<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                             1
Bijlage 1 Uitvoeringsprogramma bij Biodiversiteitsagenda Nijmegen
Versie 20230829
Elk jaar maken we gezamenlijk (Stadsontwikkeling en Stadsbeheer) een uitvoeringsjaarprogramma voor het groenbeleid, waarin biodiversiteitsbehoud en
herstel belangrijke thema’s zijn naast het bevorderen van stadslandbouw en het realiseren van vergroeningsprojecten. Voor dat uitvoeringsjaarprogramma
is budget aanwezig bij de afdeling Stadsontwikkeling. Daarnaast is er bij de afdeling Stadsbeheer natuurlijk budget voor het groenbeheer in de openbare
ruimte. Daarom worden in onderstaand globaal uitvoeringprogramma geen budgetten aangegeven. Zodra er een programma onder de Omgevingsvisie
komt te hangen voor onder meer het groenbeleid dan wordt die koppeling wel gelegd.
Het onderstaande globale uitvoeringsprogramma van de Biodiversiteitsagenda Nijmegen kent de volgende hoofdthema’s:
     •   Versterken van de groene kerngebieden
     •   Aanleggen en beheren van Ecologische Verbindingen en groenblauwe verbindingszones
     •   Versterken van het groenblauwe weefsel door stimulering (Mijn Wijkplan, Steenbreek), communicatie en educatie (stadsecoloog)
     •   Monitoren van de staat van de biodiversiteit in de kerngebieden en ecologische verbindingen
Kerngebieden
  Maatregel                        Biodiversiteitswinst               Waar beginnen en randvoorwaarden          Wie? (trekker is vet gemarkeerd)
  Laat bossen en parken, lanen en  Biodiversiteit neemt steeds verder Overal waar dat kan, ook dichtbij de      Gemeente (Stadsbeheer, Stadsrealisatie,
  bomen ouder worden               toe, door meer schaduw neemt de    gebouwen, rekening houdend met            Stadsontwikkeling), provincie (bevoegd gezag
                                   mogelijke hittestress af.          veiligheidsaspecten en met de             buiten de stad voor bos en natuur)
                                                                      cultuurhistorische betekenis. Bij lanen
                                                                      waar mogelijk kiezen voor individuele
                                                                      vervanging van bomen.
  Bescherm oude Boskernen          Biodiversiteit neemt steeds verder Oude boskernen in kaart brengen en        Gemeente (Stadsontwikkeling), provincie
                                   toe.                               planologisch beschermen. Dit is een       (bevoegd gezag buiten de stad voor bos en
                                                                      verplichting vanuit de provincie.         natuur)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                           2
Maatregel                       Biodiversiteitswinst               Waar beginnen en randvoorwaarden           Wie? (trekker is vet gemarkeerd)
Stem boomsoortenkeuze af op     Biodiversiteit neemt toe,          Beginnen bij vervanging van het bestaande  Gemeente (Stadsbeheer, Stadsrealisatie,
bijdrage aan biodiversiteits-   gevoeligheid voor droogte en hitte bomenbestand en bij ruimtelijke            Stadsontwikkeling), provincie (bevoegd gezag
winst en klimaatrobuustheid     etc. neemt af.                     ontwikkelingen; rekening houden met        buiten de stad voor bos en natuur);
                                                                   cultuurhistorische en monumentale          terreinbeheerders en eigenaren van
                                                                   bomen(lanen), genetische herkomst,         landgoederen of met grote (bos)tuinen en
                                                                   standplaats en waterbehoefte.              groengroepen
Laat dode bomen staan of        Soorten maken gebruik van holen,   Dode bomen mogen niet dichtbij paden       Gemeente (Stadsbeheer, Stadsrealisatie,
stammen en takken liggen        insecten en paddenstoelen. leven   staan en zullen volgens protocol worden    Stadsontwikkeling), provincie (bevoegd gezag
                                van dood hout. Takkenrillen bieden geïnspecteerd op veiligheidsrisico’s. Zaag buiten de stad voor bos en natuur);
                                schuilgelegenheid en leiden tot    breukgevoelige en gevaarlijke takken af    woningbouwcorporaties en terreinbeheerders
                                zonering t.b.v. rust.              (evt. breuksnoei) of laat alleen dode      en eigenaren van landgoederen of met grote
                                                                   stamdelen staan. Leg takkenrillen neer in  (bos)tuinen en groengroepen
                                                                   de buurt van poelen met amfibieën.
Plant of zaai missende/schaars  Zeer divers. De vuilboom is        In te vormen mantels (bosranden), als      Gemeente (Stadsbeheer, Stadsrealisatie,
voorkomende soorten (wilde      bijvoorbeeld waardplant voor       losse bomen. Zet de juiste soort op de     Stadsontwikkeling), provincie (bevoegd gezag
appel en peer, iepen, vuilboom, rupsen boomblauwtje en             juiste plek. Let op: gebruik niet alleen   buiten de stad voor bos en natuur);
wilde mispel, inheemse          citroenvlinder, de bessen worden   inheemse soorten maar ook de regionaal     terreinbeheerders, IVN, groengroepen
klimplanten, lokaal verzamelde  gegeten door vogels en wilde bijen voorkomende variëteiten daarvan.           landschapsbeheerorganisaties
kruiden e.a.)                   foerageren op de bloemen.
Continueer het extensief maaien Toename van het aantal bloemen     Maaien conform Nota Maaibeheer. Werk       Gemeente (Stadsbeheer, stadsecoloog),
en vergroot het areaal met      en insecten. Wintervoedsel kleine  met Kleurkeur (deel laten staan). Niet     bewoners.
hogere biodiversiteitswaarde    zangvogels.                        maaien in mei of als er veel padden-
                                                                   stoelen groeien. Versterk educatie en
                                                                   voorlichting rond dit thema.
Creëer rustige plekken voor     Rust voor zoogdieren en vogels.    In bossen en parken e.d. kunnen            Gemeente (Stadsbeheer, Stadsrealisatie,
biodiversiteit via zonering     Ook bodemleven kan hier beter      “olifantenpaadjes” worden afgesloten       Stadsontwikkeling), provincie (bevoegd gezag
                                herstellen (geen betreding).       (bijv. met takkenbossen). Ecologisch       buiten de stad voor bos en natuur);
                                                                   beheer van natuurlijke beplantingen levert terreinbeheerders, bewoners, IVN, etc.
                                                                   meer mantel-zoomvegetaties op.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                              3
Ecologische Verbindingen (gewenste, bestaande) en groenblauwe verbindingszones
 Maatregel                      Biodiversiteitswinst                 Waar beginnen en randvoorwaarden          Wie? (trekker is vet gemarkeerd)
 Benoem per ecologische         Robuust maken van geïsoleerde        Overal waar dat kan, ook dichtbij de      Gemeente (Stadsontwikkeling), samen met IVN,
 verbinding het doel van de     populaties van soorten met           gebouwen, rekening houdend met            gebiedskenners, beheerders en experts.
 verbinding en bijbehorende     beperkt verspreidingsvermogen.       veiligheidsaspecten. Bij lanen waar
 doelsoorten                                                         mogelijk kiezen voor individuele
                                                                     vervanging van bomen.
 Draag bij aan biodiversiteits- Versterking van de biodiversiteit op Laat het initiatief bij de campussen en   Gemeente (Stadsontwikkeling), campus
 ambities Campus Radboud,       hun terreinen en creëren van         stimuleer initiatieven die bijdragen aan  Radboud en Techcampus, andere
 Techcampus en Yuverta          verbindingen met de stad.            vergroening stad.                         opleidingsinstituten
 schoolterrein
 Versterk en verbind de Groene  Langs en in het spoorgebied          Er lopen al diverse projecten en          Gemeente (Stadsontwikkeling), ProRail,
 Corridor met omliggende        ontstaat een verbinding              ruimtelijke ontwikkelingen die verbonden  Vrienden van de Groene Corridor vrijwilligers.
 gebieden en leg faunapassages  Heumensoord – Waal die robuust       moeten worden. Zet natuurlijke inrichting
 aan                            genoeg is voor tal van soorten (o.a. en beheer en faunapassages in. Maak
                                kleine zoogdieren, wilde averuit,    concrete afspraken over verlichting (o.a.
                                zandhagedis) en die natuur en        t.b.v. vleermuizen).
                                mens verbindt en een doorgaande
                                route is om te bewegen en spelen.
 Zoek samenwerking /aansluiting Ecologische verbindingszones, KRW    Zorg voor capaciteit en uitvoerings-      Gemeente (Stadsontwikkeling), Groene
 ecologische verbindingen bij   maatregelen en de Blauwe Motor       budgetten biodiversiteit binnen Regionaal Metropool Regio, provincie, Rijkswaterstaat,
 buurgemeenten, provincie,      herstellen op regionaal niveau       Uitvoeringsprogramma RvM&W, zorg          waterschap RVO, ministeries IenW en LNV, SBB,
 agrarische organisaties,       binnendijks (GMR) en buitendijks,    voor belangenbehartiging bij beleid Grote WSRL, Vitens, Via Natura, ARK/WWF-NL, ZLTO,
 waterbeheerders, overige       rivieren (RWS programma PAGW         Rivieren en provinciaal landschapsbeleid. Ploegdriever, VNC, Struin etc
 groene organisaties etc.       binnen IRM),
 Leg meer poelen aan, zodat er  Toename van amfibieën, libellen en   Met name gewenst in de natte delen van    Gemeente (Stadsontwikkeling, Stadsbeheer,
 een netwerk ontstaat           vogels                               de stad. Mét inheemse beplanting en       stadsecoloog en groene vrijwilligers
                                                                     zónder vissen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                4
Groenblauwe Weefsel
 Maatregel                      Biodiversiteitswinst                Waar beginnen en randvoorwaarden             Wie? (trekker is vet gemarkeerd)
 Stimuleer biodiversiteits-     Meer en robuustere natuur.          Bepaal vooraf beschikbare tijd en            Gemeente (Stadsecoloog en Stadsbeheer via
 initiatieven van bewoners en                                       financiering voor zowel ontwikkeling,        Mijn Wijkplan)
 ondernemers                                                        realisatie als beheer.
 Vorm cultuurlijk groen en      Meer en robuustere natuur.          Kijk samen met bewoners, met                 Gemeente (Stadsontwikkeling, Stadsrealisatie
 verhardingen waar mogelijk                                         woningbouwcorporaties en                     en stadsbeheer), bewoners,
 om tot ecologisch beheerd                                          projectontwikkelaars en interne              woningbouwcorporaties,
 groen                                                              afdelingen waar kansen liggen.
 Pas de toolbox Natuurinclusief Vleermuizen, gierzwaluw, huismus,   Voorzieningen toepassen in nieuwbouw is      Gemeente (Stadsontwikkeling), ontwikkelaars.
 bouwen toe bij nieuwe          spreeuw.                            meestal eenvoudiger, omdat de vraag in
 ruimtelijke ontwikkelingen                                         de aanbesteding direct meegenomen kan
                                                                    worden. Daarvoor is een Toolbox
                                                                    Natuurinclusief Bouwen ontwikkeld.
 Stimuleer vergroenen van       Insecten, enkele vogelsoorten.      Goede kansen bij nieuwbouw, maar zeker       Gemeente (Stadsontwikkeling), ontwikkelaars,
 gevels en daken en laat                                            ook mogelijkheden in bestaande bouw.         woningbouwcorporaties en bewoners.
 regenwater zoveel mogelijk                                         Kosten zijn relatief hoog in vergelijking
 infiltreren in de bodem                                            met biodiversiteitswinst. Vandaar de
                                                                    subsidieregelingen. Beheer/onderhoud
                                                                    dient door eigenaren zelf te gebeuren.
 Vergroen bedrijventerreinen    Bijdrage aan biodiversiteit,        IVN project Werklandschappen van de          Bedrijventerreinen, gemeente
                                vestigingsklimaat, versterking      toekomst heeft grote ambitie, haak aan       (Stadsontwikkeling, Stadsrealisatie en
                                arbeidsproductiviteit en gezondheid waar de kansen liggen.                       Stadsbeheer), IVN.
 Breng vluchtplaatsen aan bij   Behoud bronpopulaties van soorten   Bewaar bij (her)ontwikkelingen een           Gemeente (Stadsontwikkeling en Stadsrealisatie
 (her)ontwikkelingen            met beperkt verspreidingsvermogen   natuurlijk gebiedje. Zet dit af, zorg dat de en Stadsbeheer), projectontwikkelaars /
                                (waaronder deel van het             bodem niet verdicht. Plaats                  bouwers
                                bodemleven)                         vleermuizenhotels.
 Creëer reliëf, zandige plekken Wilde bijen en andere gravende      Op zonnige plekken in droge graslanden.      Gemeente (Stadsbeheer, stadsecoloog en
 en steilrandjes                insecten, bepaalde mossen, etc.                                                  bewoners
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                              5
Maatregel                        Biodiversiteitswinst                 Waar beginnen en randvoorwaarden          Wie? (trekker is vet gemarkeerd)
Maai wandelpaadjes in grote      Paadjes kunnen zorgen voor open      Niet gemaaide graslanden zien er          Gemeente (Stadsbeheer)
stukken kruidengrasland          zand plus mensen uit de rest van het verzorgd uit met een gemaaid pad en
                                 grasland weghouden.                  gemaaide paden verkleinen de kans op
                                                                      tekenbeten.
Maak afspraken over              Door te zoneren, waarbij recreatie   Breng kwetsbare plekken in kaart. Probeer Gemeente (Stadsecoloog, Stadsbeheer)
meervoudig ruimtegebruik         vooral wordt geleid naar andere      te zoneren zonder borden (bijv. met
                                 plaatsen, kunnen kwetsbare plekken   stapels takken bepaalde delen slecht
                                 worden ontzien.                      toegankelijk maken),
Zorg voor meer educatie en       Versterking van het groenblauwe      Zorg dat biodiversiteit positief wordt    Gemeente (Stadsecoloog, Stadsbeheer)
voorlichting over biodiversiteit weefsel door gemotiveerde            geassocieerd met kwaliteit leefomgeving
                                 bewoners en bedrijven                en woongeluk en leidt tot een betere
                                                                      binding met de natuur.
Stimuleer de transitie           Herstel watervasthoudend             Via loket stadslandbouw samenwerken       Gemeente (Stadsontwikkeling), agrariërs en
intensieve landbouw naar         vermogen en bodemvruchtbaarheid      met grondeigenaren en gebruikers om te    andere grondgebruikers, sociale horeca (?) en
natuurinclusieve landbouw en     in landelijk gebied zorgt voor       komen tot natuurinclusieve en duurzame    bewoners.
natuurlijk buitengebied          biodiversiteitswinst en              stadslandbouwinitiatieven, voedselbossen
                                 klimaatdoelen (CO2).                 en educatieprojecten etc.
Verzamel zaden uit eigen         Verzamel (net als bijvoorbeeld de    Leer van het Rotterdamse voorbeeld en     Gemeente (Stadsbeheer, stadsecoloog) en
gebied of bijvoorbeeld uit de    stichting Landschapsonderhoud        kijk of die aanpak kan werken in          groene vrijwilligers.
Botanische Tuin (Hortus) en      Rotterdam) gebiedseigen zaden en     Nijmegen. Start daarvoor een pilot in
deel die met groengroepen en     gebruik die in de publieke ruimte.   tuinen die in een ecologische verbinding
bewoners                         Deel die ook met bewoners voor hun   liggen of in ecologische projecten van
                                 tuinen.                              groengroepen (bijv. Groene Corridor).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                             6
Overige, borging in standaardprocessen en monitoring
 Maatregel                     Biodiversiteitswinst                Waar beginnen en randvoorwaarden           Wie? (trekker is vet gemarkeerd)
 Werk de Hoofdgroenstructuur   Een logische, in het beleid         Werk samen met natuurorganisaties,         Gemeente (Stadsontwikkeling)
 uit in omgevingsplannen per   vastgelegde structuur biedt extra   omliggende gemeenten, provincie en
 stadsdeel                     zekerheid voor biodiversiteit.      waterschap de hoofdstructuur uit, leg
                                                                   deze vast en zorg voor adequate
                                                                   bescherming en versterking.
 Neem maatregelen op in de     Brede biodiversiteitswinst          Bekijk per maatregel wie wat zou moeten    Gemeente (Stadsontwikkeling en Stadsrealisatie
 standaardprocessen zoals                                          doen en of er documenten zijn die ook      en Stadsbeheer), projectontwikkelaars /
 aanbestedingsregels,                                              daadwerkelijk worden gebruikt en waarin    bouwers, woningbouwcorporaties
 soortenmanagementplannen,                                         kan worden vastgelegd dat dit gebeurt.
 natuurpuntensystemen
 Monitor de ontwikkeling van   Kennis draagt bij aan               Leg de doelen vast (doelstellingen worden  Gemeente (Stadsecoloog), soortenNL, andere
 soortgroepen, gebieden en     biodiversiteitswinst.               gehaald, ontwikkelingen volgen, mensen     kennisinstellingen, IVN
 betrokkenheid burgers etc.    Het zorgt voor bewustwording en     betrekken (citizen science), effectiviteit
                               draagvlak. En biedt de mogelijkheid meten, etc.) in een monitoringsplan. Zorg
                               om het beheer te sturen.            dat de monitoring gestandaardiseerd
                                                                   wordt uitgevoerd. Pas na het bepalen van
                                                                   de doelen kan de juiste vorm van
                                                                   monitoring worden gekozen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>