<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst

Register van beschermde monumenten
krachtens de Nijmeegse
Erfgoedverordening




Plaatselijke aanduiding monument
Kronenburgersingel 269
Nieuwe Marktstraat 52, 60
Aanwijzingsbesluit
n.t.b
ID-code
3224
Redengevende omschrijving van het monument
INLEIDING
In 1898 richtten stadsarchitect ir. J.J. Weve en W.J.H. van der Waarden de Vereeniging
Ambachtsonderwijs op. Het betrof een particulier initiatief, maar de gemeente subsidieerde een groot
deel van de school en gaf ook aan de Weve de opdracht voor de bouw van de school aan de Nieuwe
Marktstraat. In 1967 veranderde de naam in Technische School De Kronenburg. De Vereeniging
ambachtsonderwijs werd in 1974 omgezet in de Stichting De Kronenburg. In 1999 trok het Stedelijk
Gymnasium in het complex.

Het gebouwencomplex aan de Kronenburgersingel is in verschillende fasen ontworpen. De eerste fase
betreft de Nijmeegse Ambachtsschool, gebouwd in 1901 naar ontwerp van gemeentearchitect ir. Jan
Jacob Weve, gelegen aan de Nieuwe Markt, de straat tussen de Kronenburgersingel en het spoor. Net
daarvoor, in 1899, was daar dichtbij een HBS gebouwd. De Ambachtschool heeft een kamvormig
bouwvolume met de lange zijde parallel aan de Nieuwe Markt. De eerste bouwfase bestond uit een
middengedeelte met twee topgevels en aan weerszijden een vleugel van drie vensters breed. Later
breidde Weve het gebouw aan beide uiteinden in dezelfde sobere stijl uit: de noordelijke vleugel dateert
uit 1919, de zuidelijke vleugel uit 1930. De tweede fase vond plaats in 1937 en in 1948. De architect C.
Estourgie oudste zoon van de in Nijmegen bekende en in 1950 overleden C.M.F.H. Estourgie verrichtte
aanpassingen in de plattegrond en in de gevels en herbouwde de afdeling automonteurs. Na de Tweede
Wereldoorlog breidde de Ambachtschool of Nijverheidschool uit. Opnieuw werd Estourgie gevraagd.
Het oude gebouw werd verbonden met een nieuw gebouw. Voor deze derde fase verwijderde Estourgie
de twee meest noordelijke vleugels uit de kam en verbouwde het overgebleven volume. Aansluitend
ontwierp hij het stellokaal, thans een gemeentelijke afwerkplaats. Tussen 1954-1960 kende zijn ontwerp
een wijziging. Eerst was er sprake van kappen, later wijzigde hij dat in platte daken en een lichtkap of
‘lichthof’ op het hoofdgebouw.
Het gerealiseerde ontwerp van Estourgie in gematigd modernistische wederopbouwstijl omvat een
rechthoekig hoofdvolume met een vleugel, samen een gekantelde T-vorm. Deze vorm is haaks op de
kam van de oudbouw gezet. De oriëntatie verschoof van de Nieuwe Markt naar de Kronenburgersingel;
de Nieuwe Markt bleef een van de ingangen. In 1998-1999 is het gebouw verbouwd tot Stedelijk
Gymnasium, de vierde bouwfase. Een entreegebouw met lerarenkamer aan de Kronenburgersingel
werd toegevoegd. Enkele interne aanpassingen werden gedaan.

OMSCHRIJVING VAN HET MONUMENT
De ruimtelijke structuur van het gebouwencomplex bestaat uit een aantal volumes rond een
binnenplaats. Aan de westzijde aan de Nieuwe Marktstraat de Ambachtsschool, een uitbouw van de




blad 1 van 13                                                                                    Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
1



Ambachtsschool aan de zuidzijde en de volumes van het naoorlogse ontwerp van C. Estourgie aan de
noord- en oostzijde, die zijn georiënteerd op de Kronenburgersingel.
In het volume van de Ambachtsschool loopt een kadastrale grens langs de noordzijde van de meest
zuidelijke risaliet en scheidt de zuidelijke uitbreiding van de rest. De bescherming omvat alleen het
gedeelte binnen het kadastrale perceel, behorend bij het huidige Stedelijke Gymnasium.


Nieuwe Markstraat: eerste en tweede bouwfase
Langwerpig kamvormig hoofdvolume van twee bouwlagen met een zadeldak met de nok evenwijdig
aan de voorgevel. Het bouwwerk is opgetrokken in baksteen in een sobere eclectische stijl en gedekt
met zwarte pannen. De gevel aan de Nieuwe Markstraat bestaat uit het oorspronkelijke hoofdvolume
met twee topgevels in het midden geflankeerd door gevels met elk drie traveeën afgesloten door een
gootlijst. Het hoofdvolume is zowel aan de noord- als aan de zuidzijde uitgebouwd. Het bouwdeel uit de
zuidzijde kent een vijf traveeën tellende gevel, waarvan er drie afgesloten worden door een tuitgevel en
twee door een gootlijst. Het bouwdeel aan de noordzijde telt acht traveeën, waarvan drie worden
afgesloten door een tuitgevel en vijf door een gootlijst. Boven de gootlijsten zijn dakkapellen geplaatst.
De geveldelen die worden afgesloten door een gootlijst hebben een verticale geleding van lisenen en
worden beëindigd door siermetselwerk van verticale terugliggende nissen. Het ritme van risalieten en
traveeën geeft de gevel een verticale geleding, die wordt versterkt door de terugliggende vensters en de
lijsten van siermetselwerk die deze omvatten. Deze geveldelen hebben op de begane grond gekoppelde
vensters. De vensters hebben aan de bovenzijde een segmentboog, met een profiellijst, en een
hardstenen dorpel aan de onderzijde. Elk venster bevat een gestapeld drieledig raam, met bovenin een
zesruits roedenverdeling, in het midden een enkel raam en onderin een tweeruits raam. Op de
verdieping bevat elke travee een breed venster met een negendelig raam, bestaande uit dezelfde
opbouw als de ramen op de begane grond: bovenin een raam met roedenverdeling (vierruits), in het
midden een enkel raam en onderin een tweeruits raam.

De middelste gevels van het hoofdvolume worden bekroond door tuitgevels. Deze gevels hebben smalle
traveeën, met per travee een venster op de begane grond en een op de verdieping. De vensters zijn
gevuld met een driedelig raam op de begane grond en een meerruits raam op de verdieping. De
tuitgevels bevatten drie ramen, de middelste tweemaal zo hoog als de andere twee. Onder deze ramen
zijn drie gevelstenen waarop ‘ambachts, ‘onderwijs’ en het bouwjaar ‘MDCCCCI’ vermeld staat. De
topgevel in de zuidelijke uitbouw kent eenzelfde indeling van vensters en ramen als de overige
traveeën. In de topgevel is een vierlichtsvenster met daarboven een tweelichtsvenster te zien. De
onderste vier vensters hebben enkele ramen. De bovenste twee een raam met bovenlicht.
De topgevel van de noordelijke uitbouw heeft een drielichtsvenster, waarvan het middelste venster
hoger is dan de flankerende vensters. Het middelste venster wordt afgesloten door een segmentboog
en kent eveneens een gestapeld driedelig raam. De buitenste vensters worden afgesloten door een
natuurstenen latei en hebben een stolpraam.

De kop van het gebouw aan de noordzijde is een gemetselde muur met tuitgevel. Het latere venster
bevindt zich ter hoogte van de daklijst.

Een beschrijving van het interieur van de Ambachtsschool is niet gemaakt.




blad 2 van 13                                                                                      Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
2



Kronenburgersingel: derde en vierde bouwfase

Exterieur
Hoofdvolume en zijvleugel, beide met inwendig dragend beton skelet, drie verdiepingen hoog, boven
een souterrain, onder plat dak, met een lichtkap op een deel van het dak van het hoofdvolume.
Hoofdgebouw steekt uit boven de vleugel vanwege het licht hellende verloop van het maaiveld en
vanwege verschillen in verdiepingshoogten tussen beide gebouwdelen. (Het hoofdgebouw herbergt op
de kop twee gymzalen).
De oostgevel, zoals zichtbaar vanaf de Kronenburgersingel, bestaat uit de kop van het hoofdgebouw,
een tussenlid en een lange zijde van de vleugel. De kop van het hoofdgebouw is in verticale, met beton
omlijste banen geleed, waarin afwisselend vensters en borstweringen. De penanten daartussen zijn
schoongemetseld met gele handvorm klinkers waalformaat in kettingverband. Onder de ramen,
oorspronkelijk in staalprofielen maar vervangen door kunststof exemplaren, hardstenen dorpels en
borstweringen van grijze tufsteen, de onderste van basalt-lava. De fraaie wandkunst op de
borstweringen van de tweede bouwlaag benadrukken de representativiteit van deze gevel. Om de hoek
tegen de noordgevel, nog goed zichtbaar vanaf de Kronenburgersingel, staat de traptoren die om het
dak kraagt: een functioneel noodtrappenhuis dat met glas aan twee zijden en bijzonder raamverdeling
attractief is vormgegeven en bijdraagt aan het gebouwsilhouet.

In het iets terug en lager gelegen tussenlid lag de oorspronkelijk entree met twee trappen en een bordes
uitkomend op maaiveldniveau. De entree is in 1998 gewijzigd. Een nieuw entreegebouw waarboven een
lerarenkamer is deels voor het tussenlid en deels voor de vleugel gebouwd. Het neutraal vormgegeven
volume heeft een draagstructuur van gegalvaniseerd staal, een luifel op slanke kolommen en een front
van lichtkleurige baksteen. De oorspronkelijke ruimtelijke werking in de hoek hoofdgebouw-vleugel is
door dit nieuwe volume verloren gegaan. Het tussenlid voor zover nog aanwezig is bekleed met de
oorspronkelijke donkerbruine verticaal gezette tegels.

In de vleugel zijn op het niveau van het terug gelegen souterrain de dragende betonnen kolommen
zichtbaar gelaten. De gevelbekleding bestaat uit een in verticale banen geleed venster van
betonelementen waarin raamkozijnen die in hoogte afnemen waaronder borstweringen van licht
blauw-grijze geglazuurde baksteen. De beëindiging van het volume in donkerbruine baksteen omsluit
trappenhuis en bergruimten. De achtergevel is identiek aan de voorgevel. Een oorspronkelijk open
geveldeel bestemd voor ‘wachtruimten’ is dicht gezet. Aan beide zijden van de vleugel is om het
souterrain een gleuf onder het maaiveld uitgespaard die zorgt voor licht in het souterrain. Langs de
gleuf staat een massief smeedijzeren hekwerk met bolvormige ornamenten op lage muurtjes in
donkerpaarse strengperstenen. Dit hekwerk staat op meerdere plekken.

De binnenplaats was en is onderdeel van de route van leerlingen komend naar school vanaf de Nieuwe
Markt op weg naar hun kluis en omgekeerd. Daartoe leiden twee trappen (met oorspronkelijk
wielgoten) naar het souterrain. Om de trappen in de binnenplaats staat hekwerk. Tevens op de
binnenplaats keermuren en terreinafscheidingen in donkerpaarse strengperstenen.

De zuidgevel, vanaf de binnenplaats gezien bestaat uit een groot betonnen, verticaal gelede
vensteromlijsting met ramen en borstweringen van licht blauw-grijze geglazuurde baksteen waarachter
lokalen, links daarvan zijn bakstenen gevelvlakken met kleinere horizontaal gelede vensteropeningen




blad 3 van 13                                                                                    Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
3



van de toiletgroepen, rechts daarvan entree en grote vensters van de centrale hal. Rechts van de vleugel
liggen twee gymzalen. De noordgevel grenst aan een open terrein met docentenfietsenstalling dat
bereikbaar is vanaf de Kronenburgersingel via een lage scheidingsmuur waartussen twee
oorspronkelijke lage stalen hekken. Langs de noordgevel is een sleuf met hekwerk ernaast zoals bij het
vleugelgebouw, met toegangstrappen en souterraindeuren. Hiermee telt de school drie toegangen:
twee aan de Kronenburgersingel en een aan de Nieuwe Markt.

De noordgevel laat een gevel omvattend betonelement met vensters zien, links daarvan het bakstenen
deel van de traptoren en van de gymzalen, rechts toiletvensters. Op het dak de ‘lichtkap’ waaronder de
kantine. Over het algemeen laten de gevels een functionele, ‘leesbare’ gebouwindeling zien en een
balans tussen open en gesloten.

Interieur
De kelder van het hoofdgebouw diende als regelkamer en fietsenberging en is nu kluisruimte en
garderobe. Daarboven op de begane grond niveau in de kop van het hoofdgebouw bevinden zich
gymnastiekzaal met kleed/ en wasruimten grenzend aan de centrale hal met een trap(gat) naar het
souterrain. De centrale hal -in feite een stapeling vide verdiepingen- is de centrale schakel tussen
gymzalen en (voormalige) praktijklokalen en tussen hoofdgebouw en vleugel. De hal heeft een
verrassend ruimtelijk karakter vanwege de vide verdiepingen waar omheen trappen lopen. De trappen,
met treden van kwarsiet, verbinden de verdiepingen van het hoofdgebouw met elkaar en de
verdiepingen van hoofdgebouw met die van de vleugel. In 1997 is in de vide een lift gebouwd. De
wanden van de hal zijn fraai bekleed met een blauw gemêleerde, verglaasde handvormsteen en met
lichte Namense steen. De stalen trap- en videhekken met houten relingen zijn verhoogd. In het
hoofdgebouw zijn de voormalige conciërgeruimte, lerarenkamer en praktijklokalen aan weerszijden van
de gang samengevoegd tot mediatheek, achterin zijn toiletruimten. De overgang naar de oudbouw van
de Ambacht School wordt gemarkeerd door traptreden die het hoogteverschil tussen het nieuwe en
oude gebouw overbruggen. De tweede verdieping is gelijk aan de eerste; op de derde verdieping
bevinden zich in de voormalige schilders ruimte een danslokaal en daarnaast de kantine met verhoogd
plafond/lichtkap met zijramen waaronder een toneel. In het souterrain van de vleugel en het tussenlid
zijn nu de entree vanaf de Kronenburgersingel en de personeelsvertrekken gesitueerd, voorheen waren
daar lerarenstalling en garderobe. Op het begane grond niveau waren wat hogere praktijklokalen. Daar
zijn nu lokalen aan een gang, evenals op de tweede en derde verdieping.

WAARDERING
Het gebouwencomplex is van cultuurhistorische waarde als herinnering aan de onderwijsvoorzieningen
in Nijmegen en de ontwikkeling van de onderwijsvormen in verschillende perioden van de twintigste
eeuw. Begonnen als door particulieren opgerichte ambachtsschool, na de Tweede Wereldoorlog
gewijzigd in Lagere Technische School en in de jaren ’90 als gymnasium. In de naoorlogse fase van C.
Estourgie komt de naoorlogse industrialisatiepolitiek en de vraag naar technisch geschoolde arbeiders
tot uiting.
De oorspronkelijke ambachtsschool is een van de weinige bewaard gebleven schoolgebouwen die ir.
J.J. Weve rond 1900 in Nijmegen heeft gebouwd. Het is een typologisch goed voorbeeld van een
schoolgebouw uit het begin van de twintigste eeuw. Het gebouw is goed bewaard gebleven qua
gevelindeling en hoofdvorm. De oprichting van ambachtsscholen was een trend aan het einde van de
negentiende eeuw nadat Pierre Cuypers (leermeester van Weve) het belang van en de waardering voor




blad 4 van 13                                                                                    Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
4



het ambacht benadrukte en ook een eigen ambachtsschool oprichtte in Roermond. In navolging van
Cuypers was Weve mede-initiatiefnemer voor het opzetten van ambachtsscholen, waarmee hij het
belang van ambachtsonderwijs voor de architecturale ambities van die tijd benadrukte. Dit gebouw
heeft daarom architectuurhistorische waarde binnen het oeuvre van de Nijmeegse stadsarchitect en
cultuurhistorische waarde als product van de ontwikkeling van ambachten aan het begin van de
twintigste eeuw.
Voor wat betreft de naoorlogse bouwfasen is er sprake van architectuurhistorische waarde als goed en
gaaf voorbeeld van gematigd modernistische wederopbouwarchitectuur naar ontwerp van C.H.B.
Estourgie. Het gebouw heeft een doelmatige en overzichtelijke opzet: de omliggende terreinen zijn
betrokken bij de routing, net als het souterrain door de trappen naar en neveningangen in de sleuven.
De ruimtelijke centrale ‘verkeershal’ is een oriëntatiepunt die de school ordent in een praktijkgebouw
en lokalenvleugel die deels nog zo functioneert. De gymzalen hebben een goede, centrale positie. De
royale kantine/aula biedt ruimtelijk veel mogelijkheden en een mooi uitzicht over Nijmegen. De interne
ordening is leesbaar aan de buitenkant. Daarnaast architectuurhistorische waarde vanwege het
zorgvuldige kleur- en materiaalgebruik, buiten en binnen. Subtiel verschillende lichte tinten, aangevuld
met wat donkere kleuren, onderscheiden de verschillende gebouwdelen en het terrein er omheen.
Afwisselend en consequent gebruik van beton, natuursteen, baksteen, glas en staal voor de
verschillende functies en balans tussen open en gesloten vlakken.
Het complex kent stedenbouwkundige waarde vanwege de oriëntatie op de Nieuwe Markt en op het
Kronenburgerpark.

WAARDERING GEBONDEN KUNST
Hoofdgebouw, oostgevel Kronenburgelsingel-zijde: ‘De mens en de vier elementen’ door beeldhouwer
P. Starreveld in 1967. Vijf reliëfs in brons, vijf figuratief uitgebeelde naakte man- en vrouwfiguren in
verschillende actieve houdingen tegen verschillende achtergronden met verwijzingen naar de
elementen, met de onderschriften ‘aarde’, ‘water’, ‘de mens’, ‘lucht’, ‘vuur’, geïnspireerd op de Griekse
mythologie. Het kunstwerk lijkt uitdrukking te geven aan vlijt, maakbaarheid en samenwerking tussen
mens en natuur, in die zin goed van toepassing op het praktische onderwijs van de LTS. De reliëfs
hebben een vierkantige omtrek waardoor ze precies passen op de borstweringen. De figuratieve en
expressieve stijl werkt verrijkend op de licht modernistische, terughoudende bouwstijl. De meest
krachtige en voor die tijd moderne gevel van de school aan de representatieve Kronenburgersingel-zijde
wordt kracht bijgezet.

Bronnen:
Website Huis van de Nijmeegse Geschiedenis, Vereniging ambachtsonderwijs voor Nijmegen en
omstreken
Atlas van de wederopbouw, Nederland 1940-1965. Ontwerpen aan land en stad, A. Blom (red), nai 010
uitgevers, 2013
Rapport Wederopbouw Nijmegen centrum. Deel 1: inventarisatie, 2003
Rapport Wederopbouw Nijmegen centrum. Deel 2: waardering en beleid, 2005
Gebouwendossier Regionaal Archief Nijmegen
Inventarisatielijst naoorlogse gebouwgebonden kunst 1940-1990
Gebonden kunst in Nijmegen (1940-1990) QuickScan inventarisatie, Nijmegen 2020


[einde omschrijving]




blad 5 van 13                                                                                     Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
5



----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -
----
Kadastrale                                                                                         gegevens december 2021
tenaamstelling
Kadastrale aanduiding
Gemeente:                      Nijmegen
Sectie:                        B
Nummer(s):                     5857

foto’s op vervolgblad




blad 6 van 13                                                                                                          Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
6




blad 7 van 13                   Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
7




blad 8 van 13                   Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
8




blad 9 van 13                   Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
9




blad 10 van 13                  Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
10




blad 11 van 13                  Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
11




blad 12 van 13                  Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
12




blad 13 van 13                  Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                               6058
                                                •



       Monumentenregister Nijmegen                                   2022-02-08

Kronenburgersingel 269, Nieuwe Markstraat 54-56, ID-code 3224   0        20          40m
                                                                    Schaal 1: 1000
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>