<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>VOOR DE PUBLIEKE ZAAK OVER EEN AANLOKKELIJK PERSPECTIEF VOOR DE DECENTRALE VOLKSVERTEGENWOORDIGER advies van de raad voor het openbaar bestuur</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Vormgeving: Studio Tint, Den Haag
Druk: Xerox OBT
© maart 2018 Raad voor het Openbaar Bestuur
isbn 978 90 5991 109 3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inhoud
Voorwoord                                                                  5
Advies: een aanlokkelijk perspectief voor de decentrale
volksvertegenwoordiger                                                     7
Aanbevelingen                                                            20
Bijlage I  Aantrekkelijkheid, balans en civitas relinquo, het abc van
           decentrale volksvertegenwoordiging                            23
           1      Inleiding                                              24
           1.1    Adviesaanvraag                                         24
           1.2    Leeswijzer                                             25
           2      Voor de ijver: historisch overzicht                    26
           2.1    Een korte versie van een lange geschiedenis            26
           2.1.1  Jaren ’70: commissie-Merkx                             26
           2.1.2  Jaren ’80: verbetering rechtspositie                   29
           2.1.3  Jaren ’90: herziening Gemeentewet                      30
           2.1.4  Jaren ’00: dualisering                                  31
           2.1.5  Commissie-Dijkstal                                      31
           2.2    Wachtgeld en secundaire arbeidsvoorwaarden             32
           2.2.1  Wachtgeld voor decentrale volksvertegenwoordigers      32
           2.2.2  Secundaire arbeidsvoorwaarden voor decentrale
                  volksvertegenwoordigers                                33
           3      Aantrekkelijkheid: trots of terughoudend?              34
           3.1    Aantrekkelijkheid, gezien door volksvertegenwoordigers 35
           3.2    Aantrekkelijkheid, gezien vanuit het perspectief van
                  burgers                                                37
           3.2.1  Lokaal kiezersonderzoek                                37
           3.2.2  Politiek geïnteresseerde burgers                       39
           3.2.3  Burgerperspectief: gebrek aan responsiviteit bij
                  ‘de politiek’                                          40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>            4      Balans: tijdsbesteding, werkdruk, verantwoordelijkheid
                   en de beloning                                         42
            4.1    Balans                                                 42
            4.1.1  Tijdsbesteding                                         42
            4.1.2  Werkdruk                                               43
            4.1.3  Beloning                                               44
            4.1.4  Verantwoordelijkheid                                   45
            4.2    Wat kost de decentrale volksvertegenwoordiging?        45
            4.3    Hoe is het in het buitenland geregeld?                 47
            5      Burgerschaps- of politiek verlof                        51
            5.1    Wettelijke regelingen                                   51
            5.2    Arbeidsachtergrond en flexibiliteit werkgever          54
            5.3    Proef voor meer maatwerk                               55
            6      Conclusies                                             56
            6.1    Principes die ten grondslag liggen aan het ambt van
                   decentrale volksvertegenwoordiger                      56
            6.2    Aantrekkelijkheid: overwegend negatief beeld           57
            6.3    Balans: naast hoofdwerkzaamheden is de werkdruk
                   hoog en vergoeding in kleine gemeenten laag            58
            6.4    Burgerschaps- of politiek verlof                       58
Bijlage II  Adviesaanvraag                                                59
Bijlage III Samenstelling Raad voor het Openbaar Bestuur                  64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                              voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
Voorwoord
Over de staat van de decentrale democratie is de afgelopen decennia het nodige
gezegd, geschreven en gediscussieerd. De vraagstukken gaan bijvoorbeeld over
het vertrouwen van burgers in het openbaar bestuur, de rol van volksvertegen-
woordigingen in een tijdperk van participatiesamenleving en doe-democratie, het
functioneren van politieke partijen en de kracht van het decentrale bestuur na de-
centralisaties. Centraal in het voorliggende advies staat het thema over de aan-
trekkelijkheid van het ambt van decentrale volksvertegenwoordiger: lid van de
gemeenteraad, provinciale staten of het algemeen bestuur van een waterschap.
Nederland heeft goed openbaar bestuur, we hebben goede volksvertegenwoor-
digers en dat willen we graag zo houden. Maar het ambt staat van verschillende
kanten onder druk. De tijdsinvestering is groot, de verantwoordelijkheid is hoog
en het is zoeken naar de juiste balans tussen inzet voor het ambt, werk en privé.
Op verzoek van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties wil de
Raad voor het Openbaar Bestuur met dit advies een perspectief bieden om het
ambt aanlokkelijk te maken en te houden.
Voor het advies is gesproken met sleutelfiguren, is een bijeenkomst gehouden
met de Sociaal-Economische Raad (SER), is teruggeblikt op de geschiedenis van
het ambt en is aan de hand van het nodige onderzoeksmateriaal de stand van het
ambt opgemaakt. Vijftien jaar na de dualisering staan met name gemeenteraden
op een nieuw kruispunt. Na een periode dat er minder maar grotere gemeenten
zijn ontstaan door herindelingen, dat er een veelvoud aan taken zijn gedecentra-
liseerd naar de ‘eerste overheid’ en dat het publieke debat op sociale media zijn
intrede heeft gedaan in de raadszaal, is het zaak om ons decentrale bestuur op
peil te houden. Door versterking van de positie van decentrale volksvertegenwoor-
digers, maar ook door versterking van de instituties: gemeenteraad, provinciale
staten, dagelijks bestuur van waterschappen, griffie en rekenkamer. Versterking
om goed bestuur in de toekomst te waarborgen, zodat ook over vijftien jaar na
nu het decentrale bestuur stevig in de schoenen staat om de maatschappelijke
vraagstukken van straks het hoofd te bieden.
    5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                             voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
Het advies is tot stand gekomen onder begeleiding van een projectgroep uit de
Raad bestaande uit Frank van Ommeren, Milo Schoenmaker en Albertine van Vliet-
Kuiper. In het adviestraject werd de Raad ondersteund door de stafleden Frank
van de Meyden (tot 1 januari 2018) en Michael Mekel.
drs. Han Polman                                            drs. Rien Fraanje
Voorzitter Raad voor het Openbaar Bestuur                  Secretaris-directeur
    6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
Advies: een aanlokkelijk perspectief
voor de decentrale volksvertegenwoordiger
kernboodschap
   Hoe kan de aantrekkelijkheid van volksvertegenwoordigende functies in het
   decentrale bestuur worden vergroot? Hoe kunnen tijdsbesteding, werkdruk,
   verantwoordelijkheid en de beloning van decentrale volksvertegenwoordigers
   meer in balans worden gebracht? Helpt een regeling voor burgerschapsverlof
   om het ambt aantrekkelijk te houden en te maken? Dat zijn de vragen die de
   Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK)1 de Raad voor
   het Openbaar Bestuur stelde over de versterking van de positie van decentrale
   volksvertegenwoordigers. Naar aanleiding van de adviesvraag heeft de Raad
   eerst een analyse uitgevoerd naar de aantrekkelijkheid van het ambt (zie Bij-
   lage I). Op grond hiervan en in antwoord op de vragen adviseert de Raad als
   volgt.
   Volksvertegenwoordiging in het decentrale bestuur is lekenbestuur. De Raad
   benadrukt opnieuw de waarde hiervan. Lokale en regionale democratie
   heeft de legitimiteit nodig van de politicus, die goed is aangesloten op wat
   er in de maatschappij leeft. Passend bij lekenbestuur mag het accent van het
   werk van gemeenteraden, provinciale staten en algemeen besturen van
   waterschappen volgens de Raad meer liggen bij volksvertegenwoordigende
   activiteiten in plaats van dat bijna tweederde van de beschikbare tijd
   opgaat aan bestuurlijke activiteiten.
          Decentrale volksvertegenwoordigers geven hart en ziel voor de
   publieke zaak. Maar voortgaan met de huidige intensieve invulling van het
   ambt draagt het risico met zich mee dat het voor steeds minder mensen
   mogelijk is om volksvertegenwoordiger te worden. Als de inzet van decen-
   trale volksvertegenwoordigers niet of slechts heel moeilijk te combineren
   is met werk, zorgtaken en de privésituatie, dan staat dat op gespannen voet
   met het principe dat het ambt voor iedereen toegankelijk moet zijn. Dus
   benadrukt de Raad dat het ambt van decentrale volksvertegenwoordiger
   een nevenfunctie is en dat ook moet blijven.
          Passend bij de aard en omvang van een nevenfunctie, pleit de Raad
   ervoor dat de werkzaamheden van decentrale volksvertegenwoordigers
   behapbaar moeten zijn met minder tijdsbesteding (pakweg 8 tot 12 uur)
   dan de 16 tot 20 uur die nu gemiddeld in het werk worden gestoken door
   gemeenteraads- en statenleden.
1  Adviesaanvraag van 3 juli 2017, zie Bijlage II.
   7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
  Dagelijks bestuur en decentrale volksvertegenwoordiging hebben verschil-
  lende rollen en nemen verschillende positie in het stelsel in. Daarbij horen
  afspraken over goede rolneming: volksvertegenwoordiging, kaderstelling,
  controle. En afspraken over goede ondersteuning: griffie, rekenkamer en
  facilitering door het dagelijks bestuur. Bewuste rolneming en goede onder-
  steuning kunnen volgens de Raad bijdragen aan reëel minder tijdsbesteding
  en vergroten zo de aantrekkelijkheid van het ambt. Het dwingt decentrale
  volksvertegenwoordigers sommige dingen anders te doen: minder bestuur-
  lijke activiteiten zoals vergaderen, stukken lezen en fractieberaad. Dat kan
  alleen als wordt geïnvesteerd in een goede toerusting (griffie, rekenkamer,
  fractieondersteuning, scholing). Goede democratie is die investering volgens
  de Raad meer dan waard.
         Verbetering van secundaire arbeidsvoorwaarden maakt het ambt aan-
  trekkelijker, bijvoorbeeld door middel van een voorziening die het risico van
  het mislopen van pensioenopbouw opvangt en door meer ondersteuning
  voor scholing.
         Gemeenteraadsleden uit de kleinste gemeenten (tot en met 8.000
  inwoners) ontvangen gemiddeld de laagste vergoeding; € 4,91 per uur. In
  gemeenten met een inwonertal tussen 150.000 en 375.000 inwoners is de
  ontvangen vergoeding gemiddeld de hoogste: € 19,64 per uur. Het verschil
  in beloning tussen gemeenteraadsleden van verschillende gemeentegrootte
  is naar het oordeel van de Raad te groot. Daarom adviseert de Raad dat de
  vergoeding voor werkzaamheden van gemeenteraadsleden in kleine ge-
  meenten (tot 24.000 inwoners) omhoog gaat.2 In grote gemeenten (vanaf
  100.000 inwoners) is het gemeenteraadslidmaatschap een halve baan en
  dat staat op gespannen voet met het principe dat het ambt een voor ieder-
  een toegankelijke nevenfunctie moet zijn. De Raad vindt dat ook het ambt
  van volksvertegenwoordiger in grote gemeenten zou moeten worden inge-
  vuld met minder tijdsbesteding om zo toegankelijk en aantrekkelijk te zijn.
  In de redenering is het, passend bij de beperktere omvang van de neven-
  functie, voorstelbaar dat de vergoeding voor gemeenteraadsleden van grote
  gemeenten (vanaf bijvoorbeeld 100.000 inwoners) op termijn gefaseerd
  omlaag kan.
         Bij feitelijk minder tijdsbesteding kan de vergoeding voor provinciale
  statenleden gelijk blijven.
         De Raad juicht maatwerk toe waarbij werkgevers decentrale volksver-
  tegenwoordigers (in spe) voldoende ruimte bieden om een combinatie van
  werk en het lidmaatschap van een decentrale volksvertegenwoordiging
  mogelijk te maken. Flexibiliteit in werktijden, beschikbaarheid en eventueel
  de mogelijkheid van parttime verlof zouden hieraan kunnen bijdragen,
2 De Raad gaat hierbij uit van de bestaande indeling van gemeentegrootte.
  8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                              voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
   aldus de Raad. Tegelijkertijd realiseert de Raad zich dat nieuwe wettelijke
   regelingen voor politiek of burgerschapsverlof niet eenvoudig implemen-
   teerbaar zouden zijn. Bij minder tijdsbesteding is het ambt van decentrale
   volksvertegenwoordiger voor werknemers, zelfstandig ondernemers en
   zzp-ers beter behapbaar naast hun hoofdwerkzaamheden. Nu voorts uit
   onderzoek blijkt dat de meeste gemeenteraadsleden ervaren dat hun werk-
   gever zich flexibel opstelt, denkt de Raad dat maatwerk ook binnen de
   bestaande regelingen voor politiek of burgerschapsverlof tot de mogelijk-
   heden behoort. Daarbij vindt de Raad het wenselijk dat decentrale over-
   heden met werkgevers overeenkomen dat actief wordt gewezen op het feit
   dat het mogelijk is en ruimte wordt geboden voor werknemers om volks-
   vertegenwoordiger te zijn.
         De aantrekkelijkheid van het ambt kan worden vergroot door her-
   waardering: betere beeldvorming over het belang en het werk van volks-
   vertegenwoordigers. Om meer geïnteresseerden voor het ambt te werven
   bepleit de Raad experimenten om het potentieel aan te boren van de 98%
   van de mensen die geen lid zijn van een politieke partij.
lekenbestuur
   Decentrale volksvertegenwoordiging moet lekenbestuur zijn en blijven. De
   oorspronkelijke betekenis van het begrip ‘leek’ (behorend tot het volk, niet tot
   de geestelijke stand) en de nieuwe betekenis (geen vakman) geven precies
   aan waarom lekenbestuur zo’n belangrijk kenmerk is van onze decentrale
   volksvertegenwoordiging. Voortschrijdende professionalisering van onze
   maatschappij maakt het steeds verleidelijker voor decentrale volksvertegen-
   woordigers om materiedeskundigheid te vergaren. Maar democratie heeft de
   legitimiteit nodig van de politicus, die goed is aangesloten op wat er in de
   maatschappij leeft. Gespecialiseerde kennis is het terrein van de vakman, de
   ambtenaren en de dagelijkse bestuurders (burgemeesters, wethouders,
   commissarissen van de koning, gedeputeerden, dijkgraven, heemraden). Die
   deskundigheid moet dienstbaar zijn aan democratie en niet andersom, demo-
   cratie die wordt gerund door deskundigen. Decentrale volksvertegenwoordi-
   gers zijn geen vaklui, het lekenbestuur is noodzakelijk voor de legitimiteit van
   het decentrale openbaar bestuur en vormt zo juist het contrapunt van de
   steeds verder oprukkende specialisering. Daarom is het zijn van decentrale
   volksvertegenwoordiger niet een beroep waaraan arbeidsvoorwaarden en per-
   soneelsbeleid zijn verbonden, maar een politiek ambt. Een hoog ambt dat her-
   waardering verdient.
   Het ambt van decentrale volksvertegenwoordiger is dus een nevenfunctie, een
   functie ‘erbij’, en de Raad wil dat graag zo houden.
   9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
  De Raad ziet dat decentrale volksvertegenwoordigers in gemeenteraden, pro-
  vinciale staten en algemeen besturen van waterschappen zich vol overgave
  inzetten voor hun gemeente, provincie en waterschap. Dat doen zij met toe-
  wijding, enthousiasme en enorme gedrevenheid. De Raad vreest echter dat
  het vroeg of laat zal vastlopen: wie kan het nog opbrengen om het ambt te
  vervullen naast het werk en de privésituatie? De Raad stelt vast dat de tijds-
  besteding van het werk van decentrale volksvertegenwoordiger blijft toene-
  men en dat dit voor veel mensen een drempel vormt om politiek actief te
  worden. In tal van gemeenten is het moeilijk gebleken om de kieslijsten voor
  de gemeenteraadsverkiezingen goed bezet te krijgen. Daarin schuilt het ge-
  vaar van een eenzijdig samengestelde gemeenteraad met alleen mensen die
  het ambt van volksvertegenwoordiger kunnen combineren met werk, zorgta-
  ken en de privésituatie. De Raad vindt echter principieel dat het ambt voor ie-
  dereen toegankelijk moet zijn.
werkwijze en tijdsbesteding
  De gemiddelde tijdsduur die gemeenteraadsleden besteden aan het gemeen-
  teraadswerk is licht gestegen van 15,9 uur in 2014 naar 16 uur in 2017. Hoe gro-
  ter de gemeente, hoe meer tijd gemeenteraadsleden gemiddeld besteden aan
  gemeenteraadswerk: in grote gemeenten is het gemeenteraadslidmaatschap
  een halve baan.3 Statenleden zijn nog meer tijd kwijt, gemiddeld besteden zij
  meer dan 20 uur per week aan het statenwerk.4 De tijdsbesteding staat op ge-
  spannen voet met de aard en omvang van een nevenfunctie. Een aanlokkelijk
  perspectief zou zijn dat de tijdsbesteding minder uur bedraagt, bijvoorbeeld
  8 tot 12 uur. Ook voor gemeenteraadsleden van grote gemeenten en Statenle-
  den van provincies.
  Minder feitelijke tijdsbesteding dwingt de dingen anders te doen. Minder be-
  stuurlijke activiteiten: minder vergaderen, minder stukken lezen, minder frac-
  tieberaad. De handvatten hiervoor zijn niet nieuw: efficiënter vergaderen,
  betere raads- of statenstukken, stuur als volksvertegenwoordiging op hoofd-
  lijnen en laat de details over aan het dagelijks bestuur (colleges van burge-
  meester en wethouders, gedeputeerde staten, dijkgraaf en heemraden).
  Minder is in dit geval ook meer. Meer ondersteuning: een beter toegeruste
  griffie, meer fractieondersteuning, een sterke rekenkamer die controlewerk-
  zaamheden uitvoert.
3 In gemeenten < 14.000 inwoners bedroeg de gemiddelde tijdsbesteding per week in 2017
  bijna 13 uur, in gemeenten > 100.000 inwoners meer dan 20 uur en in gemeenten > 150.000
  inwoners bijna 24 uur. Bron: Daadkracht voor de overheid in opdracht van Raadslid.Nu.
  Nationaal Raadsledenonderzoek 2017. Vijfde trendonderzoek naar de tijdsbesteding en werk-
  zaamheden van gemeenteraadsleden, maart 2017.
4 Daadkracht voor de overheid, Nationaal Statenledenonderzoek 2013, Tweede trendonderzoek
  naar de tijdsbesteding en werkzaamheden van Provinciale Statenleden: éénmeting, 2013.
  10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                           voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
De meerderheid van de zittende decentrale volksvertegenwoordigers (onge-
veer 60%, zowel gemeenteraadsleden als Statenleden) geeft aan tevreden te
zijn met de tijdsbesteding, bijna een kwart zou er nog wel meer tijd in willen
steken. Het pleidooi van de Raad om minder tijd te besteden gaat tegen deze
tevredenheidscijfers in, zo lijkt het. Maar de Raad beoogt hiermee de aantrek-
kelijkheid van het ambt te verhogen. Want de klachten over werkdruk zijn er
ook: het is bijna niet te combineren met werk en de privésituatie. En hoge
werkdruk en tijdsbesteding zijn de grootste afschrikkers voor mensen die over-
wegen zich beschikbaar te stellen voor het ambt van volksvertegenwoordiger.
Er is nog een reden om te pleiten voor minder tijdsbesteding. De laatste jaren
hebben met name gemeenteraden meer verantwoordelijkheden gekregen als
gevolg van de decentralisaties in het sociale domein. En de verwachting is dat
het daar niet bij blijft met de komst van de Omgevingswet. Ongemerkt stapelt
het aantal uren zich op met de toegenomen verantwoordelijkheid en dat kan
niet de bedoeling zijn van lekenbestuur. Dan doemt de valkuil op om van de-
centrale volksvertegenwoordigers vaklui te maken en dat was en is niet de be-
doeling.
Logischerwijs komt dan de vraag op: waar moet de schaarse tijd dan wel aan
worden besteed? Als decentrale volksvertegenwoordiger moet of wil je blijk-
baar veel geïnformeerd worden. Maar daarin schuilt de valkuil van materie-
deskundigheid. Dus zouden decentrale volksvertegenwoordigers volgens de
Raad goed het onderscheid moeten maken tussen need to know en nice to
know. In plaats van aan de dominantie van de planning en control cyclus kan
de schaarse tijd beter worden besteed aan wezenlijke vragen over visie en de
rol van de volksvertegenwoordiging ten opzichte van het dagelijks bestuur.
Bijna tweederde van de beschikbare tijd gaat op aan bestuurlijke activiteiten
zoals controleren en kaderstellen, terwijl volgens de Raad de kracht van leken-
bestuur en de toegevoegde waarde van de gemeenteraad, provinciale staten
of algemeen besturen nu juist ligt in de rol van volksvertegenwoordiger. Dus
vindt de Raad dat dáár het accent in de werkzaamheden van decentrale volks-
vertegenwoordigers zou moeten liggen. Natuurlijk blijven kaders stellen en
controleren belangrijke rollen, maar voor die functies is het goed mogelijk ade-
quate ondersteuning te organiseren in de vorm van toegesneden voorberei-
ding door het dagelijks bestuur en bijstand door een behoorlijk uitgeruste
griffie en een sterke rekenkamer.
Daarnaast kunnen meer expliciete afspraken over rolneming worden ge-
maakt. Wat is de rol van de decentrale volksvertegenwoordiging ook ten
opzichte van het dagelijks bestuur, bij welk vraagstuk of opgave? En in welke
fase van beleidsontwikkeling? Dat is in toenemende mate van belang in een
omgeving met wederzijdse afhankelijkheden, waarin vaak alleen via net-
11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                 voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
   werksamenwerking of meervoudige democratie5 tot resultaat gekomen kan
   worden. Goede afspraken vooraf hierover kunnen ‘verlichtend’ werken in tijds-
   besteding en leiden tot effectievere volksvertegenwoordiging.
rechtspositie en beloning
Voor de ijver: kort historisch overzicht
   De instituties van de lokale infrastructuur zijn al meer dan 150 jaar oud, maar
   het decentrale openbaar bestuur van nu is allang niet meer de gemeente, de
   provincie of het waterschap van toen. De rechtspositie van politieke ambts-
   dragers veranderde geleidelijk mee. De meeste politieke ambten werden vroe-
   ger als erebanen beschouwd; erebanen die slecht werden betaald en als
   nuttige vrijetijdsbesteding werden gezien, al dan niet naast een volwaardige
   betrekking. Later veranderden de meeste bestuursambten (wethouders, ge-
   deputeerden) in voltijdse, volwaardige en betaalde betrekkingen. Ook het
   ambt van decentrale volksvertegenwoordiger ontwikkelde zich onder invloed
   van zowel het streven materiële invulling te geven aan het passief kiesrecht
   (het principe dat elke Nederlander voor landsbediening in aanmerking komt)
   als de behoefte aan goed gekwalificeerde burgers voor de vervulling van poli-
   tieke functies.
   Het systeem van vergoedingen voor decentrale volksvertegenwoordigers kent
   een lange geschiedenis. In de gemeentewet van 1851 kregen gemeenteraads-
   leden een presentievergoeding per bijgewoonde vergadering van de gemeen-
   teraad. De bedoeling van de wetgever was dat dit presentiegeld ‘slechts
   [moest] strekken tot aanmoediging van ijver; het droeg zeker geen karakter van
   een schadevergoeding, nog minder dat van een beloning voor bewezen dien-
   sten.’6 Dit karakter bleef na de wijziging van de gemeentewet in 1931 gehand-
   haafd. De maximum toelaatbare bedragen werden vastgesteld door het
   college van Gedeputeerde Staten, nadat de gemeenteraad was gehoord, en
   werden in de praktijk gerelateerd aan het aantal inwoners van de gemeente.
   Vooral in kleinere gemeenten werden lagere bedragen vastgesteld.
   De grondslag voor het huidige systeem van vergoedingen werd in de jaren ’70
   van de vorige eeuw gelegd door de commissie-Merkx. De presentievergoeding
   werd niet langer toereikend geacht, de zwaarte van het gemeenteraadslid-
   maatschap kon niet meer worden afgemeten aan het aantal raads- en com-
   missievergaderingen, omdat het zwaartepunt van de werkzaamheden als
5  Zie ook: Op weg naar meervoudige democratie. Oproep van de Commissie Toekomstgericht
   lokaal bestuur, juni 2016. Meervoudige democratie gaat onder meer over experimenteren,
   leren, maatwerk en verscheidenheid in innovatie die nodig zijn om de verbinding te leggen
   tussen representatieve democratie en innovatieve vormen van democratie.
6  Kamerstukken II 1974/75, 13 238, nr. 3, blz. 5.
   12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                             voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
    gemeenteraadslid veeleer buiten de vergaderingen lag. De commissie stelde
    dan ook voor het bestaande systeem van de presentievergoedingen te verlaten
    en te vervangen door een geheel ander systeem. Dit zou moeten inhouden
    dat aan gemeenteraadsleden een jaarlijkse vergoeding en een onkostenver-
    goeding werd gegeven.
    Bij het zoeken naar een hanteerbaar vergoedingensysteem overwoog de com-
    missie twee systemen. In het eerste werd, uitgaande van een compensatie
    voor gederfd inkomen, een wettelijk verplicht verlof ingevoerd met doorbeta-
    ling van loon voor werknemers-gemeenteraadsleden, waartegenover een
    schadeloosstelling aan de werkgever zou worden betaald. In het tweede werd
    uitgegaan van betaling van de vergoeding voor de werkzaamheden aan het
    gemeenteraadslid zelf. Aan het eerste systeem was als bezwaar verbonden,
    dat niet alle gemeenteraadsleden in loondienst zijn en dat de inkomsten uit
    de hoofdfunctie uiteenlopen, zodat niet voor alle gemeenteraadsleden een
    gelijke vergoeding zou worden betaald. Het gevolg daarvan zou zijn dat de ge-
    meente een ingewikkelde administratie zou moeten bijhouden om op een
    goede manier de vergoedingen te berekenen. In het tweede systeem zou dit
    belangrijke bezwaar vervallen, omdat alle leden van de gemeenteraad een-
    zelfde vergoeding ontvangen. De commissie sprak dan ook haar voorkeur voor
    dit laatste systeem uit.
    De regering nam de meeste voorstellen van de commissie-Merkx over. Met in-
    gang van 1 januari 1975 werd in het Rechtspositiebesluit raads- en commissie-
    leden de nieuwe systematiek neergelegd: gemeenteraadsleden krijgen een
    vergoeding voor de werkzaamheden en een onkostenvergoeding. De vergoe-
    ding voor de werkzaamheden was mede bedoeld om inkomstenderving in de
    hoofdfunctie te compenseren. Sindsdien is er regelmatig gesleuteld aan het
    systeem (opkomst en afschaffing van wachtgeld, secundaire arbeidsvoorwaar-
    den), maar de grondslagen zijn gebleven. De laatste tijd staat met name de
    vergoeding voor werkzaamheden van gemeenteraadsleden van kleine ge-
    meenten in de belangstelling. De vraag is hoe het verder moet met de rechts-
    positie en beloning van decentrale volksvertegenwoordigers.
Beloning
    De Raad vertrekt voor zijn advies over de beloning van decentrale volksverte-
    genwoordigers vanuit de volgende drie principes. Allereerst grijpt de Raad
    terug op wat hiervoor is beschreven over het lekenbestuur: decentrale volks-
    vertegenwoordigers hebben een andere rol en nemen een andere positie
    in het stelsel in dan de professionals van de dagelijks besturen. Het tweede
    principe dat de Raad hanteert houdt in dat er geen financiële belemmerin-
   gen mogen bestaan om decentrale volksvertegenwoordiger te blijven of te
    worden. Het derde principe houdt in dat de bezoldiging van decentrale volks-
    vertegenwoordigers het karakter heeft van een vergoeding voor gederfde in-
    13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                               voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
  komsten. Samengevat: lekenbestuur is een functie ‘erbij’ en dan kan met de
  toekenning van een betrekkelijk geringe schadeloosstelling en kostenvergoe-
  ding worden volstaan. Niet om er rijk van te worden, maar wel een behoorlijke
  vergoeding zodat iemand een kleine stap terug kan doen in zijn of haar hoofd-
  functie.
  Het verschil in beloning volgens de bestaande indeling van gemeentegrootte
  is naar het oordeel van de Raad te groot geworden, als wordt gekeken naar de
  werklast en de toegenomen verantwoordelijkheid van gemeenteraden. Net
  als raden van grote gemeenten moeten raden van kleine gemeenten immers
  de decentralisaties verstouwen; in relatieve zin is de druk voor kleine gemeen-
  teraden toegenomen. Tel daarbij op dat – omgerekend naar vergoeding per
  uur – leden van kleine gemeenteraden er wel heel bekaaid vanaf komen (4,91
  euro) ten opzichte van honderdduizend-plus gemeenteraden (19,64 euro per
  uur), dan is het verschil in beloning tussen gemeenteraadsleden van verschil-
  lende gemeentegrootte te groot: de vergoeding voor werkzaamheden van ge-
  meenteraadsleden in kleine gemeenten is onevenredig laag.
  Voorts is de Raad geen voorstander van een systeem zoals in sommige andere
  landen wordt toegepast om een vergoeding per vergadering te verstrekken.
  Dat zou namelijk ten onrechte suggereren dat het werk van een volksverte-
  genwoordiger zich met name in het gemeente- of provinciehuis afspeelt. Het
  pleidooi van de Raad is er nu juist op gericht dat gemeenteraadsleden en pro-
  vinciale statenleden nu eerst en vooral volksvertegenwoordiger zijn en dat
  hun werk zich grotendeels buiten het gemeente- of provinciehuis zou moeten
  afspelen.
  Wat betekenen deze principes en uitgangspunten voor het stelsel van vergoe-
  dingen voor decentrale volksvertegenwoordigers? Volgens de Raad kunnen de
  grondslagen van het systeem intact blijven. Maar naar het oordeel van de Raad
  moet de beloning van gemeenteraadsleden van gemeenten tot bijvoorbeeld
  24.000 inwoners worden opgetrokken. Passend bij een nevenfunctie kan de
  vergoeding voor gemeenteraadsleden van gemeenten vanaf 100.000 inwo-
  ners op termijn omlaag. De Raad denkt aan een bandbreedte tussen de 750
  tot 1.500 euro per maand voor de vergoeding van werkzaamheden. Gerede-
  neerd naar het advies van de Raad om de gemiddelde tijdsbesteding voor het
  werk van decentrale volksvertegenwoordigers terug te brengen naar 8 tot 12
  uur per week, is de Raad van mening dat omgerekend per uur er sprake is van
  een behoorlijke beloning. Daarbij neemt de Raad in aanmerking dat de hono-
  rering van werkzaamheden van Nederlandse gemeenteraadsleden in interna-
  tionaal perspectief gemiddeld genomen boven die in andere landen ligt.7
7 Waarbij volledigheidshalve wel kan worden opgemerkt dat geen internationaal
  vergelijkend onderzoek is gedaan naar de zwaarte van de functie.
  14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                    voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
   Aan een lid van provinciale staten wordt een vergoeding voor de werkzaam-
   heden toegekend die 1.163,75 euro per maand bedraagt.8 Geredeneerd naar
   een tijdsbesteding van 8 tot 12 uur per week meent de Raad meent dat deze
   vergoeding redelijk is en past binnen de bandbreedte van 750 tot 1.500 euro.
   Aan een lid van het algemeen bestuur van een waterschap wordt een vergoe-
   ding toegekend van 477,42 euro.9 Daar waar veel gemeenteraadsleden en Sta-
   tenleden vinden dat de werkdruk en tijdsbelasting te hoog is (resp. 49% en
   53%), heeft maar een minderheid van de algemeen bestuursleden deze opvat-
   ting (17%).10 Voor het overige zijn er weinig onderzoeksgegevens beschikbaar
   over de tijdsbesteding en werkzaamheden van algemeen bestuursleden. De
   Raad adviseert dat het Ministerie van BZK samen met de belangenvereniging
   van algemeen bestuursleden hiernaar onderzoek laat doen op grond waarvan
   eventueel wordt beoordeeld of een aanpassing van de vergoeding aangewe-
   zen is.
Secundaire arbeidsvoorwaarden
   De Raad denkt dat in de sfeer van secundaire arbeidsvoorwaarden verbeterin-
   gen mogelijk zijn om het ambt van decentrale volksvertegenwoordiger aan-
   trekkelijk te maken. Het principe dat gederfde inkomsten worden vergoed, kan
   ook gelden voor secundaire arbeidsvoorwaarden. Wie een deel van zijn werk-
   zame bestaan inzet voor de gemeenschap, loopt bijvoorbeeld het risico om
   over dat werkzame gedeelte pensioenopbouw mis te lopen. De Raad denkt
   daarom dat een landelijke voorziening11 in de sfeer van een tegemoetkoming
   in de kosten van een pensioenverzekering, vergelijkbaar met de bestaande re-
   geling voor een tegemoetkoming in de kosten van ziektekostenverzekering,
   kan bijdragen aan de aantrekkelijkheid van het ambt van decentrale volksver-
   tegenwoordiger.
   Voor een goed functionerende democratie moet een decentrale volksverte-
   genwoordiging goed worden ondersteund. Dus is scholing geboden, niet om
   materiedeskundigheid te vergaren, maar om vaardigheden als volksvertegen-
   woordiger te ontwikkelen. Functionele scholing zoals opleiding, cursussen en
8  Artikel 2, eerste lid, van het Rechtspositiebesluit staten en commissieleden, geldend op
   1 januari 2018.
9 Artikel 3.2 van het Waterschapsbesluit, geldend op 1 januari 2018. In het Waterschapsbesluit
   is aansluiting gezocht bij de rechtspositieregeling die geldt voor gemeenteraadsleden.
10 Ministerie van BZK, Decentrale volksvertegenwoordiging anno 2015. Belevingsonderzoek
   onder decentrale volksvertegenwoordigers, december 2015, p. 68.
11 De Raad wijst in dit verband op een ontwikkeling in het Overleg Rechtspositie Decentrale
   Politieke Ambtsdragers (ORDPA-overleg) over het mogelijk maken van een pensioen-
   voorziening. Een landelijk geldende aanspraak maakt onderdeel uit van de rechtspositie van
   alle decentrale volksvertegenwoordigers, anders dan de mogelijkheid om een voorziening
   te (laten) regelen bij afzonderlijke verordening per gemeente, provincie en/of waterschap.
   15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                 voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
    congressen die direct te maken heeft met het zijn van volksvertegenwoordiger,
    komt voor rekening van de gemeente of provincie, maar door volksvertegen-
    woordigers wordt daar maar weinig gebruik van gemaakt. Uit onderzoek blijkt
    dat het met de investering in het belang van een goede toerusting van ge-
    meenteraadsleden en de gemeenteraad karig is gesteld: gemeenteraden re-
    serveren minder dan 1% van de gemeentelijke begroting voor ondersteuning
    (griffie), opleiding en onderzoek (rekenkamer).12 Dit terwijl uit ander onderzoek
    blijkt dat decentrale volksvertegenwoordigers doorgaans het meest behoefte
    blijken te hebben aan ondersteuning bij informatieverwerking, gevolgd door
    een andere organisatie van werkzaamheden, institutionele kennis en ontwik-
    keling van vaardigheden.13 Goede democratie is een investering waard, aldus
    de Raad en daarom pleit hij voor verruiming van het toerustingsbudget door
    decentrale volksvertegenwoordigingen. De ideeën omtrent een toerustings-
    fonds zijn daarbij bruikbaar.14
    Wat is een toerustingsfonds?
    De Nederlandse Vereniging voor Raadsleden (Raadslid.Nu) liet verkennen
    welke mogelijkheden er zijn om scholing en ondersteuning van gemeente-
    raadsleden te verbeteren. Het onderzoek leidde tot het idee om een fonds
    op te richten dat bijdraagt aan kennisontwikkeling en toerusting van
    gemeenteraadsleden en gemeenteraden. Uit het fonds zou (extra) budget
    kunnen worden toegekend aan gemeenteraden en griffies die aantoon-
    baar werk maken van opleiding en toerusting van gemeenteraadsleden
    en gemeenteraden. Gemeenteraadsleden zouden ook een individueel
    trekkingsrecht kunnen krijgen. Het fonds zou van start kunnen gaan met
    een investeringsimpuls van het Ministerie van BZK. Het idee van een
    toerustingsfonds kan ook worden toegepast op provinciale staten en
    algemeen besturen van waterschappen.
Politiek of burgerschapsverlof
    Helpt een regeling voor politiek of burgerschapsverlof om het ambt van de-
    centrale volksvertegenwoordiger aantrekkelijk te houden en te maken? De
    Raad juicht maatwerk toe waarbij werkgevers decentrale volksvertegenwoor-
    digers (in spe) voldoende ruimte bieden om een combinatie van werk en het
    lidmaatschap van een decentrale volksvertegenwoordiging mogelijk te maken.
    Flexibiliteit in werktijden, beschikbaarheid en eventueel de mogelijkheid van
12  Overheid in Nederland in opdracht van Raadslid.Nu, Zelfstandig Raadsbudget, voorjaar 2016.
13  Ministerie van BZK, Decentrale volksvertegenwoordiging anno 2015. Belevingsonderzoek
    onder decentrale volksvertegenwoordigers, december 2015, p. 46.
14  Raadslid.Nu, Fonds toerusting gemeenteraadsleden. Investeren in democratische impact voor
    kennisontwikkeling en toerusting van raadsleden, 10 november 2017.
    16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                  voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
   parttime verlof zouden hieraan kunnen bijdragen, aldus de Raad.15 In dat licht
   bezien wijst de Raad op een interessante proef die gaande is in Rotterdam
   waarbij de intentie van werkgevers is gericht op maatwerk, zo blijkt volgens
   de Raad uit de houding van werkgevers (VNO-NCW en MKB-Nederland). Tege-
   lijkertijd realiseert de Raad zich dat nieuwe wettelijke regelingen voor politiek
   of burgerschapsverlof niet eenvoudig implementeerbaar zouden zijn. De Raad
   wijst in dit verband op de constatering van de commissie-Merkx dat er bezwa-
   ren kleven aan een systeem van wettelijk verplicht verlof.
   Bij minder tijdsbesteding is het ambt van decentrale volksvertegenwoordiger
   voor werknemers, zelfstandig ondernemers en zzp-ers beter behapbaar naast
   hun hoofdwerkzaamheden. Uit onderzoek blijkt dat de meeste gemeente-
   raadsleden ervaren dat hun werkgever zich flexibel opstelt. De Raad denkt dan
   ook dat maatwerk binnen de bestaande regelingen voor politiek of burger-
   schapsverlof tot de mogelijkheden behoren. Plus: een bijzondere regeling voor
   burgerschapsverlof geeft de impliciete boodschap af dat het lidmaatschap van
   een decentrale volksvertegenwoordiging niet te combineren is naast een an-
   dere hoofdfunctie. Dat is de weg die de Raad niet op wil.
andere maatregelen om het ambt aantrekkelijk te maken
Beperkte, soms negatieve beeld doorbreken
   Nederland heeft goed openbaar bestuur, maar er heerst een overwegend ne-
   gatief beeld over de aantrekkelijkheid van volksvertegenwoordigende functies
   in het decentrale bestuur. Voor de maatschappelijk carrière is het niet altijd
   een plus en er is een behoorlijke de kans dat decentrale volksvertegenwoordi-
   gers te maken krijgen met verbaal of fysiek geweld.
   Zelf vinden gemeenteraadsleden het vervullen van hun ambt iets om trots op
   te zijn, maar zorgen hebben ze ook. Het politieke bedrijf is soms moeilijk te
   begrijpen voor gewone mensen. Het gegeven dat het moeilijk is voor burgers
   om betrokken te zijn bij besluitvorming door de gemeenteraad wordt alge-
   meen beschouwd als iets wat het functioneren van de volksvertegenwoordi-
   ging onaantrekkelijk maakt. Ook is de gemeenteraad te veel met zichzelf
   bezig, te veel versnipperd en is er te veel politiek gedoe over incidenten.16
15 Zie ook: Raad voor het Openbaar Bestuur, 15,9 uur. De verbindende rol van het raadslid in
   een vitale democratie, april 2016, p. 28.
16 Burgers is gevraagd aan te geven waar zij zelf in het ambt van decentraal volksvertegen-
   woordiger naar verwachting het meeste last van zouden hebben. De resultaten geven aan
   dat burgers verwachten in het ambt met name last te zullen hebben van een gebrek aan
   invloed (60%), het optreden van politieke spelletjes (50%) en de werkbelasting (29%). Bron:
   Ministerie van BZK, Decentrale volksvertegenwoordiging anno 2015. Belevingsonderzoek
   onder decentrale volksvertegenwoordigers, december 2015, p. 55-56.
   17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                               voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
   Hoe kijken burgers tegen het decentrale bestuur aan? Hoewel mensen zich
   meer met Nederland dan hun gemeenten verbonden voelen, hebben zij wel
   meer vertrouwen in het gemeentebestuur dan in het landsbestuur. Er wordt
   wel gestemd (maar steeds minder) en er is ook wel interesse voor de lokale
   politiek, maar niet bij jongeren. De Nederlandse burger koestert verworven
   democratische waarden, maar heeft minder op met politiek. Politiek geïnte-
   resseerden hebben niet zozeer een positief of negatief beeld van decentrale
   volksvertegenwoordigers; ze lijken vooral géén beeld te hebben.
   Uit onderzoek van ProDemos blijkt dat veel gemeenten niet erg actief zijn met
   het informeren van inwoners over de werking van de gemeentepolitiek.17 De
   aantrekkelijkheid van het ambt van decentrale volksvertegenwoordiger kan
   volgens de Raad worden vergroot door beeldvorming over gemeenteraden,
   provinciale staten en algemeen besturen van waterschappen te verbeteren.
   Het beperkte beeld dat mensen hebben over het functioneren van de volks-
   vertegenwoordiging moet beter.
   Bij verkiezingen zetten politieke partijen marketingtechnieken in om zwe-
   vende kiezers te bereiken. Buiten verkiezingen om zouden gemeenten, provin-
   cies en waterschappen het werk van hun volksvertegenwoordigingen meer in
   de schijnwerpers kunnen zetten: mensen laten kennismaken met politiek en
   bestuur, inwoners cursussen geven over besturen, scholieren laten debatteren
   over vraagstukken op de agenda van de volksvertegenwoordiging.
   De (on)aantrekkelijkheid van het ambt van decentrale volksvertegenwoordiger
   is overigens niet een fenomeen waarvan alleen het openbaar bestuur last
   heeft: ook andere maatschappelijke domeinen zoals het verenigingsleven of
   het buurtwerk, hebben moeite met het werven en vasthouden van goede
   mensen voor bestuursfuncties. Veel mensen zijn bereid af en toe vrijwilligers-
   werk te doen maar bijvoorbeeld voor bestuursfuncties die minder vrijblijvend
   zijn, is die bereidheid er een stuk minder.
Experimenteren met het werven van nieuw talent
   Uit hetzelfde onderzoek van ProDemos blijkt dat alleen een klein deel van de
   gemeenten activiteiten onderneemt om gemeenteraadsleden te werven. De
   Raad denkt dat veel meer moet worden ingezet op het zelf werven van nieuw
   talent voor de volksvertegenwoordigingen van gemeenten, provincies en
   waterschappen. De noodzaak is groot: amper 2,5% van de kiesgerechtigden in
17 Bron: https://www.prodemos.nl/wp-content/uploads/2016/05/Onderzoeksrapport-YaraAl-
   Salman-Depolitiekdichtbij.pdf.
   18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                 voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
   Nederland is lid van een politieke partij.18 En: mensen willen zich best inzetten
   voor de lokale gemeenschap, maar knappen af op de partijpolitiek. Tel daarbij
   op dat de schaarse tijd ook wordt belast door het actief zijn voor de partij, dan
   is de conclusie: de rekruteringsfunctie van politieke partijen holt (achter)uit,
   de werving van goede volksvertegenwoordigers is in het geding. Dit terwijl
   bijna 98% van het potentieel niet wordt aangeboord en daar liggen kansen.
   Veel decentrale volksvertegenwoordigers willen dat het houden van bijeen-
   komsten met burgers vaker wordt ingezet als methode van rekrutering (36-
   54%). Veel gemeenteraadsleden en algemeen bestuursleden pleiten voor een
   intensivering van voorlichting en onderwijs op scholen en universiteiten (res-
   pectievelijk 34% en 40%).19 De Raad stelt dan ook voor dat er in de komende
   bestuursperiode tot de verkiezingen voor de gemeenteraden in 2022 en voor
   provinciale staten in 2023 experimenten worden opgezet waarin gemeenten,
   provincies en waterschappen zélf gaan werven om inwoners te interesseren
   om volksvertegenwoordiger te worden.
18 Na jaren van daling bereikte het gezamenlijke ledental van de partijen in 2016 een diepte-
   punt. Door een sterke stijging is het ledental op 1 januari 2018 terug op het niveau van
   2010. Het grootste deel van de stijging komt voor rekening van het Forum voor Democratie.
   Bij de jonge partij meldden zich in 2017 jaar liefst 21.021 nieuwe leden. De totale stijging
   van het ledental van politieke partijen past in het patroon dat partijen het relatief goed
   doen in jaren waarin er Tweede Kamerverkiezingen plaatsvinden. Bron: https://www.parle-
   ment.com/id/vklqd59bk3v9/nieuws/ledental_politieke_partijen_naar_hoogste.
19 Ministerie van BZK, Decentrale volksvertegenwoordiging anno 2015. Belevingsonderzoek
   onder decentrale volksvertegenwoordigers, december 2015, p. 69-70.
   19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                              voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
Aanbevelingen
Het ambt van decentrale volksvertegenwoordiger verdient waardering, met zijn
aanbevelingen beoogt de Raad de aantrekkelijkheid van het ambt te verhogen.
aan decentrale volksvertegenwoordigingen:
   Wees lekenbestuur, leg het accent van de werkzaamheden bij de rol van
   volksvertegenwoordiger en besteed maximaal 8 tot 12 uur per week aan de
   nevenfunctie.
       Toelichting: decentrale volksvertegenwoordigers en volksvertegenwoor-
       digingen kunnen effectiever met hun schaarse tijd omgaan.
       Bijvoorbeeld:
       • door op hoofdlijnen te (blijven) sturen en details aan de
           professionals over te laten;
       • door minder het werk van het dagelijks bestuur over te doen;
       • door niet alle dossiers bij te houden, maar keuzes te maken;
       • door rapporteurs aan te wijzen die bepaalde onderwerpen voor hun
           rekening nemen;
       • door zich meer te richten op de toegevoegde waarde van de
           volksvertegenwoordiging.
   Geef het goede voorbeeld: laat de aantrekkelijke kanten zien van het
   functioneren van een decentrale volksvertegenwoordiging en vermijd
   negatieve beeldvorming.
       Toelichting: in de meeste gevallen doen decentrale volksvertegenwoordi-
       gingen goed en belangrijk werk en dat moet worden verteld. Soms zijn
       decentrale volksvertegenwoordigingen weleens te veel met zichzelf
       bezig, te veel versnipperd en er is te veel politiek gedoe over incidenten.
       Afstotend voor politiek geïnteresseerden, waar enthousiasmering
       geboden is.
   Laat de gemeenteraden, provinciale staten en algemeen besturen van
   waterschappen meer en beter ondersteunen.
       Toelichting: verminder de werklast van decentrale volksvertegenwoordi-
       gingen door professionele ondersteuning van griffie en rekenkamer
       gericht in te zetten. Bijvoorbeeld:
       • door agenda’s en stukkenstromen beter door griffies te laten
           beheren;
   20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                            voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
      •   door de rol van de volksvertegenwoordiging in bestuurlijke processen
          (regionalisering, samenwerking) beter door griffies te laten bewaken;
      • door griffies initiatieven te laten ontwikkelen voor vernieuwende
          democratische processen;
      • door onderdelen van de controlerende rol van de volksvertegen-
          woordiging over te laten aan rekenkamers, zoals onderzoek naar en
          informatievoorziening over complexe dossiers, de effecten van beleid
          en de inzet van middelen;
      • door griffies en rekenkamers toe te rusten met toereikende middelen
          en menskracht.
      Werk kan ook uit handen worden genomen door meer fractieonder-
      steuning. Ook de dagelijks besturen kunnen bijdragen aan een goede
      ondersteuning, door meer en betere facilitering te bieden.
  Zorg voor voldoende opleidingsbudget en maak gebruik van
  scholingsaanbod.
      Toelichting: decentrale volksvertegenwoordigingen doen zichzelf te kort
      wanneer niet voldoende opleidingsbudget wordt begroot of scholings-
      aanbod onbenut blijft. Democratie is de investering waard.
aan de minister van bzk:
• Pas de regeling voor vergoedingen voor gemeenteraadsleden aan. Verhoog
  de vergoeding voor gemeenteraadsleden van gemeenten tot 24.000
  inwoners. Verlaag op termijn de vergoeding voor gemeenteraadsleden
  van gemeenten met bijvoorbeeld meer dan 100.000 inwoners.
      Toelichting: het verschil in beloning tussen gemeenteraadsleden van
      verschillende gemeentegrootte is te groot, de vergoeding voor werk-
      zaamheden van gemeenteraadsleden in kleine gemeenten is oneven-
      redig laag. De Raad denkt aan een bandbreedte tussen de 750 tot 1.500
      euro per maand voor de vergoeding van werkzaamheden. De Raad
      realiseert zich dat minder tijdsbesteding een proces is van jaren. Maar
      op termijn zou het ook in grote gemeenten moeten kunnen om de
      nevenfunctie van volksvertegenwoordiger in te vullen met minder uren.
      De Raad adviseert om op termijn de vergoeding voor gemeenteraads-
      leden van gemeenten met bijvoorbeeld meer dan 100.000 inwoners te
      verlagen. Dat kan stapsgewijs per bestuursperiode, te beginnen in de
      periode 2022-2026.
  21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                              voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
•  Laat samen met de belangenvereniging van algemeen bestuursleden van
   waterschappen onderzoek doen naar de tijdsbesteding en werkzaamheden
   van algemeen bestuursleden op grond waarvan eventueel wordt beoor-
   deeld of een aanpassing van de vergoeding aangewezen is. Laat samen met
   de belangenvereniging van provinciale statenleden een nieuw nationaal
   statenledenonderzoek doen.20
•  Zorg voor een landelijk geregelde voorziening in de sfeer van een tegemoet-
   koming in de kosten van pensioenverzekering.
       Toelichting: de aantrekkelijkheid van het ambt van decentrale volks-
       vertegenwoordiger kan worden verbeterd door drempels in arbeids-
       voorwaarden weg te nemen, zoals het risico van het mislopen van
       pensioenopbouw. Zo wordt recht gedaan aan het principe dat er geen
       financiële belemmeringen mogen bestaan om decentrale volks-
       vertegenwoordiger te blijven of te worden.
•  Doe mee met het initiatief voor een toerustingsfonds.
       Toelichting: sterke volksvertegenwoordigingen verdienen voldoende
       toerusting. Gemeenteraden, provinciale staten en algemeen besturen
       kunnen zelf middelen op de begroting vrij maken voor scholing en
       ondersteuning, maar ook de Minister van BZK kan (financieel) bijdragen
       door te investeren in een fonds waaruit passende toerusting kan worden
       bekostigd.
aan gemeenten, provincies en waterschappen:
•  Verbeter de beeldvorming over de volksvertegenwoordiging.
       Toelichting: gemeenten, provincies en waterschappen kunnen meer doen
       om inwoners te informeren over politiek en bestuur. Buiten verkiezingen
       om zijn er tal van mogelijkheden om het belang en het werk van
       volksvertegenwoordigingen onder de aandacht te brengen om zo het
       begrip en de waardering voor het ambt van volksvertegenwoordiger te
       verhogen.
•  Experimenteer met het werven van nieuw talent.
       Toelichting: bijna 98% van de mensen is geen lid van een politieke partij.
       Voor gemeenten, provincies en waterschappen is de vijver om te vissen
       naar talent enorm. Werf voortdurend onder geïnteresseerden in politiek
       en bestuur om een gestage aanwas van decentrale volksvertegen-
       woordigers te verzekeren.
20 Het meest recente onderzoek is van 2013.
   22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
bijlage i
aantrekkelijkheid, balans en civitas relinquo 21 ,
het abc van decentrale volksvertegenwoordiging
21 Latijn voor burgerschapsverlof.
   23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
1  inleiding
   Goed openbaar bestuur is een noodzakelijke voorwaarde voor een prettige sa-
   menleving, voor het aanpakken van maatschappelijke vraagstukken, voor eco-
   nomische groei van ondernemingen, voor de welvaart en het welzijn van
   burgers, en voor de rechtsstaat zodat mensen in vrijheid kunnen samenleven.
   Nederland heeft dus veel voordeel bij goed openbaar bestuur. Daarom is het
   voor onze samenleving van groot belang dat er voldoende goede volksverte-
   genwoordigers en bestuurders zijn. Wie het internationaal perspectief kiest,
   ziet dat Nederland goed openbaar bestuur heeft. Volgens de Rule of Law index
   van het World Justice Project22 staat Nederland wereldwijd vijfde.23 Het open-
   baar bestuur in Nederland is relatief klein, goed opgeleid en redelijk effectief.
   Toch is er reden voor zorg.
   In ongeveer 40% van de onderzochte gemeenten is het volgens griffiers voor
   gemeenteraadsleden moeilijk om over voldoende tijd te beschikken voor de
   taakuitvoering. In ongeveer 1 op de 10 deelnemende gemeenten geven griffiers
   aan dat gemeenteraadsleden over onvoldoende kennis en vaardigheden
   beschikken om hun taken goed uit te kunnen voeren.24 Dat concludeert het
   Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) na onderzoek onder griffiers. In aan-
   loop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 is er in het nieuws volop
   aandacht voor de positie van decentrale volksvertegenwoordigers. Uit de be-
   richten spreekt zorg.
   1.1      Adviesaanvraag
   Ook de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vindt dat
   het ambt van decentrale volksvertegenwoordiger onder druk staat. Zijn tijds-
   besteding, werkdruk, verantwoordelijkheid en de beloning van gemeente-
   raadsleden nog met elkaar in balans? In hoeverre helpen de secundaire
   arbeidsvoorwaarden gemeenteraadsleden bij het vervullen van hun ambt?
   Helpt een regeling voor burgerschapsverlof om het ambt van decentrale volks-
   vertegenwoordiger aantrekkelijker te houden en te maken? Dat zijn de vragen
   die de minister25 de Raad voor het Openbaar Bestuur stelt over de versterking
   van de positie van decentrale volksvertegenwoordigers.
22 https://worldjusticeproject.org/sites/default/files/documents/WJP_ROLI_2017-18_Online-
   Edition_0.pdf
23 Na Denemarken, Noorwegen, Zweden en Finland.
24 Sociaal en Cultureel Planbureau, Overallrapportage sociaal domein 2016, 4 december 2017
   (https://www.scp.nl/Nieuws/Kwaliteit_van_leven_van_mensen_in_het_sociaal_domein_
   onveranderd_tussen_2015_en_2016).
   24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
   De adviesaanvraag van de minister richt zich op decentrale volksvertegen-
   woordigers. Het gaat om zo’n tienduizend mensen. Daarvan is de grote meer-
   derheid (87%) actief in gemeenten, is er zo’n 5% actief bij provincies en zo’n
   5% bij waterschappen.25
   1.2      Leeswijzer
   De adviesaanvraag kent drie deelonderwerpen: aantrekkelijkheid, balans en
   burgerschapsverlof. In deze analyse wordt in hoofdstuk 3 aandacht besteed
   aan de vraag hoe aantrekkelijk het is om het ambt van decentrale volksverte-
   genwoordiger te vervullen. Hoofdstuk 4 gaat dieper in op de vraag over balans.
   Hoofdstuk 5 gaat in op de vraag over burgerschaps- of politiek verlof. Hoofd-
   stuk 6 sluit af met conclusies. Maar we beginnen met de rechtspositie van de-
   centrale volksvertegenwoordigers in een historisch perspectief (hoofdstuk 2).
25 Adviesaanvraag van 3 juli 2017, zie Bijlage II.
26 Ministerie van BZK, Decentrale volksvertegenwoordiging anno 2015. Belevingsonderzoek
   onder decentrale volksvertegenwoordigers, december 2015, p. 5.
   25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                   voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
2 voor de ijver: historisch overzicht
Is het ambt van volksvertegenwoordiger een nevenfunctie, dan kan met de
toekenning van een betrekkelijk geringe schadeloosstelling en kosten-
vergoeding worden volstaan. Is de vertegenwoordigende functie bijna of
geheel een full-time betrekking, dan moeten aan het voorzieningenniveau
hogere eisen worden gesteld.27
    2.1      Een korte versie van een lange geschiedenis
    De rode draad bij een historisch overzicht van de rechtspositie van politieke
    ambtsdragers is die van een geleidelijke verandering. De meeste politieke
    ambten werden vroeger als erebanen beschouwd; erebanen die slecht werden
    betaald en als nuttige vrijetijdsbesteding werden gezien, al dan niet naast een
    volwaardige betrekking. Later veranderden de meeste bestuursambten (wet-
    houders, gedeputeerden) in voltijdse, volwaardige en betaalde betrekkingen.
    Zoals we hierna zullen zien veranderde ook het ambt van decentrale volksver-
    tegenwoordiger. Deze ontwikkeling voltrok zich onder invloed van zowel het
    streven materiële invulling te geven aan het passief kiesrecht, het principe dat
    elke Nederlander voor landsbediening in aanmerking komt, als de behoefte
    aan goed gekwalificeerde burgers voor de vervulling van politieke functies.
    Het systeem van vergoedingen voor decentrale volksvertegenwoordigers kent
    een lange geschiedenis. In de gemeentewet van 1851 kregen gemeenteraads-
    leden een presentievergoeding per bijgewoonde vergadering van de gemeen-
    teraad. De bedoeling van de wetgever was dat dit presentiegeld ‘slechts
    [moest] strekken tot aanmoediging van ijver; het droeg zeker geen karakter van
    een schadevergoeding, nog minder dat van een beloning voor bewezen dien-
    sten.’28 Dit karakter bleef na de wijziging van de gemeentewet in 1931 gehand-
    haafd. De maximum toelaatbare bedragen werden vastgesteld door het
    college van Gedeputeerde Staten, nadat de gemeenteraad was gehoord, en
    werden in de praktijk gerelateerd aan het aantal inwoners van de gemeente.
    Vooral in kleinere gemeenten werden lagere bedragen vastgesteld.
    2.1.1    Jaren ’70: commissie-Merkx
    De bestaande presentievergoeding werd in de jaren ‘70 niet langer toereikend
    geacht. Bij de behandeling van de begroting van Binnenlandse Zaken van 1970
    (toen nog zonder Koninkrijksrelaties) nam de Tweede Kamer de motie Laban
    c.s. aan:
27 D.J. Elzinga, De financiële positie van de leden der Staten-Generaal, Nederlands parlements-
    recht, monografie I, Groningen, 1985, blz. 30.
28 Kamerstukken II 1974/75, 13 238, nr. 3, blz. 5.
    26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                           voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
    De Kamer,
    gehoord de beraadslagingen over hoofdstuk VII, Binnenlandse Zaken,
    van de begroting 1970;
    overwegende, dat het noodzakelijk is aan werknemers in het
    particuliere bedrijf – evenals voor het overheidspersoneel reeds is
    gebeurd – waarborgen te geven voor een onbelemmerde uitoefening
    van het passief kiesrecht en het deelnemen aan de werkzaamheden
    in vertegenwoordigende lichamen;
    nodigt de Regering uit wettelijke voorzieningen te treffen, die
    beogen:
    a. de belemmeringen, die bedoelde particuliere werknemers onder-
    vinden bij de uitoefening van het passief kiesrecht en het vervullen
    van het lidmaatschap van vertegenwoordigende lichamen, tegen te
    gaan;
    b. de daaraan voor werkgevers en werknemers verbonden financiële
    gevolgen te regelen;
    en gaat over tot de orde van de dag.29
Ook de regering vond dat ‘toch met name de laatste jaren duidelijk [is] gewor-
den dat het huidige systeem van de vergoeding niet meer recht doet aan de ont-
wikkelingen die zich in de werkzaamheden van de gemeenteraden hebben
voorgedaan’ en dat ‘steeds meer (…) het geluid [klinkt], dat velen het raadslid-
maatschap niet naar behoren zouden kunnen vervullen dan wel zelfs zouden
worden belemmerd een dergelijke functie te aanvaarden, vooral gezien de niet-
toereikende financiële vergoeding.’30
Een en ander leidde ertoe dat de Minister van Binnenlandse Zaken de Vereni-
ging van Nederlandse Gemeenten (VNG) vroeg advies uit te brengen over het
stelsel van vergoedingen voor gemeenteraadsleden. Een ingestelde commissie
(commissie-Merkx) constateerde onder meer het volgende. Het voorbereiden
en bijwonen van raads- en commissievergaderingen stond in het takenpakket
van een gemeenteraadslid voorop. Het ging daarbij niet alleen om bestudering
van de stukken, maar ook om het inwinnen van informatie en fractievergade-
ringen. Dan was er, we hebben het over het midden van de jaren ’70, ‘een veel-
heid van direct met het raadslidmaatschap samenhangende taken, zoals
bijvoorbeeld het participeren in intergemeentelijke samenwerkingsverbanden,
het onderhouden van contacten met de achterban en het zich bezighouden met
problemen van de individuele burger.’31 Hoeveel tijd deze werkzaam- heden
exact in beslag namen, was volgens de commissie moeilijk aan te geven, maar
de schattingen varieerden van minder dan 20 uur per maand tot meer dan 100
29 Kamerstukken II 1974/75, 13 238, nr. 3, blz. 6.
30 Kamerstukken II 1974/75, 13 238, nr. 3, blz. 5.
31 Kamerstukken II 1974/75, 13 238, nr. 3, blz. 6.
27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                                voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
   uur. ‘In de zeer grote gemeenten is 30 uur per week echter geen uitzondering’,
   aldus de commissie.32 Verder constateerde de commissie dat door taakverzwa-
   ring het gemeenteraadswerk niet alleen in vrije tijd werd verricht maar ook in
   de tijd die voor de hoofdfunctie was bestemd. Dat ging vaak gepaard met in-
   komstenderving uit de hoofdfunctie. Aan het gemeenteraadslid lagen volgens
   de commissie in veel gevallen ideële motieven ten grondslag en werd ‘het vak’
   beschouwd als een vrijetijdsbesteding vergelijkbaar met een hobby. Dat
   maakte dat ‘de vergoeding geen volledig salaris behoeft te zijn, dat geheel aan-
   sluit bij het aantal bestede uren.’33 Maar berekend per uur bleek de ontvangen
   vergoeding ‘nauwelijks meer dan f 2,50 te bedragen; soms is het zelfs minder
   dan f 1,-.’34
   Er moest wat gedaan worden aan de verbetering van de rechtspositie van ge-
   meenteraadsleden, vond de commissie-Merkx. Uitgangspunt voor de voorstel-
   len van de commissie was dat er geen financiële belemmeringen mogen
   bestaan om gemeenteraadslid te blijven of te worden. Dat betekende volgens
   de commissie dat in de honorering een element behoorde te zitten van com-
   pensatie voor gederfde inkomsten en gemaakte onkosten. Bovendien was in
   de visie van de commissie een zekere honorering van de geleverde prestatie
   op haar plaats. Het gemeenteraadslidmaatschap werd immers uitgeoefend
   ten behoeve van de gehele gemeenschap. Hoewel daarbij veelal ideële motie-
   ven een rol speelden, mocht gezien de zwaarte en de verantwoordelijkheid
   van de functie van een zekere beloning van de geleverde prestatie wel sprake
   zijn. ‘Daarvan zou ook een stimulerende werking kunnen uitgaan op de bereid-
   heid een kandidatuur te aanvaarden’, aldus de commissie.35
   De commissie kwam tot de conclusie dat de zwaarte van het gemeenteraads-
   lidmaatschap niet meer kon worden afgemeten aan het aantal raads- en com-
   missievergaderingen en dat het zwaartepunt van de werkzaamheden als
   gemeenteraadslid veeleer buiten de vergaderingen lag. De commissie stelde
   dan ook voor het bestaande systeem van de vergoedingen, dat in principe op
   het aantal bijgewoonde raads- en commissievergaderingen was gebaseerd, te
   verlaten en te vervangen door een geheel ander systeem. Dit zou moeten in-
   houden dat aan gemeenteraadsleden een jaarlijkse vergoeding en een onkos-
   tenvergoeding werd gegeven.
   Bij het zoeken naar een hanteerbaar vergoedingensysteem, overwoog de com-
   missie twee systemen. In het eerste werd, uitgaande van een compensatie
32 Kamerstukken II 1974/75, 13 238, nr. 3, blz. 7.
33 Kamerstukken II 1974/75, 13 238, nr. 3, blz. 7.
34 Kamerstukken II 1974/75, 13 238, nr. 3, blz. 7. In 2001 werd de euro geïntroduceerd.
   1 euro was toen f 2,20.
35 Kamerstukken II 1974/75, 13 238, nr. 3, blz. 9.
   28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                            voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
voor gederfd inkomen, een wettelijk verplicht verlof ingevoerd met doorbeta-
ling van loon voor werknemers-gemeenteraadsleden, waartegenover een
schadeloosstelling aan de werkgever zou worden betaald. In het tweede werd
uitgegaan van betaling van de vergoeding voor de werkzaamheden aan het
gemeenteraadslid zelf. Aan het eerste systeem was als bezwaar verbonden,
dat niet alle gemeenteraadsleden in loondienst zijn en dat de inkomsten uit
de hoofdfunctie uiteenlopen, zodat niet voor alle gemeenteraadsleden een
gelijke vergoeding zou worden betaald. Het gevolg daarvan zou zijn dat de ge-
meente een ingewikkelde administratie zou moeten bijhouden om op een
goede manier de vergoedingen te berekenen. In het tweede systeem zou dit
belangrijke bezwaar vervallen omdat alle leden van de gemeenteraad een-
zelfde vergoeding ontvangen. De commissie sprak dan ook haar voorkeur voor
dit laatste systeem uit.
De regering nam de meeste voorstellen van de commissie-Merkx over. Met in-
gang van 1 januari 1975 werd in het Rechtspositiebesluit raads- en commissie-
leden de nieuwe systematiek neergelegd: gemeenteraadsleden krijgen een
vergoeding voor de werkzaamheden en een onkostenvergoeding. De vergoe-
ding voor de werkzaamheden was mede bedoeld om inkomstenderving in de
hoofdfunctie te compenseren.
2.1.2 Jaren ’80: verbetering rechtspositie36
In de jaren ’80 kwam de verbetering van de rechtspositie van politieke ambts-
dragers opnieuw aan de orde. De Minister van Binnenlandse Zaken nam zich
voor de rechtspositie te verbeteren omdat het bijvoorbeeld voor Statenleden
en gemeenteraadsleden ontbrak aan voorzieningen in de sfeer van secundaire
arbeidsvoorwaarden: wachtgeldregeling, pensioenregeling en de mogelijkheid
tot deelname aan ziektekostenregelingen. Eén van de uitgangspunten die de
minister hanteerde bij het verbeteren van de rechtspositie was dat de bezol-
diging van dagelijks bestuurders (wethouders, gedeputeerden) moest worden
gezien als beloning voor het leveren van een arbeidsprestatie in de functie van
wethouder of gedeputeerde dat (deels) in de plaats kwam van een voorgaande
maatschappelijke functie. De bezoldiging van gemeenteraadsleden en Staten-
leden had daarentegen ‘het karakter van een vergoeding voor ten gevolge van
de functie gederfde verdiensten in een nog aktuele maatschappelijke hoofdfunc-
tie.’37
De minister overwoog ten aanzien van decentrale volksvertegenwoordigers
dat er geen reële knelpunten waren wat betreft het systeem van vergoedingen
en richtte de verbeterpunten op de secundaire arbeidsvoorwaarden. Ten aan-
36 Zie ook: Kamerstukken II 1988/89, 20 921, nr. 2.
37 Kamerstukken II 1988/89, 20 921, nr. 2, blz. 13.
29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>   zien van de pensioen- en wachtgeldproblematiek zag de minister in beginsel
   een vijftal mogelijke oplossingen, te weten:
   1    Appa38 voor gemeenteraads- en Statenleden openstellen;
   2    de wettelijke sociale werknemersverzekeringen op gemeenteraads- en
        Statenleden van toepassing verklaren;
   3 verhoging van de vergoeding teneinde gemeenteraads- en Statenleden
        zelf in de gelegenheid te stellen pensioen e.d. op te laten bouwen;
   4 het toedelen van financiële middelen aan de gemeenten en de provin-
        cies om deze overheden in staat te stellen (eventueel binnen bepaalde
        voorwaarden) het nodige te doen voor ‘hun’ gemeenteraads- en
        Statenleden;
   5 het bieden van de mogelijkheid aan gemeenten en provincies naar
        eigen inzicht voorzieningen te treffen voor ‘hun’ gemeenteraads- en
        Statenleden, echter uit eigen middelen.
   Alles overwegend koos de minister voor oplossing 4 die vervolgens werd langs
   lijnen van de verdeelsystematiek die wordt gehanteerd voor de algemene uit-
   kering uit het Gemeentefonds.39
   Verder kwam in de jaren ’80 aan de orde de positie van decentrale volksverte-
   genwoordigers met een socialezekerheidsuitkering. Ook voor hen dienden er
   geen financiële belemmeringen te zijn om een politieke functie te aanvaarden
   of te continueren. Mensen met een uitkering dienden op gelijke voet als an-
   dere burgers deel te kunnen nemen aan democratisch gekozen organen, zon-
   der dat zij behoeven te vrezen dat een volksvertegenwoordigende functie hun
   in een financieel slechtere positie plaatst dan zonder een dergelijke functie.40
   2.1.3 Jaren ’90: herziening Gemeentewet
   Hoewel de Gemeentewet regelmatig partieel is gewijzigd bleven de hoofdlij-
   nen ongewijzigd. In 1992 werd de Gemeentewet algeheel, maar op hoofdlijnen
   niet ingrijpend, herzien. Het ging daarbij vooral om rechtsbescherming van de
   burger ten opzichte van de gemeente, om bescherming van minderheden in
   de gemeenteraad (ook een minderheid kreeg recht op ambtelijke bijstand, in
   2002 werd ook een individueel gemeenteraadslid dit recht gegeven) en om
   het primaat van de gemeenteraad (bijvoorbeeld bij de procedure tot vaststel-
   ling van de begroting).
38 De Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers (Appa) is een wettelijke regeling met als
   doel de toekenning van een ontslaguitkering en van pensioen aan politieke ambtsdragers
   en pensioen aan hun nabestaanden.
39 Kamerstukken II 1988/89, 20 921, nr. 2, blz. 18.
40 Kamerstukken II 1988/89, 21 190, nr. 3, blz. 1.
   30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>2.1.4 Jaren ’00: dualisering
Met de Wet dualisering gemeentebestuur41 werd in 2002 binnen het be-
staande grondwettelijk kader een zo groot mogelijke stap gezet tot invoering
van een formeel dualistisch bestuursmodel in het lokaal bestuur. De kern van
het wetsvoorstel werd gevormd door de ontvlechting van enerzijds de positie
van de gemeenteraad en anderzijds die van het college van burgemeester en
wethouders: wethouder en gemeenteraadslid hebben verschillende rollen en
nemen verschillende positie in het stelsel in. Dit gebeurde door een scheiding
aan te brengen in de samenstelling, de functies en de bevoegdheden van
gemeenteraad en college. Er werd een incompatibiliteit gevestigd tussen het
gemeenteraadslidmaatschap en het wethouderschap, waarbij tevens de mo-
gelijkheid wordt geopend om ook niet-gemeenteraadsleden tot wethouder
te benoemen. De bestuursbevoegdheden werden, met uitzondering van de
autonome bestuursbevoegdheid die krachtens de Grondwet de gemeenteraad
toebehoort, bij het college geconcentreerd. De verordenende en controlerende
bevoegdheden van de gemeenteraad werden versterkt door codificatie en uit-
breiding van zijn bevoegdheden en door de verplichte invoering van een ge-
meentelijke rekenkamer. Ook koos de regering voor een andere lijn dan de
wetgever van tien jaar daarvoor, toen er nog van uit werd gegaan dat de on-
dersteuning van de gemeenteraad per definitie een taak van de secretaris
moest zijn. Aldus werd geïntroduceerd dat een gemeenteraad een eigen grif-
fier kon aanstellen.
De ontvlechting van het gemeenteraadslidmaatschap en het wethouderschap
had een financiële consequentie. Omdat wethouders niet langer tevens ge-
meenteraadslid mochten zijn, moesten meer gemeenteraadsleden de vergoe-
ding voor het gemeenteraadslidmaatschap ontvangen. Deze kosten worden
geraamd op 33 miljoen gulden per jaar. Met ingang van 2002 werd structureel
33 miljoen gulden op jaarbasis aan het Gemeentefonds toegevoegd in verband
met de genoemde ontvlechting.42
2.1.5 Commissie-Dijkstal
De Adviescommissie Rechtspositie Politieke Ambtsdragers, beter bekend als
de commissie-Dijkstal, bracht sinds haar installatie in december 2002 zeven
adviezen uit over de rechtspositie van politieke ambtsdragers. Wat betreft de
staatsrechtelijke verhoudingen maakte de commissie in haar advisering bij de
indeling van het bouwwerk van beloningen een onderscheid tussen dagelijks
bestuurders, volksvertegenwoordigers, de Hoge Colleges van Staat en de Rech-
terlijke Macht. Met betrekking tot de positie ten opzichte van elkaar hanteerde
de commissie het principe dat het ministersalaris het ijkpunt vormde voor de
41 Kamerstukken II 2000/01, 27 751.
42 Kamerstukken II, vergaderjaar 2000–2001, 27 751, nr. 3, p. 84.
31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                                 voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
   inrichting van de beloningsstructuur van het openbaar bestuur. Verder han-
   teerde de commissie het uitgangspunt dat bij gemeentebestuurders het in-
   wonertal leidend was voor het bepalen van de zwaarte van de functie. Het
   tijdsbeslag van een politieke ambtsdrager was volgens de commissie niet be-
   palend voor de hoogte van het salaris. Politieke ambtsdragers zijn immers vrij
   te bepalen op welke wijze zij invulling geven aan het ambt. Om de salarisver-
   houdingen duidelijker te markeren stelde de commissie voor één nieuwe sa-
   laristabel voor politieke ambtsdragers te introduceren. In het voorstel zouden
   gemeenteraadsleden van grote steden 20% van het ministerssalaris ontvan-
   gen. Overige gemeenteraadsleden en Statenleden zouden 10% ontvangen.43
   Er werd veel gesleuteld aan de wetsvoorstellen op basis van de adviezen van
   de commissie-Dijkstal, maar uiteindelijk gooide de recessie roet in het eten.
   Het toenmalige kabinet vond het in economisch zware tijden niet te pas
   komen om het ministersalaris te verhogen. Met dat besluit sneuvelde ook het
   plan voor de nieuwe inrichting van de beloningsstructuur van het openbaar
   bestuur.
   2.2       Wachtgeld en secundaire arbeidsvoorwaarden
   2.2.1 Wachtgeld voor decentrale volksvertegenwoordigers
   Hiervoor werd al uiteengezet dat de rechtspositie van decentrale volksverte-
   genwoordigers in de jaren ’80 werd verbeterd: gemeenten en provincies kre-
   gen financiële middelen toebedeeld die hen in staat stelde het nodige te doen
   voor ‘hun’ volksvertegenwoordigers, bijvoorbeeld het verstrekken van wacht-
   geld. Bij verordening kan een gemeente bepalen dat gemeenteraadsleden
   aanspraak konden maken op wachtgeld. Niet alle gemeenten kenden zo’n re-
   geling. Vanaf ongeveer 2010 klonken steeds meer geluiden om het wachtgeld
   voor gemeenteraadsleden af te schaffen.44 Per 1 juli 2013 werd artikel 9 van het
   (landelijke) Rechtspositiebesluit raads- en commissieleden ingetrokken.45 Dit
   artikel vormde de juridische basis voor lokale wachtgeldregelingen. Wie in 2014
   nieuw in de gemeenteraad werd gekozen, kreeg na aftreden geen wachtgeld-
   uitkering meer. Achterliggende gedachte van de regering was dat het lidmaat-
   schap van de gemeenteraad of van provinciale staten een nevenfunctie is die
43 Adviescommissie rechtspositie politieke ambtsdragers, Advies beloningsverhoudingen
   politieke ambtsdragers, november 2005, p. 19.
44 Zie bijvoorbeeld http://www.at5.nl/artikelen/66871/sp-en-vvd-willen-af-van-wachtgeld-
   raadsleden, https://www.destentor.nl/apeldoorn/zwolle-en-apeldoorn-betalen-zich-blauw-
   aan-wachtgeld~ac2ab19b/,
   https://www.studio040.nl/-wachtgeld-raadsleden-afschaffen/content/item?1016071,
   https://www.gelderlander.nl/arnhem/cda-arnhem-wil-af-van-wachtgeld-
   raadsleden~afb9e03f/.
45 Wijzigingsbesluit van 12 juni 2013, zoals gepubliceerd in het Staatsblad (2013/nr. 222).
   32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                                voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
   in principe naast een hoofdberoep wordt uitgeoefend; voor hun inkomen zijn
   gemeenteraads- en Statenleden er dus niet van afhankelijk.46
   2.2.2    Secundaire arbeidsvoorwaarden voor decentrale
            volksvertegenwoordigers
   Voor de kosten die gemeenteraadsleden maken in verband met het lidmaat-
   schap van de gemeenteraad ontvangen zij een onkostenvergoeding. De
   hoogte van de vergoeding is onafhankelijk van de grootte van de gemeente
   en bedraagt 167,65 euro per 1 januari 2017. Gemeenteraadsleden uit gemeen-
   ten met meer dan 100.000 inwoners ontvangen tot de gemeenteraadsverkie-
   zingen van 2018 een andere onkostenvergoeding vanwege een overgangs-
   recht.
   Naast de algemene onkostenvergoeding is er een aantal bijzondere kosten
   waarvoor een vergoeding mogelijk is. De kosten van niet- partijpolitieke ge-
   oriënteerde functionele scholing zoals opleiding, cursussen en congressen die
   direct te maken hebben met het zijn van gemeenteraadslid zijn voor rekening
   van de gemeente. Partijpolitieke scholing, cursussen en individuele vaardig-
   heidscursussen worden niet vergoed door de gemeente. Gemeenteraadsleden
   hebben ten laste van de gemeente wel weer recht op een vergoeding van con-
   tributiegeld van beroepsverenigingen.
   Reiskosten binnen de gemeente worden niet vergoed aan gemeenteraadsle-
   den. De Gemeentewet kent wel de mogelijkheid voor vergoeding van de reis-
   en verblijfkosten voor reizen buiten het grondgebied van de gemeente ter uit-
   voering van een beslissing van het gemeentebestuur. Verder stelt de gemeente
   aan gemeenteraadsleden op aanvraag een computer in bruikleen ter beschik-
   king. Ook hebben gemeenteraadsleden recht op een tegemoetkoming in de
   kosten van hun ziektekostenverzekering. Ten slotte kunnen gemeenteraadsle-
   den alleen voor onvermijdelijke functionele kosten een declaratieverzoek in-
   dienen en een vergoeding krijgen.
   Voor provinciale statenleden geldt een vergelijkbaar stelsel van secundaire
   arbeidsvoorwaarden.
46 Zie ook: https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2013/05/08/geen-uitkering-meer-na-
   aftreden-gemeenteraadsleden-en-statenleden.
   33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>                                  voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
3 aantrekkelijkheid: trots of terughoudend?
Raadsleden, Provinciale Statenleden en de leden van het Algemeen Bestuur
van de Waterschappen zijn trots op hun functie en vinden zichzelf gedreven.
Aan de andere kant blijkt dat burgers het veel minder leuk lijkt om volks-
vertegenwoordiger te zijn.47
    Hoe aantrekkelijk is het voor iemand om het ambt van volksvertegenwoordi-
    ger te bekleden? Volgens Mark Bovens is het voor capabele en integere burgers
    in ons land niet aantrekkelijk om politieke bestuurder te worden. Wie een over-
    stap naar de politiek maakt, daalt per direct in maatschappelijke status en ach-
    ting. Je moet 24/7 beschikbaar en bereikbaar zijn, en je privéleven is steeds
    vaker inzet van politieke nieuwsgaring. Een politieke bestuurder krijgt boven-
    dien al snel te maken met haatmails, met verbaal geweld en soms zelfs met
    fysieke bedreigingen aan huis. Ook zijn de maatschappelijke vooruitzichten
    na het bekleden van een politiek ambt onzeker. Zeer weinig werkgevers zitten
    te wachten op een oud-politicus. Kortom: alleen zij die het zich kunnen per-
    mitteren, worden nog politieke bestuurder. Wie een jong gezin, een hypotheek,
    en een maatschappelijke carrière voor zich heeft, denkt wel drie keer na voor
    hij of zij haar baan opzegt om wethouder te worden.48
    Specifiek wat betreft agressie en geweld: het Periklesinstituut deed er samen
    met het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (het CCV) onder-
    zoek naar.49 Maar liefst 26% van de gemeenteraadsleden heeft te maken
    gehad met agressie, bedreiging of zelfs geweld. En toch doet maar eenvijfde
    hiervan aangifte. Redenen hiervoor zijn dat men het niet ernstig genoeg vindt,
    ‘het hoort er nou eenmaal bij’. Ook ervaren gemeenteraadsleden een drempel
    bij de politie bij het doen van aangifte. Uit eerder onderzoek uit 2014 blijkt dat
    agressie en geweld voor 1 op de 10 gemeenteraadsleden aanleiding is om te
    stoppen.50 Vergelijkbaar onderzoek uit 2016 laat zien dat 1 op de 7 overweegt
    te stoppen en 12% twijfelt om zich opnieuw beschikbaar te stellen.51
47 https://www.gemeente.nu/bestuur/raadslid-trots-op-bijdrage-aan-de-samenleving/.
48 Mark Bovens, Van wachtgeldregeling naar burgerschapsverlof, juni 2015.
49 Periklesinstituut, Niet zonder last, Hoe gaan raadsleden om met agressie, bedreiging en
    geweld? Onderzoek naar de meld- en aangiftebereidheid onder raadsleden, februari 2016.
50 https://www.raadsledenenveiligheid.nl/nieuws/2014/140214_een-op-10-bedreigde-raadsle-
    den-wil-stoppen.
51 http://www.raadslid.nu/content/zeven-procent-van-raadsleden-dreigt-te-stoppen-als-ge-
    volg-van-agressie-0.
    34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>                                voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
   3.1      Aantrekkelijkheid, gezien door volksvertegenwoordigers
   Is het alleen maar kommer en kwel? Nee. Belevingsonderzoek onder decen-
   trale volksvertegenwoordigers laat het eenduidige beeld zien van zelfverze-
   kerde en trotse volksvertegenwoordigers die zich inzetten voor het collectief.52
   Het gros van hen noemt als drives: zich inzetten voor de samenleving, realise-
   ren van politieke ideeën, burgers vertegenwoordigen en opkomen voor be-
   paalde groepen. Men doet het ergens voor, en ook niet zomaar: de ervaren
   morele werkdruk is hoog. Slechts weinigen zijn negatief over de bestuurs-
   kracht van het eigen orgaan. Een aanzienlijke meerderheid geeft aan trots te
   zijn op het eigen werk als volksvertegenwoordiger.
   De energie zit vooral in het vertegenwoordigen van burgers en in het opkomen
   voor hun belangen. De volksvertegenwoordigers zijn positief over de mate
   waarin ze daarin slagen en ontlenen daaraan voldoening. Ook over het kaders
   stellen voor beleid en het controleren van bestuurders zijn ze positief, maar
   met name bij dat laatste lijkt het hart minder te liggen. Ze doen vooral graag
   dingen ‘voor de mensen’; het toezien op de uitvoering van het beleid en ook
   de plenaire debatten zijn meer ‘corvee’. Eén op de drie kandidaat-volksverte-
   genwoordigers betwijfelt of hij/zij het beleid kan beïnvloeden; eenmaal in
   functie twijfelt bijna niemand daar meer aan.
   Decentrale volksvertegenwoordigers ervaren dat ze hun talenten gebruiken
   en ontwikkelen, dat ze hun eigen netwerken uitbreiden, en ze ontlenen daar
   voldoening aan. De meesten zeggen daarmee ook sterker op de arbeidsmarkt
   te staan. Verder blijkt ‘gebrek aan maatschappelijke waardering’ (die zittende
   volksvertegenwoordigers wel zeggen te ervaren) voor slechts weinigen reden
   te zijn om te twijfelen aan zijn of haar kandidatuur.
   Het belevingsonderzoek gaat ook in op het aspect ondersteuning, hoe kan die
   het beste worden georganiseerd? Veel decentrale volksvertegenwoordigers
   verwachten dat meer ondersteuning door ambtenaren hun werkdruk zal doen
   verminderen (36-49%). Gemeenteraadsleden en Statenleden hebben vaak po-
   sitieve verwachtingen van meer hulp van de griffie (respectievelijk 49% en
   46%). Gemeenteraadsleden en algemeen bestuursleden denken vaak dat meer
   ondersteuning van collega-fractieleden de werkdruk kan verlagen (43%). Veel
   Statenleden en algemeen bestuursleden maken kenbaar dat intensievere hulp
   van fractieassistenten de werkdruk kan verminderen (respectievelijk 69% en
   31%). Decentrale volksvertegenwoordigers hebben in hun werk vooral behoefte
   aan ondersteuning bij het samenvatten en duiden van beleidsinformatie (46-
   57%) en bij informatie over beleidsonderwerpen (39-45%).53
52 Ministerie van BZK, Decentrale volksvertegenwoordiging anno 2015. Belevingsonderzoek
   onder decentrale volksvertegenwoordigers, december 2015, p. 7 e.v.
53 Idem, p. 69.
   35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>                                 voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
   Over het algemeen zijn decentrale volksvertegenwoordigers dus trots op het
   ambt dat ze uitoefenen. Maar toch: ook decentrale volksvertegenwoordigers
   zien dat de aantrekkelijkheid van het ambt afneemt. De oorzaken daarvan zijn
   zeer divers.
   Een belangrijke reden voor twijfel om zich kandidaat te stellen, is de tijdsbe-
   lasting en werkdruk die de functie meebrengt (zie hierna, onder 4. Balans).54
   60% van de gemeenteraadsleden vond in 2014 dat het aanzien van de ge-
   meenteraad (sterk) is afgenomen.55 Reden voor Raadslid.Nu om in 2017 een
   serie bijeenkomsten te organiseren met als onderwerp Trots op de raad. De
   problematisering: het aanzien van de gemeenteraad is afgenomen doordat
   de gemeenteraad niet vanzelfsprekend gezaghebbend is, doordat er een na-
   druk ligt op schandalen en het grote aantal politieke crises, en doordat de ge-
   meenteraad door complexe regelgeving en regionalisering van gemeentelijke
   taken problemen niet meer kan oplossen. Uit de bijeenkomsten komen de vol-
   gende impressies naar voren:56
   • Er zijn mensen die zich politiek willen inzetten, daar ligt het niet aan. Het
        punt is: mensen kennen het politieke bedrijf niet goed. Ze lezen iets in de
        krant, en reageren daarop zonder kennis van zaken. Je moet dus iets doen
        aan de kennisachterstand bij de burger over het politieke bedrijf. Niemand
        kent ook de leden van de gemeenteraad bij naam.
   • De verwachtingen die gecreëerd zijn vanaf de jaren ’70. Voor die tijd dacht
        de burger: ‘Ik snap er niks van maar de politiek zal het wel weten’. Daarna
        zijn we steeds meer gaan vragen wat de burger er zelf van vindt, en daarna
        gaat dat in de molen van onze ‘compromissendemocratie’. We luisteren
        naar burger, maar geven hem vervolgens geen verantwoordelijkheid. De
        reclameachtige aanpak is buitenkant (‘kom allemaal stemmen!’). Je moet
        burgers duidelijk maken dat politiek compromissen sluiten is en verant-
        woordelijkheden overdragen.
   • Het komt regelmatig voor dat burgers hun best doen en voorstellen doen,
        dat gemeenteraadsleden goed luisteren, maar dat de gemeenteraad toch
        anders besluit. Soms kan dat niet anders, je kunt het niet iedereen naar de
        zin kunt maken. Maar als je ruimte biedt voor burgerparticipatie, maak dan
        ook duidelijk wat de beslisruimte van burgers is, anders is teleurstelling
        gegarandeerd.
   • Er zijn veel partijen in de gemeenteraad, maar weinig verschillen: waar
        moet de kiezer uit kiezen? Tien tot vijftien fracties in een gemeenteraad,
        welke burger wordt daar wijs uit?
54 Idem, p. 8.
55 Zie ook: Cachet en Verkaik, Aanzien of afzien?, januari 2015.
56 Raadslid.nu, Eindrapportage Samenspelproject ‘Trots op de raad’, december 2017,
   http://www.raadslid.nu/sites/www.raadslid.nu/files/redactie/trots_op_de_raad.pdf.
   36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>                               voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
   •    De gemeenteraad is naar binnen gekeerd in plaats van naar buiten. De ge-
        meenteraad sluit zich op in het gemeentehuis, ploegt serviel de stukken
        door, urenlang, terwijl de accountant diezelfde stukken al 26 keer heeft
        omgedraaid. Daar wordt geen aanzien of aantrekkelijkheid mee gewon-
        nen, en een gemeenteraadslid verdient er geen enkele stem mee.
   •    De gemeente is hoofdzakelijk uitvoerder van rijksbeleid (medebewind) en
        heeft dus heel weinig ruimte om zich te onderscheiden. Kiezers kijken bij
        lokale verkiezen ook alleen maar naar de landelijke trend.
   •    In de verhouding kiezer – verkozene zit een fundamenteel probleem. Als
        gemeenteraadslid ben je afhankelijk van de gunst om verkozen te worden.
        Die verhouding kun je nooit waarmaken. Voor de verkiezingen buitelen ze
        allemaal weer over elkaar heen om die gunst. Terwijl de rol van gemeen-
        teraadsleden juist is: zorgen dat de belangen aan tafel zitten, zorgen voor
        een goed proces van afwegen. Dus het probleem ligt in politieke kringen,
        bij degenen die herkozen willen worden.
   •    De gemeenteraad is te vaak bezig is met incidenten, en punten en kom-
        ma’s. Soms staan oppositie en coalitie behoorlijk tegenover elkaar. Dan
        luisteren ze niet naar elkaar. De standpunten verharden zich over bijvoor-
        beeld een centrumplan. Het collegeprogramma gaat voor alles, de oppo-
        sitie haakt af en de achterban ook. Die tegenstellingen werken door
        richting bevolking.
   •    Inwoners maken geen onderscheid tussen bestuur en ambtenarij. Ook niet
        tussen politiek en bestuur. Burgers denken: die gemeenteraad heeft toch
        niks te vertellen, die doet toch wat het college wil? Voor de burger komt al
        het beleid inclusief de besluiten en de uitvoering uit het gemeentehuis. Ze
        vinden het één pot nat.
   3.2      Aantrekkelijkheid, gezien vanuit het perspectief van burgers
   3.2.1 Lokaal kiezersonderzoek
   Het lokaal kiezersonderzoek biedt een overzicht van de opvattingen en gedra-
   gingen van burgers in de lokale democratie.57 Er komen acht onderwerpen aan
   de orde:
   1 Legitimiteit en politieke steun
   2 Kennis van en interesse in het lokale bestuur
   3 Politieke participatie
   4 Wat zijn de belangrijkste problemen in de gemeente?
   5 Politieke opvattingen
   6 Stemgedrag bij gemeenteraadsverkiezingen
   7 Tevredenheid burgers over gemeentelijke dienstverlening
   8 Beleidsevaluaties en politiek vertrouwen: wie houden burgers
        verantwoordelijk?
57 Ministerie van BZK, Democratie dichterbij: Lokaal Kiezersonderzoek 2016, september 2016.
   37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>                           voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
Legitimiteit en politieke steun
Nederlanders voelen zich minder verbonden met hun gemeente (57%) dan
met Nederland (82%). Met name in landelijke gebieden voelen zij zich eerder
verbonden met de regio en de dorpskern dan met de gemeente. Tegelijkertijd
hebben Nederlanders meer vertrouwen in de politieke instituties op lokaal ni-
veau als de burgemeester (61%) en de gemeenteraad (53%) dan in de politieke
instituties op nationaal niveau als de Tweede Kamer (45%) en de regering
(43%). Voor het functioneren van de lokale democratie vinden burgers het bo-
venal belangrijk dat verkiezingen vrij en eerlijk zijn, en dat het lokaal bestuur
eerlijk en transparant is.
Kennis van en interesse in het lokale bestuur
De meeste Nederlanders zijn tamelijk geïnteresseerd in het lokale bestuur. Dat
geldt echter het minst voor jongeren: 63% van hen zegt ronduit niet geïnte-
resseerd te zijn. Kennis over de lokale politiek wordt vooral uit kranten gehaald.
Met name huis-aan-huis bladen worden veel gelezen. Het blijkt niet vanzelf-
sprekend dat burgers geïnteresseerd zijn in en op de hoogte zijn van de grote
veranderingen die de gemeente ondergaat.
Politieke participatie
Hoewel de opkomst bij gemeenteraadsverkiezingen sinds de jaren negentig
is gedaald, blijft stemmen de populairste vorm van lokale politieke participatie:
54% ging in 2014 naar de stembus. Aan een of meer van elf andere participa-
tiemogelijkheden nam in de afgelopen vijf jaar 19% deel. Politieke participatie
is vooral een uiting van betrokkenheid: mensen met veel lokale politieke inte-
resse zijn vaker lokaal actief. Ze hebben gemiddeld ook iets meer vertrouwen
in de politiek maar zijn gemiddeld niet tevredener of ontevredener over het
functioneren van de gemeente. Een meerderheid wil een grotere invloed van
burgers via directere democratie (gekozen burgemeester, lokale referenda) en
vaker meepraten over beleid. Maar een meerderheid vindt dat ook als burgers
meepraten de gemeenteraad uiteindelijk moet beslissen.
Wat zijn de belangrijkste problemen in de gemeente?
Kiezers noemen vooral vier typen problemen in hun problemen. Verkeer en fy-
sieke leefomgeving wordt door 21,8% van de respondenten aangekaart als het
belangrijkste probleem. Politiek en bestuur door 19,6%. Daarnaast noemen
veel kiezers problemen rond criminaliteit en veiligheid (10,7%) en immigratie
en integratie (10,6%). Het type probleem hangt vooral af van de stedelijkheid
van de gemeente.
Politieke opvattingen
Over de taken die het gemeentebestuur zou moeten uitvoeren bestaan sterke
meningsverschillen. Vooral over de opvang van asielzoekers zijn de menings-
verschillen groot. Het verschil in beleidsopvattingen hangt vooral sterk samen
38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                                voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
   met opleiding. Tijdens lokale verkiezingen komen niet alle groepen in gelijke
   mate naar de stembus, waardoor politieke voorkeuren zich niet in gelijke mate
   vertalen in de gemeenteraad.
   Stemgedrag bij gemeenteraadsverkiezingen
   Als kiezers bij de gemeenteraadsverkiezingen anders stemmen dan bij de
   Tweede Kamer, is dat meestal ingegeven door een veranderde voorkeur, het
   ontbreken van de ‘eigen partij’ in de gemeente, of andere prioriteiten op lokaal
   niveau dan op nationaal niveau. Kiezers van lokale partijen zijn relatief laag-
   opgeleid en oud, en hebben een kleine portemonnee. Ze combineren een hoge
   interesse voor hun gemeente aan een relatief lage interesse voor het land en
   een relatief laag vertrouwen in de lokale en de nationale politiek.
   Tevredenheid burgers over gemeentelijke dienstverlening
   Over de kwaliteit van de lokale diensten en voorzieningen zijn Nederlandse
   burgers overwegend positief. Over het algemeen waarderen zij die met een
   6,4. Burgers uit verschillende lagen van de samenleving verschillen nauwelijks
   in die waardering. Dit algemene oordeel over de lokale dienstverlening wordt
   vooral bepaald door de tevredenheid van burgers met (a) welzijnsvoorzienin-
   gen (buurtwerk, voorzieningen voor ouderen en jongeren), (b) de veiligheid en
   (c) het openbaar vervoer.
   Beleidsevaluaties en politiek vertrouwen: wie houden burgers verantwoordelijk?
   Burgers houden de nationale overheid het meest verantwoordelijk voor alle
   onderzochte beleidsterreinen, ook wanneer dat feitelijk niet meer klopt door-
   dat taken zijn overgedragen aan Europa of aan gemeenten. Hoe meer men
   een overheid verantwoordelijk houdt, des te sterker de samenhang tussen te-
   vredenheid over het gevoerde beleid en het vertrouwen dat men heeft in deze
   overheid. Ook wanneer burgers nauwelijks weten welke overheid verantwoor-
   delijk is, werkt (on)tevredenheid over het gevoerde beleid door in het vertrou-
   wen dat zij stellen in die overheden.
   3.2.2 Politiek geïnteresseerde burgers
   Als onderdeel van het belevingsonderzoek58 zijn ook politiek geïnteresseerde
   burgers naar hun beleving gevraagd. Het gaat hier om een groep die zelf aan-
   geeft de politiek met belangstelling te volgen. Dat maakt het mogelijk om bij
   hen na te gaan hoe zij de kosten en baten van het decentrale volksvertegen-
   woordigerschap taxeren. De uitkomsten blijken in meerdere opzichten inte-
   ressant.
58 Ministerie van BZK, Decentrale volksvertegenwoordiging anno 2015. Belevingsonderzoek
   onder decentrale volksvertegenwoordigers, december 2015, p. 13 e.v.
   39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>                                voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
   Allereerst komt uit het onderzoek naar voren dat deze burgers niet zozeer een
   positief of negatief beeld hebben van decentrale volksvertegenwoordigers; ze
   lijken vooral géén beeld te hebben. Driekwart zegt neutraal te zijn of geen me-
   ning te hebben. Dat roept de vraag op naar de mate waarin decentrale volks-
   vertegenwoordigers eigenlijk zichtbaar zijn. Vervolgens valt op dat de burgers
   over de hele breedte een negatiever beeld hebben van wat een decentrale
   volksvertegenwoordiger meemaakt en klaarspeelt, dan die vertegenwoordi-
   gers zelf. De mogelijkheid om burgers te vertegenwoordigen, het bestuur te
   controleren en (vooral) het beleid te beïnvloeden, schatten ze beduidend lager
   in. Ook hebben ze lagergestemde verwachtingen over wat het werk aan vol-
   doening geeft. Men verwacht meer politieke spelletjes en kritiek van media
   en burgers. En de meerderheid verwacht dat het moeilijk is om verkiesbaar op
   een lijst te komen. Alleen al dit beperkte en wat negatieve beeld doet vermoe-
   den dat de geraadpleegde politiek geïnteresseerde burgers niet staan te trap-
   pelen om zich te kandideren. Een grote meerderheid antwoordt desgevraagd
   dan ook afhoudend.
   3.2.3 Burgerperspectief: gebrek aan responsiviteit bij ‘de politiek’
   Uit onderzoek59 blijkt dat Nederlanders, net als in 2007, de democratie gemid-
   deld met een 6,2 beoordelen. Daar staat tegenover dat bijna twee derde van
   de Nederlanders denkt dat politieke partijen enkel geïnteresseerd zijn in hun
   stem, niet in hun mening. De helft denkt dat zij geen enkele invloed hebben
   op de politiek en de helft vindt dat politici niets begrijpen van wat in de sa-
   menleving leeft.
   Het SCP onderzocht de houdingen en wensen van de bevolking ten aanzien
   van de democratie en politiek.60 Duidelijk is wel dat er in Nederland – net als
   in andere West-Europese landen – veel steun is voor het idee van democratie:
   verreweg de meeste Nederlanders zijn van mening dat een democratie de
   beste manier van besturen is. Men vindt het fijn dat Nederland een democra-
   tisch land is, met vrije verkiezingen, gelijke rechten en veel individuele vrijheid.
   Met de Nederlandse ‘democratie’ zijn de associaties in ieder geval positiever
   dan met de Nederlandse ‘politiek’ (regering, Tweede Kamer). Het politiek ver-
   trouwen ligt steevast lager dan de democratische tevredenheid. Men blijkt bo-
   vendien vaker tevreden te zijn met de materiële democratie (de bescherming
   van rechten en vrijheden) dan met de formele (democratie als besluitvor-
   mingsprocedure). Hierbij valt overigens in de open antwoorden op dat mensen
   weinig tekst hebben als hun gevraagd wordt naar de algemene kenmerken
   van de democratie, terwijl ze over politiek vaak wel duidelijke en ook gepassi-
59 I&O Research, Jongeren en democratie, januari 2017.
60 SCP, Meer democratie, minder politiek?, oktober 2015. Deze passage is een bewerking van de
   belangrijkste bevindingen (p. 95 e.v.).
   40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>                           voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
oneerde meningen hebben. Als men het functioneren van de Nederlandse de-
mocratie bespreekt, dan gaat het vooral over ‘de politiek’ en het optreden van
politici, en niet zozeer over democratische procedures, de voor- of nadelen van
representatie of de grenzen aan individuele democratische vrijheden. Het dis-
cours over de politiek is vooral negatief. Als mensen echter over politiek praten,
dan richt men zich vooral op de zaken die fout gaan – ook diegenen die wel
vertrouwen hebben doen dat. De onvrede over de politiek betreft voor een
klein deel het beleid van de zittende regering, maar is in de meeste gevallen
veel breder: de kritiek gaat over de hele politiek en lijkt in zekere zin tijdloos.
De klachten van nu verschillen niet wezenlijk van de onvrede uit de jaren der-
tig of jaren negentig van de vorige eeuw. De kern van de onvrede is dat politici
te weinig luisteren naar ‘gewone’ mensen en daarvoor te weinig openstaan,
hun eigen zin doordrijven, dat ze te veel aan hun eigen belang of het belang
van hun eigen groep denken in plaats van aan het algemeen belang en dat
burgers meer inspraak zouden moeten hebben.
41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>                                 voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
4 balans: tijdsbesteding, werkdruk,
   verantwoordelijkheid en de beloning
Gemeenteraadsleden gezocht: steeds minder mensen willen op een kieslijst61
   4.1       Balans
   Is het een ‘last’ om volksvertegenwoordiger te zijn? Uit het belevingsonderzoek
   onder decentrale volksvertegenwoordigers blijkt onder meer het volgende.62
   Een groot deel van de zittende volksvertegenwoordigers zegt veel werk- en
   vergaderdruk te ervaren. Ook zijn ze veel tijd kwijt aan stukken lezen, zonder
   dat ze daar veel plezier aan beleven. Meer dan de helft twijfelde over kandi-
   datuur vanwege werkdruk en tijdsbelasting en ongeveer de helft ervaart de
   werkdruk en tijdsbelasting als (veel) te veel.
   4.1.1 Tijdsbesteding
   Inmiddels is het vijfde trendonderzoek naar de tijdsbesteding en werkzaam-
   heden van gemeenteraadsleden afgerond (maart 2017).63 Enkele bevindingen
   uit dit onderzoek. De gemiddelde tijdsduur die gemeenteraadsleden besteden
   aan het gemeenteraadswerk is gestegen van 15,9 uur in 2014 naar 16 uur. Hoe
   groter de gemeente, hoe meer tijd gemeenteraadsleden gemiddeld besteden
   aan gemeenteraadswerk. Het verschil tussen de grootste en de kleinste ge-
   meenten is kleiner dan in 2014. De gemeenteraadsleden uit de kleinste ge-
   meenten laten een groei in aantal uren zien evenals die van gemeenten met
   100.000 tot 150.000 inwoners. Gemeenteraadsleden in de oppositie besteden
   gemiddeld 16,8 uur per week aan het raadswerk. Dat is gelijk aan 2014. Ge-
   meenteraadsleden van coalitiepartijen besteden met gemiddeld 15,4 uur per
   week net 0,1 uur meer per week aan het gemeenteraadswerk in vergelijking
   met 2014. Het totale beeld is hiermee vergelijkbaar met 2014. Een meerderheid
   van de gemeenteraadsleden (60,6%) is tevreden met het totaal aantal uren
   dat hij of zij gemiddeld per maand aan het gemeenteraadswerk besteedt.
   22,9% geeft aan meer tijd te willen besteden, de resterende 16,5% zou graag
   minder tijd willen besteden. Het aantal gemeenteraadsleden dat aangeeft te-
   vreden te zijn met de totale tijdsbesteding is voor het eerst sinds 2009 gedaald
   en wel met 1,9% ten opzichte van 2014. Nederlandse gemeenteraadsleden be-
   steden in 2017 63,7% (64,8% in 2014) van de tijd aan bestuurlijke activiteiten
61 NOS / Nieuwsuur, 10 december 2017 (https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2206757-gemeente-
   raadsleden-gezocht-steeds-minder-mensen-willen-op-een-kieslijst.html).
62 Ministerie van BZK, Decentrale volksvertegenwoordiging anno 2015. Belevingsonderzoek
   onder decentrale volksvertegenwoordigers, december 2015, p. 8 e.v.
63 Daadkracht voor de overheid in opdracht van Raadslid.Nu. Nationaal Raadsledenonderzoek
   2017. Vijfde trendonderzoek naar de tijdsbesteding en werkzaamheden van gemeenteraads-
   leden, maart 2017.
   42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>                                voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
   en 31,6% (30,9% in 2014) aan volksvertegenwoordigende activiteiten. Het ver-
   schil met 2014 is gering. 55,5% van de ondervraagden is tevreden over de tijds-
   verdeling over de verschillende werkzaamheden.
   Statenleden zijn nog meer tijd kwijt, gemiddeld besteden zij meer dan 20 uur
   per week aan het statenwerk. Ruim 68% van de totale tijdsbesteding besteden
   Statenleden in 2013 aan bestuurlijke activiteiten en ruim 26% aan volksverte-
   genwoordigende activiteiten.64
   4.1.2 Werkdruk
   Een groot aantal gemeenteraadsleden heeft een betaalde baan en/of volgt
   een opleiding naast het gemeenteraadswerk. De vraag ‘Heeft u een betaalde
   baan en/of volgt u een opleiding naast het raadswerk?’ beantwoordt 53,6%
   van de ondervraagden bevestigend. Dat is beduidend lager dan in 2014
   (69,7%). In 2007, 2009 en 2012 lag het percentage boven de 70%. Uit ander on-
   derzoek65 blijkt 74,9% van de ondervraagden een betaalde baan heeft naast
   het gemeenteraadswerk, waarvan 63,2% fulltime en 36,8% parttime, en dat
   25,1% geen baan heeft naast het gemeenteraadswerk. Van de gemeenteraads-
   leden die meer dan 20 uren per week aan het gemeenteraadswerk besteden
   werkt volgens ditzelfde onderzoek 28,6% fulltime, 35,4% parttime en werkt
   36,5% niet.
   Er is meer onderzoek gedaan naar de werkdruk van gemeenteraadsleden.66
   Daaruit blijkt onder meer dat gemeenteraadsleden met betaald werk gemid-
   deld 36 uur per week aan hun hoofdwerkzaamheden besteden. 27% van de
   ondervraagden geeft aan minder te gaan werken in de hoofdfunctie. Volgens
   70% van de ondervraagde gemeenteraadsleden is er in hun gemeente door
   de gemeenteraad of griffie de afgelopen tijd geen initiatieven genomen om
   de werkdruk te verminderen; het overgrote deel (58%) van deze groep zou der-
   gelijke initiatieven wel wenselijk vinden. 46% van de respondenten geeft aan
   dat ze in de politieke partij of achterban een beroep hebben gedaan om de
   werkdruk te verminderen.
   Er is ook gekeken naar de balans thuis. Bijna veertig procent (38%) van de ge-
   meenteraadsleden heeft een gezin met opgroeiende kinderen. ‘Als je verant-
   woordelijkheid neemt, is de werkdruk extreem hoog; er wordt onvoldoende
64 Daadkracht voor de overheid, Nationaal Statenledenonderzoek 2013, Tweede trendonderzoek
   naar de tijdsbesteding en werkzaamheden van Provinciale Statenleden: éénmeting, 2013.
65 Raadsledenonderzoek door Raadslid.Nu en NOS, 11 december 2017. Bron: http://www.raads-
   lid.nu/sites/www.raadslid.nu/files/redactie/publicatieversie_resultaten_nos-onderzoek.pdf.
66 Raadslid.Nu, Werkdruk van raadsleden. Onderzoek naar zwaarte functie en werkbeleving
   gemeenteraadsleden, september 2017.
   43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>                                voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
   rekening gehouden met werkende mensen met kinderen’, aldus een van de res-
   pondenten.67 31% van de ondervraagden maakt afspraken thuis over de tijds-
   besteding aan het gemeenteraadswerk.
   Driekwart van de Statenleden combineert het statenwerk met een betaalde
   baan en/of opleiding. Hieraan besteden zij gemiddeld 32 uur per week.68
   4.1.3 Beloning
   Op 31 oktober 2017 publiceerde Almere Nieuws het bericht dat de gemeente
   Almere in 2016 ruim 4,5 miljoen euro uitgaf aan 30 inhuurkrachten.69 Het be-
   richt leidde tot de lezersvraag: wat verdienen gemeenteraadsleden eigenlijk?70
   De vergoeding die gemeenteraadsleden voor hun werkzaamheden ontvangen
   loopt zeer uiteen. Gemeenteraadsleden uit de kleinste gemeenten (tot en met
   8.000 inwoners) ontvangen gemiddeld de laagste vergoeding; € 4,91 per uur.
   In gemeenten met een inwonertal tussen 150.000 en 375.000 inwoners is de
   ontvangen vergoeding gemiddeld de hoogste: € 19,64 per uur. De landelijk ge-
   middelde vergoeding die gemeenteraadsleden in 2017 voor hun werkzaamhe-
   den ontvangen bedraagt € 14,35 (€ 0,15 meer dan in 2014). Voor het eerst is een
   meerderheid (50,3%) van de gemeenteraadsleden van mening dat de vergoe-
   ding te laag is. Zij die de vergoeding te laag vinden, besteden meer tijd aan
   het gemeenteraadswerk dan gemeenteraadsleden die van mening zijn dat de
   vergoeding volstaat en ondervraagden die van mening zijn dat de vergoeding
   te hoog is.
   Terug naar de lezersvraag: een gemeenteraadslid in een gemeente met een
   inwonertal tussen 150.000 en 375.000 inwoners ontvangt een vergoeding van
   € 1.932,14 per maand. In Almere ontvingen de 39 gemeenteraadsleden teza-
   men in 2016 ruim € 900.000.
   In zijn advies 15,9 uur besteedde de Raad voor het Openbaar Bestuur aandacht
   aan het aspect van beloning. Een te ruime vergoeding past niet bij de ge-
   wenste soberheid van het openbaar bestuur en kan de mensen om de ver-
   keerde reden aantrekken, aldus de Raad. Maar de vergoeding loopt naar het
67 Idem, p. 2
68 Daadkracht voor de overheid, Nationaal Statenledenonderzoek 2013, Tweede trendonderzoek
   naar de tijdsbesteding en werkzaamheden van Provinciale Statenleden: éénmeting, 2013, p. 26.
69 https://www.almere-nieuws.nl/nieuws/19052/gemeente-almere-gaf-ruim-4-5-miljoen-euro-
   aan-30-inhuurkrachten/
70 https://www.almere-nieuws.nl/nieuws/19061/lezersvraag-verdienen-raadsleden/
   44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>                                   voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
   oordeel van de Raad te sterk uiteen. Vooral in de kleine gemeenten is de ver-
   goeding (per uur en totaal) laag.71
   Ook de beroepsverenigingen in het lokaal bestuur vragen aandacht voor het
   vraagstuk van beloning van gemeenteraadsleden in kleine gemeenten. Bij
   brief van 6 november 2017 vragen Raadslid.Nu, de Vereniging van Griffiers en
   de VNG de Minister van BZK om gemeenteraadsleden beter te ondersteunen
   door een verhoging van de raadsvergoeding in kleine gemeenten.72
   Het gemiddelde uurtarief van Statenleden bedraagt in 2013 € 11,99 per uur,
   één euro meer dan in 2010. Het uurtarief dat Statenleden ontvangen is niet
   evenredig verdeeld. De tijdsbesteding van Statenleden verschilt per provincie,
   terwijl de vergoeding voor alle Statenleden gelijk is. De Statenleden die vinden
   dat de vergoeding omhoog moet, besteden gemiddeld de meeste tijd aan sta-
   tenwerk. Statenleden die vinden dat de vergoeding omlaag moet, besteden
   gemiddeld juist de minste tijd aan statenwerk.73
   4.1.4 Verantwoordelijkheid
   Gemeenteraadsleden hebben er de afgelopen gemeenteraadsperiode meer
   werk bij gekregen, met de nieuwe taken in zorg, sociaal domein en participatie.
   In de toekomst komt er nog meer bij met de invoering van de Omgevingswet.
   Meer taken die moeten worden uitgevoerd zonder dat er meer beschikbare
   tijd vrijkomt. Zo signaleerde de Raad voor het openbaar bestuur in zijn advies
   15,9 uur het volgende: ‘De recente decentralisaties hebben gezorgd voor een on-
   vermijdelijke groei van het takenpakket van gemeenteraadsleden. Zij ervaren
   een toenemende druk door alle vaak ook nog eens tegengestelde eisen en ver-
   wachtingen waaraan zij moeten voldoen.’74
   4.2      Wat kost de decentrale volksvertegenwoordiging?
   In de Gemeentewet is bepaald hoeveel gemeenteraadsleden een gemeente
   mag hebben op basis van het inwonertal. Naarmate de gemeente groter is, is
   er een groter aantal raadszetels. Figuur 1 geeft de aantallen gemeenteraads-
   leden weer verdeeld naar grootteklasse van gemeenten (2016).
71 Raad voor het Openbaar Bestuur, 15,9 uur. De verbindende rol van het raadslid in een vitale
   democratie, april 2016, p. 28.
72 https://vng.nl/files/vng/brieven/2017/2017-11-06_brief_vergoeding_raadsleden_aan_
   minister_bzk.pdf.
73 Daadkracht voor de overheid, Nationaal Statenledenonderzoek 2013, Tweede trendonderzoek
   naar de tijdsbesteding en werkzaamheden van Provinciale Statenleden: éénmeting, 2013, p. 27.
74 Raad voor het Openbaar Bestuur, 15,9 uur. De verbindende rol van het raadslid in een vitale
   democratie, april 2016, p. 14 e.v.
   45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>                                 voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
Figuur 1: Gemeenteraadsleden verdeeld naar grootteklasse
    Inwonertal                   Aantal raadsleden              Aantal gemeenten
    0-3001                                 9                                   3
    3001-6000                              11                                  4
    6001-10.000                           13                                 16
    10.001-15.000                         15                                 49
    15.001-20.000                         17                                 45
    20.001-25.000                         19                                  51
    25.001-30.000                         21                                 58
    30.001-35.000                        23                                  24
    35.001-40.000                        25                                   21
    40.001-45.000                        27                                  22
    45.001-50.000                        29                                   17
    50.001-60.000                         31                                 18
    60.001-70.000                         33                                 10
    70.001-80.000                        35                                    9
    80.001-100.000                        37                                 10
    100.001-200.000                      39                                  23
    200.001-                             45                                  10
                                                                  Totaal: 390
    Figuur 2 geeft het bedrag weer voor de vergoeding van de werkzaamheden
    van gemeenteraadsleden per maand per 1 januari 2017.75
Figuur 2: vergoeding voor werkzaamheden gemeenteraadsleden Nederland
    Klasse           Inwonertal                      Vergoeding werkzaamheden
                                                     per maand in euro
    1                Tot en met 8.000                               250,82
    2                8.001-14.000                                   396,33
    3                14.001-24.000                                   617,77
    4                24.001-40.000                                  958,91
    5                40.001-60.000                                1.248,42
    6                60.001-100.000                              1.460,84
    7                100.001-150.000                              1.658,52
    8                150.001-375.000                               1.932,14
    9                375.001-                                     2.352,29
75 Circulaire van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 2
    9 november 2016, kenmerk 2016-0000694675
    46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>                                    voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
   In 2017 is € 114.826.571 aan publieke gelden besteed aan de vergoeding voor
   Nederlandse gemeenteraadsleden. Dit is een toename van ruim € 8,2 miljoen
   (+7,7%) ten opzichte van 2014.76
   Statenleden ontvangen allemaal dezelfde vergoeding van € 1.163,75 per
   maand.77 Tezamen ontvangen 566 Statenleden bijna € 8 miljoen per jaar.
   Het algemeen bestuur van een waterschap telt minimaal 18 en maximaal 30
   leden. De 21 waterschappen in Nederland tellen ongeveer 500 leden die een
   vergoeding ontvangen van € 477,42.78 Tezamen ontvangen de leden van het al-
   gemeen bestuur bijna € 3 miljoen per jaar.
   In totaal bedraagt de vergoeding voor decentrale volksvertegenwoordigers in
   Nederland jaarlijks ongeveer € 125 miljoen.
   4.3       Hoe is het in het buitenland geregeld?
   Raadslid.Nu voerde een vergelijkend onderzoek uit van de Nederlandse ge-
   meenteraadsvergoeding met de vergoedingen in omliggende landen. Bezol-
   diging van wethouders en burgemeesters is in dit vergelijkende onderzoek
   buiten beschouwing gebleven. In deze benchmark is de gemeenteraadsver-
   goeding in Nederland vergeleken met die in België, Duitsland, Verenigd Ko-
   ninkrijk, Frankrijk, Denemarken en Italië.79
   Een gemeenteraadslid in Nederland ontvangt een vergoeding per maand, de
   hoogte van de vergoeding is afhankelijk van de inwonersklasse waarin de ge-
   meente zit (zie figuur 2).
   België
   In België ontvangt een gemeenteraadslid presentiegeld (zitpenning) voor het
   bijwonen van vergaderingen, de gemeenteraad bepaalt zelf de hoogte van het
   bedrag binnen het wettelijk kader van minimaal € 47,81 en maximaal € 209,14
   per vergadering.
   In vergelijking met Nederland hangt de vergoeding sterk af van de hoeveelheid
   aan vergaderingen die worden bijgewoond en welk bedrag is bepaald door de
   gemeente.
76 Daadkracht voor de overheid in opdracht van Raadslid.Nu. Nationaal Raadsledenonderzoek
   2017. Vijfde trendonderzoek naar de tijdsbesteding en werkzaamheden van gemeenteraads-
   leden, maart 2017, p. 11.
77 Artikel 2, eerste lid, van het Rechtspositiebesluit staten en commissieleden, geldend op
   1 januari 2018.
78 Artikel 3.2 van het Waterschapsbesluit, geldend op 1 januari 2018. In het Waterschapsbesluit
   is aansluiting gezocht bij de rechtspositieregeling die geldt voor gemeenteraadsleden.
79 Raadslid.Nu, Benchmark naar hoogte raadsvergoedingen in omringende landen, november-
   december 2017.
   47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>                              voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
    Duitsland
    In Duitsland bepaalt iedere deelstaat zelf de vergoeding en het systeem daar-
    voor (per maand, per vergadering, etc.). In figuur 3 zijn Nedersaksen en
    Nordrhein-Westfalen met elkaar vergeleken.
Figuur 3: vergoeding voor werkzaamheden gemeenteraadsleden Nedersaksen
en Nordrhein-Westfalen
                Nedersaksen                           Nordrhein-Westfalen
    Inwonertal            Vergoeding            Inwonertal            Vergoeding
                        werkzaamheden                             werkzaamheden
                         per maand in                                per maand in
                              euro                                       euro
                                                Tot en met 20.000           90
    Tot en met 30.000          260              20.001-50.000              144
    30.001-150.000             340              50.001-150.000              177
    150.001-450.000            450              150.001-450.000            223
    450.001-                    510             450.001-                  266
    Een ander voorbeeld uit Duitsland is de deelstaat Württemburg. Een gemeen-
    teraadslid ontvangen een vergoeding per vergadering die afhangt van de duur
    van de vergadering (hoe langer de vergadering duurt, hoe hoger de vergoe-
    ding). Daarnaast is er nog vaste vergoeding per jaar. In de gemeente Leimen
    (26.200 inwoners) bijvoorbeeld: € 30 euro voor 2 uur, € 50 voor 3 uur.
    In vergelijking met Nederland liggen de vergoedingen in Duitsland lager.
    Verenigd Koninkrijk
    In het Verenigd Koninkrijk is het systeem van decentraal bestuur significant
    anders ingericht, namelijk een verdeling in twee lagen: de county councils en
    city councils. De county is als verzameling van verschillende city councils ver-
    antwoordelijk is voor bijvoorbeeld educatie, sociale zaken, brandweer en vei-
    ligheid. De city council heeft als taken bijvoorbeeld de volkshuisvesting en
    lokale belastingen. De county is vergelijkbaar met een regio in het Nederlandse
    systeem. Beide lagen voeren ongeveer dezelfde taken uit als de gemeenten in
    Nederland. Gemeenteraadsleden ontvangen een basic allowance die verschilt
    per gemeente en loopt van £ 200 (€ 227) tot £ 20.000 (€ 22.700). Daarnaast
    ontvangen gemeenteraadsleden met extra bevoegdheden of een grote staat
    van dienst nog extra vergoedingen; het uiteindelijke bedrag kan wel twee keer
    zoveel worden. Uiteindelijke bedrag per councillor wordt vermeld op de ge-
    meentelijke website. Twee voorbeelden. Als eerste: in Manchester (540.000
    48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>                               voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
   inwoners) ontvangt een gemeenteraadslid £ 16.470 (€ 18.700) per jaar, waarbij
   het uiteindelijke gemiddelde, inclusief extra vergoedingen, rond de £ 25.000
   (€ 28.400) ligt. De hoogste persoonlijke uitkering voor 2016/2017 was £ 57,608
   (€ 65.400) = £41,132 aan extra vergoedingen(!). Tweede voorbeeld: in Rutland
   (38.600 inwoners) ontvangt een gemeenteraadslid £ 3,770 (€ 4.280) per jaar,
   exclusief extra vergoedingen.
   In vergelijking met Nederland is de jaarlijkse basic allowance in Manchester
   ongeveer even hoog in gemeenten van gelijke inwonertal. De basic allowance
   in Rutland is lager dan in een vergelijkbare Nederlandse gemeente. De extra
   vergoedingen maken de vergelijking moeilijk omdat we dat in Nederland niet
   kennen.
   Frankrijk
   In Frankrijk ontvangt een gemeenteraadslid € 228,09 per maand, waarbij ge-
   meenten met minder dan 200.000 inwoners geen vergoeding hanteren. De
   drie grote steden hebben een eigen vergoedingssysteem: Lyon (500.000 in-
   woners) € 1.304,98 per maand, Marseille (855.000 inwoners) € 1.856 per maand
   en Parijs (2,24 miljoen inwoners) € 4.807,62 per maand.
   Ten opzichte van Nederland ligt de vergoeding lager dan in vergelijkbare ge-
   meenten, al is Parijs niet te vergelijken.
   Denemarken
   In Denemarken80 ontvangt een gemeenteraadslid een vaste vergoeding per
   jaar. In een gemeente met een inwonertal kleiner dat 80.000 is de vergoeding
   89.314 dk (€ 12.000). In een gemeente met een inwonertal groter dan 80.000
   is de vergoeding 107.178 dk (€ 14.400). De vergoeding voor het gemeenteraads-
   werk in Kopenhagen (550.000 inwoners) bedraagt 125.039 dk (€ 16.800).
   In vergelijking met Nederland ligt de vergoeding in gemeenten met minder
   dan 40.000 inwoners hoger. In gemeenten met meer dan 40.000 inwoners
   (inclusief Kopenhagen) is de vergoeding lager dan in Nederland. Opvallend
   voor Denemarken is de regeling dat gemeenteraadsleden met kinderen jonger
   dan 10 jaar aanspraak kunnen maken op een extra vergoeding van 13.819 dk
   (€ 1.860) per jaar.
   Italië
   In Italië ontvangt een gemeenteraadslid een vergoeding per vergadering. De
   vergelijking met Nederland is afhankelijk van het aantal vergaderingen.
80 In Denemarken is in 2007 een bestuurlijke hervorming doorgevoerd. Het aantal gemeenten
   is teruggebracht van 270 naar 98. Het land is verder ingedeeld in vijf regio’s.
   49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>                             voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
Figuur 4: vergoeding voor werkzaamheden gemeenteraadsleden Italië
                                       Italië
    Inwonertal                                            Vergoeding
                                              werkzaamheden per vergadering
                                                             in euro
    Tot en met 10.000                                          18,08
    10.001-30.000                                               22,21
    30.001-250.000                                              36,15
    250.001-500.000                                           59,39
    500.001-                                                 103,29
    In vergelijking met Nederland hangt de vergoeding sterk af van de hoeveelheid
    aan vergaderingen die worden bijgewoond.
    50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>                                 voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
5 burgerschaps- of politiek verlof
   5.1       Wettelijke regelingen
   Leden van decentrale volksvertegenwoordigingen hebben wettelijk recht op
   verlof om hun functie uit te kunnen oefenen, ongeacht of zij werkzaam zijn
   bij de overheid, het onderwijs of het bedrijfsleven. Wie werkt in het bedrijfsle-
   ven kan aanspraak maken op de regeling in het Burgerlijk Wetboek.81 Daarin
   is bepaald dat iemand die in loondienst werkt van zijn werkgever kan vragen
   dat deze hem buitengewoon onbetaald verlof verleent om vergaderingen van
   volksvertegenwoordigende organen bij te wonen (met uitzondering van de
   Tweede Kamer). Over de situatie na het lidmaatschap van de decentrale volks-
   vertegenwoordiging moeten afspraken worden gemaakt tussen de werkne-
   mer en zijn werkgever. In de wet is niet opgenomen dat de werkgever verplicht
   is om politiek verlof te verlenen, in de CAO of bedrijfsregeling kan hierover wel
   een verplichting staan. Wie werkt bij de overheid of in het onderwijs kan aan-
   spraak maken op de regeling in de Ambtenarenwet.82 Daarin is geregeld dat
   ambtenaren recht hebben op buitengewoon verlof voor de vervulling van de
   taken als decentrale volksvertegenwoordiger (bezoldigd buitengewoon ver-
   lof). Ontvangt de ambtenaar voor de publiekrechtelijke functie een vaste ver-
   goeding, dan wordt een inhouding op zijn bezoldiging toegepast over de tijd
   dat hij verlof heeft. Onkostenvergoedingen worden daarbij niet verrekend.
   Wanneer de ambtenaar publiekrechtelijke functie niet gelijktijdig kan vervul-
   len met zijn hoofdwerkzaamheden, wordt hij (gedeeltelijk) van zijn taak ont-
   heven. Hij gaat dan met non-activiteitsverlof. Een ambtenaar kan niet
   ontslagen worden vanwege het feit dat hij een functie heeft aanvaard in het
   gemeente- of provinciebestuur. Het aflopen van het politiek verlof en de te-
   rugkeer naar de betreffende werkgever is net als in de private sector een aan-
   gelegenheid tussen de ambtenaar en het bevoegd gezag.
   Voor ambtenaren gaat er binnenkort wat veranderen. Volgens de huidige plan-
   ning gaat de Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (Wnra) 1 januari
   2020 in werking. Voorlopig wordt het in werking gaan van de wet voorbereid
   en verandert er voor werkgevers nog niks.83 Met de Wnra gaan de regels van
   het private arbeidsrecht gelden. De belangrijkste verandering waarmee over-
   heidswerkgevers en ambtenaren te maken krijgen, is dat de rechtspositiere-
   gelingen (bijv. ARAR, CAR-UWO) worden vervangen door collectieve arbeids-
   overeenkomsten (cao’s).
81 Artikel 7:643 van het Burgerlijk Wetboek.
82 Artikel 125c van de Ambtenarenwet.
83 Bron: https://www.wnra.nl/wat-verandert-er.
   51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>                                  voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
   De wet84 schrijft voor dat als tussen de werknemer en de werkgever geen over-
   eenstemming over de omvang van het onbetaald verlof bestaat, de rechter
   moet vaststellen in welke mate dit verlof behoort te worden verleend. Onder-
   staande casus over een werknemer in het bedrijfsleven is hiervan een voor-
   beeld.
   Casus: Rechtbank Rotterdam, 17 januari 2012 / 130593485
   De feiten
   Verzoeker (…) is sinds 1 april 1995 bij verweerster in dienst in de functie
   van technisch projectleider op basis van 40 uur per week. Verweerster is
   een onderneming die zich bezighoudt met het ontwikkelen en produce-
   ren van maatwerksoftware, bestaande uit systeemontwerp en program-
   mering. Over geheel Nederland heeft zij meer dan 400 medewerkers in
   dienst. Verzoeker wordt ter uitvoering van de aan hem opgedragen werk-
   zaamheden gedetacheerd bij klanten. (…)
   In 2007 is verzoeker gekozen tot Statenlid in de [Provinciale Staten].
   Verzoeker heeft toen met verweerster de afspraak gemaakt dat hij
   gedurende vier jaar elke woensdag onbetaald politiek verlof zou
   genieten.
   In 2011 is verzoeker opnieuw gekozen tot Statenlid (…). Hij is thans ook
   fractievoorzitter, omdat sprake is van een eenmansfractie.
   Verzoeker heeft na zijn herverkiezing aan verweerster verzocht om
   verlenging van de in 2007 overeengekomen verlofregeling. Verweerster
   heeft verzoek zijn geweigerd, doch heeft verzoeker onbetaald politiek
   verlof aangeboden voor 16 uur per vier weken, waarbij verzoeker ook de
   gelegenheid heeft om 8 uur aaneengesloten verlof op te nemen.
   Het geschil
   Het verzoek strekt primair tot vaststelling door de kantonrechter van het
   politiek verlof op 8 uur per week, te verlenen vanaf 1 april 2011 op elke
   woensdag van de week, subsidiair tot vaststelling van het politiek verlof
   op 8 uur per week, ingaande op 1 april 2011, meer subsidiair het politiek
   verlof vast te stellen op 8 uur per week, met veroordeling van verweer-
   ster in de kosten van dit geding.
   Volgens verzoeker heeft hij 8 uur per week verlof nodig om zijn functie
   als lid van Provinciale Staten naar behoren te kunnen uitoefenen.
   Activiteiten die tot deze functie behoren, zoals het bijwonen van
   (commissie)vergaderingen en werkbezoeken, worden altijd op woensdag
84 Artikel 7:643, tweede lid, van het Burgerlijk Wetboek.
85 https://www.recht.nl/rechtspraak/uitspraak/?ecli=ECLI:NL:RBROT:2012:BV3777.
   52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>                           voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
overdag ingepland. Om die reden wil hij dus wekelijks deze dag reserve-
ren voor zijn politieke werkzaamheden. In totaal beslaan zijn politieke
activiteiten als Statenlid en fractievoorzitter gemiddeld 28 uur per week,
zodat zijn verzoek om 8 uur verlof per week ook niet onredelijk is. De
Memorie van Toelichting bij artikel 1638 nn BW, thans artikel 7:643 BW,
biedt de kantonrechter de mogelijkheid om bij de toekenning van
politiek verlof niet enkel rekening te houden met de vergaderingen van
het politieke orgaan, maar de totale werkbelasting van een politieke
functie in ogenschouw te nemen, waarbij de grootte van de politieke
partij en de relevantie functie, zoals fractievoorzitter, kunnen worden
meegenomen, om in redelijkheid tot een vaststelling van de omvang van
het politiek verlof te kunnen komen. Daarbij komt voorts dat het totaal
aantal Statenleden in de [Provinciale Staten] is teruggebracht van 75 in
de vorige periode naar 55 in huidige periode, zodat de werkbelasting per
Statenlid enkel is toegenomen.
Het verweer strekt primair tot afwijzing van het verzoek. Volgens
verweerster heeft het politiek verlof van verzoeker in de periode 2007-
2011 geleid tot problemen in het functioneren van verzoeker. Zo heeft
hij onvoldoende deelgenomen aan trainingen/ cursussen waardoor zijn
vakkennis niet meer op voldoende niveau is. Hierdoor kan verzoeker
enkel nog maar gedetacheerd worden op functies die onder zijn formele
functie liggen. Verweerster wil verzoeker wel enig politiek verlof geven,
doch niet meer dan 16 uur per 4 weken. Verzoeker krijgt daardoor meer
betaalde werktijd, zodat hij meer tijd heeft om onder werktijd zijn vak-
kennis op niveau te krijgen. Daarnaast meent verweerster dat de letter-
lijke tekst van artikel 7:643 BW de werkgever enkel verplicht om politiek
verlof te geven voor (commissie)vergaderingen van het politiek orgaan.
Werkbezoeken en voorbereidingstijd van vergaderingen vallen daar dus
niet onder. Die vergaderingen sec nemen in casu gemiddeld genomen
per week niet meer tijd in beslag dan 4 uur. Het aanbod van verweerster
is daarmee in overeenstemming met haar wettelijke plicht.
De beoordeling
Partijen zijn het met elkaar eens dat de (her)verkiezing van verzoeker
tot Statenlid niet ‘zomaar’ een nevenactiviteit is, maar een van grote
democratische betekenis. Zij zijn het daarom met elkaar eens dat aan
verzoeker politiek verlof moet worden verleend, opdat verzoeker zijn
politieke functie naar behoren kan vervullen, enkel de omvang van dit
verlof houdt hen verdeeld.
Bij de vaststelling van de omvang van het politiek verlof moet blijkens de
wetsgeschiedenis ook rekening worden gehouden met de belangen van
verweerster als werkgever. Het belang van de werkgever is dan gelegen
in het feit of hij de werknemer nog in voldoende mate ter beschikking
53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>                               voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
   heeft en de bezwaren die de afwezigheid van een werknemer met zich
   brengt. Het gaat dus om een kwantitatieve toets. Op dit punt heeft
   verweerster geen argumenten naar voren gebracht die zouden moeten
   leiden tot afwijzing van het verzoek. Sterker nog, verweerster heeft
   erkend dat in haar organisatie mensen parttime werken in een soort-
   gelijke functie als verzoeker en dat klanten ook geen problemen hebben
   met werknemers die parttime werken. De argumenten die verweerster
   naar voren brengt zien echter op het functioneren van verzoeker en zijn
   daarom niet relevant, nog daargelaten het feit dat verzoeker die kwali-
   tatieve argumenten ook uitdrukkelijk gemotiveerd heeft betwist.
   Anders dan verweerster heeft betoogd valt uit de wetsgeschiedenis niet
   op te maken dat bij de toekenning van politiek verlof geen rekening
   behoeft te worden gehouden met werkzaamheden ter voorbereiding
   van vergaderingen of werkbezoeken. Uit de Memorie van Toelichting en
   de Memorie van Antwoord volgt dat voor de tijd ten behoeve van die
   werkzaamheden/activiteiten moeilijk een maatstaf is te vinden en juist
   daarom krijgt de kantonrechter de taak om de omvang van het politiek
   verlof in een individueel geval, waarbij dan alle omstandigheden in
   ogenschouw kunnen worden genomen, vast te stellen. De grootte van
   een fractie wordt in die stukken genoemd als een factor die daarbij een
   rol kan spelen. In aanmerking genomen dat verzoeker thans fractie-
   voorzitter is van een eenmansfractie en in aanmerking genomen de
   gemiddelde werkbelasting van een Statenlid tevens fractievoorzitter van
   28 uur per week, komt het verzoek dan ook niet onredelijk voor. Nu uit
   de door verzoeker overgelegde agenda voorts blijkt dat bijna alle
   activiteiten van [Provinciale Staten] op een woensdag worden gepland,
   zal het primaire verzochte worden toegewezen.
   5.2       Arbeidsachtergrond en flexibiliteit werkgever
   Er is onderzoek86 gedaan naar arbeidsachtergrond van gemeenteraadsleden.
   Driekwart van de gemeenteraadsleden heeft een baan, een kwart werkt niet.
   16,3% van de werkenden is fulltime en 11,9% is parttime zzp-er of zelfstandig
   ondernemer. 25% is fulltime en 15,5% is parttime werkzaam in de (semi)pu-
   blieke sector. 21,9% is fulltime en 9,3% is parttime werkzaam in het bedrijfsle-
   ven. In het totaal heeft 63,2% van de werkende gemeenteraadsleden een
   fulltime baan en 36,8% een parttime baan. De verhouding bedrijfsleven-
   (semi)publieke sector is ongeveer 60-40.
86 Raadsledenonderzoek door Raadslid.Nu en NOS, 11 december 2017. Bron: http://www.raads-
   lid.nu/sites/www.raadslid.nu/files/redactie/publicatieversie_resultaten_nos-onderzoek.pdf.
   54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>                                  voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
   In hetzelfde onderzoek is gekeken naar de mate waarin werkgevers rekening
   houden met nevenwerkzaamheden van werknemers in de gemeenteraad.
   Volgens de 46% van de ondervraagde gemeenteraadsleden stelt de werkgever
   zich zeer flexibel op, 35% antwoordt dat de werkgever zich redelijk flexibel op-
   stelt. Van de ondervraagde zegt 12% dat de werkgever zich niet echt flexibel
   opstelt en 7% totaal niet flexibel.
   5.3      Proef voor meer maatwerk
   In zijn advies 15,9 uur stelde de Raad dat het van belang is dat werkgevers ge-
   meenteraadsleden (in spe) voldoende ruimte bieden om een combinatie van
   werk en een gemeenteraadslidmaatschap mogelijk te maken. Flexibiliteit in
   werktijden, beschikbaarheid en eventueel de mogelijkheid van parttime verlof
   zouden hieraan kunnen bijdragen, aldus de Raad.87 In dat licht bezien is het
   een interessante ontwikkeling dat de gemeenteraad van Rotterdam, werkge-
   vers verenigd in de Club Rotterdam en het Ministerie van BZK een proef doen88,
   waarbij
   • werkgevers de intentie hebben om een inkomens-, pensioen- en terugkeer-
       garantie te bieden aan medewerkers die als gemeenteraadslid worden
       gekozen;
   • er wordt gewerkt aan mogelijke differentiatie in vergoedingen bij een
       tijdelijke extra inspanning van bepaalde gemeenteraadsleden boven het
       reguliere gemeenteraadswerk; en
   • er wordt gewerkt aan een werk-naar-werk begeleiding voor gemeente-
       raadsleden die ermee ophouden.
   De proef is gericht op het stimuleren van een evenredige vertegenwoordig in
   de gemeenteraad van de verschillende maatschappelijke sectoren. Met de
   proef beogen de initiatiefnemers de komende jaren een meer gebalanceerde
   afspiegeling te bereiken in de gemeenteraad.
87 Raad voor het Openbaar Bestuur, 15,9 uur. De verbindende rol van het raadslid in een vitale
   democratie, april 2016, p. 28.
87 Bron: https://www.persberichtenrotterdam.nl/uploads/Getekende%20intentieverkla-
   ring%20proef%20versterking%20positie%20raadsleden%20gemeente%20Rotterdam.pdf.
   55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>                                 voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
6 conclusies
   De rechtspositie van politieke ambtsdragers is de laatste 40 jaar geleide-
   lijk veranderd. De wereld waarin we leven is inmiddels sterk veranderd.
   De instituties van de lokale infrastructuur zijn meer dan 150 jaar oud,
   kunnen we nog 40 jaar verder op de manier waarop decentrale volks-
   vertegenwoordigers worden beloond en ondersteund?
   6.1      Principes die ten grondslag liggen aan het ambt van decentrale
            volksvertegenwoordiger
   In het historisch overzicht is een aantal principes aan de orde geweest die de
   grondslag vormen voor het ambt van decentrale volksvertegenwoordiger.
   1 Er mogen geen financiële belemmeringen bestaan om decentrale
        volksvertegenwoordiger te blijven of te worden.
   2 De bezoldiging van decentrale volksvertegenwoordigers heeft het
        karakter van een vergoeding voor gederfde inkomsten.
   3 Dagelijks bestuurder en decentrale volksvertegenwoordiger hebben
        verschillende rollen en nemen verschillende positie in het stelsel in.
   Deze principes berusten op de gedachte dat decentrale volksvertegenwoordi-
   gende ambten in beginsel nevenfuncties zijn die naast een hoofdfunctie in de
   maatschappij worden uitgeoefend. Het idee dat daaraan ten grondslag ligt is
   dat voor decentrale volksvertegenwoordigers op deze wijze de binding met de
   maatschappij intact blijft: ‘De aard van het lidmaatschap (…) van gemeentera-
   den en provinciale staten brengen met zich mee dat het geen hoofdfunctie is,
   maar een functie “erbij”, die men naast een (hoofd)functie (in het maatschap-
   pelijk leven) vervult. Juist het hebben van een (hoofd)functie in het “gewone”
   beroeps- en bedrijfsleven anderszins kan aan de uitoefening van de genoemde
   lidmaatschappen ten goede komen.’89
   Er zijn nog andere principes die hebben te gelden voor decentrale volksverte-
   genwoordigende ambten.90 Zo moet het ambt toegankelijk zijn: het dragen
   van politieke en bestuurlijke verantwoordelijkheid moet in beginsel voor ie-
   dereen open staan.91 Verder moeten burgers bereid zijn het ambt te vervullen:
   zij moeten in staat worden gesteld een maatschappelijke carrière te onder-
   breken of te beëindigen voor de publieke zaak. Dan het principe van onafhan-
   kelijkheid: volksvertegenwoordigers mogen financieel niet afhankelijk zijn van
89 Kamerstukken I, vergaderjaar 1994-1995, nr. 51a, p. 1.
90 Vergelijk ook: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Bijzondere ambten,
   een toegesneden rechtspositie Integrale visie (rechts)positie politieke ambtsdragers, mei 2015.
91 Vergelijk artikel 4 van de Grondwet.
   56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>                               voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
   zijn kiezers, zijn partij, een maatschappelijke organisatie of een bedrijf. Een
   ander principe is dat volksvertegenwoordigers door niemand anders dan door
   de kiezer worden beoordeeld: er is geen sprake van een vorm van beoordelen
   van het functioneren zoals in een arbeidsrelatie normaal is. We willen ook niet
   dat decentrale volksvertegenwoordigers chantabel zijn of in de verleiding
   komen om zich in te laten met normoverschrijdend handelen. Dus moet de
   rechtspositie ondersteunen dat het ambt integer wordt vervuld. En de vraag
   ‘behoor ik als volksvertegenwoordiger mijn ambt neer te leggen’ moet op
   politieke, inhoudelijke en staatsrechtelijke argumenten worden beantwoord,
   daar hoort de financiële vraag ‘ben ik dan brodeloos?’ niet door heen te spe-
   len.92 Dus: de werking van de vertrouwensregel is een principe dat niet mag
   worden doorkruist door financiële afwegingen. Dan ten slotte: de vergoeding
   voor decentrale volksvertegenwoordigers moet zijn grondslag vinden in een
   wet. Transparant, kenbaar en controleerbaar.
   6.2      Aantrekkelijkheid: overwegend negatief beeld
   Nederland heeft goed openbaar bestuur maar er zijn zorgen over de aantrek-
   kelijkheid van volksvertegenwoordigende functies in het decentrale bestuur.
   Voor je maatschappelijk carrière is het niet altijd een plus en je krijgt te maken
   met ongemakken als verbaal of fysiek geweld.
   Zelf vinden gemeenteraadsleden het vervullen van hun ambt iets om trots op
   te zijn, maar zorgen hebben ze ook. Het politieke bedrijf is niet te begrijpen
   voor gewone mensen, dat het moeilijk is voor burgers om betrokken te zijn bij
   besluitvorming door de gemeenteraad wordt algemeen beschouwd als iets
   wat het functioneren van de volksvertegenwoordiging onaantrekkelijk maakt.
   Ook is de gemeenteraad te veel met zichzelf bezig: te veel versnipperd en te
   veel politiek gedoe over incidenten.
   Hoe kijken burgers tegen het decentrale bestuur aan? Hoewel mensen zich
   meer met Nederland dan hun gemeenten voelen verbonden, heeft men wel
   meer vertrouwen in het gemeentebestuur dan in het landsbestuur. We gaan
   wel stemmen (maar steeds minder) en er is ook wel interesse voor de lokale
   politiek, maar niet bij jongeren. De Nederlandse burger koestert verworven
   democratische waarden, maar heeft minder op met politiek. Kandidaat volks-
   vertegenwoordigers staan niet te trappelen om zich beschikbaar te stellen.
   Overigens: (on)aantrekkelijkheid van het ambt van decentrale volksvertegen-
   woordiger is niet een fenomeen waarvan alleen het openbaar bestuur last van
   heeft. Ook andere maatschappelijke domeinen zoals het verenigingsleven, het
92 Raad voor het openbaar bestuur, Signalement wachtgeldregeling, september 2014, p. 4.
   57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>                           voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
buurtwerk of de kerk hebben moeite met het werven en vasthouden van
goede mensen.
6.3     Balans: naast hoofdwerkzaamheden is de werkdruk hoog
        en vergoeding in kleine gemeenten laag
Het aandeel volksvertegenwoordigers met een betaalde baan is in het ene on-
derzoek iets meer dan de helft, in een ander onderzoek bijna driekwart. Bijna
tweederde van de werkende gemeenteraadsleden doet dat fulltime. Werkdruk
en tijdsbelasting is voor meer dan de helft van de volksvertegenwoordigers te
hoog. De meerderheid (60%) is tevreden met het aantal uur dat is te besteden
(16 uur). De meerderheid van de volksvertegenwoordigers vindt de vergoeding
te laag, met name in kleinere gemeenten: in de kleinste gemeenten ontvangt
men een vergoeding van gemiddeld 4,91 euro per uur, bijna 10 euro minder
dan wat gemiddeld per uur wordt vergoed.
In vergelijking met België, Duitsland, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Denemar-
ken en Italië is de vergoeding die gemeenteraadsleden in die landen ontvan-
gen meestal lager.
6.4     Burgerschaps- of politiek verlof
Kijken we naar het vraagstuk van burgerschaps- of politiek verlof, dan betreft
de groep decentrale volksvertegenwoordigers ongeveer tienduizend mensen.
De verhouding bedrijfsleven-(semi)publieke sector is ongeveer 60-40. Voor
hen is het wettelijk gezien mogelijk om politiek verlof op te nemen. Meer dan
80% van de gemeenteraadsleden geeft aan dat de werkgever zich redelijk tot
zeer flexibel opstelt als het gaat om de nevenwerkzaamheden in de gemeen-
teraad.
58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>               voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
bijlage ii
adviesaanvraag
   59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>   voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>   voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>   voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>   voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>                                 voor de publieke zaak • advies van de raad voor het openbaar bestuur
bijlage iii
samenstelling raad voor het openbaar bestuur
   Drs. H. (Han) Polman – raadsvoorzitter
   Commissaris van de Koning, Provincie Zeeland
   Dr. M. (Milo) Schoenmaker – plaatsvervangend raadsvoorzitter
   Burgemeester, Gemeente Gouda
   Prof. dr. M.A. (Maarten) Allers
   Hoogleraar Economie van decentrale overheden, Rijksuniversiteit Groningen
   Prof. dr. S.L. (Sarah) de Lange
   Bijzonder hoogleraar Politicologie, Universiteit van Amsterdam
   Prof. mr. dr. F.J. (Frank) van Ommeren
   Hoogleraar Staats- en bestuursrecht, Vrije Universiteit te Amsterdam
   H. (Huri) Sahin
   Projectleider, ProDemos
   Prof. dr. ir. C.J.A.M. (Katrien) Termeer
   Hoogleraar Bestuurskunde, Wageningen Universiteit
   Drs. C.J.G.M. (Kees Jan) de Vet
   Dijkgraaf, Waterschap Brabantse Delta
   Dr. M. (Miranda) de Vries
   Burgemeester, Gemeente Etten-Leur
   A. (Albertine) van Vliet-Kuiper – tijdelijk raadslid
   Waarnemend burgemeester, Gemeente Enkhuizen
   64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>OM a KS

</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>m A KS
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>