<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag 2022
Gemeente Nijmegen
18 april 2023
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                     Deloitte Accountants B.V.
                                                                                                                                                                     Meander 551
                                                                                                                                                                     6825 MD Arnhem
                                                                                                                                                                     Postbus 30625
                                                                                                                                                                     6803 AG Arnhem
                                                                                                                                                                     Nederland

                                                                                                                                                                     Tel: 088 288 2888
                                                                                                                                                                     www.deloitte.nl




Aan de gemeenteraad        Geachte leden van de raad,
van de gemeente Nijmegen
Postbus 9105               Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2022 van de gemeente Nijmegen. Deze rapportage beschrijft op
6500 HG NIJMEGEN           hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de
                           reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2022 van de gemeente Nijmegen.
Datum
18 april 2023              Bij de jaarrekening 2022 van de gemeente Nijmegen hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt

Ons kenmerk                De jaarrekening 2022 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Nijmegen. Bij deze jaarrekening zijn wij
2304787F2C/SS              voornement een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld en de rechtmatigheid verstrekt.
Behandeld door             Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 7 oktober 2022 en met ons auditplan, dat op 5 oktober 2022 is besproken in uw
B. Blomjous MSc RA         auditcommissie.
06 8355 5440
BBlomjous@deloitte.nl      Wij bespreken onze bevindingen met de auditcommissie

drs. J.J. Zuidema RA       Wij hebben onze concept bevindingen op 19 april 2023 besproken tijdens de bijeenkomst met uw auditcommissie, en hebben daarbij ook uw vragen beantwoord. De
06 5261 5738               inhoud van dit accountantsverslag is door ons afgestemd met uw portefeuillehouder financiën, met de directie, de stadscontroller en met de betrokken medewerkers
JZuidema@deloitte.nl       van de afdeling Financiën.
                           Hoogachtend,
                           Deloitte Accountants B.V.
                           Was getekend: drs. J.J. Zuidema RA




                           Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij
                           de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te
                           Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is een zogenoemde affiliate van Deloitte NSE LLP en maakt onderdeel uit van het internationale
                           netwerk van Deloitte Touche Tohmatsu Limited.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022    Inhoudsopgave
Gemeente Nijmegen



                     Bestuurlijke samenvatting                                                             4
                     •   Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen                            5
                     •   Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring                9


                     Bevindingen jaarrekening                                                             11
                     •   De financiële positie van uw gemeente                                            12
                     •   Belangrijkste bevindingen uit onze controle                                      17


                     Interne beheersing                                                                   24
                     •   Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing                             25


                     Overige aangelegenheden                                                              27
                     •   Overige aangelegenheden                                                          28


                     Bijlagen                                                                             29
                     •   Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen                              30
                     •   Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle                                         31
                     •   Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen                                  32
                     •   Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2022                               34
                     •   Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging                                        38




                          Bestuurlijke                  Bevindingen                   Interne      Overige                      Blz. 3/2304787F2C/SS
                                                                                                                     Bijlagen
                          samenvatting                  jaarrekening                  beheersing   aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Bestuurlijke
samenvatting




               Blz. 4/2304787F2C/SS
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     Bestuurlijke samenvatting
Gemeente Nijmegen    Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen


                     Getrouwheid en          •   Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld en rechtmatigheid.
                     rechtmatigheid
                                             •   De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 10,25 miljoen respectievelijk € 30,75 miljoen.

                     Financiële positie      •   De financiële positie ultimo 2022 is verslechterd ten opzichte van 2021.
                                             •   Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie, en kent een relatief hoog nadelig
                                                 rekeningresultaat 2022 ad € 57,7 miljoen negatief. De oorzaak van dit negatieve resultaat is met name veroorzaakt door de niet begrote
                                                 toename van de voorzieningen op de grondexploitaties met € 91,2 miljoen als gevolg van macro-economische ontwikkelingen waarbij kosten
                                                 fors aan inflatie onderhevig zijn en opbrengsten stagneren.
                                             •   Het weerstandsvermogen is door het college ingeschat op € 114,1 ultimo 2022 (2021: € 157,3 miljoen). De weerstandscapaciteit is lager dan de
                                                 door de gemeente Nijmegen onderkende en aanwezige risico’s van € 171,2 miljoen (2021: € 136,6 miljoen). Ook hiervoor geldt dat de oorzaak
                                                 van deze bijstelling ligt in de negatieve ontwikkeling van de grondexploitaties. De grootste risico’s betreffen de exploitatie Waalsprong
                                                 € 28,4 miljoen (2021: 23 miljoen), Stationsgebied € 45,2 miljoen (2021: 40,4 miljoen) en Winkelsteeg € 72 miljoen (2021: 53,1 miljoen).
                                             •   Bij de berekening van de voorziening als ook de risico’s van de grondexploitatie is het uitgangspunt de besluitvorming van de raad.
                                                 Tegelijkertijd bevatten de grondexploitaties Stationsgebied en Winkelsteeg nog mogelijkheden tot aanpassing wanneer risico’s zich
                                                 daadwerkelijk effectueren. Zo zou in dat geval bijvoorbeeld besloten kunnen worden door de raad om een deel van het plan niet uit te voeren.
                                             •   De risico’s en voorzieningen zoals door het college onderkent weerspiegelen de situatie dat het college het ontwikkelen van de plannen
                                                 Stationsgebied en Winkelsteeg voortzet zoals deze in december 2021 door uw raad zijn besloten. Deze plannen bevinden zich echter nog in de
                                                 ‘opstartfase’. Het is daarom voor uw raad de komende jaren nog mogelijk ambities bij te stellen wanneer risico’s daadwerkelijk leiden tot een
                                                 toename van kosten. In maart 2023 heeft reeds een planinhoudelijke bijstelling van Winkelsteeg plaats gevonden waardoor de in de
                                                 stadsrekening gevormde voorziening naar verwachting zal afnemen.

                     Grondexploitatie        •   Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de
                                                 geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2022 versus de
                                                 schattingen in de jaarrekening 2021 geanalyseerd (‘backtesting’). Bij deze analyse hebben wij ook gebruikgemaakt van de door Nijmegen
                                                 ingezette deskundigen. Wij zien dat planexploitaties complex zijn maar desalniettemin veelal goed onderbouwd.
                                             •   De voorziening die in mindering is gebracht op de grondexploitaties is € 91,2 miljoen toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar. Deze
                                                 toename wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door fors hogere kostenstijgingen dan afgelopen jaar ingeschat en daarnaast het stagneren van de
                                                 opbrengsten. De kostenstijgingen zijn hoofdzakelijk het gevolg van schaarste. De afvlakking van de opbrengstenstijging is tweeledig en komt
                                                 enerzijds door gestegen rentes waardoor burgers minder geld kunnen lenen en anderzijds doordat het bedrag dat ontwikkelaars voor
                                                 bouwgrond bereid zijn te betalen afneemt doordat bouwkosten toenemen. Gezien de omvang van de grondexploitaties Waalsprong en
                                                 Winkelsteeg is de impact hiervan op de waardering groot.
                                             •   Wij merken op dat in het saldo zoals is opgenomen in de jaarrekening geen rekening is gehouden met de besluitvorming zoals deze in maart
                                                 2023 heeft plaats gevonden voor grondexploitatie Winkelsteeg. Door het toevoegen van extra woningen zal het negatieve resultaat komend
                                                 jaar verminderen. Het college heeft berekend dat de impact van deze wijziging leidt tot een resultaatsverbetering van ca. € 25 miljoen. De
                                                 verslaggevingsregels staan het echter niet toe om besluitvorming in een nieuw begrotingsjaar reeds te verwerken in de jaarrekening van het
                                                 voorgaande begrotingsjaar.

                              Bestuurlijke             Bevindingen                    Interne                       Overige                                                 Blz. 5/2304787F2C/SS
                                                                                                                                                Bijlagen
                              samenvatting             jaarrekening                   beheersing                    aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     Bestuurlijke samenvatting
Gemeente Nijmegen    Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen


                     Grondexploitatie        •   De controle van de grondexploitaties Waalsprong, Stationsgebied en Winkelsteeg was een intensief proces gezien de omvang van deze
                                                 grondexploitaties. Daarnaast zien we dat de grondexploitaties Stationsgebied en Winkelsteeg beide op hoofdlijnen besloten zijn door de raad
                                                 in december 2021. Gedurende het jaar vindt vervolgens een nadere verfijning plaats. Per individuele ontwikkeling dient vervolgens bepaald te
                                                 worden of sprake is van een planwijziging of een nadere invulling van het bestaande plan passend binnen het mandaat van het college.
                                                 Aangezien ook de komende jaren beide plannen nader ingevuld zullen worden adviseren wij u jaarlijks voor het einde van het boekjaar de
                                                 (herziene) grondexploitaties te laten bekrachtigen zodat er in de toekomst geen discussie kan ontstaan over de vraag of sprake is van invulling
                                                 binnen bestaande kaders danwel een planwijziging.
                                             •   Wij zijn van mening dat de waardering van de grondexploitatie op basis van de hiervoor beschreven werkzaamheden en bevindingen juist is en
                                                 consistent is met voorgaand jaar. Wij merken op dat de actualisatie van de binnenplanse investeringsopgaven geen onderdeel vormt van de
                                                 jaarrekeningcontrole.
                                             •   De tussentijdse informatievoorziening aan de raad rondom de gebiedsexploitaties (grondexploitaties en binnenplanse investeringen) vraagt
                                                 om een verdere verbetering. De omvang van de gebiedsexploitaties en de daarmee gepaarde gaande risico’s zijn van zodanige omvang dat het
                                                 wenselijk is om ook tussentijds actuele informatie te hebben zodat kan worden bijgesteld. Om dit mogelijk te maken zijn reeds de eerste
                                                 stappen gezet waarbij op basis van een nieuw ontwikkeld format tussentijds inzicht gegeven zal worden aan de raad. Wij adviseren om deze
                                                 inzichten vervolgens ook door te vertalen in tussentijdse (financiële) rapportages en de begroting voor komend jaar. We zien dat
                                                 ontwikkelingen op dit moment in de begroting en voortgangsmonitor enkel tekstueel zijn waardoor tussentijds weinig zicht bestaat op de
                                                 impact van actuele ontwikkelingen.
                                             •   Om de tussentijdse informatievoorziening te kunnen verbeteren adviseren wij u de nota grondbeleid te actualiseren. De huidige nota
                                                 grondbeleid dateert van 2018 en past daarbij niet meer bij de huidige omvang van de grondexploitaties.

                     Realisatiekracht        •   Wij signaleren in toenemende mate een spanningsveld tussen het kunnen realiseren van uw ambities en de beschikbare (ambtelijke-)
                                                 capaciteit. Concreet zien we dit bijvoorbeeld terug in in de achterblijvende uitgifte van bouwkavels. Waar u een uitgifte begrootte van
                                                 1.550 kavels is het aantal gerealiseerde uitgiften beperkt tot 170 kavels ( 2021: begroot 2.000 kavels versus 1.330 gerealiseerd). Ook zien we de
                                                 afgelopen vijf jaar dat de stad jaarlijks positievere resultaten behaalt dan begroot als het gevolg van het niet kunnen realiseren van de
                                                 ambities.
                                             •   Uit het overzicht van baten en lasten over 2022 blijken (forse) afwijkingen c.q. volumeverschillen in zowel de lasten, baten als saldi. Deze
                                                 afwijkingen in combinatie met de absolute omvang en de oorzaken van het nadelig resultaat van circa € 70,0 miljoen ten opzichte van de
                                                 bijgestelde begroting 2022. Hierbij merken wij op dat de voorziening voor de grondexploitaties ter grote van € 91,2 miljoen niet was begroot.
                                                 Wanneer we deze buiten beschouwing laten, is er sprake van een voordeel van € 21,9 miljoen ten opzichte van de gewijzigde begroting.
                                             •   Om uw doelen en ambities te kunnen realiseren, zullen de (investerings-) uitgaven komende jaren fors moeten toenemen. Belangrijke
                                                 investeringsopgaven die hieraan ten grondslag liggen zijn onder anderen het realiseren van een versnelling in de woningbouw, de
                                                 energietransitie, klimaatadaptatie en de mobiliteitsopgave. Wij adviseren u te onderzoeken in hoeverre de gestelde ambities passen binnen de
                                                 beschikbare capaciteit. Dit start bij de ambtelijke capaciteit maar het capaciteitsvraagstuk gaat ook om de vraag of de markt, in een situatie
                                                 met toenemende personele schaarste, de ambities van de gemeente Nijmegen en de metropoolregio Arnhem-Nijmegen aan kan. Om dit
                                                 inzicht te verkrijgen adviseren wij u de omvang van de gewenste investeringen over een langere periode inzichtelijk te maken en van daaruit te
                                                 analyseren in hoeverre ambities realiseerbaar zijn en afhankelijk van de uitkomsten te (her-) prioriteren.


                              Bestuurlijke              Bevindingen                   Interne                       Overige                                                    Blz. 6/2304787F2C/SS
                                                                                                                                                  Bijlagen
                              samenvatting              jaarrekening                  beheersing                    aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     Bestuurlijke samenvatting
Gemeente Nijmegen    Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen


                     Sociaal domein              •   In 2022 is voor het eerst een geheel jaar gewerkt met buurtteams voor Jeugd & Gezin. Deze activiteiten zijn belegd bij Stichting Oidos. De
                                                     activiteiten van de buurtteams voor volwassenen zijn met ingang van 2022 belegd bij de Stichting Buurtteams volwassenen Nijmegen. Met beide
                                                     stichtingen heeft afrekening plaats gevonden op basis van een lumpsum overeenkomst. Het is belangrijk de komende periode te blijven
                                                     beoordelen in hoeverre de stichtingen haar verplichtingen nakomen om te borgen dat dure tweedelijns zorg beperkt blijft.
                                                 •   Op de ondersteuning volwassenen, gezinnen en kinderen is voordeel behaald van € 6,9 miljoen ten opzichte van de bijgestelde begroting. Dit
                                                     resultaat wordt voor ca. € 5 miljoen veroorzaakt door achterblijvende instroom in beschermd wonen. Deze trend is bij veel gemeenten
                                                     zichtbaar. De reden hiervoor lijkt te liggen in de overgang die in 2021 heeft plaats gevonden van het beschermd wonen Wmo naar de
                                                     GGZ Wonen in de Wet langdurige zorg (Wlz). Hierdoor is het voor zorgaanbieders aantrekkelijker om zorg te verlenen als onderdeel van de Wlz.
                                                 •   De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft, evenals in voorgaande jaren,
                                                     een controleverklaring met beperking bij de PGB-verantwoordingen over 2022 verstrekt. Voor de PGB-bestedingen 2022 (€ 6,9 miljoen) heeft de
                                                     gemeente Nijmegen zelf onderzoek gedaan naar de getrouwheid en de rechtmatigheid van deze bestedingen. Naar aanleiding van deze
                                                     werkzaamheden resteert een er onzekerheid van € 4,0 miljoen met betrekking tot de PGB-bestedingen.
                                                 •   Voor komende jaren bestaat er een grote onzekerheid binnen het sociaal domein. Deze onzekerheid komt voort uit de hervormingsagenda
                                                     jeugd waarbij nog niet bekend is hoeveel geld gemeenten de komende jaren beschikbaar krijgen voor jeugdzorg. Een tweede belangrijk
                                                     aandachtspunt betreft de ontwikkeling van de financiële positie van zorgaanbieders. In toenemende mate zien we dat zorgaanbieders moeite
                                                     hebben om te komen tot een sluitende exploitatie. Daarbij lijken lonen in de zorg fors toe te nemen op basis van de recente cao’s wat zeer
                                                     waarschijnlijk een effect gaat hebben op de kosten van jeugdzorg en WMO.

                     Kwaliteit en transparantie Hoewel wij ons realiseren dat het tot stand brengen van verbeteringen een groeipad kent, constateren wij dat de gewenste kwaliteitsimpuls in deze
                     van de stadsrekening       stadsrekening nog onvoldoende tot uiting is gekomen. Wij onderkennen in het kader van de kwaliteit en transparantie van de stadsrekening de
                                                volgende aandachtspunten:
                                                 1. De kwaliteit van de toelichtingen en analyses behoeft verbetering. Oorzaakanalyses ontbreken vaak nog. Verschillen zijn veelal cijfermatig
                                                    verklaard, maar waardoor de afwijking is veroorzaakt en al dan niet eerder was te voorzien, blijkt in de meeste gevallen niet.
                                                 2. Een logische vervolgstap is het meer integreren van doelen en euro’s in de beleidscyclus c.q. de kadernota’s en vervolgens de begroting en
                                                    jaarrekening.
                                                 3. Het voorspellend vermogen van de begroting en tussentijdse informatievoorziening is een belangrijk aandachtspunt. Adequate oorzaakanalyses
                                                    en inzicht in de afwijkingen tussen begroting en realisatie dragen bij aan het doorontwikkelen van de voorspellende waarde van de begroting en
                                                    tussentijdse informatievoorziening.




                              Bestuurlijke                 Bevindingen                  Interne                       Overige                                                  Blz. 7/2304787F2C/SS
                                                                                                                                                    Bijlagen
                              samenvatting                 jaarrekening                 beheersing                    aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Blz. 8/2304787F2C/SS
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     Bestuurlijke samenvatting
Gemeente Nijmegen    Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring


                     Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd                        Bij de jaarrekening 2022 van de gemeente Nijmegen        Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen
                                                                                    hebben wij een goedkeurende controleverklaring           geïdentificeerd met betrekking tot de Wet normering
                     Met de opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht                verstrekt                                                bezoldiging topfunctionarissen publieke en
                     gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2022.                                                                   semipublieke sector (WNT)
                     Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest)           Wij hebben de controle van de jaarrekening 2022 van de
                     voor onze controle:                                            gemeente Nijmegen uitgevoerd en hebben een               Wij hebben tijdens onze controle geen niet-
                                                                                    goedkeurende controleverklaring verstrekt voor zowel     gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd
                     •   Het Besluit accountantscontrole decentrale                 getrouwheid als rechtmatigheid.                          groter dan onze rapporteringsdrempel, die van invloed
                         overheden (Bado).                                                                                                   zijn op de WNT. Voor de controle van de WNT hebben
                                                                                    Wij hebben niet-gecorrigeerde controleverschillen        wij onze interne specialisten ingezet.
                     •   Het normenkader 2022, dat op 13 december 2022              geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en het
                         ter kennisgeving is aangeboden aan de                      resultaat                                                Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de
                         gemeenteraad.                                                                                                       verslaggevingsregels
                                                                                    Wij hebben tijdens onze controle niet-gecorrigeerde
                     De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de         feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze   Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing
                     opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de        minimumdrempel, die van invloed zijn op het vermogen     hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de
                     controle op geen enkele wijze sprake geweest van een           en/of het resultaat van de gemeente. Wij hebben deze     financiële positie en de resultaten van uw gemeente.
                     beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle.     niet-gecorrigeerde controleverschillen opgenomen in      Daarnaast vereisen zij van het management het
                     Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2022           Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen.     toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van
                     voldoende voor de doelstelling van onze controle.                                                                       moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak
                                                                                    Wij hebben controleverschillen geïdentificeerd met       vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten
                     Toelichting uitgebreide controleverklaring                     betrekking tot rechtmatigheid                            maken over het effect van zaken die inherent onzeker
                     De controleverklaring bij de jaarrekening heeft een            De in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten,      zijn.
                     belangrijke maatschappelijke functie. Daarin geeft de          alsmede de balansmutaties over 2022, zijn in alle van
                     accountant namelijk weer of de jaarrekening een                                                                         De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de
                                                                                    materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand    gemeente zijn uiteengezet in de toelichting op de
                     getrouw beeld geeft van de resultaten en financiële            gekomen, in overeenstemming met de begroting en met
                     positie, en of de baten, lasten en balansmutaties                                                                       jaarrekening 2022, onder ‘Grondslagen’.
                                                                                    de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen
                     rechtmatig tot stand zijn gekomen. Gebruikers van              bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader 2022.     Wij hebben het door het college en het ambtelijk
                     jaarrekeningen hebben aangegeven behoefte te hebben                                                                     management toegepaste proces met betrekking tot
                     aan meer inzicht in de door de accountant ter zake             Op basis van onze controlewerkzaamheden en de            belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd, en
                     uitgevoerde werkzaamheden. Dit heeft in combinatie             toelichting in de jaarrekening (hoofdstuk:               hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden
                     met een wijziging van de Nadere Voorschriften Controle-        ‘Begrotingsrechtmatigheid’) constateren wij dat de       uitgevoerd.
                     en Overige Standaarden (de voorschriften voor het              begrotingsoverschrijdingen passen binnen bestaand
                     uitvoeren van een accountantscontrole) geresulteerd in         beleid en de raad hierover tijdig is geïnformeerd        Wij zijn van mening dat de verslaggevings-vraagstukken
                     een uitgebreidere tekst van de controleverklaring bij uw       waardoor wij deze niet meewegen in ons oordeel.          en de toegepaste inschattingen goed onderbouwd en
                     jaarrekening 2022. Hierin doen wij in het hoofdstuk                                                                     redelijk zijn, en consistent zijn gebruikt.
                     ‘Informatie ter ondersteuning van ons oordeel’                 Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen
                     aanvullend verslag over onze controleaanpak voor               geïdentificeerd met betrekking tot SiSa
                     frauderisico’s, naleving van wet- en regelgeving, en de        Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of
                     veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot   onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de
                     de financiële positie.                                         SiSa-bijlage 2022 geconstateerd.

                                Bestuurlijke                   Bevindingen                   Interne                       Overige                                                 Blz. 9/2304787F2C/SS
                                                                                                                                                      Bijlagen
                                samenvatting                   jaarrekening                  beheersing                    aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     Bestuurlijke samenvatting
Gemeente Nijmegen    Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring


                     Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Nijmegen           De programmaverantwoording vormt samen met de
                                                                               verplicht voorgeschreven paragrafen (over onder andere
                     Ons zijn geen relaties bekend tussen Deloitte             weerstandsvermogen en risicobeheersing,
                     Accountants B.V. en haar zuster- en/of                    bedrijfsvoering en verbonden partijen) het jaarverslag.
                     dochterondernemingen of de member firms van Deloitte
                     Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zuster-   Op basis van de Nederlandse wetgeving en de Nadere
                     en/of dochterondernemingen en de gemeente, die naar       Voorschriften Controle- en Overige Standaarden
                     ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen     (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde
                     zijn op onze onafhankelijkheid.                           werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het
                                                                               jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken
                     Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te        is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij
                     vinden in Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging.      de volgende werkzaamheden uitgevoerd:
                     De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar      •   Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de
                     De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw             vereiste informatie bevat op basis van artikel 24
                     gemeente zijn uiteengezet in de                               lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.
                     waarderingsgrondslagen in de jaarrekening 2022.           •   Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen,
                     De grondslagen zijn toegepast met inachtneming van de         vastgesteld dat de verklaringen van het college van
                     voorschriften zoals opgenomen in het Besluit Begroting        burgemeester en wethouders in het jaarverslag, en
                     en Verantwoording provincies en gemeenten. De                 de andere informatie zoals opgenomen in de
                     grondslagen zijn aanvaardbaar.                                jaarstukken, verenigbaar zijn met de beweringen en
                                                                                   verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen.
                     Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening.
                                                                               •   Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het
                     De jaarstukken 2022 van uw gemeente bestaan uit:              jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van
                     •   Het jaarverslag 2022 (programmaverantwoording en          de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.
                         verplichte paragrafen).
                     •   De jaarrekening 2022 (balans met toelichting,
                         overzicht van baten en lasten met toelichting en de
                         SiSa-bijlage).




                               Bestuurlijke                  Bevindingen                 Interne                       Overige                        Blz. 10/2304787F2C/SS
                                                                                                                                           Bijlagen
                               samenvatting                  jaarrekening                beheersing                    aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Bevindingen
jaarrekening




               Blz. 11/2304787F2C/SS
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     De financiële positie van uw gemeente
Gemeente Nijmegen    Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente


                     De vermogenspositie van uw gemeente is verslechterd
                                                                                                         Eigen vermogen (x € 1 miljoen)               2022     2021     2020           2019
                     Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk
                     onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten             Eigen vermogen per 1 januari                 176,6    126,4     99,0           91,5
                     en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te
                     lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen             Tussentijdse resultaatbestemming              19,5      9,8   -/- 6,4           2,2
                     worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door
                     middel van de resultaatbestemming.                                                  Gerealiseerd resultaat                     -/- 57,7    40,5     33,8         -/- 5,3
                     Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2022
                     bedraagt € 38,2 miljoen nadelig. Per saldo is tussentijds € 19,5 miljoen aan        Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten   -/- 38,2    50,3     27,4            7,5
                     de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over
                     2022 circa € 57,7 miljoen nadelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk           Eigen vermogen per 31 december               138,5    176,6    126,4           99,0
                     vermeld onder het eigen vermogen in de balans.
                     In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen
                     vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt
                     ultimo 2022 circa 22,7% van het balanstotaal (ultimo 2021: 25,2% van het
                     balanstotaal) en is verslechterd ten opzichte van 2021.
                     Saldo baten en lasten
                     Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het         Exploitatieresultaat (x € 1 miljoen)
                     gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de
                     gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo          Totale baten                                                                  932,4
                     van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze
                                                                                                         Totale lasten                                                             -/- 970,6
                     tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en
                     stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves
                                                                                                         Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten                                   -/- 38,2
                     vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het
                     gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke             Af: stortingen in reserves                                                  -/- 54,5
                     besluitvorming.
                     Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in                 Bij: onttrekkingen aan reserves                                                35,0
                     het overzicht hiernaast weergegeven.
                                                                                                         Saldo mutaties reserves                                                     -/- 19,5

                                                                                                         Gerealiseerd resultaat                                                     -/- 57,7




                               Bestuurlijke                  Bevindingen                    Interne                      Overige                                       Blz. 12/2304787F2C/SS
                                                                                                                                                    Bijlagen
                               samenvatting                  jaarrekening                   beheersing                   aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     De financiële positie van uw gemeente
Gemeente Nijmegen    Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente


                     Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar        Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
                     2022 laat een nadelig gerealiseerd totaalsaldo van baten                (x € 1 miljoen)
                     en lasten van € 38,2 miljoen zien, ten opzichte van een     60
                     begroot voordelig saldo van € 31,8 miljoen (begroting na
                     wijziging).                                                 40

                     De jaarrekening 2022 sluit – na verwerking van de           20
                     mutaties in reserves – met een nadelig gerealiseerd           -
                     resultaat van circa € 57,7 miljoen. In dit saldo is een
                                                                                (20)
                     bedrag opgenomen van € 91,2 miljoen zijnde de
                     gevormde voorziening op de grondexploitaties na            (40)
                     herijking. Het genormaliseerde resultaat bedraagt                  2019    2020     2021     2022
                     derhalve € 33,5 miljoen positief. Dit is het resultaat
                     zonder de genoemde wijziging in de voorziening                      Mutaties in reserves
                     bouwgronden in exploitatie                                            (x € 1 miljoen)

                     In de programmaverantwoording geeft het college per         30
                     programma op hoofdlijnen per ambitie een verklaring
                                                                                 20
                     voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de
                     begroting na wijziging.                                     10
                     De gemeente heeft de belangrijkste verschillen
                                                                                   -
                     toegelicht en heeft de financiële impact ervan in kaart
                     gebracht. In de paragraaf Begrotingsrechtmatigheid van     (10)
                     onze rapportage gaan wij nader in op de verschillen                2019    2020     2021     2022
                     tussen de begrote en de werkelijke lasten in het kader
                     van de begrotingsrechtmatigheid.                                   Gerealiseerd resultaat
                                                                                           (x € 1 miljoen)


                                                                                 40



                                                                                (10)



                                                                                (60)
                                                                                        2019    2020     2021     2022




                                Bestuurlijke                    Bevindingen        Interne                       Overige                      Blz. 13/2304787F2C/SS
                                                                                                                                   Bijlagen
                                samenvatting                    jaarrekening       beheersing                    aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     De financiële positie van uw gemeente
Gemeente Nijmegen    Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente


                     Kengetallen voor gemeente Nijmegen (begroot en werkelijk over de periode 2020-2022)


                                     Solvabiliteit                                Grondexploitatiequote                    Solvabiliteit
                     25%                                                  40%
                                                                                                                           De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in
                     20%                                                  30%                                              staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake
                     15%                                                                                                   is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van
                                                                          20%                                              algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen
                     10%                                                                                                   probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de
                      5%                                                  10%                                              solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente.
                      0%                                                  0%                                               Grondexploitatiequote
                              2020        2021         2022                      2020        2021          2022
                                                                                                                           De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie
                                Begroot      Werkelijk                             Begroot     Werkelijk                   (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de
                                                                                                                           gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote,
                                                                                                                           hoe groter het risico dat de gemeente loopt.
                                                                                                                           Netto schuldquote
                                   Netto schuldquote                              Structurele exploitatieruimte            Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto
                      100%                                                 6%                                              schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de
                        80%
                                                                                                                           gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een
                                                                           4%                                              indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de
                        60%                                                                                                exploitatie.
                                                                           2%
                        40%
                                                                           0%                                              Structurele exploitatieruimte
                        20%                                                                                                Voor de beoordeling van de financiële positie is ook van belang
                         0%                                                -2%                                             te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten
                                  2020       2021        2022                      2020        2021         2022           zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds
                                                                                                                           en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting. Dit kengetal
                                  Begroot      Werkelijk                             Begroot       Werkelijk               geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat
                                                                                                                           wordt gekeken naar de structurele baten en lasten en deze
                                                                                                                           worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage
                                                                                                                           betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de
                                                                                                                           structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen)
                                                                                                                           te dekken.




                              Bestuurlijke                 Bevindingen                Interne                      Overige                                                  Blz. 14/2304787F2C/SS
                                                                                                                                                Bijlagen
                              samenvatting                 jaarrekening               beheersing                   aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     De financiële positie van uw gemeente
Gemeente Nijmegen    Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente


                     Voorspellende waarde van uw begroting                                Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie
                                                                                                          (x € 1 miljoen)
                     De jaarrekening 2022 sluit met een negatief gerealiseerd
                     resultaat van circa € 38,2 miljoen. In dit saldo is een        60
                     bedrag opgenomen van € 91,2 miljoen, dat betrekking            40
                     heeft op de verantwoorde voorziening in de
                                                                                    20
                     grondexploitatie. Het genormaliseerde resultaat
                     bedraagt derhalve € 53,0 miljoen positief, waarvan               -
                     € 14,7 miljoen voortkomt uit een toename van het              (20)
                     gemeentefonds die in de decembercirculaire zichtbaar is       (40)
                     geworden.                                                              Begroting Realisatie Begroting Realisatie
                                                                                              2021      2021       2022      2022
                     De begroting is voor uw gemeente een belangrijk
                     sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document
                                                                                   Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves)
                     waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige
                                                                                                       (x € 1 miljoen)
                     kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en
                     doelen kan realiseren.                                       1.000

                     De gemeenteraad heeft de focus gelegd op het                  950
                     realiseren van de gestelde doelen. De realiteit hiervan is    900
                     echter niet altijd in balans met de beschikbare capaciteit
                     en mogelijkheden. Hiermee is de begroting meer                850
                     gebaseerd op uw politiek-bestuurlijke ambities dan op         800
                     wat uw gemeente daadwerkelijk met de beschikbare
                                                                                             Begroting Realisatie Begroting Realisatie
                     middelen en capaciteit kan realiseren.                                    2021      2021       2022      2022
                     Wij adviseren u nader te onderzoeken en eventueel
                     maatregelen te nemen om de voorspellende waarde van           Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves)
                     de begroting van zowel de investeringen als de baten en                            (x € 1 miljoen)
                     lasten en de uitvoeringskracht ervan dichter bij elkaar te   1.000
                     brengen.
                                                                                   950
                                                                                   900
                                                                                   850
                                                                                   800
                                                                                             Begroting Realisatie Begroting Realisatie
                                                                                               2021      2021       2022      2022




                               Bestuurlijke                   Bevindingen            Interne                         Overige                               Blz. 15/2304787F2C/SS
                                                                                                                                                Bijlagen
                               samenvatting                   jaarrekening           beheersing                      aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     De financiële positie van uw gemeente
Gemeente Nijmegen    Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente


                     Het weerstandsvermogen is afgenomen                            Uw weerstandscapaciteit is hiermee lager dan de                         Weerstandscapaciteit
                                                                                    onderkende risico’s. De risico zoals door het college                     (x € 1 miljoen)
                     Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen           onderkend weerspiegelen de risico’s gegeven het
                     de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde            ontwikkelen van de gebiedsexploitaties Stationsgebied
                     weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente          en Winkelsteeg zoals deze in december 2021 zijn           180
                     geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2022; de          besloten. Deze plannen bevinden zich echter nog in de     160
                     ratio weerstandsvermogen is met 0,48 afgenomen tot             ‘opstartfase’. Het is daardoor de komende jaren nog       140
                     0,67 wat betekent dat de door het college onderkende           mogelijk ambities bij te stellen wanneer risico’s         120
                     risico’s niet volledig worden afgedekt middels                 daadwerkelijk leiden tot een toename van kosten. In       100
                     weerstandsvermogen.                                            voorkomend geval zal bijv. gekozen kunnen worden om        80
                     Beschikbare weerstandscapaciteit                               een deel niet te ontwikkelen.                              60
                     De door uw gemeente berekende beschikbare                                                                                 40
                     weerstandscapaciteit bedraagt € 114,1 miljoen (2021:                                                                      20
                     € 157,3 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is                                                                   -
                     afgenomen ten opzichte van voorgaand jaar.                                                                                       2019        2020      2021        2022
                                                                                                                                                    Beschikbare
                     Benodigde weerstandscapaciteit
                                                                                                                                                    weerstandscapaciteit
                     De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf
                                                                                                                                                    Benodigde weerstandscapaciteit
                     ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het
                     jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de
                     financiële omvang van de belangrijkste (specifieke)
                     risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het                                                                            Ratio weerstandsvermogen
                     geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de                                                                   1,25
                     benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen.
                     Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de                                                                 1,00
                     grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw                                                              0,75
                     gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen
                     en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke                                                              0,50
                     toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en                                                                          0,25
                     gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s.
                                                                                                                                             -
                     Uw gemeente heeft op basis van deze risico-                                                                                     2019       2020      2021       2022
                     inventarisatie berekend wat de benodigde
                     weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor
                     specifieke risico’s bedraagt € 171,2 miljoen (2021:
                     € 136,6 miljoen). Ten opzichte van 2021 is hiermee
                     sprake van een toename van de gekwantificeerde
                     risico’s met € 34,6 miljoen.


                                Bestuurlijke                   Bevindingen                   Interne                      Overige                                              Blz. 16/2304787F2C/SS
                                                                                                                                                     Bijlagen
                                samenvatting                   jaarrekening                  beheersing                   aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     Belangrijkste bevindingen uit onze controle
Gemeente Nijmegen    Speerpunten auditcommissie


                     Speerpunt 1 | Raadsinformatie over actuele                  Onze belangrijkste observaties bij de begroting 2023          De verwachte opbrengstenstijging valt fors lager uit dan
                     ontwikkelingen zoals de energietoeslag, inflatie en         vatten wij hier kort samen:                                   voorgaand jaar en de verwachte koststijging is
                     opvang vluchtelingen                                                                                                      aanzienlijk hoger dan vorig jaar ingeschat. Dit leidt ertoe
                                                                                 •    Wij vinden het positief dat de programma’s in uw         dat de verwachte resultaten van de grondexploitaties
                     Begin maart 2022 is de oorlog uitgebroken in Oekraïne            begroting zijn opgesteld aan de hand van een             fors negatief zijn bijgesteld. Voor een nadere detaillering
                     en Rusland. De uitbraak heeft een grote impact op de             doelenboom. Deze doelenbomen geven de                    van de impact verwijzen wij u naar de Paragraaf:
                     gemeenten. Dit heeft geleid tot een grote stroom                 programma’s structuur. Wel merken wij hierbij op         Voorraad onderhanden werk. De ontwikkeling van de
                     vluchtelingen die ook binnen de grenzen van de                   dat het aantal doelen vrij groot is en dat de relatie    belangrijkste parameters hebben wij hieronder in een
                     gemeente Nijmegen zijn opgevangen. Daarnaast heeft               tussen doelen en beschikbare middelen hierdoor           tabel opgenomen. Waarbij we de uitgangspunten zoals
                     de (onder andere) de inval van Rusland in de Oekraïne            vaak lastig te volgen.                                   in de jaarrekening 2021 opgenomen afzetten tegen de
                     geleid tot een hoge inflatie en sterk toegenomen                                                                          geactualiseerde uitgangspunten.
                     energiekosten.                                              •    Daarnaast merken wij op dat in de stadsbegroting
                                                                                      2023 nog geen geactualiseerde grondexploitaties zijn     Speerpunt 4 | Beheersing en verantwoording
                     U bent tussentijds middels de voortgangsmonitor                  opgenomen. Gezien de omvang van de                       investeringskredieten
                     geïnformeerd over de effecten die dit heeft op de stad           grondexploitatie als ook economische
                     en haar begroting. Ook in de begroting ziet u de impact          ontwikkelingen adviseren wij om ook tussentijds te       Een aantal grote investeringskredieten is gekoppeld aan
                     van deze crisis op verschillende plekken terugkomen. Zo          actualiseren.                                            de gebiedsexploitaties Stationsgebied en Winkelsteeg.
                     is bijvoorbeeld de negatieve ontwikkeling van de                                                                          Om de ontwikkeling van de uitgaven op deze
                     grondexploitaties een direct gevolg van de hoge inflatie    Speerpunt 3 | Ontwikkeling parameters                         investeringskredieten te kunnen volgen wordt in
                     en heeft de gemeente middelen beschikbaar gesteld om        grondexploitaties                                             samenspraak met de raad een model ontwikkeld op
                     burgers te compenseren wanneer zij de kosten niet           Een belangrijk element in de waardering van                   basis waarvan tussentijds inzicht gegeven kan worden op
                     langer konden dragen.                                       grondexploitaties betreft de inschatting van de               de ontwikkeling van de gehele gebiedsexploitatie
                                                                                 toekomstige kosten en opbrengstenstijging. Het college        bestaande uit de grondexploitatie en de verschillende
                     Ten tijde van Corona heeft u separaat inzicht gekregen in                                                                 investeringsopgaven.
                     de daarmee samenhangende kosten. Dit is echter niet         heeft bij het actualiseren rekening gehouden met de
                     mogelijk voor de kosten die gepaard gaan met de             meest actuele gegevens. Hiervoor is door de gemeente
                                                                                 een deskundige ingezet die de uitgangspunten van de           * Na 10 jaar vindt geen indexatie van opbrengsten
                     huidige ontwikkelingen. Een uitsplitsing van de kosten is                                                                 plaats overeenkomstig de
                     arbitrair. Immers ving de stad voorheen ook                 gemeente heeft getoetst.
                                                                                                                                               verslaggevingsvoorschriften.
                     vluchtelingen op en zijn de kostenstijgingen niet te
                     becijferen wanneer er geen sprake was geweest van                                                               2022     2023     2024        2025    2026 en verder *
                     oorlog.
                                                                                     Verwachte kostenstijging jaarrekening           3%       2%       2%          2%      2%
                     Speerpunt 2 | Nadere analyse stadsbegroting
                                                                                     2021
                     Op verzoek van de raad hebben wij uw begroting nader
                                                                                     Verwachte kostenstijging jaarrekening           8%       4,5%     3%          2%      2%
                     beoordeeld. Op 5 oktober hebben wij onze resultaten
                                                                                     2022
                     middels een prestatie gedeeld aan de auditcommissie.
                                                                                     Verwachte opbrengstenstijging woningen          3%       3%       2%          2%      2%
                                                                                     jaarrekening 2021

                                                                                     Verwachte opbrengstenstijging woningen          Ca.      -4%      -2%         0%      2%
                                                                                     jaarrekening 2022                               10%

                               Bestuurlijke                   Bevindingen                   Interne                        Overige                                                   Blz. 17/2304787F2C/SS
                                                                                                                                                        Bijlagen
                               samenvatting                   jaarrekening                  beheersing                     aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     Belangrijkste bevindingen uit onze controle
Gemeente Nijmegen    Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)


                     De voorraad onderhanden werk                                   •   Planning: is de tijdsplanning van de projecten                     Totale boekwaarde bouwgronden in
                                                                                        afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt.                          exploitatie (x € 1 miljoen)
                     De balanspost met de belangrijkste schattingen in de               Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten
                     jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk,                 op welk moment te realiseren zijn.                       400,00
                     waaronder de bouwgronden in exploitatie
                                                                                                                                                 300,00
                     (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo          •   Programmering: in de afgelopen jaren hebben
                     ultimo 2022 ad € 155,9 miljoen relevant voor de                    economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke        200,00
                     accountantscontrole, maar ook door de schattingen die              wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een       100,00
                     een rol spelen bij het ramen van de in 2023 e.v. nog te            kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen           -
                     realiseren baten ad € 586,9 miljoen en lasten ad                   (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de                  2019       2020     2021     2022
                     € 501,6 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten              projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de
                     vormen samen met de boekwaarde de basis voor de                    gemeente?                                                                    Ontwikkeling boekwaarde
                     waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte
                     resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een   •   Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van
                     voorziening indien het college verwacht dat het project            grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze
                                                                                                                                                Uit deze figuur blijkt dat de boekwaarde van de
                     verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een         situatie is omgeslagen in een grote vraag naar
                                                                                                                                                bouwgronden in exploitatie in 2022 fors is afgenomen.
                     verwachte winst. Voor de waardering van                            woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in
                     grondexploitatie dient de gemeente per individueel                 een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is          De belangrijkste oorzaak hiervan is de toename van de
                     project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus               afgewogen welke prijzen kunnen worden                   gevormde voorziening van € 91,2 miljoen
                     de in de toekomst nog te realiseren kosten en                      gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts
                     opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient.                  moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere
                                                                                        vraag en de positieve marktontwikkelingen?
                     De gemeente Nijmegen schat ultimo 2022 in dat de
                     totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op         •   Plankosten: door de toenemende vraag naar
                     de gehele grondexploitatie circa € 126,9 miljoen                   woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van
                     bedraagt (2021: € 35,7 miljoen). Hiervoor is een                   een toenemende stijging van de bouwkosten. Is
                     voorziening getroffen. Deze voorziening is geheel in               afgewogen welke prijzen kunnen worden
                     mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie.               gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten
                                                                                        worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en
                     Wij merken hierbij op dat in maart 2023 een nieuwe                 de hierbij horende prijsontwikkelingen?
                     planexploitatie is opgesteld voor Winkelsteeg. Hiermee
                     zal een deel van het ontstane verlies worden                   •   Parameters: zijn de parameters voor kosten en
                     gecompenseerd. Het college heeft berekend dat de                   opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd
                     impact van deze wijziging leidt tot een                            vanuit de huidige situatie en de best mogelijke
                     resultaatsverbetering van ca. € 25 miljoen.                        inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de
                                                                                        grondprijzen en de plankosten?
                     Het controleproces van de waardering van de voorraad
                     onderhanden werk                                               De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de
                                                                                    grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf
                     De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie         ‘Grondbeleid’.
                     terug te brengen tot vijf P’s:


                                Bestuurlijke                   Bevindingen                    Interne                       Overige                                                   Blz. 18/2304787F2C/SS
                                                                                                                                                          Bijlagen
                                samenvatting                   jaarrekening                   beheersing                    aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     Belangrijkste bevindingen uit onze controle
Gemeente Nijmegen    Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)


                     Bij onze beoordeling van de door de gemeente                  Tussentijdse winstneming                                     Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter
                     gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren                                                                       voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de
                     van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten           In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie               bestaande ruimte herontwikkelt en dit type projecten
                     voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid,       ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd.      hierdoor (financieel gezien) gevoeliger is voor risico’s
                     maar ook de parameters voor kosten- en                        Hierin is opgenomen dat gemeente voor tussentijdse           dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Een langere
                     opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente              winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’            doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger
                     (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in             (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat            risicoprofiel, doordat de schatting van kosten en
                     overweging genomen:                                           gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is              opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate
                                                                                   voldaan, tussentijds winst moeten nemen.                     de doorlooptijd toeneemt.
                     •   Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken,
                         onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of    Voor het toepassen van de POC-methode is het van             Op grond van onze risicoanalyse hebben wij
                         de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze          belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan         geconcludeerd dat de grondexploitaties Waalsprong,
                         collectief of in samenhang met andere veronder-           schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond        Winkelsteeg en Stationsgebied de belangrijkste
                         stellingen worden beschouwd.                              en gerealiseerde kosten.                                     projecten binnen uw gemeente zijn.
                     •   Of de veronderstellingen in de markt de                   Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in             Van deze projecten hebben wij de aannemelijkheid van
                         waarneembare veronderstellingen op passende               het boekjaar 2022 voor € 1,5miljoen aan tussentijdse         de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en
                         wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er            winst genomen op de grondexploitatie (2021:                  is tevens de getroffen verliesvoorziening of de
                         consistentie met de algemene economische                  € 1,1 miljoen).                                              verantwoorde (tussentijdse) winstneming
                         omgeving en de economische omstandigheden in/bij          Belangrijkste bevindingen inzake waardering                  gecontroleerd.
                         de gemeente?                                              grondexploitaties
                     •   Of de veronderstellingen aansluiten op de                 Als onderdeel van de controle van de waardering van de
                         (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.           bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse
                     •   Of de veronderstellingen consistent zijn met de           uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele
                         ervaringscijfers van de gemeente (met andere              grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een
                         woorden: is historische informatie representatief         materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken
                         voor toekomstige situaties?).                             wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde
                                                                                   resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren
                     De grondexploitaties zijn door het college voor de            baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of
                     jaarrekening 2022 opnieuw doorgerekend                        overeenkomsten aan ten grondslag of niet).
                     (geactualiseerd), en waar nodig zijn de verwachtingen
                     bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het               Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de
                     onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze       risicoclassificatie van de individuele projecten ook de
                     is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende)           aard van het project, de programmering en de
                     verliesvoorziening noodzakelijk is.                           doorlooptijd een belangrijke rol.




                               Bestuurlijke                   Bevindingen                    Interne                       Overige                                                   Blz. 19/2304787F2C/SS
                                                                                                                                                         Bijlagen
                               samenvatting                   jaarrekening                   beheersing                    aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     Belangrijkste bevindingen uit onze controle
Gemeente Nijmegen    Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)


                     De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de
                     jaarrekening 2022 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en
                     als aannemelijk aangemerkt
                     Wij hebben op grond van de door ons verrichte
                     werkzaamheden inzake de waardering van de
                     grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente:
                     •   Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren
                         baten en lasten.
                     •   Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de
                         gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties.
                     •   Externe deskundigheid heeft ingeschakeld ter
                         onderbouwing van de geraamde grondprijzen en
                         grondopbrengsten met inbegrip van verwachte
                         opbrengstenstijgingen.
                     •   Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog
                         te maken plan- en civiele kosten.
                     De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de
                     jaarrekening 2022 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als
                     aannemelijk aangemerkt.
                     Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de
                     waardering van de grondexploitatie per 31 december 2022
                     de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen
                     besluiten betrokken hebben bij de controle van de
                     waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten
                     van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van
                     uw gemeente. Wij adviseren u te beoordelen of/hoe deze
                     besluitvorming mee kan lopen in de besluitvorming rondom
                     de cyclus begroting – VGP – stadsrekening. Hierbij geven wij
                     u ter overweging om het VGP te beperken tot de majeure
                     exploitaties.




                               Bestuurlijke                   Bevindingen             Interne      Overige                      Blz. 20/2304787F2C/SS
                                                                                                                     Bijlagen
                               samenvatting                   jaarrekening            beheersing   aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Blz. 21/2304787F2C/SS
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     Belangrijkste bevindingen uit onze controle
Gemeente Nijmegen    Begrotingsrechtmatigheid


                     Begrotingsoverschrijdingen zijn adequaat toegelicht in      Voor de begrotingsrechtmatigheid moeten wij kijken              Kredietoverschrijdingen
                     de jaarrekening                                             naar de lastenoverschrijdingen per programma. In de
                                                                                 figuur hieronder hebben wij de programma’s met een              Kredietoverschrijdingen vereisen conform de Kadernota
                     Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming          lastenoverschrijding opgenomen.                                 Rechtmatigheid van de commissie BBV – vergelijkbaar
                     van de baten, lasten en balansmutaties in de                                                                                met kostenoverschrijdingen in het overzicht van baten
                     jaarrekening 2022, hebben wij een controle uitgevoerd                                                                       en lasten – autorisatie van de gemeenteraad. Indien een
                     op de begrotingsrechtmatigheid. De toe te passen                                Lastenoverschrijdingen                      overschrijding niet door de raad is geautoriseerd, is deze
                     normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op                               (x € 1 miljoen)                         strikt genomen onrechtmatig. Afspraken hierover tussen
                     de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en                                                                          de gemeenteraad en het college kunnen zij nader
                     moet de gemeenteraad zelf nader invullen en                   40                                                            vastleggen in de financiële verordening ex art. 212
                     concretiseren. Dit gebeurt met het vaststellen van de         36                                                            Gemeentewet.
                                                                                   32
                     begroting en via de financiële verordening ex artikel 212     28
                     van de Gemeentewet.                                           24                                                            Wij hebben geen overschrijdingen van
                                                                                   20                                                            investeringskredieten geconstateerd. Wel wijzen wij u er
                                                                                   16
                     Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet                12                                                            op dat het belangrijk is periodiek investeringskredieten
                     waarborgen dat de lasten binnen de begroting blijven en        8                                                            te herijken nu kosten sterk aan inflatie onderhevig zijn.
                     het college belangrijke wijzigingen of dreigende               4
                                                                                    -                                                            Europese aanbestedingen
                     overschrijdingen tijdig meldt aan de gemeenteraad,




                                                                                                              Economie en




                                                                                                                              Wonen stedelijke
                                                                                             organisatie
                                                                                             Bestuur en




                                                                                                                Toerisme
                     zodat zij hierover tijdig (binnen het begrotingsjaar) een




                                                                                                                               ontwikkeling
                                                                                                                                                 Wij constateren geen rechtmatigheidsfouten als gevolg
                     besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende                                                                              van het niet naleven van de Europese
                     waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad                                                                         aanbestedingsregels. Wij hebben zelfstandig
                     van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat                                                                     controlewerkzaamheden verricht op de Europese
                     het college inbreuk maakt op het budgetrecht van de                                                                         aanbestedingsregels waarbij geen overtredingen van EU-
                     gemeenteraad.                                                                                                               aanbestedingsregels zijn geconstateerd.
                     Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt    Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van en
                     in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de Commissie        toelichting op deze overschrijdingen naar de analyse
                     BBV. Het overschrijden van de begroting is altijd           begrotingsrechtmatigheid zoals opgenomen in het
                     onrechtmatig, maar hoeft de accountant niet in alle         hoofdstuk ‘Begrotingsrechtmatigheid’ in de jaarrekening.
                     gevallen mee te wegen in zijn rechtmatigheidsoordeel.       Hiermee legt het college aan de gemeenteraad
                     De kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed               verantwoording af over de begrotingsrechtmatigheid
                     herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen en zijn in     van de lasten over 2022.
                     te delen in de categorieën als genoemd in de Kadernota
                     rechtmatigheid 2018 van de commissie BBV.                   Op basis van onze controlewerkzaamheden en de
                                                                                 toelichting in de jaarrekening (hoofdstuk:
                     In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moeten         ‘Begrotingsrechtmatigheid’) constateren wij dat de
                     wij kijken naar de lastenoverschrijdingen per               begrotingsoverschrijdingen passen binnen bestaand
                     programma. Wij hebben in de figuur hieronder de             beleid en de raad hierover tijdig is geïnformeerd
                     programma’s met lastenoverschrijdingen opgenomen.           waardoor wij deze niet meewegen in ons oordeel.



                               Bestuurlijke                  Bevindingen                  Interne                           Overige                                                    Blz. 22/2304787F2C/SS
                                                                                                                                                          Bijlagen
                               samenvatting                  jaarrekening                 beheersing                        aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     Belangrijkste bevindingen uit onze controle
Gemeente Nijmegen    Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving


                     De beoordeling door het college van burgemeester en            Wij hebben de accountantscontrole professioneel-                Wij onderkennen in het kader van de kwaliteit en
                     wethouders van het risico van materiële fouten in de           kritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming            transparantie van de stadsrekening de volgende
                     jaarrekening als gevolg van fraude of van het                  toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse                aandachtspunten:
                     overtreden van wet- en regelgeving                             controlestandaarden, ethische voorschriften en de
                                                                                    onafhankelijkheidseisen.                                        1. De kwaliteit van de toelichtingen en analyses
                     Bij onze controle vragen wij u jaarlijks inzicht te geven in                                                                      behoeft verbetering. Oorzaakanalyses ontbreken
                     de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening        Fraude en integriteit                                              vaak nog. Verschillen zijn veelal cijfermatig
                     een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het                                                                           verklaard, maar waardoor de afwijking is
                     overtreden van wet- en regelgeving (corporate                  Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen,      veroorzaakt en al dan niet eerder was te voorzien,
                     compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie           die wij vervolgens doorspreken met uw                              blijkt in de meeste gevallen niet.
                     van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert,       integriteitscoördinator. Wij hebben op basis van onze
                     en de communicatie daarover met het personeel en met           controle en de besprekingen geen fraudegevallen                 2. Een logische vervolgstap is het meer integreren van
                     de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw              geconstateerd.                                                     doelen en euro’s in de beleidscyclus c.q. de
                     organisatie aangegeven zich bewust te zijn van                                                                                    kadernota’s en vervolgens de begroting en
                                                                                    Onze conclusie is voorts dat uw gemeente op een                    jaarrekening.
                     frauderisico’s, waaronder het belang van corporate             adequate wijze opvolging geeft aan geïdentificeerde
                     compliance en de analyse van corruptievraagstukken.            integriteitskwesties, en hierover tijdig met ons in contact     3. Het voorspellend vermogen van de begroting en
                     Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het          treedt.                                                            tussentijdse informatievoorziening is een belangrijk
                     frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude                                                                                     aandachtspunt. Adequate oorzaakanalyses en inzicht
                                                                                    Kwaliteit en transparantie van de stadsrekening                    in de afwijkingen tussen begroting en realisatie
                     De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen            Bij de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat             dragen bij aan het doorontwikkelen van de
                     en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief     uw jaarstukken 2022 voldoen aan de vereisten uit het               voorspellende waarde van de begroting en
                     het invoeren en onderhouden van interne                        BBV. Wij hebben bij onze werkzaamheden de                          tussentijdse informatievoorziening.
                     beheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van             jaarstukken integraal doorgenomen en hebben daarbij
                     de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van                                                                      Voorziening verlofsparen
                                                                                    – naast de verenigbaarheid van jaarverslag en
                     de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing       jaarrekening – vanuit het belang en begrip van de               Vanaf 1 januari 2022 kunnen medewerkers, als gevolg
                     zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij      gebruikers van de jaarstukken vooral gelet op de                van de nieuwe CAO afspraken, bovenwettelijk verlof
                     een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de            toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de daarin              sparen. In tegenstelling tot andere personele
                     jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel         opgenomen toelichtingen en analyses.                            verplichtingen is het, indien aan de voorwaarden wordt
                     belang bevat, als gevolg van fraude of fouten.                                                                                 voldaan, voorgeschreven hier een voorziening voor te
                                                                                    Hoewel wij ons realiseren dat het tot stand brengen van         vormen. Door de gemeente Nijmegen is deze
                     Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel       verbeteringen een groeipad kent, constateren wij dat de
                     belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat                                                                       voorziening bepaald en berekend aan de hand van
                                                                                    gewenste kwaliteitsimpuls in deze stadsrekening nog             verschillende parameters.
                     sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in                 onvoldoende tot uiting is gekomen.
                     geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te
                     leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het
                     doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is
                     uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van
                     zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze
                     controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt.



                                Bestuurlijke                   Bevindingen                    Interne                         Overige                                                   Blz. 23/2304787F2C/SS
                                                                                                                                                             Bijlagen
                                samenvatting                   jaarrekening                   beheersing                      aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Interne
beheersing




             Blz. 24/2304787F2C/SS
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     Interne beheersing
Gemeente Nijmegen    Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing vanuit de controle van het boekjaar 2022


                     Boardletter 2022, toegespitst op de interne (financiële)   Om de controle zo efficiënt en effectief mogelijk uit te    . Betrouwbaarheid en continuïteit van de
                     beheersing                                                 voeren, en toe te spitsen op het specifieke risico en         automatiseringsomgeving inclusief cybersecurity
                                                                                karakter van memoriaalboekingen, hebben wij                   behoeft verdere aandacht
                     Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij in    gebruikgemaakt van een data-analyse tool. Hieruit zijn
                     het najaar van 2022 een interim-controle                   geen onjuistheden, onrechtmatigheden of anderszins            De bestaande tekortkomingen in de IT-omgeving leiden
                     uitgevoerd. Deze interim-controle was primair gericht op   bijzonderheden gebleken.                                      ertoe dat de gemeente en wij niet zonder meer kunnen
                     de opzet, het bestaan en de werking van maatregelen                                                                      steunen op de betrouwbaarheid en continuïteit van de
                     van administratieve organisatie en interne beheersing,     Evaluatie opstel- en controleproces                           geautomatiseerde gegevensverwerking. Belangrijke
                     voor zover van belang voor onze controle op de                                                                           nadelen van het feit dat onvoldoende opvolging en
                     betrouwbaarheid en rechtmatigheid van de in de             Medio 2022 hebben wij met de ambtelijke organisatie           prioriteit is gegeven aan onze eerdere aanbevelingen,
                     jaarrekening opgenomen gegevens.                           het opstel- en controleproces van de jaarrekening 2021        zijn onder andere:
                                                                                geëvalueerd, en waar nodig aanscherpingen verwerkt in
                     Voor de bevindingen van de interim-controle verwijzen      het interne ‘draaiboek’ voor het opstelproces en de           •   Uw gemeente loopt een verhoogd risico op
                     wij naar onze boardletter 2022.                            werk- en planningsafspraken voor de jaarrekening. Met             tekortkomingen in de geautomatiseerde
                                                                                deze aanpassingen is het proces verder geoptimaliseerd            gegevensverwerking die bijvoorbeeld kunnen
                     In de boardletter hebben wij een aantal                    en is de controle binnen de afgesproken planning                  resulteren in niet-betrouwbare data c.q. cijfers en
                     aandachtspunten voor het opstel- en controleproces van     afgerond.                                                         een grote(re) impact kunnen hebben indien sprake is
                     de jaarrekening 2022 benoemd. Als onderdeel van onze                                                                         van cybersecurity incidenten.
                     werkzaamheden voor de jaarrekening zijn wij nagegaan       Het opstel- en controleproces is door een goede
                     of deze aandachtspunten voldoende zijn opgevolgd.          samenwerking goed verlopen. Wel zien we dat controle          •   Het niet zonder meer kunnen steunen op de
                     Voor zover de opvolging en/of onze controle ervan          van de grondexploitaties overeenkomstig voorgaand jaar            geautomatiseerde gegevensverwerking leidt ertoe
                     hiertoe aanleiding geven, hebben wij onze bevindingen      veel werkdruk creëert aan de kant van de gemeente als             dat bij de interne controles niet zonder meer gebruik
                     in dit accountantsverslag bij het betreffende onderwerp    ook aan onze kant. We hebben daarom reeds met elkaar              is te maken van onder andere data-analyses. De
                     verwerkt.                                                  besproken te bekijken wat er voor nodig is om deze                uitvoering van de interne controles – waarbij
                                                                                controle eerder uit te voeren.                                    bijvoorbeeld voor inkopen data-analyse is ingezet –
                     Memoriaalboekingen                                                                                                           is hierdoor niet optimaal efficiënt, doordat eerst
                                                                                Wij trekken samen met uw gemeente op in het proces                aanvullende werkzaamheden nodig zijn om de
                     Memoriaalboekingen zijn (correctie)boekingen die niet      van het digitaliseren van de controle. In het najaar van
                     via de reguliere boekingsgang plaatsvinden. Deze                                                                             betrouwbaarheid van data/lijstwerk vast te stellen.
                                                                                2023 wisselen wij met uw organisatie verder van                   Bovendien kan de interne controle bij maximaal
                     boekingen zijn hierdoor in opzet meer risicovol en         gedachten over de vereisten in de
                     daarom besteden wij bij onze controle extra aandacht                                                                         gebruik van data-analyse een hogere toegevoegde
                                                                                automatiseringsomgeving en de inrichting van uw                   waarde opleveren voor de organisatie doordat zij
                     aan deze boekingen.                                        financiële administratie, met als doel de mogelijkheden           daarmee belangrijke inzichten kan verkrijgen en de
                     Wij merken op dat de gemeente sinds voorgaand jaar         van data-analyse maximaal te kunnen benutten.                     controles ook meer risicogericht kan insteken.
                     inzet op een verbetering en vereenvoudiging van de         De verantwoording over en interne controle van de SiSa-
                     processen rondom memoriaalboekingen. Zo is de                                                                            Wij zien dat het college de bevindingen heeft onderkend
                                                                                bijlage zijn sterk verbeterd ten opzichte van vorig jaar.     en hiermee actief aan de slag is om verbetering te
                     controle en autorisatie van memoriaalboekingen in 2022     Ondanks een nog verdere toename van het aantal
                     verder aangescherpt. Desondanks is het technisch nog                                                                     realiseren. Wij begrijpen dat reeds voortgang is
                                                                                regelingen is het controleproces soepel verlopen.             gerealiseerd. Bij de interim controle 2023 zullen wij dit
                     steeds mogelijk dat beperkt aantal medewerkers
                     zelfstandig correctieboekingen doorvoeren.                                                                               nader beoordelen.




                               Bestuurlijke                  Bevindingen                  Interne                       Overige                                                 Blz. 25/2304787F2C/SS
                                                                                                                                                    Bijlagen
                               samenvatting                  jaarrekening                 beheersing                    aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     Interne beheersing
Gemeente Nijmegen    Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing vanuit de controle van het boekjaar 2022


                     •   Als gevolg van het (vooralsnog) onvoldoende
                         opvolgen van de aanbevelingen op dit gebied
                         hebben wij ook voor de jaarrekeningcontrole 2022
                         niet zonder meer kunnen steunen op de
                         geautomatiseerde gegevensverwerking. Het gevolg
                         van deze conclusie is dat wij meer gegevensgericht
                         werk hebben moeten verrichten, waaronder het
                         uitvoeren van specifieke werkzaamheden om de
                         betrouwbaarheid van data en lijstwerk vast te
                         stellen.
                     Voor onze inhoudelijke bevindingen en de resterende
                     aanbevelingen inzake de betrouwbaarheid van de
                     geautomatiseerde gegevensverwerking verwijzen wij
                     kortheidshalve naar onze boardletter 2022.
                     Wel zijn wij bij de jaarrekeningcontrole in staat geweest
                     data-analyse in te zetten als onderdeel van de
                     controleaanpak voor de memoriaalboekingen. Hierbij
                     hebben wij met data-analyse een diepgaande en
                     risicogerichte analyse uitgevoerd van deze in opzet meer
                     risicovolle boekingen. Door de inzet van data-analyse
                     hebben wij de met gegevensgerichte werkzaamheden te
                     onderzoeken populatie memoriaalboekingen sterk
                     kunnen reduceren in vergelijking met 2021. Dit
                     illustreert het belang en de toegevoegde waarde van
                     een betrouwbare IT-omgeving als basis voor de inzet van
                     data-analyse.




                               Bestuurlijke                  Bevindingen         Interne      Overige                      Blz. 26/2304787F2C/SS
                                                                                                                Bijlagen
                               samenvatting                  jaarrekening        beheersing   aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Overige
aangelegenheden




                  Blz. 27/2304787F2C/SS
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     Overige aangelegenheden
Gemeente Nijmegen    Samenvatting overige aangelegenheden en bepaalde vereiste communicaties


                     Onze communicatie met het management
                     Wij hebben het management ter confirmatie een aantal
                     schriftelijke bevestigingen gevraagd aangaande zijn
                     verantwoordelijkheden inzake de financiële
                     verslaggeving.
                     Wij hebben van het college van burgemeester en
                     wethouders van de gemeente Nijmegen een
                     ondertekende schriftelijke bevestiging bij de
                     jaarrekening ontvangen.
                     Geen meningsverschil met het college en het ambtelijk
                     management of beperking in reikwijdte van de controle
                     Er zijn geen meningsverschillen met het management
                     geweest en er waren geen beperkingen tijdens het
                     uitvoeren van onze controle.
                     Naar onze mening is ons bij het uitvoeren van onze
                     controleopdracht door het management en de
                     medewerkers van de gemeente de volledige
                     medewerking verleend en hebben wij volledige toegang
                     tot de benodigde informatie gehad.




                              Bestuurlijke                Bevindingen        Interne      Overige                      Blz. 28/2304787F2C/SS
                                                                                                            Bijlagen
                              samenvatting                jaarrekening       beheersing   aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Bijlagen




           Blz. 29/2304787F2C/SS
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen
Gemeente Nijmegen




                         Aard van de controleverschillen                                                                                                                Rechtmatigheid           Getrouwheid

                         Effect niet-gecorrigeerde controleverschillen voorgaande periode                                                                                        N.v.t.                 N.v.t.

                         Effect niet-gecorrigeerde controleverschillen huidige periode

                         Rechtmatigheidsfout is tevens getrouwheidsfout:
                                                                                                                                                                                                           €0
                         • Niet van toepassing                                                                                                                                     €0

                         Rechtmatigheidsfout is per saldo ook een getrouwheidsfout:
                                                                                                                                                                                   €0                      €0
                         • Niet van toepassing

                         (Sub)totaal getrouwheidsfouten                                                                                                                            €0                      €0

                         Extra absolute waarde rechtmatigheidsfouten:
                                                                                                                                                                                   €0
                         • Niet van toepassing

                         Extra foutieve financiële beheershandelingen zonder direct financieel effect vanuit externe regels (EU-aanbesteding, Fido, etc.):
                                                                                                                                                                                   €0
                         • Niet van toepassing

                         Extra foutieve financiële beheershandelingen zonder direct financieel effect vanuit interne regels (gedoogbeleid)                                         €0

                         Overige rechtmatigheidsfouten                                                                                                                             €0

                         Totaal rechtmatigheidsfouten                                                                                                                              €0




                     •     Het kader voor de controle op de financiële rechtmatigheid is opgenomen in het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado), de Kadernota Rechtmatigheid
                           2018, het Addendum Kadernota rechtmatigheid 2022 en het normenkader 2022, dat op 13 december 2022 ter kennisgeving is aangeboden aan de gemeenteraad.
                     •     Wij hebben van het college een schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen, waarin het college het bovenstaande heeft bevestigd. Dit houdt in dat eventuele niet-
                           geconstateerde en daardoor niet-gecorrigeerde afwijkingen, zowel individueel als in totaal, in het kader van de jaarrekening niet materieel zijn. Het college heeft tevens
                           bevestigd geen kennis te hebben van andere niet-gecorrigeerde afwijkingen.




                                  Bestuurlijke                  Bevindingen                   Interne                        Overige                                                      Blz. 30/2304787F2C/SS
                                                                                                                                                             Bijlagen
                                  samenvatting                  jaarrekening                  beheersing                     aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     Bijlage A2 – Onzekerheden in de controle
Gemeente Nijmegen




                         Aard van de onzekerheden                                                                                                                       Rechtmatigheid           Getrouwheid

                     Onzekerheid rechtmatigheid betreft tevens getrouwheid:
                     • Onzekerheid PGB bestedingen (SVB)                                                                                                                  € 4,0 miljoen         € 4,0 miljoen

                         (Sub)totaal onzekerheden in de getrouwheidscontrole                                                                                                       €0                      €0

                         Extra absolute waarde onzekerheden rechtmatigheid:
                         • Niet van toepassing                                                                                                                                     €0                      €0

                         Extra financiële beheershandelingen met een onzeker direct financieel effect vanuit externe regels (EU-aanbesteding, Fido, etc.):
                         • Niet van toepassing                                                                                                                                     €0                      €0

                         Extra financiële beheershandelingen met een onzeker direct financieel effect vanuit interne regels (gedoogbeleid):
                         • Niet van toepassing                                                                                                                                     €0                      €0

                         Overige onzekerheden inzake rechtmatigheid
                         • Niet van toepassing                                                                                                                                     €0                      €0

                         Totaal onzekerheden in de rechtmatigheidscontrole                                                                                                € 4,0 miljoen         € 4,0 miljoen


                     •     Het kader voor de controle op de financiële rechtmatigheid is opgenomen in het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado), de Kadernota Rechtmatigheid
                           2018, het Addendum Kadernota rechtmatigheid 2022 en het normenkader 2022, dat op 13 december 2022 ter kennisgeving is aangeboden aan de gemeenteraad.
                     •     Wij hebben van het college een schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen, waarin het college het bovenstaande heeft bevestigd. Dit houdt in dat eventuele niet-
                           geconstateerde en daardoor niet-gecorrigeerde afwijkingen, zowel individueel als in totaal, in het kader van de jaarrekening niet materieel zijn. Het college heeft tevens
                           bevestigd geen kennis te hebben van andere niet-gecorrigeerde afwijkingen.




                                  Bestuurlijke                  Bevindingen                   Interne                       Overige                                                       Blz. 31/2304787F2C/SS
                                                                                                                                                             Bijlagen
                                  samenvatting                  jaarrekening                  beheersing                    aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     Bijlage A3 – Tekortkomingen in de toelichtingen
Gemeente Nijmegen



                     Onze controlestandaarden vereisen dat wij afwijkingen van materieel belang in de toelichting signaleren om de gemeenteraad in staat te stellen een inschatting te maken van de
                     gevolgen daarvan voor de jaarrekening.
                     De tabel hierna bevat een weergave van díe onderwerpen uit de toelichting waarvan wij denken dat de gemeenteraad deze nader dient te beoordelen.

                      Toelichting                                                        Bron van de toelichtingsvereiste                  Kwantitatieve of kwalitatieve overwegingen

                      Niet van toepassing                                                Niet van toepassing                               Niet van toepassing




                               Bestuurlijke                 Bevindingen                  Interne                       Overige                                                 Blz. 32/2304787F2C/SS
                                                                                                                                                    Bijlagen
                               samenvatting                 jaarrekening                 beheersing                    aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Blz. 33/2304787F2C/SS
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2022
Gemeente Nijmegen



                     Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit accountantsverslag over de strekking van ons getrouwheids- en
                     rechtmatigheidsoordeel bij de jaarrekening 2022 alsook de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die onder SiSa vallen.
                     De strekking van de controleverklaring bij de jaarrekening is als volgt:
                     • Getrouwheidsoordeel:                    goedkeurend
                     • Rechtmatigheidsoordeel:                 goedkeurend
                     Per regeling geven wij in de volgende tabel aan of, en zo ja welke financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd.




                      Code        SiSa-regeling                                                                                                 Fout of             Financiële     Toelichting
                                                                                                                                                onzekerheid         omvang
                      A14         Specifieke uitkering versterking van de lokale integrale aanpak van radicalisering, (gewelddadig)             n.v.t.                      € .000
                                  extremisme en terrorisme in 2022
                      A16         Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne                                                               n.v.t.                      € .000

                      B2          Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek                            n.v.t.                      € .000

                      C9          Specifieke uitkering woningbouwimpuls                                                                         n.v.t.                      € .000

                      C30         Specifieke uitkeringen proeftuinen aardgasvrije wijken 2e ronde                                               n.v.t.                      € .000

                      C31         Regeling vaststelling regels verstrekken eenmalige specifieke uitkering aan gemeenten huisvesting             n.v.t.                      € .000
                                  kwetsbare doelgroepen
                      C32         Regeling specifieke uitkering ventilatie in scholen                                                           n.v.t.                      € .000

                      C43         Regeling reductie energiegebruik woningen                                                                     n.v.t.                      € .000

                      C55         Aanpak energiearmoede                                                                                         n.v.t.                      € .000

                      C56         Regeling huisvesting aandachtsgroepen                                                                         n.v.t.                      € .000

                      C62         Specifieke uitkering aan gemeenten voor de bekostiging van de kwijtschelding van gemeentelijke                n.v.t.                      € .000
                                  belastingen van gedupeerden door de toeslagenaffaire

                      C64         Tijdelijke capaciteit of externe expertise 14 grootschalige woningbouwgebieden                                n.v.t.                      € .000

                      C85         Stimuleringsregeling flex- en transformatiewoningen                                                           n.v.t.                      € .000

                      Subtotaal                                                                                                                                             € .000


                               Bestuurlijke                     Bevindingen                     Interne                     Overige                                                    Blz. 34/2304787F2C/SS
                                                                                                                                                         Bijlagen
                               samenvatting                     jaarrekening                    beheersing                  aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2022
Gemeente Nijmegen




                     Code        SiSa-regeling                                                                                            Fout of             Financiële     Toelichting
                                                                                                                                          onzekerheid         omvang
                     Subtotaal                                                                                                                                        € .000

                     C209        Meerjarige regeling voor huisvesting aandachtsgroepen                                                    n.v.t.                      € .000

                     D1          Regionale meld- en coördinatiefunctie voortijdig schoolverlaten                                          n.v.t.                      € .000

                     D8          Onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022 (OAB)                                                             n.v.t.                      € .000

                     D10         Volwasseneneducatie                                                                                      n.v.t.                      € .000

                     D11         Regeling specifieke uitkering extra financiële middelen RMC-functie                                      n.v.t.                      € .000

                     D12         Regionale meld- en coördinatiefunctie                                                                    n.v.t.                      € .000

                     D12A        Regionaal programma voortijdig schoolverlaten                                                            n.v.t.                      € .000

                     D14         Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingen                        n.v.t.                      € .000

                     D19         Tijdelijke onderwijshuisvesting ontheemden                                                               n.v.t.                      € .000

                     D21         Specifieke uitkering Impuls Jongerencultuur                                                              n.v.t.                      € .000

                     E3          Subsidieregeling sanering verkeerslawaai                                                                 n.v.t.                      € .000

                     E19         Regeling specifieke uitkering uitvoeringspilots Ruimtelijke Adaptatie tweede tranche                     n.v.t.                      € .000

                     E21         Regeling specifieke uitkering circulaire ambachtscentra 2020 – 2022                                      n.v.t.                      € .000

                     E44B        Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie 2021–2027 (SiSa tussen medeoverheden)                         n.v.t.                      € .000

                     E53         Regeling specifieke uitkering Schone Lucht Akkoord                                                       n.v.t.                      € .000

                     E58         Tijdelijke regeling specifieke uitkering bodem overbruggingsjaar 2021                                    n.v.t.                      € .000

                     E72         Incidentele specifieke uitkering Transfercapaciteit station Nijmegen Heyendaal                           n.v.t.                      € .000

                     Subtotaal                                                                                                                                        € .000




                             Bestuurlijke                     Bevindingen                  Interne                      Overige                                                  Blz. 35/2304787F2C/SS
                                                                                                                                                   Bijlagen
                             samenvatting                     jaarrekening                 beheersing                   aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2022
Gemeente Nijmegen



                     Code        SiSa-regeling                                                                                             Fout of             Financiële     Toelichting
                                                                                                                                           onzekerheid         omvang
                     Subtotaal                                                                                                                                         € .000

                     G2          Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_gemeentedeel 2022                            n.v.t.                      € .000

                     G2          Gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden gebundelde uitkering Participatiewet in jaar   n.v.t.                      € .000
                                 T_gemeentedeel 2022

                     G3          Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004_gemeentedeel 2022                                            n.v.t.                      € .000

                     G3          BBZ vóór 2020 - Gederfde baten die voorvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud BBZ in jaar T   n.v.t.                      € .000
                                 (exclusief BOB)_gemeentedeel 2022
                     G3          BBZ vóór 2020 - Gederfde baten die voorvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen            n.v.t.                      € .000
                                 kapitaalverstrekkingen BBZ in jaar T (exclusief BOB)_gemeentedeel 2022
                     G3          BBZ vóór 2020 - Gederfde baten die voorvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud BBZ en          n.v.t.                      € .000
                                 achterstallige betalingen kapitaalverstrekkingen BOB in jaar T_gemeentedeel 2022

                     G3          BBZ vanaf 2020 - Gederfde baten die voorvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen           n.v.t.                      € .000
                                 kapitaalverstrekkingen BBZ in jaar T_gemeentedeel 2022

                     G4                                                                                                                    n.v.t.                      € .000
                                 Tozo 1_fundamentele rechtmatigheidseisen _gemeentedeel 2022

                     G4                                                                                                                    n.v.t.                      € .000
                                 Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen _gemeentedeel 2022

                     G4          Tozo 2_ gemeentedeel 2022                                                                                 n.v.t.                      € .000

                     G4                                                                                                                    n.v.t.                      € .000
                                 Tozo 3_gemeentedeel 2022

                     G4          Tozo 4_gemeentedeel 2022                                                                                  n.v.t.                      € .000

                     G4                                                                                                                    n.v.t.                      € .000
                                 Tozo 5_gemeentedeel 2022

                     G4          Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire - gederfde    n.v.t.                      € .000
                                 baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud in jaar T_gemeentedeel 2022

                     G4                                                                                                                    n.v.t.                      € .000
                                 Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire - gederfde
                                 baten die voortvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen op kapitaalverstrekking in jaar
                                 T_gemeentedeel 2022
                     Subtotaal                                                                                                                                         € .000


                             Bestuurlijke                     Bevindingen                  Interne                       Overige                                                  Blz. 36/2304787F2C/SS
                                                                                                                                                    Bijlagen
                             samenvatting                     jaarrekening                 beheersing                    aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2022
Gemeente Nijmegen



                     Code        SiSa-regeling                                                                                               Fout of             Financiële     Toelichting
                                                                                                                                             onzekerheid         omvang
                     Subtotaal                                                                                                                                           € .000

                     G10         Wet inburgering_ gemeentedeel 2022                                                                          n.v.t.                      € .000

                     G12         Gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden Bijzondere bijstand in jaar T_ gemeentedeel      n.v.t.                      € .000
                                 2022
                     G12         Gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden Wet Inburgering van 13 september 2012 in         n.v.t.                      € .000
                                 jaar T_gemeentedeel 2022
                     G12         Aantal gedupeerden (zoals omschreven in artikel 1 van de Regeling specifieke uitkering compensatie van      n.v.t.                      € .000
                                 de kosten die verband houden met het kwijtschelden van publieke schulden binnen het SZW-domein van
                                 de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire toeslagen)_gemeentedeel 2022

                     G13         Besteding/baten onderwijsroute_gemeentedeel 2022                                                            n.v.t.                      € .000

                     G13         Bestedingen/baten overige voorzieningen_ gemeentedeel 2022                                                  n.v.t.                      € .000

                     H1          Ministeriële regeling heroïnebehandeling                                                                    n.v.t.                      € .000

                     H4          Regeling specifieke uitkering stimulering sport                                                             n.v.t.                      € .000

                     H7          Regeling specifieke uitkering aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling                                 n.v.t.                      € .000

                     H8          Regeling Sportakkoord 2020-2022                                                                             n.v.t.                      € .000

                     H12         Regeling specifieke uitkering lokale preventieakkoorden of preventieaanpakken                               n.v.t.                      € .000

                     H14         SPUK expertisecentra jeugdhulp                                                                              n.v.t.                      € .000

                     H15         Specifieke uitkering tijdelijk vergroten van beschikbaarheid van acute jeugd-ggz capaciteit                 n.v.t.                      € .000

                     H22         Regeling specifieke uitkering regionaal projectleider aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2022    n.v.t.                      € .000

                     H25         Regeling Specifieke uitkering ijsbanen en zwembaden (ronde 3)                                               n.v.t.                      € .000

                     Totaal                                                                                                                                              € .000




                              Bestuurlijke                    Bevindingen                   Interne                        Overige                                                  Blz. 37/2304787F2C/SS
                                                                                                                                                      Bijlagen
                              samenvatting                    jaarrekening                  beheersing                     aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging
Gemeente Nijmegen    Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Nijmegen


                     Bevestiging onafhankelijkheid                              •   Procedures voor tijdige bekendmaking van de            •   Procedures die vereisen dat een daartoe geëigende
                                                                                    voorschriften en de daarin aangebrachte wijzigingen        afdeling binnen Deloitte wordt geconsulteerd, als
                     De voorschriften in het kader van onafhankelijkheid zijn       aan alle gevolmachtigden en werknemers bij                 sprake is van een mogelijke aantasting van de
                     binnen de Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie           Deloitte.                                                  onafhankelijkheid in relatie tot een specifieke cliënt.
                     van Accountants (de NBA) opgenomen in de                                                                                  Indien de bestuursstructuur van de controlecliënt
                     “Verordening inzake Onafhankelijkheid (ViO)” en            •   Procedures voor de organisatie van periodieke              voorziet in een gemeenteraad, raadscommissie of
                     vormen een belangrijk onderdeel van het ‘normenkader’          trainingen inzake de toepassing van de                     auditcommissie, overwegen wij ook een van deze
                     waaraan een accountant moet voldoen. De naleving van           onafhankelijkheidsvoorschriften.                           instanties te raadplegen.
                     de ViO is binnen de organisatie van Deloitte ingebed.
                                                                                •   Procedures die erop gericht zijn dat onze              •   Procedures voor het interne toezicht in relatie tot de
                     Wij bevestigen dat onze onafhankelijke positie ten             gevolmachtigden en werknemers in specifieke                toetsing en bewaking van de naleving van de
                     opzichte van de gemeente Nijmegen in                           casussen en omstandigheden de onafhanke-                   onafhankelijkheids-voorschriften.
                     overeenstemming met de Nederlandse wettelijke en               lijkheidsvoorschriften naleven.
                     beroepsvoorschriften is gewaarborgd. Wij zijn van                                                                     De opzet en werking van ons stelsel van maatregelen
                     mening dat onze objectiviteit gedurende het afgelopen      •   De benoeming van professionals op seniorniveau die     wordt periodiek door de externe toezichthouder
                     jaar niet is aangetast.                                        verantwoordelijk zijn voor het continu actualiseren    getoetst.
                                                                                    van de procedures en voorschriften, de tijdige
                     Stelsel van waarborgen om onze onafhankelijke positie          bekendmaking ervan en het adequaat functioneren        Interne roulatie
                     te waarborgen                                                  van het gehele stelsel van waarborgen.
                                                                                                                                           Een te grote mate van vertrouwdheid of vertrouwen kan
                     Deloitte beschikt over een stelsel van maatregelen om      •   Procedures voor een schriftelijke rapportage per       een bedreiging vormen voor de onafhankelijkheid van de
                     haar onafhankelijke positie bij controlecliënten te            controlecliënt waarin is vastgelegd of sprake is van   accountant wanneer bepaalde leden van het
                     waarborgen. Dit stelsel van maatregelen is een integraal       omstandigheden die de onafhankelijkheid van de         controleteam geregeld en voor lange tijd aan de
                     onderdeel van de bestuurlijke organisatie en van het           accountant die de controleopdracht uitvoert            wettelijke controle van een controlecliënt meewerken.
                     voor de gehele organisatie van toepassing zijnde stelsel       bedreigen, op welke wijze met potentiële
                     van kwaliteitsbeheersingsmaatregelen.                          bedreigingen is omgegaan en, indien er bedreigingen    Wij beoordelen de bedreiging voor de onafhankelijkheid
                                                                                    zijn gesignaleerd, welke maatregelen dan zijn          die kan voortvloeien uit de langdurige betrokkenheid
                     Bijgaande niet-limitatieve opsomming geeft u een indruk        genomen om deze bedreigingen voor de                   van andere leden van het controleteam bij de
                     van de maatregelen die bijdragen aan het waarborgen            onafhankelijkheid weg te nemen. De vastlegging van     controleopdracht. Waar nodig nemen wij maatregelen
                     van onze onafhankelijke positie:                               deze beoordeling, inclusief een gemotiveerde           om deze bedreiging weg te nemen.
                     •   Schriftelijke onafhankelijkheidsbepalingen waarin          conclusie (de zogenoemde ‘onafhankelijkheids-          Onze beoordeling heeft geen aanleiding gegeven om het
                         alle bestaande onafhankelijkheidsvereisten en de           evaluatie’), wordt in het dossier opgenomen.           komend boekjaar teamleden bij de gemeente Nijmegen
                         risico’s ten aanzien van de bedreiging van de                                                                     te rouleren.
                         onafhankelijkheid en de daaraan gerelateerde
                         waarborgen zijn verwerkt.




                               Bestuurlijke                  Bevindingen                 Interne                       Overige                                                    Blz. 38/2304787F2C/SS
                                                                                                                                                    Bijlagen
                               samenvatting                  jaarrekening                beheersing                    aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Accountantsverslag
jaarrekening 2022
                     Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging
Gemeente Nijmegen    Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Nijmegen


                     Persoonlijke, zakelijke of financiële relaties met de
                     gemeente Nijmegen
                     Wij hebben een evaluatie gemaakt van persoonlijke,
                     zakelijke en financiële relaties tussen Deloitte, haar
                     gevolmachtigden en haar medewerkers en de gemeente
                     die van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid.
                     Bij deze evaluatie zijn ons geen zaken gebleken die aan u
                     gerapporteerd dienen te worden.
                     Geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid
                     De Nederlandse onafhankelijkheidsregels vereisen dat
                     de eindverantwoordelijke accountant de met
                     governance belaste organen informeert over
                     geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid die
                     Deloitte, een bestuurder of interne toezichthouder van
                     Deloitte of een lid van het controleteam heeft
                     ontvangen van of verstrekt aan de gemeente of een bij
                     de gemeente betrokken persoon. Hierbij is een drempel
                     van € 100 opgenomen in de regels.
                     Wij hebben geen geschenken en persoonlijke uitingen
                     van gastvrijheid met een (geschatte) waarde van meer
                     dan € 100 ontvangen of verstrekt, en zijn daarom van
                     mening dat er geen sprake is van een bedreiging voor de
                     onafhankelijke uitvoering van de controleopdracht.




                               Bestuurlijke                   Bevindingen        Interne      Overige                      Blz. 39/2304787F2C/SS
                                                                                                                Bijlagen
                               samenvatting                   jaarrekening       beheersing   aangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Onder Deloitte wordt verstaan één of meer van Deloitte Touche Tohmatsu Limited (“DTTL”), haar wereldwijde netwerk van member firms en aan hen verbonden entiteiten (tezamen, de “Deloitte
organisatie”). DTTL (hierna ook te noemen “Deloitte Global”) haar wereldwijde netwerk van member firms en aan hen verbonden entiteiten zijn juridisch gescheiden en onafhankelijke entiteiten, die elkaar
niet kunnen verplichtingen of binden ten aanzien van derden. DTTL en iedere DTTL member firm en aan hen verbonden entiteit is aansprakelijk voor hun eigen handelen en nalaten, en niet voor het
handelen of nalaten van een andere entiteit. DTTL verleent geen diensten aan cliënten. Raadpleeg www.deloitte.com/about voor meer informatie.

Deloitte levert toonaangevende audit- en assurance-, belasting- en juridische diensten, consulting, financial advisory, and risk advisory diensten aan bijna 90% van de Fortune Global 500® en duizenden
particuliere bedrijven. Onze professionals leveren meetbare en blijvende resultaten die het vertrouwen van het publiek in kapitaalmarkten helpen versterken, klanten in staat stellen te transformeren en
bloeien, en de weg wijzen naar een sterkere economie, een meer rechtvaardige samenleving en een duurzame wereld. Voortbouwend op zijn meer dan 175-jarige geschiedenis, omvat het bereik van Deloitte
meer dan 150 landen en gebieden. Ontdek hoe de meer dan 345.000 mensen van Deloitte wereldwijd een impact maken die ertoe doet op www.deloitte.com.

Deze communicatie bevat louter algemene informatie en noch DTTL, noch haar wereldwijde netwerk van member firms of aan hen verbonden entiteiten verleent door middel van deze communicatie
professioneel advies of diensten. Voordat u een beslissing neemt of actie onderneemt die van invloed kan zijn op uw financiën of uw bedrijf, dient u een gekwalificeerde professionele adviseur te raadplegen.
Geen enkele entiteit in de Deloitte organisatie is verantwoordelijk voor enig verlies dat wordt geleden door een persoon die op deze communicatie vertrouwt.

© 2023. Neem voor informatie contact op met Deloitte Nederland.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>