<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Archeologische Berichten Nijmegen – Briefrapport 157




Archeologisch bureauonderzoek
 station Heyendaal in Nijmegen




                     Joris Habraken




     Gemeente Nijmegen, Bureau Archeologie en Monumenten
                            2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                                                                na




                                                                                                      nieuwste
                                                                                               Chr.




                                                                                                         tijd
                                                                                           1800




                                                                                                      nieuwe
                                                                                                        tijd
                                                                                           1500
                                                                                                                                       laat
                                                                                           1250




                                                                                                      middeleeuwen
                                                                                                                                       vol
                                                                                               900

                                                                                                                                      vroeg
                                                                                               450
                                                                                                                                       laat




                                                                                                      Romeinse
                                                                                               270




                                                                                                         tijd
                                                                                                                                      midden
                                                                                                70
                                                                                           0                                          vroeg
                                                                                                19
                                                                                                                                       laat
                                                                                               250




                                                                                                      ijzertijd
                                                                                                                                      midden
                                                                                               500
                                                                                                                                      vroeg
                                                                                               800
                                                                                                                                       laat
                                                                                           1100




                                                                                                      bronstijd
                                                                                                                                      midden

© 2013 Gemeente Nijmegen, Bureau Archeologie en Monumenten
                                                                                           1800
                                                                                                                                      vroeg
                                                                                           2000
Archeologisch bureauonderzoek station Heyendaal in Nijmegen

J. Habraken
                                                                                                                                       laat

Vormgeving : R.M.H.C. Mols
Tekstredactie : H. van Enckevort                                                           2900




                                                                                                      neolithicum (jonge steentijd)
In opdracht van : gemeente Nijmegen

Autorisatie : H. van Enckevort                                                                                                        midden




                                                                                           4200



ISSN 2212-5337                                                                                                                        vroeg


Niets van deze uitgave mag worden verveelvoudigd in een geautomatiseerd gegevens-          4900
                                                                                                                                       noord
bestand of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke
andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor       5300
                                                                                                                       zuid
zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B
Auteurswet 1912 jo, het besluit van 29 juni 1974, St.b. 351, zoals gewijzigd bij Besluit
van 23 augustus 1985, St.b. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men daarvoor wet-
                                                                                                      (midden-steentijd)
                                                                                                        mesolithicum




telijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus
882, 1180 AW Amstelveen).
   Voor het overnemen van gedeelte(n) van deze uitgave in bloemlezingen, readers en
andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever
te wenden.
                                                                                           8800
De Gemeente Nijmegen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade
voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van
                                                                                                      (oude steentijd)
                                                                                                       paleolithicum




dit onderzoek.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm
                                                                                           voor
or any other means, without the written permission from the publisher.                     Chr.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Archeologisch bureauonderzoek
 station Heyendaal in Nijmegen




       Het gebied rond station Heyendaal zal worden heringericht. De grenzen van beide delen
       van het plangebied zijn in figuur 2 weergegeven. Het meeste werk is bovengronds zoals
       herstraten, maar op een aantal plaatsen zullen ook diepere bodemingrepen plaats gaan
       vinden. Het gebied heeft op de archeologische beleidskaart van de gemeente Nijmegen
       waarde 2 en ligt binnen zone Z-10. Hierdoor is archeologisch onderzoek voorafgaand
       aan bodemverstorende werkzaamheden vereist. Onderhavig bureauonderzoek vormt
       de eerste stap binnen de archeologische cyclus die doorlopen moet worden. Hierbij
       worden alle bekende gegevens op een rij gezet om te beoordelen of er een kans is op de
       aanwezigheid van archeologische resten binnen de grenzen van het plangebied en zo ja,
       of die door de geplande bodemverstoringen bedreigd worden. Daarmee kan antwoord
       worden gegeven op de vraag of archeologisch vervolgonderzoek noodzakelijk is.

                                                                                       Ressen Bemmel

                                                         Slijk-Ewijk
                                                                   Oosterhout




                                                       Beuningen                         Lent
                                                                   Weurt




                                                                                Nijmegen




                                                                                   0            2 km


       Figuur 1. Locatie van het onderzoeksgebied.                                                    rm


       Administratieve gegevens

       Provincie :                           Gelderland
       Gemeente :                            Nijmegen
       Plaats :                              Nijmegen
       Toponiem :                            Station Heyendaal
       Kaartblad :                           40CZ
       Centrumcoördinaat :                   zuidelijk deel : 188.131 / 426.542
                                             noordelijk deel : 188.161 / 426.584
       Projectverantwoordelijke :            H. van Enckevort
       Bevoegd gezag :                       gemeente Nijmegen, contactpersoon M. Smit
       Opdrachtgever :                       gemeente Nijmegen,
                                             contactpersoon J. van Zandwijk
       Archis2-onderzoeks-
         meldingsnummer :                    58083
       ABK-nummer + status :                 Z-10, waarde 2 (terrein met een archeologisch
                                             belang)
       Soort onderzoek :                     archeologisch bureauonderzoek
       Projectcode :                         Hn4                                                            3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>         426740
    187950




                                                                                                Hn3


                          Tv1                                        Ca
                                                                        m
                                                                         pu
                                                                            sb
                                                                              aa
                                                                                 n

                                    Ve
                                       r   le
                                             ng
                                                de
                                                     Gr
                                                       oe
                                                         ne
                                                             st
                                                               ra
                                                                  at




                  Kapit
                       telwe
                                g




                                                                                          Tv2
                                                            lseweg
                                                        Heyendaa




                                                                                                      Tv2

                                                                                                                   Tv2
                                                                                                                                  188500




         0                          100 m
                                                                                                                         426090
    Figuur 2. Locatie van plangebied (blauw) en enkele archeologische projecten in de omgeving (rood) De groene stippellijn geeft
    het veronderstelde tracé van de Romeinse weg tussen Nijmegen en Cuijk weer.                                              jg


    Complex en ABR-codering :                                        onbekend
    Periode(n) :                                                     onbekend
    Geomorfologische context :                                       spoelzandwaaier (sandr)




4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                        1	Geomorfologie en bodem
                                         Geomorfologisch gezien ligt het plangebied op de overgang van de hoge stuwwal (code
                                         15B3) naar de spoelzandwaaier (Sandr, code 6G1). De spoelzandwaaier is tijdens en na
                                         de voorlaatste ijstijd (Midden-Saalien, circa 150.000 jaar geleden) ontstaan. Dit deel
                                         van Nijmegen wordt gekenmerkt door grindrijke hellingafspoelingen (afkomstig van
                                         de stuwwal) al dan niet bedekt door dekzand. Archeologisch onderzoek in de nabijheid
                                         van het plangebied1 heeft aangetoond dat grindlagen ook daadwerkelijk aanwezig zijn
                                         in de ondergrond. Het plangebied staat op de bodemkaart als niet gekarteerd weergege-
                                         ven, maar zal binnen het gebied met holtpodzolgronden gelegen zijn (code gY36-VII).



                                        2 Archeologische
                                            en historische gegevens
                                         In en rond het plangebied heeft Bureau Archeologie en Monumenten van de gemeente
                                         Nijmegen (BAMN) in het verleden al enkele archeologische onderzoeken uitgevoerd (fig.
                                         2).2 Op de archeologische beleidskaart van de gemeente Nijmegen ligt het plangebied
                                         binnen de grenzen van een terrein met een archeologisch belang (terrein Z-10).3 Het
                                         betreft de Romeinse weg naar Mook en Cuijk. Hieronder volgt een omschrijving en
                                         wordt het belang van het terrein geschetst.

                                         Omschrijving terrein Z-10

                                         De genoemde weg liep in de Romeinse tijd van het centrum van Nijmegen via Mook
                                         naar de vicus en het latere castellum in Cuijk. Net buiten de gemeentegrenzen, in Heu-
                                         mensoord, zijn de ca. 6 m uit elkaar liggen bermsloten van deze weg tussen de bomen
                                         door nog zichtbaar. Naast de weg lag een wachtpost, gebouwd in de eerste decennia
                                         van de 4e eeuw. Deze wachtpost bestond uit een houten torenachtige constructie op
                                         een vrij klein terrein dat door een wal en gracht omgeven was. Binnen de grenzen van
                                         de gemeente zijn nog geen restanten van deze weg aangetroffen, maar gezien de locatie
                                         van de weg in Heumensoord moet deze weg het tracé van de huidige Driehuizerweg,
                                         via de Heyendaalseweg naar Kelfkensbos hebben gevolgd.

                                         Archeologisch belang van het terrein

                                         Deze weg is een van de twee belangrijkste doorgaande wegen in Romeins Nijmegen,
                                         en had in verschillende perioden ook een militair belang, zoals onder meer blijkt uit
                                         de aanleg van de wachtpost in Heumensoord in de 4e eeuw. Zowel de weg zelf als de
                                         daarnaast gelegen resten van nederzettingen en grafvelden kunnen belangrijke infor-
                                         matie opleveren over de wisselingen in de invloed van het Romeinse (militaire) gezag
                                         in dit deel van het Romeinse rijk. De structuur van Romeinse wegen is afhankelijk van
                                         de beschikbare bouwmaterialen en kan daarmee op verschillende plaatsen anders zijn.
                                         Om de aanleg van de weg, de constructie en mogelijke herstelwerkzaamheden vast te
1 Projectcodes Bureau Archeologie        kunnen leggen is onderzoek naar de weg van belang als er zich mogelijkheden voor-
en Monumenten Tv1 (2001) en Tv2          doen. Omdat nederzettingen in de Romeinse tijd veelal langs doorgaande wegen zijn
(2002).                                  gelegen, is aan weerszijden van de weg richting Nijmegen–Cuijk een verhoogde kans
2 In de omgeving van het plangebied      op het aantreffen van resten van nederzettingen en grafvelden. Omdat de ligging van
staat in Archis waarnemingsnummer        deze weg en de bijbehorende bewoningsresten en grafvelden op Nijmeegs grondgebied
47750. Dit nummer komt overeen           niet precies bekend zijn, is het niet mogelijk om de contouren van de zone waarin deze
met projectcode Tv1 van de gemeente      gelegen zijn precies vast te stellen. Het is wel belangrijk om het verloop van de weg
Nijmegen.
                                         precies vast te kunnen leggen, omdat dit gevolgen heeft voor archeologisch onderzoek
3 Archeologische Beleidskaart ge-        in de directe omgeving ervan. Gezien het feit dat nederzettingen langs dergelijke door-
meente Nijmegen, versie 2, decem-        gaande routes vaak als lintbebouwing zijn aangelegd, kan deze bebouwing gemakkelijk
ber 2009. Terrein : Z-10. Weg van        over het hoofd gezien worden als de exacte route van de weg niet bekend is.
Nijmegen naar Cuijk. Status : terrein
met archeologisch belang (waarde 2).
                                                                                                                                   5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>      Archeologisch kader

      De infrastructuur in de Romeinse tijd was zeer uitgebreid. De belangrijkste doorgaande
      wegen zijn door de Romeinen in eerste instantie aangelegd voor militaire doeleinden –
      het snel verplaatsen van troepen – maar daarnaast zijn ze natuurlijk ook door burgers
      gebruikt. Grootschalige handel vond vermoedelijk voornamelijk via water plaats, maar
      voor de meer lokale handel, en voor handel naar plekken die niet via water bereikbaar
      waren, zullen de wegen intensief benut zijn. Romeinse wegen zijn belangrijke anker-
      punten in de infrastructuur, waarlangs veel activiteiten plaatsvonden, die gerelateerd
      zijn aan het passerende verkeer. De ligging van de
          Romeinse wegen is dan ook voor een deel bepalend geweest voor de nederzettings-
      structuur in de Romeinse tijd. Langs de doorgaande wegen ontstonden nederzettingen
      die vaak hun bestaansrecht dankten aan het verkeer. Dit soort nederzettingen had vaak
      de vorm van lintbebouwing. Ook de grafvelden die bij deze nederzettingen hoorden
      zijn bij voorkeur langs de weg aangelegd.
          Een belangrijke doorgaande weg liep van de legerplaats op de Hunerberg in Nijme-
      gen-Oost naar Xanten en de verderop gelegen legerplaatsen langs de Rijn. Een andere
      belangrijke route liep langs de Maas naar Tongeren. Deze weg is aan het begin van de
      1e eeuw na Chr. aangelegd en liep vanuit Nijmegen via Mook en Cuijk naar het zuiden.
      In de 4e eeuw nam het militaire belang van de deze weg sterk toe, toen de verdediging
      van de rijksgrens na de Germaanse invallen meer in het achterland werd gelegen. In
      dat kader is onder andere de wachtpost in Heumensoord aangelegd.
          De ligging van de weg naar Mook en Cuijk is op Nijmeegs grondgebied niet
      precies bekend. Direct buiten de Nijmeegse gemeentegrens, in Heumensoord, is de
      locatie op sommige plekken wel bekend. Op deze wijze is het verloop in grote lijnen
      gereconstrueerd omdat wegen in de Romeinse tijd veelal een lineair karakter hadden.

    2.1 In de omgeving uitgevoerd archeologisch onderzoek
      In de nabijheid van het plangebied heeft Bureau Archeologie en Monumenten Nijmegen
      twee archeologische begeleidingen uitgevoerd (fig. 2). Deze zijn niet gerapporteerd, maar
      de documentatie is bewaard in het archeologisch depot van de gemeente Nijmegen.
      Uit deze documentatie blijkt dat de bovenste 30 cm van de bodem in de moderne tijd
      is verstoord en dat hieronder op veel plaatsen een oude, ca. 30–40 cm dikke akkerlaag
      aanwezig is. Daaronder ligt direct het gele zand, de C-horizont. Vanwege het ontbreken
      van vondsten kon de akkerlaag niet gedateerd worden.
          Tijdens de archeologische begeleiding Tv1 is ten westen van de hoek Heyendaalse-
      weg/Verlengde Groenestraat onder de verstoorde bovengrond een greppel waargenomen.
      Tevens zijn hier paalsporen en een kuiltje waargenomen. Vanwege het ontbreken van
      vondsten konden de sporen niet gedateerd worden. De archeologische begeleiding
      Tv2 (puntlocatie) heeft aangetoond dat ook vlak ten oosten van de Heyendaalseweg
      archeologische sporen aanwezig zijn, zoals een kuil. Maar ook tijdens deze begeleiding
      zijn geen vondsten aangetroffen, waardoor de ouderdom van de kuil niet kon worden
      vastgesteld.

    2.2 Het plangebied op historische kaarten
      Het plangebied ligt ver buiten het oude centrum van Nijmegen. Op de Hottingerkaart
      uit 1783 ligt het plangebied ten noorden van het park Heyendaal (fig. 3). De oudste
      kadastrale kaart van het plangebied stamt uit 1822. Hierop is het plangebied aangeduid
      als bouwland binnen de gemeente Hatert. Van park Heyendaal is alleen het meest
      noordoostelijk deel nog goed herkenbaar in het stedelijke landschap. Het plangebied
      is pas echt tot ontwikkeling gekomen na de aanleg van de spoorlijn Nijmegen–Venlo.
      Deze spoorlijn wordt ook wel de Maaslijn genoemd. De Maaslijn is, als onderdeel van
      de derde Staatsaanleg van spoorwegen in Nederland, in 1883 aangelegd. In 1972 wordt
      de voorstadshalte Nijmegen-Heyendaal geopend. In 1979 krijgt de halte een stations-
      gebouw. Het gebouw is in 2000 weer gesloopt. Sindsdien is er geen stationsgebouw
      meer. Direct ten noorden van het plangebied is in 2002 een nieuwe busbaan in gebruik
      genomen, de Campusbaan. Tijdens de aanleg van de busbaan en bijbehorende halte
6     heeft veel grondverzet plaatsgevonden in zowel de vorm van afgravingen als ophogingen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                             Figuur 3. Uitsneden uit de Hottingerkaart uit 1783. Het plangebied ligt in de cirkel.

                                             Het raadplegen van bouwdossiers met betrekking tot het plangebied heeft geen aanvul-
                                             lende informatie opgeleverd.4



                                           3	Conclusie
                                             Historische kaarten geven aan dat het gebied lange tijd is gebruikt als bouwland en dat
                                             het pas na de aanleg van de spoorweg in 1883 tot ontwikkeling is gekomen. Of de bodem
                                             binnen het plangebied tijdens de aanleg van de spoorweg en / of het stationsgebouw
                                             dermate is verstoord dat archeologische lagen zijn vergraven, is onbekend. Vermoedelijk
                                             is dit voor het noordelijke gedeelte zeker het geval, gezien de bodemingrepen die daar
                                             vanaf 2000 hebben plaats gevonden.
                                                 Op de archeologische beleidskaart van de gemeente Nijmegen ligt het plangebied
                                             binnen de grenzen van een terrein met een archeologisch belang (terrein Z-10).5 Het
                                             betreft de Romeinse weg naar Mook en Cuijk. Langs de doorgaande wegen ontstonden
                                             nederzettingen die vaak hun bestaansrecht dankten aan het verkeer op deze wegen.
                                             Dit soort nederzettingen had vaak de vorm van lintbebouwing. Ook de grafvelden
                                             die bij deze nederzettingen hoorden zijn bij voorkeur langs de weg aangelegd. Eerder
                                             uitgevoerd onderzoek in de omgeving van het plangebied, in het bijzonder ten westen
                                             van de Heyendaalseweg, heeft aangetoond dat archeologische sporen aanwezig zijn
                                             vanaf 30–40 cm beneden maaiveld.



                                           4 Aanbevelingen
                                              Gezien de grondwerkzaamheden in het verleden ten behoeve van de aanleg van de
                                              bestaande parkeerplaats en fietsenstalling, de betrekkelijk geringe ingrepen in de bodem
                                              en de grote afstand ten opzichte van de aan de overzijde van de Heyendaalseweg waar-
                                              genomen sporen wordt geadviseerd het zuidelijk deel van het plangebied vrij te geven.
                                                 Het noordelijke deel aan de Campusbaan is dermate verstoord door de aanleg van
                                              de busbaan en halte dat wordt aanbevolen dit deel van het plangebied vrij te geven
                                              met betrekking tot archeologie.


                                           Illustratieverantwoording
                                             Jean-Francois Gentenaar                  jg
4 Via www.nijmegen.nl / dgd / zoeken / .
Geraadpleegd op 20 augustus 2013.
                                             Rob Mols                                 rm

5 Archeologische Beleidskaart ge-
meente Nijmegen, versie 2, december
2009. Terrein : Z-10. Romeinse weg
van Nijmegen naar Cuijk. Status :
terrein met archeologisch belang
(waarde 2).                                                                                                                              7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>    Uitgave




    Afdeling Stadsontwikkeling
    Bureau Archeologie en Monumenten
    Postbus 9105
8   6500 HG NIJMEGEN
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>