<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                                                                                                                  Postadres
                                                                                                                  Gemeente Nijmegen
                      Gemeentelijke Rekenkamer Nijmegen
                                                                                                                  ST20
                      Postbus 9105                                                                                Postbus 9105
                      6500 HG NJIMEGEN                                                                            6500 HG Nijmegen
                                                                                                                  Bezoekadres
                                                                                                                  Korte Nieuwstraat 6
                                                                                                                  6511 PP Nijmegen
                                                                                                                  T 14 024
                                                                                                                  nijmegen.nl
                      Datum            5 oktober 2021
                                                                                                                  Contactpersoon
                      Onderwerp        Reactie op Rekenkameronderzoek                                             Ralph Breuer
                                       Kwaliteit gescheiden ingezameld                                            r.breuer@nijmegen.nl
                                                                                                                  T 024 – 329 27 29
                                       huishoudelijk afval
                                                                                                                  Ons kenmerk
                      Geachte heer/mevrouw,                                                                       E21.002416
                      Op 15 september 2021 heeft u ons het onderzoeksrapport naar de kwaliteit van gescheiden
                      ingezameld huishoudelijk afval toegestuurd voor bestuurlijk hoor en wederhoor. Deze brief
                      bevat onze reactie op het door u uitgevoerde onderzoek.
                      Algemeen
                      Als eerste spreken wij onze waardering uit voor uw uitgebreide onderzoek naar dit
                      belangrijke onderwerp. We zien diverse aanknopingspunten waar we als gemeente ons
                      voordeel mee kunnen doen. Daarnaast geeft het rapport de raad een helder inzicht in het
                      functioneren van de ketenstructuur van een aantal huishoudelijke afvalstromen. Dat zal
                      zonder meer zijn meerwaarde hebben bij het nieuwe afvalbeleidsplan dat we in 2022
                      samen met de raad en stakeholders willen gaan ontwikkelen.
                      Voor we ingaan op de conclusies en aanbevelingen willen we graag stilstaan bij een aantal
                      punten. Vanuit de context van het kwaliteitsvraagstuk missen wij in het onderzoek de
                      producentenverantwoordelijkheid die van toepassing is op verpakkingen en daarmee op
                      plastic+, glas en (deels) oud papier en karton. Voor textiel is producentenverantwoor-
                      delijkheid in voorbereiding. Dit is om twee redenen relevant:
                       Producenten dragen wettelijke verantwoordelijkheid voor inzameling én verwerking
                           van hun verpakkingen en
                       Producenten bepalen aan de voorkant zelf de samenstelling van hun producten.
                      De analyse die u heeft gemaakt, start bij de inzameling. Naar onze mening had het
                      onderzoek een vollediger beeld gegeven als ook de eerste stap (de productie) in de keten
                      zou zijn meegenomen. De samenstelling van een product bepaalt namelijk in hoge mate de
                      herbruikbaarheid. Dat speelt met name voor verpakkingen en textiel. Voor fabrikanten en
                      producenten ligt daar een grote maatschappelijke verantwoordelijkheid die helaas vaak
                      niet of matig wordt ingevuld. Daar hebben als gemeente weinig invloed op, maar is nog
                      een wereld in te winnen. Door het onderzoek ontstaat nu het beeld alsof veel afval volledig
rieven en huisstijldocumenten / sjab = Brief
                                                                                                Gemeente Nijmegen   Pagina 1 van 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>herbruikbaar is en het kwaliteitsvraagstuk pas begint vanaf het moment van inzameling.
Dat ligt in onze ogen veel genuanceerder.
Een bevinding uit uw onderzoek is de constatering dat de partijen in de verschillende delen
van de keten nauwelijks met elkaar in gesprek zijn. Dit onderkennen we en nemen we ook
ter harte. Wij zullen met de partijen in de keten onderzoeken hoe we de samenwerking
binnen de keten structureel kunnen verbeteren teneinde in gezamenlijkheid meer
hergebruik te kunnen realiseren. Dat gezegd hebbende komt de terechte vraag op hoe we
de verantwoordelijkheden van de betrokken partijen in de keten moeten bezien. In uw
onderzoek geeft u aan dat wij ons in onze verantwoordelijkheid niet moeten beperken tot
onze wettelijke taken. Dat zijn wij met u eens en dat hebben wij ook altijd al gedaan. Zo zijn
we bijvoorbeeld via de MARN aandeelhouder van ARN waar ons GFT en restafval worden
verwerkt. Maar wij hebben wat betreft onze verdergaande verantwoordelijkheid ook wel
lering getrokken uit andere ervaringen.
Zo hebben gemeenten in de periode 2015-2019 de volledige regie en formele
verantwoordelijkheid op zich genomen voor de hele plastic+-keten (het ketenregie-model:
van inzameling tot en met de vermarkting van uitgesorteerde fracties). Dit vanuit de
ambitie van gemeenten om zo meer hergebruik te kunnen realiseren dan de doelstellingen
die de Rijksoverheid aan de verpakkingsindustrie had opgelegd. Feitelijk namen
gemeenten hiermee de producentenverantwoordelijkheid over van de
verpakkingsindustrie. Uiteindelijk werkte dit model niet omdat er helaas te veel
onderliggende tegenstrijdige belangen waren tussen partijen. Uiteindelijk is - na
jarenlange onderhandelingen - de verantwoordelijkheid voor de verwerking van het
plastic+ weer teruggelegd bij de verpakkingsindustrie en de verantwoordelijkheid voor de
inzameling bij de gemeenten.
De reden dat wij dit voorbeeld aanhalen is enerzijds om te benadrukken dat we als
gemeente onze rol en betrokkenheid breder zien dan enkel en alleen onze wettelijke
verantwoordelijkheid, maar anderzijds ook dat we hiervan hebben geleerd dat we niet in
de primaire verantwoordelijkheid van anderen moeten willen treden. Zeker als die partijen
wettelijke producentenverantwoordelijkheid dragen voor hun producten. We voelen
betrokkenheid bij alle stappen in de keten, maar dragen niet voor alle stappen de primaire
verantwoordelijkheid.
Vanuit die achtergrond stellen wij ons dan ook op het standpunt dat voor het kwaliteits-
vraagstuk de primaire verantwoordelijkheid bij de verwerking van de ingezamelde stromen
ligt bij de partijen die de producentenverantwoordelijkheid uitvoeren. Onze primaire
verantwoordelijkheid als gemeente ligt bij een goede kwantiteit én kwaliteit van de
gescheiden ingezamelde herbruikbare afvalstromen. Alleen ten aanzien van de verwerking
van GFT zien wij een verdergaande verantwoordelijkheid en ook een goed perspectief op
verbetering door ons indirecte aandeelhouderschap in ARN.
Een laatste algemeen punt dat wij graag willen maken is het volgende. In Nijmegen worden
27 huishoudelijke afvalstromen gescheiden ingezameld via inzameling aan huis,
wijkcontainers en milieustraten. Alle stromen tezamen produceert de Nijmegenaar
                                                                          Gemeente Nijmegen    Pagina 2 van 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>gemiddeld 391 kilogram huishoudelijk afval (2019). Het onderzoek gaat over vijf
herbruikbare stromen (2019: 201 kg) en fijn restafval (2019: 77 kg). Van de 201 kilo’s uit de
vijf herbruikbare stromen is geconstateerd dat 11 kilogram na inzameling bij de verwerker
wordt afgekeurd.
Wij realiseren ons dat het afvalprobleem echter groter is dan dat. Bijvoorbeeld omdat veel
fabrikanten verpakkingen gebruiken die niet hergebruikt kunnen worden (een
internationaal probleem) óf omdat sommige bestanddelen van een afvalstroom
procestechnisch niet goed verwerkt kunnen worden en als stoorstof moeten worden
verwijderd.
Wij vinden het belangrijk dat mensen die het onderzoek lezen, zich bewust zijn van deze
context. Het is ons overduidelijk dat wij aan sommige knoppen beter moeten gaan draaien
en daarop komen wij op het vervolg van deze reactie terug, maar veel knoppen zitten niet
op ons dashboard.
Ten aanzien van de conclusies
1. De kwantitatieve doelstellingen voor de gescheiden inzameling van huishoudelijk afval zijn
voor 2020 bijna gerealiseerd. Afgezet tegen de situatie in vergelijkbare gemeenten is dat een
goede prestatie.
Wij waarderen het dat u de positieve resultaten die we in Nijmegen behalen met de
gescheiden inzameling ook benoemt. Het doet recht aan de inspanningen van onze
inwoners die naast de stromen GFT, plastic+, textiel, oud papier, glas en restafval nog 21
andere stromen gescheiden kunnen aanbieden en daar ook gebruik van maken. In totaal
wordt zo 391 kg per inwoner (2019) aangeboden. Daarmee wordt de beleidsdoelstelling
voor 2020 van 75% gescheiden inzameling en 100 kg restafval bijna gerealiseerd. Met de
gescheiden inzameling van luiers en incontinentiemateriaal én de verdergaande aanpak
op een verbeterde kwaliteit van het ingezamelde GFT en textiel zetten we aanvullende
stappen hier naar toe.
2. De gemeente heeft een beperkt inzicht in de kwaliteit van het gescheiden ingezamelde
huishoudelijk afval en geen inzicht in het uiteindelijk hergebruik ervan. Dit komt doordat
onvoldoende afspraken gemaakt zijn met andere spelers in de keten over het uitwisselen van
informatie.
Jaarlijks maken wij een sorteeranalyse van het restafval. Op die manier hebben een beeld
van de samenstelling en de hierin nog aanwezige hoeveelheden herbruikbare
bestanddelen. Voor de herbruikbare stromen hebben wij dat beeld niet. Tot op heden
achtten wij dat ook niet nodig omdat deze stromen nagenoeg altijd werden goedgekeurd
bij de verwerker. Daardoor is ons inzicht in de samenstelling van deze stromen inderdaad
beperkt. Gezien het kwaliteitsvraagstuk is het een goede suggestie om ook van de vijf
onderzochte herbruikbare afvalstromen periodiek een sorteeranalyse te laten doen.
Daarmee ontstaat een beter beeld door de keten heen van de mate van hergebruik van de
ingezamelde stromen. Dat biedt een basis om te bezien of en zo ja waar in de keten (bij de
inzameling en/of bij de verwerking) een verbetering in kwaliteit gerealiseerd zou kunnen
worden.
                                                                             Gemeente Nijmegen Pagina 3 van 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>3. Door het weergeven van het scheidingspercentage onder de noemer
hergebruikspercentage is een te positief beeld ontstaan. Dit heeft er mede toe geleid, dat er
binnen de gemeente een beperkt gevoel van urgentie en daardoor te weinig aandacht is
geweest voor het verbeteren van de kwaliteit van gescheiden ingezameld huishoudelijk afval
en daarmee het uiteindelijk hergebruik ervan.
Het is correct dat de termen “scheidingspercentage” en hergebruikspercentage” geregeld
oneigenlijk door elkaar heen zijn gebruikt. Dat kan verwarrend overkomen. Naar de
toekomst toe zullen wij het gebruik van deze termen correct aanwenden. De indruk kan
zijn ontstaan dat wij hiermee een probleem probeerden te verdoezelen. Dat hebben wij
niet bewust gedaan en wij bieden onze excuses hiervoor aan.
Vanuit oogpunt van de kwantiteit en kwaliteit van het huishoudelijk afval hebben wij ons
de afgelopen jaren binnen de keten vooral geconcentreerd op de inzameling, omdat wij
dat als onze primaire verantwoordelijkheid zien. Terugkijkend onderkennen we dat we
eerder hadden moeten acteren op de kwaliteit van het ingezamelde GFT. Ondertussen is
dit in samenwerking met Dar in 2020 opgepakt en zijn hier ook al positieve resultaten in
geboekt.
In het nieuwe afvalbeleidsplan zullen wij ons ook richten welke verbeteringen in kwaliteit
mogelijk zijn bij de verwerking van de gescheiden ingezamelde stromen; dit in
samenwerking met de verwerkers en daarbij betrokken partijen.
4. Het Afvalbeleidsplan vormt voldoende basis om te komen tot substantieel meer hergebruik
van huishoudelijk afval, maar de doelen in het Afvalbeleidsplan zijn onvoldoende concreet en
het Afvalbeleidsplan is niet of nauwelijks vertaald naar de uitvoering. Mede daardoor is er in
de praktijk gestuurd op het realiseren van de doelstellingen voor de hoeveelheid Restafval en
het scheidingspercentage, en onvoldoende op het realiseren van de doelstellingen voor meer
hergebruik.
Onze reactie bij de vorige conclusie is ook hier van toepassing. Verder onderschrijven we
het belang om de vertaling van het beleid naar de uitvoering goed te borgen. Het
uitvoeringsprogramma 2013-2016 dat is opgesteld op basis van het vigerende
afvalbeleidsplan bleek te ambitieus in de tijd en ging voorbij aan de dynamiek die met het
afvalbeheer gepaard gaat. Dat neemt niet weg dat de acties merendeels zijn uitgevoerd en
succesvol zijn geweest waardoor de doelstelling voor 2020 nagenoeg is behaald. De
resultaten van dit afvalbeleidsplan zullen worden geëvalueerd en aan de raad worden
aangeboden. Wij zien dit als een van de eerste stappen op weg naar een nieuw
afvalbeleidsplan dat we samen met de raad willen ontwikkelen.
5. Met de huidige wijze van sturen door de gemeente is het risico groot dat het niet lukt de
doelstelling voor de hoeveelheid Restafval en de gescheiden inzameling van huishoudelijk
afval voor 2025 te realiseren, en gelijktijdig het hergebruik fors te verhogen. Daarmee komt
ook de realisatie van de doelstellingen voor de Circulaire Economie in 2030 in gevaar.
Nijmegen is een van de weinige gemeenten in hoogbouwklasse B (totaal 61), die de
doelstelling van 75% afvalscheiding en 100 kg restafval per inwoner nagenoeg hebben
gerealiseerd. Desondanks is de VANG-doelstelling van 90% afvalscheiding en 30 kg
restafval per inwoner in 2025 ook voor Nijmegen een enorme uitdaging zowel kwantitatief
                                                                             Gemeente Nijmegen Pagina 4 van 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>als in de tijd. En dat is eens te meer zo voor de meeste gemeenten in hoogbouwklasse B. De
Rijksoverheid realiseert zich dit ook en bezint zich hoe de doelstellingen voor het
huishoudelijk afval kunnen worden geherformuleerd op een zodanige wijze dat zij recht
doen aan een verdergaande afvalscheiding enerzijds én een hogere mate van circulariteit
van de gescheiden ingezamelde stromen anderzijds.
Hoe dan ook ligt Nijmegen en alle overige gemeenten een complexe en uitdagende opgave
te wachten om te komen tot meer afvalscheiding én meer hergebruik. Daarbij moeten we
ons realiseren dat we principiële keuzes zullen moeten maken om echt wezenlijke
progressie te kunnen boeken. Er is geen laaghangend fruit meer. Het verder optimaliseren
van de huidige bestaande inzamelstructuur en het intensiveren van de communicatie zal
niet afdoende effect sorteren om onze 176.000 inwoners te bewegen het afval nog beter te
gaan scheiden. Daartoe zullen wij maatregelen moeten treffen die aan de ene kant het
gemak en serviceniveau om herbruikbare stromen te scheiden substantieel verhogen en
aan de andere kant het serviceniveau om zich van restafval te ontdoen omlaag brengen.
Deze benadering staat bekend als “omgekeerd inzamelen” en is in het huidige beleidsplan
als vergezicht genoemd.
Wij gaan graag het gesprek aan met de raad welke doelstellingen we willen formuleren,
welke maatregelen we bereid zijn te nemen en binnen welke termijnen deze tot stand
gebracht moeten worden.
Terzijde merken we nog op dat de circulaire doelstellingen voor 2030 en 2050 gericht zijn
op de gehele samenleving en alle afval- en grondstofstromen die hierin omgaan; en niet
alleen het huishoudelijk afval dat hiervan maar een beperkt deel uitmaakt. Uiteraard
maakt dit de circulaire doelstelling niet minder uitdagend, maar het is niet de exclusieve
verantwoordelijkheid van de gemeente om deze doelstellingen te behalen. Alle partijen in
de maatschappij hebben hierin een rol en verantwoordelijkheid.
Ten aanzien van de aanbevelingen:
1. Geef het college opdracht om bij het actualiseren van het afvalbeleid en het uitvoeren
ervan als leidende principes te hanteren dat:
    a. de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor huishoudelijk afval verder gaat dan haar
    wettelijke taak, zeker gezien de duurzaamheidsambities van de gemeente Nijmegen
    en daarmee dat:
    b. het verbeteren van kwaliteit van huishoudelijk afval een urgent probleem is dat voor
    het oplossen vraagt om:
    c. een cyclische manier van werken.
    Hanteer deze leidende principes als raad ook zelf bij het invullen van de kaderstellende en
    controlerende rol in het dossier huishoudelijk afval.
Als college hebben wij steeds onze verantwoordelijkheid breder betracht dan onze
wettelijke zorgtaak en dat zullen we blijven doen. In dat kader wijzen we onder andere op:
 de vergaande rol en verantwoordelijkheid die gemeenten in het ketenregie-model
     voor plastic+-afval op zich hebben genomen om te komen tot meer hergebruik van het
     plastic+.
 de keuze om ons als gemeente Nijmegen aan te sluiten bij de statiegeld-alliantie.
                                                                            Gemeente Nijmegen   Pagina 5 van 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>    de inzet van restwarmte vrijkomend bij de verbranding van restafval bij ARN voor het
     warmtenet en
    de keuze om het huishoudelijk ingezamelde GFT in de eigen installatie bij ARN lokaal
     te vergisten en daarbij het vrijkomende biogas te benutten in het regionale
     streekvervoer.
Deze aanbeveling omarmen wij dan ook met de kanttekening dat wij onze bredere
verantwoordelijkheid wel steeds bezien binnen onze reële mogelijkheden. Zoals bij het
algemene deel van onze reactie aangegeven, stellen we ons op het standpunt dat we niet
de primaire verantwoordelijkheid van andere partijen in de keten moeten willen
overnemen. Daar waar wij bevoegd zijn, zijn we leidend. Daar waar we kunnen lobbyen,
bemiddelen of ondersteunen, zullen we dat doen in samenwerking met onze partners.
We onderschrijven dat kwaliteit van huishoudelijk door de keten heen een urgent
probleem is. Vanuit de Rijksoverheid en het programma VANG wordt dit eveneens
onderkend en bezint men zich hoe de samenwerking binnen de keten kan worden
verbeterd. In lijn met deze ontwikkelingen zullen wij met onze partners in de keten
bekijken hoe we de samenwerking binnen de keten structureel kunnen versterken en in
gezamenlijkheid meer hergebruik kunnen realiseren.
De aanbeveling voor een proces van cyclisch werken nemen wij over. Wij zien het als een
zinvol instrument om de betrokkenheid van en het inzicht bij de raad te vergroten bij de
ontwikkeling en voortgang van het afvalbeleid.
2. Afspraken met het college te maken over:
    a. de betrokkenheid van de raad, inwoners en andere spelers in de keten bij de
    totstandkoming van het nieuwe Afvalbeleidsplan;
    b. de zaken die de raad in elk geval uitgewerkt wil zien in het nieuwe Afvalbeleidsplan;
Uw suggestie van de startnotitie nemen we over. Dit betekent dat we vooraf met de raad
het gesprek voeren over het proces van totstandkoming. Ook kunnen we dan met elkaar
bespreken welke punten in het nieuwe Afvalbeleidsplan terecht komen.
3. Afspraken met het college te maken over de informatievoorziening aan de raad over:
          a. de uitvoering van het Afvalbeleidsplan;
          b. de bereikte resultaten in de verschillende schakels in de afvalketen.
Uw rekenkamer benoemt een aantal concrete punten. Het gaat om een aanpassing van de
indicatoren in de begroting en jaarrekening, als ook het periodiek informeren van de raad
via een rapportage en analyse. Op dit moment trachten wij de gemeenteraad ten behoeve
van haar kaderstellende en controlerende rol al een zo volledig mogelijk beeld te geven.
Uw aanbeveling helpt om dit aan te scherpen. Tegelijkertijd kunnen wij op dit moment nog
niet volledig overzien welke impact de door u gestelde inhoudelijke verantwoording vraagt
op uitvoeringsniveau. Het nieuwe afvalbeleidsplan lijkt ons inziens een mooi moment om
hierin de juiste afwegingen te maken.
                                                                             Gemeente Nijmegen Pagina 6 van 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>4. Onderling afspraken te maken over de behandeling van voortgangs- en
verantwoordingsinformatie en de informatie over ontwikkelingen.
Ons college zal in het proces naar het nieuwe afvalbeleidsplan 2022 ook aandacht hebben
voor de voortgangs- en verantwoordingsinformatie.
Hoogachtend,
het college van burgemeester en wethouders van Nijmegen
mr. drs. A.H. van Hout                           drs. H.M.F. Bruls
gemeentesecretaris                               burgemeester
                                                                       Gemeente Nijmegen Pagina 7 van 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>