 
kunnen komen. Dit wil dus niet zeggen dat zomaar 
overal in het zoekgebied turbines of zonnevelden 
geplaatst gaan worden. Of er een project komt op 
een bepaalde plek, hangt er onder andere van af of er 
een initiatief is, of de wetgeving het toelaat, wat het 
draagvlak is en of er een goede aansluiting op het 
elektriciteitsnetwerk te maken is.

REGIONALE 
ZOEKGEBIEDEN

GEREALISEERDE EN 
VERGUNDE WIND-  
EN ZONPROJECTEN

Interactieve kaart 
zoekgebieden en  

projecten

https://prvgelderland.maps.arcgis.com/apps/MapJournal/index.html?appid=717ad66f2eb440e5b52a4727e95b9930&section=2


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 2 7

Grootschalig zon op dak
Het aandeel grootschalig zon op dak bedraagt 
0,49 TWh in het bod. Dit zijn alle zonnedaken gro-
ter dan 15 kWp. De basis van dit getal is er een ver-
nieuwde provinciale analyse vanuit Zonatlas met 
daarin de laatste beschikbare data. De nieuwe studie 
laat zien dat er in theorie aanzienlijk meer mogelijk 
lijkt dan gedacht. Tegelijkertijd blijken er in de prak-
tijk veel obstakels te zijn om deze potentie te benut-
ten. Denk aan te zwakke dakconstructies, te hoge 
meerkosten vanwege het verzwaren van de aan-
sluiting op het elektriciteitsnet, verdeeld eigendom 
van gebouwen en teruglopende subsidieregelingen. 
Daarom gaan we ervan uit dat in 2030 25% van de 
nieuwe theoretische potentie benut is. Op dit moment 
is circa 7% van dit aandeel al gerealiseerd of in voorbe-
reiding (bron RVO).
 
Via het dashboard ‘zon op dak’ is de theoretische 
potentie van RES-niveau tot op buurtniveau beschik-
baar. In het dashboard kun je ook zien wat er mogelijk 
is tot 15 kWp, hoewel deze kleinschalige zonnedaken 
niet meetellen in de RES.

Initiatieven en projecten
In totaal zijn er 88 initiatieven en projecten die 
meetellen in de RES. Dit aantal is gebaseerd op 
de stand van zaken van januari 2021. Daarna is 
de doorrekening gestart en zijn wijzigingen in 
het bronbestand niet meer verwerkt. Een nieuwe 
update volgt in de RES 2.0. 

Verhouding wind/zon
De verhouding tussen de opbrengst uit wind en zon 
was in het concept bod erg uit balans. Het huidige 
bod laat een goede ontwikkeling zien, maar het is 
nog niet de gewenste 50%-50% verhouding.  
Zie paragraaf ‘Netwerk’ voor meer informatie.

VEELGESTELDE VRAGEN

	> Hoeveel elektriciteit wekt één wind
turbine op? En wat is de opbrengst van 
een hectare zonneveld?

	> Kunnen er nu overal windturbines 
komen in de zoekgebieden?

	> Waarom leggen we niet eerst de daken 
vol met zonnepanelen?

- 11 -

89%
ZONNEVELDEN
EN ZON OP DAK

11%
WINDTURBINES

VERHOUDING WIND/ZON IN MW 
(VERMOGEN) 

VERHOUDING WIND/ZON IN MW (VERMOGEN) 
IN RES 1.0

97%
ZON

3%
WIND

VERHOUDING WIND/ZON IN MW (VERMOGEN) 
IN CONCEPT BOD

Waarom 
leggen we 

niet eerst alle 
daken vol?

Dashboard 
zon op dak

Dashboard 
zon op dak

https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/veelgestelde-vragen/hoeveel-elektriciteit-wekt-%C3%A9%C3%A9n-windmolen-op-en-wat-is-de-opbrengst-van-een-hectare-zonneveld/
https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/veelgestelde-vragen/hoeveel-elektriciteit-wekt-%C3%A9%C3%A9n-windmolen-op-en-wat-is-de-opbrengst-van-een-hectare-zonneveld/
https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/veelgestelde-vragen/hoeveel-elektriciteit-wekt-%C3%A9%C3%A9n-windmolen-op-en-wat-is-de-opbrengst-van-een-hectare-zonneveld/
https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/veelgestelde-vragen/wat-is-een-zoekgebied/
https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/veelgestelde-vragen/wat-is-een-zoekgebied/
https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/veelgestelde-vragen/kunnen-we-niet-beter-eerst-alle-daken-vol-leggen-met-zonnepanelen/
https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/veelgestelde-vragen/kunnen-we-niet-beter-eerst-alle-daken-vol-leggen-met-zonnepanelen/
https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/veelgestelde-vragen/kunnen-we-niet-beter-eerst-alle-daken-vol-leggen-met-zonnepanelen/
https://zon-op-dak-prvgelderland.hub.arcgis.com/pages/dashboard
https://prvgelderland.maps.arcgis.com/apps/MapJournal/index.html?appid=717ad66f2eb440e5b52a4727e95b9930&section=7  


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 2 8

Extra verkenningsgebieden windturbines
Om de wind/zon-verhouding te verbeteren is een 
globale verkenning uitgevoerd naar kansrijke 
gebieden voor extra windturbines. Deze gebieden 
staan op de kaart rechtsboven weergegeven. Deze 
zijn geen onderdeel van het bod in deze RES 1.0 en 
worden nader onderzocht in het traject naar de RES 
2.0. Ze zijn op dit moment nog onvoldoende uitge-
werkt en nog niet lokaal met het bestuur, de gemeen-
teraad en de omgeving besproken. Deze gebieden 

hebben een technische potentie van 21 windturbi-
nes van 5,6 MW die gezamenlijk 0,40 TWh opleve-
ren. De wind/zon-verhouding kan daarmee stijgen 
naar 18% wind en 82% zon uitgedrukt in vermogen 
(was 3% wind, 97% zon in concept bod). Voor deze 
gebieden geldt dat een combinatie met zonnevelden 
nader verkend kan worden. Dit kan ook leiden tot de 
conclusie dat alleen zonnevelden worden toegepast 
in deze gebieden. 

VERKENNINGSGEBIEDEN WIND 
IN RES 2.0In de RES van Regio Arnhem 

Nijmegen wordt ingezet op 
clustering van windturbines en 

het voorkomen van versnippering. 
Vanuit Staatsbosbeheer 

ondersteunen wij die insteek. 
Daarvoor is bovenregionale 
afstemming en regie nodig.”

Marjolein Kloek, Staatsbosbeheer



R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 2 9

4.1.2	 Ruimtelijke afspraken

           

In de afgelopen maanden is een set richtinggevende 
ruimtelijke afspraken ontwikkeld. Daarmee kunnen 
we voorkomen dat windmolens en zonnevelden 
als confetti verspreid worden over het mooie, kost-
bare landschap in onze regio. De afspraken zijn ook 
bedoeld voor het behoud van natuur en het beperken 
van de overlast voor inwoners. Ten slotte helpen de 
afspraken om duidelijkheid te geven aan initiatief
nemers van nieuwe zon- en windprojecten. De afspra-
ken zijn de uitkomst van een zorgvuldig traject met 
ambtenaren, bestuurders en een geselecteerde groep 
stakeholders.

Deze lijst met zes ruimtelijke afspraken is onderdeel 
van de RES 1.0. Ze worden verder uitgewerkt in de 
periode tot de vaststelling van de RES 2.0 in 2023. 
Ze worden in die periode ook onderdeel van beleid 
van alle overheden gemaakt. Er is een verdere 
ruimtelijke onderbouwing nodig van de gebieden 
buiten de huidige zoekgebieden, de zoekgebieden 
en ‘verkenningsgebieden extra wind’ voor alle 
Gelderse RES-regio’s om deze afspraken uiteindelijk 
juridisch houvast te geven. Dit houvast is nodig om 
te voorkomen dat de provincie op gronden van goede 
ruimtelijke ordening vanuit de Elektriciteitswet 
gedwongen wordt om via een Provinciaal 
Inpassingsplan (PiP) windturbines alsnog mogelijk 
te maken buiten de huidige zoekgebieden en de 
‘verkenningsgebieden extra wind’.

We streven naar regionale samenhang met ruim-
telijke kwaliteit waarbij zoveel mogelijk gekoppeld 
wordt aan gebiedsopgaven. Dit vraagt om regionale 
regie omdat het schaalniveau van een gemeente daar-
voor te klein is.

Invulling geven aan de RES is balanceren tussen 
enerzijds behouden van de gemeentelijke autonomie 
versus optimaal afstemmen en samen optrekken op 
regio niveau. Voor dat laatste hebben we gezamenlijk 
onderstaande afspraken gemaakt om de kracht van 
het landschap op regionaal niveau te behouden.
Gemeenten zullen komende jaren doorgaan met het 
verder brengen van projecten die op dit moment nog 
verkeren in de ideefase, dan wel werken aan het 
opstarten van nieuwe initiatieven. Soms ook buiten 
de zoekgebieden of de ‘verkenningsgebieden extra 
windturbines’. Belangrijk uitgangspunt hierbij is dat 
er altijd eerst overleg plaatsvindt aan de regionale 
tafel. Dit is het bestuurlijk overleg van de Circulaire 
Regio onder de Groene Metropoolregio. De exacte 
werkwijze wordt bij de start van de RES 2.0 verder uit-
gewerkt, waarbij twee uitgangspunten essentieel zijn:

1.	 ‘Lokale autonomie waar dat kan en benutten van 
de kracht van de regio waar dat moet’;

2.	 Zo min mogelijk frustratie van lopende processen. 
Dit houdt bijvoorbeeld in dat de regie blijft bij de 
partijen die initiatieven inbrengen. Maar ook dat 
het proces zo ingericht wordt dat een voortvarende 
aanpak geborgd blijft.

 
Op deze manier is er altijd ruimte voor lokale 
initiatieven en maatwerk en blijft de kracht van 
de gezamenlijke afspraken overeind. Het doel is om 
het onderlinge gesprek en het samen vinden van 
ruimte voor initiatieven laagdrempelig te houden.
De ruimtelijke afspraken zijn alleen van toepassing 
op grootschalige initiatieven, niet op kleinschalige 
initiatieven. Met kleinschalige initiatieven bedoe-
len we: 

	• Kleine individuele windturbines die kleiner zijn 
dan of gelijk aan 26 meter ashoogte;

	• Kleine zon-initiatieven die een vermogen heb-
ben die kleiner is dan of gelijk aan 2 megawatt 
(en daarmee op het lokale spanningsniveau past).

De ruimtelijke afspraken zijn:

13	 Inspanningsverplichting
Voor het bod RES 1.0 spreken we een inspanningsver-
plichting af ten aanzien van de opbrengst van groot-
schalige windturbines, zonnevelden en grootschalig 
zon op dak die we in de RES 2.0 nader uitwerken op 
lokaal niveau. Deze verplichting betekent dat alle 
RES-partners zich gezamenlijk inspannen om het bod 
RES 1.0 te realiseren, dus niet alleen de gemeenten 
waarbinnen zoekgebieden vallen. Het betekent ook 
dat de gemeenten actief de verkenning starten – zo 
ver dat nog niet is gebeurd – en op zoek gaan naar 
mogelijkheden om zon- en windprojecten te ontwik-
kelen. 



R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 3 0

14	 Ontwikkelingen buiten het bod
Voor de periode tot besluitvorming van de RES 2.0 zijn 
er zonder overleg aan de regionale tafel enkel groot-
schalige ontwikkelingen van zonnevelden en windtur-
bines of combinaties zon-wind mogelijk: 

	• Binnen de regionale zoekgebieden;
	• Binnen de huidige projecten pijplijn die hoort 

bij de RES 1.0 vanaf sub-fase ‘Beleidscheck’ 
tot en met ‘Realisatie’;

	• Binnen de ‘verkenningsgebieden extra  
windturbines’.

15	 Groepering windturbines
Om visuele ruimtelijke versnippering (‘confetti’) door 
windturbines te voorkomen is groepering van wind-
turbines nodig. Hiermee houden we andere gebieden 
vrij van windturbines en borgen we regionale ruimte-
lijke samenhang. Op basis van een ontworpen totaal-
cluster is gefaseerde uitvoering wel mogelijk. Voor het 
plaatsen van windturbines is daarom de afspraak dat 
grote windturbines: 

	• Niet solitair maar gegroepeerd worden geplaatst;
	• De groepering in een lijnopstelling of in een cluster-

opstelling wordt uitgevoerd;
	• De onderlinge afstand van deze opstelling zodanig 

is dat beeldinterferentie zoveel mogelijk wordt 
voorkomen (= ontwerponderzoek bij uitwerking 
zoekgebieden en toets bij projecten buiten de 
zoekgebieden);

	• De inpassing van windlocaties in samenhang met 
de ontwikkeling in aangrenzende andere RES’en 
wordt beoordeeld. 

16	 Koppeling ruimtelijke kwaliteit
Combineer ontwikkeling van windturbines en zonne- 
velden altijd met de ruimtelijke kwaliteit en samen-
hang van het totale gebied. Houd rekening met het  
gebruik van de ruimte door lokale partijen, stake-
holders en inwoners. We streven naar een integrale 
aanpak op drie niveaus:
	• Koppeling met regionale opgaven;
	• Koppeling met andere opgaven in de gebiedspro-

cessen, waarin de afweging wordt meegenomen 
van te maken investeringen in gebiedscompensa-
ties en gebiedsversterkingen;

	• Benutten van koppelkansen bij de lokale inpassing.

17	 Voorkeursvolgorde zon
Grootschalige zonnevelden moeten mede worden 
beoordeeld op:
	• De mate van aantasting van karakteristieke ken-

merken van het landschap;
	• De samenhang met andere functies in het gebied, 

(zoals landbouw, biodiversiteit, cultuurhistorie);
	• De landschappelijke samenhang;
	• Dubbel ruimtegebruik.

Hiervoor zetten we op regionale schaal in op een 
voorkeursvolgorde voor zonnevelden waarin zon op 
dak worden opgenomen. De regionale zoekgebieden 
van de RES 1.0 maken onderdeel uit van deze voor-
keursvolgorde. Deze voorkeursvolgorde werken we in 
het traject naar RES 2.0 verder uit. Het betekent niet dat 
eerst alleen de daken benut worden. Er is inzet op alle 
vlakken tegelijkertijd nodig. Maar de afweging van de 
gronden die we daarvoor inzetten is cruciaal.

18	 Combineer wind/zon
Combineer windturbines zoveel mogelijk met zonne-
velden en vice versa. Dit zorgt voor lagere maatschap-
pelijke kosten voor de elektriciteitsinfrastructuur. 
We streven naar een regionale en waar mogelijk 
lokale verhouding wind/zon van 50/50. Daarbij kijken 
we binnen de zoekgebieden en gebiedsprocessen 
naar lokale en optimale haalbaarheid en de optelling 
per onderstation.

De volledige lijst met afspraken staat in hoofdstuk 
‘Ons bod’.

Ontzie de laatste natuurgebieden en waardevolle 
landschappen. In het overgrote deel van Nederland stelt 

de biodiversiteit technisch gesproken weinig voor. Er zijn 
dus voldoende alternatieven voorhanden om grootschalige 

energieopwekking niet ten koste te laten gaan van 
waardevolle natuur en/of landschap.”

Jaap Dirkmaat, Vereniging Nederlands Cultuurlandschap

Visie op 
RES 1.0 

VNC

https://www.regioan.nl/media/VisieVNC.pdf


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 3 1

VERBRUIK IN RES REGIO ARNHEM NIJMEGEN

In 2016 verbruikte de regio 17,8 TWh 
aan energie (gas, elektriciteit, warmte 
en brandstof voor vervoer). De globale 
verwachting is dat het verbruik tot en 
met 2030 kan dalen tot 13,5 TWh en in 
2050 tot 8,3 TWh. Dit vraagt echter om 
een zeer forse inzet op alle terreinen 
van de energietransitie.

ca. 700.000  inwoners

ca. 340.000  huishoudens

jaarlijks verbruik per huishouden:

2.832 kWh (Nibud,  2020)

jaarlijks verbruik regio: 17,8 TWh

Een terawattuur (TWh), hoeveel is dat eigenlijk?

1 TWh = 1.000.000.000 kWh 

Wattuur (Wh) is een eenheid waarin we elektri-
sche energie uitdrukken. Watt is het vermogen en 
wattuur de hoeveelheid vermogen in een uur. 

Dus: als een windturbine met een vermogen van  
5,6 megawatt (MW) een uur heeft gedraaid, dan 
heeft hij 5,6 megawattuur (MWh) opgewekt. 

VERGELIJKING OPBRENGST 
UIT WIND EN ZON

1 windturbine van 5,6 MW 
wekt evenveel elektriciteit  

op als een zonneveld 
van 18 ha

WINDTURBINES 
Een hoge windturbine met een vermogen van 5,6 MW 
levert jaarlijks stroom aan 6.700 huishoudens.

Een lagere windturbine met een vermogen van 3 MW 
levert jaarlijks stroom aan 3.600 huishoudens.

ZONNEVELDEN
Een voorbeeld: zonneveld Lage Woerd in Beuningen heeft 
22.000 panelen met een totaal vermogen van 6 MW en 
levert jaarlijks stroom aan 1.950 huishoudens.18 ha

24
3 

m
OPBRENGST

VERBRUIK IN RES-REGIO 
ARNHEM NIJMEGEN



R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 3 2

4.1.3	 Gebiedsopgaven

     

Het hoofdstuk ‘Integrale aanpak’ beschrijft dat de wind-
turbines en zonnevelden een onderdeel zijn en ruimte 
claimen binnen de brede leefomgeving. Nederland is 
een drukbezet land en daarom moeten we verschil-
lende opgaven goed afwegen. In hetzelfde hoofdstuk 
staat beschreven dat de andere gebiedsopgaven in de 
regio expliciet zijn meegenomen vanaf de allereerste 
ontwerpstappen. Door vanuit de identiteit en opgaven 
van de regio te zoeken naar kansen voor windturbines 
en zonnevelden krijgen we een goede balans. Sommige 
opgaven staan loodrecht tegenover elkaar en andere 
opgaven kunnen elkaar juist versterken.

De volgende regionale opgaven zijn meegenomen 
in het ontwerpproces van de RES en uitgebreider 
beschreven in de online omgeving.

•	 Landschappen en identiteit

•	 Natuur- en ecologienetwerk

•	 Cultuurhistorische identiteit

•	 Klimaatadaptatie

•	 Stedelijke ontwikkeling en mobiliteit

•	 Landbouw

•	 Recreatie

4.1.4	 Wet- en regelgeving

Er mogen niet zomaar overal zonnevelden en wind-
turbines komen. Er is wet- en regelgeving die de 
kwaliteit van de leefomgeving beschermt. Harde res-
tricties geven een blokkade, bij zachte restricties is er 
meer mogelijk, bijvoorbeeld door extra maatregelen 
te nemen of na extra onderzoek. Over het algemeen 
zijn restricties voor windturbines dwingender dan 
die voor zonnevelden. Denk aan geluidsnormen voor 
windturbines voor de gebouwde omgeving, regelge-
ving in natuurgebieden, of hoogtebeperkingen door 
de activiteiten van Defensie. Het lijkt onwaarschijn-
lijk dat voor 2030 harde restricties worden aangepast, 
aangezien dit veel tijd kost. Voor 2030 is meer moge-
lijk binnen de zachte restricties. Uiteraard zijn de 
gebieden zonder restricties het meest aantrekkelijk, 
maar bijna overal geldt wel een vorm van restrictie.
Als we de huidige beleidsregels strikt hanteren, is er 
nauwelijks tot geen plaats voor windturbines. Voor de 
klimaatopgave is het nodig om de belangen opnieuw 
af te wegen. Die afweging kan het beste vanuit een 
integrale visie worden gedaan, zodat er aandacht is 
voor alle verschillende doelstellingen die een impact 
hebben op het landschap. Op dit moment wordt 
het beleid nog sterk sectoraal gemaakt en dat komt 
de integrale klimaatdoelstellingen niet ten goede.
Interactieve GIS kaart met daarin voor zowel wind 
als zon de harde en zachte restricties en voor wind 
de restrictievrije gebieden als clickable kaartlagen.
Kaarten in de online omgeving tonen de harde en 
zachte restricties voor windturbines en zonnevelden.

Opwek uit wind is effectiever, 
sluit beter aan op het vraagpatroon 

en kost geen landbouwruimte. 
Samen met de overheden wil LTO 
Noord zich maximaal inspannen 

om de uitrol van zon op dak, 
erf en restgronden te benutten, 

in combinatie met opwek uit wind.”

LTO Noord, regio Oost

Kaarten (juridische)
restricties zon en wind

Kaarten 
gebieds- 
opgaven Visie op de 

RES 1.0 van 
LTO Noord

https://prvgelderland.maps.arcgis.com/apps/MapJournal/index.html?appid=717ad66f2eb440e5b52a4727e95b9930&section=29 
 https://prvgelderland.maps.arcgis.com/apps/MapJournal/index.html?appid=717ad66f2eb440e5b52a4727e95b9930&section=19
https://www.regioan.nl/media/VisieLTONoord.pdf


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 3 3

4.1.5	 Gemeentelijk beleid

        

Veel gemeenten werken actief aan de energietran-
sitie. De realisatie van windturbines en zonnevel-
den is onderdeel van hun duurzaamheidsprogram-
ma’s en routekaarten. De meeste gemeenten in 
Regio Arnhem Nijmegen hebben momenteel lokaal 
beleid voor windturbines en zonnevelden. Het regi-
onaal overzicht geeft een heel divers beeld. 

Sommige gemeenten wijzen voorkeursgebieden 
aan, anderen wijzen uitsluitingsgebieden aan en 
weer anderen beide. Soms wordt hierbij benoemd 
hoeveel windturbines en/of zonnevelden worden 
toegestaan, en werken gemeenten met aanbe-
stedingen om dit per tijdsperiode in te vullen. 
Sommige gemeenten laten op dit moment geen 
windenergie toe. Ook stellen gemeenten diverse 
voorwaarden rondom economische, ruimtelijke, 
technische of omgevingsgerichte aspecten. 
Bijvoorbeeld de voorwaarde dat een deel van het 
project door of in nauwe samenwerking met inwo-
ners en maatschappelijke organisaties moet zijn 
ontwikkeld, of de voorwaarde dat er altijd sprake 
moet zijn van natuurversterking of landschapsher-
stel. Een deel van de gemeenten heeft de randvoor-
waarde van (deels) lokaal eigendom opgenomen in 
beleid, anderen zijn daarmee bezig.

Het gemeentelijk beleid in de RES is een moment
opname. Het verandert met regelmaat, wat logisch 
is in dit soort processen. De ruimtelijke afspraken 
van de RES 1.0 werpen een belangrijk vraagstuk 

op voor de RES 2.0: hoe verhouden 16 (op elkaar 
afgestemde) versies van lokaal beleid zich tot een 
duidelijke regionale regie? Is een samenhangend 
regionaal beleid met lokaal maatwerk niet effectie-
ver? Dit vraagstuk gaat mee naar RES 2.0.

Kaart  
gemeentelijk 

beleid

https://prvgelderland.maps.arcgis.com/apps/MapJournal/index.html?appid=717ad66f2eb440e5b52a4727e95b9930&section=32


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 3 4

4.2	 Warmte

        

4.2.1	 De overstap naar duurzame warmte
Nederland gaat de komende jaren 7 miljoen wonin-
gen en 1,5 miljoen gebouwen aardgasvrij maken. Het 
streven is om in 2030 de eerste 1,5 miljoen aardgasvrije 
woningen en gebouwen gereed te hebben. Ook voor 
onze regio is deze warmtetransitie een grote opgave, 
waarbij voor iedere woonwijk of kleinere kern bekeken 
wordt wat het meest geschikte alternatief voor aard-
gas is, en op welke termijn deze overstap haalbaar en 
betaalbaar is.

Het onderdeel binnen de RES dat over het warmte
vraagstuk gaat heet de RSW; Regionale Structuur 
Warmte. Hiermee wordt de regionale vraag, het aanbod 
en de infrastructuur in kaart gebracht. Ook een aanzet 
voor een mogelijke toedeling van warmtebronnen maakt 
hier onderdeel van uit. De RSW moet gezien worden 
als een eerste verkenning, een vertrekpunt, op basis 
waarvan de komende jaren verder overleg en aanvullend 
onderzoek zal worden uitgevoerd.

Regio Arnhem Nijmegen heeft voldoende potentie 
voor de ontwikkeling van een regionale warmte- 
infrastructuur. Die zal nodig zijn om een deel van 
de woningen en andere gebouwen aan te sluiten op 
een zogenaamd warmtenet. Dit is een collectieve 
warmteoplossing, waarbij in plaats van aardgas 
warmte wordt geleverd, afkomstig van warmtebronnen 
zoals papierfabrieken of andere industriële bedrijven, 
afvalverbranders, of van warmte uit de omgeving (denk 
aan warmte uit de bodem of uit oppervlaktewater).

WELKE ALTERNATIEVEN VOOR 
AARDGAS ZIJN ER?

In 2050 willen we heel Nederland van 
het aardgas af hebben. Wat daarvoor in 
de plaats komt, is nog onzeker. Er wordt 
volop geëxperimenteerd met verschillende 
‘nieuwe’ warmtebronnen zoals aard
warmte, warmte uit oppervlaktewater 
(aquathermie) en restwarmte. Ook wordt 
er gezocht naar duurzame manieren om 
zonnewarmte langer op te slaan.

Warmtenet met 
lagetemperatuurbron

Individuele elektrische 
warmtepomp

Warmtenet met midden- 
tot hogetemperatuurbron

Vijf alternatieven voor aardgas

Groengas Toekomstige
oplossing



R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 3 5

4.2.2	 Wat doen we regionaal, en wat 
lokaal?

In het Klimaatakkoord is afgesproken dat gemeenten 
aan de lat staan voor de uitvoering van de warmtetran-
sitie, de regie ligt dus op lokaal niveau. Maar om de 
uitvoering op lokaal niveau goed te laten verlopen is 
het nodig om op regionale schaal afspraken te maken 
over het verdelingsvraagstuk van warmte, en dan spe-
cifiek binnen gebieden waar meerdere partijen belang 
hebben bij de inzet van dezelfde warmtebron.

Op het niveau van de RES kijken we dus vooral naar 
díe gebieden in onze regio waar de ontwikkeling van 
grote warmtenetten kansrijk is, en nemen daarbij 
de warmtebronnen mee die op regionaal niveau 
inzetbaar zijn. Rond deze bovenlokale (of soms zelfs 
bovenregionale) warmtebronnen zal de komende 
jaren een structureel gesprek plaatsvinden met alle 
betrokken partijen, om af te stemmen op welke wijze 
deze bronnen zo efficiënt mogelijk kunnen worden 
ingezet om de warmtetransitie te doen slagen.

4.2.3	 Lokaal regie bij gemeente
De regie op de lokale warmtetransitie ligt bij de 
gemeenten. Ze hebben daartoe verschillende instru-
menten binnen de kaders van de Warmtewet en de 
Omgevingswet, en andere beleidsruimte om de afspra-
ken over warmte te borgen.

In de digitale omgeving is een uitgebreidere toelich-
ting opgenomen over de verschillende instrumenten. 
Het is van belang om te begrijpen in welke mate 

gemeenten kunnen sturen op de warmte afspraken.
In onze regio hebben inmiddels drie gemeenten een 
TVW vastgesteld, de andere gemeenten zijn nog bezig 
met de uitwerking daarvan. Alle TVWs moeten eind 
2021 door de gemeenteraden zijn vastgesteld. De tran-
sitievisies geven per gemeente een beter beeld van 
de lokale alternatieven voor aardgas. Ook blijkt, uit 
een eerste inventarisatie, dat een aantal gemeenten 
gebruik denkt te gaan maken van een bovenlokale 

warmtebron. Hieruit valt op de maken dat ook 
gemeenten die nog geen TVW hebben vastgesteld, 
al wel nadenken over hun bronnenstrategie. Komende 
tijd zullen we de voortgang op de uitwerking van 
TVW’s blijven volgen. In de RES 2.0 wordt scherp in 
beeld gebracht hoe deze TVW’s zich verhouden tot de 
geschetste kansrijke regionale (infra)structuur warmte 
(RSW). De in het concept bod opgenomen warmtekan-
senkaart zal op basis van deze nieuwe inzichten in de 
RES 2.0 worden geactualiseerd.

STATUS TRANSITIEVISIE WARMTE

VEELGESTELDE VRAGEN

	> Wat is een warmtenet?
	> Is restwarmte uit de industrie wel 

een duurzame bron?
	> Is er ook aandacht voor waterstof?

Toelichting 
instrumen­

ten

INSTRUMENTEN UIT WARMTEWET 2.0 INSTRUMENTEN UIT OMGEVINGSWET OVERIGE BELEIDSRUIMTE

Transitievisie Warmte
 + wijkuitvoeringsplannen Warmteprogramma

Algemene Verordening Onder-
grondse Infrastructuur (AVOI)

Vaststellen warmtekavel
Privaatrechtelijke afspraken 
rond eigendom

Aanwijzen warmtebedrijf

Uitwerken kavelplan

WARMTE - LOKALE REGIE

https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/veelgestelde-vragen/5-wat-is-een-warmtenet/
https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/veelgestelde-vragen/is-de-restwarmte-vanuit-de-industrie-wel-een-duurzame-bron/
https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/veelgestelde-vragen/is-de-restwarmte-vanuit-de-industrie-wel-een-duurzame-bron/
https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/veelgestelde-vragen/waarom-is-er-in-het-concept-bod-slechts-minimaal-aandacht-voor-waterstof/
https://prvgelderland.maps.arcgis.com/apps/MapJournal/index.html?appid=7f1871eef7934a5aae0b16c12f5a16d6&section=4


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 3 6

4.2.4	 Vraag en aanbod van warmte in  
onze regio

De vraag, het aanbod en de al aanwezige en geplande 
warmte-infrastructuur zijn in beeld gebracht in 
de warmteatlas. Kortgezegd blijkt daaruit dat onze 
regio twee grote stedelijke gebieden heeft – rond 
de stadskernen van Arnhem en Nijmegen – met 
een relatief grote warmtevraag. In de kleinere kernen 
is de warmtevraag wel geconcentreerd, maar minder 
omvangrijk dan in stedelijk gebied. De dichtheid van de 
warmtevraag in het buitengebied is klein door de grote 
afstanden tussen bebouwing.

Daarnaast blijkt dat er verschillende warmtebronnen 
beschikbaar zijn binnen onze regio: omgevingswarmte, 
restwarmte en warmte uit biomassa. Voorbeelden 
van warmtebronnen uit de omgeving zijn ondiepe 
bodemenergiesystemen, (ondiepe) geothermie en 
thermische energie uit oppervlakte (TEO) en afvalwater 
(TEA)-bronnen. Restwarmte komt beschikbaar 
via industrie, datacentra, condensatiewarmte van 
bedrijven, rioolwaterzuiveringinstallaties (RWZI) 
en rioolgemalen. Het beschikbare aanbod van 
biomassa binnen onze regio is beperkt van omvang. 
Het betreft voornamelijk het aanbod van laagwaardige 
verbrandbare en vergistbare biomassa, waarbij alleen 
het jaarlijkse (groei)overschot in beeld is.

Om de beschikbare warmte vanuit de warmtebron 
te distribueren is ook een warmte-infrastructuur 
nodig. Op dit moment liggen er grootschalige 
warmtenetten in Nijmegen en Duiven-Westervoort-
Arnhem. Beide warmtenetten worden gevoed vanuit 
restwarmtebronnen (afvalverbrandingsinstallaties ARN 
en AVR).

Daarnaast is er een warmtenet vanaf tuinbouwgebied 
NEXTgarden, Lingewaard, met een warmtebron die vanaf 
het voorjaar van 2021 ook een snoeihoutcentrale kent.

Deze al aanwezige warmte-infrastructuur biedt kansen 
voor uitbreiding en ontwikkeling van een Regionale 
Warmte (infra)Structuur binnen onze regio.

REGIONALE  EN BOVENREGIONALE 
WARMTECLUSTERS

Gelderland
Warmte 

Atlas

https://rhk.maps.arcgis.com/apps/MinimalGallery/index.html?appid=65f26148fc784f12b37ddc3e8fa0ad5a


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 3 7

4.2.5	 Structurele gesprek rond kansrijke 
regionale warmteclusters

De warmtevraag en het warmteaanbod binnen onze 
regio zijn gekoppeld via een multicriteria-ana-
lyse (MCA). Die geeft voor elk warmtevraagcluster 
aan wat de meest logische warmtebronnen lijken. 
Bij deze MCA zijn drie criteria gebruikt: is de warmte-
bron duurzaam, betrouwbaar en betaalbaar? In deze 
drie hoofdcriteria komen onder andere criteria als 
CO2-emissie, afstanden, temperatuur en dekkings-
graad terug. De uitkomsten van de MCA vormen de 
basis voor een eerste beeld hoe vraag en aanbod aan 

elkaar gekoppeld kunnen worden, en dan met name 
voor het identificeren van de kansrijke warmte
clusters waarvoor op RES-niveau het structurele 
gesprek met betrokken partijen zal worden gevoerd. 
Dit structurele gesprek heeft als doel om tijdig kan-
sen en knelpunten te signaleren en te zoeken naar de 
meest efficiënte inzet van bovenlokale warmtebron-
nen tegen de laagst maatschappelijke kosten.

Op basis van deze afweging zien we bij grote 
restwarmtebronnen in onze regio competitie 
ontstaan tussen verschillende warmtevragers uit 

de regio. In die gevallen moet de regionale warmte-
infrastructuur verder onderzocht worden. Dit 
geldt specifiek voor de nog niet maximaal benutte 
restwarmte van de afvalcentrales AVR (Duiven) en 
ARN (Weurt) en ook voor de grote naastliggende 
rioolwaterzuiveringsinstallaties. De vraag die 
binnen deze warmteclusters speelt is of deze alleen 
beschikbaar blijft voor gemeenten die nu al gebruik 
maken van dit warmtenet, of dat in de toekomst 
ook de kernen en wijken van Velp, Zevenaar, Didam, 
Wijchen, Heumen en Beuningen gebruik kunnen 
maken van deze warmtebronnen.

HOOFDCRITERIA MCA VOOR WARMTE

Papierfabriek Smurfit Kappa Parenco, Renkum

Warmte­
kaart

https://www.regioan.nl/media/A0-RSW-ArnhemNijmegen.pdf


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 3 8

Ook is afstemming nodig tussen de verschillende 
RES-regio’s, bijvoorbeeld als het gaat om de 
verdeling van restwarmte van papierfabriek 
Parenco uit Renkum. Het gebruik van die warmte 
is kansrijk in het stedelijk gebied van Ede-
Wageningen (Regio Foodvalley), maar ook Renkum 
zal in de toekomst gebruik willen maken van 
een deel van de restwarmte. Andersom geldt dat 
beschikbare warmte vanuit andere regio’s ook 
weer in onze regio kan worden benut: restwarmte 
van de RWZI Olburgen (mits niet gebruikt binnen 
Regio Achterhoek) is mogelijk in te zetten in de 
kern van Dieren of Doesburg en restwarmte van 
de papierfabriek in Eerbeek kan ook interessant 
zijn voor de kern van Dieren en Laag-Soeren. In het 
concept bod werd eerder gesproken over de inzet 
van warmte vanuit de bio-energiecentrale Cuijk 
naar Malden of Groesbeek, maar uit gesprekken met 
Regio Noordoost Brabant en gemeente Cuijck lijkt 
de kans daarop minimaal, gelet op te overbruggen 
afstand en voorzien gebruik van restwarmte binnen 
de eigen regio.

Naast het structurele gesprek over de warmte
verdeling binnen deze kansrijke regionale warmte
clusters zal in de verdere uitwerking van de 
regionale warmte(infra)structuur komende jaren 
worden afgewogen of de koppeling tussen de 
netten van Arnhem en Nijmegen meerwaarde heeft, 
waarbij het regionale kassengebied NEXTgarden 
in Lingewaard mogelijk als energieknooppunt 
kan dienen.

4.2.6	 Nieuwe inzichten
De warmtetransitie is nog volop in ontwikkeling. 
Zo wordt voortdurend onderzoek uitgevoerd naar 
beschikbare, aanvullende warmtebronnen, worden 
nieuwe warmtetechnieken getest en vindt beleids-
ontwikkeling plaats om de mogelijkheden van 
warmtebronnen te vergroten. Hieronder volgt een 
overzicht van recente inzichten die relevant zijn 
voor de warmtetransitie binnen onze regio.

> �Haalbaarheidsonderzoek collectieve warmte­
systemen Gelderland 
Royal HaskoningDHV is voor de provincie 
Gelderland in 2020 een onderzoek gestart naar 
de haalbaarheid van collectieve duurzame warm-
tesystemen. De resultaten geven een eerste beeld 
van de financiële en technische haalbaarheid van 
een nieuwe warmtevoorziening (‘Quickscan’). 
 
Ondanks dat iedere warmteoplossing om maat-
werk vraagt, kunnen de belangrijkste inzichten 
worden gebruikt door alle gemeenten binnen 
Gelderland die aan de slag gaan met collectieve 
warmteoplossingen. Tot februari 2021 zijn 41 
scenario’s onderzocht in 18 gebieden in Gelderland 
(met in totaal 16 betrokken gemeenten).  
 
Op dit moment lopen nog onderzoeken in 9 andere 
gebieden. In de 18 onderzochte gebieden wordt 
voor in totaal 34.004 (88%) woningen en 4.490 (12%) 
andere gebouwen zoals scholen, ziekenhuizen en 
bedrijven een warmtesysteem op haalbaarheid 
getoetst. Belangrijke inzichten tot nog toe zijn: 
 
 

 
	 �1.  Voor de aanleg van een collectief warm-

tenet in alle onderzochte gebieden, is bijna 
650 strekkende kilometer leidingennetwerk 
nodig. 
 
2.  In slechts 7 scenario’s wordt na 30 jaar de 
investering terugverdiend. De winst loopt 
uiteen van € 0 voor een warmtenet voor een 
aquathermie-systeem, tot € 50.000.000 voor 
een warmtenet op restwarmte. 
 
3.  Het meest verliesgevende scenario bin-
nen het onderzoek betreft een warmtenet  
op geothermie (aardwarmte). 
 
4. Voor een aantal scenario’s worden aan- 
bevelingen gedaan voor vervolgonderzoek.

 
> �6 proeftuinen programma aardgasvrije wijken 

binnen de regio 
In 2018 zijn de eerste twee proeftuinen in onze 
regio van start gegaan (Arnhem, Nijmegen), 
en afgelopen najaar (2020) zijn hier nog eens 
vier proeftuinen aan toegevoegd binnen het 
Programma Aardgasvrije Wijken (Arnhem, 
Doesburg, Lingewaard en Nijmegen). Hiermee 
wordt de komende jaren intensief ervaring opge-
daan met de wijkgerichte aanpak richting ‘aard-
gasvrij’, zowel qua inrichting als opschaling. De 
ervaringen die zijn opgedaan in deze proeftuinen, 
kunnen de komende tijd helpen om in onze regio 
goed aan de slag te gaan met de warmtetransitie.

Succes­
factoren

https://prvgelderland.maps.arcgis.com/apps/MapJournal/index.html?appid=7f1871eef7934a5aae0b16c12f5a16d6&section=15


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 3 9

> ��Potentie aquathermie 
De potentie voor aquathermie komt steeds beter 
in beeld. Uit landelijk onderzoek blijkt dat het als 
warmtebron (en koudebron) een belangrijke bijdrage 
kan leveren aan de warmtetransitie. Afhankelijk 
van het aanbod (beschikbaarheid van water) 
en de vraag (nabij gelegen afzetmogelijkheden) 
zijn er grote verschillen over de regio. Dit vraagt 
om maatwerk. De komende tijd wordt daarom 
ook in Regio Arnhem Nijmegen besproken hoe 
we een beter beeld krijgen van de potentie van 
aquathermie.

> ��Potentie geothermie 
Recent onderzoek (studie WARM) laat zien 
dat geothermie ook veel potentie heeft als 
warmtebron en in een aanzienlijk deel van 
de totale warmtevraag kan voorzien in Regio 
Arnhem Nijmegen. Zie ‘studie WARM’ voor het 
volledige onderzoek. De ondergrond in deze regio 
is echter nog niet voldoende in beeld gebracht. De 
ondergrond wordt in beeld gebracht in het SCAN-
programma: er vinden in het hele land boringen 
plaats om onderzoek te doen naar de potentie van 
aardwarmte. Zo ook in Regio Arnhem Nijmegen. De 
uitkomsten worden verwacht tegen het einde van 
eerste kwartaal in 2021.

> �Potentie zonthermie 
De potentie van zonthermie voor onze regio is 
nog niet in beeld gebracht. Bij zonthermie zetten 
zonnecollectoren de zonne-energie om in warmte 
(in plaats van elektriciteit uit zonnepanelen). Uit 
onderzoek van Berenschot blijkt dat zonnewarmte 
de meeste energie per vierkante meter levert. 

Omdat de gewonnen warmte in de bodem kan 
worden opgeslagen, is zonnewarmte ook flexibel 
inzetbaar en goed toe te passen in woningen en 
voor warmtenetten. Bijkomend voordeel is dat 
bij het gebruik van warmtenetten, zonthermie 
een uitkomst kan zijn om levering van warmte 
door geothermie of restwarmte aan te vullen, als 
die bronnen niet toereikend zijn. Ook kunnen 
zonnecollectoren een rol vervullen bij het 
energetisch in balans brengen van een WKO-
systeem. Verder kan thermische energie bijdragen 
aan de verlaging van het aantal pieken in het 
elektriciteitsnet, omdat de elektriciteitsvraag voor 
warmteopwekking via een warmtepomp sterk 
vermindert. De combinatie van zonnewarmte met 
andere duurzame bronnen resulteert ook in een 

grotere CO2-besparing dan wanneer je alternatieve 
duurzame bronnen inzet zonder de combinatie 
met zonthermie. De jaarlijkse kosten van een 
grootschalig zonthermiesysteem (afschrijvings-, 
financierings- en energiekosten) liggen lager 
dan die van andere duurzame systemen met een 
vergelijkbaar opwekvermogen. 
 
Binnen Regio Rivierenland is een haalbaarheids-
onderzoek gestart naar de inzet van zonthermie 
ten behoeve van de warmtetransitie. Provincie 
Gelderland bekijkt in hoeverre alle Gelderse RES-
regio’s in dit onderzoek betrokken kunnen worden. 
De uitkomsten van dit onderzoek kunnen worden 
meegenomen in de RES 2.0.

Wij adviseren om aquathermie voorrang te geven boven warmte 
uit de bodem. Aquathermie is een veelbelovende technologie en 

kent niet de nadelen van bodemwarmte via Warmte-Koude-Opslag. 
Waterschap Vallei en Veluwe en Vitens willen graag hun kennis van 

het (grond)watersysteem delen en beschikbaar stellen en worden 
bij voorkeur betrokken om een brede afweging van warmtebronnen 

mogelijk te maken in de gemeentelijke warmtevisies en de volgende 
RES-plannen.”

Waterschap Vallei en Veluwe en Vitens

Boodschap 
van  

Waterschap 
Vallei en 

Veluwe en 
Vitens

https://www.regioan.nl/media/VisieWVV-Vitens.pdf


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 4 0

AFVALVERWERKER

RIOOL

DIEPE ONDERGROND
OPPERVLAKTEWATER



R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 4 1

4.2.7	 Afspraken voor een optimaal 
warmtesysteem

We weten dat de overstap naar een duurzame 
warmtevoorziening binnen onze regio technisch 
uitvoerbaar is, maar we weten ook dat deze transitie 
niet alleen vraagt om een technische oplossing. 
Ook de financiële en organisatorische haalbaarheid 
moeten ingevuld worden, waarbij kostenneutraliteit 
voor bewoners het uitgangspunt blijft. Vragen als: 
wat kost het, wie gaat het betalen, wie gaat het doen, 
van wie is het straks en willen we het wel moeten 
nog worden verwerkt. Duurzame verwarming zal niet 
gaan zonder ons verwarmingssysteem in de basis te 
veranderen. En dat kost tijd, capaciteit en middelen. 
Daarnaast vereist het onderlinge samenwerking 
tussen gemeenten én raakt het aan de samenwerking 
op (boven)regionaal niveau.

Veel taken kunnen gemeenten zelfstandig en zonder 
onderlinge afstemming uitvoeren. Voor het optimaal 
en eerlijk verdelen van de schaarse warmtebronnen 
binnen onze regio is een zekere mate van afstemming 
en samenwerking noodzakelijk.
Om als regio de komende jaren voldoende vooruit-
gang te blijven maken zetten we in op de volgende set 
afspraken:

 9	 Vanuit regionaal perspectief maakt het verschil 
welke bron wordt gebruikt op welke plek; we 
willen voorkomen dat een bron al door de ene 
gemeente is ingezet terwijl hij voor een andere 
gemeente van vitaal belang zou zijn geweest. 
In het belang van ons RES-partnerschap bepalen 
we gezamenlijk waar welke bovenlokale bron 
uiteindelijk wordt ingezet.

10	 Binnen de relevante warmteclusters waar dit 
verdelingsvraagstuk aan de orde is, richten 
we een xstructureel overleg in om daarover 
in gesprek te zijn en te blijven.

11	 Gemeenten zetten daarbij verschillende 
instrumenten in die binnen de kaders van 
de Warmtewet, de Omgevingswet en andere 
beleidsruimten passen om de bovenlokale 
warmte afspraken te borgen.

12	 Als regio doen we een gezamenlijke oproep aan 
het Rijk om partijen in stelling te brengen om 
de benodigde regie te voeren op de warmte
transitie. Dat kan door te zorgen voor beter 
aansluitende wet- en regelgeving voor het 
uitrollen van warmtenetten, hogere en structurele 
financiële ondersteuning voor alternatieve 
warmtevarianten (waaronder warmtenetten) 
via subsidies of Rijksbijdragen en een structurele 
Rijksbijdrage voor het ambtenarenapparaat om 
de warmtetransitie ook daadwerkelijk in goede 
banen te leiden, te begeleiden en uit te voeren.

De volledige lijst met afspraken staat in hoofdstuk 
‘Ons bod’.

4.2.8	 Proces naar de RES 2.0

Met de RES 1.0 wordt een eerste basis gelegd voor 
de komende jaren, die we richting RES 2.0 gaan 
versterken en door ontwikkelen. Vanuit de RES 
blijven we daarom de komende tijd in gesprek 
met de gemeenten om te kijken hoe de TVW’s zich 
ontwikkelen en hoe deze zich verhouden tot de 
Regionale Warmte(infra)Structuur.

In de RES 2.0 gaan we verder in op de match tussen 
vraag en aanbod: welke warmtebronnen zijn nu 
nog onbenut (of niet optimaal benut) en welke 
bronnen moeten opschalen om de warmtetransitie 
uit te kunnen voeren? Wat is ervoor nodig om 
een onbenutte bron te gebruiken, en hoe zou de 
opschaling van reeds bestaande warmtebronnen 
eruitzien? Wie pakt welke rol op binnen de uitvoering 
daarvan. Daarbij maken we gebruik van nieuwe 
inzichten uit lopend onderzoek en beschikbare 
nieuwe instrumenten zoals de Warmtewet 2.0. 
Ook zullen we in de RES 2.0 de brug moeten 
slaan tussen warmte en elektriciteit. De inzet 
van bepaalde warmtebronnen, hoe duurzaam en 
overvloedig ook, zal leiden tot een stijging van de 
elektriciteitsvraag. Al het gasverbruik in onze regio 
dat níet wordt vervangen door duurzame warmte, 
zal namelijk een beroep doen op de all-electric optie 
voor aardgas. Dat brengt een flinke stijging van de 
elektriciteitsvraag en bijbehorende infrastructuur 
met zich mee. Ook bij warmtenet-oplossingen zal er 
een beperkte, maar zeker een groeiende vraag zijn 
naar elektriciteit.



R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 4 2

4.3	 Netwerk

Om de impact van de RES 1.0 op het elektriciteits-
netwerk te bepalen is een doorrekening gemaakt 
van het elektriciteitsnetwerk; een netimpactanalyse. 
Hiervoor zijn de door de regio aangeleverde cijfers 
voor grootschalige opwek van zon en wind gebruikt, 
en cijfers van Liander over bijvoorbeeld mobiliteit en 
de vraag vanuit gebouwen. Op basis van deze analyse 
is inzichtelijk geworden dat de kosten voor de netuit-
breiding worden geschat op € 37 miljoen. Voor een 
deel gaat het dan om reeds geplande investeringen, 
maar er zijn ook nieuwe investeringen die een gevolg 
zijn van de RES-plannen.

4.3.1	 Hoe werkt de netimpactanalyse?
Als invoer voor de netimpactanalyse is gebruik 
gemaakt van gegevens over projecten en zoekgebie-
den die door de regio in nauwe afstemming met de 
gemeenten zijn verzameld. Op basis van de omvang 
van de aansluitingen zijn de projecten op de juiste 
manier gekoppeld aan het net. Zodoende wordt 
inzichtelijk welke onderstations en kleinere regel- 
en schakelstations verzwaard en/of nieuw gebouwd 
moeten worden.

4.3.2	 Uitkomsten en inzichten uit 
de netimpactanalyse

De netimpactanalyse geeft als gezegd aan dat er 
de komende jaren een investering van € 37 miljoen 
nodig is om alle plannen te kunnen aansluiten. Deze 
investeringen gaan uit van de huidige capaciteit van 

het elektriciteitsnet. Los van de RES is Liander al 
bezig met investeringen voor verbetering en uitbrei-
ding in het elektriciteitsnet. Vanuit de RES komen 
daar de noodzakelijke investeringen bij op. Naast 
kosten, zijn in de netimpact analyse ook de ruimte-
lijke gevolgen van de netuitbreiding beschreven.

4.3.3	 Ruimte en tijd voor uitbreiding van 
het netwerk

Energieopwekking is een nieuwe ruimtevrager.  
Ook is door de toenemende energie-opwek meer 
ruimte nodig voor de distributie ervan. Het gaat 
dan om nieuwe stations en ondergrondse kabels. 
Deze ontwikkelingen doen een beroep op de schaarse 
ruimte van Nederland, ruimte die ook voor andere 
belangrijke doeleinden kan worden ingezet.

In totaal zijn er op 5 stations uitbreidingen nodig 
en zijn er 3 nieuwe onderstations nodig. De 
investeringen en de benodigde ruimte zijn in de 
netimpactanalyse beschreven. Het inpassen van 
de nieuwe stations en stationsuitbreidingen vraagt 
om een zorgvuldige ruimtelijke inpassing. Hierbij 
moet zowel gekeken worden naar het directe 
ruimtegebruik, maar ook naar de ondergrondse 
verbindingsmogelijkheden van en naar het station.

Voor de netuitbreidingen is tijd nodig. Het is 
belangrijk om te beseffen dat uitbreiding van het 
energienet doorgaans langer duurt dan de realisatie 
van een wind- of zonnepark. Door de uitbreidingen 
van het energienet te koppelen aan ruimtelijke 
ontwikkelingen, kunnen we zorgen dat gewenste 
regionale ontwikkelingen tijdig worden aangesloten 
op de energie-infrastructuur. Door verder vooruit te 

kijken, is er meer tijd voor het zoeken van geschikte 
locaties voor kabels en elektriciteitsstations, het 
doorlopen van planprocedures en het inplannen 
van schaarse technici om al het werk te realiseren. 
Verder vooruitkijken, vergroot de kans dat we de 
regionale ambities samen op tijd realiseren.

4.3.4	 Oplossingen zonder investeringen
Naast investeringen, zijn er ook slimme oplossingen 
mogelijk die niet vragen om een investering. Deze 
‘slimme oplossingen’ zijn toepasbaar op 4 stations. 
Bij de meeste oplossingen is overeenstemming nodig 
tussen netbeheerder en de klant. De belangrijkste 
oplossing is het loslaten van de reservecapaciteit op 
het net. Deze reservecapaciteit kan onder bepaalde 
omstandigheden worden vrijgegeven, zodat meer 
duurzaam opgewekte elektriciteit kan worden aan-
gesloten op het bestaande net. Het principe is verge-
lijkbaar met de spitsstrook op snelwegen: deze wordt 
afgesloten bij calamiteiten. Bij storing of onderhoud 
zal het vervoer van duurzame elektriciteit tijdelijk 
worden stopgezet.

VEELGESTELDE VRAGEN:

	> Is er wel ruimte op ons elektriciteits
netwerk voor al die duurzame 
elektriciteit?

	> Waarom is een scheve verhouding 
tussen wind en zon een probleem?

	> Wat zijn de voordelen van wind en zon, 
samen op één locatie?

Netimpact­
analyse

Toelichting 
netimpact­

analyse

https://www.regioan.nl/media/netimpact-rapportage_AN_1_0_Verzonden2.pdf
https://prvgelderland.maps.arcgis.com/apps/MapJournal/index.html?appid=13d4a56dcfe043f0a8cfcd2676c8c83f&section=2


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 4 3

Een andere mogelijkheid is om op nieuwe stations niet 
het maximale vermogen aan te sluiten, maar slechts 
een deel. Hierdoor blijft er ruimte op het net over voor 
nieuwe initiatieven.

Er is ook winst te halen uit slimme timing. Zo zijn er 
elektriciteitsstations die nog capaciteit vrij hebben, 
of kunnen die op relatief korte termijn (2023/2024) 
uitgebreid worden. Door samen eerst op deze gebieden 
te focussen, geven we onszelf tijd voor het realiseren 
van uitbreidingen in andere gebieden die meer 
tijd kosten.

4.3.5	 Opslag en conversie
Met het toenemen van het aandeel duurzame opge-
wekte elektriciteit neemt ook het belang van opslag 
en conversie toe. Bij conversie gaat het om het omzet-
ten van elektriciteit naar warmte of waterstof en 
andersom. Door opslag en conversie toe te passen, 
neemt de belasting van het netwerk af. Zowel door de 
netbeheerders als door marktpartijen wordt momen-
teel onderzoek verricht naar de toepasbaarheid van 
waterstof en batterijopslag. In Regio Arnhem Nijmegen 
zijn Innofase in Duiven, het terrein van de voormalige 
Gelderse Energiecentrale (Nijmegen) en bedrijventer-
rein Bijsterhuizen (Wijchen) belangrijke voorbeelden.
De ontwikkeling van opslag van elektriciteit mag 
nooit los gezien worden van de overige onderdelen 
van het elektriciteitssysteem. Het is bijvoorbeeld slim 
om conversie dichtbij de locatie van opwekking uit te 
voeren en tegelijkertijd te bedenken waar die energie 
na opslag gebruikt gaat worden. Waterstof kan bij-
voorbeeld getankt worden bij XXL-locaties of ingezet 
worden in de industrie. Overschotten van de opbrengst 
van windturbines kunnen bijvoorbeeld grote warmte-
pompen aandrijven die warmte opslaan waarmee op 

een later moment via een collectieve warmtevoorzie-
ning woningen worden verwarmd. Die overschotten 
passen op dat moment niet op het netwerk en zijn dus 
erg goedkoop. Er zijn diverse vormen van dag-, week- 
en seizoensopslag in ontwikkeling om dit mogelijk te 
maken. De kennis die nu in ontwikkeling is, zal in de 
vervolg RES’en een plek te krijgen.

4.3.6	 Aansluiten vraag en aanbod
Om de belasting op het netwerk te verkleinen, is het 
van belang om vraag en aanbod op elkaar aan te laten 
sluiten. Dit is zowel op lokaal als op regionaal niveau 
van belang. Bij lokale optimalisatie kan er gedacht 
worden aan het combineren van opwek met vraag.
Op regionaal niveau is het vooral van belang om aan 
te sluiten op de bestaande energie-infrastructuur, 

deze is vooral georiënteerd op de energievraag vanuit 
de gebouwde omgeving. Het is vanuit netefficiëntie 
wenselijk om de duurzame opwek in de buurt van de 
verdeelstations te plaatsen, dus in de gebouwde omge-
ving. In de praktijk is het zaak om de locatie van de 
opwek af te stemmen met de netbeheerder.
Windparken en zonnevelden worden aangesloten op 
de beste plek in het netwerk. Dat is niet altijd direct 
in de omgeving van het project. De vermogens van 
windturbines en grote zonneparken passen bijvoor-
beeld niet bij de energievraag van een kleinere kern. 
Hierdoor kan het voorkomen dat de opwek in een klei-
nere kern niet in  eigen dorp of stad aangesloten wordt. 
Dit klinkt onwenselijk voor de duurzaamheidsambities 
in de eigen leefomgeving. Vanuit netperspectief is het 
echter noodzakelijk.



Energiehub NEXTgarden

Het warmtenet binnen het glastuinbouw
gebied NEXTgarden bij Lingewaard 
wordt uitgebreid naar omliggende 
bedrijventerreinen en woningen. 
Duurzame warmtebronnen die hiervoor 
worden toegepast zijn Biogas van Groen 
Gas Gelderland (ongeveer 8 miljoen m3), 
een snoeihoutcentrale van tuinders 
(oplevering in voorjaar 2021) en grootschalige 
zonthermie (besluitvorming verwacht in 
2021). Ook wordt ter plaatse gewerkt aan de 
ontwikkeling van Hoge Temparatuur Opslag 
als onderdeel van het Energy Storage Lab dat 
TNO in heel Nederland uitrolt.

R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 4 4

4.3.7	 Verhouding wind/zon 

In het verlengde van het aansluiten van vraag en 
aanbod is het ook van belang om de verhouding wind/
zon te optimaliseren. Een gezonde verhouding tussen 
zon en wind is van belang omdat zon en wind zelden 
gelijktijdig pieken. Indien zon en wind slim aange-
sloten worden kunnen zij met aanzienlijk minder 
investeringen en dus lagere maatschappelijke kosten, 
meer duurzame opwek genereren. Als zon en wind 
gecombineerd worden op eenzelfde aansluiting (cable 
pooling) dan is de efficiënte inrichting van het net-
werk impliciet geregeld. 

De inpassing van zon op dak is nu gebaseerd op het 
potentieel van de daken, de bouwkundige geschikt-
heid en de inpassingsmogelijkheden op het net zijn 
nog niet onderzocht. Op basis van de netberekeningen 
werkt Liander aan praktische handreikingen voor het 
verbeteren van de afstemming tussen dakpotentieel 
en netinpassing.  

Energiehub InnoFase

Bedrijventerrein InnoFase rondom de AVR 
in Duiven is één van de drie genoemde 
kansrijke innovatieve energiehubs. InnoFase 
is onlangs uitgeroepen tot het duurzaamste 
bedrijventerrein van Nederland. De bedrijven 
op InnoFase richten zich op hergebruik 
van grondstoffen en energie en hebben 
de ambitie om dit uit te bouwen. Vanuit 
de overheid en met medewerking van het 
bedrijfsleven is daarom het initiatief genomen 
om gezamenlijk onderzoek te doen naar 
koppelkansen voor waterstof, biogas, warmte 
en duurzame elektriciteit in de gehele keten 
van productie, conversie, opslag en afzet.



R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 4 5



R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 4 6

4.4	 Toekomstperspectief elektriciteit, 
warmte en netwerk

           

Met de ontwikkeling van regionale zoekgebieden voor 
windturbines en zonnevelden en het benoemen van 
(boven)regionale warmteclusters spreekt uit deze RES 
1.0 een duidelijke richting. Het vervolg is dat deze gebie-
den verder uitgewerkt gaan worden. We gaan zoeken 
naar exacte locaties voor windturbines en zonnevelden 
en maken afspraken over de benutting van de warmte-
clusters en de verdeling van die warmte. We zien twee 
belangrijke ontwikkelrichtingen voor het traject naar de 
RES 2.0:

4.4.1	 Het energiesysteem
De ontwikkeling van zoekgebieden elektriciteit en 
warmteclusters richting concrete projecten zal gebeu-
ren door vanuit het bredere energiesysteem te kijken. 
Een goede match van de uitvoeringsplanning van 
de duurzame projecten en die van Liander is daarbij 
essentieel. We zien nu al dat de onbalans op het elek-
triciteitsnetwerk en op een deel van het toekomstige 
warmtenetwerk, een grote uitdaging wordt. Opslag met 
behulp van diverse energiedragers (zoals accu’s, geo-
thermie of waterstof) is nodig om deze onbalans op te 
lossen. Dit gaat alleen slagen als we de opslag volledig 
integreren met de vraag vanuit de verschillende secto-
ren. Daarom is het van belang om bij de uitwerking van 
de zoekgebieden en clusters nu al na te denken over 
toekomstige oplossingen van opslag, zodat de syste-
men niet als losse delen worden ontwikkeld terwijl ze 
elkaar hard nodig gaan hebben.

4.4.2	 Het gebied
In het hoofdstuk ‘Integrale aanpak’ staat onze visie om de 
energietransitie zoveel mogelijk te koppelen aan andere 
opgaven in de regio. Binnen de RES 1.0 zijn diverse 
andere opgaven beschreven en waar mogelijk opgeno-
men. In de RES 2.0 start de grote uitdaging om de secto-
rale benadering om te buigen naar een gebiedsbenade-
ring. Daarbij staat de ontwikkeling en versterking van 
een gebied centraal waarbinnen ruimte wordt gezocht 
voor windturbines, zonnevelden en regionale warmteop-
lossingen. De identiteit en mogelijkheden van het gebied 
zijn daarbij het uitgangspunt en niet de opgave van de 
energietransitie. We adviseren alle overheden in de regio 
om de RES 2.0 het startpunt te laten worden van deze 
integrale gebiedsprocessen. Betrek de inwoners en lokale 
stakeholders actief vanaf het eerste uur en stel aan de 

voorkant samen spelregels op waar alle betrokkenen zich 
in kunnen vinden. Op die manier ontstaat er kwalitatief 
en kwantitatief profijt voor de woon- en leefomgeving.

Als hulpmiddel bij het opstarten van gebiedsproces
sen komen er vanuit de RES ‘gebiedspaspoorten’ 
beschikbaar waarin per zoekgebied alle RES-informatie 
is opgenomen. Deze paspoorten zijn bedoeld als levende 
documenten waarin nieuwe inzichten continu verwerkt 
worden. De bedoeling is om dit onder te brengen bij 
de Groene Metropoolregio en niet te beperken tot de 
RES alleen. In de paspoorten wordt de koppeling met 
andere opgaven benoemd maar ook andere relevante 
aspecten van de ontwikkeling. De eerste opzet van deze 
gebiedspaspoorten wordt in de periode maart tot en met 
juli 2021 opgesteld en zal niet direct compleet zijn.



5. DRAAGVLAK



R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 4 8

5.	 DRAAGVLAK

Iedereen in Regio Arnhem Nijmegen 
krijgt met de RES te maken. Daarom 
is het belangrijk dat alle partijen 
betrokken worden. Bestuurders, volks­
vertegenwoordigers en ambtenaren, 
maar zeker ook maatschappelijke en 
natuurorganisaties, het bedrijfsleven, 
agrariërs en landeigenaren, energie­
coöperaties, inwoners en specifiek jongeren. 
Het uitgangspunt uit de RES-Startnotitie 
‘Van, voor en door de regio’ is op de volgende 
wijze doorvertaald in het proces.

5.1	 Bestuurlijk draagvlak

5.1.1	 Vastgesteld concept bod en wensen 
& bedenkingen

Voor de RES 1.0 verschenen eerst het voorlopig con-
cept bod (juni 2020) en het concept bod (september 
2020). In het najaar van 2020 hebben de gemeenten, 
waterschappen en de provincie de het concept bod 
met bijbehorende reactienota unaniem vastgesteld. 
De reactienota kwam als volgt tot stand. Voorafgaand 
aan het concept bod is op 5 juni 2020 het voorlopig 
concept bod aangeboden aan de diverse deelnemende 

partijen binnen Regio Arnhem Nijmegen. De reacties 
zijn samengevat in een oplegnotitie.
Deze oplegnotitie maakt onderdeel uit van het 
concept bod dat op 1 oktober 2020 is ingediend bij 
NPRES.

In het proces naar het opstellen van de RES 1.0 is door 
de werkorganisatie – in overleg met betrokkenen – 
een reactienota opgesteld, daarin wordt antwoord 
gegeven op alle in de oplegnotitie geuite wensen 
en bedenkingen. De reactienota maakt onderdeel 
uit van deze RES 1.0 die wordt vastgesteld door de 
volksvertegenwoordigers.

5.1.2	 Interactief samenspel
Deze RES is van zestien gemeenten, drie waterschap-
pen en de provincie Gelderland. In de werkorganisa-
tie zijn medewerkers vanuit de betrokken partners 
gedetacheerd. Zij hebben als taak het proces te 
organiseren. De Regiegroep (een afvaardiging van de 
gemeenten, provincie, waterschappen en Liander) is 
opdrachtgever van de RES en legt besluiten voor aan 
alle betrokken bestuurders in het Portefeuillehouders 
overleg Duurzaamheid (PFO-D). De leden van het 
PFO-D keuren documenten goed om voor te leggen 
aan de volksvertegenwoordigers (de colleges, de 
gemeenteraden, Gedeputeerde Staten en de algemene 
besturen van de waterschappen) voor besluitvorming. 
Naast de samenwerkende overheidspartijen is een 
grote, diverse groep van 500 stakeholders intensief 
betrokken bij het opstellen van RES 1.0 via een inten-
sief participatie- en communicatietraject.

5.1.3	 Gezamenlijk regionaal proces
Het opstellen van de RES is een gezamenlijk regio-
naal proces dat alle betrokken partijen met elkaar 
aangaan. In het najaar van 2019 is de Startnotitie RES 
Regio Arnhem Nijmegen door alle gemeenteraden, 
Provinciale Staten en de algemene besturen van 
de waterschappen vastgesteld. In deze startnotitie 
zijn de uitgangspunten en afspraken vastgelegd voor 
het gezamenlijke proces. Tevens zijn hierin afspra-
ken gemaakt over de opgave, het proces, de op te 
leveren resultaten, de uitgangspunten en ‘spelregels’ 
die we hanteren en de planning en besluitvorming. 
In de paragraaf ‘Integraliteit in ons proces’, is goed 
te zien welke stappen zijn gezet op het gebied van 
bestuurlijke besluitvorming, vanaf de Startnotitie tot 
een bestuurlijk gedragen RES 1.0. Daarnaast hebben 
tijdens dit proces individuele maatwerkgesprekken 
op ambtelijk- en bestuurlijk niveau plaatsgevonden 
met alle gemeenten, waterschappen en de provincie.
Bij het opstellen van de RES 1.0 hanteren we als uit-
gangspunt consensus. 

Mocht volledige consensus (unanimiteit) onverhoopt 
niet lukken, dan vraagt de regio de provincie – in lijn 
met de beginselen van het ‘Huis van Thorbecke’ – om 
het voortouw te nemen via het goede gesprek de part-
ners in de regio alsnog te bewegen om samen tot een 
RES en een daarbij behorend definitief bod te komen. 
Dit betekent dat de provincie haar rol richting haar 
partners zal pakken.

Oplegnotitie

Reactienota

Voorlopig 
concept 

bod

https://www.regioan.nl/media/RESAN-oplegnotitie-conceptbod-30092020.pdf
https://www.regioan.nl/media/Reactienotitie-Wensen-en-bedenkingen-plus-antwoorden-Vdef-3mrt2021.pdf
https://www.regioan.nl/media/RESAN-Voorlopig-Conceptbod-DEF-highres.pdf


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 4 9

5.1.4	 Bestuurlijk proces vaststelling RES 1.0
De RES 1.0 is begin maart 2021 via het PFO 
Duurzaamheid aangeboden aan de colleges van 
burgemeester en wethouders van de gemeenten, 
Gedeputeerde Staten van de provincie Gelderland en 
het dagelijks bestuur van de waterschappen met het 
verzoek deze ter besluitvorming voor te leggen aan 
de volksvertegenwoordigers. De volksvertegenwoor-
digers nemen uiterlijk 15 juni 2021 een besluit over de 
RES 1.0. Alle reacties hierop zullen worden verzameld 
en worden meegezonden bij het indienen van de 
RES 1.0 bij NPRES. Deze reacties worden verwerkt 
in het proces naar de RES 2.0.

5.1.5	 Toekomstperspectief bestuurlijk draagvlak

Nieuwe bestuurlijke samenwerking: 
Groene Metropool Regio
De regio werkt aan een nieuwe versterkte samen-
werking. 1 januari 2021 is een Gemeenschappelijke 
Regeling voor de nieuwe Groene Metropoolregio van 
kracht gegaan. Daarin werken 18 gemeenten samen; 
het draagvlak is groot. De visie van de regio en bij-
behorende regionale investeringsagenda worden in 
2021 uitgewerkt. De RES maakt daar onderdeel van 
uit, namelijk in de opgave Circulaire Regio. Samen 
met de provincie en The Economic Board wordt toe-
gewerkt naar een bestuursakkoord waarin de afspra-
ken en ambities worden vastgelegd. Op 7 april 2021 
wordt hierover een besluit genomen. De gemeen-
teraden kiezen ieder voor zich aan welke opgave 
van de Groene Metropool zij deelnemen. Mochten 
gemeenteraden niet voor de opgave Circulaire Regio 
kiezen, dan zullen er additief afspraken gemaakt 

moeten worden over regionale besluitvorming ten 
aanzien van de RES gemaakt aangezien de RES een 
Rijksopdracht is voor alle gemeenten.

Solidariteit onderling
De realisatie van de opgave is binnen de regio niet 
gelijkwaardig over de gemeenten verdeeld. Niet alle 
gemeenten hebben evenveel mogelijkheden voor 
grootschalige opwek. In het geval van een niet even-
redige lastenverdeling als gevolg van de duurzame 
energieproductie in het kader van de RES, zoeken we 
naar mogelijkheden om de lusten en de lasten onder-
ling te compenseren.

In het traject naar de RES 1.0 is gestart met een 
eerste verkenningsronde langs gemeenten. De 
regiogemeenten zijn het erover eens dat er afspraken 
gemaakt moeten worden over de lusten- en las-
tenverdeling in de RES. Dit moet echter zorgvuldig 
gebeuren. De afgelopen maanden was daar niet vol-
doende tijd en ruimte voor. In het traject naar de RES 
2.0 zet de regio het gesprek hierover voort. Daarbij 
kiest de regio een positieve insteek: hoe kunnen 
gemeenten elkaar helpen bij deze complexe opgave? 
Bijvoorbeeld door het beschikbaar stellen van capa-
citeit en/of kennis door de gemeenten Arnhem en 
Nijmegen voor gemeenten die qua capaciteit en/of 
expertise in de knel komen met de uitvoering van 
de RES. Ook is een (regionaal) omgevingsfonds een 
mogelijkheid.

De ongelijke verdeling van realisatie van plannen 
zal de komende jaren in de regio ook vanuit andere 
disciplines komen. De uitvoering van de verstedelij-
kingsstrategie zal straks, bijvoorbeeld ruimteclaims 

brengen die van invloed zijn op het landschap en de 
natuur. Daarmee ontstaat een compleet integraal plaa
tje van ruimteclaims en kan een meer complete afwe-
ging gemaakt worden welke gemeente op welke wijze 
het best geholpen kan worden. Wij vragen de Groene 
Metropoolregio om vanuit deze integrale benadering 
te werken om tot samenwerkingsafspraken te komen. 
Deze nadere uitwerking behelst naast de inhoude-
lijke verkenning tevens het maken van de afweging 
voor de wijze van besluitvorming via de GR van de 
Groene Metropool danwel via alle gemeenteraden 
afzonderlijk.

Voorgaande leidt tot de volgende afspraak voor 
de toekomst:

 6	 De afspraken over solidariteit tussen gemeenten 
onderling en de verdere uitwerking hiervan 
worden, samen met de uitvoering van RES 
1.0, overgedragen aan de (nieuwe) regionale 
samenwerking binnen de Groene Metropoolregio.

De volledige lijst met afspraken staat in hoofdstuk 
‘Ons bod’.

Op nationaal niveau vindt er ook een verkenning 
plaats naar de verdeling van lusten en lasten. 
Deze kan goede voorbeelden en creatieve oplossingen 
opleveren die de regio kunnen helpen.

Doorwerking RES in omgevingsbeleid 
en vergunningen
De Handreiking RES en de Routeplanner RES gaan 
ervan uit dat de RES op enig moment wordt geborgd 
in het Omgevingswet-instrumentarium. Regio’s zijn 

Handreiking 
RES

RES en 
Omgevingswet

https://www.regionale-energiestrategie.nl/ondersteuning/handreiking/handreiking+res+voor+de+regios/default.aspx
https://www.regioan.nl/media/20200206-NP-RES-Factsheets-toelichting-RES-Omgevingswet.pdf


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 5 0

vrij om zelf keuzes te maken over de wijze van bor-
ging. Het proces en de besluitvorming van de RES is 
de eerste stap van de beleidsvoorbereiding. Dat moet 
daarom in ieder geval passen in de algemene begin-
selen van behoorlijk bestuur.

Welke keuze maken we vanuit Regio Arnhem 
Nijmegen over de borging van keuze locaties en 
concrete projecten vanuit de RES 1.0 naar een RES 
2.0? Deze keuze is bepalend voor de voorbereiding, 
de inhoudelijke vereisten (bijvoorbeeld op het 
gebied van participatie en inspraak) en het proces 
van totstandkoming van RES 2.0. Uiteindelijke doel 

is vergunningverlening voor de energieprojecten 
uiterlijk op 1 januari 2025 om realisatie voor 2030 
mogelijk te maken. Daarom zal over deze keuze 
in de periode van RES 1.0 naar RES 2.0 door de 
deelnemende overheden een besluit genomen moeten 
worden.

MER
Een breed gedeeld uitgangspunt is dat de RES 1.0 een 
strategisch document is en formeel geen omgevings-
rechtelijk besluit, zoals een regionale structuurvi-
sie of een regionaal omgevingsprogramma dat wel 
zijn. De MER-verplichting is er bij de RES wettelijk 
gezien dus ook niet. Daarom heeft onderzoeksbureau 
Berenschot onderzocht of het noodzakelijk is om een 
strategie te bepalen over de inzet van MER voor RES 
1.0 en RES 2.0. Berenschot heeft voor vier Gelderse 
RES-regio’s een voortoets uitgevoerd op de voorlig-
gende concept-RES’en.

	• Beleidsbeperkingen en landschap vormen een 
belangrijke basis onder het analyse- en ontwerp-
proces van het concept bod;

	• Het concept bod heeft beperkt aandacht voor 
milieueffecten;

	• Transparantie en navolgbaarheid is een belangrijk 
aandachtspunt en behoeft verbetering.

Aanbevelingen voor het vervolgproces: 

	• Bepaal een strategie over inzet 
MER-instrumentarium;

	• Organiseer een transparant proces;

	• Bepaal welke gebiedsafbakening het best werkt 
en hoe met regio-overstijgende effecten om te 
gaan.

In de RES 2.0 worden nadere afspraken gemaakt over 
borging in lokale omgevingsplannen of regionale 
omgevingsverordeningen en volgt daaruit de in 
te zetten strategie voor de m.e.r.

Bovenstaande leidt tot de volgende afspraken voor 
de toekomst:

 7	 In het ontwikkeltraject RES 2.0 worden nadere 
afspraken gemaakt over borging van de RES. 
In een lokaal omgevingsplan of een regionale 
borging in de provinciale omgevingsverordening 
stellen we gezamenlijk een plan op om de MER-
aspecten nader in beeld te krijgen.

 8	 De vastgestelde RES 1.0 vormt voor alle 
bestuurlijke partijen een van de uitgangspunten 
voor de nader uit te werken omgevingsvisies, 
de warmtevisies /TVW en de wijk- en 
omgevingsplannen. De energietransitie is 
complex en we moeten tempo (blijven) maken. 
Daarom accepteren we dat, doordat projecten 
en initiatieven soms vóórlopen op deze plannen 
of anders dan beoogd verlopen, gemeenten in 
de praktijk onderling verschillen in aanpak 
en tempo.

De volledige lijst met afspraken staat in hoofdstuk 
‘Ons bod’.

atelier

regie-
groep

stake-
holder-

intermezzo

klimaat-
beraad

bestuur-
lijk

intermezzo

PFO
duur-

zaamheid

Stakeholders, bestuurders en ambtenaren kijken  
ombeurten naar de RES-opgaven.



R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 5 1



R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 5 2

5.2	 Maatschappelijk draagvlak

5.2.1	 Het participatieveld voor RES 1.0 en verder
Deze paragraaf maakt helder wie voor wat, wanneer 
aan zet is op het gebied van de participatie over de 
energietransitie voor Regio Arnhem Nijmegen. Het 
maakt het speelveld inzichtelijk: wanneer en binnen 
welke kaders praten stakeholders en inwoners mee? 
Een helder speelveld zorgt voor vertrouwen in een 
zinvolle bijdrage aan het participatietraject.
In samenwerking met de participatietafel, welke in 
de volgende paragraaf toegelicht wordt, is aan de 
hand van een omgevingsanalyse het speelveld voor 
participatie in de RES 1.0 in kaart gebracht. Dit speel-
veld geeft aan welke partijen betrokken zijn, in welke 
‘Ring van invloed’ zij nu zitten en wat de ideale ring is 
voor een succesvol participatietraject. Zie afbeelding 
op pagina 53. 

Binnen dit speelveld is een aantal verschuivingen 
nodig ten opzichte van de manier waarop partijen tot 
nu toe betrokken waren. Dit wordt ook aangegeven 
door de pijlen in de illustratie: 

	• Inwoners gaan van ‘meeweten’ naar ‘meedenken’. 
Dit betekent dat ze richting RES 2.0 betrokken 
gaan worden met passende participatievormen 
zoals een burgerpanel, burgerberaad en op maat 
gemaakte gebiedsgerichte participatieprocessen.

	• Verschillende partijen binnen de groep van 500 
maatschappelijke organisaties en bedrijven heb-
ben aangegeven actiever mee te willen werken 
aan het participatieproces binnen de RES. Ze ver-
schuiven dus van adviseren naar meewerken. 
De Participatietafel is hiervoor de plek.

	• Jongeren gaan van meedenken naar meewerken. 
Jong RES is inmiddels als partner van de parti-
cipatietafel aangeschoven. Via Jong RES wordt 
de stem, mening en houding van jongeren inge-
bracht, want deze is anders dan die van de brede 
groep inwoners van de regio. Jong RES denkt en 
werkt nu mee vanaf de eerste rij en praat mee in 
de regionale bijeenkomsten.

5.2.2	 Participatietafel
Het betrekken van inwoners en 
maatschappelijke organisaties is com-
plex. Daarom is een ‘Participatietafel’ 
opgezet. Deelnemers aan deze tafel zijn 
afkomstig van onder andere energieco-
öperaties, initiatiefnemers, gemeenten 
en inwoner- natuur en landbouwor-
ganisaties. Ook Jong RES neemt deel. 
De participatietafel denkt mee en 
adviseert over participatie in de brede 
zin van het woord en deelt kennis en 
inzichten over belangen en motieven. 
De participatietafel zal zich ontwikke-
len en blijft adviseren zolang nodig.

5.2.3	 Lokale participatie met 
inwoners
Participatie bij concrete gebieden en 
locaties vraagt om lokaal maatwerk. 
Elke gemeente pakt participatie op 
vanuit het eigen beleid en ‘spelre-
gels’. De zoekgebieden in de RES 1.0 
komen grotendeels voort uit een lokaal 
traject waar inwoners bij betrokken 
zijn geweest. In de meeste gemeenten 

waren inwoners ook betrokken bij de totstandkoming 
van het lokale beleid voor zon en wind. Gemeenten 
hebben hiervoor in de afgelopen jaren onder andere 
bijeenkomsten en burgerpanels georganiseerd om de 
mening van inwoners te horen. Dit is in lijn met het 
advies van de participatietafel naar aanleiding van 
het concept bod: borg participatie in lokaal beleid en 
biedt de mogelijkheid tot maatwerk.

Meer over 
de partici­
patietafel

Voor­
beelden

https://prvgelderland.maps.arcgis.com/apps/MapJournal/index.html?appid=ec0c3f7def5043afb7ee9e86e1eca73d&section=12
https://prvgelderland.maps.arcgis.com/apps/MapJournal/index.html?appid=ec0c3f7def5043afb7ee9e86e1eca73d&section=14


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 5 3

RINGEN VAN INVLOED



R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 5 4

5.2.4	 Regionale participatie met stakeholders 
en gemeenten

Bij de ontwikkeling en het ruimtelijke ontwerptraject 
om tot de zoekgebieden voor zon en windprojec-
ten te komen, heeft participatie een belangrijke rol 
gespeeld. Zoals beschreven zijn alle harde- en zachte 
restricties goed meegenomen en waren experts op 
gebied van ruimtelijke kwaliteit nauw betrokken. 
Tijdens de regionale ontwerpateliers sloten verte-
genwoordigers van maatschappelijke organisaties, 
energiecoöperaties, bedrijven en gemeenten aan om 
als regio samen de inhoud van RES 1.0 vorm te geven. 
Stakeholderintermezzo’s zorgden voor geïnformeerde, 
aangehaakte partijen (inmiddels meer dan 500) en 
inspiratie om mee verder te gaan. De participatietafel 
vervulde haar rol door vanuit verschillende hoeken 
visies over participatie te delen. Ten slotte is ook dit 
document ter review voorgelegd aan verschillende 
partijen. Hun feedback is in de tekst verwerkt en in 
de digitale omgeving vindt u een aantal bespiegelin-
gen van deze partijen op de RES 1.0. Op deze wijze 
blijft het stuk van, voor en door de regio!

In het schema rechts staat een overzicht van de 
participatieactiviteiten op lokaal en regionaal niveau. 
Vanaf de Startnotitie voor RES tot aan het 1 juli 2021, 
het moment waarop de RES 1.0 bij het Rijk wordt 
ingediend. 

5.2.5	 Financiële participatie en minimaal 
50% lokaal eigendom

Gedurende het traject is er onderscheid gemaakt 
tussen procesparticipatie (het betrekken van inwo-
ners en andere belanghebbenden bij het maken 
van plannen en creëren van urgentie voor de 

energietransitie) en projectparticipatie (het betrek-
ken van inwoners en andere belanghebbenden bij 
energieprojecten). In het laatste geval spelen finan-
ciële participatie en het teruggeven van waarde 
aan de directe omgeving een belangrijke rol. In het 
klimaatakkoord is afgesproken dat voor windturbines 
en zonnevelden gestreefd wordt naar 50% medeei-
genaarschap van inwoners. Dat onderstrepen we in 
Regio Arnhem Nijmegen.

VEELGESTELDE VRAGEN:

	> Wie maken de RES?
	> Wanneer kan ik nog meepraten?
	> Wat heb ik aan die windmolens en 

zonnevelden? Krijg ik er ook iets voor terug?

MAATSCHAPPELIJK DRAAGVLAK, SPEELVELD REGIONAAL/LOKAAL

Toelichting 
participatie­

vormen

https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/veelgestelde-vragen/1-welke-partijen-werken-samen-aan-de-res/
https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/veelgestelde-vragen/hoe-kun-je-meepraten
https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/veelgestelde-vragen/2-wat-heeft-de-regio-aan-die-windmolens-en-zonnevelden/
https://www.regioan.nl/res-regionale-energiestrategie/veelgestelde-vragen/2-wat-heeft-de-regio-aan-die-windmolens-en-zonnevelden/
https://www.nvde.nl/


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 5 5

Mede-eigenaarschap is een van de mogelijke uitkomsten 
van een zorgvuldig participatieproces met de omgeving. 
Financiële participatie, een omgevingsfonds en een 
omwonendenregeling zijn andere mogelijke vormen. 
In de participatiewaaier van de Nederlandse Vereniging 
Duurzame Energie (NVDE) www.nvde.nl staan deze vor-
men verder toegelicht.
Energiecoöperaties spelen een belangrijke rol in het rea-
liseren van lokaal eigendom. In Regio Arnhem Nijmegen 
zijn coöperaties inmiddels goed voor de invulling van een 
kwart van de regionale energieambitie. Zij hebben hier-
mee uitgebreide ervaring die waardevol is voor de RES, nu 
en in de toekomst.

Om dit lokaal eigendom mogelijk te maken is het nodig 
dat gemeenten zorgvuldig omgaan met het maken 
van afspraken met initiatiefnemers van zonnevelden 
en windparken. Hiervoor zijn meerdere instrumenten 
beschikbaar, waaronder het instrument ‘maatschappelijke 
tender’. Deze wordt op verschillende plekken al ingezet 
in de regio. Energie Samen werkt vanuit het GEA 
(ondersteund door NPRES en provincie) aan richtlijnen 
voor gemeenten voor het uitzetten van 
 

zo’n tender. Deze manier van aanbesteden zorgt ervoor dat 
inwoners voldoende mee kunnen profiteren van de winst 
die gemaakt wordt. In de RES 1.0 spreken we af dat we 
investeren in gebiedscompensaties en gebiedsversterking 
(ruimtelijke afspraak 16). Samen met de Participatiecoalitie 
en energiecoöperaties helpt de RES-werkorganisatie 
gemeenten om dit, voor zover dit nog niet gebeurd is, goed 
in hun beleid vast te leggen en uit te voeren.

5.2.6	 Jongeren & de RES
In de RES nemen we beslissingen die van grote invloed 
zijn op de toekomst van jongeren in onze regio. Zij zullen 
het meeste merken van de veranderingen in het land-
schap en de leefomgevingen en tevens van de toekom-
stige maatschappelijke kosten die voornamelijk op die 
generatie worden verhaald. Andersom: ook als wij nu 
geen beslissingen nemen ten behoeve van de energie-
transitie, heeft dat grote impact op de wereld waarin zij 
straks leven. Daarom zijn zij een belangrijke stakeholder. 
Hun stem is cruciaal bij het ontwerpen en aanscherpen 
van de plannen en de uitvoering in de komende jaren.

Jongeren zijn aangehaakt bij de RES via Jong RES. Jong 
RES is vertegenwoordigd aan de participatietafel en is 

aanwezig bij stakeholderintermezzo’s. Richting RES 2.0 
zal de stem van Jong RES goed gehoord blijven worden. 
Tevens zal jongerenparticipatie een grotere rol gaan 
spelen op zowel lokaal als regionaal niveau.

Eind 2020 werd in samenwerking tussen NPRES en Jong 
RES de jongeren enquête over de houding en belangen 
van jongeren in Nederland en de regio gepresenteerd. 
Hieruit bleek dat de stem van jongeren overtuigend 
een positieve houding hebben tegenover het opwekken 
van meer duurzame energie. 93% van de jongeren uit 
Regio Arnhem Nijmegen vindt het positief dat er steeds 
meer duurzame energie wordt gebruikt in Nederland. 
Bijna 70% van de jongvolwassenen is dan ook (heel erg) 
geïnteresseerd in duurzame energie en 58% voelt 
zichzelf (deels) verantwoordelijk om mee te denken over 
toekomstig energieverbruik. Ook over de technieken, 
windturbines en zonnevelden, zijn ze positief gestemd: 
het aanleggen van zonnevelden én windturbines in de 
eigen woonplaats vindt ruim 70% een (heel erg) goed idee. 
Dit steekt hoog uit boven de resultaten van de enquête 
onder de brede bevolking van de regio. Daar vond 40% het 
(helemaal) geen probleem om windturbines in de buurt te 
hebben.

In alle 16 gemeenten in de RES Regio Arnhem Nijmegen zijn 
energiecoöperaties actief. Hierin komen enthousiaste bewoners bijeen 

om samen zon- en/of windprojecten te ontwikkelen en realiseren. 
Voor zo’n 0,252 TWh opbrengst per jaar zijn er al projecten gerealiseerd 

of zitten die in de pijplijn. Voor 0,174 TWh zijn er ideeën in voorbereiding. 
Dit is bij elkaar een kwart van de 1,62 TWh ambitie van de RES.”

Energiecoöperaties RES Regio Arnhem Nijmegen

Visie op de 
RES 1.0 van 
de energie- 
coöperaties

https://www.regioan.nl/media/VisieEnergiecooperaties.pdf


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 5 6

40% van de inwoners van Regio Arnhem Nijmegen heeft  
geen probleem met windmolens bij hun in de buurt.

5%

10%

30%

27%

17%

13%

helemaal geen probleem
40%

geen probleem

neutraal

een beetje een probleem

een groot probleem

geen mening

}

52% van de inwoners van Regio Arnhem Nijmegen vindt een  
zonnepark aan de rand van de eigen woonwijk geen probleem

4%

15%

37%

21%

14%

9%

helemaal geen probleem
52%

geen probleem

neutraal

een beetje een probleem

een groot probleem

geen mening

}

84% van de inwoners van Regio Arnhem Nijmegen vindt  
het belangrijk om duurzamer gebruik te maken van energie.

3% 3% 1%

41%

43%

9%

heel belangrijk
84%

belangrijk

neutraal

niet zo belangrijk

helemaal niet belangrijk

geen mening

}

INWONERS (18+) OVER DUURZAME ENERGIE

JONGEREN (12-30 JAAR) OVER DUURZAME ENERGIE

(heel erg) goed

neutraal

(helemaal) niet goed

weet niet

Mening over duurzame energiebronnen in
eigen woonplaats

95%

Zonnepanelen op 
daken

72%

9%

16%

Zonnepaneelvelden

73%

16%

10%

Windmolens

93%
        van de jongeren

               vindt het positief dat
er steeds meer duurzame energie
wordt gebruikt in Nederland. In

heel Nederland geldt dit voor 89%.

In Regio Arnhem Nijmegen vindt 55% van de 

jongeren het (heel erg) goed als er wind- 

molens worden bijgeplaatst in hun woonplaats. 

Dit geldt voor 49% van de tieners en 59% van de 

jongvolwassenen in de regio.

Conclusies 
jongeren- 
onderzoek

Conclusies 
onderzoek

brede 
bevolking

https://www.regioan.nl/media/RES-Jongeren-energietransitie-factsheet-Regio-Arnhem-Nijmegen.pdf
https://www.regioan.nl/media/RESAN-enquete-infosheet.pdf


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 5 7

5.2.7	 Betrekken van raadsleden
Raadsleden zijn via meerdere wegen bij de RES 
betrokken. Heel direct via hun aanwezigheid in de 
stakeholderintermezzo’s en natuurlijk hun door-
slaggevende rol in de besluitvorming. Tevens is 
er, om raadsleden goed aangehaakt te houden, 
regelmatig contact met de griffierskringen Noord 
en Zuid. Zo kunnen de griffiers input leveren voor 
bijvoorbeeld plannen, het scherp houden van de 
raden, welke behoeftes zij hebben en welke onder-
werpen van belang zijn voor stakeholderintermezzo’s. 
Ook worden raadsleden voorzien van informatie via 
toelichtingen van vertegenwoordigers van de werk-
organisatie tijdens raadsvergaderingen, webinars 
en nieuwsbrieven.

5.2.8	 Toekomstperspectief participatie en 
maatschappelijk draagvlak

In de RES 1.0 is de verhouding tussen zonne-energie 
en windenergie verbeterd en zijn er voorstellen voor 
verkenningsgebieden extra windturbines bij- 
gekomen. Daarnaast liggen er regionale richting- 
gevende afspraken voor het ruimtelijk inpassen van her- 
nieuwbare energie. Met name ruimtelijke afspraak 16 
is voor participatie van belang: “Combineer ontwik-
keling van windturbines en zonnevelden altijd met 
de ruimtelijke kwaliteit en samenhang van het totale 
gebied. Houd rekening met het gebruik door lokale 
partijen, stakeholders en inwoners.” Dit betekent 
dat participatie met inwoners de komende tijd nog 
belangrijker wordt.

Er moet samen goed afgesproken worden welke 
ruimte inwoners hebben om te participeren. 
Hoe eerder afspraken worden gemaakt, hoe 
beter het is voor het maatschappelijk draagvlak. 
Vanaf nu verschuift de focus van de zoekgebieden 
naar de locaties en projecten. Het wordt steeds 
concreter. Bij zoekgebieden hadden we het nog over 
gebieden waar projecten kunnen komen, vanaf nu 
gaat het steeds vaker over specifieke locaties waar 
projecten ontwikkeld gaan worden. Het is nu zaak om 
naast de direct omwonenden in de omgeving ook de 
zwijgende middengroep zich te laten uitspreken. Hier 
staan opnieuw de gemeenten aan de lat maar nu dus 
ook vanuit een bovenlokaal of regionaal perspectief.

Bij de start van de volgende fase zal het gesprek 
gevoerd worden met de gemeenten binnen de regio. 
Het doel is om scherp te krijgen welke rol er vanuit de 
RES gespeeld gaat worden in de participatietrajecten 
rondom de projecten. Afhankelijk van de rol en de 
specifieke situatie zal vervolgens bekeken worden 
welke middelen het best ingezet kunnen worden bij 
het concreet vormgeven van het participatietraject. 
Zo zou het kunnen gebeuren dat de Factor-C 
methodiek met de ringen van invloed ook op 
projectniveau gaat worden ingezet. Of dat gekozen 
wordt om Swipocratie of een ander middel in te 
zetten. Tevens zal nagedacht worden hoe waardevolle 
ervaring van elders (in de regio) meegenomen kan 
worden, zodat het wiel niet steeds opnieuw hoeft 
te worden uitgevonden.



R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 5 8

We maken voor participatie de volgende afspraken 
voor de toekomst: 

19	 Bij de RES 1.0 is helder wie waarvoor en 
wanneer aan zet is voor de participatie over 
de energietransitie in Regio Arnhem Nijmegen. 
We zorgen voor een transparant speelveld. 
Stakeholders en inwoners weten zo wanneer 
en binnen welke kaders ze mee kunnen praten.

20.	We borgen met de participatiestrategie dat de 
energietransitie in Regio Arnhem Nijmegen 
zoveel mogelijk ten goede komt aan de inwoners 
van de regio. We streven naar minimaal 50% 
eigendom en zo laag mogelijke maatschappelijke 
kosten. We houden ook zoveel mogelijk rekening 
met gezondheidsaspecten, wegen milieu-effecten 
zorgvuldig af en zorgen dat natuurwaarden zoveel 
mogelijk behouden blijven.

21	 We delen en faciliteren informatie in 
relatie tot de energietransitie zo zorgvuldig 
mogelijk met stakeholders, ambtenaren, 
volksvertegenwoordigers en inwoners, zoals 
over de effecten op de gezondheid van geluid van 
windturbines, financiële voordelen voor inwoners, 
en behoud van biodiversiteit.

22	 Om gemeenten te ondersteunen voeren we 
(bovenlokale) duo-gesprekken over het verder 
uitwerken van gebiedsgerichte participatie en 
lokaal eigendom. Hierin denken we ook samen na 
over hoe de participatie voor jongeren ingericht 
kan worden.

23	 We organiseren bijeenkomsten voor ambtenaren 
en volksvertegenwoordigers om kennis te blijven 
delen. We delen goede voorbeelden in onze regio.

24	 We zorgen ervoor dat iedereen in de regio 
(financieel en/of maatschappelijk) voordeel kan 
halen uit de plannen. Dat doen we bijvoorbeeld 
door gemeenten te helpen met het opzetten van 
maatschappelijke tenders.

25	 Voor het einde van 2021 hebben alle gemeenten 
een Transitievisie Warmte opgesteld. We onder
zoeken de participatieaanpakken in deze visies 
en adviseren bestuurders over participatie in 
het warmtespoor.

26	 Jongeren worden op lokaal en regionaal niveau 
betrokken bij het meedenken en uitvoeren van 
plannen.

27	 We gaan de rol van de ‘participatietafel’ nog 
scherper invullen. Die kan dan nog meer 
in de rol groeien zoals in de doelstelling is 
omschreven.

28	 Op weg naar de RES 2.0 streven we ernaar 
om het betrekken van raadsleden ook op 
regionaal niveau te organiseren.

De volledige lijst met afspraken staat in hoofd-
stuk ‘Ons bod’.

Het is goed dat de ambitie 
van 50% lokaal eigenaarschap 
in de RES 1.0 is opgenomen. 

We vragen aandacht voor een 
geschikt model met de mogelijkheid 

voor jongeren om hieraan 
mee te doen.

Jong RES
Visie op 
RES 1.0 

van Jong 
RES

https://www.regioan.nl/media/VisieJongRES.pdf


R E S  1 . 0     /     R E G I O N A L E  E N E R G I E S T R A T E G I E     /     R E S  R E G I O  A R N H E M  N I J M E G E N     /     M A A R T  2 0 2 1 5 9



6.	 UITGELEIDE

Met de RES 1.0 ligt er een duidelijke koers voor de energie
transitie in Regio Arnhem Nijmegen, als het gaat om 
grootschalige opwek van elektriciteit uit zon en wind, 
het gebruik van regionale warmtebronnen en het bij
behorende participatietraject. Deze RES werd gemaakt 
in een intensief traject met stakeholders en bestuurders. 
Dat geeft vertrouwen in de stappen die hierna gaan 
volgen. De plannen worden voortdurend aangescherpt en 
we worden steeds concreter. Dat is nodig, want al in 2030 
willen we de CO2-uitstoot met 55% hebben teruggebracht.

Zoals telkens aangegeven: de RES is een doorlopend proces. 
Bij elke nieuwe versie nemen we inzichten en feedback 
mee. Reacties zijn altijd welkom via res@regioan.nl

In de online omgeving vindt u diverse reacties op de eerdere 
versie van de RES en op deze RES 1.0.Reacties

https://prvgelderland.maps.arcgis.com/apps/MapSeries/index.html?appid=e0b3c4dc3dac443db3a300e0094c5447&entry=10


Arnhem Nijmegen


	1.	Introductie in de RES
	2.	Ons bod
	2.1	Afwegingskader
	2.2	Elektriciteit
	2.3	Ruimtelijke afspraken geven richting bij het zoeken van locaties
	2.4	Efficiënte uitbreiding elektriciteitsnetwerk
	2.5	Warmte
	2.6	Draagvlak
	2.7	Afspraken voor de toekomst

	3.	Integrale aanpak
	3.1	De leefomgeving verbindt ons
	3.2	Samenwerking op verschillende schaalniveaus
	3.3	Integraliteit in ons proces
	3.4	Toekomstperspectief samenwerking en integraal werken
	4.	�Elektriciteit, warmte & netwerk

	4.1	Elektriciteit
	4.2	Warmte
	4.3	Netwerk
	4.4	Toekomstperspectief elektriciteit, warmte en netwerk

	5.	Draagvlak
	5.1	Bestuurlijk draagvlak
	5.2	Maatschappelijk draagvlak

	6.	Uitgeleide

</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>