<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst

Register van beschermde monumenten
krachtens de Nijmeegse
Erfgoedverordening




Plaatselijke aanduiding monument
Klein Mariënburg 22-24
Aanwijzingsbesluit
n.t.b
ID-code
3223
Redengevende omschrijving van het monument
INLEIDING
Aan de Marienburgsestraat ontwikkelde zich een lint bankgebouwen na het verdwijnen van de kazerne
in 1908. Het wederopbouwplan handhaafde deze functionele zonering en wees Mariënburg aan als
zakencentrum van de nieuwe binnenstad. In 1948 nationaliseerde de overheid de Nederlandse Bank die
veranderde van commerciële naar centrale bank. Agentschappen dienden voor de verwisseling en
uitgifte van bankbiljetten en voor de gelddistributie voor alle commerciële banken in de regio. Het
bestaande agentschapskantoor aan het Mariënburg had oorlogsschade en was te krap behuisd. De
bank verwierf een vrijstaande hoeklocatie aan Klein Mariënburg wat uit het oogpunt van veiligheid van
belang was. De hoofdingang kwam aan de smalle zijde aan Klein Mariënburg vanwege het belang van de
nieuwe doorbraak naar het Hertogplein. Een extra verdieping werd toegevoegd als
verhuurkantoorruimte voor Rijkswaterstaat. Het gebouw kreeg daardoor een extra stedenbouwkundig
accent en representatief karakter. Het besluit om in verband met de Koude Oorlog ook een atoomkelder
te bouwen, zorgde voor vertraging van de start van de bouw.

OMSCHRIJVING VAN HET MONUMENT
Het voormalige agentschap van de Nederlandse Bank Nijmegen is een vrijstaand bankgebouw op de
hoek Marienburg-Klein Marienburg. Het is tussen 1949 en 1951 ontworpen door H.T. Zwiers in een
traditionele bouwstijl. Een eenvoudige, solide rechthoekige hoofdvorm opgemetseld met bruin-
gemêleerde baksteen, afgedekt met schilddak, wordt inwendig gedragen door een betonskelet. Het
gebouw telt twee kelderniveaus, begane grond niveau, twee verdiepingen en een zolder.

De twee lange gevels van het gebouw, de west- en de oostgevel, zijn identiek en zijn symmetrisch
ontworpen met drie rijen vensteropeningen. In de eerste twee bouwlagen zitten zes vensteropeningen
per laag. Een dubbel aantal smallere openingen zit in de bovenste bouwlaag. De onderste vensterlaag is
met een stevige betonomlijsting gemarkeerd. In alle vensters zitten ramen in stalen profielen. De
vensters vormen een vlak met de gevel. Alleen de bovenste vensterlaag is van neggen voorzien. Aan
beide zijden van een licht overkragende, holle, natuurstenen dakgoot bevinden zich koperen
vergaarbakken en regenpijpen. In het hoog oplopende schilddak, afgedekt met grijs-bruin gemêleerde
dakpannen, zijn vier met koper beklede erkers symmetrisch op de dakrand geplaatst. Twee forse,
gemetselde schoorstenen aan beide zijden van de nok completeren het profiel.
De oostgevel grenst aan een binnenplaats. Tegen de gevel is in 2012 een serre aangebouwd. De serre
neemt ruim de helft van de oppervlakte van de binnenplaats in. De erfscheiding met siermetselwer k is
intact gebleven. Een doorgang tussen de serre en de oudbouw is gecreëerd door een pui uit de
oostgevel te verwijderen.

De zuidgevel aan Klein Mariënburg is ondanks zijn geringere breedte de meest representatieve door de
monumentale ingangspartij. Met een bovenlicht en drie kleine ramen in de bovenste bouwlaag heeft




blad 1 van 10                                                                                  Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
1



deze gevel een gesloten karakter. Een aanbouw onder hellend pannendak verbind de zuidgevel met de
belending. In de aanbouw zitten de inrit naar de binnenplaats en de toegangen tot de fietsenkelder en
tot het voormalige fietsenverhuurkantoor.
De entree is vanwege het licht naar beneden hellende verloop van het maaiveld drie natuurstenen
toegangstreden boven het maaiveld geplaatst. Op voetstukken gezette bronzen kolommen en een luifel
omlijsten de toegang tot een wit natuurstenen portiek. Op de luifel staat een plastiek van geslagen
koperplaten, Het Geldverkeer, van kunstenaar Charles Hammes. Hammes (1915-1991) was hiertoe
uitgenodigd door Zwiers. De voorstelling, twee zittende figuren die elkaar geldschijven toewerpen,
symboliseert de geldcirculatie over de wereld. Hammes ontwierp ook de twee spaarvarkens op twee
bakstenen pilaren bij het begin van de Spaarpotsteeg aan de noordgevel: een lachend varkentje met
een muntstuk en een sip kijkend varkentje zonder muntstuk, beide van kalksteen op gemetselde
pilaren. In het portiek hangen twee stalen, siergesmede toegangshekken. Een houten draaideur geeft
toegang tot het het gebouw. Op de witte natuursteen bekleding zijn vliegende vogels afgebeeld a ls
boodschappers van de centrale bank naar het Nijmeegse agentschap.
De noordgevel aan de Spaarpotsteeg wordt zo goed als aan het oog onttrokken. Kleine
vensteropeningen waaronder die van het trappenhuis zijn uitgespaard. Alle vensteropeningen zijn nog
voorzien van de oorspronkelijke stalen tuimelramen. Van enkele ramen is het kogelwerend glas
vervangen door isolerend glas.

Interieur
De eisen van veilig geldtransport, van het goed functioneren van een atoomkelder en van de ontvangst
van klanten vroegen om een specifieke routing in en om het gebouw. De binnenplaats diende als remise
voor geldtransport. Van de losplaats ging de lading naar de lift en vervolgens naar de brandkluis in de
kelder. Behalve een kelder is een onderkelder als atoomkelder gebouwd. In bijruimten van de
atoomkelder bevinden zich nog oorspronkelijke technische installaties: mogelijk het filtersysteem dat
radioactieve deeltjes moest kunnen filteren en dat overdruk kon produceren om gifgassen tegen te
houden. De dubbele muren van de kluiskelder zijn voorzien van spiraalwapening en spoorstaven en van
een sluis met zware kluisdeuren. In de kelder was ook een kolenopslag en een kolentransportroute die
uitkwam naast de inrit op de begane grond. Daar was ook een vulput voor een olietank. Twee
energiebronnen, kolen en olie, zouden de atoomkelder in alle omstandigheden altijd van stroom
kunnen voorzien. Verder bevinden zich in de kelder rijwielenberging, garderobe, een werkplaats en
magazijn.
De plattegrond van de begane grond en de verdiepingen is ingedeeld met compartimenten aan de zuid-
en noordzijde voor verkeersruimten en sanitaire ruimten. In het grote middendeel zijn verblijfs-,
publieks- en arbeidsruimten. Twee trappenhuizen en een aslift zijn gelegen in het zuidelijke
compartiment en een trappenhuis en een geldtransportlift in het noordelijke compartiment. Meer
centraal gelegen is een trapverbinding voor intern gebruik naar beide kelderniveaus. Een trappenhuis
aan de zuidzijde was voor het personeel van de verhuurkantoren op de tweede verdieping. De trappen
in dit trappenhuis zijn bekleed met travertin en hebben stalen balustrades met houten relingen.
De klanten kwamen via de hoofdingang in een publiekshal. Daaraan grensden de kasafdeling met twee
loketten, een ruimte voor een kassier, twee kluizen, alsook spreekkamers. Van deze indeling en
inrichting is niets meer bewaard/herkenbaar. Wat rest is een grote ruimte die gebruikt wordt als
restaurant met een afgeschermd keukengedeelte aan de noordzijde. De eerste verdieping had een
vergelijkbare indeling met publiekshal, spreekkamers, loketten alsook een vergaderzaal en een afdeling
voor leningen. De tweede verdieping was bestemd voor kantoorverhuur. In 1976 is op een deel van de
tweede verdieping een dienstwoning ingebouwd waarvan de slaapkamers op de zolder waren




blad 2 van 10                                                                                   Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
2



gesitueerd. Beide verdiepingen en zolder zijn in 2005 verbouwd tot studentenhuisvesting . Op beide
verdiepingen zijn aan weerszijden van een gang over de lengteas de entrees van de studentenkamer s en
gezamenlijke sanitaire ruimten gelegen. De zolder is als extra ruimte voor de woningen op de tweede
verdieping benut. Van de oorspronkelijke indeling en inrichting is niets meer herkenbaar.

WAARDERING
Het voormalige agentschap van de Nederlandse Bank heeft cultuurhistorische waarde als bijzondere
uitdrukking van degelijke soberheid tijdens de wederopbouwperiode in het algemeen en als
betrouwbare en solide uitstraling van de Nederlandse Bank in het bijzonder. Een veilige
geldafhandeling en gedegen voorbereiding op een mogelijke atoomaanval gedurende de Koude Oorlog
zijn in het gebouw nog duidelijk afleesbaar.
Architectuurhistorische waarde als goed en gaaf voorbeeld van traditionalistische
wederopbouwarchitectuur van H.T. Zwiers. Zwiers was een bekende architect die tegelijkertijd de
nieuwe Bijbank van de Nederlandse Bank in Rotterdam ontwierp (1949-1955) en later de uitbreiding van
de Amsterdamsche Bank (1966-1972). Ook ontwierp hij woningbouw. In het voormalige agentschap van
de Nederlandse Bank heeft Zwiers op geslaagde wijze monumentale strengheid gecombineerd met
frivole decoratie.
Wat betreft het interieur zijn de volgende bewaard gebleven onderdelen van waarde: de kluiskelder met
sluis en kluisdeuren, de atoomkelder met bijruimten waarin oorspronkelijke technische installaties, het
trappenhuis aan de zuidzijde met de met travertin beklede traptreden en stalen balustrades met
houten relingen. Voor het overige zijn er in het interieur op de begane grond en de verdiepingen geen
onderdelen van waarde meer.
Stedenbouwkundige waarde als onderdeel van een reeks (voormalige) bankgebouwen rond het
Mariënburg en vanwege de hoekoriëntatie die verbonden is met de nieuwe doorbraak tussen
Mariënburg en Hertogplein.

Het plastiek Het Geldverkeer boven de entree is van hoge waarde. De licht abstracte en figuratieve
voorstelling is speels en tegelijk gewichtig door de symmetrie en de uitvoering in koper. Deze
combinatie maakt het bijzonder. Het past uitstekend bij de architectuur en is daar vanwege de frivoliteit
een waardevolle aanvulling op. De twee varkentjes hebben de betekenis van humoristische relativering
van de waarde van geld. Beeldend gezien vormen de varkens een op maat gemaakt, frivool accent
tegen de functionele en strenge achtergrond van de architectuur. Daarom vormen ze een toegevoegde
waarde op de architectuur.

Bronnen:
Atlas van de wederopbouw, Nederland 1940-1965. Ontwerpen aan land en stad, A. Blom (red), nai 010
uitgevers, 2013
Rapport Wederopbouw Nijmegen centrum. Deel 1: inventarisatie, 2003
Rapport Wederopbouw Nijmegen centrum. Deel 2: waardering en beleid, 2005
Debiteuren & Crediteuren, banken in Nijmegen, Yop Segers
De weelde van de soberheid, Nijmegen herrijst 1945-1965, L. van Meijel
Bouwtekeningenarchief Wibeco Vastgoed bv
Regionaal Archief Nijmegen, bouwvergunningenarchief, no. 19336, 1979.


[einde omschrijving]




blad 3 van 10                                                                                     Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
3




Kadastrale                         gegevens december 2021
tenaamstelling
Kadastrale aanduiding
Gemeente:               Nijmegen
Sectie:                 C
Nummer(s):              7540

foto’s op vervolgblad




blad 4 van 10                                     Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
4




blad 5 van 10                   Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
5




blad 6 van 10                   Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
6




blad 7 van 10                   Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
7




blad 8 van 10                   Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
8




blad 9 van 10                   Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Gemeentelijke Monumentenlijst




Vervolgvel
9




blad 10 van 10                  Adres.doc
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                              o       I o



                                  I

                                                                               .
                                                                              9073

                       O



                               0r



                 O



         I
                              l
     0

                 I

     3
         I
    of



             0




0

7
                                                                      0
                                                                              -                   0

                                                               9066
                                                    O           0
                                                                              0
                                                                                             0
                                                           0                       Kt;
                                                                                     "a.,


                     Monumentenregister Nijmegen
                                                                              O
                                                                              0

                                                                                   2022-02-08
                                                                                                       I
                        Klein Mariënburg 22-24, ID-code 3223              0              5       10m
                                                                               Schaal 1 :350
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>