<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Langjarige prognose ruimtevraag
bedrijventerreinen provincie
Gelderland
Periode 2019-2030, met een doorkijk
naar 2050

Opdrachtgever: Provincie Gelderland

Rotterdam, 12 juli 2019
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Langjarige prognose ruimtevraag
bedrijventerreinen provincie
Gelderland


Periode 2019-2030, met een doorkijk naar 2050




Opdrachtgever: Provincie Gelderland


Laurens Warnink
Arjan Slaakweg
Luc Heestermans




Rotterdam, 12 juli 2019
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave


Samenvatting                                                                                                7


1   Inleiding                                                                                               9
    1.1         Aanleiding                                                                                  9
    1.2         Vraagstelling                                                                               9
    1.3         Aanpak                                                                                      9
    1.4         Leeswijzer                                                                                  10


2   Methodiek                                                                                               11
    2.1         Inleiding                                                                                   11
    2.2         De onderdelen van de ruimtevraag op bedrijventerreinen                                      11
    2.3         WLO-scenario’s                                                                              12
    2.4         Shift-and-share                                                                             13
    2.5         Spectra+                                                                                    13
    2.6         Ruimtelijk-economische trends en ontwikkelingen                                             14
    2.7         Werkmilieus                                                                                 15


3   Ruimtebehoefte op bedrijventerreinen                                                                    19
    3.1         Inleiding                                                                                   19
    3.2         De autonome ruimtebehoefte in de Achterhoek                                                 19
    3.3         De autonome ruimtebehoefte in de regio Arnhem-Nijmegen                                      22
    3.4         De autonome ruimtebehoefte in de Foodvalley                                                 24
    3.5         De autonome ruimtebehoefte in Noord Veluwe                                                  27
    3.6         De autonome ruimtebehoefte in Rivierenland                                                  30
    3.7         De autonome ruimtebehoefte in de Cleantech regio                                            34
    3.8         De autonome ruimtebehoefte in provincie Gelderland                                          36


4   Conclusie                                                                                               39
    4.1         Inleiding                                                                                   39
    4.2         Uitkomsten prognose autonome ruimtevraag                                                    39
    4.3         Aanbevelingen                                                                               42




                                  Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland        5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Samenvatting


De provincie Gelderland heeft zich tot doel gesteld om weloverwogen keuzes te maken waar het
gaat om de vitaliteit van bestaande en de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen. Om dit doel
te bereiken heeft Ecorys in beeld gebracht wat de ruimtebehoefte is voor de periode tot en met
2030, inclusief een doorkijk naar 2050. De uitbreidingsvraag1 is geraamd op provinciaal niveau en
op het niveau van de zes wgr-regio’s, bestaande uit de Achterhoek, Arnhem-Nijmegen, Foodvalley,
Noord Veluwe, Rivierenland en de Cleantech Regio. In tegenstelling tot voorgaande ramingen is
voor deze prognose gebruik gemaakt van nieuwe WLO-scenario’s, die in 2015 zijn geïntroduceerd
door het CPB en PBL.


De wereld en daarmee de uitgangspunten zoals bevolkingsontwikkeling en technologie zijn sterk
veranderd tussen de oude (TM) en nieuwe WLO-scenario’s. Dit heeft consequenties voor de
behoefte naar ruimte op bedrijventerreinen.


Uitgaande van de nieuwe WLO-scenario’s, wordt in deze prognose onderscheid gemaakt tussen
scenario Laag en scenario Hoog. De prognose is zo opgesteld dat de som van de geraamde vraag
voor de zes wgr-regio’s de vraagraming voor de gehele provincie vormt. Er is dus niet, zoals in
voorgaande vraagramingen, top-down een provinciale vraagraming opgesteld die vervolgens naar
de regio’s vertaald is, maar bottom-up vanuit de regio’s naar de provincie. Deze optelsom voor de
de gehele provincie bedraagt 652 tot 1.248 hectare voor de periode 2019-2030 en 629 tot 1.768
hectare voor de periode 2030-2050. De prognose van de ruimtevraag op provinciaal niveau geeft
een algemeen beeld van de ontwikkelingsrichting. Van groter belang zijn de prognoses op
regionaal niveau. De vraagraming is namelijk voor iedere wgr-regio afzonderlijk uitgevoerd. Door
deze regio-specifieke vraagramingen te voorzien van een kwalitatieve verdieping op basis van
werkmilieus, ontstaat naast een beeld van de kwantiteiten (de hoeveelheid ruimtebehoefte), ook
een beeld van het type ruimtebehoefte en de daarmee samenhangende vestigingseisen.


Voor de Achterhoek bedraagt de ruimtevraag 98 tot 231 hectare voor de periode 2019-2030 en 175
tot 287 hectare voor de periode 2030-2050. De geprognosticeerde ruimtevraag in de Achterhoek is
verdeeld over de werkmilieus klassiek-gemengd, (maak)industrieel, agrifood, logistiek en
hoogwaardig/kantoren.


De ruimtevraag voor de regio Arnhem-Nijmegen is geraamd op 213 tot 369 hectare voor de periode
2019-2030 en 107 tot 485 hectare voor de periode 2030-2050. De geprognosticeerde ruimtevraag
in de regio is verdeeld over de werkmilieus klassiek-gemengd, (maak)industrieel, agrifood en
logistiek.


Voor de regio Foodvalley is uit de raming voor de ruimtevraag 141 tot 199 hectare voor de periode
2019-2030 en 224 tot 297 hectare voor de periode 2030-2050 gekomen. De geprognosticeerde
ruimtevraag in de regio Foodvalley is verdeeld over de werkmilieus klassiek-gemengd,
(maak)industrieel, agrifood, logistiek en hoogwaardig/kantoren.




1
    De ruimtebehoefte die hier uitkomt is alleen gebaseerd op de economische groei zonder te kijken naar beleidsambities, de
    bovenregionale vraag en de vervangings- en verplaatsingsvraag.




                                      Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland                  7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>    Voor Noord-Veluwe bedraagt de ruimtevraag 50 tot 115 hectare voor de periode 2019-2030 en
    77 tot 165 hectare voor de periode 2030-2050. De geprognosticeerde ruimtevraag in Noord-Veluwe
    is verdeeld over de werkmilieus klassiek-gemengd, (maak)industrieel, agrifood, logistiek en
    maritiem.


    Voor de regio Rivierenland is de ruimtevraag op 31 tot 172 hectare voor de periode 2019-2030 en
    38 tot 349 hectare voor de periode 2030-2050 geraamd. De geprognosticeerde ruimtevraag in de
    regio is verdeeld over de werkmilieus klassiek-gemengd, agrifood, logistiek en
    hoogwaardig/kantoren.


    De ruimtevraag voor de Cleantech regio is geraamd op 114 tot 162 hectare voor de periode 2019-
    2030 en 115 tot 175 hectare voor de periode 2030-2050. De geprognosticeerde ruimtevraag in de
    regio is verdeeld over de werkmilieus klassiek-gemengd, (maak)industrieel, agrifood, logistiek en
    hoogwaardig/kantoren.


    Per regio is tevens geanalyseerd wat de mogelijke gevolgen van de nieuwe prognoses zijn voor de
    huidige regionale afspraken. Een belangrijk aandachtspunt is de bandbreedte tussen scenario Laag
    en scenario Hoog. Een vraag die vaak gesteld wordt in de stap van prognoses naar regionale
    afspraken, is de vraag waarop (binnen de gehanteerde bandbreedte) het regionaal
    bedrijventerreinenbeleid gebaseerd moet worden. Het antwoord op deze vraag is dat dit met name
    een beleidsmatige keuze is. De bandbreedte die we met dit onderzoek aanleveren geeft richting
    aan deze beleidsmatige keuze. Deze keuze wordt idealiter op regioniveau gemaakt, omdat op die
    manier de (specifieke) regionale economische situatie, historische en recente ontwikkelingen in de
    uitgifte van bedrijventerreinen en vooruitzichten het meest tot hun recht komen in de afspraken. Wij
    adviseren daarom om:
       in overleg tussen de provincie Gelderland en de regio’s te bepalen op welk scenario (binnen de
        bandbreedte) de regionale bedrijventerreinenprogrammering wordt gebaseerd.
       per regio een kwalitatieve verdieping van het aanbod per werkmilieu uit te voeren;
       de uitgifte van bedrijventerreinen blijvend te monitoren (onder andere op basis van kwaliteiten);
       alle facetten van de ruimtevraag (dus inclusief potentiele vervangings- en verplaatsingsvraag en
        bovenregionale vraag) in beeld te brengen.



    .




8               Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>1     Inleiding


1.1   Aanleiding

      De provincie Gelderland heeft zich tot doel gesteld om weloverwogen keuzes te maken waar het
      gaat om de vitaliteit van bestaande en de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen2. De provincie
      heeft Ecorys daarom opdracht gegeven de ruimtebehoefte voor de periode tot en met 2030
      inzichtelijk te maken, met een doorkijk naar 2050. De provincie is daarbij geografisch
      onderverdeeld in de wgr-regio’s Achterhoek, Arnhem-Nijmegen, Foodvalley, Noord Veluwe,
      Rivierenland en de Cleantech regio3. In voorgaande ramingen heeft de Provincie Gelderland voor
      langjarige prognoses van de uitbreidingsvraag4 naar bedrijventerreinen gebruik gemaakt van de
      WLO-scenario’s, waarbij het TM-scenario (Transatlantic Market) steeds het uitgangspunt is
      geweest. Omdat het CPB en PBL in 2015 nieuwe WLO-scenario’s heeft geïntroduceerd, waarbij
      scenario Hoog en Laag worden onderscheiden, heeft de provincie Gelderland Ecorys opdracht
      gegeven om te ramen met de WLO2 -scenario’s5.



1.2   Vraagstelling

      De vraagstelling die ten behoeve van dit traject door de provincie Gelderland is opgesteld, bestaat
      uit de volgende drie onderdelen:
      1. een prognose van de langjarige uitbreidingsvraag naar bedrijventerreinen volgens de WLO2-
          scenario’s voor Gelderland als geheel en per regio;
      2. inzicht in het verschil in de langjarige uitbreidingsvraag naar bedrijventerreinen tussen het TM-
          scenario en de WLO2 scenario’s voor Gelderland als geheel en per regio;
      3. inzicht in de beleidsmatige consequenties van de omschakeling tussen prognoses en hoe hier
          mee om gegaan kan worden.



1.3   Aanpak

      In deze rapportage worden de resultaten gepresenteerd van de prognose langjarige
      uitbreidingsvraag naar bedrijventerreinen voor Gelderland als geheel en per wgr-regio. De
      prognoses gaan over de periode 2019-2030 en geven een doorkijk voor de periode 2030-2050.
      Omdat de onzekerheid, en daarmee de bandbreedte, in de periode na 2030 sterk toeneemt, ligt de
      focus voornamelijk op de periode 2019-2030. Alleen voor deze periode wordt daarom een
      verdiepende analyse, die resulteert in een toedeling naar werkmilieus, uitgevoerd. De doorkijk naar
      2050 geeft wel een beeld van de mogelijke economische ontwikkeling van de wgr-regio’s op de
      lange termijn.




      2
          Onder bedrijventerreinen ziet Ecorys terreinen die een oppervlakte hebben van meer dan één hectare bruto, waar sprake
          is van mogelijkheid tot vestiging van meer dan één bedrijf. Deze terreinen zijn vanwege bestemming beschikt, maar niet
          uitsluitend voor gebruik door handel, nijverheid, commerciële dienstverlening en industrie. Onder deze beschrijving vallen
          ook (delen van) bedrijventerreinen die gedeeltelijk bestemd en geschikt zijn voor kantoorruimte (Definitie IBIS).
      3
          De gemeenten per wgr-regio worden per regioparagraaf opgesomd.
      4
          De ruimtebehoefte die hier uitkomt is alleen gebaseerd op de economische groei zonder te kijken naar beleidsambities, de
          bovenregionale vraag en de vervangings- en verplaatsingsvraag.
      5
          CPB/PBL (2015) Toekomstverkenning Welvaart en Leefomgeving. Nederland in 2030 en 2050: twee referentiescenario’s,
          Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving/Centraal Planbureau.




                                             Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland                   9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>           Omdat de resultaten van de prognose kunnen afwijken van de cijfers waarop de huidige Regionaal
           Programma’s Werklocaties (RPW’s) zijn gebaseerd, heeft de nieuwe vraagraming mogelijk
           beleidsmatige consequenties. De eventuele beleidsmatige consequenties maken we eveneens per
           regio inzichtelijk en voorzien we van een advies hoe hier mee om gegaan kan worden.


           Om verder inzicht te verschaffen in de effecten van de nieuwe scenario’s, is voor de gehele
           provincie en de zes wgr-regio’s ook een prognose opgesteld op basis van het TM-scenario. De
           verschillen tussen de uitkomsten van de prognose volgens het TM-scenario en de (nieuwe) WLO2-
           scenario’s, alsmede de invloed van de raming van de ruimtevraag van logistiek en industrie op
           basis van toegevoegde waarde (nadere uitleg in hoofdstuk 2), zijn tijdens individuele sessies aan
           de regio’s gepresenteerd. Uit de analyse van de prognose met het (oude) TM-scenario is duidelijk
           geworden dat de discussie of het TM-scenario recht doet aan de groei(potentie) van de regio
           gerechtvaardigd is. De resultaten van de raming volgens het (oude) TM-scenario zijn bedoeld om
           de regio’s te laten zien wat de verschillen zijn tussen de oude en nieuwe WLO-scenario’s en wat
           het effect is van de nieuwe methodiek (namelijk dat enkele sectoren zijn geraamd op basis van de
           ontwikkeling van de toegevoegde waarde in plaats van het arbeidsvolume). De uitkomsten van de
           nieuwe WLO2-scenario’s blijken meer in lijn te liggen met de praktijk. In de vraagraming per regio
           wordt op basis van de geldende regionale afspraken een beeld geschetst van het (oude) TM-
           scenario. Verder zijn de resultaten van de ramingen volgens het TM-scenario niet in deze
           rapportage opgenomen.



     1.4   Leeswijzer

           De rapportage is als volgt opgebouwd:
              Het tweede hoofdstuk omschrijft de methodiek die Ecorys hanteert voor de ramingen van de
               ruimtebehoefte op bedrijventerreinen.
              In het daaropvolgende hoofdstuk worden de resultaten van vraagraming per wgr-regio
               gepresenteerd. Het hoofdstuk wordt afgesloten met een totaalbeeld voor de gehele provincie.
               De vraagraming per regio is als volgt opgebouwd:
               -   allereerst een korte inleiding met betrekking tot de regio;
               -   gevolgd door een overzicht van het huidige RPW;
               -   tot slot volgt een vergelijking van de vraagraming van het huidige RPW met de nieuwe
                   vraagraming en de mogelijke beleidsmatige consequenties die de verschillen hiertussen met
                   zich meebrengen.
              De rapportage wordt afgesloten met een concluderend hoofdstuk. Hierin wordt een overzicht
               gegeven van de resultaten per regio. De conclusie gaat vergezeld van een advies over hoe om
               te gaan met de nieuwe vraagraming.




10                    Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>2     Methodiek


2.1   Inleiding

      Ecorys maakt bij de uitvoering van behoefteramingen gebruik van de scenario’s uit de Welvaart en
      Leefomgeving-publicaties (WLO) en Langetermijnverkenningen van het CPB en PBL. Sinds enige
      tijd gebruiken we hiervoor de in 2015 geïntroduceerde WLO2-scenario’s6. Vanwege het ontbreken
      van (sub)regionale en betrouwbare sectorgegevens binnen deze WLO-scenario’s maken wij zelf
      een vertaling naar hoofdsector en deelregio. Hiervoor hanteren wij een regionale ‘shift-and-share-
      analyse’. Daarmee worden de prognoses regio-specifiek gemaakt voor de provincie Gelderland én
      de zes wgr-regio’s.



2.2   De onderdelen van de ruimtevraag op bedrijventerreinen

      Om van werkgelegenheidscijfers te komen tot de toekomstige ruimtevraag vindt een berekening
      plaats met behulp van terreinquotiënten en locatievoorkeuren. Het terreinquotiënt is het
      ruimtegebruik per werkzame persoon (uitgedrukt in vierkante meter). De locatievoorkeur geeft per
      sector aan welk gedeelte van de werkgelegenheid (uitgedrukt in procenten) zich vestigt op
      bedrijventerreinen (de gehanteerde terreinquotiënten en locatievoorkeuren zijn te vinden in bijlage
      1). Dit wordt in paragraaf 2.3 t/m 2.5 nader toegelicht.


      Ruimtevraag op bedrijventerreinen wordt normaliter opgebouwd uit vier onderdelen, te weten:
         de autonome uitbreidingsvraag, gebaseerd op economische groei;
         vervangingsvraag als gevolg van transformatie (functiewijziging) van een bedrijventerrein;
         verplaatsingsvraag als gevolg van herprofilering (wijziging van profiel/doelgroep) van een
          bedrijventerreinen;
         bovenregionale vraag, de ruimtevraag vanuit bedrijvigheid die buiten de geraamde regio
          gevestigd is.


      De ruimtebehoefte in deze prognose is enkel gebaseerd op economische groei van in de provincie
      gevestigde bedrijvigheid, uitgedrukt in de ontwikkeling van het aantal arbeidsplaatsen en de
      toegevoegde waarde van enkele sectoren. De ramingen zijn derhalve beleidsarm, dat wil zeggen
      dat, behoudens bestaand beleid en de voorgenomen maatregelen die in de WLO2-scenario’s zijn
      verwerkt, de geraamde ruimtevraag niet wordt beïnvloed door nationale, regionale en/of
      gemeentelijke beleidsambities7.


      De geraamde ruimtevraag bevat geen vervangings- en/of verplaatsingsvraag als gevolg van
      herstructurering en/of transformatie. Bovenregionale vraag is in dit onderzoek niet specifiek
      geraamd. De bovenregionale vraag maakt ten dele onderdeel uit van de geraamde ruimtevraag. De
      vestiging van bedrijvigheid van buiten de regio in voorgaande jaren zorgt immers ook voor een
      toename van het aantal arbeidsplaatsen en/of de toegevoegde waarde. Dit werkt door in de
      toekomstige ontwikkeling van de regio. Grootschalige ruimtevraag (van buiten), van bijvoorbeeld
      XXL-logistiek, is echter niet op deze manier te ramen en valt daarom buiten de scope van deze



      6
          CPB/PBL (2015) Toekomstverkenning Welvaart en Leefomgeving. Nederland in 2030 en 2050: twee referentiescenario’s,
          Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving/Centraal Planbureau.
      7
          CPB/PBL (2015) Toekomstverkenning Welvaart en Leefomgeving. Nederland in 2030 en 2050: twee referentiescenario’s,
          Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving/Centraal Planbureau.




                                          Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland             11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>           prognose. Afhankelijk van de wenselijkheid van dergelijke vestigingen moet hiermee rekening
           gehouden worden in de regionale afspraken.



     2.3   WLO-scenario’s

           Voorheen is in de Provincie Gelderland gebruik gemaakt van de WLO-scenario’s die in 2006 door
           het CPB zijn geïntroduceerd. Conform landelijke afspraken zijn de regio’s en de Provincie
           Gelderland destijds overeengekomen dat bij de planning van bedrijventerreinen het scenario
           Transatlantic Market (TM) als referentie genomen wordt voor het in beeld brengen van de
           ruimtevraag op bedrijventerreinen. In 2015 hebben PBL en CPB nieuwe verkenningen
           geïntroduceerd. Deze verkenningen hebben geleid tot de WLO2-scenario’s: scenario Laag en
           scenario Hoog. De Provincie en de regio’s hebben nog geen afspraken gemaakt over hoe om te
           gaan met de nieuwe scenario’s Hoog en Laag. In dit onderzoek wordt voor de provincie Gelderland
           dan ook voor het eerst geraamd op basis van de nieuwe WLO2-scenario’s. Ecorys rapporteert
           steeds de bandbreedte tussen beide scenario’s. De keuze hoe de programmering te baseren op
           deze bandbreedte, is een beleidsmatige en ligt daarom bij de Provincie en de wgr-regio’s.



     2.3.1 Nieuwe WLO-scenario’s
           In de studie ‘Welvaart en Leefomgeving’ worden mogelijke toekomstbeelden geschetst om
           beleidsmakers te begeleiden in hun werk. De studie, die in 2006 uitgegeven is, presenteert de
           mogelijke toekomstbeelden in vier scenario’s. Toen in 2015 de economische crisis op haar eind
           liep, is door het PBL en CPB gehoor gegeven aan de behoefte aan nieuwe toekomstverkenningen.


           In de nieuwe WLO2-scenario’s, presenteren het CPB en PBL twee mogelijke toekomstbeelden voor
           Nederland. Deze toekomstbeelden maken beleidsopgaven zichtbaar waar de samenleving de
           komende decennia mogelijk voor staat op het gebied van woningbouw, infrastructuur, energie en
           landbouw. Met de Toekomstverkenning Welvaart en Leefomgeving (WLO) kijken het CPB en het
           PBL vooruit naar de jaren 2030 en 20508. De in 2015 gepresenteerde verkenningen hebben
           geresulteerd in de ontwikkeling van twee referentiescenario’s: scenario Hoog en scenario Laag.


           Scenario Hoog gaat uit van een economische groei van 2 procent per jaar met een relatief sterke
           bevolkingsaanwas. In het scenario Hoog is sprake van een relatief groot internationaal vertrouwen,
           met bijbehorende veiligheid, florerende handel, liberalisering, concurrentie en globalisering.
           Internationale samenwerking, zowel binnen Europa als tussen Europa en andere landen, is
           succesvol.


           In scenario Laag is een gematigde economische groei van 1 procent per jaar gecombineerd met
           een beperkte demografische ontwikkeling. In scenario Laag zijn er in de wereld meer spanningen
           en conflicten. Er is in dit scenario minder internationaal vertrouwen, het is lastiger om internationale
           afspraken te maken en liberalisering, globalisering en internationale handel reiken minder ver.
           Concurrentie is daardoor minder krachtig en er is minder innovatie, waardoor de wereldwijde
           economische groei lager is.




           8
               CPB/PBL (2015) Toekomstverkenning Welvaart en Leefomgeving. Nederland in 2030 en 2050: twee referentiescenario’s,
               Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving/Centraal Planbureau.




12                      Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>      Voor meer achtergrond over de WLO2-scenario’s en de onderliggende thema’s demografie, macro-
      economie, regionalisering en verstedelijking, mobiliteit, klimaat en energie, en landbouw verwijzen
      we naar de rapportage “Nederland in 2030 en 2050: Twee referentiescenario’s”9



2.4   Shift-and-share

      Aangezien de WLO-scenario’s enkel uitspraken doen over landelijke economische toekomst-
      beelden en betrouwbare regionale sectorgegevens daardoor ontbreken, heeft Ecorys een eigen
      methodiek ontwikkeld om de vertaalslag te maken van landelijke naar regionale groeiscenario’s. Dit
      is de zogenoemde shift-and-share-analyse.


      Om te komen van landelijke naar regionale groeiscenario’s wordt de economische ontwikkeling
      (uitgedrukt in werkgelegenheid) gesplitst in een nationale component, een structuur-component
      (industry mix) en een regionale component (regional shift):
          De nationale component geeft een indicatie voor conjuncturele invloeden. De onderliggende
           data van de nationale component komt van het CBS.
          De structuurcomponent geeft inzicht in een gunstige of ongunstige sectorstructuur van de regio
           (de regionale industry mix) als deze wordt vergeleken met de sectorstructuur op nationaal
           niveau (de nationale industry mix).
          De regionale component geeft tenslotte een indicatie voor de kwaliteit van het
           ondernemerschap en een (on)gunstig regionaal vestigingsklimaat als vergeleken wordt met de
           nationale groei. De onderliggende data voor de regionale component is door de provincie zelf
           aangeleverd10.


      Dankzij de shift-and-share-analyse kunnen de WLO-scenario’s op ieder van de zes wgr-regio’s
      worden toegepast. Daarmee zijn de prognoses regio-specifiek gemaakt én passen zij binnen de
      nationale kaders van de prognoses van economische en werkgelegenheidsontwikkeling.



2.5   Spectra+

      De uitkomsten van de regionale prognoses worden gekoppeld aan het door Ecorys ontwikkelde
      Spectra+-model. Met dit model wordt een vertaling gemaakt van de WLO-scenario’s naar
      werkgelegenheid per sector en de daaruit af te leiden ruimtebehoefte. Voor arbeidsextensievere
      sectoren, te weten industrie en logistiek, is de prognose gebaseerd op de ontwikkeling van de
      toegevoegde waarde per hectare bedrijventerrein, ofwel de ruimteproductiviteit. Deze keuze is
      gemaakt, omdat een vraagraming op basis van werkgelegenheidsontwikkeling voor deze sectoren
      geen goede afspiegeling geeft van de werkelijkheid (een negatieve werkgelegenheidsontwikkeling
      versus een omvangrijke vraag naar ruimte). Door automatisering en robotisering worden namelijk
      steeds meer werkzaamheden uitgevoerd door robots. Dit betekent een dalende werkgelegenheid in
      deze sectoren, terwijl er evenveel of zelfs meer geproduceerd en/of omgezet wordt en dus ruimte
      vraagt. Een raming op basis van werkgelegenheid zou in dit geval, ten onrechte, een daling van de
      ruimtevraag betekenen. Daarom worden de sectoren industrie en logistiek geraamd op basis van
      de ruimteproductiviteit.




      9
           CPB/PBL (2015) Toekomstverkenning Welvaart en Leefomgeving. Nederland in 2030 en 2050: twee referentiescenario’s,
           Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving/Centraal Planbureau.
      10
           PWE Gelderland 2018




                                           Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland             13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>           Vervolgens worden de werkgelegenheidscijfers en de toegevoegde waarde middels de locatie-
           voorkeur (het aandeel van een sector dat zich op een bedrijventerrein vestigt) en het terreinquotiënt
           (het ruimtegebruik per werkzame persoon) omgerekend naar toekomstig ruimtegebruik. De
           locatievoorkeur wordt berekend door het arbeidsvolume op bedrijventerreinen per sector te delen
           door het totale arbeidsvolume per sector.


           Voor het bepalen van het terreinquotiënt per sector is de oppervlakte van bedrijven (m2) in een
           bepaalde sector gedeeld door het aantal arbeidsplaatsen van deze bedrijven. De uitkomst van deze
           berekening is het aantal vierkante meter dat nodig is voor een arbeidsplaats, oftewel het
           terreinquotiënt.


           Om extreme gevallen of datafouten te filteren, is in iedere regio een minimaal aantal van
           100 waarnemingen per sector gehanteerd om het terreinquotiënt voor een sector te bepalen. Indien
           het aantal waarnemingen de 100 niet overstijgt, is van deze sector het terreinquotiënt van de
           provincie gebruikt. Bovendien is een bandbreedte (minimaal-maximaal) gehanteerd van bedrijven
           met een terreinquotiënt van 50m2 - 1500m2 per arbeidsplaats.


           In bijlage 1 is een uitgebreide toelichting van het model Spectra+ te vinden.



     2.6   Ruimtelijk-economische trends en ontwikkelingen

           Het ruimtegebruik op bedrijventerreinen is steeds aan verandering onderhevig. Op dit moment
           spelen er, of hebben we zicht op, enkele belangrijke trends en ontwikkelingen die van invloed zijn
           op dit ruimtegebruik. BCI en EIB bespreken in hun landelijke verkenning van de ruimtevraag naar
           bedrijventerreinen en kantoren eveneens enkele ruimtelijk economische ontwikkelingen 11. De drie
           belangrijkste ruimtelijke ontwikkelingen zijn in onze optiek automatisering en robotisering, circulaire
           economie en duurzaamheidsmaatregelen. De invloed van deze ontwikkelingen maakt, doordat
           enkele sectoren reeds op basis van toegevoegde waarde worden geraamd, in het geval van
           automatisering/robotisering al onderdeel uit van de vraagraming (zie toelichting paragraaf 2.5
           Spectra+). Voor circulaire economie en duurzaamheidsmaatregelen is dit niet het geval. Van deze
           laatste twee verwachten we echter wel invloed op het ruimtegebruik op bedrijventerreinen:


           Een circulaire economie is een economie waar restproducten van de consument of bedrijf als
           grondstof wordt gebruikt door het andere bedrijf. Op dit moment bevinden we ons in de
           transitiefase, waarin steeds meer bedrijven zich bezighouden met of richten op een circulaire
           productiestructuur. Tijdens de transitiefase bestaan de oorspronkelijke, ‘lineaire’ economie en de
           circulaire economie naast elkaar. Terwijl sommige bedrijven al instappen in de circulaire gedachte,
           zijn andere bedrijven daar nog niet toe in staat. Omdat beiden vormen van economie naast elkaar
           kunnen bestaan, is in de transitiefase daarom op bedrijventerreinen mogelijk extra ruimte nodig
           voor het faciliteren van circulaire bedrijvigheid naast de ‘oude’ bedrijvigheid. Bovendien vraagt
           circulaire economie om meer ruimte voor de opslag van materialen. Restproducten van de
           consument en/of andere bedrijven kunnen immers niet altijd meteen opnieuw worden ingezet in het
           productieproces. In de bouwsector vraagt het toenemende gebruik van prefab-woningen om
           tijdelijke ruimte, bij voorkeur nabij woningbouwlocaties12. We verwachten kortom dat deze
           ontwikkeling zal leiden tot meer ruimtegebruik/vraag op/naar bedrijventerreinen. Ten eerste, omdat
           de circulaire en lineaire economie naast elkaar bestaan in de transitiefase. Ten tweede, vanwege
           het feit dat circulaire economie vraagt om meer opslagruimte.


           11
                BCI & EIB (2019) Ruimte voor economische activiteit tot 2030 Verkenning van de ruimtevraag naar bedrijventerreinen en
                kantoren.
           12
                Ecorys (2017) advisering ministerie van EZ inzake nationale omgevingsvisie (NOVI)




14                     Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>      Duurzaamheidsmaatregelen zijn in te delen in meerdere categorieën, zoals energiemaatregelen en
      ruimtelijke maatregelen. Energiemaatregelen hebben betrekking op het verminderen/verduurzamen
      van het energiegebruik bij bedrijven. Dit vraagt enerzijds om een aanpak op pandniveau, maar een
      gemeenschappelijke aanpak op bedrijventerreinniveau behoort ook tot de mogelijkheden. Dit heeft
      echter nauwelijks consequenties op de ruimtebehoefte. Wat wel invloed heeft op de ruimtebehoefte
      zijn maatregelen om de gevolgen van zaken als hittestress en piekbuien te verminderen. Dit vraagt
      namelijk om een ruimere opzet van bedrijventerreinen, met meer groen en waterbergingsgebieden.
      In termen van ruimtevraag betekent dit dat het verschil tussen de netto oppervlakte en de bruto
      oppervlakte toeneemt. In deze raming wordt gewerkt met de vraag gerekend in netto oppervlakte.



2.7   Werkmilieus

      Regionale afspraken over het bedrijventerreinenbeleid leiden veelal tot een discussie over hectaren
      (in kwantitatieve zin). Bedrijventerreinen zijn echter dikwijls niet met elkaar te vergelijken. Het is
      daarom belangrijk zowel vraag als aanbod ook te analyseren op basis van kwaliteiten. Om dit te
      bewerkstelligen heeft Ecorys een methodiek ontwikkeld die vraag en aanbod indeelt in werkmilieus.
      De toedeling naar werkmilieus levert inzicht op in het type ruimtevraag en de bijbehorende
      vestigingseisen van de ruimtevrager. Door vraag en aanbod op werkmilieu met elkaar te
      confronteren, heeft een vraag-aanbodconfrontatie daadwerkelijk waarde. Hiermee wordt immers
      zichtbaar voor welke doelgroep en in welk marktgebied vraag en aanbod al dan niet in evenwicht
      zijn.


      Op basis van meerdere landelijke onderzoeken zijn een achttal werkmilieus geïdentificeerd. We
      onderscheiden de volgende werkmilieus:
         Klassiek-gemengd;
         Agrifood;
         Logistiek;
         (Maak)industrieel;
         Hoogwaardig/ kantoren;
         Stedelijk interactiemilieu;
         Maritiem;
         Campus.


      Omdat de werkmilieus zijn gebaseerd op landelijk onderzoek is niet per definitie ieder werkmilieu
      van toepassing op de vraag naar bedrijventerreinen in Gelderland. De werkmilieus worden in het
      vervolg van deze paragraaf nader toegelicht.


      Klassiek-gemengd werkmilieu
      Een traditioneel werkmilieu, ook wel “functioneel gemengd” genoemd. De term klassiek duidt niet
      op de leeftijd van het terrein of de (werkzaamheden van) de gevestigde bedrijvigheid, maar op het
      feit dat dit type bedrijventerrein van oudsher in zo goed als iedere gemeente te vinden is: Een
      monofunctioneel werkmilieu met een diversiteit aan bedrijven op overwegend kleine(re) kavels.

      Bedrijventerreinen met een klassiek-gemengd werkmilieu zijn ook geschikt om kleinschalige
      activiteiten uit andere werkmilieus te huisvesten. Bijvoorbeeld stadsdistributie of productie met een
      lage milieu-/hindercategorie. Dit sluit niet uit dat er enkele zwaardere bedrijven zijn gehuisvest of
      grotere kavels aanwezig zijn, vaak mogelijk gemaakt door zonering. Dit type terreinen is belangrijk
      voor de werkgelegenheid en dynamiek in stedelijke gebieden en kernen.




                                        Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland   15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>     Agrifood
     Een clustering van bedrijven met aan de basis productiebedrijven gerelateerd aan teelt en
     veredeling van landbouwproducten. Verderop in de keten vinden we agrologistieke bedrijven zoals
     importeurs, exporteurs, verpakkingsbedrijven en logistiek dienstverleners. Een agrifood-profilering
     ontstaat vanuit een relatie met de agrarische sector.


     Logistiek
     Een clustering van bedrijven in de logistiek, handel en opslag. Dit zijn vaak grootschalig opgezette
     terreinen met veel ruimte voor vrachtwagens en gerelateerde voorzieningen. De echt grootschalige
     logistiek (>5ha) vestigt zich binnen Nederland met name in de zuidoostelijke provincies.

     (Maak)industrieel werkmilieu
     Een werkmilieu met een industrieel karakter waarbinnen bedrijven produceren en verwerken. Dit
     vindt vaak plaats op grote(re) kavels, veelal met een maximale milieucategorie van minstens 3.2.
     Industriële terreinen bieden in de regel ruimte aan hmc-bedrijvigheid (HogereMilieuCategorie). Het
     verschil met het klassiek-gemengd werkmilieu is de schaalgrootte van de gevestigde bedrijven,
     alsmede een overwegend hogere milieucategorie.

     Hoogwaardig/kantoren werkmilieu
     Het werkmilieu hoogwaardig/kantoren kenmerkt zich door de aanwezigheid van met name kantoor-
     gerelateerde bedrijfsfuncties op een vaak nog monofunctioneel bedrijventerrein. Het betreft veelal
     bedrijfsverzamelgebouwen, waar bedrijven uit bijvoorbeeld de zakelijke dienstverlening zich
     vestigen. Een hoogwaardig werkmilieu kan tevens productiefaciliteiten voor hoogwaardigere
     sectoren, zoals de medische sector, huisvesten.

     Stedelijk interactiemilieu
     Een werkmilieu dat bepaald wordt door zijn stedelijkheid. Een rijke culturele omgeving met vele
     voorzieningen, een onderscheidende kwaliteit van de leefomgeving, vele informele
     ontmoetingsplekken en een brede attractiviteit (nationaal en internationaal) om te werken, te wonen
     en te bezoeken. Het is een interessante vestigingslocatie voor talent, kent een grote hoeveelheid
     aan startups en ZZP’ers en ook grotere (inter)nationale bedrijven. Dit werkmilieu wordt vaak
     gevonden op binnenstedelijk gelegen werklocaties. Het stedelijk interactiemilieu vormt voor veel
     binnenstedelijke bedrijventerreinen een stip op de horizon om naartoe te werken.


     Maritiem
     Het werkmilieu maritiem beschrijft een cluster van bedrijven in de maritieme (maak)industrie, zoals
     scheepsbouw en –reparatie. Bedrijvigheid binnen dit werkmilieu is doorgaans gevestigd op
     watergebonden en/of –verbonden kavels. Deze watergebonden bedrijvigheid trekt aan- en
     toeleveranciers aan die zich dikwijls vestigen op nabijgelegen, niet-watergebonden kavels.


     De watergebonden bedrijventerreinen voor de op- en overslag van goederen (inclusief
     zeehaventerreinen) behoren niet tot dit werkmilieu. Deze bedrijvigheid wordt, afhankelijk van het
     type goederen dat wordt op- en overgeslagen, onderverdeeld in logistiek dan wel (maak)industrieel
     werkmilieu.


     Campus
     Een werkmilieu dat zich onderscheidt door kennisontwikkeling en innovatie. Formeel gezien wordt
     een campus ontwikkeld door of in samenwerking met een onderwijsinstelling. Zoals TIC-Delft, High-
     tech Campus Eindhoven en Kennispark Twente. Een campus kan echter ook ontstaan rondom een
     bepaald type bedrijvigheid (bijvoorbeeld biobased, health, high- & cleantech en creatieve industrie)
     of bedrijf. Een voorbeeld daarvan is de Novio Tech Campus in Nijmegen. Bedrijventerreinen die als




16               Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>geheel ingericht worden als campus zijn relatief zeldzaam. Dergelijke terreinen kennen bovendien
een andere dynamiek dan reguliere bedrijventerreinen.


Vanwege het bijzondere karakter wordt voor campussen een specifieke ramingsmethodiek
gehanteerd. Campussen hebben immers een specifieke, wetenschappelijke doelgroep met een
internationaal zoekgebied. Het werkmilieu campus wordt echter wel onderscheiden, omdat het
terugkomt in het aanbod. Binnen de methodiek van dit onderzoek wordt de vraag naar het
werkmilieu campus niet specifiek geraamd. Er vindt dus geen toedeling plaats van de totale
ruimtevraag naar het werkmilieu campus.




                               Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland   17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>3     Ruimtebehoefte op bedrijventerreinen


3.1   Inleiding

      In dit hoofdstuk worden de resultaten van de prognose van de ruimtebehoefte op bedrijventerreinen
      in de provincie Gelderland gepresenteerd. De geraamde ruimtevraag voor de periode 2019-2030
      wordt, net als de doorkijk naar 2050, per regio besproken. De geprognosticeerde ruimtevraag voor
      de periode 2019-2030 wordt vervolgens onderverdeeld naar werkmilieus. Daarnaast zijn per regio
      de mogelijke beleidsmatige consequenties van de nieuwe vraagraming inzichtelijk gemaakt. Het
      hoofdstuk wordt afgesloten met de totale ruimtebehoefte van de provincie Gelderland.



3.2   De autonome ruimtebehoefte in de Achterhoek

3.2.1 Beschrijving Achterhoek
      De Achterhoek bestaat uit de gemeentes Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Oost Gelre,
      Oude IJselstreek en Winterswijk. De Achterhoek herbergt in totaal 97.760 arbeidsplaatsen. De
      meeste arbeidsplaatsen in de Achterhoek zijn te vinden in de sectoren industrie, de gezondheids-
      en welzijnszorg en detailhandel. Slimme maakindustrie (smart industry) is een sterk aanwezige
      sector in de Achterhoek. De Achterhoek heeft een netto bedrijventerreinvoorraad van circa
      1.400 hectare waarvan ongeveer 1.260 hectare uitgegeven is13. In Figuur 1 is de historische uitgifte
      in de regio vanaf het jaar 2000 weergeven. Dit geeft een beeld van de conjuncturele golven op de
      bedrijventerreinenmarkt.


      Figuur 1 Historische uitgifte in de Achterhoek 2000-2018
                                      40

                                      35

                                      30
           Jaarlijkse uitgifte (ha)




                                      25

                                      20

                                      15

                                      10

                                      5

                                      0
                                           2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018




3.2.2 Geldende regionale afspraken Achterhoek
      De vigerende regionale afspraken aangaande het bedrijventerreinenbeleid in de Achterhoek zijn
      vastgesteld in het RPB Achterhoek 2011, dat is gebaseerd op prognoses op basis van het TM-
      scenario14.




      13
                  IBIS Gelderland, juni 2019
      14
                  STEC Regionaal Programma Bedrijventerreinen (RPB) Regio Achterhoek 2011




                                                                 Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland    19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>           Aan het RPB 2011 ligt een vraagraming ten grondslag voor de periode 2009-2023. De geraamde
           autonome vraag bedraagt 108 hectare. Inclusief verplaatsings- en vervangingsvraag en
           beleidsopgaven is gerekend met een totale vraag van 184,4 hectare naar bedrijventerreinen tot
           2023. Dit stond tegenover een totaal aanbod aan harde en zachte plannen van 261,7 hectare,
           waarmee een overaanbod geconstateerd werd.


           Om dit tegen te gaan, zijn vooral maatregelen geadviseerd aangaande de zachte plannen. Naar
           aanleiding daarvan zijn de zachte plannen gefaseerd en deels in geringere omvang in ontwikkeling
           gebracht. Voor de harde plannen waren niet of nauwelijks mogelijkheden voor temporisering.
           Daarnaast is afgesproken dat nieuwe bedrijventerreinen zowel kwantitatief als kwalitatief afgestemd
           worden op de vraag.


           Op het moment van schrijven van deze rapportage ligt een nieuw RPW ter vaststelling bij de
           gemeenten en Provincie. De vraagraming die ten grondslag ligt aan dit RPW is reeds gebaseerd op
           de nieuwe WLO2-scenario’s en komt overeen met de prognose die in dit onderzoek gepresenteerd
           wordt.



     3.2.3 Ruimtevraag Achterhoek 2019 – 2030 met een doorkijk naar 2050
           De vraagraming voor het RPB 2011 is gebaseerd op het TM-scenario waar steeds uitgegaan werd
           dat er na 2025 geen sprake zou zijn van een uitbreidingsvraag. Ter vergelijking met de nieuwe
           prognoses is oorspronkelijke raming volgens het TM-scenario opgenomen.


           Figuur 2 Vraagraming Achterhoek
                  1900
                                1800
                                1700
                                1600
                                1500
             Ruimtevraag (ha)




                                1400
                                1300
                                1200                                    1259
                                1100
                                1000
                                 900
                                    2006      2010         2015      2019        2025       2030          2035   2040    2045     2050
                                             Historisch cumulatief             TM-scenario           Scenario Laag      Scenario Hoog


           Uit Figuur 2 blijkt dat de prognoses voor zowel scenario Hoog als scenario Laag een hogere
           ruimtevraag laten zien dan de prognose uit het RPB 2011. In scenario Laag bedraagt de
           ruimtevraag in de periode 2019-2030 98 hectare. In scenario Hoog is dit 231 hectare. Dit is
           gemiddeld 9 tot 20 hectare per jaar.


           Voor de periode 2030-2050 bedraagt de ruimtevraag 175 tot 287 hectare. In de periode vanaf 2030
           bedraagt de gemiddelde jaarlijkse ruimtevraag dus 9 tot 14 hectare.


           In Tabel 1 is de geprognosticeerde ruimtevraag per vijf jaar weergeven.


           Tabel 1 Ruimtebehoefte naar WLO-Scenario per 5 jaar Achterhoek
            Achterhoek                                2019-2025       2025-2030      2030-2035       2035-2040   2040-2045   2045-2050
            WLO-scenario Laag                         56              42             50              34          42          39
            WLO-scenario Hoog                         125             106            105             77          58          48




20                                 Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>3.2.4 Werkmilieus Achterhoek
      In deze paragraaf zoomen we voor zowel scenario Hoog als scenario Laag in op de werkmilieus. In
      beide scenario’s is de ruimtevraag voor het klassiek-gemengd werkmilieu het grootst. Tevens is er
      een aanzienlijke ruimtebehoefte voor het logistieke en (maak)industriële werkmilieu (zie Figuur 3).


      Figuur 3 Ruimtebehoefte naar werkmilieu 2019-2030 Achterhoek
           250,00                                                                         Hoogwaardig/
                                                                                            Kantoren


           200,00                                                                             Agrifood

                                                                                              Logistiek

           150,00
                                                                                            Industrieel
           100,00


            50,00                                                                      Klassiek - gemengd


               -
                                Scenario Laag 2019-2030                            Scenario Hoog 2019 - 2030

                       Klassiek - gemengd        Industrieel       Logistiek       Agrifood       Hoogwaardig/
                                                                                                  Kantoren

      In het RPW Achterhoek 2019-2023 dat op dit moment ter besluitvorming voorligt, is ook het aanbod
      reeds geanalyseerd op basis van werkmilieus. De vraag-aanbodconfrontatie is in dat onderzoek
      uitgevoerd op niveau van de werkmilieus.



3.2.5 Mogelijke beleidsmatige consequenties Achterhoek
      De autonome ruimtebehoefte waar het beleid in het vigerende RPB 2011 op is gebaseerd, is
      geraamd op 108 hectare15. Dit stond tegenover een aanbod van 261,7 hectare in harde en zachte
      plannen, waarmee een overaanbod geconstateerd werd.


      De ramingen uit de WLO2-scenario’s vallen beide hoger uit dan de raming in het RPB 2011. De
      raming naar de autonome ruimtebehoefte uit WLO-scenario Laag is 98 hectare en de raming uit
      WLO-scenario Hoog is 231 hectare.


      Omdat de vigerende regionale afspraken dateren uit 2011, adviseren wij om het, nog niet
      vastgestelde, RPW uit 2019 te volgen waarin vraag en aanbod kwalitatief zijn verdiept naar
      werkmilieus op basis van ramingen volgens de WLO2-scenario’s.




      15
             STEC Regionaal Programma Bedrijventerreinen (RPB) Regio Achterhoek 2011




                                            Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland   21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>     3.3   De autonome ruimtebehoefte in de regio Arnhem-Nijmegen

     3.3.1 Beschrijving Arnhem-Nijmegen
           De regio Arnhem-Nijmegen is met 17 gemeenten qua aantal de grootste van de wgr-regio’s. De
           gemeenten zijn Arnhem, Berg en Dal, Beuningen, Doesburg, Druten, Duiven, Heumen,
           Lingewaard, Montferland, Nijmegen, Overbetuwe, Renkum, Rheden, Rozendaal, Westervoort,
           Wijchen en Zevenaar. De regio heeft een netto bedrijventerreinvoorraad van ruim 2.700 hectare,
           waarvan 2.460 hectare is uitgegeven16. Verder zijn er in totaal ruim 267.000 arbeidsplaatsen in de
           regio. In Figuur 4 is de historische uitgifte in de regio vanaf het jaar 2000 weergeven. Dit geeft een
           beeld van de conjuncturele golven op de bedrijventerreinenmarkt.


           Figuur 4 Historische uitgifte in de regio Arnhem-Nijmegen 2000-2018
                                           70

                                           60

                                           50
                Jaarlijkse uitgifte (ha)




                                           40

                                           30

                                           20

                                           10

                                           0
                                            2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018



     3.3.2 Geldende regionale afspraken Arnhem-Nijmegen
           Het huidige Regionaal Programma Werklocaties is vastgesteld op 15 september 2017 17. Destijds is
           een overaanbod geconstateerd op bedrijventerreinen, kantoren- en PDV-locaties. Een overaanbod
           zorgt ervoor dat nieuwe initiatieven, die beter aansluiten bij de nieuwste ontwikkelingen op de
           markt, geen kans maken. Voor de bedrijventerreinen werd een vraag van 219 hectare (incl. 12
           hectare vervangingsvraag) verwacht, terwijl het uitgeefbaar aanbod op dat moment 367 hectare
           bedroeg. Dat betekent dat een overprogrammering van 148 hectare is geconstateerd, wat heeft
           geleid tot een schrapopgave voor verschillende bedrijventerreinen in de regio.


           Om evenwicht te creëren tussen vraag een aanbod is een voorzienbaarheidsprocedure ingesteld.
           Deze procedure moet er uiteindelijk voor zorgen dat dat nieuwe economische ontwikkelingen op de
           juiste locaties in de regio en met maximaal rendement voor werkgelegenheid ontwikkeld worden.
           Een belangrijk onderdeel van de afspraken in de regio is het bieden van ruimte voor de uitbreiding
           van lokale bedrijvigheid. Het streven van het huidige RPW is binnen een realistisch tijdsbestek toe
           te werken naar een economisch evenwicht van vraag en aanbod. Een belangrijk uitgangspunt
           binnen de regionale afspraken is monitoring, waardoor economische marktontwikkelingen
           nauwkeurig gevolgd en benut kunnen worden. Hiermee wordt tevens de kans dat de uitgifte van
           gronden hoger ligt dan verwacht, zoals de praktijk dankzij economisch herstel heeft uitgewezen,
           opgevangen.


           Vanuit deze doelstellingen is voorgesteld dat gemeenten en private partijen tot 2020 de
           gelegenheid krijgen voor de uitgifte van bedrijventerreinen. Verder is voor een aantal locaties
           ‘voorzienbaarheid’ gecreëerd. Deze voorzienbaarheid gaat in per 1 juli 2019. Gemeenten en private

           16
                                      IBIS Gelderland, juni 2019
           17
                                      RPW Arnhem-Nijmegen 2017-2021




22                                              Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>      partijen hebben tot 1 januari 2021 de tijd om deze locaties in ontwikkeling te nemen. Na deze
      periode wordt de bestemming van de locatie of gewijzigd, of geschrapt als deze niet is uitgegeven.
      Dit moet ertoe leiden dat het evenwicht tussen vraag en aanbod weer wordt hersteld.



3.3.3 Ruimtevraag regio Arnhem-Nijmegen 2019 – 2030 met een doorkijk naar 2050
      De vraagraming voor het RPW 2017 is gebaseerd op het TM-scenario, waar steeds werd uitgegaan
      dat er na 2025 geen sprake zou zijn van een uitbreidingsvraag. Ter vergelijking met de nieuwe
      prognoses is oorspronkelijke raming volgens het TM-scenario opgenomen.
      Figuur 5 Vraagraming regio Arnhem-Nijmegen
             3400
             3300
             3200
             3100
             3000
             2900
        Ruimtevraag (ha)




             2800
             2700
             2600
             2500
             2400
                                              2430
             2300
             2200
             2100
             2000
                 2006     2010     2015     2019            2025       2030         2035      2040        2045     2050
                           Historisch cumulatief         TM-scenario            Scenario Laag           Scenario Hoog


      Uit Figuur 5 blijkt inderdaad dat het TM-scenario na 2025 een afname van de ruimtevraag voorziet,
      terwijl de ruimtevraag in scenario Hoog en Laag in meer of mindere mate blijft groeien. De raming
      waarop de afspraken in het RPW 2017 zijn gebaseerd komen niet geheel overeen met het TM-
      scenario. In vergelijking met de raming uit het RPW blijkt dat de prognose voor scenario Hoog een
      hogere ruimtevraag laat zien dan de prognose uit het RPW 2017, terwijl de prognose voor scenario
      Laag vergelijkbaar is. Na 2030 zwakt de uitbreidingsvraag in scenario Laag af tot onder de
      vraagraming uit het huidige RPW. Scenario Hoog laat een blijvende groei zien. In scenario Laag
      bedraagt de ruimtevraag in de periode 2019 – 2030 213 hectare. In scenario Hoog is dit 369
      hectare. Dit is gemiddeld 19 tot 33,5 hectare per jaar.


      Voor de periode 2030 – 2050 bedraagt de ruimtevraag 107 tot 485 hectare. In de periode vanaf
      2030 bedraagt de gemiddelde jaarlijkse ruimtevraag dus 5,5 tot 24 hectare.


      In Tabel 2 is de geprognosticeerde ruimtevraag per vijf jaar weergeven.


      Tabel 2: Ruimtebehoefte naar WLO-Scenario per 5 jaar Arnhem Nijmegen
       Arnhem-Nijmegen            2019-2025        2025-2030    2030-2035      2035-2040       2040-2045      2045-2050
       WLO-scenario Laag          116              97           40             30              24             13
       WLO-scenario Hoog          209              160          174            132             100            79




3.3.4 Werkmilieus Arnhem-Nijmegen
      In deze paragraaf zoomen we voor zowel scenario Hoog als scenario Laag in op de werkmilieus. In
      beide scenario’s is de ruimtevraag voor het klassiek-gemengd werkmilieu en logistiek het grootst.
      Tevens is er een aanzienlijke ruimtebehoefte voor agrifood en, in het scenario Hoog, voor het
      werkmilieu (maak)industrie (zie Figuur 3). De in verhouding opvallend hogere ruimtevraag in het
      (maak)industrieel werkmilieu valt te verklaren door snelle technologische ontwikkelingen (smart




                                        Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland           23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>           industry) en meer vraag naar producten. Daarin speelt tevens de hogere demografische groei en
           woningbouwbehoefte mee, wat bijvoorbeeld zorgt voor meer ruimtevraag vanuit de bouwsector.


           Figuur 6 Ruimtebehoefte naar werkmilieu 2019-2030 Arnhem-Nijmegen
            400

            350
                                                                                                  Industrieel
            300
                                                                                                   Agrifood
            250

            200                                                                                   Klassiek -
                                                                                                  Gemengd
            150

            100
                                                                                                  Logistiek
                50

                 -
                               Scenario Laag 2019 -2030                                 Scenario Hoog 2019 -2030
                       Logistiek    Klassiek - gemengd             weer        Industrieel     Hoogwaardig/Kantoren

           Om een goed beeld te krijgen van wat deze indeling in werkmilieus betekent voor de balans tussen
           vraag en aanbod in de regio, is ook aan de aanbodzijde een kwalitatieve verdieping naar
           werkmilieus nodig.



     3.3.5 Beleidsmatige consequenties Arnhem-Nijmegen
           In het huidige RPW is met een vraag van 219 hectare (incl. 12 hectare vervangingsvraag) voor de
           periode 2015-2025 en een aanbod van 367 hectare een overprogrammering van 147 hectare
           geconstateerd18. Dit heeft ertoe geleid dat er een voorzienbaarheidsprocedure is ingesteld voor
           verschillende bedrijventerreinen in de regio. Dit betekent dat gemeenten en private partijen tot en
           met 2020 de tijd hebben om deze locaties in ontwikkeling te nemen. Na deze periode wordt de
           bestemming van de locatie, mits deze niet is uitgegeven, gewijzigd of geschrapt.


           Ter vergelijking: de autonome ruimtevraag in de nieuwe vraagraming bedraagt 213-369 hectare tot
           2030. In scenario Hoog ligt de gemiddelde jaarlijkse ruimtevraag in de periode 2019-2030 circa 10
           hectare hoger dan in het RPW. De gemiddelde jaarlijkse ruimtevraag in scenario Laag is
           vergelijkbaar met het RPW.



     3.4   De autonome ruimtebehoefte in de Foodvalley

     3.4.1 Beschrijving Foodvalley
           De regio Foodvalley bestaat uit de gemeenten Barneveld, Ede, Nijkerk, Scherpenzeel, Wageningen
           in de provincie Gelderland en Renswoude, Rhenen en Veenendaal in de provincie Utrecht. In deze
           regio zijn in totaal 163.410 arbeidsplaatsen. De grootste sectoren in de regio zijn agri en food-
           gerelateerd. Verder bestaat de netto bedrijventerreinenvoorraad uit 1.060 hectare waarvan ruim
           930 hectare al is uitgegeven19. In Figuur 7 is de historische uitgifte in de regio vanaf het jaar 2000
           weergeven. Dit geeft een beeld van de conjuncturele golven op de bedrijventerreinenmarkt. De
           uitgifte in de gemeenten Renswoude, Rhenen en Veenendaal (Utrecht) is hierin niet opgenomen.



           18
                 RPW Arnhem-Nijmegen 2017
           19
                 IBIS Gelderland, juni 2019




24                      Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>      Figuur 7 Historische uitgifte in de Foodvalley 2000-2018
                                      45

                                      40

                                      35
           Jaarlijkse uitgifte (ha)
                                      30

                                      25

                                      20

                                      15

                                      10

                                      5

                                      0
                                       2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018



3.4.2 Geldende regionale afspraken Foodvalley
      In het huidige RPW, dat geldt van 2017 tot en met 2020 en een doorkijk geeft tot 2025, is de totale
      uitbreidingsvraag opgebouwd uit drie elementen20. Allereerst is de autonome uitbreidingsvraag voor
      de periode 2016-2025 op basis van het TM-scenario geraamd op 74 hectare. Vervolgens is
      vastgesteld dat er geen concrete vervangingsvraag was in de regio. Wel is vanuit de ambities en
      concurrentiepositie van de regio Foodvalley extra ruimtevraag opgenomen in het RPW. Door de
      gebleken potentie van het concept Foodvalley is besloten voor de periode van het RPW een
      additionele ruimtevraag van minimaal 40 hectare op te nemen. Hiermee bedraagt de totale
      ruimtevraag in het RPW 2017 114 hectare. Voor deze vraag is bepaald hoe die ongeveer verdeeld
      moest worden. Dit resulteerde in 74 hectare voor logistiek en handel, 25 hectare voor
      dienstverlening en 15 hectare voor industrie en bouw.


      Hiertegenover staat een uitgeefbaar aanbod van 134,2 hectare en 51,6 hectare in zachte plannen.
      Daarmee werd een overaanbod geconstateerd van 20 hectare. De regio verwacht echter dat
      beleidsimpulsen zullen zorgen voor een hogere vraag en voorzien dat het beschikbare aanbod voor
      kennisintensieve doelgroepen snel onvoldoende zal zijn.


      Door te streven naar optimale benutting van het potentieel van de regio, wil de Foodvalley inspelen
      op deze uitbreidingsvraag en het daaraan gekoppelde aanbod. De regio wil hier gehoor aan geven
      door ervoor te zorgen dat het aanbod op bedrijventerreinen voldoende gedifferentieerd en
      marktconform is en door rekening te houden met de vestigingseisen van de doelgroepen.
      Bovendien moet de vraag van lokale bedrijven zoveel en zo goed mogelijk gefaciliteerd worden op
      lokale bedrijventerreinen. Om de regionale ambities te realiseren, zet de regio in op de versterking
      van de regionale marketing & acquisitie-inspanningen. Hiervoor acht de regio het noodzakelijk dat
      het aanbod aansluit op de vraag van potentiële ruimtevragers.



3.4.3 Ruimtevraag Foodvaley 2019 – 2030 met een doorkijk naar 2050
      De vraagraming voor het RPW 2017 is gebaseerd op het TM-scenario, waar er steeds van werd
      uitgegaan dat er na 2025 geen sprake zou zijn van een uitbreidingsvraag. Ter vergelijking met de
      nieuwe prognoses is oorspronkelijke raming volgens het TM-scenario opgenomen.




      20
                                 RPW FoodValley 2017




                                                               Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland   25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>           Figuur 8 Vraagraming Foodvalley
                  1500

                                1400

                                1300
             Ruimtevraag (ha)   1200

                                1100

                                1000                                  932

                                 900

                                 800

                                 700
                                    2006      2010          2015     2019        2025       2030          2035   2040    2045     2050
                                             Historisch cumulatief            TM-scenario            Scenario Laag      Scenario Hoog


           Uit Figuur 8 blijkt dat de prognoses voor zowel scenario Hoog als scenario Laag een hogere
           ruimtevraag laten zien dan de prognose volgens het TM-scenario. In scenario Laag bedraagt de
           ruimtevraag in de periode 2019 – 2030 141 hectare. In scenario Hoog is dit 199 hectare. Dit is
           gemiddeld 13 tot 18 hectare per jaar.


           Voor de periode 2030 – 2050 bedraagt de ruimtevraag 224 tot 297 hectare. In de periode vanaf
           2030 bedraagt de gemiddelde jaarlijkse ruimtevraag dus 11 tot 14 hectare.


           In Tabel 3 is de geprognosticeerde ruimtevraag per vijf jaar weergeven.


           Tabel 3 Ruimtebehoefte naar WLO-Scenario per 5 jaar Foodvalley
            Foodvalley                                 2019-2025      2025-2030      2030-2035       2035-2040   2040-2045   2045-2050
            WLO-scenario Laag                          74             67             65              58          53          48
            WLO-scenario Hoog                          108            91             96              78          66          57




     3.4.4 Werkmilieus Foodvalley
           In deze paragraaf zoomen we voor zowel scenario Hoog als scenario Laag in op de werkmilieus. In
           de regio wordt vooral ruimtebehoefte verwacht vanuit logistiek, agrifood en het klassiek-gemengd
           werkmilieu. De in verhouding opvallend hoge ruimtevraag in het (maak)industrieel werkmilieu valt te
           verklaren door snelle technologische ontwikkelingen (smart industry) en vraag naar producten.
           Daarin speelt tevens de hogere demografische groei en woningbehoefte mee, wat bijvoorbeeld
           zorgt voor meer ruimtevraag vanuit de bouwsector.




26                                 Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>      Figuur 9 Ruimtebehoefte naar werkmilieu 2019-2030 Foodvalley
           250

                                                                                         Hoogwaardig/
                                                                                           Kantoren
           200

                                                                                            Industrieel
           150
                                                                                             Logistiek


           100
                                                                                             Agrifood


           50
                                                                                       Klassiek - gemengd

            0
                              Scenario Laag 2019 -2030                            Scenario Hoog 2019 -2030

                        Klassiek - gemengd       Agrifood        Logistiek       Industrieel       Hoogwaardig/
                                                                                                   Kantoren

      In het RPW 2017 is het aanbod van bedrijventerreinen opgesplitst in een aantal categorieën, zodat
      er beter op de vragen vanuit potentiële ruimtevragers ingespeeld kan worden. Een soortgelijke
      verdieping van het aanbod is nodig om de vraag-aanbodconfrontatie op werkmilieuniveau te
      kunnen maken. Aan de hand daarvan wordt duidelijk hoe vraag en aanbod zich daadwerkelijk tot
      elkaar verhouden.



3.4.5 Beleidsmatige consequenties Foodvalley
      In het huidige RPW is een autonome uitbreidingsvraag opgenomen van 74 hectare met een
      additionele beleidsimpuls van minimaal 40 hectare21. Hiertegenover staat een aanbod van
      134,2 hectare. Om hierop in te spelen wil de regio gaan inzetten op het beter aan laten sluiten van
      de soorten bedrijventerreinen op de vragen van de potentiele ruimtevragers.


      De raming op basis van de WLO2-scenario’s bedraagt 141-199 hectare. In scenario Laag is de
      ruimtevraag daarmee iets hoger dan het uitgeefbaar aanbod van circa 130 hectare. In scenario
      Hoog overstijgt de ruimtevraag het aanbod. Een kwalitatieve verdieping van het aanbod naar
      werkmilieus kan ervoor zorgen dat de Foodvalley beter invulling kan geven aan haar ambitie om in
      te zetten op het beter aan laten sluiten van het aanbod bij de wensen van de ruimtevrager.


3.5   De autonome ruimtebehoefte in Noord Veluwe

3.5.1 Beschrijving Noord Veluwe
      De regio Noord Veluwe, bestaande uit de gemeenten Elburg, Ermelo, Harderwijk, Hattem, Heerde,
      Nunspeet, Oldebroek en Putten. De regio heeft in totaal 70.640 arbeidsplaatsen en de sector zorg
      is de grootste sector. De netto voorraad bedrijventerreinen bedraagt 740 hectare, waarvan een
      kleine 620 hectare reeds is uitgegeven22. In Figuur 10 is de historische uitgifte in de regio vanaf het
      jaar 2000 weergeven. Dit geeft een beeld van de conjuncturele golven op de bedrijventerreinen-
      markt.




      21
             RPW FoodValley 2017
      22
             IBIS Gelderland, juni 2019




                                             Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland   27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>           Figuur 10 Historische uitgifte in de regio Noord Veluwe 2000-2018
                                           25


                                           20
                Jaarlijkse uitgifte (ha)
                                           15


                                           10


                                           5


                                           0
                                            2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018



     3.5.2 Geldende regionale afspraken Noord Veluwe
           De vigerende regionale afspraken aangaande het bedrijventerreinenbeleid in Noord Veluwe zijn
           vastgesteld in het RPB 2011, gebaseerd op prognoses op basis van het TM-scenario23. Op
           moment van schrijven ligt een nieuw Regionaal Programma Werklocaties ter besluitvorming bij de
           regiogemeenten.


           In het huidige Regionaal Programma Bedrijventerreinen van Noord Veluwe is bepaald dat de focus
           moet liggen op het concept Care Valley Veluwe. Binnen dit concept is het streven dat zorg,
           zorgzaamheid, duurzaamheid, toerisme, wellness, natuur en landschap, evenals innovatie en
           productie ten behoeve van de ‘zorg in de brede zin’ een meer centrale positie in nemen.


           In het RPB 2011 is de autonome uitbreidingsbehoefte op basis van het TM-scenario geraamd op
           80 hectare voor de periode 2010-2020. De totale ruimtebehoefte bestaat daarnaast uit een
           additionele beleidsimpuls in het kader van biobased economy en vervangingsvraag en bedraagt
           142 hectare. Het aanbod is in het RPB 2011 vastgesteld op 182 hectare, met daarnaast 43 hectare
           aan zachte plannen. Na 2020 werd vanuit de langetermijnprognose van de provincie verwacht dat
           de behoefte na 2020 nog met 20 hectare stijgt en vervolgens, conform het TM-scenario, vanaf 2025
           een daling inzet. Al bij al is in het RPB 2011 een overaanbod geconstateerd.


           Naar aanleiding daarvan hebben de regiogemeente afgesproken ruimtevraag allereerst te
           faciliteren door herstructurering van de bestaande voorraad. Dus als er sprake is van nieuwe
           behoefte aan bedrijfsruimte moet er eerst onderzocht worden of de bestaande (verouderdere)
           bedrijventerreinvoorraad weer aantrekkelijk gemaakt kan worden. Indien dit niet mogelijk blijkt, is de
           volgende stap om bestaande terreinen intensiever te gebruiken. Pas daarna komt uitbreiding van
           de voorraad met een nieuw terrein in aanmerking.


           Om overaanbod tegen te gaan is voor de zachte plannen een stoplichtmodel opgesteld, waar een
           aantal plannen onder categorie groen vallen (worden uitgevoerd met medewerking van de
           provincie), er geen plannen onder categorie oranje vallen en er een aantal plannen onder categorie
           rood vallen, wat betekent dat er geen medewerking verleend wordt aan de doorontwikkeling.




           23
                                      RPB Noord Veluwe 2011




28                                              Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>3.5.3 Ruimtevraag Noord-Veluwe 2019 – 2030 met een doorkijk naar 2050
      De vraagraming voor het RPB 2011 is gebaseerd op het TM-scenario waar steeds uitgegaan werd
      dat er na 2025 geen sprake zou zijn van een uitbreidingsvraag. Ter vergelijking met de nieuwe
      prognoses is oorspronkelijke raming volgens het TM-scenario opgenomen.


      Figuur 11 Vraagraming Noord Veluwe
              900

                           850

                           800

                           750
        Ruimtevraag (ha)




                           700

                           650

                           600
                                                           615
                           550

                           500
                              2006   2010        2015      2019        2025       2030         2035      2040        2045     2050
                                     Historisch cumulatief          TM-scenario            Scenario Laag           Scenario Hoog


      Uit Figuur 11 blijkt dat de prognoses voor scenario Hoog een hogere ruimtevraag laten zien dan het
      TM-scenario, waarop het RPB 2011 is gebaseerd. De autonome ruimtevraag uit het RPB 2011 ligt
      na 2019 lager dan scenario Hoog en Laag. In scenario Laag bedraagt de ruimtevraag in de periode
      2019 – 2030 50 hectare. In scenario Hoog is dit 115 hectare. Dit is gemiddeld 4,5 tot 10,5 hectare
      per jaar.


      Voor de periode 2030 – 2050 bedraagt de ruimtevraag 77 tot 165 hectare. In de periode vanaf 2030
      bedraagt de gemiddelde jaarlijkse ruimtevraag dus 4 tot 8 hectare.


      In Tabel 4 is de geprognosticeerde ruimtevraag per vijf jaar weergeven.


      Tabel 4 Ruimtebehoefte naar WLO-Scenario per 5 jaar Noord Veluwe
       Noord Veluwe                         2019-2025        2025-2030     2030-2035      2035-2040       2040-2045      2045-2050
       WLO-scenario Laag                    27               23            24             20              17             16
       WLO-scenario Hoog                    63               52            60             44              34             27




3.5.4 Werkmilieus Noord Veluwe
      In deze paragraaf zoomen we voor zowel scenario Hoog als scenario Laag in op de werkmilieus.
      Wat als eerst in het oog springt is het verschil in ruimtebehoefte tussen beide WLO2-scenario’s. In
      beide scenario’s is de ruimtevraag voor het klassiek-gemengd werkmilieu en logistiek het grootst. In
      scenario Hoog is ook vanuit agrifood, het (maak)industrieel en het maritiem werkmilieu is sprake
      van een substantiële ruimtevraag (zie Figuur 12).




                                                   Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland           29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>           Figuur 12 Ruimtebehoefte naar werkmilieu 2019-2030 Noord Veluwe
                120
                                                                                                   Maritiem
                100
                                                                                                   Industrieel

                80                                                                                  Agrifood


                60
                                                                                                   Logistiek

                40


                20                                                                           Klassiek - gemengd


                  -
                                   Scenario Laag 2019 -2030                              Scenario Hoog 2019 -2030

                               Klassiek - gemengd          Logistiek      Agrifood        Industrieel       Maritiem

           Om een goed beeld te krijgen van wat deze indeling in werkmilieus betekent voor de balans tussen
           vraag en aanbod in de regio, is ook aan de aanbodzijde een kwalitatieve verdieping naar
           werkmilieus nodig.


     3.5.5 Beleidsmatige consequenties Noord Veluwe
           Op basis van de WLO2-scenario’s is voor de periode 2019-2030 voor scenario Laag een autonome
           ruimtevraag van 50 hectare geraamd en voor scenario Hoog 115 hectare. Als wordt uitgegaan van
           het aanbod uit het RPB 2011 kan het beleid omtrent de stoplichtenconstructie aangehouden
           worden. Het beleid en aanbod in het huidige RPB is echter gedateerd en opgesteld voor de periode
           2011-2020. Het is daarom logischer de nieuwe vraagraming mee te nemen in de besluitvorming
           omtrent het nog vast te stellen RPW uit 2019. Waarin de laatste aanbodcijfers zijn meegenomen.



     3.6   De autonome ruimtebehoefte in Rivierenland

     3.6.1 Beschrijving Rivierenland
           De regio Rivierenland bestaat uit de gemeenten Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel,
           West Betuwe, West Maas en Waal en Zaltbommel. In deze regio zijn in totaal 96.310 arbeids-
           plaatsen en volgens het huidige RPW zijn agrifood en logistiek de grootste sectoren. De netto
           bedrijventerreinenvoorraad bedraagt ruim 1.550 hectare, waarvan 1.425 hectare reeds is
           uitgegeven24. In Figuur 13 is de historische uitgifte in de regio vanaf het jaar 2000 weergeven. Dit
           geeft een beeld van de conjuncturele golven op de bedrijventerreinenmarkt.




           24
                 IBIS Gelderland, juni 2019




30                       Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>      Figuur 13 Historische uitgifte in de Rivierenland 2000-2018
                                      40

                                      35

                                      30
           Jaarlijkse uitgifte (ha)
                                      25

                                      20

                                      15

                                      10

                                      5

                                      0
                                       2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018



3.6.2 Geldende regionale afspraken Rivierenland
      In het RPW Rivierenland 2016 is binnen de regio de focus gelegd op drie economische
      speerpunten, zodat de krachten binnen het werkveld beter gebundeld kunnen worden 25. Deze
      speerpunten zijn Agribusiness, Economie & Logistiek en Recreatie en Toerisme. Voor de
      verschillende speerpunten zijn specifieke doelstellingen bepaald om een betere focus te creëren.


      Voor Agribusiness ligt de focus op de ontwikkeling van agribusinesscentra voor innovatie en kennis
      op het gebied van productontwikkeling, biobased- en circulaire economie en duurzame energie. Het
      speerpunt Economie & Logistiek is gericht op de ontwikkeling van innovatieve logistieke concepten
      en centra om transport en logistiek slimmer, sneller en schoner te maken. Daarbij is specifieke
      aandacht voor technologische ontwikkeling en duurzaamheid. Tevens moet het kwaliteitsnetwerk
      goederenvervoer verbeterd worden, waarbij gestreefd wordt naar optimale bereikbaarheid door
      middel van alle modaliteiten. Het speerpunt Recreatie en Toerisme is voor bedrijventerreinen
      minder van belang.


      Het huidige RPW gaat uit van een autonome uitbreidingsvraag van 100-105 hectare voor de
      periode 2016-2025. Daarbij komt nog een vervangingsvraag van 10,5 hectare en een verwachte
      bovenregionale vraag van 50 hectare vanuit de logistiek. Dit resulteert in een totale ruimtebehoefte
      van circa 160-165 hectare. Deze ruimtevraag is vervolgens onderverdeeld naar kavelgrootte.
      Hieruit is gekomen dat er een vraag van circa 75 tot 80 hectare wordt verwacht naar grootschalige
      kavels (> 3 ha) die met name voor logistiek zijn bedoeld. In het RPW is geconstateerd dat het
      aanbod voor deze doelgroep niet toereikend is. Daarom is geconcludeerd dat de ontwikkeling van
      een of meerdere terreinen met grootschalige kavels wenselijk is.


      Voor het kleinschalige kavels/terreinen is bepaald dat het aanbod voldoende aansluit op de vraag.
      Wel bestaat er een kans voor knelpunten op lokaal niveau. Verder is geconstateerd dat er behoefte
      is aan locaties voor specifieke doelgroepen, met name locaties voor de clustering van agro-
      gelieerde bedrijvigheid.



3.6.3 Ruimtevraag Rivierenland 2019 – 2030 met een doorkijk naar 2050
      De vraagraming voor het RPW 2016 is gebaseerd op het TM-scenario waar steeds uitgegaan werd
      dat er na 2025 geen sprake zou zijn van een uitbreidingsvraag. Ter vergelijking met de nieuwe
      prognoses is oorspronkelijke raming volgens het TM-scenario opgenomen.


      25
                                 RPW 2016 Regio Rivierenland




                                                               Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland   31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>           Figuur 14 Vraagraming Rivierenland
                  2000
                                1900
                                1800

             Ruimtevraag (ha)   1700
                                1600
                                1500
                                1400
                                                                        1.410
                                1300
                                1200
                                1100
                                    2006      2010          2015     2019        2025       2030          2035   2040    2045     2050
                                             Historisch cumulatief            TM-scenario            Scenario Laag      Scenario Hoog


           Uit Figuur 14 blijkt een grote bandbreedte tussen scenario Hoog en scenario Laag. De autonome
           ruimtevraag volgens het TM-scenario ligt hier tot 2030 binnen, om daarna te dalen onder het niveau
           van scenario Laag. In scenario Laag bedraagt de ruimtevraag in de periode 2019-2030 31 hectare.
           In scenario Hoog is dit 172 hectare. Dit is gemiddeld 3 tot 11,5 hectare per jaar.


           Voor de periode 2030-2050 bedraagt de ruimtevraag 38 tot 359 hectare. In de periode vanaf 2030
           bedraagt de gemiddelde jaarlijkse ruimtevraag dus 1,5 tot 18 hectare. Wat opvalt is de grote
           bandbreedte en beperkte ruimtebehoefte in scenario Laag.


           In Tabel 5 is de geprognosticeerde ruimtevraag per vijf jaar weergeven.


           Tabel 5 Ruimtebehoefte naar WLO-Scenario per 5 jaar Rivierenland
            Rivierenland                               2019-2025      2025-2030      2030-2035       2035-2040   2040-2045   2045-2050
            WLO-scenario Laag                          15             16             9               10          9           10
            WLO-scenario Hoog                          86             86             90              90          89          90




     3.6.4 Werkmilieus Rivierenland
           In deze paragraaf zoomen we voor zowel scenario Hoog als scenario Laag in op de werkmilieus.
           Wat als eerst in het oog springt is het verschil in ruimtebehoefte tussen beide WLO2-scenario’s. In
           beide scenario’s is de ruimtevraag voor logistiek en klassiek-gemengd werkmilieu het grootst. Ook
           vanuit agrifood, het werkmilieu hoogwaardig/kantoren is sprake van ruimtevraag (zie Figuur 15).


           Voor scenario Laag is er sprake van een geringe groei. Het verschil met scenario Hoog is te
           verklaren door een sterke groei in de logistiek, die een groot aandeel heeft in Rivierenland. De
           sterke toename van de toegevoegde waarde die gecreëerd wordt in de logistiek in scenario Hoog is
           hier de reden van. Ook het klassiek, kleinschalig werkmilieu profiteert hiervan mee. Voor WLO-
           scenario Hoog komt de groei van de werkmilieus meer overeen met de raming uit het huidige RPW.
           Het huidige RPW verwacht en stimuleert een ruime groei in de logistieke sector. Dit blijkt ook uit de




32                                 Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>      Figuur 15 Verdeling werkmilieus Rivierenland 2019-2030

                                                                                      Hoogwaardig/
           180
                                                                                        Kantoren
           160
                                                                                          Agrifood
           140

           120
                                                                                    Klassiek - gemengd
           100

           80

           60

           40                                                                             Logistiek
           20

             -
                            Scenario Laag 2019 -2030                           Scenario Hoog 2019 - 2030
                     Logistiek     Klassiek - gemengd        Agrifood        Hoogwaardig/          Industrieel
                                                                             Kantoren


      vraagraming van WLO-scenario Hoog, waar een vraag van circa 80 hectare wordt verwacht, wat
      overeenkomt met de verwachting uit het huidige RPW. In dit programma wordt een vraag naar
      grootschalige kavels verwacht met name voor logistieke bedrijven van circa 75 tot 80 hectare.



3.6.5 Beleidsmatige consequenties Rivierenland
      In het huidige RPW is een autonome uitbreidingsvraag opgenomen van 100 hectare met nog een
      additionele beleidsimpuls van 50 hectare en 10,5 hectare vervangingsvraag26. De verwachting is
      dat 75 tot 80 hectare van deze vraag ingevuld wordt door logistieke bedrijven, wat min of meer
      overeenkomt met de raming van het logistieke werkmilieu uit scenario Hoog. De gehele geraamde
      autonome uitbreidingsvraag van scenario Hoog is 172 hectare en die van scenario Laag is 31
      hectare. Deze grote bandbreedte heeft invloed op het bepalen van mogelijke beleidsmatige
      consequenties.


      In het geval van scenario Hoog komt de autonome raming meer overeen met de autonome raming
      plus beleidsimpuls van het huidige RPW. In het huidige RPW ligt de focus op vraag en aanbod in
      de drie economische speerpunten. Per speerpunt is bepaald wat de ruimtevraag is. Deze aanpak is
      vergelijkbaar met de aanpak op basis van werkmilieus. Om de analyse van het aanbod aan te
      sluiten op de nieuwe vraagraming is een verdieping van het aanbod naar werkmilieus nodig.


      In het geval van scenario Laag is het van belang om het huidige aanbod per werkmilieu in kaart te
      brengen met een kwalitatieve verdieping om te bepalen welke bedrijventerreinen wel een invulling
      krijgen en welke niet. Voor de bedrijventerreinen die te maken kunnen krijgen met overaanbod, is
      het van belang te bepalen of transformatie of herprofilering een oplossing biedt.




      26
           RPW 2016 Regio Rivierenland




                                         Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland   33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>     3.7   De autonome ruimtebehoefte in de Cleantech regio

     3.7.1 Beschrijving Cleantech regio
           De Cleantech regio bestaat uit de gemeenten Apeldoorn, Brummen, Epe, Lochem, Voorst, Zutphen
           en Deventer. De regio herbergt in totaal zo’n 198.500 arbeidsplaatsen. De regio richt zich op
           sectoren in relatie tot cleantech. De netto voorraad bedrijventerreinen bedraagt 1.195 hectare,
           waarvan 1120 hectaren uitgegeven is27. In Figuur 16 is de historische uitgifte in de regio vanaf het
           jaar 2000 weergeven. Dit geeft een beeld van de conjuncturele golven op de bedrijventerreinen-
           markt. De uitgifte in de gemeente Deventer (Overijssel) is hierin niet opgenomen.


           Figuur 16 Historische uitgifte in de Cleantech regio 2000-2018
                                           25


                                           20
                Jaarlijkse uitgifte (ha)




                                           15


                                           10


                                           5


                                           0
                                            2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018




     3.7.2 Geldende regionale afspraken Cleantech regio
           Het huidige RPW dateert uit 2017 en is geldig voor de periode 2016-2025. Het RPW 2016-2025
           gaat uit van een autonome ruimtevraag van 96 hectare voor diezelfde periode. Daarnaast is een
           vervangingsvraag van 16 hectare geïdentificeerd, waarmee de totale ruimtevraag 112 hectare
           bedraagt. Daartegenover staat een aanbod van 143 hectare, wat betekent dat er een overaanbod
           geconstateerd is van 31 hectare.


           In het RPW is tevens onderscheid gemaakt in de ruimtevraag naar kavelgrootte. Zo is bepaald dat
           de vraag naar grootschalige kavels (> 3 ha) rond de 55 hectare ligt en dat deze voornamelijk
           bedoeld is voor de industrie, logistiek en groothandel. Voor kleinere kavels, in het RPW
           gedefinieerd als modern-gemengde bedrijvigheid (2 à 3 hectare), wordt een totale vraag van 40 tot
           45 hectare verwacht.


           Om het overaanbod te verminderen heeft de regio in het RPW afgesproken om circa 26 hectare
           tijdelijk anders te gebruiken of om ze te ‘ijskasten’. Hierdoor blijft er een hard planaanbod van
           117 hectare over. Voor de ijskasten is bepaald dat er per 1-7-2020 een ladderproof programmering
           is opgesteld28.



     3.7.3 Ruimtevraag Cleantech regio 2019 – 2030 met een doorkijk naar 2050
           De vraagraming voor het RPW 2016 is gebaseerd op het TM-scenario waar steeds uitgegaan werd
           dat er na 2025 geen sprake zou zijn van een uitbreidingsvraag. Ter vergelijking met de nieuwe
           prognoses is oorspronkelijke raming volgens het TM-scenario opgenomen.

           27
                                      IBIS Gelderland, juni 2019
           28
                                      Ladder voor duurzame verstedelijking 2017




34                                              Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>      Figuur 17 Vraagraming Cleantech regio
             1500

                           1400

                           1300
        Ruimtevraag (ha)


                           1200

                           1100                                1116

                           1000

                            900
                               2006   2010        2015      2019        2025       2030         2035      2040        2045     2050
                                      Historisch cumulatief           TM-scenario           Scenario Laag           Scenario Hoog


      Uit Figuur 17 blijkt een relatief geringe bandbreedte tussen scenario Hoog en scenario Laag. Het
      TM-scenario wordt na 2019 vrij snel negatief en daalt onder het niveau van scenario Laag. In
      scenario Laag bedraagt de ruimtevraag in de periode 2019-2030 114 hectare. In scenario Hoog is
      dit 162 hectare. Dit is gemiddeld 10,5 tot 14,5 hectare per jaar.


      Voor de periode 2030-2050 bedraagt de ruimtevraag 115 tot 175 hectare. In de periode vanaf 2030
      bedraagt de gemiddelde jaarlijkse ruimtevraag dus 6 tot 9 hectare.


      In Tabel 6 is de geprognosticeerde ruimtevraag per vijf jaar weergeven.


      Tabel 6: Ruimtebehoefte naar WLO-Scenario per 5 jaar Cleantech regio
       Cleantech regio                       2019-2025        2025-2030     2030-2035      2035-2040       2040-2045      2045-2050
       WLO-scenario Laag                     58               56            33             30              28             24
       WLO-scenario Hoog                     89               73            61             47              37             30




3.7.4 Werkmilieus Cleantech regio
      In deze paragraaf zoomen we voor zowel scenario Hoog als scenario Laag in op de werkmilieus.
      Het verschil tussen scenario Hoog en scenario Laag komt hierin goed naar voren. In WLO-scenario
      Hoog neemt de ruimtebehoefte voor het industriële werkmilieu sterker toe in vergelijking met de
      andere werkmilieus (zie Figuur 18).




                                                    Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland           35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>           Figuur 18 Ruimtebehoefte naar werkmilieu 2019-2030 Cleantech regio


                180                                                                             Hoogwaardig/
                                                                                                  Kantoren
                160
                                                                                                  Agrifood
                140
                                                                                                  Logistiek
                120

                100
                                                                                                 Industrieel
                 80

                 60

                 40
                                                                                           Klassiek - gemengd
                 20

                  0
                                 Scenario Laag 2019 -2030                              Scenario Hoog 2019 -2030
                      Klassiek - gemengd           Industrieel         Logistiek          Agrifood            Hoogwaardig/…



           Uit de verdieping naar werkmilieus blijkt dat de geraamde ruimtebehoefte voor logistiek en het
           (maak)industrieel werkmilieu grotendeels overeenkomt met de ruimtebehoefte zoals die geraamd is
           in het huidig RPW. Daar is namelijk 55 hectare geraamd voor de sectoren logistiek, industrie en
           groothandel.



     3.7.5 Beleidsmatige consequenties Cleantech regio
           In het huidige RPW is met een vraag van 112 hectare (incl. 16 hectare vervangingsvraag) voor de
           periode 2016-2025 en een aanbod van 143 hectare een overprogrammering van 31 hectare
           geconstateerd. Om dit overaanbod te verminderen is besloten om 26 hectare tijdelijk een andere
           functie te geven of om ze te ‘ijskasten’, waardoor een aanbod van 117 hectare resteert.


           Uit de raming van WLO-scenario Laag komt een autonome ruimtebehoefte van 114 hectare. Dit
           betekent dat de vraag 18 hectare hoger is dan in het huidige RPW is gesteld. Dit betekent dat het
           huidige beleid gecontinueerd kan worden. We adviseren echter wel in de analyse van het aanbod
           aansluiting te zoeken op de hier gehanteerde indeling in werkmilieus. Dit vergemakkelijkt het
           ladderproof maken van de bedrijventerreinenprogrammering.


           In scenario Hoog ligt de ruimtevraag hoger dan het uitgeefbaar aanbod. Dit resulteert in een
           potentieel tekort aan bedrijventerreinen. Om te bepalen voor welk type bedrijvigheid dit tekort
           ontstaat is ook wanneer uitgegaan wordt van scenario Hoog een verdieping van het aanbod naar
           werkmilieus wenselijk.



     3.8   De autonome ruimtebehoefte in provincie Gelderland

     3.8.1 Beschrijving provincie Gelderland
           De prognose van de ruimtevraag naar bedrijventerreinen in de zes wgr-regio’s komt in dit hoofdstuk
           samen in een ruimtevraag voor de gehele provincie. Allereerst is ook voor de provincie Gelderland
           de historische uitgifte vanaf het jaar 2000 weergegeven. De historische uitgifte bevat enkel de
           cijfers voor Gelderse gemeenten. De gemeente die buiten de provincie liggen, maar wel tot een van




36                    Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>      de wgr-regio’s behoren zijn hierin dus niet opgenomen. Figuur 19 geeft echter wel een goed beeld
      van de conjuncturele golven op de bedrijventerreinenmarkt.


      Figuur 19 Historische uitgifte in de provincie Gelderland 2000-2018
                                     200
                                     180
                                     160
                                     140
          Jaarlijkse uitgifte (ha)




                                     120
                                     100
                                      80
                                      60
                                      40
                                      20
                                       0
                                        2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018




3.8.2 Ruimtevraag provincie Gelderland 2019 – 2030 met een doorkijk naar 2050
      In Figuur 20 is de ontwikkeling van de ruimtevraag in de gehele provincie Gelderland weergeven. In
      scenario Laag bedraagt de ruimtevraag in de periode 2019-2030 652 hectare. In scenario Hoog is
      dit 1.248 hectare. Dit is gemiddeld 59 tot 113,5 hectare per jaar.


      Voor de periode 2030-2050 bedraagt de ruimtevraag 731 tot 1768 hectare. In de periode vanaf
      2030 bedraagt de gemiddelde jaarlijkse ruimtevraag dus 36,5 tot 88,5 hectare.


      In Tabel 7 is de geprognosticeerde ruimtevraag per vijf jaar weergeven.


      Tabel 7 Ruimtebehoefte naar WLO-Scenario per 5 jaar Gelderland
          Gelderland                                      2019-2025      2025-2030      2030-2035      2035-2040       2040-2045      2045-2050
          WLO-scenario Laag                               347            305            216            193             172            150
          WLO-scenario Hoog                               681            567            586            467             385            330


      Figuur 20 Vraagraming provincie Gelderland
            11000
                                     10500
                                     10000
                                      9500
                                      9000
           Ruimtevraag (ha)




                                      8500
                                      8000
                                      7500                                 7761
                                      7000
                                      6500
                                      6000
                                          2006     2010      2015       2019        2025       2030        2035       2040        2045      2050
                                                          Historisch                  Scenario Laag                    Scenario Hoog
      .




                                                                Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland            37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>4     Conclusie


4.1   Inleiding

      Dit afsluitende hoofdstuk geeft een overzicht van de resultaten van vraagraming per regio en de
      gehele provincie Gelderland. Daarnaast worden de mogelijke beleidsmatige consequenties van de
      nieuwe vraagraming samengevat. Het hoofdstuk wordt afgesloten met aanbeveling aan de
      Provincie Gelderland. Dit advies is met name gericht op de vraag te beantwoorden hoe om te gaan
      met de bandbreedte tussen scenario Laag en scenario Hoog.



4.2   Uitkomsten prognose autonome ruimtevraag

      Uitgaande van de nieuwe WLO-scenario’s, is in deze prognose onderscheid gemaakt tussen
      scenario Laag en scenario Hoog. De prognose van de ruimtevraag voor de gehele provincie
      bedraagt 652 tot 1.248 hectare voor de periode 2019-2030 en 731 tot 1.768 hectare voor de
      periode 2030-2050. De prognose van de ruimtevraag op provinciaal niveau geeft een algemeen
      beeld van de ontwikkeling van de ruimtevraag. Van groter belang zijn de prognoses op regionaal
      niveau. De vraagraming is namelijk voor iedere regio afzonderlijk uitgevoerd. Door deze regio-
      specifieke vraagramingen te voorzien van een kwalitatieve verdieping op basis van werkmilieus, is
      er naast een beeld van de kwantiteiten (hoeveelheid ruimtebehoefte), ook een beeld van het type
      ruimtebehoefte en de daarmee samenhangende vestigingseisen ontstaan.


           Toelichting: verschillende uitkomsten oude en nieuwe behoefteraming
           De uitkomsten tussen de TM en de WLO2-scenario’s wijken af. De voornaamste verschillen ontstaan door
           het hanteren van andere indicatoren en groeipaden. Nieuwe inzichten en ontwikkelingen zijn een reden
           geweest om de WLO2-scenario’s te ontwikkelen. Voorbeelden van deze ontwikkelingen en inzichten zijn
           bevolkingsontwikkeling, economische groeicijfers, arbeidsproductiviteit en technologie. Zo geldt voor TM,
           op lange termijn, een bevolkingsdaling terwijl dit voor de WLO-scenario’s beperkt afneemt of zelfs fors
           stijgt.


      Achterhoek
      Voor de Achterhoek bedraagt de ruimtevraag 98 tot 231 hectare voor de periode 2019-2030 en
      175 tot 287 hectare voor de periode 2030-2050. De ruimtevraag in de Achterhoek is verdeeld over
      de werkmilieus klassiek-gemengd, (maak)industrieel, agrifood, logistiek en hoogwaardig/kantoren.


      Omdat het vigerende regionale bedrijventerreinenbeleid dateert uit 2011, adviseren wij om het, ter
      vaststelling voorliggende RPW uit 2019, te volgen waarin de vraag en aanbod kwalitatief zijn
      verdiept naar werkmilieus. Hierdoor kan de regio de invulling van de bedrijventerreinvoorraad beter
      onderbouwen.


      Arnhem-Nijmegen
      De ruimtevraag voor de regio Arnhem-Nijmegen is geraamd op 213 tot 369 hectare voor de periode
      2019-2030 en 107 tot 485 hectare voor de periode 2030-2050. De ruimtevraag in de regio is
      verdeeld over de werkmilieus klassiek-gemengd, (maak)industrieel, agrifood en logistiek.


      In het huidige RPW is een overprogrammering van 147 hectare geconstateerd 29. Hierdoor heeft de
      regio besloten om een voorzienbaarheidsprocedure in te laten gaan voor verschillende terreinen in

      29
           RPW Arnhem-Nijmegen 2017




                                          Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland      39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>     de regio. Vanaf 1 januari 2021 worden deze bedrijventerreinen, mits deze nog niet zijn uitgegeven,
     geschrapt. De nieuwe vraagraming kan, afhankelijk van het scenario, aanleiding geven deze
     afspraken ten dele te herzien. Om hierover een goede beslissing te kunnen nemen, is een
     kwalitatieve verdieping van het aanbod van groot belang. Op die manier kunnen vraag en aanbod
     beter op elkaar afgestemd worden.


     Foodvalley
     Voor de regio Foodvalley is een ruimtevraag berekend van 141 tot 199 hectare voor de periode
     2019-2030 en 124 tot 297 hectare voor de periode 2030-2050 gekomen. De ruimtevraag in de regio
     Foodvalley is verdeeld over de werkmilieus klassiek-gemengd, (maak)industrieel, agrifood, logistiek
     en hoogwaardig/kantoren.


     In het huidige RPW wordt de focus gelegd op een te verwachte (beleids)impuls30. De autonome
     uitbreidingsvraag inclusief additionele beleidsimpuls uit het RPW is echter lager dan de autonome
     uitbreidingsvraag zoals die geraamd is volgens de WLO2-scenario’s. Hierdoor kan gesteld worden
     dat de beleidsimpuls uit het RPW past binnen de scenario’s. Bovendien geeft scenario Hoog
     aanleiding uit te kijken naar nieuwe ontwikkellocaties.


     Noord Veluwe
     Voor Noord Veluwe bedraagt de ruimtevraag 50 tot 115 hectare voor de periode 2019-2030 en
     77 tot 165 hectare voor de periode 2030-2050. De ruimtevraag in Noord Veluwe is verdeeld over de
     werkmilieus klassiek-gemengd, (maak)industrieel, agrifood, logistiek en maritiem.


     Als wordt uitgegaan van het aanbod uit het vigerende RPB (225,4 hectare) kan het beleid omtrent
     de stoplichtenconstructie aangehouden worden. Het RPB dateert echter uit 2011 en is opgesteld
     voor de periode 2011-2020. Het is daarom logischer de nieuwe vraagraming mee te nemen in de
     besluitvorming omtrent het nog vast te stellen RPW uit 2019, waarin de laatste aanbodcijfers zijn
     meegenomen.


     Rivierenland
     Voor de regio Rivierenland is de ruimtevraag op 31 tot 172 hectare voor de periode 2019-2030 en
     38 tot 349 hectare voor de periode 2030-2050 geraamd. De ruimtevraag in de regio is verdeeld
     over de werkmilieus klassiek-gemengd, agrifood, logistiek en hoogwaardig/kantoren.


     Wat opvalt is de grote bandbreedte tussen scenario Hoog en scenario Laag. De autonome
     ruimtevraag uit het RPW 2016 ligt hier ongeveer in het midden. De totale ruimtevraag waarop de
     afspraken in het RPW 2016 zijn gebaseerd, is vergelijkbaar met scenario Hoog. Inclusief
     vervangingsvraag komt de ruimtevraag in scenario Hoog dus hoger uit. Uitgaande van scenario
     Hoog betekent dit dat er meer ruimte nodig31.


     In scenario Laag bedraagt de ruimtevraag in de periode 2019-2030 slechts 31 hectare, gemiddeld 3
     hectare per jaar. In het geval van scenario Laag komt de autonome uitbreidingsvraag 70 hectare
     lager uit dan de vastgestelde autonome uitbreidingsvraag in het RPW. Indien scenario Laag
     waarheid wordt, kan dit consequenties hebben voor nieuwe ontwikkelingen.


     Cleantech regio
     De ruimtevraag voor de Cleantech regio is geraamd op 114 tot 162 hectare voor de periode 2019-
     2030 en 115 tot 175 hectare voor de periode 2030-2050. De vraag in de regio is verdeeld over de
     werkmilieus klassiek-gemengd, (maak)industrieel, agrifood, logistiek en hoogwaardig/kantoren.


     30
          RPW FoodValley 2017
     31
          RPW 2016 Regio Rivierenland




40
                                Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>In het huidige RPW is besloten om een overaanbod van 31 hectare voor een groot deel te
‘ijskasten’ of te herbestemmen32. In het geval van scenario Laag blijft het overaanbod ongeveer
dezelfde grootte, waardoor het beleid uit huidige RPW kan worden gecontinueerd. Voor scenario
Hoog wordt echter een tekort verwacht in het aanbod van 19 hectare, waardoor het mogelijk
gewenst is herbestemming te heroverwegen of bepaalde plannen uit de ijskast te halen.




32
     RPW Cleantech regio 2017




                                Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland   41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>     4.3   Aanbevelingen

           Het resultaat van dit onderzoek is een bandbreedte die aangeeft waarbinnen de autonome
           ruimtevraag naar bedrijventerreinen zich kan ontwikkelen binnen de provincie Gelderland. Deze
           bandbreedte is het resultaat van de toepassing van de landelijke WLO-scenarios Laag en Hoog op
           de wgr-regio’s in de provincie Gelderland.



     4.3.1 Hoe om te gaan met de bandbreedte tussen scenario Laag en scenario Hoog
           De eerste belangrijke vraag die hieruit voortkomt, is de vraag waarop (binnen de gehanteerde
           bandbreedte) het regionaal bedrijventerreinenbeleid gebaseerd moet worden. Het antwoord op
           deze vraag is dat dit met name een beleidsmatige keuze is. De bandbreedte die we met dit
           onderzoek aanleveren geeft richting aan deze beleidsmatige keuze. Een richting die soms afwijkt
           van de prognoses waarop op dit moment geldende regionale afspraken op zijn gebaseerd. Ook dit
           heeft mogelijk beleidsmatige consequenties.


           De WLO-scenario’s zijn opgesteld om inzicht te bieden in de mogelijke ontwikkeling van Nederland
           op de langere termijn. Hetzelfde geldt voor de langjarige prognoses van de ruimtevraag naar
           bedrijventerreinen. Het is daarom goed mogelijk dat de daadwerkelijk uitgifte gedurende een of
           enkele jaren hoger of lager is dan de geprognosticeerde ruimtevraag. Op de langere termijn zorgen
           mindere of juist betere jaren ervoor dat de uitgifte binnen de bandbreedte tussen scenario Hoog en
           Laag uitkomt.


           In tegenstelling tot prognoses bevatten RPW’s regionale afspraken op de kortere termijn, over een
           periode van maximaal vier jaar. Voor dergelijke afspraken werken we idealiter met één getal voor
           de gemiddelde jaarlijkse ruimtevraag naar bedrijventerreinen. Dit getal is in de meeste gevallen een
           bestuurlijke keuze, gebaseerd op langjarige prognoses. In twee regio’s in de provincie Gelderland,
           de Achterhoek en Arnhem-Nijmegen, heeft Ecorys inmiddels de nieuwe prognoses toegepast. In
           beide regio’s is een andere aanpak gekozen om van scenario’s te komen tot regionale afspraken.
           Beide vormen nemen we hier als voorbeeld. Daarbij benadrukken we dat de keuze voor een
           bepaald (tussen)scenario een bestuurlijke keuze is, waarbij in overleg tussen de regio en de
           Provincie bepaald kan worden waar (binnen de bandbreedte) de regionale afspraken op worden
           gebaseerd.


           In dit advies benadrukken we de voorkeur die we geven aan regionaal maatwerk boven de keuze
           voor een lijn voor de gehele provincie. Hoewel de keuze voor eenzelfde scenario voor de hele
           provincie zorgt voor eenduidigheid, komen regionale economische vooruitzichten en ambities beter
           tot hun recht wanneer de economische prognoses en – daaruit voortvloeiend – de gemiddelde
           jaarlijkse ruimtevraag naar bedrijventerreinen per regio wordt berekend. Hiervoor zijn verschillende
           argumenten. Ten eerste blijkt uit onderzoek en ervaring dat een landelijk scenario, ongeacht het
           groeipercentage, niet voor iedere regio dezelfde ontwikkeling betekent. Met shift-and-share analyse
           zorgen we dat de landelijk verwachte groei op de juiste manier wordt vertaald naar de regio (zie
           hieronder het voorbeeld van de regio Arnhem-Nijmegen). Ten tweede heeft niet iedere regio binnen
           Gelderland dezelfde economische (beleids)ambities, eigenschappen en ontwikkelingsrichting. De
           Achterhoek wordt gekenmerkt door MKB-bedrijven en een sterke maakindustrie richt zich sterk op
           de ontwikkeling van de lokale en regionale economie met het oog op behoud van de leefbaarheid in
           kernen in relatie tot de demografie. De regio Noord Veluwe kiest daarentegen heel bewust voor het
           faciliteren van lokale bedrijvigheid en richt zich niet op het aantrekken van (grootschalige)
           bedrijvigheid. Daarnaast heeft iedere regio verschillende sterke en minder sterke eigenschappen
           en daarmee andere speerpunten. Dit komt ook tot uiting in de toedeling naar werkmilieus. De
           onderstaande voorbeelden uit de Achterhoek en de regio Arnhem-Nijmegen maken verder duidelijk
           waarom wij de voorkeur geven aan een aanpak per regio.



42
                                    Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>      Achterhoek – scenario Hoog in de RPW-periode, daarna een bandbreedte
      Wegens de gunstige economische vooruitzichten bij aanvang van het onderzoek ten behoeve van
      het RPW Achterhoek 2019-2023 is door de provincie Gelderland en de regiogemeenten besloten
      voor de periode van het RPW uit te gaan van scenario Hoog en om daarna, van 2023 tot 2030, de
      bandbreedte tussen scenario Hoog en Laag aan te houden. Scenario Hoog betekent in het geval
      van de Achterhoek een gemiddelde jaarlijkse ruimtevraag van circa 20 hectare per jaar. De
      historische uitgifte over 2018 laat, met 35 hectare, zien dat deze keuze gerechtvaardigd is en,
      vooral, dat het goed mogelijk is dat een groot gedeelte van de geraamde ruimtevraag voor een
      langere periode in een of enkele jaren uitgegeven wordt33.


      Arnhem-Nijmegen – een tussenscenario
      In de regio Arnhem-Nijmegen geven de nieuwe prognoses aanleiding de in het RPW 2017
      gehanteerde ramingen op basis van het oude TM-scenario opnieuw te bekijken. De prognoses voor
      scenario Laag en scenario Hoog resulteren in de regio Arnhem-Nijmegen in een aanzienlijke
      bandbreedte qua ruimtevraag. Bovendien is het nieuwe scenario Laag min of meer gelijk aan de
      vraagraming waarop het RPW 2017 is gebaseerd. Dit is voor de provincie Gelderland aanleiding
      geweest om een tussenscenario te berekenen. Op die manier kunnen plannen worden getoetst aan
      een onderbouwde ruimtevraag die binnen de bandbreedte ligt.


      Scenario Laag gaat uit van een jaarlijkse groei van 1%. Scenario Hoog hanteert een economische
      groei van 2% per jaar. Op basis van de korte termijnverwachtingen van instanties als het CPB en
      DNB, is ervoor gekozen het tussenscenario te baseren op een landelijke economische groei van
      1,5% per jaar34. Dit betekent niet automatisch dat de prognose op basis van het tussenscenario in
      het midden uitkomt. De groei van 1,5% wordt namelijk middels shift-and-share-analyse vertaald van
      landelijke naar regionale groei. Hierdoor heeft een eventuele keuze voor een tussenscenario op
      basis van 1,5% landelijke groei in de komende jaren per regio een andere uitwerking. Zie ook ons
      onderzoek voor de regio Arnhem-Nijmegen.


      Voor Arnhem-Nijmegen betekent de toepassing van 1,5% landelijke groei een gemiddelde jaarlijkse
      ruimtevraag van 27 hectare voor de periode 2019-2030. Voor die periode bedraagt de totale
      ruimtevraag in het tussenscenario daarmee 299 hectare. Ter vergelijking: de ruimtevraag in
      scenario Hoog bedraagt 393 hectare. In scenario Laag is dit 237 hectare voor de periode 2019-
      2030.



4.3.2 De kwalitatieve verdieping naar werkmilieus geeft houvast
      De toedeling van de kwantitatieve ruimtevraag in werkmilieus biedt regio’s houvast om
      beleidsmatige consequenties van nieuwe prognoses te identificeren. De indeling in werkmilieus laat
      namelijk duidelijk zien van welk type bedrijvigheid de ruimtevraag afkomstig is. Op basis van die
      kwalitatieve verdieping kan uiteindelijk het aanbod beter afgestemd worden op de vraag. Om de
      ontwikkelingen in de ruimtevraag te kunnen (op)volgen, is (periodieke) monitoring op basis van
      kwalitatieve inzichten van groot belang.


      We adviseren daarom om de jaarlijkse uitgifte blijvend te monitoren, in relatie tot de geraamde
      autonome ruimtebehoefte voor bedrijventerreinen. Door de toedeling van de ruimtevraag in
      werkmilieus ook toe te passen op het aanbod, kunnen regio’s zelf met een goede onderbouwing
      komen over mogelijke tekorten of overschotten in bepaalde marktsegmenten (werkmilieus).
      Tenslotte is het van belang potentiële vervangings- en verplaatsingsvraag nauwgezet in kaart te


      33
           IBIS Gelderland, juni 2019.
      34
           Bron: Groeicijfers periode 2019-2021 DNB, CPB, 2019




                                            Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland   43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>           brengen. Door deze stappen te zetten – periodieke monitoring, kwalitatieve verdieping aanbrengen
           in vraag en aanbod in werkmilieus én het nauwgezet in kaart brengen van alle facetten van de
           ruimtevraag – worden daadwerkelijke beleidsmatige consequenties van de nieuwe prognoses
           duidelijk en kunnen regionale afspraken daarop afgestemd worden.



     4.3.3 Advies
           Een belangrijk aandachtspunt bij het bepalen van de langjarige prognose ruimtevraag naar
           bedrijventerreinen in provincie Gelderland, is de vraag waarop (binnen de gehanteerde
           bandbreedte tussen scenario Laag en scenario Hoog) het regionaal bedrijventerreinenbeleid
           gebaseerd moet worden. Het antwoord op deze vraag is dat dit met name een beleidsmatige keuze
           is. De bandbreedte die we met dit onderzoek aanleveren geeft richting aan deze beleidsmatige
           keuze. Deze keuze wordt idealiter op regioniveau gemaakt, omdat op die manier de (specifieke)
           regionale economische situatie, historische/recente ontwikkelingen in uitgifte van bedrijventerreinen
           en vooruitzichten het meest tot hun recht komen in de afspraken. Wij adviseren daarom om:
              in overleg tussen de provincie Gelderland en de regio’s te bepalen op welk scenario (binnen de
               bandbreedte) de regionale bedrijventerreinenprogrammering wordt gebaseerd.
              per regio een kwalitatieve verdieping van het aanbod per werkmilieu uit te voeren;
              de uitgifte van bedrijventerreinen blijvend te monitoren (onder andere op basis van kwaliteiten);
              alle facetten van de ruimtevraag (dus inclusief potentiele vervangings- en verplaatsingsvraag en
               bovenregionale vraag) in beeld te brengen.


           Door dit advies te volgen worden de daadwerkelijke beleidsmatige consequenties van de nieuwe
           prognoses duidelijk en kunnen de provincie en de deelregio’s hier beter op inspelen bij het maken
           van regionale afspraken.




44
                                   Langjarige prognose ruimtevraag bedrijventerreinen provincie Gelderland
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Postbus 4175
3006 AD Rotterdam
Nederland


Watermanweg 44
3067 GG Rotterdam
Nederland


T 010 453 88 00
F 010 453 07 68
E netherlands@ecorys.com
K.v.K. nr. 24316726


W www.ecorys.nl



Sound analysis, inspiring ideas



                      BELGIË – BULGARIJE – INDIA – KROATIË - NEDERLAND – POLEN – SPANJE – TURKIJE - VERENIGD KONINKRIJK
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>