<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Email: info@4en5mei-nijmegen.nl;



PERSBERICHT
5 juli 2021

Alexander Salomons verdient een monument en een straatnaam
Voor de oorlog ving hij Joodse vluchtelingen op, in de oorlog werd ook hij vermoord.

In november 2019 heeft het Nijmeegse 4en5 mei comité aan het stadsbestuur gevraagd om mee te werken
aan het herdenken van rabbijn Alexander Salomons. Onafhankelijk daarvan is een groep Nijmegenaren
gevormd die het stadsbestuur opnieuw oproept om samen met NS en ProRail rabbijn Alexander Salomons
te eren met een monument in en een straatnaam bij het station. Het 4en5 mei comité heeft inmiddels de
eerste stappen voor de realisatie van een monument reeds gezet.

Onlangs publiceerde Frank Eliëns zijn boek Voor Joden verboden, Hoe de Joodse gemeenschap uit Nijmegen
verdween 1940-1945. In dit boek beschrijft hij alle Joden die in de oorlog in Nijmegen woonden. Waar en met
wie ze woonden, wat ze deden en wat er met hen is gebeurd. Ze zijn bijna allemaal vermoord in Duitse
concentratiekampen. Het boek is een eerbetoon aan deze slachtoffers.

Een speciale plek heeft rabbijn Alexander Salomons. In 2018 publiceerde historicus Jan Brauer het verhaal van
Salomons. Een samenvatting hiervan is bij dit persbericht gevoegd. Rabbijn Salomons ging naar het station om
met het stedelijk hulpcomité Duitse vluchtelingen te helpen die vanaf 1933 binnendruppelden in een gastvrije
stad. Het station is ook de laatste Nijmeegse plek waar hij kwam toen hij de stad moest verlaten. Net als bijna
alle Joden. Als er íemand is die het verdient permanent herdacht te worden, dan is het Salomons. Het station en
zijn omgeving is daarvoor een uitermate geschikte plek. Het 4en5 mei comité en de initiatiefgroep hebben
besloten om hiervoor samen op te trekken. Daarvoor willen ze aansluiten bij de aanpassing en vernieuwing die
nu in voorbereiding zijn voor het station en omgeving.

Het Nijmeegse 4en5 mei comité zal zich daarvoor richten op een ereteken voor rabbijn Salomons en het comité
vluchtelingenhulp dat met hem samenwerkte bij de opvang en doorgeleiding van de Joodse vluchtelingen. Het
comité denkt hierbij aan een plaquette met zijn portret en een toelichtende tekst in het centraal station. De
plaquette moet op een plek komen die goed in het oog springt bij de reizigers, en goed zicht biedt op de
historische plek waar de douane zijn grenscontroles op de inkomende reizigers uitvoerde. Het comité heeft al een
startbudget voor de plaquette beschikbaar en rekent erop dat ProRail en NS zullen meewerken door deze goede
inpassing van het ereteken in het vernieuwde NS-station.

De initiatiefgroep van 25 betrokken Nijmegenaren wil daarnaast dat Salomons wordt geëerd met een straatnaam.
Niet zomaar een: het Stationsplein zou naar hem genoemd kunnen worden. Dat is immers de plek van de opvang
én de afvoer van Joodse burgers. Alexander Salomons is de verpersoonlijking van deze tragedie. Het station
wordt in de komende jaren uitgebreid en gemoderniseerd. Ook de directe omgeving wordt aangepast. De
realisatie hiervan is een mooi moment om het Stationsplein of een belangrijk deel hiervan te vernoemen naar
Alexander Salomons. Dit alles in goed overleg met omwonenden en aan het plein gelegen bedrijven.

We hopen dat NS, ProRail en ons stadsbestuur – zowel B en W als raadsleden – hiertoe besluiten. Opdat wij niet
vergeten.

Piet Timmermans, voorzitter 4en5 Mei Nijmegen,
René van Berlo namens Marjolein Baltussen, René van Berlo, Clem Bongers, Dick Bos, Marjan Bos, Jan
Brauer, Hendrik-Jan Derksen, Frank Eliëns, Fifi Groenendijk, Kees Groenendijk, Mariska van Heijster, Wim
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>2


Hompe, Frans Houtbeckers, Bregje Jaspers, Rob Jaspers, Mariët Mensink, Hette Morriën, Qader Shafiq, Hans
Slavenburg, Janneke Slavenburg-Bon, Frans B. Tromp, Dolly Verhoeven, Martijn Vermeulen, Els Vissers,
Jeroen van Zuylen.



Nadere informatie is verkrijgbaar bij:
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>            ZOMER 2021




      Joodse oorlogsslachtoffers


    Alexander
    Salomons
      In zijn boek Voor Joden verboden be-
      schrijft Frank Eliëns alle Nijmeegse Jo-
      den die tijdens de Tweede Wereldoorlog
      zijn vermoord. In Mariken komen en-
      kelen van hen aan bod. In dit nummer
      rabbijn Alexander Salomons. De tekst
      van deze aflevering is geschreven door
      historicus Jan Brauer. Het is een inge-
      korte versie van zijn artikel Willkommen          Rabbijn Alexander Salomons voor de synagoge in de Gerard Noodtstraat in 1935
      in Holland!, gepubliceerd in Jaarboek
      Numaga 65 (2018) op pagina’s 102-121.             Onrust in grensregio                              zo meldde minister-president Hendrik Colijn
                                                        Al direct na Hitlers machtsgreep eind janu-       al eind januari 1939 aan het parlement. Door
                                                        ari 1933 werd het onrustig in de grensregio.      de vele illegale grensgangers steeg het aantal
    Vanaf 1933 trekken duizenden Duitse Joden           De Nijmeegse kranten berichtten vanaf maart       vluchtelingen dat na november 1938 het land
    en linkse nazi-tegenstanders – legaal of ille-      1933 geregeld over de repressie van de Joden in   binnenkwam niettemin tot boven de tiendui-
    gaal – over de Nederlandse grens, ook rond          Kleef en omgeving en signaleerden een enor-       zend. Als de politie deze illegale grensgangers
    Nijmegen. Vele honderden gespannen men-             me drukte aan de grenzen: ‘Vele Israëlieten uit   aantrof, werden de mannen naar een besloten
    sen op drift arriveren met koffers per trein        het grensgebied opgejaagd naar Nederland’,        opvang gebracht, terwijl hun vrouwen en kin-
    uit Kleef op het Nijmeegse station. Ande-           zo schreef De Gelderlander begin april. Nog       deren elders werden opgevangen.
    ren komen via de officiële grensovergang in         diezelfde maand presenteerde het Nijmeegse
    Beek of stiekem door bossen en over land-           vluchtelingencomité zich met oproepen in de       Kinderen uit Keulen
    wegen. Hoe reageren de Nijmegenaren op              pers voor steun. (…) In het Nijmeegse open-       De correspondent van Het Vaderland en het
    de binnendruppelende vluchtelingen en wie           bare leven vroeg de rabbijn geregeld aandacht     Algemeen Handelsblad sprak op donderdag
    vangt hen op? De meeste Joodse vluchtelin-          voor de vervolgingen in Duitsland. Steeds be-     17 november 1938 in de Nijmeegse synago-
    gen zijn op doorreis, ruim honderd blijven          nadrukte hij de verbondenheid van de Joodse       ge uitgebreid met een zeer drukbezette Salo-
    in Nijmegen. Dramatische taferelen op het           gemeenschap met Nederland.                        mons: ‘Onophoudelijk rinkelde de telefoon.’
    perron, want de vluchtroute via station Nij-                                                          Salomons had zorgen over zeven kinderen die
    megen blijkt erg populair en kansrijk, voor-        (Vijf jaar werkten Salomons en anderen aan de     op goed geluk uit Keulen waren aangekomen,
    al dankzij de grote inzet van de Nijmeegse          opvang van Joodse vluchtelingen. Toen kwam        de oudste veertien jaar, de jongste drie en een
    rabbijn Alexander Salomons en zijn vluch-           de Kristallnacht. ‘Furie over Duitschland. Al-    half. Hun huis in Keulen was ’s nachts over-
    telingenhelpers.                                    les wat joodsch is vernietigd’ opende De Gel-     vallen door een bende nazi’s, die de hele in-
                                                        derlander op vrijdag 11 november 1938. De         boedel kort en klein had geslagen. De kinderen
    Vaak was rabbijn Alexander Salomons zelf            regering verzachtte het strenge vluchtelingen-    wisten zich een week lang schuil te houden,
    aanwezig bij de eerste opvang van vluchtelin-       beleid voor korte tijd.)                          zwervend door de stad. Vervuild en schamel
    gen op het station. Hij was secretaris van het in                                                     gekleed waren ze door hun moeder op de trein
    april 1933 opgerichte Plaatselijk Hulpcomité        Kristallnacht                                     gezet en op het Nijmeegse station door Salo-
    tot steun aan de Duitsch-Joodsche Vluchte-          Het kwalijke karakter van het naziregime was      mons opgepikt. Het Nijmeegse comité pro-
    lingen. Salomons had zich in december 1925          inmiddels wel tot de hele wereld doorgedron-      beerde in contact te komen met de ouders en
    uit Amsterdam in Nijmegen gevestigd als rab-        gen. Daarom werd kort na de Kristallnacht         ondertussen te regelen dat de kinderen konden
    bijn en leraar van de Nederlands-Israëlitische      aan de Nederlandse grens niet iedereen zon-       blijven. Uiteindelijk gaf Den Haag toestem-
    Gemeente, die zo’n vijfhonderd leden telde.         der meer teruggestuurd. Toen echter na enkele     ming, maar, zo drukte Salomons de journalist
    Ook gaf hij Hebreeuws op het Stedelijk Gym-         weken het ingestelde maximum van zevendui-        op het hart: ‘Het is dringend noodzakelijk […]
    nasium. Salomons woonde met zijn vrouw              zend vluchtelingen was overschreden, ging         dat op korten termijn een soepele regeling ge-
    Roosje Hes en hun vier kinderen op Gerard           de grens weer nagenoeg op slot. Slechts bij       troffen wordt. In afwachting desnoods van de
    Noodtstraat 39, later op 27, pal naast de sy-       dreigend levensgevaar of als het ging om kin-     Internationale regeling van het vluchtelingen-
    nagoge.                                             deren en vrouwen werd nog toegang verleend,       vraagstuk.’
6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                                                                     gedreven en met de trein van 20.14 uur precies
                                                                                                     op tijd naar Duitsland teruggegaan. Zij waren
                                                                                                     anderhalf uur in ons gastvrije Nederland ge-
                                                                                                     weest... Er waren er bij, die wanhopig huilden.
                                                                                                     De jongens keken teleurgesteld en de meisjes
                                                                                                     drukten de zakdoek in de ogen.’

                                                                                                     Wisselend succes
                                                                                                     De berichten over de zeer actieve steun aan
                                                                                                     Joodse vluchtelingen op het Nijmeegse station
                                                                                                     waren behoorlijk verspreid geraakt in Joodse
                                                                                                     kringen in Duitsland. Binnenkomst verliep
                                                                                                     daar ‘gemakkelijker’ dan op andere stations,
                                                                                                     zo werd verteld. In Berlijn en Keulen kregen
                                                                                                     vluchtelingen daarom het advies via Nijmegen
                                                                                                     te reizen. Toch was het Nijmeegse vluchtelin-
                                                                                                     gencomité niet altijd succesvol. Dat was al ge-
                                                                                                     bleken uit het pijnlijke incident in december,
                                                                                                     maar ook in de maanden daarna waren er te-
                                                                                                     leurstellingen. Over februari 1939 rapporteer-
Het gezin Salomons in 1936, vlnr. Sara, vader Alexander, Bram, Louis, moeder Rosa en Sprins          de de Doorlaatpost Station Nijmegen van de
                                                                                                     douane, dat er in totaal 1.546 vreemdelingen
Kindertrein                                        van 18.43 uur uit Kleef 22 kinderen tussen drie   waren gearriveerd, onder wie 1.262 Duitsers.
Op zondagavond 11 december 1938 rond acht          en zeventien jaar binnengedruppeld zonder         Over de Joodse vluchtelingen onder hen werd
uur reed onder grote belangstelling een specia-    papieren. Zij werden geweigerd en moesten         in kille cijfers gemeld: ‘Doorgelaten 1 volwas-
le kindertrein uit Wenen met zeshonderd Jood-      meteen terug. Dat gaf de nodige commotie          sene en 13 kinderen, teruggezonden 9 volwas-
se vluchtelingetjes tussen 4 en 17 jaar station    bij de leden van het kindercomité en er werd      senen en 51 kinderen’. Ook Salomons schreef
Nijmegen binnen. Ze waren op weg naar Hoek         met spoed gebeld naar Den Haag. Daar be-          op 23 februari naar het landelijk comité dat in
van Holland. De krant berichtte: ‘De stem-         sloot Croiset van Uchelen (administrateur         de voorbije week alle in Nijmegen gearriveer-
ming onder de kinderen was zeer opgewekt en        voor de Grensbewaking en de Rijksvreem-           de kinderen op last van het departement waren
allen waren zeer dankbaar voor de hartelijke       delingendienst) tot een ‘sprekende afwijzing’     teruggezonden.
ontvangst. Het vluchtelingencomité had ge-         van deze ‘onregelmatig aangereisde’ kinde-
zorgd voor koffie, brood en fruit, in zoo ruime    ren. Hij wilde met dit stevige besluit de on-     Slechte afloop
mate, dat men nog overhield. Om kwart voor         georganiseerde toestroom stoppen, met name        Met het gezin van rabbijn Alexander Salo-
negen reed de lange trein het station Nijmegen     via station Nijmegen. Rabbijn Salomons kon        mons liep het slecht af. Al in november 1940
weer uit, waarbij de vele belangstellenden de      niets meer uitrichten. Zwaar teleurgesteld gaf    werd de rabbijn door de gemeente op non-ac-
jonge reizigers hartelijk nawuifden, die op hun    hij de aanwezigen te kennen dat zijn aanvan-      tief gezet als leraar Hebreeuws van het Stede-
beurt daarop vroolijk reageerden.’                 kelijke vreugde over de speciale kindertrein      lijk Gymnasium. Het ontslag per 1 maart 1941
                                                   door dit incident behoorlijk was vergald. Een     werd aangezegd in een brief van burgemeester
Tegenover de vreugde over deze speciale kin-       journalist registreerde de trieste aftocht: ‘…    Steinweg. (…) Het gezin Salomons verhuis-
dertrein stond het vluchtelingendrama dat zich     in alle heerlijke Hollandse nuchterheid klonk     de op 13 april 1943 naar Amsterdam. (…)
uitgerekend op hetzelfde tijdstip op het station   het consigne: “Terug...!” […] En toen zijn die    Dat bleek slechts een tussenstation, want op
afspeelde, een stukje verderop in de visitatie-    twee en twintig kinderen als een kudde zwarte     20 juni kwamen ook zij aan in kamp Wester-
zaal van de douane. Daar waren met de D-trein      schapen door de tunnel naar het tweede perron     bork. Begin juli volgde het transport naar ver-
                                                                                                     nietigingskamp Sobibor in Polen. Alexander
                                                                                                     Salomons (52), zijn vrouw Roosje (49), hun
                                                                                                     kinderen Louis (20), Sara (18) en Abraham
                                                                                                     (12) werden op 6 juli op transport gesteld uit
                                                                                                     Westerbork en meteen na aankomst in Sobibor
                                                                                                     op 9 juli vermoord. Dochter Sprins (17) was
                                                                                                     in Westerbork ziek geworden. Zij moest op 20
                                                                                                     juli alsnog op transport naar Sobibor. Ook zij
                                                                                                     werd meteen vermoord.
                                                                                                     Tekst: Jan Brauer
                                                                                                     Foto Salomons: Fotopersbureau Gelderland, collectie
                                                                                                     Regionaal Archief Nijmegen. Foto gezin Salomons:
                                                                                                     collectie Joods Monument. Foto station: Aviodrome
Station Nijmegen in 1935, uiterst links douanegebouw aankomst vluchtelingen
                                                                                                     Lelystad, collectie Regionaal Archief Nijmegen

                                                                                                                                                           7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>