<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Opgavebeschrijvingen
Verstedelijkingsstrategie
Onderzoeksagenda voor gebiedsuitwerkingen (16/8/22)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>2a
2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>INHOUDSOPGAVE
Inleiding gebiedsuitwerkingen     04


Opgavebeschrijvingen
  Spoorzone Arnhem-Oost           06
  Foodvalley-Zuid		 16
  Nijmegen-West		26


  Foodvalley-Noord		              36
  Liemers			46
  Middengebied			58
  Rijk van Nijmegen		             68
  Veluwe			80


Werken met de
Verstedelijkingsstrategie		       90


Inhoud per opgavebeschrijving
• Positionering van het deelgebied binnen
  de Groene Metropool
• Integrale onderzoeksvraag
• Hoofdopgaven met onderliggende opgaven
• Aanzet voor oplossingsrichtingen,
  maatregelen en onderzoeksagenda
  (indien aanwezig)
• Integrale kaart
• Kaart per bouwsteen




                                            3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>    “Voor acht deelgebieden worden de ontwerpprincipes toegepast om de gezamenlijke doelen en ambities
    te realiseren én om te bepalen welke randvoorwaarden voor leefomgeving, mobiliteit, economie en
    wonen daarvoor ingevuld moeten worden.”
    Waarom gebiedsuitwerkingen?                         Onderzoeksagenda als inhoudelijke basis voor        Tussen de Verstedelijkingsstrategie en
    Het verstedelijkingsconcept, inclusief              langjarige samenwerking                             de op inhoud direct samenhangende
    ontwerpprincipes voor de bouwstenen                 De acht deelgebieden worden de komende              processen en projecten, zoals het Nationaal
    leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen,        jaren met elkaar en in samenhang uitgewerkt.        Programma Landelijk Gebied en de Regionale
    is gemaakt op het schaalniveau van de               Deze onderzoeksagenda biedt daarvoor                Energie Strategieën, vindt uiteraard
    regio’s Arnhem-Nijmegen en Foodvalley. De           houvast; per deelgebied zijn de belangrijkste       inhoudelijke afstemming plaats. Maar deze
    ontwerpprincipes worden toegepast in een            onderzoeksvragen, de hoofdopgaven per               processen en projecten kennen hun eigen
    gebied waar iedere m2 al een bestemming heeft,      bouwsteen met onderliggende opgaven en              besluitvormingsproces.
    terwijl daaraan onder meer 5.000 hectare ‘meer      een aanzet voor oplossingsrichtingen met
    landschap’, 100.000 woningen, extra ruimte voor     bijbehorende maatregelen gegeven. De kaarten        In het hoofdstuk “Werken met de
    de transitie naar natuurinclusieve landbouw         geven een indicatieve ruimtelijke impressie,        Verstedelijkingsstrategie” staat hoe aan dit alles
    en ruimte voor een-baan-per-nieuwe-woning           maar de tekst per gebiedsuitwerking is leidend.     invulling wordt gegeven.
    worden toegevoegd. Dat vraagt om gebiedsgericht     De gebiedsuitwerkingen agenderen de opgaven
    onderzoek naar de keuzes die het toepassen van      waar partijen in een deelgebied op korte en lange   Leeswijzer
    de ontwerpprincipes met zich meebrengen en          termijn samen aan willen werken. Het draait         De opgavebeschrijvingen zijn ontwikkeld in
    welke randvoorwaarden moeten worden ingevuld.       daarbij nadrukkelijk niet enkel om woningbouw,      acht separate processen met in elk deelgebied
    In de acht deelgebieden worden de grote abstracte   maar om het integraal onderzoeken en realiseren     verschillende gemeenten; soms één gemeente
    opgaven concreet, want juist in de context van      van de ambities voor de vier samenhangende          in meerdere deelgebieden. Een ‘opgave’ beslaat
    een specifiek gebied kunnen de opgaven rond de      bouwstenen.                                         vaak niet het hele deelgebied of houdt precies
    aanwezige en gewenste kwaliteiten en ambities       De gebiedsuitwerkingen spelen in op nieuwe          op bij grens. Daardoor kan er ‘overlap’ zijn tussen
    ‘tastbaar’ worden gemaakt. Deze gebieden zijn:      ontwikkelingen en inzichten die met de jaren        deelgebieden.
    • De sleutelgebieden Spoorzone Arnhem-Oost,         ontstaan.                                           Per deelgebied is gewerkt met een ambtelijk
      Foodvalley-Zuid en Nijmegen-West. Deze            Daarmee zijn ze dynamisch en, beginnend met de      en bestuurlijk (gedeputeerden en wethouders)
      sleutelgebieden overlappen gedeeltelijk met       onderzoeksagenda, agenderend voor de regionale      gebiedsteam. Deze gebiedsteams hadden veel
      de grootschalige NOVEX-woningbouwlocaties         samenwerking in de Verstedelijkingsstrategie        vrijheid om vanuit gebiedsspecifieke inhoud
      waarin tweederde van de woningvraag moet          tussen gemeenten, regio’s, provincies,              en kenmerken te werken. Dat betekent dat
      landen.                                           waterschappen en het Rijk. Ze vormen                gebiedsuitwerkingen kunnen verschillen qua
    • De overige deelgebieden Foodvalley-Noord          daarmee een belangrijk houvast voor het lokale      tekst en kaartbeeld. In sommige kaarten is meer
      (onderdeel van de grootschalige NOVEX-            omgevingsbeleid en zijn gebiedsgerichte input       detail opgenomen en ook de ondergrond kan
      woningbouwlocatie Foodvalley), Liemers,           voor het verstedelijkingsprogramma met het Rijk.    verschillen om esthetische redenen. Bij alle
      Middengebied, Rijk van Nijmegen en Veluwe.        Via het BO Leefomgeving en/of BO MIRT kunnen        gebiedsuitwerkingen is en blijft de tekst leidend en
                                                        daar afspraken uit voortkomen die doorwerking       zijn de kaarten ondersteunend.
                                                        hebben naar investeringen en inzet van regio en
4                                                       Rijk.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>De acht deelgebieden van de Groene Metropool

                                               5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Spoorzone Arnhem-Oost
Provincie Gelderland, Waterschappen, gemeente Arnhem



         Positionering van het sleutelgebied in de Groene     Integrale onderzoeksvraag                          gebiedsontwikkeling die als vliegwiel dient om
         Metropool                                            Het woningbouwprogramma voor dit gebied heeft      het vestigingsklimaat en de groene gezonde
         Arnhem en omgeving is één van de ‘polycentrische     een potentie van circa 8.000 tot 10.000 woningen   leefomgeving in dit deel van de stad te versterken.
         polen’ in de regio. Daarbinnen vormt de Spoorzone    in de komende 20 jaar. Dat zijn de woningen        Niet alleen voor de stad Arnhem, maar ook
         Arnhem-Oost de poort van de Groene Metropool         uit de planmonitor en een aanvullend deel          met meerwaarde voor de Groene Metropool
         op de internationale spoorcorridor Utrecht-          volgend uit het ontwikkelperspectief Spoorzone     als geheel. Met de aanwijzing tot grootschalig
         Arnhem-Duitsland. De reden om binnen het             Arnhem-Oost (mei 2021) en Voorontwerp              woningbouwgebied door het Rijk is een start
         verstedelijkingsconcept dieper op dit gebied in      Omgevingsvisie Arnhem 2040 (december               gemaakt met de langjarige samenwerking van
         te zoomen heeft te maken met de stapeling van        2021). Met de planontwikkeling: Zijdekwartier en   Rijk, provincie en regio om de verschillende
         opgaven in dit gebied. Enerzijds ligt de spoorzone   omgeving, Coberco-terrein/ Gashouderskwartier      belemmeringen weg te nemen en het potentieel
         centraal op de internationale (spoor)corridor        en verschillende locaties in Presikhaaf is al      van de Spoorzone Arnhem-Oost volledig te
         en sluit dit aan op (inter-)nationale ambities,      gestart deze potentie waar te maken. Belangrijke   benutten.
         anderzijds beperkt het de stad ook om andere         randvoorwaarde is de ontwikkeling van de
         ambities waar te kunnen maken die van groot          spoorcorridor in samenhang met het verbeteren      Hoofdopgaven met onderliggende opgaven
         belang zijn voor stad en regio. In potentie kan      van de (H)OV- en fiets bereikbaarheid van
         in dit gebied een fors woningbouwprogramma           bestaande wijken en de beoogde nieuwbouw. In       Leefomgeving
         gerealiseerd worden als de randvoorwaarden           samenhang daarmee het Spoorpark Arnhem-Oost        In de Verstedelijkingsstrategie streven we naar het
         op orde komen. Het stadsdeel ligt dicht bij de       ontwikkelen als verbinding tussen stadsdelen       ontwikkelen van een groenblauw raamwerk met
         binnenstad, er zijn mogelijkheden om het gebied      en de verdere ontwikkeling van een sterk cluster   groen in en om het stedelijk gebied. Het gewenste
         beter te ontsluiten en het landschap is binnen       rondom het energieprofiel met de Kenniscampus,     Spoorpark Arnhem-Oost (ca 70 ha) creëert een
         handbereik met uitlopers van de Veluwe, de           de campus IPKW in samenhang met de Nieuwe          ecologische en groene parkverbinding tussen
         uiterwaarden van de IJssel en Stadsblokken           haven en de Kennis-as op Het Broek. Dat draagt     de regionale groengebieden VeluweZoom, het
         Meinerswijk. Daarnaast liggen er twee belangrijke    bij aan een kwaliteitsimpuls op bestaande          Rivierklimaatpark IJsselpoort en de Meinerswijk
         energy hotspots in het gebied: de Kenniscampus       werkgebieden en de beoogde Arnhemse mix.           aan de Rijn. Met het Spoorpark bevorderen we
         regio Arnhem en het IPKW.                                                                               de biodiversiteit in de stad, gaan we hittestress
                                                              Kernopgave is om deze complexe                     tegen zoals op Rijnpark/Het Broek en creëren we
                                                              gebiedsontwikkeling zodanig te ontwikkelen dat     een gezonde en aantrekkelijke plek voor sport,
                                                              de bouwstenen wonen, groene leefomgeving,          ontspanning en ontmoeting voor bestaande en
                                                              economie en duurzame mobiliteit in balans          nieuwe bewoners in dit deel van de stad.
                                                              worden gerealiseerd in de spoorzone. Een


6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Spoorzone Arnhem-Oost
                        Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                        van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                        zoals beschreven in de tekst.

Integrale kaart




                                                                             7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>    Aanvullend op het Spoorpark Arnhem-Oost is            Het is dan ook gewenst om te onderzoeken op           Een groene en klimaat-adaptieve leefomgeving is
    er een aantal kansen om op korte termijn de           welke wijze groen en klimaatadaptatie kunnen          een gezonde leefbare omgeving; dit is essentieel
    leefomgeving te verbeteren. Bestaande parken          meegroeien met de ontwikkeling van de spoorzone       voor bestaande en nieuwe inwoners van de
    beter verbinden met de omliggende groene              en met de provincie, regio en mogelijk ook het Rijk   Spoorzone. Verdichting in de bestaande stad
    gebieden voor mens en dier. Concreet betekent         de onderstaande opgaven uit te werken:                vergroot de urgentie om slimme oplossingen te
    dit het bestaande knelpunt bij IJsseloord I in de     • In het kader van het groenblauwe raamwerk van       vinden voor milieubelemmeringen rondom het
    ecologische verbinding (gidssoorten zoals kleine        de regio het gewenste Spoorpark toevoegen als       spoor en spooremplacement, industrielawaai en
    karekiet, gewone dwergvleermuis en wilde bij)           focusgebied in de regionale aanpak en daarmee       bodemvervuiling. Verdichting vraagt tegelijk ook
    met klimaatpark IJsselpoort oplossen. Daarbij           de samenhang van binnenstedelijk groen en           meer maatregelen om (door klimaatverandering
    ook het mogelijk maken van het ‘groene rondje’          regionaal groen versterken;                         steeds meer toenemende) hittestress te
    Presikhaaf, zodat ook het groenblauwe raamwerk        • Inzetten op het beter verbinden van                 verminderen. Het beschermen en bevorderen
    op wijkniveau goed is. Niet alleen verbindingen         het bestaande groen en langzaam                     van een veilige en gezonde leefomgeving vergt
    binnen de stad doen ertoe, ook de (fiets-)              verkeerverbindingen met de omliggende groene        investeringen in o.a. bodemsanering, incidentele
    bereikbaarheid en toegang tot de omliggende             gebieden, zoals de missende schakel in de           uitplaatsing van milieuhinderlijke bedrijvigheid,
    grote groengebieden VeluweZoom, IJsselpoort             ecologische verbinding met Rivierklimaatpark        nieuwe vormen van zonering en het inpassen
    en Meinerswijk moeten verbeterd. Daarbij is de          IJssel en het onderzoeken van de (regionale)        van kwetsbare (wonen & voorzieningen) functies.
    fietsverbinding (/-brug) over de Rijn in Arnhem-        fietsverbinding naar Meinerswijk, Malburgen en      Provincie Gelderland en de gemeente Arnhem
    Oost een belangrijke schakel om de verbinding te        de regio, en specifiek de brug over de Rijn.        werken samen aan de ontwikkelgerichte
    leggen met de Meinerswijk, park Immerloo en Park      • Onderzoeken hoe natuurinclusief en klimaat-         milieustrategie Rijnpark om een veilige en gezonde
    Lingezegen.                                             adaptief bouwen kan worden meegenomen in            leefomgeving te creëren in dit gebied.
                                                            de planontwikkeling zodat groen en klimaat-
    Vanuit klimaatadaptatie beschermen we de stad           robuuste nieuwbouw en het aanpassen van             Wonen
    tegen overstromingen, willen we de wateroverlast,       bestaande bouw én woonomgeving kan                  De Spoorzone Arnhem-Oost biedt kansen om
    droogte en hittestress beperken. Dat betekent dat       meegroeien. Hierbij onderzoeken op welke wijze      8.000 tot 10.000 woningen toe te voegen aan de
    we streven naar 10% reductie in verharding in de        het bouwbesluit een rol speelt enerzijds en         planvoorraad van Arnhem. Hiermee creëren we
    bestaande wijken, bedrijventerreinen vergroenen         anderzijds de haalbaarheid en betaalbaarheid        voldoende aanbod om ook op termijn aan de vraag
    en nieuwbouw circulair, klimaat-adaptief                van de woningbouw geborgd blijft.                   naar stedelijk wonen te voldoen en te voorkomen
    en natuur-inclusief wordt ontwikkeld. Deze            • We hanteren daarbij het 3-30-300 principe:          dat door planuitval en marktfluctuaties de
    maatregelen dragen bij om de bestaande stad             elke woning heeft zicht op minimaal 3 bomen,        continuïteit van de woningbouw in gevaar komt.
    gezond, klimaat-adaptief en natuurlijk-inclusief te     30 procent bladerdak in de wijk en binnen 300       Daarvan is in de huidige Woondeal 50% voorzien
    ontwikkelen.                                            meter is een park of stuk groen van minimaal        in de categorie betaalbare woningen, waarvan
                                                            één hectare aanwezig.                               minimaal 30% in de categorie sociale huur.


8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Richting nieuwe Woondeal en de (prestatie)            Veel van de infrastructuur is zwaar belast, met         Het versterken van de (inter)nationale
afspraken met het Rijk, zullen nieuwe normen          name de weginfrastructuur (A12 en de N325/              spoorcorridor Utrecht-Arnhem-Duitse grens is een
leidend zijn. Het Rijk zet op dit moment in op o.a.   A325) en de spoorinfrastructuur. Ook is het             noodzakelijke eerste stap voor de verstedelijking.
tweederde betaalbaar en 30% van alle nieuwbouw        stedelijk en regionaal wegennet niet in staat om        De focus ligt op capaciteit, snelheid, frequentie en
sociaal.                                              de groei van het autoverkeer te faciliteren en is het   betrouwbaarheid. De capaciteit op het spoornet is
                                                      daarnaast, vanuit het oogpunt van leefbaarheid,         namelijk niet toereikend om de groei op te vangen
Toevoegen van nieuwbouw in de Spoorzone               ook niet wenselijk dat de hoeveelheid verkeer           die we met de Verstedelijkingsstrategie willen
Arnhem-Oost maakt het mogelijk nieuwe                 nog veel meer groeit. De aanwezigheid van spoor         faciliteren in de regio en specifiek in de Spoorzone
doelgroepen aan te trekken, waaronder studenten,      is enerzijds een barrière in het gebied, maar           Arnhem-Oost. De oplossingsrichtingen gericht op
starters, stedelijke gezinnen en mogelijk ook         biedt ook de mogelijkheid om te bouwen rondom           spoorse maatregelen vloeien voort uit de OAO-
senioren en expats. Met de pilot Flex/Tijdelijk       OV-knooppunten en in te zetten op duurzame              notitie naar de spoorcorridor en bestaan uit:
Wonen wordt bovendien ingezet op tijdelijke of        mobiliteit. Daarnaast vormen de rivieren rondom/        • Verhoging van het internationale treinverkeer
verplaatsbare woonconcepten. Ook de woon- en          door Arnhem barrières.                                    naar 1x per uur;
leefkwaliteit (met aandacht voor toenemende                                                                   • Uitbreiding op de lijn Arnhem-Utrecht (van 6
hittestress) van de bestaande wijken blijft een       De verstedelijkingsopgave van Arnhem en                   naar 8 treinen per uur);
punt van aandacht bij de voorgestelde aanpak          de Spoorzone in het bijzonder vergt een                 • Toevoeging van een vijfde snelle trein per
in de spoorzone. Aanvullend op de Spoorzone           integrale en samenhangende aanpak van het                 uur tussen Arnhem en Doetinchem (de
Arnhem-Oost is er een aanpak gericht op               mobiliteitsnetwerk in de stad en de regio. Naast          RegioExpres);
leefbaarheid en veiligheid.                           investeren in het netwerk bevorderen we het             • Een gewenste frequentieverhoging van de
                                                      gebruik van alternatieve vormen van mobiliteit            sprinter (naar 4x per uur) naar Arnhem-
Mobiliteit                                            om (dit deel van) de stad bereikbaar te houden.           Presikhaaf en een tweede RegioExpres per uur;
De spoorzone Arnhem-Oost ligt in een gebied met       Een goede en duurzame bereikbaarheid van de             • Onderzoek naar de aanpak van de Spoorknoop
veel en diverse infrastructuur. De A12 vormt een      Spoorzone Arnhem-Oost is van groot belang                 in samenhang met de leefbaarheid van de
belangrijke (maar al zwaarbelaste) bovenregionale     om de verstedelijkingsopgave aldaar te kunnen             omliggende wijken, het verminderen van de
ader langs het gebied en is een belangrijke           realiseren en de oplossingen in dit deelgebied            barrièrewerking van het spoor en bijdrage aan de
achterlandverbinding met Duitsland en de rest         hangen ook nauw samen met die van andere                  verstedelijking in de spoorzone.
van Europa. Tegelijkertijd ligt het gebied aan het    deelgebieden.
spoor, waarmee het een goede bereikbaarheid                                                                   Hoe we het beste een duurzame ontsluiting van
heeft richting zowel Utrecht als Duitsland en de      Dat betekent dat de volgende opgaven                    de Spoorzone Arnhem-Oost realiseren, aanvullend
Achterhoek. Langs en door het gebied lopen            gezamenlijk met Rijk, provincie en regio worden         op de vorengenoemde spoorse maatregelen, wordt
diverse (snel)fietsroutes en HOV-lijnen, of wordt     aangepakt.                                              nader onderzocht door provincie,
deze infrastructuur reeds gepland of aangelegd.


                                                                                                                                                                     9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>     Groene Metropoolregio en gemeente Arnhem.           de Spoorknoop in samenhang met de leefbaarheid        regio Arnhem en het Energiecluster op IPKW in
     Gezien de gewenste mobiliteitstransitie in de       van de omliggende wijken, het verminderen van de      combinatie met de maritieme maakindustrie in de
     Spoorzone Arnhem-Oost onderzoeken we in ieder       barrièrewerking van het spoor en bijdrage aan de      Nieuwe Haven centraal. Met de Ambitieagenda’s
     geval:                                              verstedelijking in de spoorzone;                      Kennislandgoed Kenniscampus en IPKW e.o.
     • Het effect van autoluw beleid zoals afschalen     C. Duurzame ontsluiting van de Spoorzone              wordt invulling gegeven om deze ambitie te
       wegen, minder fysieke ruimte voor auto en         Arnhem-Oost met andere modaliteiten en een            concretiseren. Daarmee versterkt Arnhem de
       parkeerregulering;                                mobiliteitshub.                                       unieke positie van de Groene Metropool op het
     • Het effect van meer en snellere HOV-lijnen en                                                           thema Energy.
       de aanleg van hubs;                               De beperkte verbindingen over de Rijn voor HOV,
     • Verkennen mogelijkheden ruimte voor bredere,      fiets- en voetgangers vormt hierbij een belangrijke   De KennisCampus regio Arnhem en het
       comfortabele en hoogwaardige fietspaden           belemmering voor de onderlinge bereikbaarheid         IPKW maken onderdeel uit van de spoorzone.
       binnen de stad;                                   van woon- en werkgebieden in de stad en de regio.     Doelstelling is om deze campussen niet alleen
     • Het effect van de mobiliteitsopgave en            Naast de opgave voor de Veluwe-Waalpadroute           te versterken in het functioneren maar ook te
       -transitie in de Spoorzone Arnhem-Oost op het     (fietsverbinding over de Rijn) is onderzoek           verbinden met elkaar en bedrijventerrein Het
       bovenlokale verkeerssysteem.                      nodig om te komen tot verbetering van de Rijn-        Broek. Dit om de hele keten van leren, innoveren
     De resultaten van dit onderzoek brengen we ook      kruisende verbindingen op de Oostflank.               en maken rondom circulariteit waaronder
     in bij het gewenste vervolgonderzoek in het kader   • Onderzoek naar een mogelijk snellere en             duurzaamheid, energie en waterstof langs de
     van het MIRT (zie hieronder, bij c).                  directere HOV- en fietsverbinding vanaf             kennis-as te ontwikkelen. Deze ontwikkeling draagt
                                                           Campus Arnhem/HAN naar de campussen in              bij aan de Human Capital-agenda van de regio en
     Gezien de complexe opgaven willen we een              Nijmegen. De relatie Spoorzone Arnhem-Oost          creëert banen voor alle opleidingsniveaus.
     integrale MIRT verkenning of onderzoek uitvoeren      – Nijmegen campussen wordt onderdeel van de
     naar de (NOVEX-locatie) Spoorzone Arnhem-Oost.        studie naar de inzet van HOV op een mogelijke       Ook hier gelden meerdere onderzoeksopgaven.
     We willen daarmee de volgende onderzoeksvragen        doelgroepstrook langs de A325 met aanvullend        Voor het versterken van het ecosysteem is
     beantwoorden:                                         daarop onderzoek naar verdere HOV- en               het allereerst van belang om ketens te sluiten
     A. Beter in beeld brengen van de consequenties        fietsverbetering (schaalsprong) in de Oostflank     tussen kennis en het MKB in het stedelijke
     van de verstedelijkingsopgave, de                     van Arnhem.                                         innovatiemilieu op de kennis-as en het verdichten
     ontwerpprincipes en de mobiliteitstransitie;                                                              van bestaande bedrijventerreinen te onderzoeken.
     B. Inpassing van de spoorse maatregelen, zoals      Economie                                              Ten tweede is het opgave om schuifruimte voor
     genoemd in ontwikkelstap 1A en 1B van de OAO-       Voor economie staat het versterken en                 milieuhinderlijke bedrijvigheid waar mogelijk op
     notitie spoorcorridor Utrecht – Arnhem – Duitse     uitbouwen van de HotSpotEnergy-strategie en           te lossen binnen de bestaande stad en anders
     grens waaronder onderzoek naar de aanpak van        de campusontwikkeling in Arnhem met Arnhems           in te zetten op slimme clustering met geschikte
                                                         Buiten, de kennis-as tussen Kenniscampus              locaties in de regio. Daarnaast is het ook van


10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>belang om het vestigingsklimaat voor zakelijke        regie te voeren over de gefaseerde ontwikkeling     Verstedelijkingsopgave Rijnpark
dienstverlening (ICE Duitsland), toerisme, cultuur    van deze complexe gebiedsontwikkeling en de         Het Rijnpark heeft de potentie uit te groeien tot
en creatieve industrie uit te bouwen. In de visie     randvoorwaarden daarbij gemeenschappelijk           de woon-werklocatie van Arnhem waar creatieve
werklocaties Arnhem i.o. wordt dit uitgewerkt.        op orde te brengen. Het slim ontschotten            en innovatieve vormen van ondernemerschap een
Tot slot is het een opgave dat er wordt ingezet       van middelen, het afdekken van publiek              plek vinden. Nabij het centrum, en in aansluiting
op voldoende aanbod van banen, passend bij de         onrendabele toppen en het mogelijk maken van        met Coberco- en Gashouderskwartier (i.o.) en
sociaaleconomische structuur van de stad en           voorinvesteringen en/of fondsvorming is onderdeel   de Rijn en in een gebied waar het de komende
Arnhem-Oost in het bijzonder.                         van deze strategie. De onderstaande opgaven         jaren nog pionieren is, maar mogelijk ruimte
                                                      worden betrokken in de ontwikkelstrategie.          is voor ca. 7.000 nieuwe woningen. Gezien het
Onderzoeksagenda Spoorzone Arnhem-Oost                De hiervoor genoemde onderzoeken vanuit de          industriële karakter van dit gebied vormen
Arnhem bouwt tot 2030 ca. 7.000 woningen in           hoofdopgave met onderliggende opgaven hangen        de milieubelemmeringen, bodemvervuiling
de verschillende versnellingslocaties zoals in        hiermee samen.                                      en verschillende milieuhinderlijke
Arnhem-West, Centrum-Oost met het Coberco-                                                                bedrijfsactiviteiten een grote opgave om een
terrein, Kronenburg e.o., en enkele locaties binnen   Verstedelijkingsopgave KennisCampus regio           gezonde, natuur-inclusieve en aantrekkelijk
de Spoorzone Arnhem-Oost. Het sleutelgebied           Arnhem en omgeving                                  leefomgeving te creëren. Niet alleen inzicht
Spoorzone Arnhem-Oost geeft in belangrijke mate       De partners van de KennisCampus regio               in de milieubelemmeringen maar ook een
invulling aan de opgave nog 8.000 tot 10.000          Arnhem streven naar een eenduidige en               ontwikkelgericht handelingsperspectief hoe
woningen te programmeren tot 2040. Om deze            herkenbare campus met meer ruimte voor              hiermee om te gaan is een belangrijke opgave voor
ambitie waar te maken moeten al op korte termijn      ontmoeting, interactie en creativiteit. Dit vormt   de verstedelijkingsopgave Rijnpark.
flankerende maatregelen genomen worden om tot         een aantrekkelijk vestigingsmilieu voor nieuwe
planvorming te komen en zo de gewenste ambities       bedrijven en inwoners van de stad. Zo is er         Haalbaarheidsonderzoek (gefaseerde)
te realiseren en te versnellen waar mogelijk.         potentie om op verschillende locaties in de         verplaatsing Spooremplacement Arnhem-Oost
                                                      omgeving van de KennisCampus op termijn tot         Het Spooremplacement Arnhem-Oost is
Gezamenlijk werken aan een ontwikkelstrategie         mogelijk 3.000 woningen toe te voegen aan           een binnenstedelijk spooremplacement
voor de Spoorzone Arnhem-Oost                         de bestaande woningvoorraad. Aangezien het          en knelt qua schaal, maat en functie met
Gezien de vervlechting van landelijke, regionale      huidige wegennetwerk deze groei niet op de          de binnenstedelijke ligging. NS en ProRail
en lokale bouwstenen en thematische opgaven           huidige manier kan oplossen is gezamenlijk          hebben deze faciliteit in het spoornetwerk
in de spoorzone is samenwerking tussen de             onderzoek nodig op welke wijze, en met welk         nodig voor de bedrijfsvoering. Een belangrijk
partners (zoals Rijk, provincie Gelderland, Groene    pakket de mobiliteitsgroei op een duurzame wijze    vervolgonderzoek is het haalbaarheidsonderzoek
metropoolregio Arnhem Nijmegen, gemeente              gefaciliteerd kan worden.                           t.b.v. (gefaseerde) uitplaatsing en/of inpassing
Arnhem en Rheden, Waterschappen, NS, ProRail)                                                             van het Spooremplacement Arnhem-Oost met de
noodzakelijk. Deze samenwerking heeft tot doel                                                            gemeenschappelijke partners in 2022.


                                                                                                                                                              11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Spoorzone Arnhem-Oost
Leefomgeving




12
 12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Spoorzone Arnhem-Oost
                        Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                        van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                        zoals beschreven in de tekst.

Mobiliteit




                                                                           13
                                                                            13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Spoorzone Arnhem-Oost
                        Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                        van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                        zoals beschreven in de tekst.

Economie




14
 14
 14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Spoorzone Arnhem-Oost
                        Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                        van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                        zoals beschreven in de tekst.

Wonen




                                                                           15
                                                                            15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Foodvalley-Zuid
Provincie Gelderland, Provincie Utrecht, Waterschappen,
gemeenten Ede, Renswoude, Rhenen, Veenendaal en Wageningen


        Positionering van het sleutelgebied in de Groene     De centrale ligging tussen de Randstad en                gebiedsontwikkeling (rood en groen) en
        Metropool                                            Arnhem-Nijmegen en de nabijheid van groen                infrastructurele projecten?
        Foodvalley-Zuid is een stedelijk gebied met een      en landschap maakt dit sleutelgebied tot een           • Welke kennis is nodig om tot deze keuzes te
        grote verscheidenheid aan woon- en werkmilieus       zeer aantrekkelijk woongebied. Door de goede             komen?
        rondom het landschap van het Binnenveld.             bereikbaarheid over water en via spoor en              • Wat is nodig, ambtelijk en bestuurlijk, om
        Daarnaast is Foodvalley-Zuid omzoomd door            snelwegen A12 en A30 is het ook een gewild               met vier gemeenten, twee provincies en het
        vier grote waardevolle landschappen: de Veluwe,      werkgebied. In dit gebied liggen grote kansen            waterschap te werken aan een samenhangende
        de Gelderse Vallei, de Utrechtse Heuvelrug           en uitdagingen om een schaalsprong te maken.             ruimtelijke aanpak? En hoe verbinden we kansen
        en het Rivierengebied. De kernen (dorpen,            Meer landschap, meer economische betekenis en            en opgaven op een slimme manier met elkaar?
        kleine en middelgrote steden) in Foodvalley-         meer stad, waarbij maximaal gebruik kan worden
        Zuid hebben elk hun eigen identiteit, gevormd        gemaakt van de ligging aan de A12-corridor met         Hoofdopgaven met onderliggende opgaven
        door samen ruim 200.000 inwoners en                  twee Intercitystations (Veenendaal-De Klomp en
        kennen gezamenlijk een aantrekkelijke, sterker       Ede-Wageningen).                                       Vooraf is het belangrijk om te constateren dat de
        wordende stedelijkheid. Het Valleikanaal met de                                                             opgaven onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden.
        Grebbelinie vormt als groenblauwe ruggengraat        Het gebied ligt zowel in de provincie Utrecht als de   Ook de oplossingen horen dus integraal bij elkaar.
        een doorgaande natte verbinding, de kernen           provincie Gelderland.                                  Bijvoorbeeld: zonder versterking van de OV-
        worden gescheiden door groene buffers. Het                                                                  mobiliteit is het realiseren van het grote aantal
        gebied vormt, als polycentrisch stedelijk weefsel    Integrale onderzoeksvraag                              woningen niet haalbaar.
        een onderscheidende agglomeratie binnen de           We realiseren in Foodvalley-Zuid een forse groei
        Groene Metropool; een centrale stad ontbreekt.       aan woningen (ruim 25% meer dan de huidige             Leefomgeving
        Het sleutelgebied ontleent zijn naam aan de          voorraad) en arbeidsplaatsen, waarbij we het           Het Binnenveld, als groenblauw hart van het
        Agrifoodsector die vooral zichtbaar is door          vestigingsklimaat voor het kenniscluster Agrifood      bestaande stedelijk gebied, kent een belangrijke
        innovatieve en kennisgerichte instellingen en        versterken. Hierbij koesteren we onze identiteit en    natuur, water- en landbouwidentiteit. Het gebied is
        bedrijven rondom Wageningen Universiteit &           versterken we de ecologische en landschappelijke       daarnaast een belangrijk recreatief uitloopgebied
        Research (WUR) en manifesteert zich de komende       kwaliteiten in het gebied. Dit geeft de volgende       voor de kernen rondom. De randen van het
        jaren ook op het Food Innovation District in         abstracte integrale onderzoeksvragen, die we           Binnenveld spelen een belangrijke rol in het beter
        Ede en langs de A12 (ICT-Campus en Food &            vervolgens per opgave verder duiden:                   verbinden van stedelijk gebied en landelijk gebied,
        Businesspark).                                       • Welke beleids- en locatiekeuzes moeten we            waarbij het verbeteren van de aantrekkelijkheid
                                                               hiervoor gezamenlijk maken?                          van die randen noodzakelijk is. Daarnaast
                                                             • Wanneer bundelen we investeringen in                 vermindert een aantrekkelijke buitenrand van de


16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Foodvalley-Zuid
                  Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                  van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                  zoals beschreven in de tekst.

Integrale kaart




                                                                     17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>     stedelijke ring (met name de Gelderse Vallei en     is sterk verbonden met de woonopgave, ook            binnen de bestaande kernen is nodig, maar de
     de Utrechtse Heuvelrug) van recreatiedruk op de     vanwege de focus op een gezonde leefomgeving.        totale woningbouwopgave is zo fors, dat het
     aanwezige natuurgebieden (Rijntakken, Binnenveld    Verschillende gebieden zijn hiervoor interessant,    tegelijkertijd vraagt om uitbreidingslocaties.
     en Veluwe), met name wanneer dagrecreatie           zowel het landelijke gebied ten noorden van de A12   Hierbij is het de uitdaging deze zo goed
     wordt toegevoegd. De natuur, specifiek voor         als ook het Binnenveld. Met name het Binnenveld      mogelijk binnen de principes van de strategie te
     de uitwisseling van soorten, is gebaat bij een      kan nog meer toegankelijk worden gemaakt om          ontwikkelen.
     versterking van stevige verbindingen tussen het     zo te gaan functioneren als landschapspark met
     Binnenveld en de omliggende landschappen            daarbinnen de bescherming van waardevolle            Om de vraag naar circa 28.500 nieuwe duurzame
     en natuurwaarden. Ook het versterken van de         natuurgebieden. Aan de noordzijde van het gebied     woningen in dit sleutelgebied te accommoderen,
     natuurwaarden – en bijdragen aan hydrologisch       wordt deze ruimte en inrichting mede gevormd         wordt in de Verstedelijkingsstrategie fors ingezet
     herstel – in het overgangsgebied rondom             door de ontwikkelingen in het landelijk gebied.      op zowel verdichting rondom stations en centra,
     de Binnenveldse Hooilanden is een opgave.           Hiervoor wordt binnen Foodvalley het regionaal       als op transformatie van bestaande verouderde
     Daarnaast is een toename van de biodiversiteit      programma landelijk gebied ontwikkeld. Binnen        bedrijventerreinen en kantoorlocaties. Op dit
     van belang. Voor de aanwezige landbouw ligt er      de bouwsteen Leefomgeving is het daarnaast een       moment is voor circa 18.500 woningen aan
     een opgave om te ontwikkelen richting een meer      belangrijk doel om in het groenblauw raamwerk        planvoorraad verspreid over de periode 2022-
     natuurinclusieve, circulaire landbouw met een       van bestaand stedelijk gebied de groene en           2040 gecreëerd in de bestaande kernen. Hierdoor
     duurzaam verdienmodel. De precieze opgave en        klimaatadaptieve inrichting te vergroten en te       resteert nog een opgave van circa 10.000
     ontwikkeling verschilt per deelsector. Daarnaast    versterken.                                          woningen in nieuwe uitbreidingslocaties. Het
     ligt er een opgave op het gebied van stikstof,                                                           grootste knelpunt is dat de vraag vooral tot en met
     zowel op het gebied van de stikstofdepositie op     Wonen                                                2030 hoog is, terwijl het aanbod achterblijft. In de
     de Hellen en de Binnenveldse Hooilanden als een     De huidige opzet van de kernen is veelal ruim,       periode 2020-2030 is dan ook een fors plantekort.
     vermindering van de stikstofemissie in het gebied   zodat er bij stedelijke transformatie goede          Het is dan ook van belang om uiterlijk in 2023
     om ook de depositie op de Natura2000-gebieden       kansen zijn voor verdichting en het toevoegen van    de locatiekeuzes af te ronden en de benodigde
     Veluwe en Rijntakken terug te brengen.              woningen. Tegelijkertijd moet een nieuwe balans      randvoorwaarden in te vullen, zodat de benodigde
                                                         gevonden worden in een meer stedelijk karakter       planvoorraad zo snel mogelijk op niveau komt.
     “Meer landschap” kan net zoals “meer stad”          (verdicht en gemengde milieus) en groen wonen.
     op meerdere manieren worden gerealiseerd.           Het toevoegen van nieuwe woningen draagt bij aan     Mobiliteit
     Meer is het toevoegen van structureel groen en      een kwalitatief en kwantitatief evenwicht op de      Een cultuuromslag in mobiliteitsgedrag is
     blauw (Deltaplan Biodiversiteit), maar ook het      woningmarkt, waarbij vooral wordt ingespeeld op      randvoorwaardelijk voor de ambities uit het
     versterken van de kwaliteit en een toename van      de woningbehoefte van mensen met een binding         verstedelijkingsconcept. We voegen fors ruimtelijk
     de biodiversiteit , en ook het beter bereikbaar     met onze regio. Dit sleutelgebied is bijzonder       programma toe tot 2040 met groei van het aantal
     en toegankelijk maken van het landschap. Het        doordat het bestaat uit kernen die verschillen       verplaatsingen tot gevolg. Daardoor zal er binnen
     realiseren van voldoende groen uitloopgebied        qua omvang en samenstelling. Een schaalsprong        én van en naar Foodvalley-Zuid relatief gezien


18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>vaker dan nu gebruik gemaakt gaan worden van de         de verstedelijkingsopgave integraal mee te nemen.     er een onderzoeksvraag naar nieuwe werklocaties
fiets, het openbaar vervoer of andere vormen van                                                              (kwantitatief én kwalitatief), optimale benutting
slimme en schone mobiliteit. Bij elke woning een        De multimodale mobiliteitsverbinding tussen           van bestaande werklocaties en het uitvinden
auto voor de deur is zeker bij inbreiding niet meer     de verschillende kernen, maar ook bijvoorbeeld        van nieuwe vormen van woon-werkmilieus, die
realistisch én nodig. Gezien de huidige situatie,       richting Foodvalley-Noord via de Valleilijn           relevant zijn voor dit sleutelgebied. Gezien de
waar automobiliteit nog een goed en regelmatig          zou moeten leiden tot een minder stijgende            grote ruimtevraag voor woon- en werklocaties
noodzakelijk alternatief is, is dit een forse opgave.   of zelfs lagere automobiliteit en een hogere          zijn er opgaven en randvoorwaarden voor het
We zetten in op het behouden en waar mogelijk           omgevingskwaliteit, zowel ruimtelijk als qua          intensiveren en transformeren. Intensivering is
versterken van onze goede positie op diverse            gezondheid. In het Binnenveld en omliggende           belangrijk, zowel voor de kenniscampussen in de
landelijke netwerken (spoor en weg). Voor een           kernen leidt dit tot het terugdringen van             innovatieve Foodsector en de ICT, maar ook voor
aantrekkelijk vestigingsklimaat willen we de            ongewenste (auto)mobiliteit dat ten gunste komt       het regionale ondernemerschap. Hierbij wordt
meerwaarde onderzoeken van een Hoogwaardige             aan de natuur en de recreant. Voor verschillende      gewerkt met een stevig en complementair profiel
OV-ontsluiting rondom het Binnenveld voor               bestaande knelpunten, zoals de aanpak van de          per bedrijventerrein en kenniscampus.
zowel wonen, werken als recreëren. Dit vraagt           N233 onder andere in de richting A15 (waaronder
om een nadere verkenning, maar bovenal                  Rijnbrug Rhenen), zijn infrastructurele oplossingen   Transformatie vraagt in onze strategie om
grensontkennende samenwerking. Ter illustratie:         een voorwaarde voor de bereikbaarheid van de          specifieke aandacht. Om transformatie naar
op dit moment zijn er drie concessiehouders actief      bestaande en nieuwe woningen en voorzieningen.        gemengde woon-werkgebieden mogelijk te
in dit sleutelgebied. Om de verstedelijkingsopgave                                                            maken is het noodzakelijk om deze opgave
te realiseren zetten we in op meer locaties waar        Economie                                              prioriteit te geven en (boven)regionaal afspraken
duurzame mobiliteitskeuzes gemaakt kunnen               De economische focus van Foodvalley-Zuid              te maken. Enkele industriële vestigingslocaties,
worden. We onderzoeken daarom de ontwikkeling           ligt bij de Agrifoodsector en de ICT-sector. Bij      met als aandachtspunt de zware categorie
van fietsverbindingen, (de goede aansluitingen op)      locatieontwikkeling dient de kracht van de ICT        bedrijvigheid en havengebonden bedrijvigheid,
hoogwaardig OV en stationslocaties/hubs inclusief       Campus in Veenendaal, de Kennisas met de              zijn van regionaal belang. Op sommige locaties
deelmobiliteitsvormen en mobiliteitsmanagement.         Wageningse campussen WUR en BSPW en het               is sprake van overlast en beperkt dit de
Dit doen we in relatie tot bestaande bebouwde           Food Innovation District in Ede (WFC) benut           inbreidingsmogelijkheden voor wonen. Daar zal per
omgeving, inbreiding- en transformatie locaties         en versterkt te worden voor het realiseren van        locatie een afweging gemaakt moeten worden in
en uitbreidingslocatie. Daarbij halen we uiteraard      een goed vestigingsklimaat. Dit geldt zowel voor      hoeverre verplaatsen noodzakelijk en mogelijk is,
input uit eerder opgedane kennis vanuit                 inwoners als bedrijven/organisaties. Het primaire     want uitplaatsen kan lokaal een positieve impact
uitgevoerde studies én we verbinden met lopende         ontwikkelgebied voor de innovatieve Foodsector        op de leefomgeving hebben, maar regionaal kan
studies zoals de A12 Spoorcorridor Utrecht-             zien we als een strook langs de Kennisas Ede-         die impact anders zijn. Daarbij is van belang dat
Arnhem-Duitse grens. Voor die (inter)nationale          Wageningen. Regio Foodvalley richt zich hierbij       er voor deze bedrijvigheid voldoende alternatieve
corridor wordt in het BO MIRT najaar 2022 het           vooral op innovaties en verduurzaming van de          vestigingslocaties worden gevonden in, dan wel
eindbeeld vastgesteld. Waarbij het van belang is        Foodsector. Ter versterking van het ecosysteem is     buiten deze regio bijvoorbeeld in Foodvalley-


                                                                                                                                                                  19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>     Noord. Schuifruimte is cruciaal om deze beweging    Om de plancapaciteit tot 2040 op orde te krijgen       4. We stellen in het gebiedsproces Binnenveld
     mogelijk te maken en ook om werkgelegenheid in      is het nodig dat we voor de locaties westrand          gezamenlijk een gebiedsvisie op.
     de regio vast te houden dan wel te versterken.      Wageningen, Kennisas, Kernhem Noord, gebied            Voor het Binnenveld zelf zijn de landelijke
                                                         rondom station Veenendaal De Klomp en                  opgaven vanuit het NPLG richtinggevend, voor
     Aanzet voor oplossingsrichtingen, maatregelen       Veenendaal-zuid/Rhenen Noord onderbouwen               stikstofopgave en natuurherstel én voor het
     en de onderzoeksagenda                              op welke wijze deze locaties een bijdrage              faciliteren van ruimtelijke ontwikkelingen voor de
     De komende periode is gericht op het scherp         kunnen leveren. Hierbij worden ook mogelijke           randen van de Binnenveld zijn de uitkomsten van
     formuleren van onderzoeksvragen, het uitvoeren      woonprogramma’s per locatie getest. Deze               de locatiekeuzes/uitbreidingslocatie woningbouw
     van onderzoeken en daarmee verder in beeld          afweging gebeurt aan de hand van scenario’s,           richtinggevend. Met keuzes om de druk op dit
     brengen van afhankelijkheden en waar nodig          kijkend naar de ontwerpprincipes zoals bouwen          gebied niet te veel op te voeren en met afspraken
     oplossingsrichtingen. Daarnaast wordt de            bij bestaande OV-knooppunten en waarbij het            om de contouren gezamenlijk te definiëren en te
     samenwerking verdiept, zodat we de strategische     groen blauwe raamwerk leidend is. Kortom de            bewaken. Uiteraard gaat de visie ook over ruimte
     afstemming doorontwikkelen en naar een hoger        onderstaande onderzoeksvragen worden hier              voor andere thema’s zoals recreatie, mobiliteit en
     niveau brengen, maar ook de gezamenlijke            integraal bij betrokken.                               de energietransitie.
     realisatie soepeler gaat lopen en in een hogere
     versnelling. Dit alles ten dienste van de forse     3. We brengen gezamenlijk de randvoorwaarden           5. We onderzoeken noodzakelijke multimodale
     gezamenlijke ambities en doelen naar 2040.          vanuit het groenblauwe raamwerk (in het                mobiliteitsoplossingen voor de toename van
     Concreet gaat het dan over:                         bijzonder het natuurlijke watersysteem) in kaart.      het aantal verplaatsingen tot 2040 op korte,
                                                         Klimaatadaptatie en het goed omgaan met                middellange en lange termijn.
     1. We verkennen per grote kern de mogelijkheden     de natuurlijke watersystemen vraagt in dit             Voor de autonome groei in mobiliteit aangevuld
     voor en de gewenste mate van verdichting.           sleutelgebied op veel locaties maatwerk. Dit komt      met de groeiende mobiliteitsvraag als gevolg
     In Foodvalley-Zuid moet sprake blijven van          door de relatief lage ligging van het hele gebied en   van het toe te voegen ruimtelijk programma,
     een ontspannen groene leefomgeving met een          de grote lokale verschillen in het watersysteem.       onderbouwen we onder andere het noodzakelijke
     menselijke maat, waar door nieuwe stedelijkheid,    De Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug hebben             hoogwaardig stedelijk OV, het spoor (inclusief
     meer mensen van kunnen genieten. Bij                veel impact. Concreet betekent dit dat met name        stationsbehoefte), fietsverbindingen en het
     inbreidingslocaties staat de betaalbaarheid onder   bij uitbreiding er bij verstedelijken op een goede     onderliggende wegennet, gedifferentieerd in
     druk. We brengen de noodzakelijk financiële         manier rekening gehouden moet worden met het           tijd. Hiervoor kennen we specifiek op de A12
     ondersteuning in kaart.                             natuurlijke bodem- en watersysteem. Tevens wordt       spoorcorridor Utrecht-Arnhem-Duitse grens
                                                         hierbij de koppeling gemaakt met de versterking        reeds een samenwerking onder regie van het Rijk,
     2. We maken het komende jaar (gekoppeld aan         van het groen en landschap en daarmee Groen            waarbij wordt gekeken naar een goede uitwerking
     ruimtelijke puzzels) een afweging op welke wijze    Groeit Mee.                                            van de spoorinfrastructuur en bedieningen van de
     de zoekrichtingen voor uitbreidingslocaties                                                                stations, die voldoende aansluit op de bestaande
     worden ingezet.                                                                                            stedelijkheid en de grote woningbouwopgave en


20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>economische ontwikkelingen in dit sleutelgebied.         zal nieuwe onderzoek zich naar verwachting met     teruglevering, zuivering en rioolcapaciteit. Waar
Voor de overige multimodale opgaven                      name focussen op vervoerwaarden in relatie tot     liggen de opgave in deze huidige infrastructuur
onderzoeken we in ieder geval:                           de bouwplannen.                                    en wat is daarvoor nodig? Waar liggen de kansen
• De multimodale ring Wageningen, Ede, Rhenen                                                               (of minste beperkingen) voor uitbreiding van die
  en Veenendaal;                                       6. We onderzoeken de economie van de toekomst        infrastructuur, welk ruimtebeslag vragen deze
• Fietsverbindingen door het Binnenveld;               voor Foodvalley Zuid                                 voorzieningen en hoe is dat in te passen in het
• Zuidelijke ontsluiting Foodvalley (inclusief         Op dit moment loopt het onderzoek naar de            landschap (hier wordt de koppeling met de RES
  Rijnbrug).                                           toekomst van de economie in Foodvalley en moet       2.0 gelegd)? Wat is de relatie tussen de locatie van
• De randvoorwaardelijke mobiliteitsoplossingen        eind 2022 gereed zijn. Aan de hand hiervan wordt     die soort voorzieningen en de locatie van toe te
  rond de potentiële multimodale hub Ede West          een kwantificering van de benodigde ruimte voor      voegen ruimtelijke programma?
  en de Nieuwe Meent (Veenendaal-Zuid/Rhenen-          economie gemaakt. De bestaande prognoses
  Noord, conform toekomstbeeld OV2040                  uit het regionaal programmeren laten al zien         8. We werken de onderlinge vorm van bestuurlijke
  inclusief treinontsluiting) om invulling te kunnen   dat er, naast de reeds bekende zoeklocatie,          samenwerking uit.
  geven aan de totale verstedelijkingsopgave.          behoefte is aan uitbreidingslocaties, met name       We moeten meer over bestuurlijke grenzen
  Belangrijke input daarvoor zijn de keuzes in tijd    voor kennisintensieve bedrijvigheid en gewenste      gaan werken en daarbij de mogelijkheden
  en ruimte die in de periode tot 2040 worden          uitplaatsingen. De genoemde potentiële locaties      en effecten van het werken met (ontschotte)
  gemaakt. Des te meer duidelijkheid op die            bij de onderzoeksvraag voor uitbreiding van          gebiedsbudgetten onderzoeken ten opzichte
  keuzes ontstaat naar 2040 toe, des te scherper       woningbouw kunnen mogelijk ook bijdragen aan         van de huidige veelal sectorale budgetten.
  het beeld kan worden van nut en noodzaak             het vinden van de benodigde ruimte. Hierbij          Onderdeel daarvan is ook welke instrumenten
  van (multimodale) mobiliteitsoplossingen             is bijvoorbeeld te denken aan de kennisas.           en ondersteuning er dan nodig zijn. We weten
  op deze locatie. In de periode tot 2040 kan          Dit geldt ook voor intensivering op bestaande        dat op dit moment capaciteit en expertise een
  het dus nodig zijn het onderzoek naar de             bedrijventerreinen. Voor dit laatste wordt verkend   knelpunt is, maar ook het kunnen beschikken
  randvoorwaardelijke mobiliteitsoplossingen bij       wat hiervoor nodig is en ook wat hierin een reële    over voldoende middelen en de inzet van juridisch
  te stellen of te herzien wanneer er fundamentele     ambitie is.                                          grondinstrumentarium kan worden versterkt;
  ruimtelijke keuzes worden gemaakt of bijgesteld.                                                          hoe gaan we daar in de toekomst mee om?
                                                       7. We onderzoeken de relatie/randvoorwaarden         Het maken van samenwerkingsafspraken, zie
Daarnaast wordt verkend of een aanpak op               tussen verstedelijkingskeuzes en assets /            bijvoorbeeld bij economie, is dan cruciaal. Tot
volgende onderwerpen noodzakelijk is:                  nutsverbindingen.                                    slot onderbouwen we hoe door samen te werken
• Versterking deelmobiliteit/                          Zowel bestaand als toe te voegen ruimtelijk          tussen de gemeenten, andere overheden en
  mobiliteitsmanagement                                programma vraagt een goede ontsluiting               andere organisaties schaalvoordelen en daarmee
• Verbindingen naar het noorden; Valleilijn, A30       op bestaande en nieuw te realiseren                  versnellingsmogelijkheden kunnen worden
  en N224). Voor de Valleilijn kunnen we gebruik       infrastructuurnetwerken zoals het                    gecreëerd.
  maken van bestaande onderzoeksresultaten en          Elektriciteitsnetwerk inclusief opwek en


                                                                                                                                                                   21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Foodvalley-Zuid
                  Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                  van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                  zoals beschreven in de tekst.

Leefomgeving




22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Foodvalley-Zuid
                  Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                  van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                  zoals beschreven in de tekst.

Mobiliteit




                                                                     23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Foodvalley-Zuid
                  Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                  van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                  zoals beschreven in de tekst.

Economie




24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Foodvalley-Zuid
                  Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                  van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                  zoals beschreven in de tekst.

Wonen




                                                                     25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Nijmegen-West
Provincie Gelderland, Waterschappen, gemeenten Nijmegen,
Beuningen, Berg en Dal, Druten, Heumen, Mook en Middelaar, Wijchen


         Positionering van het sleutelgebied in de Groene      Belangrijkste integrale onderzoeksvraag m.b.t.       negatieve effecten van klimaatverandering
         Metropool                                             ‘Meer landschap, meer stad’                          minimaliseren. Samenwerking tussen de
         Nijmegen en omgeving is één van                       In de Verstedelijkingsstrategie streven we ernaar    gemeenten Heumen, Wijchen, Beuningen
         de ‘polycentrische polen’ in de                       om deze groei binnen de huidige stad te laten        en Nijmegen kan in de zone ten westen van
         Verstedelijkingsstrategie. De ambitie van de          plaatsvinden. Het mes snijdt op deze manier aan      de A73 leiden tot een tweetal metropolitane
         regio is zich nog verder te ontwikkelen als Groene    twee kanten, want zo kan er ook werk gemaakt         landschapsparken en biedt bewoners een
         Metropoolregio van nationale én internationale        worden van de ambitie om het landschap te            aantrekkelijk uitloopgebied. Het gaat om het
         betekenis, als circulaire topregio van ons land en    versterken. Met de groei en verdichting in de        gebied tussen Beuningen en Nijmegen en tussen
         Europa. Nijmegen speelt hierin een sleutelrol. De     stad willen we ook het voorzieningenniveau           Malden/Heumen en Nijmegen. Tevens bieden deze
         verwevenheid van wonen, werken en voorzieningen       versterken. Een belangrijke uitdaging daarbij        parken ruimte voor biodiversiteit in combinatie
         (o.a. kennisinstellingen) moet zorgen voor een        is het bereikbaar houden van de stad. Door           met energieopwekking en kunnen we de gevolgen
         ondernemend en innovatief ecosysteem voor het         functiemenging en slimme combinaties blijft          van de klimaatverandering opvangen. Er ontstaat
         MKB en (inter)nationale onderscheidenheid op          de stad (en de omliggende regio) aantrekkelijk       een aantrekkelijke groene verbinding die zich
         de clusters Health & High Tech. Door de goede         om te wonen, werken en verblijven. Het groen         uitstrekt tussen de bossen in Berg en Dal via de
         verbinding met de andere polen en met de kernen       komt van buiten de stad als aders de stad in. Op     Overasseltse en Hatertse vennen in Heumen
         om Nijmegen heen ontstaat een stevig netwerk.         regionaal en (inter)nationaal schaalniveau zijn de   tot aan de Waaluiterwaarden tussen Weurt en
         In Nijmegen-West bevinden zich de belangrijke         binnenstad, de Novio Tech Campus en Campus           Beuningen.
         binnenstedelijke gebiedsontwikkelingen in             Heyendaal belangrijke economische dragers en
         het kader van de NOVI en de Woondeal: het             bieden ze kansen voor innovatie en groei van         Wonen
         Stationsgebied en de Kanaalzone-Zuid. Beide           werkgelegenheid.                                     Nijmegen bouwt tot 2030 in de Waalsprong nog
         ontwikkelingen die onderdeel uitmaken van de                                                               6.000 woningen en in het Waalfront 1.500
         verstedelijkingscorridor Nijmegen-Beuningen-          Hoofdopgaven met onderliggende opgaven               woningen. In totaal realiseren we rondom het
         Wijchen-Malden dragen tot 2040 bij aan een                                                                 station en in de binnenstad circa 3.000 nieuwe
         toename van 15.000 woningen en de groei van           Leefomgeving                                         woningen. In de Kanaalzone-Zuid is ruimte voor
         een gelijk aantal extra banen. Het sleutelgebied      We gaan de stad verdichten en het ruimtegebruik      6.000 woningen die in een periode van zo’n
         Nijmegen-West omhelst de binnenstedelijke             intensiveren. De kwaliteit van de groenblauwe        15 jaar worden gebouwd. In de wijken rondom
         ontwikkeling in de stad Nijmegen en de                structuren en groengebieden in de stad wordt         het kanaal en in de rest van de stad is er nog
         randvoorwaardelijke opgaven die hier voor nodig       hierdoor steeds belangrijker voor bewoners           capaciteit voor ongeveer 4.500-7.000 woningen.
         zijn op het gebied van mobiliteit, wonen,             en bezoekers van de stad. Door het natuurlijk        Het aandeel betaalbare woningen dat we realiseren
         leefomgeving en economie.                             systeem robuuster te maken kunnen we de              is circa 65%, verdeeld over sociale en middeldure


26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Nijmegen-West
                  Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                  van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                  zoals beschreven in de tekst.

Integrale kaart




                                                                     27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>     huur en betaalbare koop. De grootte van de          Mobiliteit                                             een multimodaal vervoersknooppunt, waarbij
     ontwikkelgebieden biedt kansen voor combinaties     Met een versnelde mobiliteitstransitie borgen          we de nadruk leggen op fiets- en OV-gebruik.
     tussen wonen en werken. Elk gebied heeft zijn       we de stedelijke en regionale bereikbaarheid.          Vooruitlopend op de verdere verstedelijking
     eigen karakteristieken en kwaliteiten hetgeen       We streven naar actieve, duurzame en ruimte            wordt onderzocht of er een hoogwaardige
     kansen biedt voor verschillende vormen woon-        efficiënte mobiliteit. Nijmegen-West biedt volop       openbaar vervoerverbinding naar Druten/
     werk- en werk-woonmilieus.                          ruimte aan voetgangers en fietsers. Met een sterk      Beuningen gerealiseerd kan worden. Ook
     Cruciaal is de transformatie van de gebieden        openbaar vervoer- en fietsnetwerk houden we de         andere HOV-corridors verdienen aandacht net
     Centrum / Stationsgebied/ Waalfront en              stad en regio leefbaar en bereikbaar. De focus ligt    als fietsroutes en een aantal andere regionale
     Kanaalzone-Zuid. Hier zal een transformatie         op fiets en openbaar vervoer. We werken ook aan        bereikbaarheidsopgaven.
     plaatsvinden naar wonen en werken en wordt een      het versterken van deelmobiliteit en Mobility as a
     vitaal stadsdeel gebouwd dat zorgt dat aanwezige    service (MaaS).                                        Economie
     barrières worden geslecht. Binnen de groeiopgave    Transitie naar elektrisch rijden is voor Nijmegen      De regionale verstedelijkingsopgave biedt kansen
     wordt gewerkt aan gemengde wijken met een           een grote uitdaging. Daarnaast willen we hubs          voor economische groei. We hebben als stedelijk
     goede mix van woningtypen en woonvormen             ontwikkelen aan de stadsranden, als schakel            knooppunt een mooie uitgangspositie met een
     die passen bij de leefwijzen en behoeften van       tussen stedelijke en regionale mobiliteit. We          ondernemend en innovatief ecosysteem voor het
     mensen. De Kanaalzone-Zuid biedt naast een          verdichten onze stad vooral rond de openbaar           MKB en de onderscheidende clusters Health &
     flinke toevoeging aan de woningvoorraad ook         vervoersknopen. Station Nijmegen en station            High Tech. Ook ligt er een uitdaging om het aantal
     kansen om een stap te zetten naar meer vitaal       Heyendaal worden gerenoveerd en station                banen in de stad te laten groeien, zodat er voor
     en verbonden Nijmegen-West. In Winkelsteeg          Dukenburg is in beeld voor vernieuwing. Het            alle inwoners kansen zijn om te werken. Door
     is met de bouw van 500 tijdelijke woningen een      Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS)              in Nijmegen–West te investeren in uitstraling,
     langjarige gebiedstransformatie met onder meer      gaat de treinverbinding Schiphol-Nijmegen              kwaliteit en ruimte voor bedrijvigheid, werken
     4.000 woningen gestart. Naast de nieuwe plekken     verbeteren. Om dit mogelijk te maken, is een           we aan de economische groei van de stad en
     voor woningbouw, versterken we de wijken rondom     volledige renovatie van het station Nijmegen           de regio. We investeren in de binnenstad, in
     het kanaal met voorzieningen en werkfuncties        Centraal naar een innovatieve hub met een              kwalitatieve en gevarieerde werkmilieus voor het
     (Neerbosch-Oost, Lindenholt, Dukenburg, Hatert).    hoge verblijfskwaliteit noodzakelijk. Tegelijkertijd   MKB en het versterken van de campussen als
     Dit gebeurt vooral in het stadsdeel Dukenburg.      zorgen de elektrificatie van de Maaslijn               dé plek voor innovatie en nieuwe bedrijvigheid
     Een stadsdeel met wijken uit de jaren ’60 en ’70,   Nijmegen-Roermond en de renovatie van station          in Health en Hightech. De benodigde ruimte
     waarbij vraagstukken spelen op het gebied van       Heyendaal voor een betere toestroom naar               voor een goed vestigingsklimaat vinden we door
     leefbaarheid, armoede en gezondheid, en de          campus Heyendaal. Op deze stationslocaties             nieuwe werklocaties te ontwikkelen en bestaande
     toekomstbestendigheid van de fysieke inrichting.    (inclusief Station Goffert en station Lent)            locaties te herstructureren, te intensiveren of te
                                                         streven we naar verdichting van wonen, werken,         transformeren. In de stationsomgeving creëren
                                                         onderwijs en dienstverlening in combinatie met         we ca. 15.000-20.000 m2 aan ruimte voor


28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>kantoren, hotels, winkels en maatschappelijke         detailhandel, en wat deze behoefte in ruimtelijke      Aanzet voor oplossingsrichtingen met
voorzieningen. De binnenstad is onderdeel van         zin betekent. Aan het Winkelcentrum Dukenburg          bijbehorende onderzoeksagenda
de binnenstedelijke herstructureringsopgave.          kunnen culturele functies en de mogelijkheid voor      De binnenstedelijke ontwikkeling is complex
De binnenstad is in de regio een belangrijk           flexibele werkplekken worden toegevoegd en circa       door de hoge dichtheden, de verschillende
economisch cluster. De regionale functie              500 woningen. In dit project werken verschillende      ambities die samenkomen, uitdagingen op
van de binnenstad is groot en divers door de          partners (private en publieke partijen) samen.         het vlak van infrastructuur en parkeren en
aanwezigheid van winkels, horeca, cultuur,                                                                   hoge tijdelijke kosten voor o.a. bouwlogistiek.
evenementen, dienstverlening en haar functie als      In Nijmegen-West liggen verschillende havens           Bij binnenstedelijke ontwikkeling zijn er vaak
‘place to meet’ voor de sector vrije tijdseconomie.   en logistieke terreinen, die belangrijke schakels      relatief hoge verwervingskosten, omdat veel
Momenteel is het nog moeilijk te zeggen wat de        en knooppunten vormen in het economisch                gronden al een stedelijke functie kennen,
effecten van de corona-maatregelen op de retail-      functioneren van de stad en regio. We willen           mogelijke saneringsrisico’s samenhangend met
en horecabedrijven in de binnenstad zullen zijn.      het vervoer via water verschonen en modal              eerdere economische activiteiten en eventuele
Met de ontwikkeling van het Valkhofkwartier,          shift van weg naar water en spoor bevorderen.          hindercontouren met betrekking tot onder
investeringen in de openbare ruimte en het            Op het gebied van logistiek werken we aan de           andere veiligheid, geluid en geur. Er is dus
Vlaamskwartier geven we belangrijke impulsen aan      implementatie van zero-emissie stadslogistiek.         sprake van hoge ontwikkelkosten en tegelijkertijd
de binnenstad.                                        Hierbij stimuleren we niet alleen het verschonen,      is er behoefte aan betaalbare woningen. De
                                                      maar ook het bundelen van vervoer zodat minder         opgaven op het gebied van duurzame mobiliteit,
De economische functie van Winkelsteeg wordt          logistiek de stad in rijdt. Logistieke stadsrandhubs   duurzaamheid, klimaatadaptatie en circulair,
de komende jaren verder versterkt. Economisch         zijn hiervoor nodig, bijvoorbeeld op het ENGIE         natuur-inclusief en aardgasvrij bouwen zijn
kan Winkelsteeg meer van zijn centrale ligging        terrein en De Grift. Deze locaties zijn ook kansrijk   aanzienlijk. Hoe kunnen we zorgen voor duurzame
profiteren met een nieuwe profilering, meer           voor de ontwikkeling van Clean Energy Hub’s.           mobiliteit en voorkomen dat het wegennet
gericht op functies voor en in de stad. Winkelsteeg   Hierbij onderzoeken we de kansen voor een              volloopt? Welke fietsverbindingen en ov-
versterkt daarmee het voorzieningenniveau             laadstation voor het laden van batterijcontainers      verbindingen en hubs zijn daarvoor het meest
in dit deel van de stad. Er wordt ingezet op          voor de binnenvaart (Energy transhipment hub),         effectief? Er wordt ingezet op betere verbindingen
meer arbeidsintensieve bedrijvigheid wat meer         waterstof opslagmogelijkheden en/of tankstation,       en prettigere routes voor voetgangers en fietsers.
banen betekent voor de omliggende wijken,             LNG-tankstations en (snel-)laadpunten voor             Om de wijken en het landschap beter met elkaar te
de stad en regio. Verder is het behouden en           elektrische vrachtwagens.                              verbinden zijn deze routes essentieel. Tegelijkertijd
versterken van bedrijventerreinen in de nabijheid                                                            levert de binnenstedelijke ontwikkeling dilemma’s
van de woonwijken een belangrijke opgave. In                                                                 op in een compacte stad: bijvoorbeeld op het
het sleutelgebied willen we onderzoeken wat                                                                  gebied van luchtkwaliteit en energieverbruik.
de behoefte is aan werklocaties, waaronder                                                                   Het vergt nader onderzoek hoe deze
bedrijventerreinen, kantoren en perifere                                                                     ambities haalbaar gemaakt kunnen worden.


                                                                                                                                                                     29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>     Ook de voorzieningen die nodig zijn voor             Zone tussen Beuningen, Nijmegen-Weurt en            en verbonden Nijmegen-West. Naast de nieuwe
     sociaaleconomische versterking van de                Wijchen                                             plekken voor woningbouw, versterken we de
     leefbaarheid vragen om extra investeringsruimte      We gaan de stad en dorpen verdichten en het         wijken rondom het kanaal met voorzieningen en
     en om het slim koppelen van opgaven. Hoe             ruimtegebruik intensiveren. De kwaliteit van de     werkfuncties. In combinatie met het versterken
     verdicht je de stad zodanig dat er ook nog           groenblauwe structuren en groengebieden wordt       van de groenblauwe structuren langs het kanaal
     plek is voor groen, recreatie/ontspanning            hierdoor steeds belangrijker voor bewoners. Door    en de zone tussen Heumen en Nijmegen liggen
     en klimaatadaptatie? De focus ligt op twee           het natuurlijk systeem robuuster in deze zone       hier kansen om de bouwstenen/opgaven uit de
     metropolitane stadsparken buiten de stad en op       (van oeverwallen, komkleigebied en uiterwaarden)    Verstedelijkingsstrategie te verzilveren.
     maatregelen in de stad zelf om deze groen, gezond    te maken kunnen we de negatieve effecten van
     en klimaatadaptief te maken.                         klimaatverandering minimaliseren. Samenwerking      Nijmegen Stationsgebied
     Een goede balans is nodig tussen industrie           tussen de gemeenten Wijchen, Beuningen              De komende jaren wordt het Nijmeegse
     en wonen. Hoe behouden en versterken we              en Nijmegen kan in de zone leiden tot een           stationsgebied vernieuwd. Hat station vervult een
     schone bedrijvigheid? Dit vraagstuk moet             aantrekkelijk landschapspark en biedt bewoners      regionale functie. Het Rijk, provincie Gelderland,
     in bredere context worden bekeken. De                een aantrekkelijk uitloopgebied. Ook biedt dit      gemeente Nijmegen en NS investeren samen in
     Verstedelijkingsstrategie en de gevolgen van de      landschapspark ruimte voor biodiversiteit in        Stationsgebied Nijmegen om het om te vormen
     coronacrisis vragen om een meerjarig plan van        combinatie met energieopwekking en kunnen we        tot een aantrekkelijke plek waar reizen, wonen,
     aanpak voor de herstructurering van binnenstad.      de gevolgen van de klimaatverandering opvangen      werken, winkelen en recreëren samenkomen. Aan
                                                          (waterberging).                                     de westzijde komt een nieuwe entree en wordt een
     In Nijmegen-West onderscheiden we een viertal                                                            nieuw gebied met woningen en maatschappelijke
     onderzoeksgebieden waar we als eerste mee            Kanaalzone Nijmegen en Malden                       functies ontwikkeld. Rondom het station komen
     aan de slag willen gaan. Dit zijn Wijchen-West,      Zowel in Nijmegen als Heumen spelen er veel         nieuwe woningen om tegemoet te komen aan de
     de zone tussen Beuningen en Weurt/Nijmegen,          ontwikkelingen langs het kanaal. In Heumen wordt    woningnood. Het Stationsgebied Nijmegen wordt
     de Kanaalzone in Nijmegen en Heumen, en de           in de kern gebouwd aan het kanaal, maar wordt       ook groener en duurzamer.
     stationsomgeving Nijmegen Centraal (zie figuur       ook de groene functie van het kanaal versterkt en
     1). In deze onderzoeksgebieden komen meerdere        de zone tussen de Malden en Nijmegen versterkt
     bouwstenen uit de Verstedelijkingsstrategie bij      als groengebied en voor de landbouwtransitie.
     elkaar en is ook een urgentie om koers te bepalen.   Ook zijn er kansen voor de energietransitie. Op
                                                          het gebied van mobiliteit wordt er gezocht naar
     Hieronder worden drie van de vier gebieden           een regionale Hub en worden fiets en HOV-functie
                                                                                                                                                                   Figuur 1:
     toegelicht. Wijchen-West staat bij het deelgebied    versterkt. De Kanaalzone biedt in Nijmegen naast                                                         onderzoeksgebieden in
     Rijk van Nijmegen omschreven (zie p. 74).            een flinke toevoeging aan de woningvoorraad ook                                                          Nijmegen-West / Rijk
                                                          kansen om een stap te zetten naar meer vitaal                                                            van Nijmegen



30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Nijmegen-West
                Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                zoals beschreven in de tekst.

Leefomgeving




                                                                   31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Nijmegen-West
                Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                zoals beschreven in de tekst.

Mobiliteit




32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Nijmegen-West
                Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                zoals beschreven in de tekst.

Economie




                                                                   33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Nijmegen-West
                Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                zoals beschreven in de tekst.

Wonen




34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Foodvalley-Noord
Provincie Gelderland, Waterschappen, gemeenten
Barneveld, Ede, Nijkerk, Renswoude, Scherpenzeel


         Positionering van Foodvalley-Noord in Midden         besloten gebieden met landgoederen anderzijds.       Amersfoort. De achterliggende principes van
         Nederland                                            Kenmerkend voor dit gebied zijn ook de beken die     verstedelijking in beide documenten komen terug
         Foodvalley-Noord is gelegen in het noordwesten       vanaf de Veluwe in westelijke richting stromen.      in de gebiedsuitwerking Foodvalley-Noord.
         van het gebied van de Verstedelijkingsstrategie      De centrale ligging in het midden van het land       Centrale vraag voor dit deelgebied is hoe de
         Arnhem Nijmegen Foodvalley en beslaat                grenzend aan de oostelijke Randstad met het          verbinding kan worden gelegd tussen enerzijds
         het grondgebied van de gemeenten Nijkerk,            aantrekkelijke landschap maakt dit gebied tot een    de verstedelijkingsopgave en anderzijds de
         Barneveld, Scherpenzeel en het landelijk             interessant woongebied. Ook de verbindingen via      urgente opgaven in het landelijk gebied van de
         gebied van de gemeente Ede ten noorden van           ondermeer de A1, A28, A30, de Valleilijn en de       Gelderse Vallei (landbouwtransitie, stikstofopgave,
         de kern Ede. Dit deelgebied is door de ligging       spoorlijnen Utrecht-Zwolle / Amersfoort-Apeldoorn    de groenblauwe opgave), zodat deze elkaar
         meer georiënteerd op Amersfoort, waarmee het         dragen hieraan bij.                                  wederzijds gaan versterken? Wat is nodig,
         nauwe banden heeft. Aan de oostkant grenst dit                                                            ambtelijk en bestuurlijk, om met vier gemeenten,
         gebied aan de Veluwe. In het zuiden ligt het meer    Foodvalley-Noord kent door deze ligging die          twee provincies, het waterschap en de betrokken
         verstedelijkte gebied van Ede-Wageningen en          zorgt voor een overloop vanuit de Randstad,          ministeries te werken aan een samenhangende
         Veenendaal, waarmee Foodvalley-Noord een grote       gecombineerd met een forse eigen groei een grote     en haalbare ruimtelijke aanpak. En hoe verbinden
         ruimtelijke en economische samenhang heeft door      kwalitatieve en kwantitatieve woningbouwopgave       we kansen en opgaven op een slimme manier met
         de belangrijke agrifoodsector.                       (12.500 woningen tot 2040). Er is sprake van         elkaar?
                                                              zeer goede condities voor bedrijvigheid. De
         Dit gebied midden in de Gelderse Vallei kent         verstedelijkingsdruk, de landbouwtransitie           Hoofdopgaven met onderliggende opgaven
         een groot aantal grotere en kleinere kernen,         in een zeer veedicht gebied en de benodigde          Het is belangrijk te beseffen dat de opgaven
         waarvan Barneveld en Nijkerk de grootste en          natuurversterking hebben in de toekomst een          onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. Dat
         meest verstedelijkte plaatsen zijn. In totaal kent   grote ruimtelijke impact op de leefomgeving in dit   maakt dat ook de oplossingen integraal bij elkaar
         dit gebied ca. 140.000 inwoners met een relatief     gebied.                                              horen. Zo is bijvoorbeeld het realiseren van
         jonge bevolking en stevige eigen groei.                                                                   het grote aantal woningen niet mogelijk zonder
         Het deelgebied kent een grote en belangrijke         Integrale onderzoeksvraag                            versterking van de mobiliteit.
         agrarische sector met veel daaraan gerelateerde      Het deelgebied Foodvalley-Noord ligt
         bedrijvigheid en kennisinstellingen zoals het        voor een groot deel – gemeenten Nijkerk
         Poultry Expertise Centre en de Foodacademy           en Barneveld – in twee regio’s met een
         Nijkerk. De maakindustrie en logistiek zijn sterk    eigen Verstedelijkingsstrategie: de
         vertegenwoordigd.                                    Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen en
         Het landschap is aantrekkelijk en afwisselend        Foodvalley én het Ontwikkelbeeld van de regio
         met open landbouwgebieden enerzijds en meer
36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Foodvalley-Noord
                   Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                   van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                   zoals beschreven in de tekst.

Integrale kaart




                                                                      37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>     Leefomgeving: een robuust beekdallandschap            uitloopgebieden, groene buffers tussen de              de rest van Foodvalley is echter ook belangrijk,
     met ruimte voor recreatie en groene verbindingen      kernen, een robuust en klimaatbestendig                omdat deze nu via de N301 onder de maat is.
     en een toekomstbestendige natuurinclusieve            beekdallandschap (KRW-proof), ruimte voor de           Verder vormt het onderliggende wegennetwerk
     landbouw                                              energietransitie en nieuwe drinkwaterwinning.          in de kernen Nijkerk en Barneveld (ook na
     Foodvalley-Noord heeft de hoogste veedichtheid        Dat kan schuren op plaatsen, zeker waar kernen         optimalisatie) en de N224 ter hoogte van
     in Nederland boven de rivieren. Duidelijk is dat de   naar elkaar toegroeien en bedrijventerreinen           Renswoude, Scherpenzeel en Woudenberg een
     wijze waarop nu met voedselproductie en voedsel       verder ontwikkeld worden. Al deze ruimteclaims         aandachtspunt voor de autobereikbaarheid.
     wordt omgaan, zijn tol eist van bodem, water en       maken keuzes noodzakelijk, maar door een zo            Voor het openbaar vervoer ontstaan knelpunten
     natuur (biodiversiteit) en van de gezondheid van      multifunctioneel mogelijk gebruik kunnen we ook        op de Valleilijn tussen Barneveld en Ede-
     mensen. Ook economisch loopt het systeem tegen        ruimte besparen. Het uitbreiden of toevoegen           Wageningen en tussen Barneveld en Apeldoorn
     zijn grenzen aan. Mede vanuit de stikstofcrisis is    van functies aan het landelijk gebied kan nieuwe       door het feit dat station Barneveld-Noord niet is
     het duidelijk: niet alles kan overal. De opgaven      kansen bieden aan ondernemers in het landelijk         aangetakt op de A1 spoorcorridor.
     op dit vlak zijn groot: enerzijds gaat het om het     gebied.
     in balans brengen van het natuurlijk systeem                                                                 Het autogebruik in Foodvalley-Noord is
     (bodem, water, biodiversiteit), anderzijds om         Mobiliteit: een toekomstbestendig                      traditioneel hoog en dat blijft naar verwachting
     de ontwikkeling naar een toekomstbestendig            mobiliteitssysteem passend bij het gebied gericht      ook zo. De opgave is om dit type mobiliteit
     en multifunctioneel (sociaal en economisch)           op het bereikbaar houden van de regio                  waar mogelijk in te perken en schoner te
     landschap, inclusief een gezond en circulair          Uit de Mobiliteitsanalyse blijkt dat de capaciteit     maken en passend te accommoderen ook
     voedselsysteem. Dat vraagt meer ruimte en deels       van de A1-corridor, de A28, de A30 en de Valleilijn    rekening houdend met natuur. Met name op die
     ook andere invulling van de gronden en erven          onvoldoende is gelet op de blijvende groei langs       locaties waar de groei zich concentreert is de
     met vrijkomende agrarische bebouwing (VAB), als       deze ontwikkelassen. De verdere verstedelijking        opgave om combinaties te vinden met andere
     gevolg van de afname van agrarische bedrijven.        van ook Amersfoort, Apeldoorn, Utrecht en Zwolle       vervoersmogelijkheden.
     Dit krijgt een eigen gebiedsgerichte en integrale     heeft consequenties voor de belasting van het          De overige kernen vragen een eigen aanpak met
     aanpak via het Regionaal Perspectief Landelijk        wegen- en spoornetwerk langs deze corridors            focus op automobiliteit.
     Gebied (RPLG), dat de regionale vertaling vormt       (stapeleffect).
     van het Nationaal Programma Landelijk Gebied                                                                 Opgave is het aandeel van (elektrische) fietsen
     (NPLG).                                               Foodvalley-Noord heeft een sterke functionele          en openbaar vervoer te verhogen, zowel voor
                                                           samenhang met de regio Amersfoort. Voor de             bestaande kernen als potentiële nieuwe
     Dat moet samen op gaan met de                         toekomst van kernen als Nijkerk en Hoevelaken als      ontwikkellocaties. Dat in de wetenschap dat het
     verstedelijkingsopgave. Immers de                     ontwikkellocaties is het van belang te investeren in   een steeds grotere uitdaging wordt om ook voor
     verstedelijkingsopgave maakt in dit gebied            verdere integratie op mobiliteitsvlak met de regio     kleinere kernen en het buitengebied voldoende
     nodig dat er ook ruimte komt voor recreatieve         Amersfoort. De versterking van de samenhang met        openbaar vervoer te bieden. De ontsluiting op


38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>OV behoeft verbetering gelet op de groei en          Het landelijk gebied is economisch gezien             de kernen Nijkerk en Barneveld zijn daartoe goede
toenemende vraag (o.a. onderwijs). Dat vraagt        belangrijk en moet vitaal blijven. Dat vraagt         mogelijkheden.
ook om verbeteringen van het (recreatieve) (snel)    aan de randen van de Veluwe ruimte voor vitale
fietsnetwerk zoals richting Amersfoort.              recreatiebedrijven en een agrarische sector die       Voor de overige kernen in de vier gemeenten
                                                     een toekomstbestendige massa heeft. In dat kader      zoals Scherpenzeel en Wekerom, ligt de opgave
Economie: uitbouw van het Foodcluster met een        wordt de economische betekenis van de sector, de      in het tegengaan van de verdringing en dus het
sleutelrol voor de Harselaar en transformatie van    kritische massa, de verdienmodellen en eventuele      tenminste bouwen voor de eigen bevolking om
het landelijk gebied met een toekomstbestendige      maatregelen voor een toekomstbestendige sector        daarmee de vitaliteit van de kern te waarborgen.
agrarische sector                                    in kaart gebracht binnen het spoor van het RPLG.      De identiteit van een kern is belangrijk voor
Het ondernemerschap en de werkgelegenheid            Daarnaast zal er in het buitengebied meer ruimte      de wijze hoe vorm gegeven wordt aan de
zijn groot en divers met vooral food gerelateerde    ontstaan voor kleinschalig en divers ondernemen       verstedelijking, maar overal gaat het ook om
bedrijvigheid (o.a. Food production cluster          en wonen. Het realiseren van nieuwe toeristisch-      het groen houden en groener maken van deze
Nijkerk), maakindustrie en logistiek. De             recreatieve voorzieningen in de Vallei kan            kernen, passend meegroeiende voorzieningen,
opgave is om de werkgelegenheid passend              bijdragen aan het verminderen van de druk op de       een gezonde leefomgeving en circulair en
en geconcentreerd te laten meegroeien met            beschermede natuurgebieden van de Veluwe.             klimaatadaptief ontwikkelen.
woningbouw, waarbij het gehele systeem versterkt                                                           Die opgave heeft de kern Stroe ook, maar we
wordt. Bijzondere aandacht gaat daarbij uit          Wonen: concentratie in grote kernen,                  zien ruimte om deze kern meer te laten groeien,
naar de kennisclusters en het versterken van         vitaliteitsopgave voor de kleine kernen               zij het beperkt. Dit mits er voorzien kan worden
de (fysieke) verbinding tussen onderwijs en          Zowel in het Ontwikkelbeeld Amersfoort Centraal       in een multimodale hub, die ook kan dienen als
bedrijfsleven.                                       als in het Verstedelijkingsstrategie Arnhem           recreatieve poort naar de Veluwe en als ontsluiting
                                                     Nijmegen Foodvalley spelen de kernen Barneveld        van de nabij gelegen defensieterreinen.
De grote bedrijventerreinen in Foodvalley-Noord,     en Nijkerk een belangrijke rol. Hier ligt een goede
zoals Harselaar en de terreinen in Nijkerk, kennen   basis voor passende (goede maat en schaal)            Aanzet voor oplossingsrichtingen, maatregelen
een zeer intensief bebouwd karakter. Met de          verdichting in regiopoorten (gebieden op 10           en de onderzoeksagenda
ambitie om bedrijventerreinen te vergroenen,         minuten fietsafstand van een station) mits het
klimaatadaptiever en circulair te maken is verder    bijbehorende kostenaspect kan worden opgelost         1. Onderzoek naar mogelijkheden voor inbreiding
intensiveren een grote uitdaging.                    en mits voldoende multimodaal ontsloten. Naast        in kernen en aanpak VAB’s
Ook toekomstige uitplaatsingen en transformatie      verdichting in de bestaande kernen is er meer         Foodvalley-Noord heeft een grote
van bedrijven op minder geschikte locaties in de     nodig om de woningbouwopgave aan te kunnen            woningbouwopgave. De treinstations in Barneveld
kernen (veevoederbedrijven), leggen een extra        pakken: uitbreidingslocaties. Hierbij is het de       en Nijkerk bieden kansen voor grootschalige
claim op de ruimte.                                  uitdaging deze zo goed mogelijk binnen de             woningbouwlocaties met duurzame mobiliteits-
                                                     principes van de strategie te ontwikkelen. Binnen     opties. Wel zijn haalbaarheidsstudies nodig naar


                                                                                                                                                                 39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>     de mogelijkheden voor verdichting inclusief            3. Integrale aanpak voor het Valleilint en het         5. Onderzoeksagenda mobiliteit
     het creëren van ruimte voor ‘dagelijks groen’, en      groengebied tussen Nijkerk en Barneveld                Randvoorwaardelijk voor de verstedelijking in dit
     splitsingsmogelijkheden in deze kernen. Daarnaast      Tussen de kernen in Foodvalley-Noord wordt al          deelgebied is de aanpak van de A1 corridor. Deze
     willen we kijken naar de inbreidingsmogelijkheden      gewerkt aan groene buffers. In het kader van ‘meer     corridor is een bekend knelpunt in 2040 (IMA
     in de kleinere kernen, waar een vitaliteitsvraagstuk   landschap, meer stad’ breiden we dit uit naar een      2021, scenario hoog en laag). Om dit knelpunt
     ligt, passend bij de identiteit van deze kernen.       integrale aanpak voor het Valleilint, een verbinding   effectief aan te pakken ook in relatie tot de groei
     Tot slot willen we onderzoek doen naar het             tussen de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug, en         in dit deelgebied is op onderdelen meer inzicht en
     potentieel aan uitbreiding van bestaande en            het grotere groengebied tussen Nijkerk, Barneveld      dus integraal onderzoek nodig:
     toevoeging van nieuwe economische activiteiten         en Amersfoort. Het gebied kan ruimte bieden aan        • integrale analyse Verstedelijkingsstrategie
     in het buitengebied. Dit kan bovendien bijdragen       natuur, recreatie, uitloopgebied, landgoederen,          omliggende regio’s;
     aan nieuwe functies voor de vele VAB’s: wat is -       cultuurhistorie, waterberging en passende              • bijdrage van keuzes Verstedelijkingsstrategie in
     rekening houdend met de ontwerpprincipes - daar        landbouw met nevenactiviteiten. Hierbij kijken we        Foodvalley-Noord aan totale opgave;
     mogelijk en wenselijk als het gaat om wonen en         ook naar de ecologische en recreatieve potentie        • multimodale bereikbaarheid Barneveld e.o.
     werken?                                                van de Grebbelinie. Deze vormt een groenblauw            richting regio Amersfoort en Cleantech regio
                                                            lint van Rijn tot Eem. Dit wordt afgestemd cq.           (o.a. regiosprinter);
     2. Onderzoek en afweging uitbreidingslocaties          ingebed in het komende traject van het RPLG.           • OV-schaalsprong op de A1-corridor bekijken
     voor woningbouw                                                                                                 en OV-capaciteit voor verbinding van kleinere
     Om de plancapaciteit tot 2040 op orde te krijgen       4. Gebiedsgericht onderzoek naar de benodigde            kernen met grotere plaatsen (station Barneveld-
     is het nodig dat we ook op uitbreidingslocaties        ruimte voor een robuust beekdallandschap, in             Noord);
     woningen realiseren. In een verkennend onderzoek       combinatie met de landbouwtransitie                    • relatie tussen de A1 en de A12 via de A30 in het
     willen we een aantal mogelijke grotere (+1000          De beken spelen een grote rol in het                     kader van nader te onderzoeken multimodale
     woningen) locaties in beeld brengen en relateren       watersysteem, maar functioneren nu teveel als            netwerkeffecten.
     aan de ontwerpprincipes. Het gaat dan om locaties      afvoerstromen. We onderzoeken hoeveel ruimte
     bij de kern Nijkerk, Hoevelaken, Barneveld-Noord       de beekdalen en haarvaten van het watersysteem         Verder onderzoeken we in ieder geval:
     en de zuidoostzijde van Barneveld. Hierbij worden      nodig hebben om meer water te kunnen bufferen          • de spoorcorridor Amersfoort-Nijkerk met een
     ook mogelijke woonprogramma’s per locatie              en vasthouden (klimaatadaptatie), onderdeel te           nieuw station/OV-hub Nijkerk Corlaer;
     getest. Deze afweging gebeurt aan de hand van          worden van natuurnetwerken en meer recreatieve         • de verbinding via de Valleilijn in noordelijke
     scenario’s, kijkend naar de ontwerpprincipes zoals     mogelijkheden te bieden om bij te dragen aan een         (Nijkerk) en zuidelijke richting (Ede-
     bouwen bij bestaande OV-knooppunten en waarbij         gezonde leefomgeving. Dit alles als onderdeel van        Wageningen). Voor de Valleilijn kunnen
     het groen blauwe raamwerk leidend is. Kortom           de aanpak binnen het RPLG voor dit deel van de           we gebruik maken van bestaande
     de onderstaande onderzoeksvragen worden hier           Foodvalley.                                              onderzoeksresultaten en zal nieuwe onderzoek
     integraal bij betrokken.                                                                                        zich naar verwachting met name focussen op


40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>  vervoerwaarden in relatie tot de bouwplannen;      dit gereed zijn. Aan de hand hiervan wordt een       8. We werken de onderlinge vorm van bestuurlijke
• de potentiële multimodale hub Stroe om             kwantificering van de benodigde ruimte voor          samenwerking uit.
  invulling te kunnen geven aan de totale            economie gemaakt. De bestaande prognoses uit         We moeten meer over bestuurlijke grenzen
  verstedelijkingsopgave. Belangrijke input          het regionaal programmeren laten al zien dat er      gaan werken en daarbij de mogelijkheden
  daarvoor zijn de keuzes in tijd en ruimte die in   behoefte is. Tegelijk worden de mogelijkheden        en effecten van het werken met (ontschotte)
  de periode tot 2040 worden gemaakt;                beschouwd voor intensivering van bestaande           gebiedsbudgetten onderzoeken ten opzichte
• de mogelijkheden tot versterking van het           terreinen om de ruimtevraag te beperken en wat       van de huidige veelal sectorale budgetten. In dit
  onderliggende wegennet, zoals de N224,             hierin een reële ambitie is.                         deelgebied speelt dat nog wat meer door ook de
  de (nieuwe) aansluitingen op A1 en A30 en          Specifiek onderzoeken wij de mogelijkheden tot       betrokkenheid van de regio Amersfoort en de
  rondwegen bij Barneveld en Nijkerk;                verplaatsing en clustering van veevoederbedrijven    specifieke aanpak via het spoor van het RPLG. Dat
• de mogelijkheden tot het vergroten van het         in de gehele Foodvalley. Deze uitplaatsing moet      vereist goede afstemming.
  aandeel openbaar vervoer en (elektrisch)           bijdragen aan verdichting in kernen en verbetering
  fietsen.                                           van de milieukwaliteit.                              Onderdeel daarvan is ook welke instrumenten
                                                                                                          en ondersteuning er dan nodig zijn. We weten
6. Gerichte strategie voor het clusteren en          7. We onderzoeken de relatie / randvoorwaarden       dat op dit moment capaciteit en expertise een
verduurzamen van bedrijventerreinen                  tussen verstedelijkingskeuzes en assets /            knelpunt is, maar ook het kunnen beschikken
Foodvalley-Noord kent, met name bij de Harselaar     nutsverbindingen.                                    over voldoende middelen en de inzet van juridisch
in Barneveld langs de ontwikkelas van de A1-         Zowel bestaand als toe te voegen ruimtelijk          grondinstrumentarium kan worden versterkt; hoe
corridor, mogelijkheden een rol te spelen in         programma vraagt een goede ontsluiting               gaan we daar in de toekomst mee om? Het maken
de benodigde ruimte voor bedrijvigheid (incl.        op bestaande en nieuw te realiseren                  van samenwerkingsafspraken is dan cruciaal. Tot
uitplaatsing) in de hele Foodvalley en ook voor      infrastructuurnetwerken zoals het                    slot onderbouwen we hoe door samen te werken
Regio Amersfoort. In beperktere mate geldt dat       elektriciteitsnetwerk inclusief opwek en             tussen de gemeenten, andere overheden en
ook voor het bedrijventerreinen langs de A28 bij     teruglevering, zuivering en rioolcapaciteit. Waar    andere organisaties schaalvoordelen en daarmee
Nijkerk.                                             liggen de opgaven in de huidige infrastructuur       versnellingsmogelijkheden kunnen worden
Hier gaan echter een paar vragen aan vooraf:         en wat is daarvoor nodig? Waar liggen de kansen      gecreëerd.
op welke profilering (aansluiten bestaand            (of minste beperkingen) voor uitbreiding van die
ecosysteem) willen we inzetten en wat zijn de        infrastructuur, welk ruimtebeslag vragen deze
mogelijkheden voor het accommoderen, clusteren       voorzieningen en hoe is dat in te passen in het
en verduurzamen van deze bedrijventerreinen,         landschap? Wat is de relatie tussen de locatie van
campuslocaties en campusontwikkelingen? Op dit       die soort voorzieningen en de locatie van toe te
moment loopt het onderzoek naar de toekomst          voegen ruimtelijke programma’s?
van de economie in Foodvalley. Eind 2022 moet


                                                                                                                                                              41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Foodvalley-Noord
                   Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                   van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                   zoals beschreven in de tekst.

Leefomgeving




42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Foodvalley-Noord
                   Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                   van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                   zoals beschreven in de tekst.

Mobiliteit




                                                                      43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Foodvalley-Noord
                   Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                   van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                   zoals beschreven in de tekst.

Economie




44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Foodvalley-Noord
                   Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                   van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                   zoals beschreven in de tekst.

Wonen




                                                                      45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>De Liemers
Provincie Gelderland, Waterschappen, gemeenten
Doesburg, Duiven, Montferland, Westervoort, Zevenaar


         Positionering van de Liemers in de Groene          Nijmegen (GMR) is de Liemers nu vooral gericht op     natuurontwikkeling, duurzame landbouw en
         Metropool                                          Arnhem, maar met de aansluiting van de A15 op de      (extensieve) recreatie gecombineerd worden,
         Het deelgebied de Liemers omvat de gemeenten       A12 krijgt het gebied ook betere verbindingen met     waar al aan gewerkt wordt in het Rivierklimaatpark
         Doesburg, Duiven, Montferland, Westervoort         Nijmegen en het Middengebied. Dat biedt kansen:       IJsselpoort en in de Gelderse Poort. Ook zoeken
         en Zevenaar. De Liemers wordt begrensd door        naast ‘meer stad’ ook ‘meer landschap’. Door het      we aansluiting bij het programma Integraal
         de Duitse grens in het zuidoosten, de Neder-       optimaliseren van de infrastructuur, kunnen we        Riviermanagement (IRM). De Liemers is de plek die
         Rijn in het zuidwesten, de IJssel en Arnhem        blijven groeien in wonen en werken in bestaande       ook wel de kraan van Nederland wordt genoemd
         in het noordwesten en de Oude IJssel in het        kernen en kunnen we de bestaande aantrekkelijke       en daarmee de plek om het verhaal over leven
         noordoosten. De Liemers is een zeer gevarieerd     groene leefomgeving optimaliseren.                    van, en de voortdurende strijd tegen, het water
         gebied met een eigen identiteit en een rijke                                                             te vertellen. De energietransitie is een speerpunt
         historie. Er zijn vele kleine oorspronkelijke      Integrale onderzoeksvraag                             en vraagt ruimte in het gebied. De RES-opgave
         kerkdorpen met volop natuur, rivieren, rust        Hoe kan de Liemers het hybride karakter (stad         is dan ook op de kaart aangegeven. Deze dient
         en ruimte, voornamelijk langs de randen van        en landschap) op een kwalitatieve manier in           in samenhang met de andere opgaven te worden
         het gebied. Daar is vitaliteit een belangrijk      stand houden en verbeteren, met name als de           bezien. Daarnaast speelt de landbouwtransitie.
         aandachtspunt. Langs belangrijke dragers als       ruimtebehoefte na 2030 voor wonen en werken,          Het aantal agrariërs neemt af, terwijl de landbouw
         de A12 en de spoorlijnen zijn de regiokernen       recreëren en landschap nog verder toeneemt.           moet verduurzamen en zoekt naar aanvullende
         Westervoort, Duiven, Zevenaar en Didam gelegen     Dit terwijl het mobiliteitsnetwerk nu al tegen zijn   verdienmodellen. Momenteel wordt er voor de
         waar het wonen en werken is gecentreerd. Deze      grenzen aanloopt.                                     hele Liemers onder de vlag van de Liemerse
         regiokernen beschikken ook elk over een eigen                                                            Ambassade een agrarische visie opgesteld. Als
         treinstation.                                      Hoofdopgaven met onderliggende opgaven                opgave zien we de wens om meer te sturen op
                                                                                                                  kwaliteit en hoeveelheid groen in de directe
         De Liemers kent een strategische ligging           Leefomgeving                                          leefomgeving.
         met sterke woon-werkrelaties met Arnhem,           Het landschap van de Liemers is ontstaan door
         Doetinchem en Emmerich (Duitsland).                de dynamiek van het water, nog altijd zichtbaar       Hoofdopgaven:
         Dankzij het landschap en de A12-corridor zijn      dankzij de rivieren, de dijken, de weteringen en      • Als hoofdopgave binnen deze bouwsteen
         vrijetijdseconomie, het PDV-cluster Duiven         het reliëfrijke landschap. Het watersysteem biedt       zien we het behoud van de kernkwaliteiten
         (Perifere Detailhandels Vestiging), logistiek en   grote kansen om de identiteit van de Liemers            zoals hierboven beschreven onder het kopje
         maakindustrie belangrijke economische sectoren.    te versterken en biedt juist ook kansen om de           ‘positionering’. Daarbij is een goede aansluiting
                                                            beleving van de inwoners binnen de Liemers te           met natuurgebieden in Duitsland wenselijk.
         Binnen de Groene Metropoolregio Arnhem             vergroten. Langs de rivieren kan waterveiligheid,     • We willen de groenblauwe gebieden en


46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Liemers
                  Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                  van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                  zoals beschreven in de tekst.

Integrale kaart




                                                                     47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>       structuren binnen en buiten de stedelijke             vrijhouden van nieuwe kapitale investeringen.   verbindingen (zoals spoor Achterhoek-Liemers-
       zone versterken en deze nog meer met elkaar         • Ook zien we als opgave het behoud of            Arnhem) vol. We bouwen nieuwe woningen zo
       verbinden, zodat landschapswaarden overal in          verbeteren van de waterkwaliteit en het         veel mogelijk nabij (H)OV hubs2 en stations. Om
       de stedelijke zone nabij zijn en kunnen bijdragen     watersysteem in nieuw stedelijk gebied en       bestaande capaciteit in het mobiliteitsnetwerk
       aan de energietransitie, klimaatadaptatie,            daarbuiten.                                     maximaal te benutten en in te zetten op slimme
       biodiversiteit en gezondheid. Dit wordt op          • De beleving van het gebied rondom en vanaf      en schone mobiliteit. Daarbij gaat het om
       de kaarten aangeduid met de groene pijlen             het water laten ervaren door een passende       een mix van openbaar vervoer verbindingen
       tussen de kernen, waarbij word ingestoken op          infrastructuur aan te leggen.                   (RegioExpres, Hoogwaardig Openbaar Vervoer
       het creëren en versterken van recreatieve en        • We willen de toeristische recreatieve           HOV), fietsverbindingen (zoals langs de A15 naar
       ecologische verbindingen. Daarbij gaan we op          belevingswaarde van het erfgoed, waaronder      Nijmegen) en flankerende maatregelen zoals
       zoek naar slimme combinaties van functies om          de vestingwerken en de landschapsparels,        parkeerbeleid. Voor slimme en schone mobiliteit
       de ruimtevraag te verminderen.                        vergroten.                                      en het inzetten van de mobiliteitstransitie werkt
     • We zetten in op versterking van de                                                                    de Liemers al aan het optimaliseren van het
       landschapsstructuren in combinatie met de           Onderzoeksvragen:                                 fietsnetwerk, zowel voor woon-werkverkeer als
       landbouwtransitie en het creëren van een            Welke kansen zijn er voor een goede invulling     recreatie.
       grotere beleefbaarheid van het landschap voor       van de stedelijke uitloopgebieden en om           In oost-westelijke richting is de A12-corridor een
       de inwoner, de recreant en toerist. Daarbij moet    groene verbindingszones te creëren met de         belangrijke ader, waarbij de stations een duurzame
       er ook aandacht zijn voor het klimaat               naastgelegen gebieden? Welke kansen zijn er om    ontsluiting van nieuwe woon- en werkgebieden
     • We willen de harde barrière A12/A3 doorbreken       het Rivierklimaatpark meer te verbinden met de    mogelijk maken. Hierbij wordt ingezet op een
       (en voorkomen dat de A15 een nieuwe barrière        Veluwe en via natuurgebied Driegaarden, met       mix van vervoersmogelijkheden. Met de aanpak
       wordt) en de klimaatcorridor tussen de Veluwe       het oeverwallengebied ten zuiden van de A12?      van de A12-corridor en het doortrekken van de
       en het Reichswald (EHS) versterken. De              Hiermee beogen we ontwikkelkansen te creëren      A15 met aansluiting op de A12 wordt gewerkt aan
       klimaatcorridor wordt op de kaart aangegeven        voor recreatie, natuur, landbouw(transitie),      verbetering van de regionale bereikbaarheid.
       als een ecologische verbinding op regionale         hydrologie, landschap, cultuur, erfgoed en        Beide wegen zijn van groot economisch belang
       schaal, die naast een ecologische verbinding        economie.                                         voor de Liemers als onderdeel van Logistics
       ook gezien wordt als recreatieve verbinding.                                                          Valley, met als logistieke hotspot het knooppunt
     • Waterkeringen als landschappelijke structuur        Mobiliteit                                        Emmerich, Montferland en Zevenaar (knooppunt
       inpassen.                                           Het autogebruik in en vanuit de Liemers is
                                                                                                             1
                                                                                                               In het kader van Economie van de Toekomst 2040 is als één van de zes
     • De luwe gebieden willen we beter waarderen en       hoog. De verkeersdruk blijft toenemen door het
                                                                                                             leidende principes opgenomen dat voor iedere woning een baan in de regio
       zo mogelijk vrijwaren van ruimtelijke druk.         toevoegen van woon- en werklocaties (in de
                                                                                                 1
                                                                                                             is en v.v.
                                                                                                             2
                                                                                                               Een (H)OV hub is een plek waar je kunt overstappen van het ene naar
     • De Rijnstrangen is een mogelijk toekomstig          Liemers, maar ook in omliggende gebieden).
                                                                                                             het andere vervoermiddel. En waar je op een prettige manier even kunt
       retentiegebied en daarom willen we dit              Daardoor loopt het wegennet en lopen OV-          wachten.



48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>EMZ). Het bedrijventerrein in ’s-Heerenberg is                               in relatie tot het doortrekken van het Witte Kruis     • Mobiliteitshub Zevenaar-Oost en
kansrijk voor de ontwikkeling van een clean energy                           en de gewenste Hub in Zevenaar-Oost. Relevant            gebiedsontwikkeling Babberich / Witte Kruis
hub . In relatie met de beoogde Park en Ride (P&R)
     3
                                                                             hierbij is dat Zevenaar wil onderzoeken of deze          (verbinden A12 met Gelders Eiland)
locatie bij de aansluiting A15 op de N810 ligt óók                           mobiliteitshub in de toekomst een treinstation       • Onderzoek naar versterking OV-verbindingen
een kans voor een clean energy hub.                                          kan bevatten maar dat rijk en provincie hebben         (o.a. busverbindingen) van kleinere naar grotere
                                                                             besloten dit station niet te realiseren.               kernen (waaronder Emmerich, Duitsland).
Hoofdopgaven:                                                                                                                     • Onderzoek naar het regionaal (hoogwaardig)
• De ontwikkeling van logistieke locaties in de                            Onderzoeksvragen:                                        fietsnetwerk, waaronder de verbinding langs
    nabijheid van (H)OV in regiokernen geeft grote                         • Onderzoek naar het inzetten op een                     de A15 naar Nijmegen, Dieren - Doesburg -
    uitdagingen, vanwege de complexiteit.                                    gebiedsgerichte corridor over het spoor, de weg        Doetinchem, Zevenaar - Didam - Doetinchem
• Voor de kleinere kernen is vervoersarmoede een                             en het water, zowel naar het westen als naar           en het (recreatief) verbinden van het noordelijk
    uitdaging, wat vraagt om passende concepten                              Duitsland.                                             deel van de Liemers met het zuidelijk deel.
    om deze kernen vitaal te houden.                                       • Verbeteren van de knooppunten en
• We moeten binnen de Liemers meer gebruik                                   verbindingen (zoals Velperbroek, A348 - A12,         Economie
    maken van het water als vervoersmiddel voor                              oeververbinding Westervoort - Arnhem en ‘s           De Groene Metropoolregio richt zich op Hightech,
    goederen. Dit kan veel betekenen voor de                                 Heerenberg - A3 - Emmerich).                         Health en Energy met crossovers naar Food en
    leefbaarheid van de kernen en minder drukke                            • Onderzoek naar de ontwikkeling/ transformatie        de Logistiek. De Achterhoek profileert zich met
    wegen.                                                                   van de spoorzones Westervoort, Duiven,               toerisme en recreatie. High Tech, Health en
• Komen tot een gebiedsaanpak Zevenaar Oost in                               Zevenaar, Didam in samenhang met het                 Energy zijn prima als speerpunten voor innovatie
    verband met alle ontwikkelingen op het gebied                            optimaliseren van het openbaar vervoer,              ontwikkeling binnen het grotere geheel van
    van wonen en werken en de daarbij behorende                              waaronder:                                           de Groene Metropoolregio. Echter, deze drie
    bereikbaarheid.                                                          • Verdubbeling van het spoor tussen Didam –          sectoren zijn in De Liemers nauwelijks aanwezig.
• Gelet op de uitbreiding van enkele grote                                     Doetinchem de Huet                                 De economie van De Liemers vraagt eigen
    bedrijventerreinen en de gewenste woningbouw                             • De RegioExpres                                     ontwikkelruimte die niet enkel ten dienste van
    nabij het spoor, geldt dat we zo goed mogelijk                           • Hoogwaardig Openbaar Vervoer (ook over A15         de drie sectoren kunnen en hoeven staan. Er is
    invulling moeten geven aan de verschillende                                richting Nijmegen)                                 autonome ruimte nodig voor de vier economische
    opgaven die rondom het spoor spelen, te weten                            • Aanpassen van gelijkvloerse kruisingen             pijlers van De Liemers, mede met het oog op
    internationale bereikbaarheid en het vergroten                             naar ongelijkvloerse kruisingen. Bij het           werkgelegenheidsontwikkeling voor zowel De
    van de regionale OV-bereikbaarheid. Dit mede                               hoogfrequenter rijden van de treinen ligt er       Liemers als voor De Achterhoek. De aanwezigheid
                                                                               in Duiven en Zevenaar de opgave voor de            van de goederencorridor tussen het Europese
3
  Een clean energy hub: Een plek voor het laden van schone energie met
                                                                               bereikbaarheid van de (woon)gebieden onder         achterland en de havens van Antwerpen en
faciliteiten zoals waterstof opslagmogelijkheden en/of tankstation, LNG-
tankstations en (snel-)laadpunten voor elektrische vrachtwagens.               de spoorlijn Arnhem-Duitsland                      Rotterdam maakt de Liemers een logistieke


                                                                                                                                                                                       49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>     hotspot, meer specifiek het knooppunt EMZ.            rond het thema wonen/in-en-om-het-huis in            een innovatiewerkplaats gerealiseerd. Doel is het
     Het uitgebreide perifere detailhandelscluster         Duiven is ook een hotspot voor de gehele regio       versnellen van innovaties en hun marktintroductie
     Duiven is ook een hotspot voor de gehele regio en     én daarbuiten. Met de komst van de Factory           en het genereren van economische waarde voor de
     daarbuiten. Deze combinatie leidt tot vier grote      Outlet in Zevenaar krijgt de regio er weer een       regio.
     economische pijlers voor de Liemers: logistiek,       grote publiekstrekker bij. Op het gebied van
     maakindustrie, perifere detailhandel en de            vrijetijdseconomie is er aandacht voor de            Hoofdopgaven:
     vrijetijdseconomie. De Liemers ambieert het beter     promotie en (cultuur-)educatie van de Liemers        • Het inzetten op het leefbaar en vitaal houden
     benutten van ontwikkelkansen en de economische        voor zowel onze inwoners als toeristen om zo de        van centra van steden en dorpen. Bovendien zijn
     potentie door inzet op deze vier pijlers.             diverse parels die de Liemers rijk is te kunnen        binnensteden, dorpscentra en wijkwinkelcentra
                                                           laten zien. Ook is het optimaliseren van de            belangrijke motoren van de regionale economie,
     Voor de pijler logistiek is specifiek het knooppunt   recreatieve verbindingen een speerpunt.                met veel werkgelegenheid.
     Emmerich-Montferland-Zevenaar (EMZ) van groot                                                              • Uitbreiding van de regionale bedrijventerreinen
     belang met daaraan gerelateerd een logistieke         De verdere ontwikkeling van de vier pijlers            passend binnen de ontwikkelruimte van het
     hub nabij de A12 met stadsdistributie/ last mile en   betekent ook aanvullende ruimtebehoefte en             regionaal programma werklocaties.
     clean energy. Het logistieke knooppunt EMZ is een     meer mobiliteitsbewegingen. De focus ligt op het     • Toekomstbestendig maken van bestaande
     grensoverschrijdende samenwerking, waarin wij als     ontwikkelen van logistieke clusters in plaats van      terreinen.
     regio kunnen concurreren met andere logistieke        ontwikkeling langs de corridors. Uitgangspunt is     • Transformeren van bestaande
     gebieden en daarnaast nog meer logistieke             om aansluiting te zoeken bij bestaande terreinen       bedrijventerreinen nabij het spoor.
     bedrijven kunnen aantrekken. Afstemming met           en niet te kiezen voor de ontwikkeling van nieuwe,   • Vorm geven aan de landbouwtransitie.
     Duitsland is daarvoor noodzakelijk.                   op zichzelf staande locaties. Huisvesting van        • Wensen voor uitbreiding lokale
                                                           internationale werknemers verdient vanwege het         bedrijventerreinen in beeld brengen.
     Voor een belangrijke sector zoals de                  economisch profiel van de Liemers ook bijzondere     • Investeren in het versterken van de positie
     maakindustrie willen we langs de A12 een              aandacht.                                              van het logistieke knooppunt EMZ. Dit
     ontmoetingsplek creëren voor ondernemers, het                                                                gecombineerd met de onderzoeksvraag naar de
     onderwijs en de overheid. Zodat er een netwerk        Synergiepark InnoFase is de circulaire hotspot van     ruimtelijke begrenzing van het knooppunt EMZ
     ontstaat om laagdrempelig en gericht op innovatie     Gelderland en richt zich op circulaire bedrijven       of de deelgebieden daarbinnen.
     samen te werken en ervaringen en expertise te         in de zwaardere milieucategorieën, waarbij de
     delen. Bijvoorbeeld op het gebied van energie,        output van het ene bedrijf de input van het          Onderzoeksvragen:
     waterstof of bedrijfsprocessen.                       andere bedrijf is. Op InnoFase wordt per saldo een   Voor de periode na 2030 is de ruimtebehoefte
                                                           overschot aan energie geproduceerd en is een         nog onbekend en aanvullende behoefte ontstaat
     Het uitgebreide perifere detailhandelscluster         grote potentie voor het realiseren van een (boven)   mogelijk al voor 2030. Wat is (als afgeleide van de
                                                           regionale smart-energy-hub (SEH). Inmiddels is er    woningbouwopgave) indicatief het ruimtebeslag


50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>voor de uitbreidings- en herstructureringsvraag      Hoofdopgaven                                            op het uitgangspunt om klimaatbestendig
aan werklocaties? Kunnen we een ruimtelijk beeld     • Voor de komende tien jaar liggen er voldoende         te bouwen (voor zowel nieuwe locaties
schetsen, met inachtneming van het onderzoek           woningbouwplannen in de Liemers (circa 6.000          als transformatie en verdichting) is in de
naar de Economie van de Toekomst 2040?                 woningen tot 2030). Er zijn echter te weinig          Liemers naast de gebruikelijke aspecten zoals
                                                       harde plannen, zowel op de korte als op de            wateroverlast, verdroging en hitte, het thema
Wonen                                                  lange termijn, om de restopgave te kunnen             waterveiligheid een specifiek aandachtspunt.
De groei in de Liemers is het grootst in de            realiseren. Het is zaak om de planstatus van
komende vijf tot tien jaar. Daarna neemt de groei,     zachte plannen hard te maken om tijdig in de        Onderzoeksvragen:
naar verwachting af, maar ook na 2030 blijft de        restopgave te kunnen voorzien.                      • Hoe kun je op een groene en gezonde manier
regio groeien. De woningvraag concentreert zich      • In de Liemerse Woonagenda 2020 is                     de kernen blijven verdichten en bouwen voor de
in de kernen langs de A12-corridor. Hoe dichter        afgesproken om de prioriteit te leggen bij            verschillende segmenten en doelgroepen? Deze
bij Arnhem hoe groter de extra woningvraag uit         inbreiding boven uitbreiding. Echter, uitbreiding     onderzoeksvraag staat in directe relatie tot de
Arnhem, daar is de druk op de woningmarkt groter       is noodzakelijk vanwege het tempo dat moet            mobiliteitsopgave en is voornamelijk gericht op
dan in de Liemers. De Liemers kiest ervoor om in       worden gemaakt en omdat de inbreiding                 de mogelijke transformatie van de spoorzones
deze kernen langs de A12: Westervoort, Duiven,         onvoldoende voorziet in de opgave. De kernen          naar leefbare woongebieden.
Zevenaar en Didam, ’s Heerenberg, maar ook in          Westervoort, Duiven, Doesburg, Zevenaar,            • Welke (extra) instrumenten moeten we inzetten
Doesburg, de woningbouwopgave te concentreren.         Didam en ‘s-Heerenberg kunnen aan de gang             om de woningbouwplannen tot uitvoering te
Voor deze kernen is op de kaart Wonen een              met uitbreidingslocaties naast inbreiding. Deze       brengen?
aanduiding opgenomen. Voor de overige kernen           uitleglocaties zijn in beeld.                       • Hoe blijven wij sturen op betaalbaarheid? De
wordt gekozen voor maatwerk naar schaal en           • Naast het toevoegen van nieuwe woningen is            juiste woning op de juiste plek voor de juiste
omvang. Deze inbreidingsplannen worden niet op         verduurzaming en vernieuwing van de bestaande         prijs en de juiste doelgroep.
de kaart weergegeven. Punt van aandacht voor de        woningvoorraad een opgave. Daarbij gaat             • Wat zijn - bezien vanuit de thema’s bodem en
lokale (kleine) kernen blijft vervoersarmoede, wat     het niet alleen om woningen, maar ook om              water - specifieke aandachtspunten, waarvan
vraagt om passende concepten om deze kernen            openbare ruimte/ leefomgeving. Oftewel, een           een doorwerking in de uiteindelijke situering
vitaal te houden. Voor de hele Liemers ligt er         zekere mate van vergroening met het oog op            en ontwikkeling van de woningbouwlocaties
met name een nieuwbouwopgave voor de 1 en 2            hittestress/ klimaatadaptatie en het realiseren       wenselijk is?
persoonshuishoudens. Daarnaast besteden we             van ontmoetingsplekken met het oog op het           Voorgaande opgaven met onderzoeksvragen
aandacht aan woonzorgcombinaties in verband            “omzien naar elkaar” in relatie tot vitaliteit en   worden voornamelijk binnen het gebied of
met vergrijzing.                                       leefbare kernen. Om invulling te geven aan          lokaal opgepakt. Hieronder beschrijven we
                                                       de transformatieopgave, moeten echter eerst         de gezamenlijke onderzoeksagenda waar we
                                                       nieuwe woningen worden gebouwd.                     als gemeenten, waterschap, provincie en rijk,
                                                     • Om de woningbouwontwikkelingen toe te spitsen       Liemers breed op willen inzetten.


                                                                                                                                                               51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>     Aanzet voor oplossingsrichtingen, maatregelen       Een belangrijke doelstelling voor de toekomst       de Groene Metropoolregio. Dit onderzoek naar een
     en de onderzoeksagenda                              blijft het streven naar vooral binnenstedelijk      Hub Zevenaar Oost (inclusief de potentie voor een
     Binnen de Liemers ligt de focus op verdichting      ontwikkelen. Door te verdichten in de spoorzones,   station Zevenaar Oost en alternatieven in geval
     rondom de spoorzones en het versterken van          kan de groene ruimte buiten deze zones              van geen station) moet duidelijkheid bieden over
     het groenblauwe raamwerk. Dus een stedelijke        opengelaten worden en door verdichting nabij het    de invulling van de Hub.
     verdichting (wonen, werken met daarbij behorende    spoor ontstaat meer draagvlak voor hoogwaardig
     mobiliteit) rondom de kernen Westervoort, Duiven,   openbaar vervoer. We willen de kansen voor          Door het Rijk, provincie en spoorse partijen is het
     Zevenaar en Didam en het versterken van het         inbreiden in de spoorzones verkennen en             besluit genomen dat het station Zevenaar Oost
     groenblauwe raamwerk ten noorden en zuiden van      een beeld krijgen van de gewenste maat van          geen onderdeel meer uitmaakt van de studie
     deze stedelijke verdichting. In het groenblauwe     verdichting. We zetten in op een gebiedsaanpak      naar de spoorcorridor Utrecht – Arnhem – Duitse
     raamwerk zullen de opgaven vanuit de RES, water     waarbij de mobiliteitsvisie, een woonvisie en       grens. De consequentie hiervan is dat het binnen
     en landbouw een plek krijgen evenals de wensen      een hoogbouwvisie samenkomen. Hoogwaardig           de planhorizon van de Verstedelijkingsstrategie
     vanuit recreatie, natuur en landschap.              openbaar vervoer is daarbij randvoorwaardelijk.     (2040) niet meer realistisch is dat dit station
                                                                                                             gerealiseerd kan worden, omdat hiervoor een
     Onderzoeksagenda:                                   2. We onderzoeken de randvoorwaardelijke            volledige viersporigheid tussen Arnhem en
     Spoorzones Westervoort, Duiven, Zevenaar en         mobiliteitsoplossingen in de spoorzones. De         Zevenaar noodzakelijk is. De provincie zal daarom
     Didam                                               A12 corridor vraagt om alternatieven voor woon-     samen met de Liemerse gemeenten alleen
                                                         werk verkeer, maar ook voor goederenvervoer.        inzetten op onderzoek naar alternatieven om de
     1. We willen onderzoeken hoe we samen kijken        Het verder afronden van de (recreatieve)            randvoorwaarden voor bereikbaarheid op orde te
     naar de kwantitatieve en kwalitatieve behoefte na   fietsverbindingen dan wel het onderzoeken van       brengen.
     2030. Hoe blijven we in de toekomst in staat om     de mogelijkheden van de rivieren als alternatief
     adaptief te programmeren? Tot 2030 hebben we        voor goederenvervoer maken onderdeel uit van de     Groenblauwe raamwerk
     voldoende beeld van de woningbouwopgave en          Liemerse onderzoeksagenda.
     waar deze gaat landen. Uitgaande van inbreiding                                                         4. We zetten in op het versterken van de
     boven uitbreiding, kunnen we de kernen en de        3. Voor de gemeente Zevenaar is er de wens voor     kwaliteiten van de Liemers als groenblauw
     randen van de kernen daarvoor inzetten, maar        een Station Zevenaar Oost. Voor Zevenaar is dit     raamwerk. Vanaf de Veluwe door de Liemerse
     bieden juist de spoorzones nabij de stations        station gewenst om invulling te kunnen geven aan    laagtes ligt een stevige ecologische en
     voor de lange termijn mogelijkheden. We willen      de verstedelijkingsopgave en om de automobilist     recreatieve verbinding richting Duitsland.
     binnen de Verstedelijkingsstrategie onderzoeken     in de trein te krijgen. Daarvoor loopt er nu een    Dit dient in samenhang met elkaar verder te
     met elkaar waar we na 2030 de woningen gaan         onderzoek naar de haalbaarheid van een Hub          worden uitgewerkt in de onderzoekagenda
     realiseren.                                         Zevenaar Oost in opdracht van de gemeenten en       voor de Liemers. Hoe kunnen we de gebieden
                                                                                                             Veluwe en de Liemers met elkaar verbinden


52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>om te zorgen voor een goede verspreiding van
recreatie en om een robuuste groene buffer
te creëren tussen de Veluwe en Duitsland,
waarbij ook aandacht is voor verduurzaming
van landbouw, ruimte voor klimaatadaptatie
en de energietransitie. Aandachtspunt daarbij
ook is het onderzoeken van de mogelijkheden
om de A12 barrière te doorbreken en een goede
recreatieve fietsverbindingen te creëren tussen
de Veluwe en de A15 brug. Welke kansen zijn er
om het Rivierklimaatpark meer te verbinden met
de Veluwe en via natuurgebied Driegaarden, met
het oeverwallengebied ten zuiden van de A12?
Hiermee beogen we ontwikkelkansen te creëren
voor recreatie, natuur, landbouw(transitie),
hydrologie, landschap, cultuur, erfgoed en
economie.


5. Het vorenstaande brengt de wens voor
een integraal ruimtelijk toekomstperspectief
met zich mee. Hoe werken we samen aan een
gebiedsgerichte, integrale, ruimtelijke strategie tot
2040 voor de hele Liemers? Deze is gericht op het
beantwoorden van de integrale onderzoeksvraag
voor een gezamenlijke ruimtelijke visie.




                                                        53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>Liemers
               Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
               van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
               zoals beschreven in de tekst.

Leefomgeving




                                                                  54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>Liemers
             Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
             van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
             zoals beschreven in de tekst.

Mobiliteit




55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>Liemers
           Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
           van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
           zoals beschreven in de tekst.

Economie




                                                              56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Liemers
          Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
          van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
          zoals beschreven in de tekst.

Wonen




57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>Middengebied
Provincie Gelderland, Waterschappen,
gemeenten Lingewaard en Overbetuwe


        Positionering van het Middengebied in de             vitaliteit en economie op orde zijn; voor het gebied   Hoofdopgaven
        Groene Metropool                                     zelf maar ook om te kunnen functioneren als
        Het Middengebied is het hart van de Groene           ‘dynamische contramal’ voor intensivering van de       Leefomgeving
        Metropool, temidden van de steden Arnhem             nabije steden.                                         Versterken van het groenblauwe raamwerk vraagt
        en Nijmegen, ook het stedelijk gebied van                                                                   groei van kwaliteit in Park Lingezegen én uitbreiden
        Wageningen en Ede is nabij. Hier komen functies      Integrale onderzoeksvraag                              van landschapszones. Toekomstbestendige
        zeer dicht bij elkaar. Het gebied vertegenwoordigt   De wederkerigheid tussen Middengebied en               landbouw is van belang voor economie en
        waarden die van belang zijn voor de nabije           omliggende steden is - tezamen met de waarden          landschap. Op sommige plekken vraagt dit
        steden. Het is daarmee strategisch gelegen. Maar     en kwaliteiten van het gebied zelf - een belangrijke   focus op landbouw als hoofdfunctie, elders zijn
        ook kwetsbaar, aangezien de nabije stedelijke        basis voor de integrale onderzoeksvraag om de          meer functiecombinaties zoals natuurinclusieve
        gebieden uitbreiden en intensiveren.                 ambities uit de Verstedelijkingsstrategie ‘Meer        landbouw mogelijk. Natuur en extensieve recreatie
                                                             landschap, meer stad’ te kunnen realiseren.            (incl. toeristische clusters) moeten in balans
        Het gebied kenmerkt zich door grote structuren:      Vanzelfsprekend voorzien we in de woonbehoefte         zijn, met koppelkansen voor gezondheid en
        gelegen in de delta tussen Nederrijn en Waal,        conform bevolkingsprognoses en werkbehoefte            klimaatadaptatie.
        met daartussen backbones zoals A15-corridor en       van lokaal gevestigde bedrijven. Hoe kunnen
        Lingezone. Er is een conceptueel onderscheid         we met extra integrale groei meer bijdragen aan        Versterken en benutten van landschap in
        tussen de dynamische en intermediaire zone           regionale doelen, met behoud en versterking            uiterwaarden zien we waar mogelijk i.r.t. de
        tussen Arnhem en Nijmegen; Elst, Bemmel en           van de leefkwaliteit? Uit deze hoofdvraag              wateropgave, natuur, cultuurhistorie en extensieve
        Huissen. West- en oostwaarts is meer ruimte en       destilleren we (per bouwsteen) de opgave én            recreatie. Integraal riviermanagement vraagt
        kent de ontwikkeling een andere, meer landelijke     oplossingsrichtingen: hoe de wederkerigheid met        dat er ruimte is voor integrale afwegingen bij
        dynamiek.                                            omliggend stedelijk gebied in te richten én hoe te     de systematiek voor reserveringen eventuele
                                                             voorzien in de randvoorwaardelijke condities (met      dijkverlegging op lange termijn.
        Het Middengebied biedt als centraal gelegen          focus op groen en mobiliteit).
        sterk en krachtig gebied met een groen en vitaal                                                            Inzetten op kwaliteit en hoeveelheid groen
        karakter mogelijkheden de centrale positie te                                                               in de leefomgeving is o.a. beschreven in
        benutten. Tegelijkertijd kan het Middengebied                                                               landschapsbeleid en recreatienota. Dit voor eigen
        met integrale groei bijdragen aan regionale                                                                 inwoners maar ook voor groei in nabije steden.
        ontwikkeling met een goede leefkwaliteit,                                                                   De Lingezone is daarbij een belangrijke backbone
        nu én duurzaam voor de toekomst. Mits                                                                       die kansen biedt voor fietsnetwerk, recreatie,
        randvoorwaarden omtrent landschap, mobiliteit,                                                              water (kwantiteit en kwaliteit) en landschap.


58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Middengebied
Integrale kaart




Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
zoals beschreven in de tekst.
                                                         59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>     Zowel intrinsiek benutten en versterken van          investeringen t.b.v. flankerende maatregelen zoals   interne bereikbaarheid; bv. deelmobiliteit, ’slimme
     waarden, als koppelkansen in relatie tot andere      beïnvloeding gedrag (mobiliteit verspreiden of       parkeernormen’ of de lokale fietsagenda.
     routes en zones. Denk hierbij bijvoorbeeld aan       verminderen), benutten spoor, versterken HOV,
     de Lingezone waar verschillende opgaven spelen.      hubs/knooppunten en directe fietsverbindingen        Wonen
     Bijvoorbeeld bij de kruising met de A325 biedt       (verbeteren bestaande tracés en investeringen        Het Middengebied biedt mogelijkheden voor
     de aanpak van wegviaducten (geprogrammeerd           in ‘missing links’ in het netwerk, bijvoorbeeld      extra integrale groei. We zien de potentie
     2026-2027) de kans om hierbij mogelijk gelden        (snel)fiets naar Zevenaar of Wageningen). In         om voor groei in de intermediaire zone (Elst-
     ook in te zetten voor de Lingekruising. Door hier    ieder geval voor extra regionale integrale groei,    Bemmel-Huissen) relatief meer in te zetten op
     de weg ‘op poten te zetten’, wordt ook de oost-      in sommige delen (zie kaart, o.a. Huissen) ook       transformatie, herstructurering en het creëren
     west-fietsroute Huissen-Elst verbeterd, ontstaan     belangrijk voor het uitvoeren van het huidige        van kwalitatieve parkranden (concept groei t.b.v.
     kansen voor natuur (toevoegen biodiversiteit         woningbouwprogramma. Op noord-zuid-                  groen in dit intensief gebruikte gebied). Verder
     in een ecologische verbinding), recreatie en         verbindingen zoeken we naar manieren om in           oostwaarts en westwaarts zien we de potentie
     toerisme (bevaarbaar maken Linge). Clustering        samenhang de capaciteit te vergroten, zoals het      voor geclusterde extra groei t.b.v. economische en
     van grootschalige duurzame opwek conform RES         spoor Arnhem-Nijmegen, HOV, N325/A325 en             maatschappelijke voorzieningen (concept groei
     in de energiecorridor vindt plaats in de zone        A50, incl. onderzoek naar nieuwe snelfietsroutes     t.b.v. voorzieningen in dit extensiever gebruikte
     rondom A15 en Betuweroute, aan de oostzijde          zoals het VeluweWaalpad en Huissen-                  gebied).
     afhankelijk van daadwerkelijk doortrekken van de     Arnhem, en het ontvlechten van goederen- en
     A15. Realisatie van de energiecorridor doen we       personenvervoer op het spoor Arnhem-Nijmegen         Als basis voorzien we in ieder geval in de
     samen met regio Rivierenland en provincie, bij het   (relatie PHS). In samenhang willen we oost-west      woonbehoefte conform bevolkingsprognoses,
     Onderzoek Energie op Rijksgronden (OER) tevens       verbindingen versterken op alle modaliteiten,        met kwalitatief extra aandacht voor woningmix
     afgestemd met het Rijk.                              hiermee andere routes ‘feederen’ én ‘missing         en het betaalbare segment. Integrale groei voor
                                                          links’ in het netwerk complementeren, waar           de regio in het Middengebied vraagt het invullen
     Mobiliteit                                           mogelijk gekoppeld aan het groenblauwe               van condities op het gebied van landschap en
     Het Middengebied is een cruciale schakel in het      raamwerk. Verbreding en doortrekking A15-            mobiliteit (zie leefomgeving en mobiliteit) en
     mobiliteitsnetwerk Arnhem-Nijmegen. Vanuit           corridor is uitgangspunt. Vanwege autonome           heeft effecten voor economie (zie economie).
     het Middengebied is er een sterke oriëntatie         groei en logistieke ontwikkelingen verbeteren        Nadrukkelijker willen we de link maken met
     noord-zuid. Het is zaak autobewegingen               we de verkeersstructuur rondom Knoop 38. Bij         de bestaande wijken. Nieuwbouw moet een
     meer op te vangen door slimme en schone              voorkeur benutten we bestaande netwerken;            aanvulling op en stimulans zijn voor verbeteren
     oplossingen. Zo borgen we met een versnelde          zoals het spoor Arnhem-Tiel. Eerder onderzoek        van leefbaarheid en duurzaamheid. Voor deze
     en duurzame mobiliteitstransitie in samenhang        laat zien dat de potentie van een nieuw station in   integrale wijkaanpak ontbreken echter financiële
     lokale en regionale bereikbaarheid. Dit vraagt       Valburg op dit tracé erg beperkt is. Gemeenten       middelen en instrumentarium. Preventief kijken
     voor de diverse samenhangende modaliteiten           zetten zich daarbij in voor het versterken van de    naar leefbaarheid indien een ‘kantelpunt’ nadert


60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>(Leefbaarometer) maakt dat gerichte preventieve        beschikbaar te maken, waarbij we in eerste             op de extra regionale groei, betekent dat we
maatregelen leefbaarheidsproblemen voorkomen.          instantie kijken naar transformatie-mogelijkheden.     tot 2040 daarbij denken aan een toevoeging
Dit gaat nu ook spelen in de wijken uit de jaren 50,                                                          van circa 3.000 à 4.000 extra woningen (niet
60, 70 en begin 80. Enkele voorbeelden hiervan         Context: kwantitatieve richting                        gebaseerd op concrete plannen of locaties) in
staan op de kaart.                                     De Verstedelijkingsstrategie (en gebiedsuitwerking     het Middengebied, ten behoeve van de centrale
                                                       Middengebied) heeft belangrijke waarden en             opgave uit de opgave ‘Groene Groei’ uit de
Economie                                               kwaliteiten als basis. Om de ontwikkelrichting         Strategische Agenda Middengebied.
We willen ruimte bieden voor versterking               hierbij aan te scherpen én de geagendeerde           • Uitgaande van 6% van het aantal banen, volgt
van economische en maatschappelijke                    kwesties te concretiseren, is het van belang deze      uit dezelfde benadering een opgave van circa
voorzieningen, bijvoorbeeld in en rond de centra       kwalitatieve benadering te verrijken met een           90 hectare extra bedrijventerrein. We gaan
van de woonkernen. Tegelijkertijd zetten we in         kwantitatieve richting. Op basis van een goede         er hierbij vanuit dat circa 45% van het aantal
op versterking en uitbreiding van bestaande            monitoring en integrale afstemming kunnen we           banen op bedrijventerreinen aanwezig is en we
lokale en regionale bedrijfsterreinen, inclusief       zo kansen effectueren. Het streven van 60.000          hanteren daarbij een gemiddelde dichtheid van
huisvesting van werknemers. Onze kracht zit in         woningen en 60.000 banen extra te creëren in de        368 m2 bruto bedrijventerrein per medewerker.
gemengde bedrijfsterreinen, met dien verstande         regio in de periode 2019-2040 operationaliseren        Deze richting neigt naar het hoge WLO-scenario.
dat er wel een specifiek profiel is bij het cluster    we als volgt.
NEXTgarden (energyhub, food, tuinbouwbeleving),                                                             Of deze kwantitatieve richting met invulling van
omgeving Elst-Centraal (health) en zuidzijde           Als basis voorzien we in ieder geval in de           toepasselijke randvoorwaarden haalbaar is, moet
Knoop 38 (logistiek op Park15-De Grift, wellicht       woonbehoefte conform bevolkingsprognoses en          blijken uit nader onderzoek t.b.v. de investerings-
oostwaarts te versterken bij afslag 39 van de          werk-behoefte van lokaal gevestigde bedrijven.       en uitvoeringsagenda. Zo kunnen we met een
door te trekken A15). In de regio moet ruimte          In Lingewaard en Overbetuwe gaan we tot 2030         extra ambitie kwalitatieve regionale groei (werken
blijven houden voor watergebonden bedrijven en         uit van een nieuwbouwopgave van respectievelijk      en wonen) bereiken, die (met de toepasselijke
scheepvaart(voorzieningen).                            1.700 en 2.000 woningen (2019-2030, incl. inlopen    randvoorwaarden) bijdraagt aan bereikbare vitale
                                                       woningtekort, excl. 30% overprogrammeren)            kernen met versterking van het landschappelijke
Als basis voorzien we in ieder geval in de             en enkele beperkte uitbreidingen van                 karakter.
werkbehoefte van lokaal gevestigde bedrijven.          bedrijventerreinen.
Naast het faciliteren van werkgelegenheid bij
bedrijven met lokale binding zetten we extra in op     Bij het nemen van verantwoordelijkheid voor extra
bedrijven die aanhaken op het profiel bij Elst-        regionale groei hanteren we de volgende richting:
Centraal en NEXTgarden én passen bij regionale         • Op dit moment hebben beide gemeenten circa
circulaire ontwikkelingen. Dit vraagt schuifruimte;      6% van het totale aantal woningen in de regio.
voldoende kavels beschikbaar of op korte termijn         Als we deze relatieve benadering toepassen


                                                                                                                                                                  61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>     Oplossingsrichtingen                               3. Groei in kernen
     Bij voorgaande beschrijvingen zijn mogelijke         • Naast voorzien in randvoorwaarden voor
     oplossingsrichtingen benoemd. Hieronder                integrale groei, onderzoek naar preventieve
     beschrijven we de gezamenlijke onderzoeksagenda        maatregelen om leefbaarheidsproblemen
     waar we als samenwerkingspartners in het               te voorkomen in jaren 50, 60, 70 en begin
     Middengebied op inzetten.                              80-wijken.


     1. Groenblauw raamwerk                             4. Economische kwaliteit
       • Zoeken naar uitvoerings- en                      • Een regionale coördinatiestrategie voor
         financieringsmodellen voor het regionale           verschillende typen bedrijvigheid t.b.v. het
         groenblauwe raamwerk; combineren van               aantrekken van bedrijven die het meest
         versterken Park Lingezegen en intensiveren         passen bij gewenste banen en integraal
         met landschapszones zoals aangegeven               ruimtegebruik. Denk aan bijvoorbeeld
         op de kaart. Waar mogelijk verbonden               logistiek (stadsdistributie), grote
         met genoemde ‘meekoppelkansen’ zoals               ruimtevragers én een betere afstemming
         (natuurinclusieve) landbouw, cultuurhistorie       tussen milieubelastende bedrijfsactiviteiten
         of klimaatadaptatie. Op sommige plekken            en de leefomgeving.
         vraagt barrièrewerking van infrastructuur om
         nieuwe oplossingen.


     2. Randvoorwaardelijke mobiliteitsoplossingen
       • Uitmuntende fiets- en OV-netwerken als
         speerpunt voor de hele regio.
       • Uitvoeren aanbevelingen gebiedsaanpak
         N325/A325 (incl. Pleyroute tot knooppunt
         Velperbroek).
       • Verduurzaming van lokale en regionale
         mobiliteit, inclusief CO2-reductie op
         snelwegen en binnenvaart.
       • Kleinere kernen blijvend bereikbaar door het
         optimaliseren van openbaar vervoer.



62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>Middengebied
               Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
               van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
               zoals beschreven in de tekst.

Leefomgeving




                                                                  63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>Middengebied
               Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
               van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
               zoals beschreven in de tekst.

Mobiliteit




64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>Middengebied
               Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
               van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
               zoals beschreven in de tekst.

Economie




                                                                  65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>Middengebied
               Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
               van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
               zoals beschreven in de tekst.

Wonen




66
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>Rijk van Nijmegen
Provincie Gelderland, Waterschappen, gemeenten Nijmegen,
Beuningen, Berg en Dal, Druten, Heumen, Mook en Middelaar, Wijchen


         Positionering van het Rijk van Nijmegen in de          een scharnierfunctie tussen stad en ommeland         bronbeekjes op de stuwwal tot de gegraven
         Groene Metropool                                       maar ook tussen Limburg, Brabant, Nordrhein          weteringen in het laaggelegen komgebied en van
         Tot het Rijk van Nijmegen behoren de gemeenten         Westfalen en de Groene Metropoolregio (GMR).         de dynamische Waal tot de gekanaliseerde Maas.
         Berg en Dal, Beuningen, Druten, Heumen,                                                                     Een hoofdrol in de cultuurhistorische laag is
         Nijmegen, Mook en Middelaar en Wijchen.                Integrale onderzoeksvraag                            weggelegd voor de vele landgoederen; op de
         De ligging van het gebied tussen de rivieren           Door slim gebruik te maken van de schaarse           steile noordflank van de stuwwal (o.a. Heerlijkheid
         Maas en Waal en de aanwezigheid van de                 ruimte kunnen we een gebied realiseren dat een       Beek), in de ring van landgoederen die deels in het
         stuwwal en het vennengebied zorgen voor een            aanzienlijke bijdrage kan leveren aan de centrale    stedelijke weefsel zijn opgenomen aan de zuid- en
         grote verscheidenheid aan landschappen: van            gedachte ‘Meer landschap, meer stad’. Om deze        westzijde (o.a.Heijendael) en de landgoederen en
         uiterwaarden tot vennengebied en heuvelachtige         opgave goed te kunnen doorgronden moeten we          kastelen op de rug van de rivierduinen (o.a. kasteel
         bosgebieden. De kleine en middelgrote kernen           de volgende onderzoekvraag beantwoorden.             Hernen).
         liggen verspreid in het landschap. Het gebied          Hoe kunnen we de groeiopgave inzetten om de
         wordt doorsneden door de spoorlijnen Arnhem-           bereikbaarheid, leefbaarheid en herkenbaarheid       De zone van de Ooijpolder, de bossen tussen
         Den Bosch en Nijmegen-Venlo, door de snelwegen         van het gebied duurzaam te versterken en uit         Nijmegen en Groesbeek, en de Hatertse en
         A50 en A73 en door het Maas-Waalkanaal.                te bouwen? Uit deze hoofdvraag destilleren we        Overasseltse Vennen zijn zeer geliefd als uitloop-
         Het Rijk van Nijmegen biedt mogelijkheden              langs de lijn van de bouwstenen per opgave de        en recreatiegebied. De dijken langs de Maas en
         om een duurzame bijdrage te leveren aan de             oplossingsrichtingen die bij kunnen dragen aan de    Waal zijn hoofddragers in het recreatieve netwerk.
         opgave van de Verstedelijkingsstrategie. Door de       totstandkoming van een duurzaam en leefbaar Rijk
         uitdagingen op het gebied van wonen, mobiliteit,       van Nijmegen.                                        Hoofdopgaven voor de gebieden langs de rivieren
         vitaliteit, landschap en leefkwaliteit op een                                                               zijn de verbetering van de toegankelijkheid van
         adequate, integrale en duurzame wijze op te            Hoofdopgaven met onderliggende opgaven               de uiterwaarden, de doorontwikkeling van het
         pakken kan een toekomstbestendig Rijk van                                                                   natuurlijke systeem met -mits de waterveiligheid
         Nijmegen ontstaan. Een gebied met een sterke           Leefomgeving                                         dat toelaat- ook ruimte voor moerasbossen en
         eigen identiteit dat van grote waarde kan zijn als     Het Rijk van Nijmegen is de regio in het klein       de ontwikkeling van de dijken als ‘gastvrije dijken’
         uitloopgebied voor het aangrenzende stedelijke         met alle variatie die erbij hoort. De ondergrond     voor fietsers en wandelaars.
         gebied. Daarnaast kan het Land van Maas en Waal        is opgebouwd uit het stuwwallencomplex, het
         een poortfunctie vervullen naar het Land van           rivierensysteem en de rug van rivierduinen die van   Bij de gradiëntbossen, de bos- en landgoedzone
         Cuijk, Limburg en Duitsland. Tot slot sluit het Rijk   de Hatertse en Overasseltse Vennen via Wijchen       tussen Nijmegen en Groesbeek, en de omgeving
         van Nijmegen in noordelijke richting aan op de         naar Bergharen loopt. Ook in het watersysteem        van de Hatertse en de Overasseltse Vennen,
         Overbetuwe. Daarmee heeft het Rijk van Nijmegen        zijn alle watertypen vertegenwoordigd, van de        ligt het accent op het behoud van de bossen en


68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>Rijk van Nijmegen
                    Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                    van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                    zoals beschreven in de tekst.

Integrale kaart




                                                                       69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>     maatregelen ter bevordering van de biodiversiteit   de Hatertse en Overasseltse Vennen en de              • De logistieke ontwikkeling; combinaties van
     en vermindering van verdroging (verdamping).        Maasuiterwaarden. Een referentie voor deze              bedrijvigheid met zonne-energie op daken en
                                                         verbindende landschappen is de Ooijpolder die           ontwikkeling van ecologische kwaliteiten;
     De rug met rivierduinen rond Wijchen,               een schakel vormt tussen de gradiëntbossen            • Verstedelijking; Nijmegen-West heeft een
     Beuningen en Druten is specifiek voor het           van Berg en Dal en de Waaluiterwaarden. Op de           belangrijke woningbouwopgave. Door natuur-
     groenblauwe raamwerk. Daar wordt ingezet op         stuwwal en in de Ooijpolder (oostflank) zetten we       inclusieve verstedelijking kan Nijmegen-West
     de doorontwikkeling van het kleinschalige en        in op groenblauwe structuren en in een regionaal        uitgroeien tot één van de verbindende schakels
     besloten landschap. Investeringen in het netwerk    fietsnetwerk.                                           in het groenblauwe raamwerk;
     van recreatieve paden en groenelementen maken                                                             • Dijkversterking; integrale aanpak van de
     dit gebied nog aantrekkelijker voor bewoners uit    In het raamwerk is ook een aantal groenblauwe           dijkversterkingen samen met natuurontwikkeling
     de directe omgeving. Daarbinnen blijft ruimte       verbindingen opgenomen met de westflank van             en de ontwikkeling van een recreatief netwerk.
     voor landbouwbedrijven (met korte kringlopen        Nijmegen, onder andere via het Lierdal en de zone
     met de omringende woongebieden) en landelijke       tussen Nijmegen en Malden. Zij versterken de          Mobiliteit
     woonvormen.                                         samenhang tussen het stedelijke gebied en het         Het Rijk van Nijmegen is primair sterk gericht op
                                                         groenblauwe raamwerk en geven het westelijke          de steden Nijmegen en Arnhem als werkgebied
     Robuuste natuurzones langs de weteringen            deel een grotere betekenis als uitloopgebied. Dit     en als voorzieningencentrum. Daarnaast is er een
     en de landschappelijke schakels zorgen voor         draagt bij aan de spreiding van de recreatieve        aanzienlijke in- en uitstroom in alle richtingen via
     meer groenblauwe kwaliteiten aan de zuid- en        druk.                                                 de A50, A73, N322 en de spoorverbindingen. Het
     westzijde van dit deelgebied. De natuurzones                                                              wegennet loopt vast en het aanbod van HOV, fiets
     met waterbergingsgebieden maken de weteringen       Voor de versterking van de leefomgeving zijn in het   en mobiliteitshubs is nog niet voldoende op orde.
     beter opgewassen tegen de toekomstige extremen      Rijk van Nijmegen koppelkansen met:                   Gezien de aard van de knelpunten in dit gebied
     van het klimaat, zowel in perioden met hevige       • De landbouwtransitie; de ontwikkeling               met kleinere kernen rond Nijmegen zal verder
     buien als extreme droogte.                            van combinaties van landbouwteelten                 onderzocht worden welke mogelijkheden er zijn
                                                           met weidevogelbeheer en waterberging                om het aanbod voor de fiets en het OV tussen
     In het Rijk van Nijmegen ontwikkelen we               in de komgebieden, de ontwikkeling van              de kernen en de nabijgelegen stad te verbeteren,
     verbindende landschappen tussen de                    kleinschalig voedsellandschap met houtwallen,       het OV aanbod meer te ontvlechten van het
     gradiëntbossen en de uiterwaarden van de              boomgaarden en voedselbossen op de                  autonetwerk en de resterende autopendel van
     Waal of de Maas. Het gaat om de omgeving van          oeverwallen en overgangen naar de stuwwal;          de kernen naar de grote stad op te vangen aan
     de Mookerplassen als verbinding tussen de           • De energietransitie; langs de A73/A50 en N322       de randen van de stad. Goede openbaar vervoer-
     Mookerheide en de uiterwaarden van de Waal            zijn combinaties mogelijk van windenergie en de     en fietsverbindingen vanuit de regiokernen
     en de omgeving van de oude Maasmeanders               ontwikkeling van de robuuste natuurzones langs      naar Nijmegen maar ook tussen de regiokernen
     als verbinding tussen de gradiëntbossen van           de weteringen;                                      onderling zijn van belang voor een goede


70
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>bereikbaarheid en een transitie naar schone en        bijvoorbeeld goede fietsverbindingen naar          Het versnellen en de frequentieverhoging op
slimme mobiliteit.                                    bestaande stations zoals station Wijchen           de Maaslijn geven de stations Mook-Molenhoek
                                                      verkennen (incl. verkenning haalbaarheid           en Cuijk extra potentie als overstaplocatie voor
Onderzocht wordt in hoeverre een uitrol/              ongelijkvloers maken kruisingen spoor in beeld     het afvangen van autoverkeer (met bestemming
verbetering van het HOV-netwerk (inclusief            brengen).                                          Nijmegen) van de A73 en de stromen vanuit de
mobiliteitshubs) mogelijk is en een oplossing                                                            Kop van Noord-Limburg. Hiervoor is afstemming
vormt. Daarbij denken we aan de Rijksweg Heumen       Voor de regionale bereikbaarheid zal verder        en samenwerking nodig om kansen te verkennen.
(incl. verkenning kansen mobiliteitshub bij           worden onderzocht of de capaciteit van de          Onderzocht wordt of ongelijkvloerse (spoor)
Malden), de corridor Beuningen (incl. verkenning      spoorwegverbindingen voldoende is en waar          kruisingen (o.a. in Wijchen) een oplossing kunnen
P&R/Hub; verkenning ontsluiting Ewijk) en Druten      uitbreiding nodig is, welke versterkingen van      vormen voor verbetering van bereikbaarheid. Het
(incl. Hub in voorbereiding), de oostflank richting   stationslocaties nodig zijn, waar bestaande        mogelijk uitbreiden van capaciteit knooppunt
Groesbeek en Duitsland (incl. onderzoek behoefte      stations vaker bediend kunnen worden, en hoe       Neerbosch A73 zal onderzocht moeten worden.
en haalbaarheid mobiliteitshub voor verkeer vanuit    stadsrandhubs hieraan een bijdrage kunnen          Verbreding van de Maas en Waalweg (N322)
o.a. Duitsland), en een gebiedsaanpak Wijchen         leveren. Bijvoorbeeld een vergroting van de        richting Druten is verkend en er wordt gekeken
westzijde. Een samenhangende aanpak op deze           capaciteit (frequentieverhoging intercity’s en/    naar de financieringsmogelijkheden.
corridors is nodig om autoverkeer succesvol af te     of sprinters) tussen Nijmegen en Den Bosch
vangen, te sturen op parkeerbeleid, en het gebruik    (Eindhoven) is een kans om bij te dragen aan het   Economie
van OV en fiets te stimuleren.                        oplossen van het knelpunt op de A50 door meer      De werkgelegenheid in de regio kent een
                                                      mensen uit de auto en in het openbaar vervoer      tweedeling. Enerzijds is de werkgelegenheid lokaal
In de regio wordt al werk gemaakt van                 te krijgen. Het onderzoeken van de potentie van    en kleinschalig van aard. Het gaat dan om vooral
hoogwaardige fietspaden (bijvoorbeeld tussen          de carpoolplaats Wijchen als mobiliteitshub        centrumvoorzieningen en lokale dienstverlening.
Mook en Nijmegen), maar ook hier wordt                hangt hiermee samen (met focus op westzijde        Anderzijds zijn er grotere bedrijventerreinen
onderzocht welke verdere uitrol gerealiseerd kan      Wijchen waar wegen onder druk staan). De           zoals bedrijventerrein Bijsterhuizen met een
worden. Daarbij denken we aan een fietsverbinding     enkelsporige brug bij Ravenstein zal daarbij een   bovenlokaal en landelijk karakter.
Wijchen-Oss (doortrekken route, kwaliteit             van de knelpunten zijn. Het is raadzaam dit in
op orde brengen; pre-verkenning afgerond).            samenhang met het MIRT-onderzoek snelweg A50       In het westelijk deel van het Rijk van Nijmegen
Een hoogwaardige fietsroute Malden richting           en aanvullende programmatische maatregelen         speelt de agrarische sector een grotere rol in
Nijmegen langs het Maas-Waalkanaal (verkennen).       te onderzoeken. Naast infrastructurele             ieder geval qua ruimtebeslag. We kijken naar de
Versterken van het hoogwaardig fietsnetwerk           mobiliteitsmaatregelen, is ook inzet op            mogelijkheden voor een vitale landbouwsector.
tussen Nijmegen, Beuningen en Wijchen.                bijvoorbeeld werkgeversaanpak, slimme logistiek    Daarnaast kent het Rijk van Nijmegen een sterke
Hoogwaardige fietsroutes richting Groesbeek           en spits mijden nodig.                             focus op de stad Nijmegen met zijn campussen
en de Ooijpolder (oostflank) verkennen. En


                                                                                                                                                              71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>     en zijn ziekenhuizen (Radboud en CWZ). De              het Rijk van Nijmegen.                              onderzoeksgebieden (zie onderzoeksagenda),
     bedrijvigheid is voornamelijk organisch gegroeid                                                           maar ook daarbuiten voor de lokale behoefte,
     en kent een grote diversiteit zowel in omvang als in   Wonen                                               onderzocht waar de woningbouwaantallen na 2030
     soort en duurzaamheid.                                 Het Rijk van Nijmegen kenmerkt zich door een        het beste gerealiseerd kunnen worden.
                                                            woningmarkt die in grote lijnen aanvullend is
     Naar de toekomst toe ligt er een                       op stedelijk wonen in de stad Nijmegen. De          Zoals in de huidige woondeal verwoord, is
     onderzoeksopgave om te bezien of er een match          woonmilieus in de dorpen van het ommeland zijn      betaalbaarheid een absolute voorwaarde voor
     is tussen het arbeidspotentieel en het huidige         kleinschaliger en kennen een lagere dichtheid.      extra woningbouw. De woondealdoelstelling is om
     aanbod aan werkgelegenheid. Een onderzoek              Rust, ruimte en natuur zijn volop aanwezig in       gemiddeld 50% betaalbaar te bouwen. Nijmegen
     naar het gewenste economische profiel kan de           het Rijk van Nijmegen en maken het tot een          heeft als doelstelling om 65% betaalbaar te
     koers bepalen van eventuele uitbreidingen of           geliefde plek om te wonen. De leefbaarheid in de    bouwen (30% sociale huur, 15% middeldure
     transformaties.                                        bestaande kernen staat onder druk, voorzieningen    huur en 20% middeldure koop). In de overige
                                                            verdwijnen en ook het verenigingsleven heeft het    gemeenten in het Rijk van Nijmegen is het doel
     De GMR zet in op een transitie naar een circulaire     lastig. Woningbouw biedt kansen om de kernen        gemiddeld 50% betaalbaar. Daarbij ligt de
     economie. Er ligt een onderzoeksvraag hoe we het       vitaal te houden en de leefbaarheid op peil te      opgave voor een groot deel in het goedkope en
     bestaande bedrijfsvastgoed hierin mee kunnen           houden. Verdichten, transformatie, en mogelijk      middeldure koopsegment. In het hele Rijk van
     nemen en wat er nodig in om dit geschikt te            gestapelde bouw kunnen daarbij helpen mits het      Nijmegen is toevoeging van sociale huur van
     maken voor verduurzaming en circulariteit. Denk        behoud van identiteit daarbij geborgd wordt.        belang. Enerzijds voor groei van de voorraad,
     daarbij aan het geschikt maken van de daken voor                                                           anderzijds voor transformatie van de bestaande
     zonne-energie maar ook aan het inpassen van            De woondealopgave is om tussen 2020 en 2040         voorraad. Het Rijksdoel is om naar 30% sociale
     bedrijven die zich bezighouden met recyclen. Maar      50.000 tot 60.000 woningen te bouwen in de          huurvoorraad toe te werken. Richting nieuwe
     ook de landbouwtransitie zoals genoemd in de           Groene Metropoolregio, waarvan 35.000 tot 2030.     Woondeal en de (prestatie)afspraken met
     provinciale kadernota Agrifood kan hier een plek       Voor Rijk van Nijmegen is de opgave tot 2030 zo’n   het Rijk, zullen ook afspraken volgen over de
     krijgen.                                               6.000 woningen (exclusief studentenhuisvesting).    betaalbaarheid. Streven is om met elkaar vast te
                                                            Voor de periode tussen 2020 en 2040 betekent        stellen wat betaalbaar bouwen is.
     Een andere onderzoeksvraag richt zich op               de woondealdoelstelling een toevoeging van
     de kansen van waterstof in dit gebied. Welke           8.000 tot 10.000 woningen. De planvoorraad          Aanzet voor oplossingsrichtingen inclusief
     mogelijkheden biedt waterstof voor transport over      is kwantitatief tot 2030 redelijk op orde in het    maatregelen en fasering (indien bekend) met
     weg en water, maar ook als groen alternatief voor      Rijk van Nijmegen. Veel plannen zijn echter nog     bijbehorende onderzoeksagenda
     aardgas en olie. De komst van waterstofstations        zacht en dienen nader geconcretiseerd te worden.    De korte termijn is gericht op het verder
     kan een enorme impuls zijn voor de vergroening         Daarnaast wordt vanuit de ontwerpprincipes, de      verkennen van onderstaande onderzoeksvragen,



72
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>afhankelijkheden en oplossingsrichtingen.           2. Om een sprong te maken naar een circulaire      Onderzoeksgebieden
Daarbij richten we ons ook op een viertal           economie onderzoeken we de mogelijkheden van       In het gebied Rijk van Nijmegen en Nijmegen-West
onderzoeksgebieden, waar meerdere                   transitie van zowel industrie als landbouw. Het    onderscheiden we een viertal onderzoeksgebieden
opgaven vanuit de bouwstenen uit de                 geschikt maken van daken voor zonne-energie,       waar we als eerste mee aan de slag willen gaan.
Verstedelijkingsstrategie samen komen en een        toepassing van waterstof en circulaire landbouw    Dit zijn Wijchen-West, de zone tussen Beuningen
urgentie is om koers te bepalen. Ook zal de         zouden daarbij de eerste onderzoeksrichtingen      en Weurt/Nijmegen, de Kanaalzone in Nijmegen
bereidheid tot samenwerking en vervolgens het       kunnen zijn. Daarnaast dient onderzoek plaats te   en Heumen, en de stationsomgeving Nijmegen
opzetten van deze samenwerking meer vorm            vinden naar de match tussen arbeidspotentieel en   Centraal (zie figuur 1). In deze onderzoeksgebieden
moeten krijgen.                                     aanbod en de sturingsmechanismen daarbij.          komen meerdere bouwstenen uit de
                                                                                                       Verstedelijkingsstrategie bij elkaar en is ook een
1. Voor wat betreft de regionale bereikbaarheid     3. Omwille van het voor de doelgroep               urgentie om koers te bepalen.
wordt onderzocht waar de capaciteit van wegen       bereikbaar maken van betaalbare woningbouw
en spoorverbindingen vergroot kan worden. Voor      is het raadzaam om onderzoek te doen naar de
het spoor denken we aan uitbreiding van de          financiering ervan op korte en lange termijn.
verbinding en verbreding van het spoor richting     Daarnaast verkennen we de kansen voor inbreiding
Den Bosch (Eindhoven) bij de brug over de Maas      en verdichten rondom OV-knooppunten en centra
bij Ravenstein. Daarbij kan mogelijk worden         van kernen waarbij een groene en ontspannen
aangesloten bij het MIRT-onderzoek A50. Voor        leefomgeving de basis is. We wegen inbreiden
de wegen kijken we naar de capaciteit van de        versus uitbreiden af en brengen samenhang in de
A50, het mogelijk uitbreiden van capaciteit         nieuwe locaties in tijd en investering.
knooppunt Neerbosch (A73), verbreding van
de N322 (onderzoek afgerond) en de Rijksweg         4. We onderzoeken waar de mogelijkheden liggen
Heumen. Verder dient te worden onderzocht hoe       om de bestaande natuurgebieden en losse
het (H)OV en de fiets (inclusief mobiliteitshubs)   elementen met elkaar te verbinden om zodoende
een prominentere plaats kunnen krijgen in de        de biodiversiteit te vergroten en de druk op de
mobiliteit. Dit geldt zowel voor de verbindingen    kwetsbare gebieden te verminderen. Daarnaast
tussen de regiogemeenten onderling als voor         onderzoeken we op welke wijze we het landschap     Figuur 1: onderzoeksgebieden in het Rijk van Nijmegen
de verbinding met de stad. We denken aan een        kunnen versterken waardoor het een groene
integrale aanpak op de corridors Nijmegen-          ruimte wordt die bijdraagt aan de leefbaarheid
Beuningen/Druten, Nijmegen-Wijchen (Oss) en         van de bestaande en de nieuwe inwoners. Daarbij
gebiedsaanpak Wijchen westzijde, de oostflank       zoeken we naar synergie tussen de ruimteclaims
(Groesbeek/Duitsland), en de zuidflank (Nijmegen-   vanuit de diverse sectoren waardoor er een
Heumen (Mook).                                      samenhangende duurzame leefomgeving ontstaat.
                                                                                                                                                               73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>     Wijchen-West                                       Kanaalzone Nijmegen en Malden                        functies ontwikkeld. Rondom het station komen
     In het gebied aan de westzijde van Wijchen         Zowel in Nijmegen als Heumen spelen er veel          nieuwe woningen om tegemoet te komen aan de
     komt een aantal vraagstukken bij elkaar. Qua       ontwikkelingen langs het kanaal. In Heumen wordt     woningnood. Het Stationsgebied Nijmegen wordt
     mobiliteit gaat het dan om de capaciteit van de    in de kern gebouwd aan het kanaal, maar wordt        ook groener en duurzamer.
     A50, een mogelijke verhoging van capaciteit en     ook de groene functie van het kanaal versterkt en
     verdubbeling van het spoor richting Eindhoven,     de zone tussen de Malden en Nijmegen versterkt
     (snel)fietsverbindingen, een mogelijke OV/HUB      als groengebied en voor de landbouwtransitie.
     functie voor Nijmegen en de (on)bereikbaarheid     Ook zijn er kansen voor de energietransitie. Op
     van het centrum vanwege de doorkruising            het gebied van mobiliteit wordt er gezocht naar
     van het spoor. Verder speelt in dit gebied een     een regionale Hub en worden fiets en HOV-functie
     woningbouwopgave (Wijchen-West) en grenst er       versterkt. De Kanaalzone biedt in Nijmegen naast
     natuur aan de randen van het gebied. Al met al     een flinke toevoeging aan de woningvoorraad ook
     een gebied waar een aantal opgaven bij elkaar      kansen om een stap te zetten naar meer vitaal
     komt, maar waar ook nadrukkelijk kansen liggen.    en verbonden Nijmegen-West. Naast de nieuwe
                                                        plekken voor woningbouw, versterken we de
     Zone tussen Beuningen, Nijmegen-Weurt en           wijken rondom het kanaal met voorzieningen en
     Wijchen                                            werkfuncties. In combinatie met het versterken
     We gaan de stad en dorpen verdichten en het        van de groenblauwe structuren langs het kanaal
     ruimtegebruik intensiveren. De kwaliteit van de    en de zone tussen Heumen en Nijmegen liggen
     groenblauwe structuren en groengebieden wordt      hier kansen om de bouwstenen/opgaven uit de
     hierdoor steeds belangrijker voor bewoners. Door   Verstedelijkingsstrategie te verzilveren.
     het natuurlijk systeem robuuster in deze zone
     (van oeverwallen, komkleigebied en uiterwaarden)   Nijmegen Stationsgebied
     te maken kunnen we de negatieve effecten van       De komende jaren wordt het Nijmeegse
     klimaatverandering minimaliseren. Samenwerking     stationsgebied vernieuwd. Het station vervult een
     tussen de gemeenten Wijchen, Beuningen             regionale functie. Het Rijk, provincie Gelderland,
     en Nijmegen kan in de zone leiden tot een          gemeente Nijmegen en NS investeren samen in
     aantrekkelijk landschapspark en biedt bewoners     Stationsgebied Nijmegen om het om te vormen
     een aantrekkelijk uitloopgebied. Ook biedt dit     tot een aantrekkelijke plek waar reizen, wonen,
     landschapspark ruimte voor biodiversiteit in       werken, winkelen en recreëren samenkomen. Aan
     combinatie met energieopwekking en kunnen we       de westzijde komt een nieuwe entree en wordt een
     de gevolgen van de klimaatverandering opvangen     nieuw gebied met woningen en maatschappelijke
     (waterberging).
74
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>Rijk van Nijmegen
                    Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                    van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                    zoals beschreven in de tekst.

Leefomgeving




                                                                       75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>Rijk van Nijmegen
                    Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                    van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                    zoals beschreven in de tekst.

Mobiliteit




76
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>Rijk van Nijmegen
                    Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                    van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                    zoals beschreven in de tekst.

Economie




                                                                       77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>Rijk van Nijmegen
                    Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                    van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                    zoals beschreven in de tekst.

Wonen




78
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>Veluwe
Provincie Gelderland, Waterschappen, gemeenten Arnhem,
Barneveld, Ede, Renkum, Rheden, Rozendaal, Wageningen


        Positionering van de Veluwe in de Groene            een toenemende recreatieve belasting treedt         De gebiedsuitwerking Veluwe heeft een belangrijke
        Metropool                                           een verschraling op. Ook is er een ruimtelijke      rol om het ‘meer landschap’ van onze ambitie
        De Veluwe is met haar rijke natuur en               druk door ruimteclaims voor woningbouw,             ‘meer landschap, meer stad’, te realiseren. We
        variatie aan landschappen van onschatbare           bedrijfslocaties, verkeer en vervoer en             zullen daarom woon- en werklocaties grotendeels
        strategische (inter-)nationale waarde. De           (grootschalige) energieopwekking en waterwinning.   in andere deelgebieden moeten realiseren.
        Veluwe is het grootste Natura2000-gebied op         We zoeken een duurzamere balans tussen ruimte       Toch is er, mede vanuit het oogpunt ‘vitale
        land van Noordwest-Europa. De stuwwal is de         voor de natuur en ruimte voor de mens.              kernen’ voor woningbouw, ook een beperkte
        motor voor het watersysteem met invloeden           Het behoud, beschermen en versterken van            opgave in dit deelgebied die we zo veel mogelijk
        tot ver buiten de Veluwe en essentieel voor         dit landschap, deze natuurwaarden en dit            binnenstedelijk, circulair, klimaatadaptief en groen
        onze drinkwatervoorziening en nationale             watersysteem is een van de hoofddoelen uit het      realiseren. Economisch focussen we op versterking
        drinkwaterreserve.                                  verstedelijkingsconcept. Een robuust ecologisch     van de toeristisch-recreatieve sector, met name in
                                                            systeem is randvoorwaardelijk voor een gezonde      de randen, maar ook de ontwikkelingskansen van
        De Veluwe is het “groen” in onze Groene             en welvarende samenleving.                          de landbouwtransitie nemen we mee.
        Metropool. Zij is de “groene long” van de regio
        en vormt de contramal voor de toenemende            Binnen het Natura 2000-gebied staat behoud en       Integrale onderzoeksvraag
        verstedelijking door bevolkingsgroei en             versterking en uitbreiding van de natuur voorop.    Hoe kunnen we de natuur (ecologie en hydrologie)
        woningbouw.                                         In een ruime zone daaromheen is ruimte voor         herstellen en versterken en gelijktijdig de
                                                            passende, gemengde ontwikkelingen. In die zone      demografische en economische groei faciliteren
        De afwisseling van bos, heide, beken en sprengen,   vinden we de meeste kernen, landgoederen,           en de vitaliteit van kernen versterken? Waar
        landgoederen en het rivierengebied levert een       uiterwaarden en landbouwgebied.                     kunnen we dit combineren met versterking van
        landschap op waarin veel inwoners en bezoekers                                                          landschap, economie en cultuurhistorie? Hoe
        zich kunnen ontspannen. Naast de intrinsieke        Een goede afstemming met aangrenzende               kan de landbouwtransitie en de transformatie
        groenblauwe natuurwaarden en haar bijdrage          deelgebieden uit de Verstedelijkingsstrategie,      van verblijfsrecreatie hierin benut worden?
        aan het klimaatsysteem (o.a. CO2-opname, O2-        waaronder Liemers, Foodvalley en Arnhem-Oost is     Hoe vergroten we de groene verbindingen
        productie, zuivering, verkoeling) heeft de Veluwe   daarom noodzakelijk. Hetzelfde geldt voor onder     met (recreatief) groen buiten de Veluwe? En
        een grote toeristisch-recreatieve waarde.           andere de gemeenten Apeldoorn en Harderwijk,        hoe financieren we deze ambitie? Dit zijn de
                                                            waar ook opgaven zijn voor woningbouw. We willen    onderzoeksvragen waar het in dit deelgebied om
        Maar de Veluwe gaat achteruit! Door onder andere    de groenblauwe waarden van de Veluwe door laten     draait.
        milieudeposities, verdroging, versnippering en      lopen tot tussen en zelfs in onze kernen.



80
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>Veluwe
                  Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
                  van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
                  zoals beschreven in de tekst.

Integrale kaart




                                                                     81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>     Hoofdopgaven met onderliggende opgaven               voorkeur via verdichting en nabij OV-punten wat leidt    ruimtelijke beperkingen voor maatregelen voor de
                                                          tot ingewikkelde ontwerpopgaven. Hoe verdichten          energietransitie vanwege natuurbescherming en
     Leefomgeving                                         we woonwijken zonder het karakter van onze kernen        strategische drinkwatervoorzieningen (inclusief
     Wil de Veluwe de groene long van de metropool        aan te tasten en hoe doen we dat betaalbaar, klimaat-    Aanvullende Strategische Voorraad).
     blijven, dan is beheer, herstel en uitbreiding van   adaptief, groen en circulair?
     natuur en hydrologie randvoorwaardelijk. We                                                                   Aanzet voor oplossingsrichtingen, maatregelen
     willen vanuit de Verstedelijkingsstrategie daar      Mobiliteit                                               en de onderzoeksagenda
     een integrerende bijdrage aan leveren, vanuit        Verminderen van vervuiling/deposities,
     de balans tussen groen en groei. Denk daarbij        verkeersoverlast en veiligheidsrisico’s van              1. Robuust systeemherstel van de Veluwe
     aan recreatiezonering in het natuurgebied en         automobiliteit door recreanten en forenzen is nodig      Een natuurlijker watersysteem en natuurherstel
     daarbuiten, natuurontwikkeling, tegengaan            voor de leefbaarheid in deze regio en is goed voor       is noodzakelijk om effecten van stikstofdepositie,
     van verdroging en stikstof-maatregelen. Ook          de natuur. Bij voorkeur komt zowel de toerist als        klimaatverandering en de achteruitgang van
     willen we aan de randen van de Veluwe nieuwe         lokale ommetjesmaker zonder auto naar de Veluwe,         de biodiversiteit tegen te gaan. Daarom geven
     mogelijkheden ontwikkelen voor dag- en               maar we willen ook overstappen (transfers) van auto      we een impuls aan natuurontwikkeling op de
     verblijfsrecreatie om daarmee de druk op de          naar fiets mogelijk maken. Dit voorzien we vooral        Veluwe. In verschillende herstelprogramma’s
     Veluwe zelf te verminderen. We integreren dat        aan de randen/ontvangstplekken van de Veluwe.            werken we al aan het herstel van het Natura2000
     waar mogelijk met de transitie van de landbouw,      Daarbij dragen strategisch gelegen ontvangstlocaties     gebied ’de Veluwe’, bijvoorbeeld in de uitvoering
     stimulering van de recreatieve economie en           (goede ov-parkeer- en overige voorzieningen) bij aan     van recreatiezonering. Ook in het Nationaal
     klimaatadaptatie. In het verlengde daarvan is        spreiding van bezoekers in het gebied. Voor het lokale   Programma Landelijk Gebied en in de Gelderse
     ‘meer landschap’ buiten het deelgebied Veluwe        woon-werk verkeer stimuleren we slimme en schone         Maatregelen Stikstof wordt gewerkt aan het
     ook noodzakelijk. Zo spreiden we de recreatie.       mobiliteit; fiets en openbaar vervoer.                   versterken van de natuur op en rondom Veluwe.
                                                                                                                   Dankzij de verkenning van Gelderse Maatregelen
     Wonen                                                Economie                                                 Stikstof hebben we een goed beeld welke
     We gaan verspreid over meerdere kernen, zoveel       We willen de recreatieve economie waar nodig             maatregelen nodig zijn om de negatieve effecten
     mogelijk nabij OV-knooppunten, ongeveer 3.000        revitaliseren en waar mogelijk versterken. We            van stikstof te beperken, zowel op de Veluwe zelf
     woningen toevoegen tot 2040. Veel kernen lopen       stimuleren de landbouwtransitie met multifunctioneel     als op de flanken ervan (de overgangsgebieden).
     tegen ruimtelijke grenzen aan (natuurgebieden,       landgebruik, innovatie, kortere keten en nieuwe          Denk bijvoorbeeld aan robuust systeemherstel
     uiterwaarden), liggen in landschappelijk             duurzame verdienmodellen. De toekomst van                (natuur en water) in en nabij beekdalen, zoals
     waardevolle gebieden en willen niet aan elkaar       intensieve landbouw en zwaardere industrie aan           het versterken van het Renkums beekdal en
     groeien (groene vingers behouden). Ook hebben        de randen van de Veluwe moet afgewogen worden            tegengaan van verdamping in het infiltratiegebied.
     we de opgave om de brede vitaliteit van kleinere     ten opzichte (versterking van) natuur, hydrologie        We onderzoeken hoe we deze maatregelen
     kernen te behouden. We realiseren woningen bij       en recreatie. In en rond de Veluwe zijn er veel          gerealiseerd krijgen en wat voor samenwerkings-


82
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>en financieringsconstructies daarbij passen, waar      3. Spreiden en kanaliseren van de recreatie op de     de natuur, voorkomen we het aaneengroeien van
mogelijk geïntegreerd met de maatregelen voor          Veluwe                                                kernen en helpen we klimaatadaptatie. We zien
‘meer landschap;’ en ‘dagelijks groen’ in de directe   Ook recreatie en toerisme heeft haar weerslag         uitdrukkelijk kansen bestaande landgoederen en
leefomgeving.                                          op de kwaliteit van de natuur op de Veluwe. De        uiterwaarden te versterken en te ontsluiten en
                                                       natuur lijdt onder het intensieve gebruik. De         betrekken daarom het Geldersch Arcadië Pact bij
2. Meer landschap                                      recreatiezonering is een stap in de goede richting.   deze ontwikkeling.
In een ruime schil rond de Veluwe zoeken we            Hierin zijn gebieden aangewezen waar intensiever
grote gebieden waar we een deel van het extra          gerecreëerd kan worden en gebieden waar de            5. Infrastructuur en toeristisch-recreatieve
uitloopgebied uit het verstedelijkingsconcept          natuur dit gebruik niet of in mindere mate toelaat.   toegangspoorten
kunnen realiseren. Het doel is om de Veluwe            Ongeveer 75% recreanten op de Veluwe zijn             Een netwerk van grote en kleine toeristisch-
als toeristisch-recreatief concept uit te breiden      inwoners van het gebied. Meer landschap aan           recreatieve toegangspoorten naar de Veluwe
en daarmee de recreatieve druk te spreiden.            de randen van de Veluwe draagt ook bij aan het        en het rivierengebied is wenselijk als stimulans
In de gehele verstedelijkingstrategie zoeken           spreiden van de gebruikers.                           voor schone en slimme mobiliteit. Deze
we 5.000 hectare. In deze gebieden willen we           Naast het toevoegen van nieuw landschap,              toegangspoorten liggen primair op bestaande
natuur- en landschapswaarden toevoegen met             onderzoeken we ook hoe we recreanten                  OV-knooppunten. We onderzoeken binnen de
behoud van onder andere een natuur-inclusieve          kunnen spreiden over de groene metropool. We          samenwerking van Veluweop1 wat nodig is om dit
landbouwfunctie. We gaan onderzoek doen                onderzoeken welke ‘groene verbindingen’ met           te realiseren.
naar de ontwikkelingskansen in deze gebieden           gebieden buiten de Veluwe waardevol zijn en hoe       De toegangspoorten concentreren toeristen
voor verblijfsrecreatie, natuur, landbouw en           deze helpen de groeiende recreatieve druk te          op wenselijke locaties, bieden een makkelijke
landbouwtransitie, hydrologie en klimaatadaptatie,     spreiden. Denk daarbij aan verbinding met Park        autovrije toegang tot de Veluwe en waterrecreatie,
landschap, cultuur, erfgoed en economie. We            Lingezegen, water- rivierrecreatie in de Liemers      leveren kansen op voor de middenstand en
denken daarbij, binnen het deelgebied Veluwe,          of de parkontwikkeling in het Binnenveld in de        kunnen dienen als mobiliteitshub voor overstap op
aan het gebied Otterlo-Wekerom-Harskamp,               Foodvalley.                                           fiets of OV. We denken daarbij aan Ede, Arnhem
het Rivierklimaatpark, de Havikerwaard en het                                                                en Rheden, omdat deze stations op fiets- of
versterken van recreatie aan de Rijn en IJssel.        4. Dagelijks groen                                    loopafstand liggen van belangrijke toeristische
Transities en investeringen in de schil rond de        Nabij, tussen en in onze kernen zoeken                trekpleisters: de Ginkelse Heide, Nationaal Park
Veluwe hebben prioriteit vanwege de directe            we lokale kansen voor groene, blauwe en               de Hoge Veluwe, Burgers’ Zoo, Openluchtmuseum,
positieve impact op de natuurkwaliteit. Deze           landschapsontwikkeling. Door toevoeging van           de Posbank en het Gelders Arcadië. Kleinere
investeringen hebben een hoog maatschappelijk          nieuw dag-recreatief groen bieden we alternatieve     toegangspoorten, zoals (overige) sprinter-stations,
rendement en geven een krachtige boost aan de          ommetjes en honden uitlaat-gebieden voor              moeten vooral een gemakkelijke autovrije toegang
Groene Groei.                                          bewoners. Daarmee verminderen we de druk op           bieden voor dag- of verblijfsrecreatie.



                                                                                                                                                                   83
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>     We onderzoeken welke recreanten en toeristen nu       deelgebied. Het doel is om te komen tot een plan     van de verblijfsrecreatie en de groenblauwe
     (met de auto) naar de Veluwe reizen en vanaf waar     voor deze industrie voor korte en lange termijn.     dooradering van het landschap zijn tot op heden
     (mobiliteitsgedrag van onze bezoekers). Op basis      Denk aan verplaatsing, verduurzaming, effect-        per definitie financieel onrendabel, mede doordat
     hiervan verkennen we waar versterking van OV,         mitigatie, herbestemming. Regio-overstijgend         de maatschappelijke baten van het Veluwemassief
     fiets – of wandelinfrastructuur nodig is om deze      willen we alternatieven voor de warmte- en           lastig kwantificeerbaar zijn en de grenzen van
     toegangspoorten goed te laten functioneren.           energietransitie onderzoeken, bijvoorbeeld           het deelgebied en van de regio overstijgen. In de
                                                           aquathermie.                                         huidige context is de financiële “verdiencapaciteit”
     Ook onderzoeken we de opgave voor                                                                          van het Veluws ecologisch systeem zeer beperkt.
     de N224 tussen Ede en Arnhem. De                      8. Verkenning opties Integrale
     woningbouwontwikkelingen in Ede en groei van          Gebiedsontwikkeling                                  Het geringe aantal nieuwbouwwoningen
     de regio leiden tot extra recreatief en woon-werk     In het deelgebied Veluwe (en daarbuiten) lopen       in het gebied biedt via opbrengsten
     verkeer. We onderzoeken of we maatregelen             verschillende programma’s (Nationaal Programma       uit de grondexploitatie nauwelijks
     moeten treffen op deze weg.                           Landelijk Gebied, GMS-Stikstofmaatregelen,           dekkingsmogelijkheden voor de benodigde
                                                           Natura2000, Veluweop1, Vitale Vakantieparken,        investeringen in “groen/blauw”. Zelfs op regionaal
     6. Praktische hulp bij verdichting in kleinere        RES, etc.). We streven naar een integrale            niveau biedt de compensabele onrendabele top
     kernen                                                gebiedsontwikkeling en onderzoeken de meest          op de woningbouw onvoldoende dekking voor deze
     We kiezen in eerste instantie voor verdichting        optimale samenwerkings- en organisatievorm.          groenblauwe investeringen.
     en niet voor uitbreiding, ook in kleinere kernen.     De provincie neemt hierin het voortouw, in goede     We zoeken naar financieringsmodellen,
     We maken daarom een praktische handleiding            afstemming met het Rijk.                             mechanismen en instrumenten om
     die inzicht geeft in hoe we verdichting in dorpen                                                          maatschappelijke baten en lasten van
     kunnen ontwerpen: groen, leefbaar, klimaat-           Een brede betrokkenheid van het Rijk met steun       investeringen in “groen/blauw” adequaat te
     adaptief en betaalbaar. Ook laten we een advies       van o.a. BZK, IenW, LNV en EZK is essentieel,        dekken. Dit doen we niet alleen voor de Veluwe,
     opstellen over hoe we ondergrond mee laten            bijvoorbeeld in de vorm van één rijksbod /           maar voor de brede Verstedelijkingsstrategie.
     wegen in keuzes over woningbouwlocaties en de         regiodeal.
     inrichting en het ontwerp ervan.
                                                           9. Onderzoek financieringsmodellen
     7. Onderzoek naar toekomst van zware,                 In onze visie op “groene groei” zijn investeringen
     milieubelastende en water-intensieve industrie en     in “groen/blauw” als contramal randvoorwaardelijk
     energie                                               voor investeringen in “rood” (woningbouw,
     We gaan onderzoeken welke industrie die in het        bedrijfslocaties, etc).
     deelgebied Veluwe aanwezig is zich eigenlijk slecht
     verhoudt tot rol en positie en kwaliteiten van het    Investeringen in natuurontwikkeling, transformatie


84
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>Veluwe
               Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
               van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
               zoals beschreven in de tekst.

Leefomgeving




                                                                  85
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>Veluwe
             Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
             van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
             zoals beschreven in de tekst.

Mobiliteit




86
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>Veluwe
           Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
           van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
           zoals beschreven in de tekst.

Economie




                                                              87
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>Veluwe
         Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie
         van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen,
         zoals beschreven in de tekst.

Wonen    Woningbouwcijfers volgens planmonitor 2022. Er
         is mogelijk overlap tussen de plancapaciteit en de
         beoogde toevoeging uit de strategie.




88
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>89
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>2b
90
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>91
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>     Werken met de
     Verstedelijkingsstrategie
     In dit ‘Deel II-B’ van de Verstedelijkingsstrategie geven we aan wat de rol en betekenis is van de
     Verstedelijkingsstrategie in de samenwerking tussen de partners in de komende jaren. We beschrijven
     de uitgangspunten voor de afspraken die we willen maken in het verstedelijkingsakkoord. Ook gaan
     we in op de relatie met de gebiedsuitwerkingen en het omgevingsbeleid.

     Van verstedelijkingsconcept naar een strategie       van het verstedelijkingsconcept zodat ook het         lange termijn om de doelen voor een duurzame
     om langjarig samen te werken                         groene raamwerk versterkt wordt. Dat vraagt niet      verstedelijking in deze regio te realiseren. In
     De partners vanuit de regio’s en het Rijk hebben     alleen een werkend inhoudelijk concept, maar ook      de Verstedelijkingsstrategie komen ruimtelijke
     in ‘Deel 1’ hun visie op de verstedelijkingsopgave   een langjarige en stevige samenwerking tussen         keuzes op het gebied van woningbouw, economie,
     vormgegeven. Het verstedelijkingsconcept ‘Meer       de partners van de Verstedelijkingsstrategie. Met     mobiliteit, landschap, energie, water en ecologie
     landschap, meer stad’ beschrijft de ambitie, geeft   het verstedelijkingsakkoord maken we afspraken        bij elkaar. Het moet de integraliteit en de
     (op basis van ontwerpend onderzoek) perspectief      om deze samenwerking voort te zetten en te            randvoorwaardelijke koppeling tussen de vier
     aan de rol en betekenis van de regio Arnhem-         verstevigen. Daarbij blijven we programmatisch        bouwstenen (wonen, economie, leefomgeving,
     Nijmegen-Foodvalley in het ‘Stedelijk Netwerk        werken aan nadere uitwerking en realisatie van de     mobiliteit) en de daarvoor benodigde
     Nederland’ en bevat ontwerpprincipes voor elk van    ambities.                                             randvoordwaarden voor ‘Meer landschap, meer
     de vier bouwstenen. Het verstedelijkingsconcept                                                            stad’ borgen.
     beschrijft de manier waarop de regio Arnhem-         Wat is de Verstedelijkingsstrategie?
     Nijmegen-Foodvalley de opgaven in samenhang          De Verstedelijkingsstrategie geeft aan waar de        Op basis van de Verstedelijkingsstrategie
     met elkaar kan accommoderen. De opgave om            partners (twee regio’s, de 26 gemeenten, het          worden afspraken gemaakt over de uitvoering
     100.000 woningen en bijbehorende aantallen           Rijk, de provincies Gelderland en Utrecht en de       in het verstedelijkingsakkoord (bijvoorbeeld
     arbeidsplaatsen toe te voegen in onze regio tot      waterschappen) gezamenlijk met verstedelijking        investeringsafspraken). Het akkoord brengt
     2040 is daarmee in te passen op een manier die       in de regio naartoe willen: het vormt de koers voor   verschillende maatschappelijke opgaven en
     recht doet aan de principes en uitgangspunten        de ontwikkeling van de regio op middellange en        bijbehorende programma’s (Rijk en regio) met


92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>elkaar in verband. Dus het moet antwoord                  samenwerken via het principe van ‘éen overheid’      werklocaties Ruimte voor Economische Activiteit)
geven op: waar komen de verschillende opgaven             past binnen de context van regievoering zoals        en leefomgeving (Programma gezonde en groene
samen, welke regionale samenwerking is er                 de nationale overheid die voorziet (Ruimtelijke      leefomgeving).
al en wat is nodig gezamenlijk op te pakken?              ordeningsbrief, 17 mei 2022). Rijk, provincies,
De Verstedelijkingsstrategie agendeert bij                regio(gemeenten) en waterschappen werken             De Verstedelijkingsstrategie is daarmee ook de
(sectorale) Rijks-, provinciale en regionale              namelijk gezamenlijk aan de gedeelde                 basis voor de ‘ruimtelijke puzzel’ die de provincies
investeringsinstrumenten en programma’s zoals             opgaven uit de Verstedelijkingsstrategie. De         in 2023 op verzoek van het Rijk (Ruimtelijke
het MIRT), het Nationaal Programma Landelijk              Verstedelijkingsstrategie is de basis voor de        ordeningsbrief, 17 mei 2022) in samenwerking met
gebied (NPLG), de regionale Woondeals en vice             gebiedsgerichte aanpak van het Rijk in het NOVEX-    alle medeoverheden (inclusief Rijkspartijen) en
versa (vraagstukken uit deze programma’s worden           gebied Arnhem-Nijmegen-Foodvalley. In deze           private- en maatschappelijk partijen zullen gaan
geagendeerd bij de Verstedelijkingsstrategie).            gebiedsgerichte aanpak, in het NOVEX-gebied,         leggen om de verschillende doelen en opgaven
Deze meer gebiedsgerichte manier van werken               zullen ook de opgaven in het omliggende landelijke   in de leefomgeving ruimtelijk in te passen. De
en investeren wordt uitgewerkt in (een) regionale         gebied in samenhang met verstedelijkingsopgaven      strategie is dus input voor het leggen van de
investeringsagenda(’s). Partijen maken in                 bekeken worden. We brengen dus verschillende         ruimtelijke puzzel op provinciaal niveau.
het kader van de Verstedelijkingsstrategie                opgaven en programma’s samen. Zo verbinden
ook afspraken over inbreng van capaciteit en              we de Verstedelijkingsstrategie ook met andere       Verstedelijkingsakkoord
procesfinanciering.                                       lopende programma’s, zoals op het gebied             Een onderdeel van de Verstedelijkingsstrategie is
                                                          van energie (Nationaal Programma Regionale           het sluiten van het verstedelijkingsakkoord. Het
De Verstedelijkingsstrategie waarin partijen              Energiestrategieën), economie (het programma         verstedelijkingsakkoord bestaat globaal uit drie
                                                                                                               onderdelen, te weten:
Verstedelijkingsproces
                                                                                                               1. Afspraken over samenwerking
                                                                                                               Dit zijn de afspraken over de samenwerking die
            Verstedelijkings-                  Verstedelijkings-                 Verstedelijkings-
                                                                                                               nodig zijn om in dit proces bij elkaar te blijven,
                strategie                          akkoord                         programma
                                                                                                               keuzes te maken en onze inspanningen zó op
                                                                                                               elkaar af te stemmen dat we de doelen van
                                                                                                               de Verstedelijkingsstrategie realiseren. Deze
• Verstedelijkingsconcept           • Afspraken over samenwerking        • Langjarig
                                                                                                               samenwerkingsafspraken zijn gebaseerd op de
• Gebiedsuiwerkingen                • Afspraken over programmering       • Adaptief
                                                                                                               volgende samenwerkingsprincipes:
• Werken met ...                    • Overige afspraken                  • Actiegericht                        • De Verstedelijkingsstrategie is leidend - door
                                                                                                                 Rijk en regio gedeelde ambities en opgaven,



                                                                                                                                                                      93
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>       zoals verankerd in de Verstedelijkingsstrategie     Verstedelijkingsstrategie krijgt betekenis via       termen van maatregelen, planning, bekostiging
       en in herijkingen daarvan, zijn leidend voor het    doorwerking in het omgevingsbeleid van de            en organisatie. Dat betekent ook dat het
       handelen van de partners in het ruimtelijke         verschillende overheden. De samenwerking             gebiedsgericht programmeren van functies zoals
       domein.                                             gaat uit van gelijkwaardigheid tussen partners       wonen of werken zich (onderling) ook goed moet
     • Open en gelijkwaardig - partijen werken             en democratische legitimatie. Daarmee                verhouden tot de benodigde randvoorwaarden.
       vanuit hun eigen rol en verantwoordelijkheid        vormt het een alliantiemodel zonder formele
       samen in gelijkwaardige verhoudingen en in          beslissingsbevoegdheden of doorzettingsmacht         Afspraken over de gebiedsuitwerkingen
       gedeeld eigenaarschap. De bijdragen die elke        in het ruimtelijk domein. Er wordt gewerkt vanuit    In de gebiedsuitwerkingen wordt uitgewerkt en
       partij wil en kan leveren zijn bepalend in de       programmasturing: gezamenlijk wordt vanuit           getest hoe ontwerpprincipes uitpakken in vlekken
       samenwerking. Partijen werken samen op basis        de Verstedelijkingsstrategie programmering,          of deelgebieden en welke randvoorwaarden
       van een open agenda; standpunten zijn niet          monitoring en evt. escalatie bij knelpunten          ingevuld moeten worden. De integraal uit te
       het startpunt, maar we bekijken de opgaven          vormgegeven. De uitvoering van de maatregelen        werken gebieden zijn de drie sleutelgebieden
       en oplossingsrichting als een gezamenlijke          ligt bij de verantwoordelijke overheden en wordt     Spoorzone Arnhem-Oost, Nijmegen-West en
       zoektocht met een open blik.                        niet direct vanuit de Verstedelijkingsstrategie      Foodvalley-Zuid en de overige gebieden te weten
     • Democratische legitimatie - de democratische        aangestuurd.                                         Foodvalley-Noord, Liemers, Middengebied
       legitimatie blijft gewaarborgd; besluitvorming                                                           Arnhem-Nijmegen, Rijk van Nijmegen en de
       en verantwoording vinden plaats door/aan            2. Afspraken over programmering en fasering          Veluwe. Deze acht gebieden zullen ook in de
       raden, Staten en Tweede Kamer. Deelnemende          van wonen/werken/voorzieningen in relatie            komende jaren met elkaar in samenhang worden
       overheden organiseren zelf het mandaat in           tot bereikbaarheid en leefomgeving (het              uitgewerkt en vormen een belangrijke bouwsteen
       overleggen, zodat ze namens een organisatie         verstedelijkingsprogramma)                           voor het verstedelijkingsprogramma.
       of samenwerkende organisaties hun bijdragen         Kern van het verstedelijkingsakkoord is de basis
       kunnen inbrengen.                                   voor de afspraken over het realiseren van de         In gebiedsuitwerkingen komen de
     • Wederzijds commitment op uitvoering - Rijk en       verstedelijking in de regio zodat een betrouwbare,   ontwerpprincipes per bouwsteen van de
       regio zijn aanspreekbaar op het commitment          betaalbare en continue bouwstroom in balans met      Verstedelijkingsstrategie samen in een specifiek
       aan elkaar en spreken daarvoor een                  de groene leefomgeving, de duurzame mobiliteit       gebied. De rol van de gebiedsuitwerkingen is zo
       interventiemodel af. Provincies en (sub)regio’s     en vitale economie wordt geborgd. De afspraken       tweeledig:
       zorgen voor gezamenlijkheid in de regio. Het Rijk   over middelen voor de benodigde maatregelen,         1. De gebiedsuitwerkingen vormen de basis
       zorgt voor gezamenlijkheid binnen en tussen         zullen worden opgenomen in het akkoord (waar         om de (abstracte) Verstedelijkingsstrategie
       departementen.                                      al mogelijk) of worden later op basis van dit        en ontwerpprincipes lokaal door te vertalen;
     In het kort betekent dit dat de                       akkoord gemaakt. Dit betekent dat het akkoord        De gebiedsuitwerkingen zijn agenderend
     Verstedelijkingsstrategie zelf geen formele           de randvoorwaarden organiseert om de doelen          voor de regionale samenwerking in de
     status heeft in het omgevingsbeleid. De               van de Verstedelijkingsstrategie te realiseren in    Verstedelijkingsstrategie tussen gemeenten in de


94
</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>regio en vormen een belangrijk houvast voor het    Afspraken over randvoorwaarden                     3. Overige afspraken
lokale omgevingsbeleid;                            In het verstedelijkingsprogramma worden
2. De gebiedsuitwerkingen brengen inhoudelijke     het verstedelijkingsconcept en de                  Monitoring
vraagstukken in beeld en vormen zo ook input       gebiedsuitwerkingen specifiek gemaakt, worden      De Verstedelijkingsstrategie maken we met
voor het gesprek tussen Rijk en regio over         de verstedelijkingslocaties en benodigde           elkaar voor 20 jaar. Dat is een lange periode
samenwerking en eventuele investeringen. Ze        maatregelen in de tijd gezet en worden daaraan     waarvan we nu al weten dat er van alles gaat
vormen de gebiedsgerichte input en onderbouwing    investeringsmogelijkheden gekoppeld. De            gebeuren. Er zullen zich veranderingen voordoen
voor het verstedelijkingsprogramma met het         maatregelen die randvoorwaardelijk zijn voor de    in de economie en in de politiek, maar ook in de
Rijk (vast te stellen in BO Leefomgeving of BO     realisatie van wonen, werken en voorzieningen      woonbehoeften van inwoners, de manier waarop
MIRT) en de doorwerking naar investeringen en      worden in hun onderlinge samenhang gefaseerd.      we reizen en waarop bedrijven zich organiseren.
inzet van regio en Rijk in de komende jaren (de    Dan gaat het om duurzame mobiliteit zoals (H)OV,   Wat er precies verandert, kunnen we nu niet
uitvoeringsagenda, inclusief investeringsagenda,   om stikstof en natuur, om de integratie economie   voorspellen, maar we weten wel dát het zal
van het NOVEX-gebied).                             en stad, om logistiek, om energie, enzovoort.      veranderen. Door vooraf afspraken te maken over
                                                   Ook wordt in het verstedelijkingsprogramma         hoe we om (willen) gaan met die veranderingen
De gebiedsuitwerkingen zoals ze nu voorliggen,     de aanpak vertaald naar de gefaseerde inzet        en op welke manier we dan met elkaar bijsturen,
agenderen de opgaven en kwesties die de            van instrumenten en middelen. Hierbij vindt        zijn we met elkaar in staat om op tijd te reageren.
betrokken partijen uit het deelgebied samen        ook een afweging plaats van de effectiviteit en    We monitoren met elkaar (generiek en specifiek
op willen pakken. De gebiedsuitwerkingen zijn      doelmatigheid van deze inzet. Zo kan er ofwel      in de deelgebieden) en kijken steeds naar wat er
dus geen blauwdruk, maar moeten kunnen             versnelling of een doorbraak worden bereikt        op (middel)lange termijn nodig is om integrale
inspelen op ontwikkelingen en nieuwe inzichten     ofwel eerst onderzoek of alternatieven verkend     doelen te halen. Dat gaat over de inhoud, maar
en kunnen dus in de tijd wijzigen. Dit vraagt      moeten worden. Niet alles kan op hetzelfde         ook over timing. Dat gaat over het regionale beeld
om tussentijdse bijstelling, aanscherping,         moment. Dat is complex en dus daarom               (halen we de aantallen en het tempo) en over
aanvulling en/of concretisering. Tussen de         moeten ook de rol en verantwoordelijkheden         gebiedsgerichte invulling (wat is op deze plek
verschillende gebiedsuitwerkingen kunnen           benoemd worden. Afgesproken wordt wie wat          nodig?). Alleen als we steeds vanuit die twee
snelheidsverschillen bestaan. Het borgen van       doet om gezamenlijk de opgave te realiseren.       perspectieven sturen, kunnen we komen tot een
de samenhang tussen de gebiedsuitwerkingen is      Dit vanuit m.n. ieders wettelijke taken en         aanpak die onze regio versterkt en vergroend.
onderdeel van het verstedelijkingsakkoord en het   bevoegdheden, mandaat, verantwoordelijkheid        Zo komen we ook tot de continue bouwstroom.
uitvoeringsprogramma.                              en financieringsmogelijkheden. Alleen in           Natuurlijk is het geen spreadsheet planologie. Het
                                                   onderlinge samenhang kan de voorgenomen            gaat om integrale opgaven, omdat de behoefte om
                                                   verstedelijkingsopgave worden gerealiseerd.        meer woningen te realiseren in een goede kwaliteit
                                                                                                      samengaat met aanzienlijke (transformatie)
                                                                                                      opgaven in het (bestaande) stedelijk netwerk


                                                                                                                                                            95
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre>     zoals wateropvang, vergroening, energietransitie,     Voorbeeld van een outline van het
     mobiliteit en stadsdistributie. Dit heeft ook te      verstedelijkingsakkoord
     maken met adaptiviteit en veerkracht. Ook daar
     helpen de gebiedsuitwerkingen ons bij: deze           a. Opgave verstedelijking in regio –
     brengen op subregionale schaal de opgaven en            100.000 woningen en werk – integraal,
     kansen voor ontwikkeling in beeld. Vervolgens           toekomstbestendig en kwalitatief hoogwaardig
     zal op lokaal gebiedsontwikkelingsniveau en             ingepast in regio – geplaatst in nationale en
     projectuitwerking de afweging plaatsvinden.             regionale context
                                                           b. Visie op verstedelijking regio – verwijzing
     Participatie                                            naar verstedelijkingsconcept ‘Meer
     Inwoners: Tot dusver heeft participatie als             landschap, meer stad’, vier bouwstenen, acht
     het gaat om de Verstedelijkingsstrategie                gebiedsuitwerkingen
     plaatsgevonden via de lokale trajecten van de         c. Programma – fasering woningbouw en
     omgevingsvisies. Daarnaast willen de partners           randvoorwaardelijke maatregelen
     binnen de Verstedelijkingsstrategie uitwerken hoe     d. Afspraken over maatregelen: afspraken
     participatie over dit traject op regionaal niveau       over bekostiging van, onderzoek naar en/of
     ondersteund kan worden. Gemeenten nemen het             het proces om tot afspraken te komen voor
     voortouw bij de organisatie van burgerparticipatie      bepaalde maatregelen
     op locatie- en deelgebiedsniveau.                     e. Samenwerking aan verstedelijking – Werken als
                                                             één overheid, samenwerkingsprincipes
     Economische en maatschappelijke partners:             f. Governance Verstedelijkingsstrategie –
     Tot dusver zijn partijen zoals corporaties,             Jaarlijkse sturing in BO, programmatische
     ontwikkelaars, mobiliteitsaanbieders en                 afspraken over maatregelen, uitvoering door
     landschapsbeheerders periodiek geïnformeerd             verantwoordelijke overheden, monitoring,
     over de stand van zaken. Voor de komende fase           escalatie
     willen we nader in gesprek gaan en kijken we hoe      g. Uitvoering Verstedelijkingsstrategie:
     hun rol, kennis en expertise in te zetten bij de        Programmaorganisatie, uitvoering
     (uitvoering van de) Verstedelijkingsstrategie (o.a.     gebiedsuitwerkingen, overheden verankeren zelf
     bij financieringsmogelijkheden).                        in beleidsdocumenten als omgevingsvisies




96
</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>97
</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>