<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst

Register van beschermde monumenten
krachtens de Nijmeegse
Erfgoedverordening




Plaatselijke aanduiding monument
Dorpsstraat 112 bij
Aanwijzingsbesluit
n.t.b
ID-code
3230
Redengevende omschrijving van het monument

INLEIDING
De Algemene Begraafplaats in Neerbosch is gelegen bij de voormalige Nederlands Hervormde
kerk (rijksmonument nr. 31205) aan de westzijde van de Dorpsstraat in het voormalige dorp
Neerbosch. De kerk dateert uit de veertiende eeuw en was tot 1591 toegewijd aan St. Antonius
Abt. Door de Reductie werd Nijmegen onderdeel van de Republiek der Zeven Verenigde
Nederlanden en werd het uitoefenen van het katholicisme verboden. De kerk kwam toen in
hervormde handen, evenals het rond de kerk gelegen kerkhof. Uiteindelijk kreeg het kerkhof
een apart gedeelte voor de rooms-katholieken en een gedeelte voor de hervormde
overledenen.

Ondanks het verbod op het katholicisme werden op de begraafplaats vanaf 1810 zowel
katholieken als Nederlands-hervormden begraven. Nederlands-hervormden werden er vanaf
1829 niet meer begraven. Ook de katholieken zochten hun heil op een andere begraafplaats;
vanaf 1848 werden ze voornamelijk op de rooms-katholieke begraafplaats aan de
Dennenstraat begraven. In 1881 werd de Algemene Begraafplaats aan de Graafseweg geopend
en door deze ontwikkelingen werd het kerkhof in 1890 gesloten. Het kerkhof raakte in de loop
van de twintigste eeuw in verval, de graven raakten overwoekerd en bijna alle ijzeren
grafhekken waren omvergetrokken. In de periode 2012-2017 is het terrein opgeknapt.

Van het oorspronkelijke kerkhof resteren na gedeeltelijke ruiming en herinrichting van het
terrein rond de kerk in het bijzonder ensembles historische graven aan de noord- en
noordoostzijde van de kerk en langs de randen van het perceel. De graven dateren uit de
periode 1831-1884. Het betreft in veel gevallen graven van verschillende lokale en regionale
notabelen en hogere ambtenaren, zoals Hillegonda Agneta Agnes Sophia Henriëtte gravin van
Regteren, de steenfabrikanten Duijs en Engelenburg, leden van de familie Kock, de botanicus
en fysicus P.M.E. Geverts Deijnoot, de directeur van de Militaire Hospitalen W.G. Stoltenhoff en
vele anderen. Enkele graven behoren toe aan militairen met de Militaire Willems-Orde: Baron
P.G.R. Snouckaert van Schauburg, Johan Cox van Spengler, Kan van Overstraten en Willem
Ertwin Frederik van Heemskerck.

Genealogisch onderzoek heeft uitgewezen dat zich onder de overgebleven graven veel oud-
militairen bevinden. Deze hebben zich waarschijnlijk na hun dienst in villa’s in Hees en
Neerbosch gevestigd. Daarnaast laat documentatie uit 1870 een lijst zien waarop veel




blad 1 van 12                                                                            Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
1



begraven kinderen van 8 tot 14 jaar staan. Dit zijn vermoedelijk wezen uit het nabijgelegen
Kinderdorp Neerbosch. De stenen van de eventuele graven zijn op dit moment niet meer terug
te vinden op de begraafplaats.


OMSCHRIJVING VAN HET MONUMENT
Het terrein van het vroegere kerkhof bevindt zich rondom de kerk, maar de bewaard gebleven
graven liggen alle ten noorden en noordoosten van de kerk.
De begraafplaats wordt aan de straatzijde afgesloten door een vermoedelijk laat negentiende-
eeuwse ijzeren spijlenhek, waarvan de hoofdstijlen zijn voorzien van een krulornament. Bij
het zuidelijk uiteinde van het hekwerk bevindt zich een toegangspoort, bestaande uit een
dubbel hekwerk tussen opengewerkte ijzeren hekposten, waarin ornamenten zijn
aangebracht met funeraire symboliek: twee omgekeerde gekruiste brandende toortsen,
symbool van (hernieuwd) leven; voorts twee kruisende en met een strik verbonden zeisen
(attribuut van de onverbiddelijke dood), een zich in de staart bijtende slang (ouroboros),
symbool van de oneindigheid en geheel bovenin een gevleugelde zandloper (symbool voor het
kortstondige leven en de vergankelijkheid). De hekposten zijn geplaatst in natuurstenen
platen.
Langs de noordwestzijde van het terrein zijn er restanten van een oude beukenhaag. Ten
zuiden van de kerk staan op de begraafplaats drie forse bomen: een paardenkastanje en twee
groene beuken. In de westelijke hoek bevindt zich een tweede bomengroep, voornamelijk
bestaande uit grote iepen. In de noordhoek, bij de gravenensembles is een grote taxus
aanwezig.

Ten noorden en noordoosten van de kerk bevinden zich twee ensembles met historische
graven en enkele incidentele grafstenen langs de noordoostelijke rand van het kerkhof. Eén
graf ligt solitair bij de ingang van de kerk (graf van majoor-generaal Jan van Overstraten). In de
rangschikking van de graven is eenvoudig patroon te herkennen: ze liggen in parallelle rijen en
allemaal in noordwest-zuidoost oriëntatie. Er zijn thans zo’n 48 graflocaties herkenbaar, met
geheel of gedeeltelijk aanwezige zerk of locaties zonder zerk, waarvan wel bakstenen
grafmuurtjes of een bakstenen booggewelf bewaard bleven. Er zijn zowel zandgraven
aanwezig als keldergraven aanwezig. De graven met bakstenen gewelfkelders zijn niet meer
zichtbaar. Deze zijn afgedekt met zwarte aarde, worteldoek en een laag leisteenslag.
De grote zuidelijke groep graven bestaat uit een min of meer “aaneengesloten vloer” van
liggende hardstenen zerken op gemetselde randen, deels in het gras, deels in een veld met
leisteensplit (niet oorspronkelijk). De noordelijke groep ligt in een wat losser verband in het
gras, maar ook hier zijn de vroegere rijen nog herkenbaar. Op een uitzondering na bestaan alle
graven uit liggende hardstenen zerken met opschriften. Er is één staand monumentje, een
hardstenen silhouetsteen.




blad 2 van 12                                                                              Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
2




WAARDERING
Stedenbouwkundig
De ligging van de begraafplaats, direct naast een dorpskerk, is uniek in Nijmegen. De kerk en
de begraafplaats met zijn historische graven, oude bomen en het historische hekwerk hebben
een hoge ensemblewaarde en zijn beeldbepalend voor het oude dorpsgezicht van Neerbosch.
Het ensemble maakt hier deel uit van de historische lintbebouwing

Cultuurhistorie
Er is sprake van cultuurhistorische waarde als in Nijmegen zeldzaam voorbeeld van een
eenvoudig dorpskerkhof, waarvan kenmerkende onderdelen intact bleven: het terrein met
daarin een grote groep historische graven met voor de periode van hun ontstaan
karakteristieke sobere typologie en vormgeving, de afbakening middels een ijzeren hekwerk of
beukenhagen en karakteristiek groen. Het toegangshek met zijn rijke funeraire symboliek en
voor de ontstaanstijd karakteristieke materialisering, heeft kunsthistorische waarde.
Voorts is het terrein van belang vanwege de funerair-historische en lokale / regionale
genealogische waarde van de grafmonumenten. De graven van de oud-militairen herinneren
aan hun aanwezigheid in Hees en Neerbosch. Ook welgestelden liggen hier begraven. Dit
herinnert aan Neerbosch als buitenverblijf voor welgestelden.


Bronnen:
      -    J. Ceulemans, Begraven en begraafplaatsen in Nijmegen (Nijmegen 1984) 47-50.
      -    W. Desserjer en W. Reynders, Herstel en waardering van de begraafplaats aan de
           Dorpsstraat in Neerbosch (Nijmegen 2018).
      -    P. Eijkhout, De oude begraafplaatsen in Hees-Neerbosch-Hatert (Nijmegen 2006), met
           daarin een overzicht van de nog aanwezige grafzerken met opschriften.
      -    Lijst ‘gereformeerde kerkhof te Neerbosch’ begraven personen uit 1870, Regionaal
           Archief Nijmegen, Stadsbestuur Nijmegen 1810-1946, rubriek gezondheid inv.nr. 506.

[einde omschrijving]
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -
----
Kadastrale                                                                                                gegevens juni 2021
tenaamstelling
Kadastrale aanduiding
Gemeente:                      Neerbosch
Sectie:                        H
Nummer(s):                     1345 en 1346

foto’s op vervolgblad




blad 3 van 12                                                                                                          Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
3




Plattegrond van het kerkhof uit de publicatie van W. Desserjer en W. Reynders, Herstel en
waardering van de begraafplaats aan de Dorpsstraat in Neerbosch (Nijmegen 2018). Het kaartje
toont de nog aanwezige graven.




blad 4 van 12                                                                        Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
4




Kerk en begraafplaats vanuit het oosten.




Zicht op het gravenensemble ten noordoosten van de kerk.




blad 5 van 12                                              Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
5




Historisch hekwerk.




Het toegangshek aan de zuidoostzijde.




blad 6 van 12                           Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
6




Detail toegangshek.




De groep grote iepen in de westhoek van het terrein.




blad 7 van 12                                          Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
7




Restanten van de vroegere beukenhaag aan de noordwestzijde.




Restanten van de vroegere beukenhaag aan de noordwestzijde.




blad 8 van 12                                                 Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
8




Links de oude taxus ten noorden van de kerk.




Hekwerk en oude beuken ten zuidoosten van de kerk.




blad 9 van 12                                        Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
9




Ensemble historische graven.




Ensemble historische graven.




blad 10 van 12                  Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
10




Ensemble historische graven.




Ensemble historische graven.




blad 11 van 12                  Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
11




Kerk en kerkhof vanuit het noorden.




blad 12 van 12                        Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>